Diplomat'a Mond'o 2018 - Verk'is Diversaj


En'hav'o


Akcept'ej'o >> 1'a decembr'o 2018

Kia aŭtonomi'o por la Kurd'o'j en est'ont'a Siri'o ?

Roĵavo inter kompromis'o kaj utopi'o


Demokrati'a Federaci'o de Nord'a Siri'o komenc'is diskut'o'j'n, rapid'e inter'romp'it'a'j'n, kun la reĝim'o de Damask'o por oficial'ig'i si'a'n fakt'a'n aŭtonomi'o'n. La federaci'o, kiu perd'is la urb'o'n Afrin, rest'as minac'at'a de la Turk'a arme'o kaj de Organiz'o de la Islam'a Ŝtat'o. Intern'e la konflikt'o'j inter arab'a'j kaj kurd'a'j loĝ'ant'o'j for'sven'as, sed reciprok'a mal'fid'o daŭr'as.



de  Mireille COURT, DEN HOND - Chris

Polv'o'plen'a urb'et'o inter la Siri'a'j urb'o'j Kobane kaj Rakka, Ajn Issa est'as la nov'a administraci'a ĉef'urb'o de Demokrati'a Federaci'o de Nord'a Siri'o, ankaŭ nom'it'a Roĵavo  [1]. S -in'o Ilham Ahmed akcept'as ni'n. Tiu Kurdino de'ven'int'a de Afrin prezid'as Siri'a'n Demokrat'a'n Konsili'o'n ( SDK), la politik'a'n branĉ'o'n de Siri'a'j Demokrat'a'j Milit'fort'o'j ( KSD), kiu'j reg'as la tut'a'n Nord-Orient'o'n de la land'o. Rekt'e, ŝi detal'as la projekt'o'n pri aŭtonomi'o, kiu'n defend'as tiu Kurd-Arab'a koalici'o : "Ni postul'as, ke la est'ont'a Siri'o en'hav'u aŭtonom'a'j'n zon'o'j'n. Ni vol'as nov'a'n konstituci'o'n en kiu est'os skrib'it'a mal'centraliz'ad'o", klar'ig'as al ni tiu, kiu en juli'o 2018, estr'is deleg'it'ar'o'n de SDK en Damask'o por la unu'a'j diskut'o'j kun la reĝim'o de S - ro Baŝar Al- Assad.

Oficial'a renkont'iĝ'o jam okaz'is en Tabka, kie grand'a hidroelektr'a bar'aĵ'o sur river'o Eŭfrat'o bezon'as grav'a'j'n ripar'o'j'n. Nur la reg'ant'a reĝim'o pov'as liver'i la vic'pec'o'j'n kaj la teknik'ist'o'j'n por la difekt'iĝ'int'a'j klap'o'j. Kvankam ebl'as teknik'a kun'labor'o inter SDK kaj Damask'o, politik'a inter'konsent'o rest'as nun ne'ver'ŝajn'a. "Ni konsci'iĝ'is, aŭskult'ant'e la deklar'o'j'n de la reĝim'o, ke la diskut'o'j est'is por ĝi taktik'a afer'o. Ne ekzist'as serioz'a'j streb'o'j ĝi'a'j por progres'ig'i ili'n", plu dir'as S -in'o Ahmed. Ŝi tiel prav'ig'as la ne'ĉe'est'o'n en la renkont'iĝ'o de la Siri'a opozici'o en Istambulo  : "Ni est'as la ver'a opozici'o. La plej'part'o de tiu'j arm'it'a'j grup'o'j est'as fakt'e ekstrem'ist'o'j, kaj ili hav'as sub'ten'o'n de Turki'o. Prov'i trov'i inter'konsent'o'n kun tiu'j radikal'ism'a'j kaj ĝihad'ism'a'j grup'o'j est'us por ni mem'mort'ig'o."

La trakt'ant'o'j de SDK ir'is en Damask'o'n sen antaŭ'met'i kondiĉ'o'j'n. S - ro Hikmet Habib, Arab'o de Kamiŝli, adjunkt'o de S -in'o Ahmed kaj membr'o de la deleg'it'ar'o, klar'ig'as : "Ni ne uz'as grand'a'j'n frap'fraz'o'j'n, kiel "Ni vol'as la fal'o'n de Baŝar Al- Assad." Tio ne est'as la ĉef'a punkt'o. Tio, kio grav'as, est'as modif'i la konstituci'o'n kaj ŝanĝ'i la baz'o'n de la Siri'a politik'a sistem'o. Est'as grand'eg'a demokrat'a mank'o. La decid'o'j'n far'as Damask'o, kaj la sistem'o de'pend'as de kelk'a'j famili'o'j, kiu'j reg'as la land'o'n." Si'a'flank'e, la buŝ'o de S - ro Al- Assad blov'as sam'e varm'o'n kaj mal'varm'o'n. Li plur'foj'e ĵur'is re'pren'i ĉiu'n ter'pec'o'j'n de Siri'o, akuz'ant'e, en decembr'o 2017, la Kurd'o'j'n pri perfid'ec'o. Tamen, komenc'e de maj'o 2018, li asert'is en televid'a deklar'o, ke la pord'o rest'as mal'ferm'it'a por diskut'o'j kun KSD, dum sam'temp'e li taks'is "por'temp'a'j struktur'o'j" la instituci'o'j'n star'ig'it'a'j'n en nord'a kaj orient'a Siri'o. En ĉi tiu jar'fin'o la diskut'o'j inter Damask'o kaj SDK est'as inter'romp'it'a'j atend'ant'e, ke la situaci'o klar'iĝ'as en Idlib, urb'o, kiu'n la reĝim'o vol'as re'pren'i de la ĝihad'ist'o'j, tuj aŭ iam.

Post la re'konker'o de Kobane far'e de la taĉment'o'j por protekt'ad'o de la popol'o ( YPG) kaj la taĉment'o'j por protekt'ad'o de la vir'in'o'j ( YPJ), help'at'a'j de Parti'o de la Labor'ist'o'j de Kurdi'o ( PKK), la Kurd'o'j elekt'is ne proklam'i la sen'de'pend'ec'o'n de Kurdi'o, sed star'ig'is demokrati'a'n federaci'o'n inspir'it'a'n de komun'um'ism'o [2], sen kontest'i la ekzist'ant'a'j'n land'lim'o'j'n. Tiam la mal'fid'o de la Arab'a'j, Turkmen'a'j kaj ali'a'j komun'um'o'j al la Kurd'o'j est'is grand'a. Ili tim'is, ke tiu'j, kiu'j venk'is Organiz'o'n de la Islam'a Ŝtat'o ( OIŜ) venĝ'os si'n kontraŭ ili, pri la mis'trakt'ad'o'j de la Siri'a'j reg'ant'o'j al la Kurd'o'j. "La Kurd'o'j mult'e sufer'is pro la politik'o de asimil'ad'o far'it'a de la Baas -reĝim'o, re'memor'ig'as S - ro Habib. Tuj, kiam KSD liber'ig'is la zon'o'j'n okup'it'a'j'n de OIŜ, ni tre zorg'is por re'star'ig'i fid'o'n, kre'ant'e komitat'o'j'n por re'pac'iĝ'o kaj konsili'o'j'n reprezent'ant'a'j'n ĉiu'j'n. Nun, oni pov'as dir'i, ke 60% de KSD de'ven'as de Arab'a'j trib'o'j." Laŭ la plej freŝ'dat'a'j taks'o'j, KSD hav'as kvar'dek mil vir'a'j'n kaj vir'in'a'j'n milit'ist'o'j'n.

Ĝis 2017 Roĵavo konsist'is el tri kanton'o'j kun Kurd'a pli'mult'o : Afrin, Kobane kaj Ĵazira. Post la konker'o de Rakka en oktobr'o 2017, kaj la perd'o de Afrin en mart'o 2018, la aŭtonom'a federaci'o en'hav'as mal'pli da Kurd'o'j kaj pli da Arab'o'j. Do grav'as fortik'a alianc'o inter tiu'j du popol'o'j. La strang'a etos'o de Kamiŝli, la ĉef'urb'o de la kanton'o Ĵazira, montr'as la komplik'o'n de la situaci'o, per tut'a'j kvartal'o'j, kiu'j rest'as reg'at'a'j de la reĝim'o. La krist'an'a Siriaka loĝ'ant'ar'o est'as part'iĝ'ant'a inter sub'ten'o al Damask'o kaj al'iĝ'o al la projekt'o de aŭtonom'a reg'ist'ar'o. S -in'o Elizabet Gaŭrije, membr'o de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o por la krist'an'a Siriaka komun'um'o kaj de la trakt'ad'a deleg'it'ar'o, akcept'as ni'n en asoci'a sid'ej'o. Ŝi tuŝ'is la demand'o'n pri la part'ig'o de riĉ'o'font'o'j, precip'e naft'o, kies ĉef'a'j put'o'j est'as reg'at'a'j de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o."Siri'o est'as riĉ'a land'o. La distribu'o de la en'spez'o'j est'os traktat'a dum la ven'ont'a'j diskut'o'j. Ni propon'is al Damask'o la kre'o'n de du'parti'a'j komitat'o'j por publik'a'j serv'o'j, san'sistem'o kaj ekonomi'o."

La traŭmat'o de la okup'ad'o de Afrin far'e de Turki'o

La aŭtonom'a reg'ist'ar'o dev'as ankaŭ trakt'i la mal'facil'aĵ'o'j'n, kiu'j'n ĝi traf'as pri eduk'ad'o. Unu el ĝi'a'j urĝ'aĵ'o'j est'is la star'ig'o de lern'ej'a stud'program'o en tri lingv'o'j, Arab'a, Kurd'a kaj Siriaka, kun nov'a'j pedagogi'a'j en'hav'o'j por ne'scienc'a'j objekt'o'j. "Ni hav'as neniu'n problem'o'n pri la stud'program'o de la reĝim'o, kiam tem'as pri scienc'a'j objekt'o'j, klar'ig'as S - ro Musim Neb'o, instru'ist'o. Ili est'as universal'a'j stud'program'o'j. Kompens'e, ni hav'as mult'a'j'n problem'o'j'n pri objekt'o'j kiel histori'o, soci'ologi'o aŭ geografi'o. La ne'arab'a'j popol'o'j for'est'as el ili."

Fin'e de aŭgust'o 2018, kelk'a'j dek'o'j da Siriakoj manifestaci'is en Kamiŝli por kontraŭ'star'i la trud'o'n de nov'a stud'program'o kri'ant'e frap'fraz'o'j'n laŭd'ant'a'j'n S - ron Al- Assad. Ili hav'is du riproĉ'o'j'n, la ferm'o far'e de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o de Siriaklingvaj klas'o'j en la publik'a'j lern'ej'o'j, kaj ili plend'is, ke la diplom'o'j de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o est'as agnosk'it'a'j nek de Damask'o nek de la fremd'a'j land'o'j. Por si'a defend'o, la reg'ant'o'j argument'as, ke la plej'part'o de la Siriakaj infan'o'j vizit'as privat'a'j'n lern'ej'o'j'n, kaj tio prav'ig'as la ferm'o'n de klas'o'j en la publik'a'j lern'ej'o'j. Iu'j privat'a'j lern'ej'o'j, reg'at'a'j de la eklezi'o, est'is por'temp'e ferm'it'a'j, ĉar ili rifuz'is uz'i la nov'a'n stud'program'o'n. Fin'e, inter'konsent'o okaz'is : tiu program'o est'as efektiv'ig'it'a nur por la du unu'a'j klas'o'j en element'a lern'ej'o. Por la ali'a'j klas'o'j de privat'a'j lern'ej'o'j la program'o de Damask'o est'as konserv'it'a, kaj tio cert'ig'as agnosk'o'n de la diplom'o.

En Kobane ni ĉe'est'as kun'ven'o'n de komun'um'o, asemble'o'n en kiu la loĝ'ant'o'j solv'as la plej urĝ'a'j'n ĉiu'tag'a'j'n problem'o'j'n. Loĝ'ant'o, S -in'o Hevi Zora, denunc'as la hipokrit'ec'o'n de iu'j, kiu'j sen'hezit'e send'as si'a'j'n infan'o'j'n en lern'ej'o'j'n situ'ant'a'j'n ekster Roĵavo  : "Kial iu'j riĉ'ul'o'j kaj eĉ membr'o'j de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o en'skrib'ig'as si'a'j'n infan'o'j'n en Arab'a'j lern'ej'o'j de Latakio, Alepo, aŭ Damask'o, dum la ali'a'j stud'as ĉi tie en la kurd'a ?" Post unu semajn'o, dekret'o pun'as ĉiu'n ofic'ist'o'n de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o , kiu send'as si'a'j'n infan'o'j'n en la lern'ej'o'j'n de la reĝim'o.

Tamen la konkord'o inter la komun'um'o'j ŝajn'as pli'bon'iĝ'i, kaj la nov'a'j instituci'o'j funkci'as. En Kamiŝli, la kun'prezid'ant'o de la leĝ'far'a konsili'o, S - ro Hakem Khalo, klar'ig'as : "Ĉi tie, en la kanton'o de Ĵazira, la ŝtat'o nenio'n distribu'is. Ĝi'a centraliz'a sistem'o neniam pri'zorg'is la ali'a'j'n etn'a'j'n aŭ religi'a'j'n komun'um'o'j'n. Nun, la reĝim'o pens'as, ke ĝi pov'os re'ir'i al la situaci'o de antaŭ la revoluci'o de 2011, sed mult'a'j Arab'o'j nun part'o'pren'as la sistem'o'n de la aŭtonom'a reg'ist'ar'o. Ili kun'sid'as en la civil'a'j konsili'o'j en Rakka, en Tabka en Manbiĝ, en De'ir- Ezzor. Ili konsci'iĝ'as, ke ili pov'as pri'zorg'i si'a'n komun'um'o'n ja pli bon'e ol antaŭ'e."

En Tel- Abiad, urb'et'o proksim'a de la Turk'a land'lim'o, oni ja sent'as konflikt'ec'o'n. OIŜ for'pel'it'a de KSD hav'is tie soci'a'n baz'o'n. La trud'ad'o de Turki'o kaj ĝi'a'j alianc'an'o'j est'as sen'ĉes'a. Al tio al'don'iĝ'as la pez'o de dolor'a pas'int'aĵ'o, ĉar la urb'o est'as part'o de region'o, kie'n la Baas -reĝim'o instal'is Arab'a'j'n loĝ'ant'o'j'n, en la jar'o'j 1960-'a'j, kaj sen'ig'is kurd'o'j'n el ili'a'j ter'posed'o'j. Ĉi last'a'j zorg'as ne montr'iĝ'i venĝ'em'a'j, kiel klar'ig'as S - ro Reshad Kurd'o, kies famili'o est'is sen'propriet'ig'it'a : "Kiam KSD liber'ig'is la urb'o'n el OIŜ, ni for'pel'is neniu'n. Ni ne re'pren'is ni'a'j'n ter'o'j'n pren'it'a'j'n de Arab'o'j antaŭ kvin'dek jar'o'j. Ni atend'as politik'a'n solv'o'n."

Pri'demand'it'a Kurd'a garaĝ'ist'o rest'as skeptik'a : "Eĉ se ni konstru'us paradiz'o'n, la Arab'o'j ne fid'us ni'n. Ili pens'as, ke la Kurd'o'j vol'as sub'prem'i ili'n. Kaj pri ni, ni tim'as, ke Turki'o far'os ĉi tie la sam'o'n, kiel en Afrin."

Afrin... Ĉiu'foj'e, kiam ni prononc'as tiu'n nom'o'n, ni'a'j al'parol'at'o'j hav'as larm'o'plen'a'j'n okul'o'j'n. La okup'ad'o de tiu pli'mult'e kurd'a kanton'o far'e de Turki'o est'as ver'a traŭmat'o. En januar'o 2018, post trakt'ad'o'j, Rusi'o permes'is al Turki'o invad'i ĝi'n. La koalici'o konduk'at'a de Uson'o ferm'is si'a'j'n okul'o'j'n, kaj la sam'a'j Kurd'a'j soldat'o'j, kiu'j for'pel'is OIŜ el Kobane kaj Rakka, kaj sav'is la Jezidojn el OIŜ en Sinĵar, tie est'is buĉ'it'a'j en total'a indiferent'ec'o de la "inter'naci'a komun'um'o".

Implik'aĵ'o de kontraŭ'direkt'a'j alianc'o'j

Ne ebl'as tie'n ir'i. Ni halt'as en la plej okcident'a urb'o de la aŭtonom'a federaci'o : Manbiĝ. Protekt'at'a de la koalici'o kaj defend'at'a de la lok'a milit'ist'a konsili'o, tiu urb'o est'as ekzempl'o pri kun'viv'ad'o de komun'um'o'j. Plur'a'j hom'o'j atest'as pri la per'fort'aĵ'o'j far'it'a'j al la Kurd'o'j post la fal'o de Afrin. En raport'o publik'ig'it'a en juni'o 2018, Hum'a'n Rights Watch denunc'as la fakt'o'n ke : "arm'it'a'j grup'o'j de Siri'a Liber'a Arme'o, sub'ten'at'a'j de Turki'o, rab'is, detru'is aŭ ŝtel'is Kurd'a'j'n civil'a'j'n propriet'aĵ'o'j'n en la Kanton'o de Afrin. Ili instal'is milit'ist'o'j'n kaj ili'a'j'n famili'o'j'n en dom'o'j'n sen don'i kompens'o'n al ties posed'ant'o'j [3]". De tiam, la organiz'aĵ'o daŭr'e atend'as permes'o'n de Turki'o por sur'lok'e daŭr'ig'i si'a'n esplor'o'n.

Nun'a Siri'o est'as implik'aĵ'o de kontraŭ'direkt'a'j alianc'o'j. La Kurd'o'j de Afrin, okcident'e de Eŭfrat'o, est'is protekt'at'a'j de Rusi'o, kiu for'las'is ili'n. La Kurd'o'j orient'e de Eŭfrat'o kaj en Manbiĝ, est'as nun protekt'at'a'j de koalici'o konduk'at'a de Uson'o kaj Franci'o. Sed ĝis kiam ? Sur'lok'e la loĝ'ant'o'j opini'as ne'mal'hav'ebl'a inter'naci'a'n aer'protekt'o'n, sen kiu la Turk'a arme'o aŭ la Siri'a arme'o facil'e frakas'os la mal'fort'a'n demokrati'a'n federaci'o'n. Sed je kiu prez'o ? Por hav'i respond'o'n, ni dev'as renkont'i PKK -'o'n, ĉef'mal'amik'o'n de Turki'o kaj, laŭ iu'j koment'ant'o'j, "reĝisor'o'n de la Kurd'a lud'o en Siri'o".

Ni tra'pas'as Tigris'o'n, land'lim'o'n inter Siri'o kaj Irak'o, sur bark'o, kaj tra'ir'as la nord'a'n Irak'o'n ĝis Kandil, mont'o'ĉen'o, kiu ŝirm'as la taĉment'o'j'n de PKK. Tie ni renkont'as S - ron Riz'a Altun. Jen la unu'a foj'o, kiam grav'a respond'ec'ul'o de PKK al'parol'as ĵurnal'ist'o'j'n de'post la mort'ig'o en aŭgust'o 2008 de Mam Zeki, Jezida komand'ant'o de PKK, far'e de Turk'a misil'o. Dum la tut'a inter'parol'o, ne'vid'ebl'a spavo zum'ad'as super ni'a'j kap'o'j. Sub la arb'a foli'ar'o, S - ro Altun rest'as ĉiam'flegm'a. "Nun est'as ĉie kontraŭ'dir'o'j. Komenc'e, Uson'o ne hav'is la strategi'a'n intenc'o'n sub'ten'i KSD -'o'n. La Kurd'o'j ja bon'e sci'as, ke Uson'o est'as imperi'ism'a ŝtat'o, sed ni est'as dev'ig'at'a'j konserv'i tiu'n paradoks'a'n rilat'o'n, ĉar ni'a plu'viv'o est'as en risk'o." Kaj li plu'dir'as, ke la freŝ'dat'a anonc'o de re'kompens'o por serĉ'at'o pri estr'o'j de PKK far'e de Vaŝington'o, klar'e montr'as la mal'fort'ec'o'n de tiu alianc'o. La reg'ant'o'lud'o'j kaj konflikt'o'j inter grand'a'j potenc'o'j ating'as kulmin'o'n sur la Siri'a teritori'o...

Mireille COURT kaj Chris DEN HOND




La aŭtor'o

Mireille COURT
Mireille COURT kaj Chris DEN HONG est'as respektiv'e instru'ist'in'o pri la angl'a, membr'o de la Solidar'ec'a Kun'ord'ig'o Kurdistan'o, kaj ĵurnal'ist'o. Ili ambaŭ (kun Stephen Bouquin) (...)
(vid'u)

DEN HOND - Chris
Mireille COURT kaj Chris DEN HOND est'as respektiv'e instru'ist'in'o pri la angl'a, membr'o de la Solidar'ec'a Kun'ord'ig'o Kurdistan'o, kaj ĵurnal'ist'o. Ili ambaŭ (kun Stephen Bouquin) (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Utopi'o mez'e de la Siri'a kaos'o

Utopi'o mez'e de la Siri'a ka


Traduk'it'a de:
Thierry TAILHADES
el la franc'a

[1] Leg'u : "Utopi'o mez'e de la Siri'a kaos'o", Le Mond'e diplomatique , septembr'o 2017.

[2] Pri la inspir'int'o de la Kurd'a komun'um'ism'o, leg'u : Benjamin Fernandez, " Murray Bookchin, écologie ou barbarie ", Le Mond'e diplomatique , juli'o 2016.

[3] " Syria  : Turkey - backed groups seizing property ", Hum'a'n Rights Watch, 14 de juni'o 2018, https :// www. hrw. org / news /2018/06/14...

P
Akcept'ej'o >> 1'a decembr'o 2018

Por Juli'a'n Assange


de  Serge HALIMI

FIER'EG'E, rid'et'e, ĉirkaŭ'at'a de kvin'dek'o da fot'ist'o'j kaj de kadr'ist'o'j, Jim Acosta, la 16-'a'n de Novembr'o 2018, celebr'is si'a'n abrupt'a'n re'ven'o'n al la Blank'a Dom'o. Kelk'a'j'n tag'o'j'n antaŭ'e li perd'is si'a'n akredit'o'n kiel korespond'ant'o de Cable News Network ( CNN), sed la uson'a justic'o dev'ig'is la prezid'ant'o'n Donald Trump nul'ig'i la sankci'o'n. “Tio est'is test'o, kaj ni sukces'is ĝi'n, Acosta fanfaron'is. La ĵurnal'ist'o'j dev'as sci'i, ke en tiu ĉi land'o la gazet'ar'a liber'ec'o est'as sankt'a, kaj ke ili est'as protekt'at'a'j de la konstituci'o [por] enket'i pri tio, kio'n ni'a'j reg'ant'o'j kaj ni'a'j gvid'ant'o'j far'as.” Laŭ'grad'a trans'bild'iĝ'o, muzik'o, feliĉ'a fin'o …

Rifuĝ'int'a ek'de antaŭ ses jar'o'j en la ambasador'ej'o'n de Ekvador'o en London'o, s - ro Juli'a'n Assange cert'e ne pov'is rekt'e vid'i per CNN tiom kor'tuŝ'a'n el'nod'iĝ'o'n. Ĉar la ekzist'ad'o li'a simil'as al tiu de mal'liber'ul'o. Mal'permes'o el'ir'i, se li ne vol'as est'i arest'it'a de la brit'a'j instanc'o'j, kaj post'e sen'dub'e trans'don'ot'a al Uson'o ; komunik'ad'o'j redukt'it'a'j kaj ĉia'j turment'o'j ek'de kiam la ekvador'a prezid'ant'o Lenín Moren'o, por komplez'i Vaŝington'o'n, decid'is akr'ig'i la rest'ad-kondiĉ'o'j'n de si'a “gast'o” (vid'u la artikol'o'n de Frank'li'n Ramírez Gallegos ).

La kapt'it'ec'o de s - ro Assange kaj la minac'o de dek'kelk'o'j da jar'o'j en uson'a mal'liber'ej'o (en 2010 s - ro Trump dezir'is ke li est'u ekzekut'it'a) okaz'as tut'e pro la inform'ad'a ret'ej'o, kiu'n li est'is fond'int'a. WikiLeaks okaz'ig'is la ĉef'a'j'n mal'kaŝ'o'j'n, kiu'j ĝen'eg'is la potenc'ul'o'j'n de tiu ĉi mond'o nun jam dum dek'o da jar'o'j : bild'o'j pri uson'a'j milit'krim'o'j en Afgan'uj'o kaj en Irak'o, industri'a spion'ad'o de Uson'o, sekret'a'j kont'o'j en la Kajman-insul'o'j. La diktator'ec'o de la tunizi'a prezid'ant'o Zine El- Abidin Ben Al'i sku'iĝ'is per la dis'vast'ig'o de sekret'a komunik'aĵ'o de la uson'a ŝtat'departement'o, kiu kvalifik'is tiu'n ŝtel'ad-reĝim'o'n (“ kleptokration ”), amik'a'n de Vaŝington'o, “reĝim'o skler'oz'iĝ'int'a” kaj “kvazaŭ-mafi'o”. Ankaŭ WikiLeaks mal'kaŝ'is, ke du franc'a'j social'ist'a'j gvid'ant'o'j, s -roj François Hollande kaj Pierre Moscovici, la 8-'a'n de Juni'o 2006 ir'is en la uson'a'n ambasador'ej'o'n en Pariz'o kaj tie bedaŭr'is la fort'a'n si'n'ten'o'n de la prezid'ant'o Jacques Chirac kontraŭ la invad'o al Irak'o.

Sed tio, kio'n la “mal'dekstr'o” pardon'as mal'pli ol ĉio al s - ro Assange, est'as la ret'mesaĝ'o'j, kiu'j'n li'a ret'ej'o pirat'is el la kampanj'o de s -in'o Hillary Clinton. Taks'ant'e, ke tiu afer'o favor'is la rus'a'j'n intenc'o'j'n kaj la elekt'o'n de s - ro Trump, ĝi forges'as, ke WikiLeaks tiam sen'vual'ig'is la manovr'o'j'n de la demokrat'a kandidat'in'o por sabot'i la kampanj'o'n de s - ro Bernie Sanders dum la pra'elekt'o'j de ili'a parti'o. Tiam la komunik'il'o'j de la tut'a mond'o ne hezit'is pli dis'vast'ig'i tiu'j'n inform'o'j'n, sam'e kiel ili far'is pri la antaŭ'a'j, tamen sen ke ili'a'j el'don'ist'o'j est'is kompar'at'a'j kun ekster'land'a'j spion'o'j kaj minac'at'a'j je mal'liber'ej'o.

La furioz'o de la uson'a'j instanc'o'j kontraŭ s - ro Assange est'as sub'ten'at'a de la mal'kuraĝ'o de la ĵurnal'ist'o'j, kiu'j for'las'as li'n aŭ eĉ ĝoj'as pri li'a mal'feliĉ'o. Ekzempl'e en la televid'o MSNBC, la stel'ul'a anim'ant'o Christopher Matthews, eks'a ĉef'o de la Demokrat'a Parti'o, ne hezit'is propon'i, ke la uson'a'j sekret'a'j serv'o'j dev'us “ag'i en israel'a manier'o kaj for'kapt'i Assange

Serge HALIMI.

   



La aŭtor'o

Serge HALIMI


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.


Akcept'ej'o >> 1'a decembr'o 2018

Dekstr'a kurs'o de la post'e'ul'o de Rafael Correa


En Ekvador'o, surpriz'a nov'liberal'ism'o

Dum la prezid'ant'ec'o de s - ro Rafael Correa (2007-2017) Ekvador'o oft'e entuziasm'ig'is la progres'em'ul'o'j'n : per redukt'ad'o de la mal'riĉ'ec'o, per trud'ad'o al la invest'int'o'j re'struktur'i la ŝuld'o'j'n kaj per azil'o al s - ro Juli'a'n Assange, la fond'int'o de WikiLeaks … Kiel klar'ig'i la cent-ok'dek-grad'a'n re'turn'iĝ'o'n de li'a post'e'ul'o Lenín Moren'o, elekt'it'a por daŭr'ig'i la sam'a'n politik'o'n ?



de  Frank'li'n RAMÍREZ GALLEGOS

MAJ'O 2017. La en'potenc'iĝ'o de s - ro Lenín Moren'o kiel prezid'ant'o de Ekvador'o kaŭz'is suspir'o'n de sen'ŝarĝ'iĝ'o ĉe la latin'amerik'a'j progres'em'ul'o'j. Ĉar li venk'is kontraŭ la bank'ist'o Guillermo Lass'o, s - ro Moren'o sek'e halt'ig'is la triumf'ad'o'n de la dekstr'ul'ar'o en la region'o post la elekt'o'j de s - ro Horaci'o Cartes en Paragvaj'o en 2013 kaj de s - ro Mauricio Macri en Argentin'o en 2015 aŭ la nom'um'ad'o'n de s - ro Michel Tem'er en Brazil'o sekv'e al la eks'ig'o (pli ol kontest'at'a) de s -in'o Dilma Roussef en 2016. [1]

Dum la elekt'o'kampanj'o s - ro Moren'o promes'is daŭr'ig'i la “civit'an'a'n revoluci'o'n” de si'a antaŭ'ul'o Rafael Correa, miks'aĵ'o'n de dis'volv'ad'o, de ali'distribu'ad'o kaj de ali'konstru'ad'o de la ŝtat'o. Li ankaŭ promes'is pli'bon'ig'i la stil'o'n, taks'at'a'n agres'a kaj “vertikal'ism'a” de la prezid'int'o. Li'a promes'o : Organiz'i grand'a'n naci'a'n dialog'o'n por ĉes'ig'i la politik'a'n polus'ig'o'n, kiu laŭ'dir'e el'ĉerp'ig'is part'o'n de la loĝ'ant'ar'o. La dub'ind'ig'o de la model'o de Correa fort'iĝ'is kun la ekonomi'a kriz'o de 2015-2016 kaj la korupt'o-skandal'o'j, kiu'j tuŝ'is la ĉirkaŭ'aĵ'o'n de la eks'a ŝtat'estr'o. Por s - ro Moren'o do la hor'o de ŝanĝ'o.

Post la elekt'o la land'o mal'kovr'as, ke la “naci'a dialog'o” hav'as nur unu cel'o'n : proksim'ig'i la palac'o'n Carondelet (sid'ej'o de la reg'ist'ar'o) kun la elit'o'j, kiu'j ag'as kontraŭ Correa. Sur'met'int'a la prezid'ant'a'n skarp'o'n, s - ro Moren'o ag'as kvazaŭ li'a legitim'ec'o de'pend'us de li'a kapabl'o aranĝ'i tiom strang'eg'a'n re'pac'ig'o'n. Ŝajn'as ke la program'o, kiu en la urn'o'j triumf'is kaj kiu pov'us mal'help'i la “dialog'o'n”, for'vapor'iĝ'is. Re'star'ig'o de la potenc'o de la merkat'o'j, al'iĝ'o al la uson'a ekster'a politik'o : la unu'a'j dispon'o'j de s - ro Moren'o konstern'is la region'a'n mal'dekstr'ul'ar'o'n. Ili entuziasm'ig'is la dekstr'ul'ar'o'n. La ĉef'a kontraŭ'ul'o, kiu'n la nov'a prezid'ant'o elekt'is ? La hom'o, kies politik'o'n li promes'is daŭr'ig'i kaj kies vic'prezid'ant'o li est'is dum ses jar'o'j, de 2007 ĝis 2013 : s - ro Correa. La “civit'an'a revoluci'o”, tiu politik'a projekt'o, kiu trans'form'is la land'o'n, en'potenc'ig'is hom'o'n, kiu ag'as por mal'far'i ĝi'n.

En Februar'o de 2018 la reg'ist'ar'o de s - ro Moren'o organiz'is referendum'o'n prezent'at'a'n kiel neces'a'n por kontraŭ'batal'i la korupt'o'n. Ĝi'a real'a cel'o : mal'fort'ig'i la prezid'int'o'n, ankoraŭ tre aprez'at'a'n de part'o de la loĝ'ant'ar'o. El la sep propon'o'j sub'met'it'a'j al voĉ'don'ad'o, unu mal'permes'as al la politik'a'j gvid'ant'o'j kandidat'i pli ol du foj'o'j'n por la sam'a funkci'o ; la ali'a permes'as eks'ig'i funkci'ul'o'j'n nom'um'it'a'j'n en la Konsil'ant'ar'o'n de Civit'an'a Part'o'pren'ad'o kaj de Social'a Kontrol'ad'o, taks'it'a'j proksim'a'j de la eks'a ŝtat'estr'o. S - ro Moren'o sukces'is kaj larĝ'e venk'is. S - ro Correa mal'fort'iĝ'is, ĉar li jam ne rajt'as kandidat'i por la prezid'ant-elekt'o'j de 2021. La al'tir'o kaŭz'it'a de la for'ir'o de li'a'j proksim'ul'o'j trans'form'as la prezid'ant-palac'o'n en varm'a'n nest'o'n por la reprezent'ant'o'j de la elit'o, de la mastr'ar'o kaj de la dekstr'ul'ar'o.

“Popol'ism'a mal'ŝpar'o”

FOND'IT'A de s - ro Correa en 2006, la Alianza País (Alianc'o Land'o, AP) far'iĝ'is la plej grav'a parti'o post la fin'o de la diktator'ec'o en 1979. En 2017 ĝi ating'is la plej'mult'o'n en la parlament'o, kvankam ĝi'a grup'o redukt'iĝ'is de 100 seĝ'o'j al 74 (el 137). En la kulmin'o de la konflikt'o inter s -roj Correa kaj Moren'o la elekt'o-tribunal'o decid'is met'i la parti'o'n sub la reg'ad'o'n de la du'a kaj tiel dev'ig'is li'a'j'n politik'a'j'n kontraŭ'ul'o'j'n prov'i fond'i nov'a'n struktur'o'n. Tiu tamen mal'facil'e real'iĝ'as pro la mal'help'o'j, kiu'j'n la elekt'o-instanc'o'j — nun proksim'a'j al s - ro Moren'o — met'as sur li'a'n voj'o'n. [2] La implod'o de la fort'o'j kiu'j, hieraŭ, en'karn'ig'is la “civit'an'a'n revoluci'o'n”, facil'ig'is la proksim'iĝ'o'n de la elit'o'j kun la prezid'ant'o Moren'o, kiu neniam konsider'is la parti'o'j'n kaj la popol'a'j'n mobiliz'iĝ'o'j'n kiel demokrati'a'j'n fort'o'j'n util'a'j'n por la re'konstru'ad'o de politik'a'j blok'o'j. Kelk'a'j'n monat'o'j'n post'e, la nom'um'ad'o de s - ro Richard Martínez, ĉef'o de la ekvador'a mastr'ar'o, en la posten'o'n de ministr'o pri ekonomi'o fort'ig'is la inter'konsent'o'n, kiu sub'ten'as la potenc'o'n de s - ro Moren'o, dum la fend'iĝ'o inter Correa -an'o'j kaj Mor'e'n-an'o'j sen'ig'is la reg'ist'ar'o'n je pli'mult'o en la parlament'o.

Sed la nov'a klan'o en la potenc'o ne lim'ig'as si'n al la tradici'a'j elit'o'j : ĝi en'ten'as ankaŭ, sur sub'a nivel'o, intelekt'ul'o'j'n, kiu'j ident'iĝ'as kiel “progres'em'a'j”, reprezent'ant'o'j'n de sindikat'o'j kaj figur'o'j'n de la indiĝen'a mov'ad'o. Do, situaci'o, kiu ŝok'is part'o'n de la region'a mal'dekstr'o. En Aŭgust'o de 2018 ekzempl'e la argentin'an'o Adolf'o Pérez Esquivel, Nobel-premi'it'o pri pac'o en 1980, send'is mal'ferm'it'a'n leter'o'n al la Konfederaci'o de Indiĝen'a'j Naci'ec'o'j de Ekvador'o ( Conae). S - ro Moren'o tiam propon'is al tiu organiz'aĵ'o instal'iĝ'i en la ekvador'a'j lokal'o'j de la Uni'o de la Sud-amerik'a'j Naci'o'j ( Unasur), kiu'n, sam'e kiel la lok'a dekstr'ul'ar'o, li vol'as mal'fort'ig'i : Lenín Moren'o, kiu kun ali'a'j land'a'j gvid'ant'o'j far'as nov'liberal'a'n politik'o'n, prov'as detru'i tiu'j'n spac'o'j'n de integr'ad'o kaj de part'o'pren'o, skrib'as s - ro Pérez Esquivel. (…) La indiĝen'a'j popol'o'j de Ekvador'o ĉiam mobiliz'iĝ'is por defend'i si'a'j'n rajt'o'j'n kaj si'a'j'n liber'ec'o'j'n. Est'us bedaŭr'ind'a, se ili akcept'us tiu'n propon'o'n, kiu cel'as mal'fort'ig'i ni'a'j'n demokrati'o'j'n. La Conae ne pov'as ignor'i la decid'a'n rol'o'n, kiu'n Unasur lud'is por deprajmi kaj publik'e denunc'i la ŝtat'renvers'o'j'n en Bolivi'o, en Ekvador'o, en Paragvaj'o kaj en Hondur'o, inter ali'a'j. [3] Li'a leter'o rest'is sen respond'o.

Post re'ven'ig'i mastr'ar'a'j'n interes'o'j'n kaj la reakci'a'n part'o'n de la soci'a'j kaj sindikat'a'j organiz'aĵ'o'j en la si'n'o'n de la ŝtat'o — io, kio'n s - ro Correa ĉiam rifuz'is —, la nov'a prezid'ant'o nun reg'as kun parti'o sen politik'a koher'o, sen elekt'a baz'o kaj sen popol'a sub'ten'o. La potenc'o dis'volv'as la ide'o'n, ke la kriz'o, kiu taŭz'as la land'o'n, klar'ig'ebl'as per la “popol'ism'a mal'ŝpar'ad'o”. S - ro Martínez stir'as dekstr'e'n : cel'o de buĝet'a plus'o, liberal'ig'o de la komerc'o, fleks'ebl'ig'o de la labor'leĝ'o. La leĝ'o pri dis'volv'ad'o de la produkt'ad'o, voĉ'don'it'a en Aŭgust'o 2018, trud'as la konsum'redukt'o'n kaj sam'temp'e el'sark'as la politik'o'j'n de dis'volv'ad'o kaj de ali'distribu'ad'o de la antaŭ'a mandat'o.

Pri impost'o'j la tekst'o en'ten'as amnesti'o'n por la privat'a'j impost-ŝuld'ant'o'j kaj seri'o'n da donac'o'j por la grand'a'j entrepren'o'j, pretekst'ant'e “favor'ig'i la re'ven'o'n de la invest'ist'o'j”. Prezent'at'a kiel dispon'o por financ'i la ŝtat'o'n, la leĝ'o permes'as la impost'a'n mal'obe'o'n de la potenc'ul'o'j. Krom'e, la unu'a artikol'o de la leĝ'o por defend'o de la labor'rajt'o'j est'as nul'ig'it'a. Ĝi ebl'ig'is al la instanc'o'j persekut'i entrepren'a'j'n propriet'ul'o'j'n, kiu'j atenc'is al la interes'o'j de si'a'j salajr'ul'o'j per kaŝ'ad'o de resurs'o'j aŭ per for'pren'o de ili'a'j maŝin'o'j el la labor'ej'o'j.

Ĉar tem'as pri politik'o'j de dis'volv'ad'o, la reg'ist'ar'o ne impost'as la ekster'ordinar'a'j'n prez'alt'ig'o'j'n de krud'material'o'j kaj ne insist'as pri re'ven'ig'o de deviz'o'j. Sam'e kiel la brazil'a reg'ist'ar'o ĝi mal'permes'as kresk'ig'i la publik'a'j'n el'spez'o'j'n je pli ol 3 el'cent'o'j jar'e kaj redukt'as la buĝet'a'j'n deficit'o'j'n sol'e al pag'o de interez'o'j por la ŝuld'o'j. La invest'ad'o mal'aper'is el la instrument'ar'o de publik'a'j politik'o'j ; la privat'ig'o'j, mal'e, est'as facil'ig'at'a'j per subvenci'o'j garanti'at'a'j por plur'a'j jar'o'j. La potenc'o adopt'as la inter'naci'a'n sistem'o'n de arbitraci'o de mal'konsent'o'j por ĉia'j invest'o'j el ekster'land'e, kaj per tio ne hezit'as romp'i la konstituci'o'n. [4]

Krom si'a part'o'pren'o en mal'fort'ig'o de la Unasur kaj de la Komun'um'o de latin'amerik'a'j kaj karibi'a'j ŝtat'o'j ( Celac), s - ro Moren'o propon'as ke Ekvador'o al'iĝ'u al la Pacifik'a Alianc'o, liber'komerc'a organiz'aĵ'o, kiu kun'ig'as tiu'j'n latin'amerik'a'j'n ŝtat'o'j'n, kiu'j est'as reg'at'a'j de konservativ'ul'o'j. Li esprim'as si'n kontraŭ la azil'o por s - ro Juli'a'n Assange, la fond'int'o de WikiLeaks , protekt'at'a en la ekvador'a ambasador'ej'o en London'o kaj akuz'at'a en Uson'o (vid'u la ĉef'artikol'o'n de Serge Halimi).

La “popol'ism'a ruin'iĝ'o”, kiu'n la ekvador'a'j nov'liberal'ul'o'j publik'e denunc'as, ŝajn'as mal'facil'e pruv'ebl'a : inter 2007 kaj 2016 la kvot'o de mal'riĉ'ul'o'j fal'is de 37 al 23 el'cent'o'j, dum la maln'et'a en'land'a produkt'o kresk'eg'is je 68 el'cent'o'j. Ili tamen vol'as re'organiz'i la soci'o'n por komplez'i la inter'naci'a'j'n merkat'o'j'n. Sed la princip'o'j de ili'a nov'a ekonomi'o tre simil'as al la mal'nov'a'j logik'o'j de rent'o, kiu'j prosper'ig'is la iam'a'n oligarĥi'o'n.

En land'o, kiu ĵus spert'is long'a'n cikl'o'n de hegemoni'o de progres'ism'a tendenc'o en'korp'ig'it'a de s - ro Correa, neces'is profund'a trans'form'ad'o de la fort'rilat'o kaj de la meĥanism'o'j de legitim'ad'o de la potenc'o, por ke tia re'turn'iĝ'o est'ig'u tiom mal'mult'a'n rezist'ad'o'n. Kiel klar'ig'i la instal'ad'o'n de tiu ĉi “surpriz'a nov'liberal'ism'o” ?

Tiu esprim'o est'is formul'it'a en 2001 de la intelekt'ul'in'o Susan Stokes. [5] Ŝi tiam prov'is analiz'i la deficit'o'n de demokrati'a legitim'ec'o de latin'amerik'a'j reg'ist'ar'o'j kiu'j, sam'e kiel tiu de s - ro Moren'o hodiaŭ, en'potenc'iĝ'is per program'o diametr'e kontraŭ'a al la tradici'a'j liberal'a'j recept'o'j, kaj kiu'j tamen aplik'is ili'n laŭ'liter'e. En en Peru'o de la 1990-'a'j jar'o'j s - ro Albert'o Fujimori super'is tiu'n mal'facil'aĵ'o'n — tiom verv'e, ke li sukces'is est'i re'elekt'it'a — per si'a promes'o est'ig'i sekur'ec'o'n kaj ord'o'n (front'e al la minac'o de la geril'a Lum'a Pad'o) inter'ŝanĝ'e de struktur'a'j ŝanĝ'o'j. La Ekvador'o de 2018 si'a'vic'e prezent'as si'a'n re'turn'iĝ'o'n kiel konsekvenc'o'n de la “moral'a kriz'o de la Corre -ism'o”. La batal'o kontraŭ la korupt'o ĉi tie far'iĝ'as la precip'a meĥanism'o por legitim'i la nov'liberal'ism'o'n.

La batal'o kontraŭ la korupt'o kun'ig'as du komplet'ig'a'j'n element'o'j'n la politik'a'n aktiv'ism'o'n de la justic'o kaj fort'a'j'n kampanj'o'j'n de la komunik'il'o'j por mal'klar'ig'i la popol'a'n memor'o'n. La manovr'o'j kontraŭ la “ koreismo ” mult'iĝ'as en cirkul'ad'o, kiu nutr'as sam'temp'e la reg'ist'ar'a'j'n decid'o'j'n, la reklam'o'n en la soci'a'j ret'o'j kaj la titol'paĝ'o'j'n de la gazet'o'j. Jam ne tem'as pri juĝ'ad'o de suspekt'at'o'j, sed pri ŝanĝ'o de la tribunal'o'j en legitim'a'j'n instanc'o'j'n por juĝ'i la ĝust'ec'o'n de respektiv'a politik'o. Dum la vic'prezid'int'o Jorge Glas — akuz'at'a je asoci'o de bandit'o'j — est'as en mal'liber'ej'o kaj s - ro Correa, kiu loĝ'as en Belg'uj'o, est'is sub inter'naci'a arest-mandat'o [6], la ekvador'a potenc'o iom post iom sukces'as dub'ig'i la sukces'o'j'n de tio, kio'n la ekvador'an'o'j tamen nom'is la “gajn'it'a jar'dek'o” de 2007-2017 : ekonomi'a'n kresk'o'n, mal'alt'ig'o'n de la mal'riĉ'ec'o kaj de la mal'egal'ec'o'j …

La rakont'o, kiu prav'ig'as la jur'a'n kaj komunik'il'a'n operac'o'n, sukces'e trud'as ide'o'n : la “dik'a kaj ne'tra'vid'ebl'a ŝtat'o”, asoci'at'a al la mal'dekstr'o, ne kapabl'as sekv'i la plej element'a'n etik'o'n. Ĝi do konduk'as aŭtomat'e al diboĉ'o kaj kriz'o. La ekvador'a'j potenc'o kaj komunik'il'o'j al'iĝ'as al la region'a ĥor'o, kiam ili klar'ig'as, ke la ali'distribu'a politik'o de la mal'dekstr'o konduk'is al la korupt'o, [7] kaj sam'temp'e ili asert'as, ke la konsum'lim'ig'o en tiu'j kondiĉ'o'j est'as moral'a neces'o.

Lev'iĝ'as demand'o : ĉu tiu operac'o est'us ebl'a, se s - ro Moren'o ne pov'int'us profit'i real'a'n kriz'o'n en'e de la “civit'an'a revoluci'o” ? La sen'pun'ec'o, kiu'n ĝis nun ĝu'is la respond'ec'ul'o'j de la fraŭd'o'j, instig'is part'o'n de la loĝ'ant'ar'o prav'ig'i la reg'ist'ar'o'n. Tiel ke, spit'e al la arbitr'ec'o de la kampanj'o kontraŭ Correa, la batal'o kontraŭ la korupt'o est'is lev'it'a en la rang'o'n de plej grav'a publik'a problem'o. Ĉu en tia kun'tekst'o la progres'ist'o'j pov'as kontent'iĝ'i per tio ke ili klar'ig'as si'a'j'n problem'eg'o'j'n per la “perfid'o de Moren'o” ? Tia strategi'o, kiu ignor'as la popol'a'n postul'o'n je moral'a integr'ec'o, mal'fort'ig'us la parol'ad'o'j'n de ĉiu'j kiu'j prov'as montr'i, ke la nov'liberal'ism'o ne est'as rimed'o kontraŭ la laŭ'dir'a'j eksces'o'j de la mal'dekstr'o, sed politik'a projekt'o de mal'egal'ec'o.

La progres'ist'a tend'ar'o trov'iĝ'as divid'it'a inter mal'dekstr'o kontraŭ s - ro Correa kaj daŭr'e aktiv'a “ koreismo ”, sed mal'fort'iĝ'int'a pro la politik'a'j-justic'a'j atak'o'j de la potenc'o kaj pro si'a propr'a mal'kapabl'o je mem'kritik'o. Pro tio la ebl'ec'o de nov'a mal'dekstr'a ŝanĝ'o ŝajn'as est'i mal'cert'a. La dekstr'ul'ar'o, kvankam ĝi fakt'e part'o'pren'as en la potenc'o, gajn'is eĉ ne unu prezid'ant-elekt'o'n ek'de 1998 ; dis'fal'o de la popular'ec'o de la aktual'a reĝim'o pov'us sub'fos'i la esper'o'j'n korekt'i la afer'o'j'n per elekt'o'j. En tia situaci'o, kaj sam'e kiel la brazil'a prezid'int'o Tem'er, s - ro Moren'o est'us sukces'int'a for'vor'i sam'temp'e tiu'j'n, kiu'j port'is li'n en la potenc'o'n, kaj tiu'j'n, kiu'j sub'ten'is li'a'n kontraŭ'popol'a'n kruc'milit'o'n. Ĉiu'j nun kon'as la sekv'o'n de la histori'o en Brazil'o.

Frank'li'n RAMÍREZ GALLEGOS.





La aŭtor'o

Frank'li'n RAMÍREZ GALLEGOS


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Vd Ann'e Vign'a, “ Au Brésil, la crise galvanise les droits ”, Le Mond'e diplomatique , Decembr'o 2017.

[2] La grup'o por Correa nombr'as du'dek naŭ deput'it'o'j'n.

[3] “ Carta pública de Adolf'o Pérez Esquivel 'a la Conae ”, TeleSur, 29-'a'n de Aŭgust'o 2018, www. telesurtv.net.

[4] Vd Benoît Bréville kaj Mart'in'e Bulard, “Des tribunaux po'ur détrousser les États ”, Le Mond'e diplomatique , Juni'o 2014.

[5] Susan Stokes, Mandates and Democracy. Neoliberalism by Surprise in Latin- America . Cambridge University Press, 2001.

[6] Nul'ig'it'a de Interpol en Septembr'o 2018 pro la “politik'a natur'o” de la okaz'ant'a proces'o, kiu koncern'as for'konduk'o'n de deput'it'o.

[7] Vd Renaud Lambert : “Ĉu Brazil'o est'as faŝism'a ?”, Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, Novembr'o 2018.




La aŭtor'o

Frank'li'n RAMÍREZ GALLEGOS


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Vd Ann'e Vign'a, “ Au Brésil, la crise galvanise les droits ”, Le Mond'e diplomatique , Decembr'o 2017.

[2] La grup'o por Correa nombr'as du'dek naŭ deput'it'o'j'n.

[3] “ Carta pública de Adolf'o Pérez Esquivel 'a la Conae ”, TeleSur, 29-'a'n de Aŭgust'o 2018, www. telesurtv.net.

[4] Vd Benoît Bréville kaj Mart'in'e Bulard, “Des tribunaux po'ur détrousser les États ”, Le Mond'e diplomatique , Juni'o 2014.

[5] Susan Stokes, Mandates and Democracy. Neoliberalism by Surprise in Latin- America . Cambridge University Press, 2001.

[6] Nul'ig'it'a de Interpol en Septembr'o 2018 pro la “politik'a natur'o” de la okaz'ant'a proces'o, kiu koncern'as for'konduk'o'n de deput'it'o.

[7] Vd Renaud Lambert : “Ĉu Brazil'o est'as faŝism'a ?”, Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, Novembr'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a decembr'o 2018

Mal'just'a'j impost'o'j kaj la labor'ist'a'j klas'o'j

La de'ven'o'j de la koler'o pri la impost'o


Plej rimark'ind'a pri la mobiliz'o de la "flav'a'j veŝt'o'j" kontraŭ fuel'impost'o'j est'as ĝi'a spontane'a karakter'o. Unu'e aper'int'e sur la marĝen'o'j de politik'a'j organiz'aĵ'o'j kaj labor'sindikat'o'j, kaj al'log'int'e apart'a'n interes'o'n en kamp'ar'a'j kaj antaŭ'urb'a'j region'o'j, ĝi subit'e relief'ig'is la sent'o'n de mal'just'ec'o pri la impost'o'sistem'o kiu bol'as jam de mult'a'j jar'o'j ĉe mal'alt'rang'a'j dung'it'o'j kaj et'skal'a'j entrepren'ist'o'j. En land'o kie impost'o'j rest'as re'distribu'il'o de la riĉ'ec'o, kiel far'iĝ'is, ke est'as tiu'j ĉe la mal'supr'o de la soci'a eskal'o kiu'j plej kontraŭ'as al impost'o'j ?



de  Alexis SPIR'E

"Nul'ig'u la impost'o'j'n", " Macron Avar'ul'o", "Ir'i labor'i far'iĝ'as luks'aĵ'o", "Dekstr'o, mal'dekstr'o = impost'o'j", "Ĉes'ig'u la mon'el'tord'o'n, la ribel'o de unu'iĝ'int'a popol'o pov'as est'ig'i revoluci'o'n" ... La vari'ec'o de slogan'o'j montr'at'a'j dum la popol'a'j manifestaci'o'j kiu'j blok'is la voj'o'j'n protest'e kontraŭ la pli'ig'o de fuel'impost'o'j ek'de la 17'a de novembr'o, el'vok'as kaj politik'e plur'fac'et'a'n mov'ad'o'n kaj koler'o'n cel'at'a'n al tre specif'a objekt'o, nom'e impost'o'j, fundament'o de la social'a ŝtat'o.

Dum la tut'a du'dek'a jar'cent'o, la demand'o pri impost'o'j apenaŭ koncern'is la labor'ist'ar'o'n. Post la Unu'a Mond'milit'o, la en'konduk'o de la progresiv'a en'spez'impost'o est'ig'is rezist'o'n ĉe la liberal'a'j profesi'o'j, la mem'dung'it'o'j kaj la kamp'ar'an'o'j, kiu'j star'ig'is asoci'o'j'n de impost'pag'ant'o'j [1]. Sed, krom dum la temp'o de la Popol'a Front'o (1936-1938), la demand'o pri mal'just'a'j impost'o'j ankoraŭ okup'is nur marĝen'a'n lok'o'n en la labor'ist'a mov'ad'o, precip'e kompar'e kun salajr'o'postul'o'j kaj la konserv'o de labor'posten'o'j. Eĉ la mal'just'ec'o de ne'rekt'a'j impost'o'j je konsum'ad'o, kiel la al'don'valor'a impost'o (AV'I), kiu konsist'ig'as proksim'um'e du'on'o'n de la impost'en'spez'o'j de la ŝtat'o kompar'e kun la salajr'o'impost'o kiu konsist'ig'as nur kvar'on'o'n, mal'oft'e est'is la objekt'o de kampanj'o'j de labor'sindikat'o'j kaj mal'dekstr'a'j parti'o'j.

En last'a'j jar'o'j, tamen, la kontraŭ'star'o pri impost'o'j re'vigl'iĝ'is tiom, ke ĝi far'iĝ'is centr'a afer'o en la lukt'o'j kontraŭ rigor'a'j el'spez'redukt'o'j. En Portugali'o, en maj'o 2010, dek'mil'o'j protest'is kontraŭ impost'alt'ig'o'j kaj buĝet'a'j redukt'o'j. Du jar'o'j'n post'e, cent'mil'o'j da hispan'o'j mobiliz'iĝ'is kontraŭ la buĝet'a rigor'ec'o, la mal'ŝtat'ig'o kaj la pli'ig'o de la AV'I - de 4% al 21% por lern'ej'a'j material'o'j. En Greki'o, publik'a'j kaj privat'a'j dung'it'o'j sur'strat'iĝ'is por protest'i kontraŭ salajr'o'redukt'o'j'n kaj mal'just'a'j'n impost'o'j'n. Kelk'a'j'n monat'o'j'n post'e, franc'a'j labor'ist'o'j en agr'o'industri'a'j fabrik'o'j, minac'at'a'j de mal'dung'o'j de super'flu'a'j dung'it'o'j, al'iĝ'is al la mov'ad'o de la bonnets rouges ("ruĝ'a'j ĉap'o'j") [2] lanĉ'it'a de kultiv'ist'o'j kaj et'skal'a'j entrepren'ist'o'j por venk'i la ekologi'a'n impost'o'n.

Ĉi tiu'n retro'ir'ig'o'n de la debat'o pri impost'o'j est'ig'is ĉef'e publik'a'j politik'o'j. Kun la kresk'o de amas'a sen'labor'ec'o kaj la intens'iĝ'o de la inter'naci'a konkurenc'o, reg'ist'ar'o'j est'as laŭ'paŝ'e rezign'ant'a'j regul'ig'i la divid'o'n de primar'a'j en'spez'o'j inter salajr'o'j kaj profit'o'j. En la daŭr'o de kelk'a'j jar'o'j, la social'a demand'o, formul'it'a en la kadr'o de la divid'o de profit'o'j, ced'is la lok'o'n al demand'o pri impost'o'j uz'at'a por varb'i la sub'ten'o'n de la elekt'ant'ar'o. En 2007, la slogan'o de Nicolas Sarkozy "Labor'i pli por gajn'i pli", kaj li'a projekt'o de sen'impost'ig'o'j por krom'hor'o'j, rav'is mult'a'j'n ofic'ist'o'j'n kaj fabrik'labor'ist'o'j'n. Kvin jar'o'j'n post'e, la promes'o en'konduk'i impost'o'n de 75% sur en'spez'o'j de pli ol 1 milion'o da eŭr'o'j ĉiu'jar'e ebl'ig'is al François Hollande don'i al si'a program'o popol'ism'a'n aspekt'o'n ; la rimed'o est'is tiom mis'koncept'it'a ke la Konstituci'a Konsili'o ne hezit'is blok'i ĝi'n. En 2017, Emmanuel Macron ankaŭ uz'is la abolici'o'n de la impost'o sur loĝ'ej'o'j por kontraŭ'pez'i si'a'n publik'a'n reputaci'o'n kiel la kandidat'o'n de la elit'o'j, antaŭ ol li fin'e anonc'is ke ĝi daŭr'os tri jar'o'j'n.

Grand'eg'a paradoks'o trov'iĝ'as ĉe la baz'o de ĉi tiu politik'ig'o de la demand'o pri impost'o'j : est'as membr'o'j de la labor'ist'ar'o kiu'j plej kritik'as la nivel'o'n de impost'o'j malgraŭ tio, ke est'as ili kiu'j plej profit'as de la sistem'o de la re'distribu'o de la riĉ'ec'o sur'baz'e de pag'ig'o'j. Region'a'j al'iĝ'o'j intens'ig'as ĉi tiu'n mal'fid'o'n. Ju pli oni mal'proksim'iĝ'as de la pli grand'a'j urb'o'j, des pli fort'iĝ'as la sent'o ke oni est'as mal'just'e impost'at'a : la loĝ'ant'o'j de kamp'ar'a'j kaj antaŭ'urb'a'j zon'o'j plej kritik'as la impost'a'n sistem'o'n, kontrast'e kun pariz'an'o'j. Post kelk'a'j jar'o'j da politik'o'j cel'ant'a'j antaŭ'e'n'ig'i dom'posed'ad'o'n, mult'a'j famili'o'j kun mal'alt'a'j salajr'o'j, kiu'j sur'pren'is ŝuld'o'n por aĉet'i dom'o'n, nun est'as sub'met'at'a'j al regul'a'j pli'ig'o'j de municip'a'j impost'o'j sur ne'mov'ebl'aĵ'o'j, kiu'j kompens'as la mal'pli'ig'o'n de ŝtat'a'j subvenci'o'j al municip'o'j. En iu'j region'o'j, la sent'o de mal'just'ec'o de'ven'as de la mal'bon'iĝ'o de publik'a'j serv'o'j kaj la pli'iĝ'int'a mal'facil'ec'o pri transport'ad'o pro la ferm'iĝ'o de fer'voj'a'j lini'o'j [3]. Est'as kvazaŭ la loĝ'ant'o'j de ĉi tiu'j lok'o'j, kiu'j plej'part'e vetur'as aŭtomobil'e kaj est'as traf'at'a'j de la plen'a bat'fort'o de kresk'ant'a'j fuel'prez'o'j, vid'atest'as la mal'aper'o'n antaŭ si'a'j okul'o'j mem de la lok'a'j instituci'o'j - la poŝt'ofic'ej'o, la lern'ej'o, la fer'voj'staci'o - kiu'j konkret'e reprezent'as la social'ig'o'n de mon'o per impost'o'j.

Mal'proksim'a ŝtat'o, serv'ant'a al la potenc'ul'o'j

Tia mal'fid'o al la fisk'a'j aŭtoritat'ul'o'j est'as part'o de ekster'ordinar'a koincid'o de event'o'j, karakteriz'at'a de si'n'sekv'o de skandal'o'j. En 2011, oni el'trov'is ke Liliane Bettencourt, la plej riĉ'a vir'in'o en Franci'o, est'is kaŝ'int'a pli ol 100 milion'o'j'n da eŭr'o'j de la fisk'a'j aŭtoritat'ul'o'j, kaj ke ŝi donac'is mon'o'n por la elekt'o'kampanj'o de Nicolas Sarkozy. Post tio ven'is la afer'o Jérôme Cahuzac, la nom'o de la ministr'o pri la buĝet'o de François Hollande, kiu respond'ec'is pri la batal'o kontraŭ impost'a fraŭd'o kaj kiu konfes'is en 2013 ke li hav'as sekret'a'n svis'a'n bank'o'kont'o'n kun valor'o de 600 000 eŭr'o'j - ne'int'e tio'n antaŭ la Naci'a Asemble'o. Sam'temp'e, komenc'iĝ'is melodram'o en la amas'komunik'il'o'j. La epizod'o'j de la LuxLeaks , SwissLeaks , Offshore Leaks , "Panam'a Papers " kaj " Paradise Papers " relief'ig'is impost'a'j'n fraŭd'o'j'n de trans'naci'a'j firma'o'j, politik'a'j gvid'ant'o'j, fam'a'j sport'ist'o'j kaj la mond'o de distr'iĝ'o. Ĉi tiu si'n'sekv'o montr'is ke la egal'ec'o de impost'o'j est'as fabel'o rakont'at'a en jur'a'j libr'o'j, kaj ke la mond'o nun konsist'as el du kategori'o'j : unu'flank'e, ordinar'a'j impost'pag'ant'o'j al'vok'at'a'j akcept'i ke impost'o'j est'as neces'a'j por re'plen'ig'i la ŝtat'a'n kas'o'n ; ali'flank'e, la potenc'ul'o'j kiu'j pov'as sen'ĝen'e sen'dev'ig'i si'n je la laŭ'leĝ'a'j lim'o'j (neniu kriminal'a plend'o est'is registr'it'a kontraŭ Bettencourt, kiu mort'is en 2017 ; s - ro Cahuzac est'is kondamn'it'a al kvar jar'o'j da en'prizon'ig'o sed rest'as liber'a).

La percept'o'n pri "du'obl'a norm'o" intens'ig'is la praktik'a'j spert'o'j kiu'j'n la labor'ist'a klas'o hav'as kun la ŝtat'o. La plej mal'riĉ'a'j impost'pag'ant'o'j oft'e de'pend'as de ŝtat'ofic'ist'o'j por help'i si'n asert'i si'a'j'n rajt'o'j'n [4]. Sed la mal'pli'iĝ'o de la nombr'o de ŝtat'ofic'ist'o'j damaĝ'as rilat'o'j'n ĉe la giĉet'o. Inter 2005 kaj 2017, reg'ist'ar'o'j elimin'is pli ol 35 000 labor'posten'o'j'n tra la tut'a fisk'o, precip'e la person'ar'o'n ĉe la giĉet'o'j. En la kamp'ar'a'j region'o'j, la mal'ferm'hor'ar'o mal'pli'iĝ'is kaj, en urb'a'j lok'o'j, atend'o'vic'o'j pli'long'iĝ'as, kio pun'as impost'pag'ant'o'j'n kun mal'mult'a eduk'o kiu'j prefer'as hom'a'n kontakt'o'n anstataŭ uz'i Inter'ret'o'n, precip'e kiam ili dev'as pet'i ne'dev'ig'a'n rabat'o'n, tio est'as, argument'i ke est'as praktik'e mal'ebl'e pag'i la dom'impost'o'n, la impost'o'n sur ne'mov'ebl'aĵ'o'j aŭ la aŭd'vid'a'n kotiz'o'n. Kun la pli'iĝ'o de sen'labor'ec'o kaj ne'sekur'a dung'at'ec'o, la nombr'o de ĉi tiu'j pet'o'j kresk'is de 695 000 en 2003 al 1,4 milion'o'j en 2015. Sed la ebl'ec'o, ke oni konvink'os la impost'ist'o'n pri si'a argument'o, vari'as laŭ la soci'a fon'o de la pet'ant'o : laŭ ni'a enket'o far'it'a en 2017, el la impost'pag'ant'o'j kiu'j hav'is disput'o'n kun la ŝtat'a'j serv'o'j, 69% de membr'o'j de la super'a'j klas'o'j est'is kontent'ig'it'a'j, kontraŭ 51% de la mal'riĉ'ul'o'j.

La efik'o'j de la financ'a kriz'o pli'sever'ig'as la burokrat'ism'a'n streĉ'it'ec'o'n. Por dung'it'o'j kaj et'skal'a'j entrepren'ist'o'j, kies aĉet'pov'o stagn'as aŭ regres'as, impost'o'j ŝajn'as est'i mal'pli kompens'o por publik'a'j serv'o'j ol suplement'a el'spez'o. Ili'a sent'o de mal'just'ec'o est'as pli'intens'ig'it'a : al la mal'kapabl'o pag'i la postulat'a'j'n sum'o'j'n est'as al'met'it'a la konvink'o ke ĉi tiu mon'o serv'as por riĉ'ig'i "la super'ul'o'j'n". Ek'de la kriz'o de 2008, la dis'er'iĝ'o de la industri'a struktur'o kaj la mal'dung'o'j ĵet'as sever'a'n lum'o'n sur la sen'pov'ec'o'n de gvid'ant'o'j kiu'j ne kapabl'as opon'i ekster'land'ig'o'j'n. Ia'temp'e konsider'at'a kiel garanti'o de protekt'o, la ŝtat'o nun ŝajn'as est'i mal'proksim'a instanc'o, serv'ant'a al la potenc'ul'o'j.

Al'don'e, en et'skal'a'j entrepren'o'j kiu'j est'as precip'e el'met'at'a'j al la inter'naci'a konkurenc'o, oni oft'e rigard'as impost'o'j'n kiel rekt'a'n minac'o'n por la daŭr'ig'ebl'ec'o de dung'at'ec'o. Ĉi tiu percept'o, stimul'at'a de ĵurnal'ist'o'j per la konstant'a refren'o pri "ŝarĝ'o'j trud'it'a'j al la dung'o'kost'o'j", kre'as komun'a'n interes'o'n inter dung'it'o'j kaj dung'int'o'j, precip'e kiam tem'as pri kiel kontest'i ŝtat'a'j'n pag'ig'o'j'n kaj tro'a'j'n regul'o'j'n.

En fragment'ig'it'a mond'o de labor'o, kie dung'ant'o'j vol'e si'n turn'as al sub'kontrakt'ad'o, la kontraŭ'star'o pri impost'o'j ankaŭ pov'as ven'i de jun'a'j ne'diplom'iĝ'int'a'j labor'ist'o'j - fabrik'labor'ist'o'j kaj ofic'ist'o'j - sever'e traf'it'a'j de sen'labor'ec'o kaj ne'sekur'a dung'it'ec'o. Por mult'a'j, la individu'ig'o de labor'o est'as akompan'at'a de erozi'o de kolektiv'a'j solidar'ec'o'j, kio est'ig'as form'o'n de eks'fili'iĝ'o : hav'ant'e nenio'n komun'a'n kun la stabil'ec'o propon'at'a de la status'o de ŝtat'ofic'ist'o, ĉi tiu'j labor'ist'o'j ten'as en si ia'n rankor'o'n je la Ŝtat'o kaj ĝi'a'j agent'o'j kiu'j rajt'as protekt'o'j'n, kiu'j'n labor'ist'o'j ne rajt'as. Por tiu'j plej traf'it'a'j de la financ'a kriz'o, mem'dung'iĝ'o est'as ebl'a solv'o. Sed ĉi tiu perspektiv'o de promoci'o est'as oft'e akompan'at'a de la adopt'o de parol'o kondamn'ant'a "tro'a'j'n de'pag'o'j'n". La bild'o de la mal'grand'a firma'o aflikt'at'a de social'a'j kaj fisk'a'j pag'ig'o'j kun'lig'iĝ'as kun tiu de izol'it'a ŝtat'o, indiferent'a pri lok'a'j mal'facil'aĵ'o'j. La valor'ig'o de labor'o kiel font'o de dign'o kaj merit'it'a salajr'o est'as akompan'at'a de la fi'ig'o de social'a'j subvenci'o'j financ'at'a'j de impost'o'j. La mal'stabil'ig'o de tut'a'j sekci'o'j de labor'ist'o'j kun mal'alt'a'j en'spez'o'j tiel help'is daŭr'ig'i la kresk'ant'a'n mal'fid'o'n ĉe la labor'ist'ar'o pri impost'o'j kun la cel'o sekur'ig'i dung'it'ec'o'n ĉia'prez'e.

Ĉi tiu perfid'it'a fid'o de la labor'ist'ar'o, rilat'e al la font'o'j de financ'o'j por la social'a ŝtat'o, est'as de'long'e ignor'it'a en debat'o'j pri impost'o'j. Kiam oni menci'as ĝi'n dum la elekt'o'kampanj'o'j, la prioritat'o de reg'ist'ar'o'j est'as konserv'i konfid'o'n je la impost'o'sistem'o ĉe la mez'klas'an'o'j - soci'a grup'o kun kiu la pli'mult'o de voĉ'don'ant'o'j ident'ig'as si'n - kaj ĉe la riĉ'ul'o'j. Ek'de la fru'a'j 1980'a'j jar'o'j, mult'iĝ'as impost'a'j pag-escept'o'j ebl'ig'ant'a'j redukt'o'j'n de rent'impost'o'j, dum la al'don'valor'a impost'o rest'as sen'ŝanĝ'a por ĉiu'j konsum'ant'o'j kaj fuel'impost'o'j pli'iĝ'is sen iu ajn pag-escept'o (krom por transport'a'j firma'o'j). Mon'donac'o'j al parti'o'j kaj asoci'o'j, dung'o de hejm'serv'ist'o, invest'o'j je lu'ebl'a'j dom'o'j, energi-rilat'a re'nov'ig'a labor'o : ĉiu'j est'as sen'impost'ig'a'j mekanism'o'j kiu'j ebl'ig'as al impost'pag'ant'o'j redukt'i si'a'n faktur'o'n, kaj eĉ rajt'ig'as al la riĉ'ul'o'j aranĝ'o'j'n de impost'a optimum'ig'o.

Donac'o al entrepren'estr'o'j

Tia'j pag-escept'o'j influ'as si'n'ten'o'j'n pri la nivel'o de impost'o'j. Laŭ ni'a enket'o, impost'pag'ant'o'j kun almenaŭ unu sen'impost'ig'o 1,4-obl'e mal'pli probabl'e opini'os ke "en Franci'o oni pag'as tro da impost'o'j" ol tiu'j, kiu'j ne hav'as sen'impost'ig'o'n. En aŭtun'o, la dram'o en la amas'komunik'il'o'j pri la impost'o de'kalkul'it'a ĉe la font'o [5] ankaŭ montr'is ke la reg'ist'ar'o est'as pret'a mobiliz'iĝ'i por garanti'i ĉi tiu'j'n rimed'o'j'n kiu'j profit'as al la bon'hav'ul'o'j : ĉef'ministr'o Édouard Philippe fin'e decid'is ke 60% de kelk'a'j impost'kredit'o'j est'os pag'it'a'j ĝis januar'o 2019, kaj ne ses monat'o'j'n post'e kiel est'is unu'e intenc'it'e.

Sam'temp'e, ali'a'j leĝ'o'j est'as aprob'it'a'j kiu'j cel'as la plej'riĉ'ul'o'j'n, kiel la pli'larĝ'ig'o de la ’Pakt'o Dutreil ’ [6], kiu ebl'ig'as al entrepren'estr'o'j testament'i si'a'j'n akci'o'j'n, per antaŭ'donac'o'j aŭ kiam ili mort'os, kaj tiel escept'i si'n de la pli'mult'o de - aŭ eĉ de ĉiu'j - hered'a'j impost'o'j. Ĉi tiu donac'o, kies kost'o ne est'as preciz'e kalkul'it'a, est'is aprob'it'a tut'e ne'rimark'it'e, sed la pli'larĝ'ig'o de ĉi tiu sen'impost'ig'o, kiu jam kost'as al la publik'a'j financ'o'j ĉirkaŭ 500 milion'o'j'n da eŭr'o'j ĉiu'jar'e, reprezent'us tre grand'a'j'n gajn'o'j'n por tiu'j, kiu'j profit'as de ĝi.

Dum'e, ĵurnal'ist'o'j kaj politik'ist'o'j fascin'it'e fiks'rigard'as la "flav'a'j'n veŝt'o'j'n" kaj demand'as al si ĉu ili protekt'u la hom'medi'o'n aŭ sufok'u aŭt'ist'o'j'n. Kvankam ankoraŭ est'as tro fru'e prognoz'i la sekv'o'j'n de ĉi tiu mov'ad'o, ĝi'a ĉef'a merit'o est'as tio, ke ĝi pri'lum'is la rankor'o'n pri mal'just'a'j impost'o'j kiu bolet'as de mult'a'j jar'o'j en la kor'o'j de la labor'ist'a'j klas'o'j.

Alexis SPIR'E



La aŭtor'o

Alexis SPIR'E
Soci'olog'o, esplor'direktor'o en la franc'a Naci'a Centr'o de Scienc'a Esplor'o de ( CNRS). Aŭtor'o de Résistances à l’impôt, attachement à l ’Etat. Enquête sur les contribuables français, (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Mike Le'o'n
el la Alexis Spir'e est'as soci'olog'o ĉe la Centr'e national de la recherche scientifique ( CNRS). Li est'as la aŭtor'o de ’ Résistances à l’impôt, attachement à l’État  : Enquête sur les contribuables français ’, Seuil, Pariz'o, 2018. La libr'o est'is verk'it'a sur'baz'e de enket'il'o send'it'a en 2017 al reprezent'a sampl'o de 2 700 person'o'j, kaj de kvalit'a'j esplor'o'j pri la spert'o'j de impost'pag'ant'o'j intervju'it'a'j en impost'ofic'ej'o'j.

[1] Nicolas Delalande, ’ Les Batailles de l’impôt. Consentement et résistances de 1789 à nos jours ’, Seuil, kol. «  L ’Univers historique  », Pariz'o, 2011.

[2] La mov'ad'o de la " bonnets rouges " lev'iĝ'is en Bretoni'o en 2013 post kiam la reg'ist'ar'o sur'met'is impost'o'n sur kamion'o'j, asert'ant'e ke ĝi est'as ekologi'a impost'o. Per'fort'a'j protest'o'j dev'ig'is la nul'ig'o'n de la impost'o en oktobr'o 2013 - ml.

[3] Vid'u Je'a'n- Michel Dumay, ’La Franc'e abandonne ses villes moyennes ’, Le Mond'e Diplomatique , maj'o 2018.

[4] Yasmine Siblot, ’ Faire valoir ses droits au quotidien. Les services publics dans les quartiers populaires ’, Presses de Sciences Po, kol. «  Sociétés en mouvement  », Pariz'o, 2006.

[5] "La impost'o de'kalkul'it'a ĉe la font'o" ( prélèvement à la source impôt re'ten'u à la source ) est'as en'spez'impost'o pag'ot'a al la ŝtat'o far'e de la pag'ant'o de la en'spez'o (la "font'o"), kutim'e dung'ant'o kiu de'kalkul'as la impost'o'n de la salajr'o'j de si'a'j dung'it'o'j - ml.

[6] Pakt'o de la 1-'a de aŭgust'o 2003, establ'it'a de la Leĝ'o Dutreil (laŭ la nom'o de Renaud Dutreil, tiam'a ministr'o pri et'skal'a'j kaj mez'grand'a'j entrepren'o'j), ankaŭ nom'at'a la ’Leĝ'o por Ekonomi'a'j Iniciat'o'j’.



Akcept'ej'o >> 1'a decembr'o 2018

Sep'dek jar'o'j'n post la Universal'a Deklaraci'o de la Hom'rajt'o'j

Ne ekzist'as politik'a liber'ec'o sen soci'a egal'ec'o


Adopt'ant'e la Universal'a'n Deklaraci'o'n de la Hom'rajt'o'j, la 10-'a'n de decembr'o 1948, la membr'o'j de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j la unu'a'n foj'o'n akord'iĝ'is pri princip'o'j ebl'ig'ant'a'j al la hom'o'j viv'i en liber'ec'o, egal'ec'o kaj dign'ec'o. Kvankam mult'a'j progres'o'j okaz'is de'post tiam, la eksplod'o de mal'egal'ec'o'j kaj la akcel'iĝ'o de la ŝtat'a'j politik'o'j zorg'ant'a'j ĉef'e pri publik'a sekur'ec'o minac'as la rajt'o'j'n sam'e politik'a'j'n, kiel ekonomi'a'j'n kaj soci'a'j'n – des pli fragil'a'j'n ke oni konsider'as ili'n izol'e.



de  Kumi NAIDOO

LEG'I KAJ RE'LEG'I la Universal'a'n Deklaraci'o'n de la Hom'rajt'o'j, sep'dek jar'o'j'n post ĝi'a adopt'o far'e de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j en Pariz'o, est'as daŭr'e util'a ekzerc'o, ĉar tiu tekst'o plu propon'as nun la plej progres'em'a'n vizi'o'n de tio, kio ni'a mond'o pov'us est'i. En la moment'o celebr'i tiu'n dat're'ven'o'n, est'us logik'e sub'strek'i la ne'kontest'ebl'a'j'n progres'o'j'n kun'e far'it'a'j'n dum tiu'j jar'o'j por trans'form'i ĉi tiu'n vizi'o'n en real'o'n. Sed honest'ec'o dev'ig'as ni'n dir'i, ke ne'toler'em'o kresk'as, ke ekstrem'a'j mal'egal'ec'o'j dis'vast'iĝ'as dum la ŝtat'o'j montr'iĝ'as ne'kapabl'a'j kolektiv'e far'i la neces'a'j'n decid'o'j'n por al'front'i la tut'mond'a'j'n minac'o'j'n. Ni trov'iĝ'as ekzakt'e en la situaci'o, kiu'n la land'o'j sub'skrib'int'o'j de la Deklaraci'o vol'is evit'i. Ni do ne kontent'iĝ'u per tiu celebr'ad'o, kaj ni pren'u tiu'n histori'a'n okaz'o'n por far'i bilanc'o'n kaj labor'i por konkret'ig'i la hom'rajt'o'j'n por la plej grand'a nombr'o.

La du'a artikol'o de la Universal'a Deklaraci'o dir'as, ke la proklam'it'a'j rajt'o'j aparten'as al ĉiu el ni, ĉu ni est'as riĉ'a aŭ mal'riĉ'a, kiu ajn est'as ni'a seks'o aŭ ni'a haŭt'kolor'o, la land'o kie ni viv'as, la lingv'o kiu'n ni parol'as, ni'a'j opini'o'j aŭ ni'a'j kred'o'j. Tiu universal'ism'o, kiu est'as ĉe la origin'o de ĉiu'j rajt'o'j de la hom'o, ne nur ne far'iĝ'is real'o, sed sufer'as hodiaŭ brutal'a'j'n atak'o'j'n. Amnesty International kun'e kun ali'a'j organiz'aĵ'o'j sen'ĉes'e sub'strek'as, ke diskurs'o'j plen'a'j je stigmat'iz'o, mal'am'o kaj tim'o dis'volv'iĝ'as en neniam vid'it'a manier'o tra la mond'o, de la 1930-'a'j jar'o'j.

La ĵus'a venk'o de s - ro Jair Bolsonaro ĉe la prezid'ant'a elekt'o en Brazil'o, malgraŭ program'o mal'kaŝ'e mal'amik'a al la fundament'a'j rajt'o'j, perfekt'e ilustr'as la defi'o'j'n al kiu'j ni dev'as respond'i.

SE S - RO BOLSONARO sukces'os plen'um'i la promes'o'j'n de sen'human'ig'a kampanj'o, li'a al'ir'o al la reg'a pozici'o minac'as la indiĝen'a'j'n loĝ'ant'ar'o'j'n, la tradici'a'j'n kamp'ar'an'a'j'n komun'um'o'j'n – nom'at'a'j'n quilombos  -, la lesb'an'o'j'n,, gej'o'j'n, du'seks'a'j'n, trans- kaj inter-seks'a'j'n hom'o'j'n ( LGDTI), la nigr'a'n jun'ul'ar'o'n, la vir'in'o'j'n, la aktiv'ul'o'j'n kaj la organiz'aĵ'o'j'n de la civil'a soci'o.

Est'as absolut'e neces'e si'n demand'i kial ni trov'iĝ'as en situaci'o, kiu'n la Deklaraci'o vol'is preciz'e evit'i ; situaci'o en kiu la hom'a'j rajt'o'j est'as atak'at'a'j kaj rifuz'at'a'j pro la motiv'o, ke ili protekt'as kelk'a'j'n sed ne ĉiu'j'n.

La mult'a'j kial'o'j, kiu'j konduk'is al tia stat'o, est'as ja kompleks'a'j, sed tut'e cert'a est'as ni'a ne'kapabl'o konsider'i la hom'rajt'o'j'n kiel ar'o'n da ne'divid'ebl'a'j rajt'o'j laŭ'natur'e lig'it'a'j kaj aplik'ebl'a'j al ĉiu'j. La Universal'a Deklaraci'o ne dis'ig'is la civit'an'a'j'n rajt'o'j'n de la kultur'a'j, ekonomi'a'j, politik'a'j kaj soci'a'j rajt'o'j. Ĝi ne dis'ig'is la neces'o'n konkret'ig'i la rajt'o'n je nutr'ad'o kaj la neces'o'n cert'ig'i esprim'liber'ec'o'n. Ĝi jam agnosk'is tio'n, kio'n ni kutim'e re'kon'as hodiaŭ : ambaŭ est'as esenc'e lig'it'a'j.

Dum la jar'dek'o, kiu sekv'is la adopt'o'n de la Deklaraci'o, la ŝtat'o'j mal'kupl'is la du rajt'o-tip'o'j'n, kaŭz'ant'e mal'ekvilibr'o'n en ili'a percept'o kaj ili'a protekt'o [1]. Sed la inter'naci'a'j organiz'aĵ'o'j por defend'o de la hom'rajt'o'j, inkluziv'e de Amnesty International , dev'as akcept'i si'a'n part'o'n de respond'ec'o en tiu aberaci'o. Ni'a asoci'o est'as ĉef'e kon'at'a pro si'a defend'o de la konscienc'o-liber'ec'o kaj sub'ten'o al politik'a'j mal'liber'ul'o'j, tio est'as hom'o'j en'karcer'ig'it'a'j pro tio, kio ili est'as aŭ pro tio, kio'n ili kred'as. Ni ankaŭ est'as asoci'it'a'j al la lukt'o kontraŭ tortur'o, por abol'o de la mort'o'pun'o aŭ por la esprim'liber'ec'o. Ni komenc'is stud'i kaj aktiv'e antaŭ'e'n'ig'i la ekonomi'a'j'n, soci'a'j'n kaj kultur'a'j'n rajt'o'j'n nur en la 2000-'a'j jar'o'j. De post tiam, ni konduk'is kampanj'o'j'n kontraŭ la mal'respekt'o de la rajt'o al dec'a loĝ'ej'o, al san'o kaj al eduk'ad'o. Ni sci'as, ke mult'o rest'as far'end'a.

La tut'mond'a ekonomi'a kriz'o, kies konsekvenc'o'j profund'e sent'iĝ'as, perfekt'e ilustr'as la neces'o'n venk'i tiu'j'n defi'o'j'n el vid'punkt'o de la hom'a'j rajt'o'j. Tio, kio okaz'is en mult'a'j eŭrop'a'j land'o'j, montr'is la fragil'ec'o'n, kaj eĉ la praktik'a'n ne'ekzist'o'n de baz'a social'a protekt'ad'o. Eĉ pli mal'bon'e, en la plej traf'it'a'j land'o'j, la ekonomi'a'j kaj soci'a'j leĝ'ar'o'j rest'as tro oft'e ne'sufiĉ'a'j. Kio signif'as, ke la civit'an'o'j ne pov'as respekt'ig'i si'a'j'n rajt'o'j'n ĉe tribunal'o, eĉ kiam tiu'j rajt'o'j est'as evident'e per'fort'it'a'j.

EN MULT'A'J okaz'o'j, la reg'ist'ar'o'j elekt'is respond'i al la ekonomi'a kriz'o per decid'o'j de mal'abund'a politik'o human'e tre kost'a'j, mal'help'ant'e la al'ir'o'n al la plej neces'a'j var'o'j, al la san'o, loĝ'ej'o kaj nutr'ad'o. Hispan'uj'o est'as bon'a ekzempl'o de tio : la reg'ist'ar'o redukt'is la publik'a'j'n el'spez'o'j'n, inkluziv'e en la kamp'o de san'o. La alt'kvalit'a'j fleg'o'serv'o'j tiam far'iĝ'is pli kost'a'j kaj ekster la pag'kapabl'o, ĉef'e, de la hom'o'j kun mal'grand'a'j en'spez'o'j, kaj apart'e de tiu'j, kiu'j sufer'as pro kronik'a'j mal'san'o'j, handikap'o'j kaj problem'o'j de mens'a san'o. Unu el la hom'o'j pri'demand'it'a'j kadr'e de raport'o pri la tem'o, konfes'as al ni, ke li nun dev'as elekt'i inter manĝ'aĵ'o kaj medikament'o'j : « Mi tro sufer'as, mi bezon'as mi'a'j'n medikament'o'j'n. Ĉu mi fleg'os mi'n, ĉu mi mort'ig'os mi'n (tiom ne'toler'ebl'a est'as la dolor'o)… Do, se mi dev'as redukt'i mi'a'n manĝ'aĵ'o'n, mi tio'n far'as, ĉar mi dev'as aĉet'i medikament'o'j'n [2]. »

LA MANIER'O, kiu'n la reg'ist'ar'o'j elekt'is por re'ag'i al la kontraŭ-mal'abund'a'j mov'ad'o'j est'as ali'a pruv'o de la ne'dis'ig'ebl'a karakter'o de la politik'a'j, ekonomi'a'j, soci'a'j kaj kultur'a'j rajt'o'j. En Ĉad'o, la lim'ig'a'j decid'o'j adopt'it'a'j de la reg'ant'o'j pli'profund'ig'is la loĝ'ant'ar'o'n en mal'riĉ'ec'o'n. Ili mal'help'is la al'ir'o'n al baz'a'j fleg'ej'o'j kaj met'is eduk'ad'o'n ekster ating'ebl'o'n de mult'a'j loĝ'ant'o'j. Mult'a'j ĉad'an'o'j tiam manifestaci'is kaj strik'is. Anstataŭ aŭskult'i ili'a'j'n plend'o'j'n, la reg'ist'ar'o decid'is sufok'i ĉiu'n kontest'ad'o'n. Ĝi elekt'is brutal'a'n sub'prem'o'n, arest'ant'e la aktiv'ul'o'j'n kaj mal'respekt'ant'e en okul'frap'a manier'o ili'a'n kun'ven'o-liber'ec'o'n.

Kvankam la tut'mond'a kriz'o ŝajn'as mal'proksim'e mal'antaŭ ni, ni ĉiam observ'as ties soci'a'j'n kaj ekonomi'a'j'n konsekvenc'o'j'n. La mal'egal'ec'o'j, la korupt'o, sen'labor'ec'o kaj ekonomi'a stagn'ad'o, kiu'j frap'as la loĝ'ant'ar'o'j'n form'as favor'a'n teren'o'n por emerĝ'o de gvid'ant'o'j, kiu'j sem'as divid'o'n kaj mal'am'o'n, kun la kon'at'a'j eksplod'a'j konsekvenc'o'j.

La franc'a prezid'ant'o Emmanuel Macron prov'as est'i ĉampion'o de la lukt'o kontraŭ tia'j diskurs'o'j, kiu'j minac'as en'radik'iĝ'i. « Eŭrop'o preskaŭ ĉie baskul'as al la ekstrem'o'j, kaj de'nov'e ced'as al naci'ism'o », li ja deklar'is okaz'e de televid'a parol'ad'o la 16-'a'n de oktobr'o 2018. « Ni bezon'as, en tiu'j mal'hel'a'j temp'o'j, ĉiu'j'n energi'o'j'n de la naci'o (…). Mi fid'as vi'n, mi fid'as ni'n. » Tamen, la franc'a loĝ'ant'ar'o mal'trankvil'as pri la politik'o'j, kiu'j'n li konduk'as pri la labor-jur'o, la emerit-pensi'o'j kaj al'ir'o al universitat'a'j stud'o'j. Amnesty International ankaŭ evident'ig'is la lim'ig'o'j'n al la manifestaci-rajt'o en Franc'uj'o, sub la pretekst'o de urĝ'o-stat'o. En 2018, la mobiliz'o'j favor'a'j al leĝ'o'j respekt'em'a'j al la ekonomi'a'j, soci'a'j kaj kultur'a'j rajt'o'j kaŭz'as, en plej bon'a okaz'o, indiferent'o'n de la franc'a prezid'ant'o, kaj, en la plej mal'bon'a, brutal'a'n polic'a'n sub'prem'ad'o'n.

TIA SKEM'O est'as trov'ebl'a ĉie en la mond'o. Urĝ'as, ke la reg'ist'ar'o'j re'kon'u si'a'n ne'kapabl'o'n respekt'ig'i ĉiu'j'n rajt'o'j'n, el ĉiu'j kategori'o'j. Tiu'cel'e ni ne dev'as kontent'iĝ'i postul'i la liber'ec'o'n esprim'iĝ'i kaj manifestaci'i ; ni dev'as ankaŭ ekzamen'i la kaŭz'o'j'n de la kontest'ad'o. Ni pren'u la ekzempl'o'n de Jamal Khashoggi, tiu saud'a ĵurnal'ist'o kon'at'a en la tut'a mond'o ĉar li est'is brutal'e mort'ig'it'a en oktobr'o 2018 en la konsul'ej'o de Saud'a Arab'uj'o en Istanbul'o. Sam'e kiel mult'a'j el la hom'rajt'a'j defend'ant'o'j en si'a land'o, li est'is strikt'e kontrol'at'a de Rijado ĉar li elekt'is uz'i si'a'n esprim'liber'ec'o'n. En si'a last'a artikol'o publik'ig'it'a en la Washington Post, li sub'strek'is, ke li'a'j koleg'o'j ne pov'is mal'kaŝ'e trakt'i demand'o'j'n lig'it'a'j'n al ili'a ĉiu'tag'a viv'o. « Ni sufer'as pro mal'riĉ'ec'o, pro politik'a mal'zorg'o kaj pri mal'bon'a eduk'ad'o, li skrib'is. La kre'ad'o de inter'naci'a forum'o, sen'de'pend'a de la naci'ism'a'j reg'ist'ar'o'j, kiu'j sem'as mal'am'o'n, ebl'ig'us al la ordinar'a'j civit'an'o'j de la arab'a mond'o, trov'i solv'o'j'n al la struktur'a'j problem'o'j de ili'a soci'o [3]. » Khashoggi perfekt'e kompren'is kial la hom'a'j rajt'o'j form'as tut'aĵ'o'n. Esprim-liber'ec'o est'as esenc'a ĉar ĝi ebl'ig'as al ni postul'i la ali'a'j'n rajt'o'j'n, sed ĝi ne sufiĉ'as. Tial la egipt'a popol'o skand'is « Pan'o, Liber'ec'o, Soci'a just'ec'o ! » dum la « arab'a printemp'o » de 2011. Tio, kio'n ni ankoraŭ ne sukces'as kompren'i, la manifestaci'ant'o'j de la Tahrir -plac'o en Kair'o, jam dolor'e kompren'is antaŭ sep jar'o'j : pri la hom'a'j rajt'o'j, est'as ĉio aŭ nenio. aŭ oni pov'as uz'i ĉiu'j'n, aŭ oni hav'as nenio'n.

Se ni ver'e vol'as, ke la hom'a'j rajt'o'j far'iĝ'u real'o por ĉiu'j, urĝ'a'j est'as kelk'a'j decid'o'j. Kiel mov'ad'o de defend'o de la hom'a'j rajt'o'j, ni dev'as ne nur plu defend'i la esprim- kaj manifestaci-liber'ec'o'n, sed ankaŭ establ'i lig'o'n kun la ekonomi'a'j kaj financ'a'j decid'o'j de ni'a'j gvid'ant'o'j. Ni dev'as labor'i kun organiz'aĵ'o'j simil'a'j al la ni'a por postul'i de la politik'a'j respond'ec'ul'o'j, ke ili raport'u pri uz'o de la publik'a mon'o, por batal'i kontraŭ korupt'o, kontraŭ'leĝ'a'j kapital'mov'o'j kaj la difekt'o'j de la inter'naci'a impost'ad'o. Ni dev'as streb'i trov'i solv'o'j'n al la struktur'a'j problem'o'j de ni'a'j soci'o'j.

Tem'as pri vast'a projekt'o, kiu pov'os real'iĝ'i nur se ni unu'ig'as ni'a'j'n fort'o'j'n kre'ant'e koalici'o'j'n kun ni'a'j partner'o'j de ali'a'j mov'ad'o'j : aktiv'ul'o'j de la hom'a'j rajt'o'j, advokat'o'j, sindikat'ist'o'j, reprezent'ant'o'j de la soci'a'j mov'ad'o'j, ekonomik'ist'o'j kaj religi'a'j respond'ec'ul'o'j. Kun la help'o de ni'a'j alianc'an'o'j en ĉiu'j region'o'j de la mond'o, ni dev'as port'i la voĉ'o'n de tiu'j, kiu'j bezon'as est'is aŭd'at'a'j. Nur solidar'ec'o permes'os al ni ating'i mond'o'n sen mal'egal'ec'o'j kaj sen mal'just'aĵ'o'j, mond'o'n konform'a'n al la engaĝ'iĝ'o'j de la Universal'a Deklaraci'o de la Hom'rajt'o'j.

Kumi NAIDOO

       


La aŭtor'o

Kumi NAIDOO
Ĝeneral'a Sekretari'o de Amnesty International.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Jeanne -Mari'e Cash
el la franc'a

[1] Vd. Je'a'n Bricmont, « Un'e gauche endormie par l’hypocrisie impériale  », Le Mond'e diplomatique , aŭgust'o 2006.

[2] «  Wrong prescription  : The impact of austerity measures 'o'n the right to health in Spain  », Amnesty International, London'o, 24-'a de april'o 2018.

[3] Jamal Khashoggi, «  What the Arab world needs most 'is free expression  », The Washington Post, 17-'a de oktobr'o 2018.



Akcept'ej'o >> 1'a novembr'o 2018

La mit'o de sturm'o al Eŭrop'o

En'migr'ad'o, bias'it'a debat'o


En Eŭrop'o la loĝ'ant'ar'o stagn'as kaj mal'jun'iĝ'as ; ali'flank'e de Mediterane'o, ĝi kresk'as kaj pli'jun'iĝ'as. El tiu konstat'o mult'a'j konklud'as, ke la eksplod'o de la migr'o-flu'o'j far'iĝ'as ne'evit'ebl'a. Sekv'e, neces'as laŭ ili, ĉu en'ferm'i si'n kvazaŭ en fortres'o, ĉu mal'ferm'i la land'lim'o'j'n. Ĉu tiu analiz'o ne est'as sen'util'e fatal'ism'a ?



de  Benoît BRÉVILLE

LA MIGR'O-FLU'O'J en direkt'o de la Eŭrop'a Uni'o ating'is si'a'n plej mal'alt'a'n nivel'o'n de'post la komenc'o de la « kriz'o de rifuĝ'int'o'j » kaŭz'it'a de la siri'a milit'o. La nombr'o de la kontraŭ'leĝ'a'j land'lim'o-tra'pas'o'j sur la kontinent'o est'is naŭ-on'ig'it'a, trans'pas'ant'a de 1,8 milion'o en 2015 ĝis 204 219 en 2017, laŭ la agent'ej'o Frontex. Tamen, oni nun parol'as sam'e mult'e pri en'migr'ad'o. Tiu tem'o eĉ ver'ŝajn'e domin'os la eŭrop'a'j'n elekt'o'j'n de la printemp'o 2019.

Tia est'as ĉiu'okaz'e la komun'a dezir'o de s -roj Emmanuel Macron kaj Viktor Orban. Tim'ant'e « invad'o'n », la hungar'a ĉef'ministr'o klar'ig'as : « Est'as nun en Eŭrop'o du tend'ar'o'j. Macron est'as la ĉef'o de la politik'a'j fort'o'j sub'ten'ant'a'j en'migr'ad'o'n. Ĉe la ali'a flank'o est'as ni, kiu'j vol'as ĉes'ig'i la kontraŭ'leĝ'a'n en'migr'ad'o'n. » La ĉef'o'j de la ekstrem-dekstr'o, port'at'a'j de la opini'enket'o'j kaj si'a'j bon'a'j rezult'o'j dum la last'a'j elekt'o'j, imag'as, ke ili nun est'as la pli'mult'o en Eŭrop'o. « En Pol'land'o, en Aŭstr'uj'o, en Hungar'uj'o, ni'a'j ide'o'j est'as ĉe la reg'ist'ar'o », ek'ĝoj'is s -in'o Marin'e Le Pen, prezid'ant'in'o de la Naci'a Kun'iĝ'o, la 16-'a'n de septembr'o. Si'a'flank'e, s - ro Macron deklar'is ke tiu'j « naci'ist'o'j », kiu'j dis'vast'ig'as mal'am'o-diskurs'o'n, est'as li'a'j prioritat'a'j mal'amik'o'j (29-'a'n de aŭgust'o).

Konsider'i la franc'a'n prezid'ant'o'n kiel la « ĉef'o'n de parti'o favor'a al migr'ul'o'j », laŭ la vort'o'j de s - ro Orban, atest'as pri blind'ec'o, kiu'n oni mal'facil'e pov'as kred'i sincer'a. Kun la leĝ'o por mastr'it'a en'migr'ad'o, efektiv'a azil'rajt'o kaj sukces'a integr'ad'o (promulg'it'a la 10-'a'n de septembr'o), li pli'long'ig'is la daŭr'o'n de la administraci'a mal'liber'ec'o ĝis 90 tag'o'j (anstataŭ 45 antaŭ'e), inkluziv'e por la famili'o'j kun infan'o'j ; li invent'is la en'slip'ig'o'n de la ekster'land'a'j ne'akompan'at'a'j infan'o'j, banal'ig'is la kun'sid'o'j'n de azil'pet'o tra vide'o'konferenc'o'j, mal'facil'ig'is la ricev'o'n de rest'ad'permes'o por la ge'patr'o'j de franc'a'j infan'o'j, lim'ig'is la grund'o-jur'o'n en Mayotte , ktp.

Mez'e de tiu bru'kri'aĉ'o, la radikal'a mal'dekstr'o ŝajn'as dis'ŝir'iĝ'i inter la sub'ten'ant'o'j de mal'ferm'o de la land'lim'o'j kaj tiu'j de regul'ig'ad'o, kiu cel'as la kaŭz'o'j'n de la migr'ad'o [1]. Tiu cel'o est'as ne'ating'ebl'a, respond'as la unu'a'j, ĉar la dis'volv'ad'o de la sud'a'j land'o'j ne mal'pli'ig'os la migr'o'flu'o'j'n, sed mal'e kontribu'os nutr'i ili'n.

Tiu obĵet'o hav'as kresk'ant'a'n sukces'o'n post la aper'o en februar'o 2018 de libr'o de Stephen Smith, kiu profet'as « al'sturm'o'n » de la « jun'a Afrik'o » al Eŭrop'o kaj « afrik'an'iĝ'o » de la Mal'nov'a Kontinent'o [2]. Apog'it'a al mult'eg'a'j statistik'o'j, la demonstr'ad'o de tiu eks'a ĵurnal'ist'o, kiu pas'is tra Libération , Le Mond'e kaj Radi'o Franc'e Internationale ( RFI) ŝajn'as ne'refut'ebl'a. Afrik'o laŭ li est'as sub'met'at'a, sud'e de Sahar'o, al « demografi'a prem'il'o » nutr'at'a de tre alt'a fekund'ec'o. Laŭ kelk'a'j taks'o'j de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j, ĝi'a loĝ'ant'ar'o trans'pas'os de 1,2 miliard'o'j da loĝ'ant'o'j en 2017 al 2,5 miliard'o'j en 2050 kaj eĉ ĝis 4,4 miliard'o'j en 2100. Dum'e la kontinent'o tra'viv'os grav'a'n ekonomi'a'n evolu'ad'o'n, la en'spez'o'j de la loĝ'ant'o'j kresk'os, kaj kresk'ant'a nombr'o da ili hav'os « la neces'a'j'n rimed'o'j'n por ir'i ekster'land'e'n serĉ'i pli bon'a'j'n situaci'o'j'n ». Ni dev'as do antaŭ'vid'i « amas'a'n al'sturm'o'n » de la kontinent'o, tiel ke, post tri'dek jar'o'j, 20 ĝis 25 % de la eŭrop'a loĝ'ant'ar'o est'os afrik-de'ven'a (kompar'e kun 1,5 ĝis 2 % en 2015).

Kun tia'j prognoz'o'j, Smith tim'is « lev'i pasi'o'j'n kaj polemik'o'j'n ». Li'a libr'o, baldaŭ traduk'it'a en la angl'a'n, german'a'n, hispan'a'n kaj ital'a'n, mal'e, ricev'is la premi'o'n de la Revu'e des deux mondes , re'kompens'o'n de la Franc'a Akademi'o kaj la premi'o'n Brienne de la geopolitik'a'j libr'o'j atribu'at'a de la ministr'ej'o pri ekster'land'a'j afer'o'j, kio rajt'ig'as ĝi'n est'i prezent'it'a en libr'ej'o'j kun ruĝ'a ruband'o stamp'it'a de la ministr'ej'o. Dum la filozof'o Marcel Gauchet vol'as ig'i ĝi'a'n leg'ad'o « dev'ig'a por ĉiu'j politik'a'j respond'ec'ul'o'j » ( l’Obs , 27-'a de juni'o), s - ro Macron opini'as, ke li « perfekt'e pri'skrib'is ( … ) tiu'n afrik'a'n demografi'o'n, kiu est'as ver'a bomb'o » (15-'a de april'o). Dum ses monat'o'j, escept'e de tiu de la antrop'olog'o Michel Agier en inter'kruc'it'a intervju'o [3], neniu voĉ'o aŭd'iĝ'is kontraŭ Smith.

La unu'a ver'a atak'o ven'is fin'e en septembr'o sub la sub'skrib'o de François Héran. En not'o de la Institut'o Naci'a de Demografi'a'j Stud'o'j ( INDS) kaj post'e en artikol'o por ordinar'a publik'o [4], tiu profesor'o ĉe Collège de Franc'e, kiu okup'as la katedr'o'n ’Migr'ad'o'j kaj soci'o'j’ memor'ig'as, ke 70 % el la afrik'a'j el'migr'int'o'j rest'as sur si'a kontinent'o, stabil'a proporci'o de la 1970-'a'j jar'o'j. Sed li precip'e kontest'as la metod'o'n kaj la don'it'aĵ'o'j'n uz'at'a'j'n de Smith. Ekspluat'ant'e la du'flank'a'n baz'o'n de la migr'ad'o'j establ'it'a'n de la Mond'a Bank'o, la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF) kaj la Organiz'aĵ'o pri Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Evolu'ig'o ( OEKE), li kalkul'as, ke la afrik'an'o'j kaj si'a'j id'o'j konsist'ig'os 3 ĝis 4 % de la eŭrop'a loĝ'ant'ar'o ĉirkaŭ 2050, « tre mal'proksim'e de la tim'eg'at'a'j 25 % ».

Héran ne pri'diskut'as la ide'o'n de « amas'a en'migr'ad'o » de Afrik'o ; li simpl'e konsider'as, ke ĝi ne okaz'os antaŭ 2050. Por determin'i la ampleks'o'n de la est'ont'a'j afrik'a'j migr'ad'o'j, Smith re'pren'is la grand'o'j'n de mal'nov'a'j popol'migr'ad'o'j, apart'e la grand'a trans'atlantik'a migr'ad'o – dum kiu, en la 19-'a jar'cent'o, kvin'dek milion'o'j da eŭrop'an'o'j instal'iĝ'is en Amerik'o – kaj la migr'ad'o de Meksik'an'o'j al Uson'o inter 1970 kaj 2015. Mal'laŭd'ant'e ĉi tiu'n ne'rigor'a'n metod'o'n, Héran obĵet'as : « Se oni pozici'as la indic'o'n de hom'a dis'volv'o sur skal'o de 1 ĝis 10, la pli'mult'o de la sub'sahar'a'j land'o'j situ'as ĉe 1, dum Meksik'o situ'as ĉe 6, Franc'uj'o ĉe 9 kaj Uson'o ĉe 10. La migr'ad'o'j de nivel'o 6 al nivel'o 10 est'as amas'a'j (25 milion'o'j da hom'o'j en la koncern'a'j diaspor'o'j) sam'e tiel, kiel tiu'j, kiu'j ir'as de nivel'o 1 al nivel'o'j 9 kaj 10 est'as lim'ig'it'a'j (mal'pli ol 2,3 milion'o'j). Sed kiu pov'as kred'i, ke en 2050 sub'sahar'a Afrik'o est'os akcel'int'a si'a'n dis'volv'ad'o'n kaj est'os ating'int'a la relativ'a'n aktual'a'n pozici'o'n de Meksik'o ? » Dir'it'e ali'manier'e, dum la tri ven'ont'a'j jar'dek'o'j, Afrik'o est'os ankoraŭ tro mal'riĉ'a por ek'migr'i.

La jun'ul'ar'o for'las'it'a

Preter si'a'j diverĝ'o'j, Smith kaj Héran do kun'divid'as sam'a'n diagnoz'o'n : la loĝ'ant'ar'o'j de la tre mal'riĉ'a'j land'o'j mal'mult'e mov'iĝ'as, kaj la ekonomi'a evolu'ad'o, anstataŭ brems'i el'migr'ad'o'n, instig'as ĝi'n. « Vi frakas'as unu el ni'a'j plej solid'a'j cert'ec'o'j », dir'as Alain Finkielkraut intervju'ant'e la unu'a'n [5]. La filozof'o ŝajn'as tiam mal'kovr'i fenomen'o'n firm'e establ'it'a'n de 1971. Antaŭ tiu dat'o reg'is model'o tiel nom'at'a « nov'klasik'a » : oni konsider'is, ke ĉiu al'proksim'iĝ'o de ekonomi'a nivel'o inter la ek'ir-land'o kaj la al'ven-land'o mekanik'e gener'is mal'kresk'o'n de la migr'o-flu'o'j. Tiu skem'o est'is post'e kontest'at'a de la geograf'o Wilbur Zelinsky, kiu, la unu'a'n foj'o'n, propon'is la hipotez'o'n de « trans'ir'o en la mov'iĝ'em'o », nun pli oft'e nom'at'a « migr'a trans'ir'o », en kiu li disting'as plur'a'j'n etap'o'j'n [6]. Laŭ'grad'e kiam la tre mal'riĉ'a'j land'o'j evolu'as, ili'a mort'indic'o kaj apart'e infan'a mort'indic'o fal'as ; la loĝ'ant'ar'o jun'iĝ'as kaj la migr'ad'o kresk'as. Kiam alt'a nivel'o de riĉ'aĵ'o est'as ating'it'a, la for'ir'o'j de loĝ'ant'o'j mal'pli'iĝ'as kaj la al'ven'o'j de ekster'land'an'o'j kresk'as – krom okaz'e de escept'a'j cirkonstanc'o'j (milit'o, ekonomi'a katastrof'o, politik'a kriz'o…), kiu'j pov'as radikal'e ŝanĝ'i la situaci'o'n.

De kvar'dek jar'o'j mult'a'j kaz'o-stud'o'j konfirm'is tiu'n model'o'n. Antaŭ'e el'migr'o-land'o'j, Ital'uj'o, Hispan'uj'o, Grek'uj'o, Irland'o, Sud'Kore'uj'o, kaj ankaŭ Tajvan'o fin'is tiu'n cikl'o'n kaj far'iĝ'is en'migr'ad-land'o'j. Ali'a'j, kiel Turk'uj'o, Barat'o, Ĉin'uj'o aŭ Marok'o, pov'us okaz'ig'i tiu'n baskul'ad'o'n en la ven'ont'a'j jar'dek'o'j. Pli ĝeneral'e, la ekonomik'ist'o'j Michael Clemens kaj Hannah Postel konstat'is, ke, inter 1960 kaj 2010 la procent'o de el'migr'ant'o'j kresk'is en 67 el la 71 ŝtat'o'j, kiu'j pas'is de la status'o « land'o kun mal'alt'a en'spez'o » al la status'o « land'o kun mez'a'j en'spez'o'j » [7]. La fenomen'o est'as tiom ripet'at'a, sen'de'pend'e de la lok'o'j kaj de la epok'o'j, ke ĝi aspekt'as preskaŭ natur'a. Krom se Afrik'o est'as escept'o, la ekonomi'a kresk'o pov'os do est'ig'i tie rimark'ind'a'n kresk'o'n de el'migr'ad'o, apart'e en la sub'sahar'a part'o. « Kun la help'o por evolu'ad'o, pri kiu oni opini'is, ke ĝi est'as la taŭg'a rimed'o por fiks'i hejm'e la afrik'an'o'j'n kaj kiu est'as oft'e cit'it'a, la riĉ'a'j land'o'j « paf'as kugl'o'n en si'a'n pied'o'n » panik'e dir'as Finkielkraut.

Por klar'ig'i tiu'n fenomen'o'n, la esplor'ist'o'j propon'is plur'a'j'n hipotez'o'j'n. Unu el ili, la sol'a re'ten'it'a de Smith kaj la plej oft'e cit'it'a, koncern'as la mal'rigid'ig'o'n de la financ'a trud'o. El'migr'i kost'as ; neces'as pag'i la viz'o'n, la vojaĝ'o'n, la instal'iĝ'o-kost'o'j'n, jen brems'il'o por la plej mal'riĉ'a'j famili'o'j. La kresk'o de la en'spez'o'j mekanik'e ebl'ig'as al kresk'ant'a nombr'o da individu'o'j dispon'i pri la neces'a'j sum'o'j por ĵet'i si'n en la migr'a'n aventur'o'n ; la nombr'o de la el'migr'o- kandidat'o'j est'as des pli grand'a, ke la proporci'o de jun'ul'o'j kresk'as.

Mank'o de mon'o ja pov'as mal'help'i migr'o-projekt'o'n, sed neces'as ankaŭ si'n demand'i kial iu'j vol'as for'las'i plen'e kresk'ant'a'n land'o'n. La respond'o de la esplor'ist'o'j est'as simpl'a : en la plej mal'riĉ'a'j land'o'j, la ekonomi'a dis'volv'ad'o ne est'as sinonim'o de prosper'o por ĉiu'j. La alt'iĝ'o de la agr'o'kultur'a produkt'iv'ec'o trans'form'as la kamp'ar'a'n mond'o'n kaj for'las'as abund'a'n labor'fort'o'n, oft'e jun'a'n, pli kaj pli eduk'it'a'n, kiu'n la emerĝ'a industri'a kaj urb'a ekonomi'o ne sukces'as sorb'i per ofert'o de sufiĉ'a nombr'o da kvalifik'it'a'j dung'o'j. Blok'it'a'j en la kamp'ar'o aŭ ĉe la rand'o de urb'o'j, la for'las'it'o'j est'as preter'pas'it'a'j de tiu'j, kiu'j sukces'is akir'i bon'a'n situaci'o'n kaj pov'as ĝu'i la plezur'o'n de konsum'ad'o. En kun'tekst'o de pli bon'a al'ir'o al inform'ad'o, tiu diferenc'o nutr'as dezir'o'n serĉ'i pli bon'a'n viv'o'n ali'lok'e, dezir'o'n, kiu'n la kresk'o de en'spez'o'j ebl'ig'as sat'ig'i.

En mult'a'j okaz'o'j, de nun, la ekonomi'a evolu'o asoci'iĝ'as kun la star'ig'o de liber-merkat'o, kies efik'o al la loĝ'ant'ar'o-migr'ad'o est'is ampleks'e demonstr'it'a. Meksik'o est'as ĉi-rilat'e tip'a kaz'o. Sub'skrib'it'a en 1992, la Nord'amerik'a Liber'komerc'a Inter'konsent'o (angl'e : North American Free Trad'e Agreement, NAFT'A) est'is prezent'it'a al la loĝ'ant'ar'o kiel rimed'o por redukt'i la migr'o-flu'o'j'n. « La meksik'an'o'j ne plu bezon'os migr'i nord'e'n por trov'i labor'o'n, ĝi'n ili pov'os trov'i ĉi tie », tiam promes'is la prezid'ant'o Carlos Salinas de Gortari  [8]. Si'a'flank'e, la ekonomik'ist'o Philip L. Mart'in jam antaŭ'anonc'is la mal'a'n efik'o'n [9] kaj la sekv'o prav'ig'is li'n. Liber'ig'it'a de la dogan'bar'il'o'j, Uson'o inund'is si'a'n najbar'o'n per subvenci'at'a maiz'o, ven'ant'a de la intensiv'a agr'o'kultur'o. La prez'o-mal'alt'iĝ'o mal'stabil'ig'is la kamp'ar'a'n ekonomi'o'n, el'ĵet'ant'e sur'strat'e'n milion'o'j'n da kamp'ar'an'o'j, kiu'j trov'is labor'o'n nek sur'lok'e, nek en la nov'a'j fabrik'o'j instal'it'a'j ĉe la land'lim'o. En mal'pli ol dek jar'o'j, la nombr'o de meksik'a'j ekster'leĝ'a'j migr'int'o'j en Uson'o kresk'is 144 %, trans'pas'ant'e de 4,8 milion'o'j en 1993 ĝis 11,7 milion'o'j en 2002. Sub'skrib'int'e en 2014 liber'komerc'a'j'n inter'konsent'o'j'n kun tri'dek'o da afrik'a'j land'o'j, la Eŭrop'a Uni'o tiel pov'us kontribu'i al la en'migr'ad'o, kiu'n ĝi pretend'as kontraŭ'batal'i.

Neniam Smith el'vok'as la mal'egal'ec'a'n karakter'o'n de la ekonomi'a kresk'o, la efik'o'j'n de la merkat-logik'o'j, la procez'o'j'n de kapital-akumul'ad'o kaj akapar'o de ter'o'j far'e de la grand'a'j bien'ul'o'j, kiu'j detru'as la kamp'ar'an'a'n ekonomi'o'n en'konduk'ant'e la salajr'a'n labor'o'n [10]. Se ĉiu'j stud'o'j pri la migr'ad'a stadi'o rezult'ig'as la sam'a'n rezult'o'n, est'as ver'ŝajn'e ĉar ili ĉiu'j observ'as la sam'a'n tip'o'n de dis'volv'ad'o, baz'it'a'n ne sur la streb'o al labor'o por ĉiu'j kaj al redukt'o de mal'egal'ec'o'j, sed sur liber'komerc'o, privat'ig'o'j, fleks'ebl'ec'o de la labor'merkat'o, maksimum'ig'o de la « kompar'a'j avantaĝ'o'j » por al'tir'i la rekt'a'j'n ekster'land'a'j'n invest'o'j'n (en la angl'a : Foreign Direct Investment ( FDI))

Real'e, ne la dis'volv'ad'o kaŭz'as el'migr'ad'o'n, sed ja la mal'kongru'o inter dung'ofert'o'j kaj dung'o'pet'o'j, apart'e por la jun'ul'o'j. « Ĉiu'j don'it'aĵ'o'j indik'as, ke streĉ'a dung'o'merkat'o en la el'ir'o'land'o'j mal'pli'ig'as la for'ir'o'j'n [11] », sub'strek'as la ekonomik'ist'o Robert Lucas, dum Clemens kaj Postel preciz'ig'as : « Est'as sen'dub'e negativ'a rilat'o inter la dung'o'proporci'o de la jun'ul'o'j kaj la el'migr'ad'o. La migr'o-kvot'o en la land'o'j, kies dung'o'proporci'o de la jun'ul'ar'o super'as 90 %, est'as du'on'o de tiu de la land'o'j kie nur 70 % de la jun'ul'o'j hav'as labor'o'n [12]. » Atent'ig'ant'e, ke oni ne konfuz'u korelaci'o'n kaj kaŭz'ec'o'n, la profesor'o Hein de Ha'as fin'e sub'strek'as, ke vigl'a demografi'o ne mekanik'e est'ig'as fort'a'n el'migr'ad'o'n. « Hom'o'j ne migr'as pro la demografi'a kresk'o, li memor'ig'as. Ili migr'as nur se la kresk'o'n de la loĝ'ant'ar'o akompan'as mal'rapid'a ekonomi'a kresk'o kaj fort'a sen'labor'ul'a proporci'o. (…) Kiam fort'a demografi'a kresk'o koincid'as kun fort'a ekonomi'a kresk'o, tiel, kiel en la pli'mult'a'j petrol'a'j monarĥi'o'j de la Golf'o, la el'migr'ad'o est'as mal'fort'a [13]. »

Dis'divid'o de la popol'a'j klas'o'j

La ide'o, ke dek'o'j da milion'o'j da afrik'an'o'j, pel'it'a'j de mank'o de perspektiv'o'j, milit'o'j aŭ la klimat-ŝanĝ'iĝ'o, ek'migr'os, est'as hodiaŭ ampleks'e kun'divid'it'a sur la Mal'nov'a Kontinent'o. La piroteknik'ist'o'j de la ident'ec'a'j panik'o'j uz'as ĝi'n por postul'i pli da lim'ig'o'j. « Eŭrop'o ne est'as destin'it'a far'iĝ'i afrik'a », prav'ig'as si'n Finkielkraut. Ali'a'j postul'as, sed kiel konsekvenc'o'n de fatal'ism'a konstat'o, cirkul-liber'ec'o'n kaj mal'ferm'o'n de la land'lim'o'j. « Est'as iluzi'o pens'i, ke oni pov'os en'ten'i, kaj eĉ pli, ĉes'ig'i la migr'o-flu'o'j'n. (…) En la ven'ont'a'j jar'dek'o'j, la migr'ad'o'j, mem'vol'a'j aŭ trud'it'a'j, etend'iĝ'os. Ili ating'os ni'a'j'n mar'bord'o'j'n, kaj ni'a propr'a land'o hav'os, sam'e kiel nun, si'a'j'n el'migr'int'o'j'n (riĉ'a'j'n profesi'ul'o'j'n). La rifuĝ'int'o'j pel'it'a'j de milit'o'j kaj klimat'a'j katastrof'o'j est'os pli mult'nombr'a'j », detal'ig'as ekzempl'e la « Manifest'o por akcept'o de la migr'ant'o'j » iniciat'it'a de Politis, Regards kaj Mediapart .

Ali'a voj'o, kiu'n ili ne esplor'as, est'us tamen ebl'a. Pli krut'a, ĝi komenc'iĝ'as per kontest'ad'o de la domin'ant'a ekonomi'a sistem'o cel'e ig'i ili'a'j'n soci'o'j'n dezir'ebl'a'j por la loĝ'ant'ar'o'j dezir'ant'a'j for'las'i ili'n. Ĉu antaŭ'vid'i por la Sud'o destin'o'n far'it'a'n el kriz'o'j kaj mizer'o ne manifest'as ia'n pesimism'o'n ?

Ankaŭ la daŭr'a amar'a post'sent'o observ'at'a en la akcept'o'land'o'j ne est'as antaŭ'skrib'it'a. Ĝi nask'iĝ'as en la ĝeneral'ig'it'a mal'abund'o, la mal'stabil'ig'o de la social'a protekt'ad'o, la mal'fort'iĝ'o de la publik'a'j serv'o'j, la politik'a elekt'o konkurenc'ig'i la mal'riĉ'ul'o'j'n kun la pli mal'riĉ'a'j, la publik'a'n sektor'o'n kun la privat'a, la labor'ant'o'j'n kun la emerit'o'j, minimum-salajr'ul'o'j'n kun sen'labor'ul'o'j, por akir'i mon'help'o'n, social'a'n loĝ'ej'o'n aŭ lok'o'n en infan'vart'ej'o. La al'ven'o de en'migr'ant'o'j aspekt'as tiam kvazaŭ krom'a el'prem'o al riĉ'o'font'o'j far'iĝ'int'a'j mal'abund'a'j, permes'ant'e al la ekstrem-mal'dekstr'o uz'i si'a'n strategi'o'n de dis'divid'o de la popol'a'j klas'o'j. « Mi elekt'as privilegi'i la franc'o'j'n ĉar mi opini'as, ke ni dev'as direkt'i al ili ni'a'n naci'a'n solidar'ec'o'n, kaj la ide'o, ke oni akcept'as sen'logik'e kaj sen'respond'ec'e mil'o'j'n da migr'ant'o'j, las'ant'e la sen'hejm'ul'o'j'n dorm'i sur la strat'o'j, naŭz'as mi'n », laŭt'e dir'as s -in'o Le Pen [14]. Ankaŭ tie ali'a voj'o ebl'as. Ĝi implic'as, ne sub'skrib'i manifest'o'j'n kaj postul'i mal'ferm'o'n de la land'lim'o'j dum oni sci'as, ke tio ne okaz'os, sed dev'ig'i si'n al la pacienc'a politik'a labor'o, kiu don'us la reg'potenc'o'n al fort'o ver'e kapabl'a ŝanĝ'i la mond'funkci'ad'o'n.

Benoît BRÉVILLE


La aŭtor'o

Benoît BRÉVILLE
Benoît Bréville est'as la vic'redaktor'o de Le Mond'e Diplomatique.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Kial vi neniam far'iĝ'os ĉin'o

Por gajn'i poent'o'j'n, leg'u ĉi tiu'n artikol'o'n

Tribunal'o'j por pri'rab'i la ŝtat'o'j'n

Islam'o'fobi'o aŭ prolet'o-fobi'o ?



Traduk'it'a de:
Jeanne -Mari'e Cash
el la franc'a

[1] Vd. «  Embarras de la gauche sur l’immigration  », Le Mond'e diplomatique , april'o 2017.

[2] Stephen Smith, La Ruée vers l’Europe. La jeune Afrique en route po'ur le Vieux Continent , Grasset, Pariz'o, 2018. Krom kontraŭ'a indik'o, la cit'aĵ'o'j est'as el'tir'it'a'j el tiu libr'o.

[3] « La jeunesse africaine est- elle un dan'ger po'ur l’Europe  ? », l’Obs , Pariz'o, 18-'a de februar'o 2018.

[4] François Héran, «  l’Europe et le spectre des migrations subsahariennes  », Population et Sociétés , 'n- ro 558, Pariz'o, septembr'o 2018 ; «  Comment se fabrique un oracle  », 18—'a de septembr'o 2018, www. laviedesidees. fr

[5] «  Répliques  », Franc'e Culture, 17-'a de mart'o 2018.

[6] Wilbur Zelinsky, «  The hypothesis of the mobility transition  », Geographical Review , vol.61, 'n- ro 2, Nov-Jork'o, april'o 1971

[7] Michael 'A. Clemens kaj Hannah MPostel, «  Can development assistance deter emigration  ? », Center for Glob'al Development, Vaŝington'o, DC, februar'o 2018.

[8] Carlos Salinas de Gortari, parol'ad'o ĉe Massachusetts Institut'e of Technology (MIT), Kembriĝ'o (Masaĉusec'o), 28-'a de maj'o 1993.

[9] Philip L. Mart'in, « Trad'e and migration  : The case of Naft'a », Asian Pacific Migration Journal , vol. 2, 'n- ro 3, Thousand Oaks (Kaliforni'o), septembr'o 1993.

[10] Douglas S. Massey, «  Economic development and international migration in comparative perspective  », Population and Development Review , vol.14, 'n- ro 3, Novjork'o, septembr'o 1988.

[11] Robert 'E. B. Lucas, International Migration and Economic Development  : Lessons from Low - Income Countries , Edward Elgar Publishing, Northampton, 2005.

[12] Michael 'A. Clemens kaj Hannah MPostel, «  Can development assistance deter emigration  ? », cit.

[13] Hein de Ha'as, «  Migration transitions  : 'A theoretical and empirical inquiry int'o the developmental drivers of international migration  », International Migration Institut'e, universitat'o de Oksford'o, januar'o 2010.

[14] RTL, 16-'a de januar'o 2017.



Akcept'ej'o >> 1'a novembr'o 2018

Brutal'a reform'o de emerit'a'j pensi'o'j en Rusi'o

La mal'social'a turn'o de Vladimir Putin


La Rus'a'j reg'ant'o'j decid'is prokrast'i je plur'a'j jar'o'j la emerit'aĝ'o'n. Tiel, mez'e de grav'a ekonomi'a kriz'o, la reg'ist'ar'o elekt'is protekt'i la mon'uj'o'n de la grand'a'j firma'o'j, mal'kaŝ'ant'e la ĉef'grav'ec'o'n, kiu'n ĝi don'as al interes'o'j de la ekonomi'a elit'o. Tial, la inter'naci'a'j sukces'o'j de Moskv'o ne plu sufiĉ'as por cert'ig'i la popular'ec'o'n de la prezid'ant'o.



de  CLÉMENT Karin'e

Mez'e de juni'o 2018, dum komenc'iĝ'is la futbal'a mond'pokal'o, la aprob'ant'o'j de drast'a reform'o de la emerit'iĝ'a sistem'o venk'is en Rusi'o. Esperant'e, ke la sport'a entuziasm'o preter'atent'ig'os ĝi'n, la ĉef'ministr'o Dmitri Medvedev anonc'is la decid'o'n de la reg'ist'ar'o : la vir'in'o'j labor'os ĝis 63 jar'o'j anstataŭ 55, la vir'o'j ĝis 65 anstataŭ 60.

Kvankam S - ro Vladimir Putin pretend'is rest'i ekster tiu debat'o, li'a popular'ec'a nivel'o fal'eg'is de 80% al 63% da aprob'a'j opini'o'j. Cent'o'j da protest'a'j ag'o'j en la tut'a land'o dev'ig'is li'n rekt'e al'parol'i la loĝ'ant'o'j'n en televid'o. Sen'surpriz'e la prezid'ant'o mild'ig'is la leĝ'projekt'o'n, precip'e mal'alt'ig'ant'e la vir'in'a'n emerit'aĝ'o'n ĝis 60 jar'o'j, kaj li promes'is grand'a'n pli'valor'ig'o'n de la pensi'o'j : averaĝ'e po 1 000 rubl'o'j (13 eŭr'o'j) ĉiu'n jar'o'n dum ses jar'o'j.

Sed tiu komunik'ad'a manovr'o nur du'on'e sukces'is. Dum la strat'a'j mobiliz'ad'o'j for'sven'is, la reg'ant'ar'o traf'is balot'a'j'n mal'sukces'o'j'n. En septembr'o, en region'a'j balot'ad'o'j, kvar kandidat'o'j (ĉiu'j el'posten'iĝ'ant'o'j) nom'um'it'a'j de Unu'iĝ'int'a Rusi'o, la pli'mult'a parti'o, dev'is sub'met'iĝ'i al du'a raŭnd'o, ne'kutim'a fakt'o en Rusi'o. En la region'o'j de Vladimir kaj Ĥabarovsk, la naci'ist'a'j opon'ant'o'j (Liberal-Demokrat'a Parti'o de Rusi'o, LDPR) eĉ venk'is. Kaj, vid'int'e la antaŭ'ec'o'n de la komun'ist'o'j en la region'o'j de Primorje kaj Ĥakasio, la reg'ant'ar'o manovr'is por nul'ig'i aŭ prokrast'i la balot'ad'o'n.

Kompar'e kun la politik'o en ali'a'j land'o'j, la reform'o de la Rusi'a emerit'iĝ'a sistem'o ŝok'as pro si'a ampleks'o kaj rapid'ec'o. De nun ĝis 2029, la labor'ant'o'j dev'os labor'i kvin pli'a'j'n jar'o'j'n por ricev'i si'a'j'n pensi'o'j'n, po ses pli'a'j monat'o'j ĉiu'jar'e. En 1998 ankaŭ la Sud-Kore'a reg'ist'ar'o prokrast'is je kvin jar'o'j la emerit'aĝ'o'n, sed ĝi plan'is mal'pli rapid'a'n evolu'o'n (po tri monat'o'j ĉiu'jar'e). En Germani'o kaj Franci'o, la reg'ist'ar'o'j pli'alt'ig'is la emerit'aĝ'o'n, respektiv'e je unu kaj du jar'o'j (ĝis 67 kaj 62 jar'o'j), po unu aŭ du monat'o'j ĉiu'jar'e.

Ĉu por la serv'o de la "humil'ul'o'j" ?

La argument'o'j de la apog'ant'o'j de tiu reform'o simil'as al tiu'j ali'lok'e aŭd'at'a'j. Unu'e : mal'jun'iĝ'ad'o de la loĝ'ant'ar'o. En 2017, laŭ la oficial'a'j statistik'o'j de la ŝtat'agent'ej'o Rosstat, est'is 36,5 milion'o'j da emerit'o'j por 83 milion'o'j da labor'ant'o'j, tio est'as 2,3 labor'ant'o'j por 1 emerit'o, kontraŭ 3 por 1 en 2002. Nu, tiu mal'alt'iĝ'o est'as nur por'temp'a, ĉar la perturb'it'a generaci'o de la jar'o'j 1990-'a'j est'os baldaŭ kun'ig'it'a en la labor'ant'ar'o al tiu, pli mult'a, nask'iĝ'int'a en la jar'o'j 2000-'a'j, period'o de fort'a kresk'o ekonomi'a kaj demografi'a.

Du'a demografi'a argument'o : la emerit'aĝ'o ne pli'alt'iĝ'is de post 1932, dum la viv'daŭr'o mult'e pli'alt'iĝ'is. Laŭ la statistik'o'j de Rosstat, cit'it'a'j de S - ro Medvedev, ĝi est'is 35 jar'o'j komenc'e de la jar'o'j 1930-'a'j, kontraŭ 72,7 nun. Uz'i kiel referenc'o'n epok'o kiam la infan'a mort'indic'o, tre alt'a, lez'is tiu'n averaĝ'o'n ebl'ig'as aper'ig'i unu el la plej mal'alt'a'j viv'daŭr'o'j de Eŭrop'o, kiel sukces'o'n... Pli'e, en 1932, nur mal'pli'mult'o de mal'jun'ul'o'j ricev'is emerit'a'n pensi'o'n. Tiu last'a est'is ĝeneral'ig'it'a al ĉiu'j urb'an'o'j en 1956, kaj al kamp'ar'an'o'j aŭ sovkozaj labor'ist'o'j en 1967. Tiam nov'nask'it'o pov'is esper'i viv'i ĝis 69,3 jar'o'j, nur tri jar'o'j mal'pli ol nun. En 2018 la vir'o'j, precip'e, dev'as mal'trankvil'iĝ'i : ili'a nun'a viv'daŭr'o (66,5 jar'o'j, kontraŭ 77 por vir'in'o'j) super'as nur je unu jar'o kaj du'on'o la aĝ'o'n, kiam ili pov'os ricev'i pensi'o'n.

La liberal'a'j ekonomik'ist'o'j obĵet'as : ne grav'as la esper'at'a viv'daŭr'o de nov'nask'it'o'j, grav'as la nombr'o de jar'o'j, dum kiu'j la emerit'o'j viv'os. Esplor'o far'it'a de Lern'ej'o pri Alt'a Stud'o'j en Ekonomi'a Scienc'o [1], oft'e citat'a de ĵurnal'ist'o'j kaj sub'ten'ant'o'j de la reform'o, asert'as, ke la hom'o'j ating'int'a'j la emerit'aĝ'o'n, eĉ prokrast'it'a'n, pov'as esper'i plu viv'i de 13,4 jar'o'j (por vir'o'j) ĝis 21,7 jar'o'j (por vir'in'o'j). Tamen la demograf'o Anatol'i Viŝnevski rimark'ig'as, ke tiu valor'o fakt'e apenaŭ pli'alt'iĝ'is de'post la jar'o'j 1960-'a'j, kaj ĝi pov'as mal'alt'iĝ'i okaz'e de pli'long'ig'o de la labor'period'o [2].

Ali'a problem'o oft'e menci'it'a : la soci'a rol'o, kiu'n kutim'e lud'is la vir'in'o'j el'ir'int'a'j el labor'ant'ar'o 55 jar'aĝ'e. Laŭ la soci'olog'o El'en'a Zdravomislova, la plej jun'a'j inter ili aparten'as al "sandviĉ'a generaci'o" [3], kiu hav'as du'obl'a'n ĉarnir'a'n rol'o'n : ili pri'zorg'as sam'temp'e la ge'nep'o'j'n, por ebl'ig'i labor'o'n al jun'ul'o'j, kaj la mal'jun'a'j'n ge'patr'o'j'n, pri kiu'j la ŝtat'struktur'o'j ne ver'e okup'iĝ'as. Kiu'j'n ali'a'j'n solv'o'j'n la reg'ist'ar'o propon'as por facil'ig'i la profesi'a'n viv'o'n de patr'in'o'j de jun'a'j infan'o'j, kaj pli'e por vart'i la plej'aĝ'ul'o'j'n ?

Post'e aŭd'ebl'as la ekonomi'a argument'o : pli long'e labor'i ebl'ig'as pli'alt'ig'i la nivel'o'n de pensi'o'j, kiu'n la sub'ten'ant'o'j de la reform'o kaj la kontraŭ'ant'o'j opini'as ne'sufiĉ'a. Nun la averaĝ'a pensi'o est'as 13 300 rubl'o'j (ĉirkaŭ 175 eŭr'o'j), tio est'as 34% de la averaĝ'a salajr'o. Konsekvenc'e, 44% de la vir'o'j kaj 66% de la vir'in'o'j plu labor'as post kiam ili ek'akir'is si'a'n pensi'o'n [4]. Tiu ag'manier'o jam ekzist'is en Sovet'uni'o je sam'nivel'a proporci'o, sed la emerit'o'j tiam profit'is de pli bon'a soci'a nivel'o - en 1976 la akir'it'a'j pensi'o'j est'is 52% de la averaĝ'a salajr'o [5] , kaj de mal'pli kost'a san'sistem'o.

La vir'in'o'j ĵus emerit'iĝ'int'a'j daŭr'e labor'as precip'e en sektor'o'j kutim'e "vir'in'ec'a'j" kaj sub'pag'at'a'j, kiel instru'ist'o'j en element'a'j lern'ej'o'j aŭ en mal'san'ul'ej'o'j, soci'a'j kaj kultur'a'j serv'o'j. La vir'o'j akcept'as "labor'et'o'j'n" mal'bon'e pag'at'a'j'n. En si'a televid'a parol'ad'o, S - ro Putin promes'is averaĝ'a'n pensi'o'n je 20 000 rubl'o'j antaŭ 2024. Promes'o mal'pli mal'avar'a ol ĝi'a aspekt'o : se inflaci'o daŭr'e konserv'as la ritm'o'n konstat'it'a'n de ses jar'o'j, tiu alt'iĝ'o ebl'ig'os nur kompens'i la perd'o'n de aĉet'pov'o...

La Rus'a prezid'ant'o profit'as de bild'o de ŝtat'ist'a reg'ant'o dezir'ant'a re'star'ig'i la vertikal'ec'o'n de la potenc'o. Dum li'a'j du unu'a'j mandat'o'j (2000-2008), la reg'ist'ar'o re'pren'is la reg'ad'o'n de strategi'a'j sektor'o'j kaper'it'a'j de oligark'o'j, ĉef'e tiu de hidrokarbon'o'j, kaj la sekv'a re'ven'o de ekonomi'a kresk'o de'nov'e ebl'ig'is regul'e pag'i salajr'o'j'n kaj pensi'o'j'n. Ĉio tio firm'ig'is la popular'ec'o'n de S - ro Putin en la mal'alt'a kaj mez'a klas'o'j, tiu'j "humil'ul'o'j", kiu'j'n li ŝat'as laŭd'i. Tamen, mult'a'j observ'ant'o'j neglekt'as la fakt'o'n, ke tuj post si'a instal'iĝ'o en Kreml'o, li komenc'is "modern'ig'i" la soci'a'n ŝtat'o'n, brems'i la publik'a'j'n el'spez'o'j'n kaj star'ig'i impost'o'j'n favor'a'j'n al entrepren'o'j kaj alt'a'j en'spez'o'j. Li star'ig'is unik'a'n en'spez'impost'a'n procent'o'n je 13% (2001), reform'is la sistem'o'j'n por san'o kaj eduk'ad'o sub'met'int'e la mal'pli'ig'it'a'j'n ŝtat'a'j'n subvenci'o'j'n al kriteri'o'j pri efik'ec'o kaj rendiment'o (2006-2012), kaj decid'ig'is nov'a'n labor'jur'o'n, kiu klin'iĝ'as favor'e al la mastr'ar'o (2002).

La emerit'iĝ'a sistem'o ne est'is indulg'it'a. En 2002, la reg'ist'ar'o star'ig'as grad'mal'kresk'a'n kotiz'sistem'o'n apart'e mal'just'a'n, daŭr'e valid'a'n : la gigant'a plej'mult'o pag'as 22% el si'a maln'et'a salajr'o al la ŝtat'a pensi'kas'o, sed tiu'j, kiu'j en'spez'as pli ol 67 900 rubl'o'j'n (900 eŭr'o'j'n) en 2018, tio est'as proksim'um'e la 15% plej pag'at'a'j salajr'ul'o'j, kotiz'as nur 10% preter tiu sojl'o. La sam'a'n jar'o'n, la reg'ant'o'j al'don'as al la ekzist'ant'a struktur'o sistem'o'n de dev'ig'a kapital'ig'a sistem'o. De nun, 6% de la emerit'iĝ'a'j kotiz'o'j nutr'as ne la pensi'kas'o'n kaj la financ'ad'o'n de la nun'a'j pensi'o'j, sed financ'a'j'n per'ant'o'j'n aŭ privat'a'j'n pensi'fondus'o'j'n.

En 2005, unu'a sabl'er'o en'ŝov'iĝ'is en la reform'a'n dent'o'rad'o'n. Protest'a mov'ad'o sen'precedenc'a en post'sovet'a Rusi'o opon'as la "mon'ig'o'n de social'a'j avantaĝ'o'j", kiu cel'as mal'pli'ig'i la sen'pag'a'j'n social'a'j'n serv'o'j'n (transport'o'j, fleg'ad'o'j, ktp...) don'at'a'j'n al tre grand'a part'o de la loĝ'ant'ar'o. La reg'ist'ar'o dev'is retro'paŝ'i. Facil'ig'it'a'j de la eg'a pli'alt'iĝ'o de la prez'o de hidrokarbon'o'j, iu'j bru'e anonc'it'a'j decid'o'j help'is trankvil'iĝ'o'n, ĉef'e la star'ig'o de por'patr'in'a kapital'o, grav'a subvenci'o pag'at'a al patr'in'o'j ek'de la du'a infan'o, kaj la lanĉ'o de federaci'a'j program'o'j en eduk'ad'o, san'o, kaj loĝ'ad'o. Ĉi last'a'j kun'ir'as en la komenc'o kun pli bon'a'j salajr'o'j por instru'ist'o'j, fleg'ist'o'j, kaj kun pli alt'a ŝtat'a financ'ad'o por re'nov'ig'o de loĝ'dom'o'j.

La ekonomi'a kriz'o de 2008 ĉes'ig'is tiu'n politik'o'n. Post'e, la recesi'o, kiu traf'is Rusi'o'n en 2014 pro fal'o de la petrol'kurz'o kaj okcident'a'j pun'o'j lig'it'a'j al la aneks'ad'o de Krime'o, dev'ig'is la reg'ist'ar'o'n re'lanĉ'i si'a'n politik'o'n de buĝet'a mal'abund'o unu'e for'ig'ant'e el'spez'o'j'n social'a'j'n, eduk'ad'a'j'n, san'sistem'a'j'n. Abund'o de help'o kaj impost'kredit'o'j est'as konsent'at'a'j al la plej grand'a'j firma'o'j, ĉef'e petrol'kompani'o'j, kvankam jam la plej profit'don'a'j [6], dum la miliard'ul'o'j al kiu'j la okcident'a'j pun'o'j mal'permes'as vizit'i la Okcident'o'n, tio est'as tiu'j, kiu'j aparten'as al la proksim'ul'ar'o de S - ro Putin, ricev'as impost'rabat'o'n [7]. Laŭ la kont'revizor'a kort'um'o, tiu'j impost'avantaĝ'o'j konsist'as en en'spez'a perd'o de 11 000 miliard'o'j da rubl'o'j (145 miliard'o'j da eŭr'o'j) por la federaci'a buĝet'o, kies en'spez'o'j por la jar'o 2018 fakt'e lim'iĝ'os je 15 000 miliard'o'j da rubl'o'j (200 miliard'o'j da eŭr'o'j) [8].

Pli'alt'ig'o de al'don'valor'a impost'o (AV'I) de 18% ĝis 20%, anonc'it'a pli'alt'ig'o de la procent'o, daŭr'e unik'a, de la en'spez'impost'o : la kur'ant'a'j reform'o'j pli kaj pli fort'ig'as la tendenc'o'n al mal'alt'ig'o de la kotiz'o'j kaj impost'o'j pri la kapital'o kaj pli'alt'ig'o de la impost'o'j pri la labor'en'spez'o'j, precip'e por la plej mal'alt'a'j salajr'o'j. La reg'ant'ar'o ordon'as al la loĝ'ant'ar'o for'don'i ofer'aĵ'o'j'n je la nom'o de la inter'naci'a prestiĝ'o de Rusi'o. Tamen ali'a'j financ'a'j font'o'j ebl'ig'us konserv'i la nun'a'n emerit'aĝ'o'n kaj pli'alt'ig'i la pensi'o'j'n, des pli en land'o en kiu ili pez'as nur 7% de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP), kontraŭ 14% en Franci'o, Portugali'o, aŭ Aŭstri'o. La kont'revizor'a kort'um'o rekomend'as lim'ig'i la escept'o'j'n permes'it'a'j'n al grand'a'j publik'a'j firma'o'j dezir'ant'a'j mal'pli'ig'i la dividend'o'j'n, kiu'j'n ili pag'as al la buĝet'o de la akci'posed'ant'a ŝtat'o. Est'as ja bon'a kial'o : tiu'j en'spez'o'j est'is kvar'on'iĝ'int'a'j en 2017, jar'o kiam ili est'is 667,6 miliard'o'j da rubl'o'j (9,5 miliard'o'j da eŭr'o'j). Ĉef'a pro'parol'ant'o de la social'a'j mov'ad'o'j en Duma'o, la deput'it'o Oleg Ŝein (pli mal'dekstr'a ol la centr'o'dekstr'a parti'o Just'a Rusi'o, kiu propon'is li'n) postul'as lukt'o'n kontraŭ impost'a'j escept'o'j, unik'a'n kotiz'tabul'o'n, kaj pun'a'j'n decid'o'j'n kontraŭ la entrepren'o'j, kiu'j fraŭd'as aŭ kaŝ'as al impost'ofic'o la ver'a'n nombr'o'n de dung'it'o'j. Laŭ taks'ad'o preskaŭ tri'dek milion'o'j da hom'o'j est'as kaŝ'e dung'it'a'j.

Dum la real'a'j en'spez'o'j de la loĝ'ant'ar'o fal'eg'is je ĉirkaŭ 10% de'post 2014 [9], la reg'ist'ar'o prefer'as protekt'i la bon'a'n financ'a'n stat'o'n de la grand'a'j riĉ'ul'o'j. Kvankam la promulg'o de la leĝ'o mal'mobiliz'is la opon'ant'o'j'n, la reg'ist'ar'o ne el'ir'as sen'vund'a el tio. "La al'vok'o al la "tradici'a'j valor'o'j de la pli'mult'o" kaj al la "spirit'a uni'o" por unu'ig'i la soci'o'n ĉirkaŭ ĝi'a naci'estr'o neniel help'as, kiam tem'as pri tia mal'popular'a decid'o", rimark'ig'as Ilj'a Budrajtskis, histori'ist'o kaj mal'dekstr'a politik'a ag'ant'o. Por mult'a'j sub'ten'ant'o'j de S - ro Putin, al'log'it'a'j ĝis nun de li'a bild'o kiel protekt'ant'o de la popol'o, jen far'it'a pruv'o : la interes'o'j de la klas'o'j mal'alt'a'j kaj mez'a'j ne pez'as kontraŭ tiu'j de la ekonomi'a kaj financ'a elit'ar'o'j. Tial, la somer'o 2018 mark'as la fin'o'n de la eŭfori'o, kiu sekv'is la aneks'ad'o'n de Krime'o.

Karin'e CLÉMENT


La aŭtor'o

CLÉMENT Karin'e
Soci'olog'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Thierry TAILHADES
el la franc'a

[1] "La demografi'a situaci'o de pli'alt'iĝ'o de emerit'aĝ'o" (rus'lingv'e), Higher School of Economics, Moskv'o, 28-'a de juni'o 2018, www. hse.ru

[2] "La pli'alt'iĝ'o de emerit'aĝ'o : demografi'a'j argument'o'j kaj kontraŭ'argument'o'j" (rus'lingv'e), Demoscope Weekly, 'n° 775-776, 18-'a de juni'o-31-'a de juli'o, www. demoscope.ru

[3] The vilage, 8-'a de mart'o 2018, www. the - village.ru

[4] Rosstat, Moskv'o, 2016.

[5] Hélène Yvert - Jalu, " les personnes agées en Uni'o'n Soviétique ", Population , 'N°6, Pariz'o, novembr'o-decembr'o 1985.

[6] Novye Izvestia , Moskv'o, 6-'a de septembr'o 2018, www. newizv.ru

[7] RBK TV, 17-'a de mart'o 2017, www. rbc.ru

[8] Konklud'o'j de la kont'revizor'a kort'um'o de Rusi'a federaci'o pri la efektiv'ig'o de la ĝeneral'a buĝet'o de la jar'o 2017, www. ach. gov.ru

[9] "La social'a kaj ekonomi'a situaci'o de Rusi'o" (rus'lingv'e), Rosstat, 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a novembr'o 2018

Ĉiel'hel'iĝ'o en Azi'o


de  Serge HALIMI

EKZIST'AS land'o kie, mal'sam'e ol tio, kio okaz'as en Brazil'o, la justic'o persekut'as konservativ'a'j'n prezid'int'o'j'n, kondamn'as ili pro fraŭd'o kaj send'as ili'n en mal'liber'ej'o'n. Kie dekstr'ul'o'j, ekstrem'dekstr'ul'o'j kaj protest'ant'a'j fundament'ist'o'j sent'as si'n perfid'it'a'j de s - ro Donald Trump. Kie, anstataŭ atak'i traktat'o'n pri atom'a mal'arm'ad'o, kiel kun Iran'o, aŭ trakt'o'n pri mez'distanc'a'j raket'o'j, kiel kun Rus'land'o, la prezid'ant'o de Uson'o ŝajn'as vol'i solv'i konflikt'o'n, kiu'n neniu el li'a'j antaŭ'ul'o'j kapabl'is ĉes'ig'i, ankaŭ ne la last'a, tamen Nobel-premi'it'o pri pac'o.

Cert'e la afer'o okaz'as en la Ekstrem-Orient'o, cert'e ĝi est'as tro komplik'a por taŭg'i por la grand'a unu'flank'a rakont'ad'o, kiu form'as kaj mis'form'as ni'a'n rigard'o'n al la mond'o. Tamen, dum la situaci'o de la planed'o est'as tiom mal'lum'a, la vol'ism'a kaj optimism'a parol'ad'o de la sud-kore'a prezid'ant'o Moon Ja'e-in ja dev'us est'i rimark'it'a. La 26-'a'n de Septembr'o 2018, en la Ĝeneral'a Asemble'o de la Unu'iĝ'int'a Naci'ar'o [1], li el'dir'is : “Mirakl'o okaz'is en la kore'a du'on'insul'o”.

Ĉu mirakl'o ? Ĉiu'kaz'e komplet'a re'turn'iĝ'o. Neniu forges'is la furioz'a'j'n tvitojn, kiu'j'n antaŭ nur jar'o s - ro Trump kaj la nord-kore'a prezid'ant'o inter'ŝanĝ'is — „fajr'o'n kaj furor'o'n”, la atom'a'n “grand'a'n buton'o'n” ktp. La ambasador'in'o de Uson'o ĉe la UN, s -in'o Nikki Haley, eĉ konfes'is, ke la 2-'a'n de Septembr'o 2017, por prem'i Pekin'o'n far'i io'n ĉe si'a najbar'o kaj alianc'an'o, ŝi minac'is si'a'n ĉin'a'n koleg'o'n per uson'a invad'o al Nord-Kore'uj'o. De tiam s - ro Trump salut'as la “kuraĝ'o'n” de la prezid'ant'o Kim Jong -un, “amik'o”. Kaj dum respublik'an'a miting'o li eĉ asert'is, ke li sent'as por li “am'o'n” !

La kore'o'j, en la nord'o sam'e kiel en la sud'o, uz'as tiu'n situaci'o'n por progres'i per rapid'marŝ'o : la sud-kore'a dekstr'ul'ar'o dis'pec'iĝ'is ; la reĝim'o de Pjongjang'o ŝajn'as don'i prioritat'o'n al la ekonomi'a dis'volv'ad'o de la land'o. Kalumni'at'a de la demokrat'o'j kaj de la uson'a'j komunik'il'o'j pro li'a proksim'iĝ'o, kiu'n ili opini'as mal'prudent'a, kun Nord-Kore'uj'o, la Blank'a Dom'o ne em'as konced'i, ke la mem'deklar'it'a majstr'o de la “art'o de la deal ” est'is super'ruz'it'a de iu pli ruz'a ol li. Ĉiu'kaz'e, se Uson'o decid'us re'ven'i al la “fajr'o” kaj al la “furioz'o”, tiam la rapid'a mal'bon'iĝ'o de ĝi'a'j rilat'o'j kun Ĉin'uj'o kaj Rus'land'o preskaŭ mal'permes'us al Moskv'o kaj al Pekin'o sekv'i Vaŝington'o'n.

En tiu ĝeneral'a situaci'o la atom'a mal'arm'ad'o de Kore'uj'o ne dev'as far'iĝ'i antaŭ'kondiĉ'o por real'ig'i ali'a'j'n part'o'j'n de la inter'trakt'ad'o : ambaŭ'flank'a suspend'o de la milit'a'j manovr'o'j, nul'ig'o de la ekonomi'a'j sankci'o'j, pac'trakt'at'o, ĉar Pjongjang'o nenia'n rezign'os pri si'a viv-asekur'o sen solid'a'j garanti'o'j : S - ro Trump ne est'as etern'a, la mild'ec'o de li'a'j sent'o'j ankaŭ ne … Jen krom'a kial'o, eĉ se paradoks'a, est'i optimism'a pri la regul'ad'o en la ven'ont'a'j monat'o'j de konflikt'o, kiu daŭr'as jam tri-kvar'on'a'n jar'cent'o'n.

Serge HALIMI.


La aŭtor'o

Serge HALIMI


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Esprim'o sinonim'a, sed pli traf'a, al “Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j”. - vl



Akcept'ej'o >> 1'a novembr'o 2018

German'uj'o - Kiel la spartak'ism'o est'is detru'it'a


de  William IRIGOYEN

EN LA UNU'A'J tag'o'j de 2018 la radikal'a mal'dekstr'ul'ar'o honor'is sur la strat'o'j de Berlin'o Roz'o'n Luksemburg'o'n kaj Karl'o'n Libkneĥton, kiel ĝi far'as ĉiu'jar'e en la kadr'o de memor'ad'o pri la 15-'a de Januar'o 1010, kiam tiu'j du gvid'ant'o'j de la Spartak'o-Lig'o est'is murd'it'a'j de liber'a'j korpus'o'j, la arm'it'a'j help'trup'o'j de la reg'ant'a'j social'demokrat'o'j decid'int'a'j dis'prem'i la revoluci'a'j'n mov'ad'o'j'n tra la land'o. Antaŭ la cent'jar'iĝ'o de tiu okaz'aĵ'o plur'a'j eŭrop'a'j intelekt'ul'o'j stud'as la pens'ad'o'n de Roz'o Luksemburg'o. [1] En kolekt'aĵ'o de du'dek kontribu'aĵ'o'j, inter ili tiu'j de la filozof'o André Tosel, kiu'n la verk'o honor'as, Michael Löwy kaj Pierre Musso, la filozof'in'o Mari'e- Claire Caloz - Tschopp, kun'ord'ig'int'o de la verk'o, interes'iĝ'as pri la teori'o de la “bumerang'a efik'o” trud'it'a de la imperi'ism'o kaj kiu trov'iĝ'as “en la ekspansi'ism'a logik'o de la kapital'ism'o kiu, post al'port'i « si'a'j'n konvulsi'o'j'n al la ne'kapital'ism'a'j popol'o'j », re'ven'as al si'a origin'o kaj tie trud'as la nov'a'n « ekzist'ad-manier'o'n »”. la histori'ist'o Je'a'n-Num'a Ducange parol'as ĉef'e pri la “politik'a radikal'ec'o” de tiu pens'ad'o “kun liber'ec'an'a aŭ kontraŭ'aŭtoritat'a fon'o, kiu'n frakci'o de la radikal'a mal'dekstr'o ĝis hodiaŭ deklar'as si'a.” Tiu ĉi doktrin'a specif'ec'o klar'ig'as la dis'opini'o'j'n inter Roz'o Luksemburg'o kaj Lenin'o kiu, laŭ Tosel, [por Roz'o Luksemburg'o, - vl ] “hav'is mult'e tro dogm'ec'a'n koncept'o'n de la parti'o”. Lenin'o “ne ver'e respond'is al la postul'o de demokrati'o, kiu'n ŝi formul'is, nom'e kiam ŝi dir'is, ke ne ne ekzist'as liber'ec'o, se ne est'as liber'ec'o por ĉiu'j, kiu'j ne pens'as kiel ni […].” La mal'konsent'o eĉ pli montr'iĝ'as eĉ pri la konsil'ant'ar'o'j (sovet'o'j laŭ la rus'a), kiu'j, laŭ la luksemburg'an'o'j, por kiu'j grav'as la mem'mastr'um'ad'o de la amas'o'j, est'as konsider'at'a'j kiel [“la « embri'o'j » de la nov'a'j politik'a'j instituci'o'j kaj de nov'a form'o de reg'ad'o, kiu cel'as evit'i, ke la establ'it'a potenc'o for'ig'u la konstituci'ig'a'n potenc'o'n el la scen'ej'o”.

Sed ĉu ebl'as, ke du pilier'o'j ekzist'as por divid'it'a revoluci'a potenc'o, en la koncern'a okaz'o la konsil'ant'ar'o'j kaj reg'ist'ar'o domin'at'a de la social'demokrat'o'j ? Kelk'a'j german'a'j sub'ŝtat'o'j tre fru'e vet'is pri tio, klar'ig'as la universitat'an'in'o Cécile Poncet en ali'a kolektiv'a verk'o [2] : “Maten'e de la 8-'a de Novembr'o 1918 la bavar'o'j tiel la unu'a'j lev'iĝ'is (…) kiel ge'civit'an'o'j de « liber'a ŝtat'o », reg'at'a unu'flank'e de koalici'a reg'ist'ar'o (…) kaj ali'flank'e de konsil'ant'ar'o'j de soldat'o'j, labor'ist'o'j kaj kamp'ul'o'j” En la unu'a'j semajn'o'j aper'is nov'a'j rajt'o'j (voĉ'don'rajt'o por vir'in'o'j, ok'hor'a labor'tag'o, el'ig'o de la instru'sistem'o el la reg'ad'o de la eklezi'o). En April'o de 1919 la konsil'ant'ar'o de Bavar'uj'o prov'is per'fort'e trud'i si'a'n sol'a'n region'a'n aŭtoritat'o'n. Ĝi est'is rapid'e dis'bat'it'a de la centr'a reg'ist'ar'o.

Tiu mal'venk'o anonc'is la fin'o'n de larĝ'a emancip'a mov'ad'o nask'it'a en Kiel, en nord'a German'uj'o. Fin'e de Oktobr'o 1918 mar'soldat'o'j tie ribel'is. Ili rifuz'is far'i last'a'n batal'o'n kontraŭ la angl'a milit'ŝip'ar'o. Ili sci'is, ke batal'i kontraŭ la brit'o'j signif'is ili'a'n mort'kondamn'o'n, ĉar la milit'o est'is jam perd'it'a. [3] La histori'ist'o Mart'in Rackwitz pri'trakt'as detal'e ĉiu'n epizod'o'n de tiu ribel'o konsider'at'a kiel la ver'a eksplod'il'o de pli ampleks'a kontest-mov'ad'o, kiu konduk'is al la abdik'o de Vilhelm'o la 2-'a kaj krom'e al la politik'a fin'o de la Hohencola dinasti'o.

Kiel ironi'o de la histori'o, tiu'j mal'kontent'a'j soldat'o'j, kiu rifuz'is la anarĥi'o'n, “sed vol'is social'a'n respublik'o'n” [4] konfid'is al Gustav Noske. Tiu social'demokrat'a deput'it'o kun dekstr'a lini'o est'is send'it'a sur'lok'e'n por trankvil'ig'i. Cert'e li evit'is sang'el'verŝ'o'n de la haven'urb'o, sed li rest'as tiu, kiu post'e dis'prem'ig'is la spartak'ist'a'n revoluci'o'n en Berlin'o. Simbol'o de sekret'a inter'konsent'o inter part'o de tiu “mal'dekstr'o” kaj la fort'o'j de la reakci'o.

William IRIGOYEN.


La aŭtor'o

William IRIGOYEN
Ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

La German'a'j Social-Demokrat'o'j sen kompas'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Mari'e- Claire Caloz - Tschopp, Roma'in Felli kaj Antoine Chollet (sub la dir. de), Ros'a Luxemburg, Antonio Gramsci, aktual'a'j, Kimé, Pariz'o, 2018, 392 paĝ'o'j, 29 eŭr'o'j.

[2] Alexandre Dupeyrix kaj Gérard Raulet (sub la dir. de), Allemagne 1917-1923. Le difficile passage de l ’Empir'e à la république , Éditions de la Maison des sciences de l’homme, Pariz'o, 2018, 165 paĝ'o'j, 19 eŭr'o'j.

[3] Mart'in Rackwitz, Kiel 1918. Re'volut'i'o'n — Aufbruch zu Demokrati'e und Republik [Kiel 1918. Revoluci'o — ek'ir'o al demokrati'o kaj respublik'o]. Wachholtz, Kiel, 2018, 302 paĝ'o'j, 19,90 eŭr'o'j.

[4] La franc'lingv'a tekst'er'o est'is traduk'it'a de la aŭtor'o.


Akcept'ej'o >> 1'a novembr'o 2018

La kaŭz'o'j de renvers'iĝ'o - Ĉu Brazil'o est'as faŝism'a ?


La elekt'o'j de Oktobr'o 2018 en Brazil'o est'is stamp'it'a'j de la venk'o de s - ro Jair Bolsonaro kaj de li'a ekstrem'dekstr'a grup'o, la Social'liberal'a Parti'o de Brazil'o ( PSL). Kontraŭ vir'in'o'j, kontraŭ sam'seks'am'ul'o'j, ras'ist'o, ĉirkaŭ'at'a de tiu'j, kiu'j favor'as re'ven'o'n de la milit'ist'o'j en la potenc'o'n, s - ro Bolsonaro en'karn'ig'as politik'a'n tendenc'o'n, kiu en Latin'amerik'o ek'de la fin'o de la diktator'ec'o'j rest'is diskret'a.



de  Renaud LAMBERT

ANKORAŬ antaŭ kelk'a'j monat'o'j Brazil'o est'is sur'voj'e al mal'dekstr'iĝ'o. Ĉio indik'is, ke s - ro Luiz Inácio da Silva (Parti'o de la labor'ist'o'j, PT) facil'e venk'os en la prezid'ant-elekt'o'j de Oktobr'o 2018. Kun 40 el'cent'o'j de la voĉ'don-intenc'o'j la prezid'int'o ĝu'is komfort'a'n antaŭ'ec'o'n antaŭ si'a'j rival'o'j, eĉ en la kun'tekst'o de ŝanĝ'iĝ'em'o kiu komplik'ig'is la taks'ad'o'j'n. Kondamn'it'a pro korupt'o sekv'e al dub'ind'a proces'o — stamp'it'a de sever'ec'o, kiu'n la justic'o ŝpar'is al la dekstr'a'j gvid'ant'o'j [1] —, “Lul'a” la 11-'a'n de Septembr'o 2018 do dev'is rezign'i pri si'a kandidat'iĝ'o. Post'e, ekstrem'dekstr'a deput'it'o, kiu propon'as pur'ig'i la land'o'n el la komun'ism'o kaj re'star'ig'i la ord'o'n, aper'is kiel la fort'ul'o de la kvin'a plej loĝ'at'a land'o de la planed'o. Ĉu la brazil'an'o'j do far'iĝ'is faŝist'o'j en kelk'a'j semajn'o'j ?

Mal'mult'a'j hom'o'j kon'is la ekzist'o'n de s - ro Jair Bolsonaro (Social'liberal'a Parti'o, PSL) antaŭ la elekt'o'kampanj'o de 2018. Li'a'j seks'ist'a'j sprit'aĵ'o'j,tiu'j kontraŭ sam'seks'am'ul'o'j kaj favor'a'j al tortur'o aŭ kiu'j bedaŭr'as la mild'ec'o'n de Augusto Pinochet est'us cert'e forges'it'a'j se dir'it'a'j de iu el la ĉef'artikol'ist'o'j dres'it'a'j por funkci'ig'i la profit'pump'il'o'n. Sed konsider'at'a'j kiel program'o de hom'o kiu akir'is 46 el'cent'o'j'n de la voĉ'o'j dum la unu'a balot'o de la prezid'ant-elekt'o, ili tra'ir'is la mond'o'n.

La ekstrem'dekstr'a'j brazil'an'o'j sen'dub'e ekzist'as. Sed ĉu ili est'as pli ol frakci'o de la kvar'dek naŭ milion'o'j da hom'o'j kiu'j voĉ'don'is por s - ro Bolsonaro  ? Ĉu prefer'e taks'i, kiel Ju'a'n Jesús Aznarez, ĉef'artikol'ist'o de la hispan'a ĵurnal'o El País , ke la rezult'o de la elekt'o ilustr'as “la politik'a'n analfabet'ec'o'n de grand'a part'o de Latin'amerik'o”, region'o loĝ'at'a de “milion'o'j da analfabet'o'j pri demokrati'o” ? [2] Per ali'a'j vort'o'j, ke la argument'ad'o de tiu'j ĉef'artikol'ist'o'j por klar'ig'i la elekt'o'n de s - ro Donald Trump en Uson'o kaj la decid'o favor'e al la brit'el'ir'o el la Eŭrop'a Uni'o en Brit'uj'o aplik'ebl'as ankaŭ al la sukces'o de s - ro Bolsonaro en Brazil'o ?

Tri'a analiz'o de'ir'as de la sent'o de pun'rest'ad'o de mult'a'j brazil'an'o'j. Antaŭ nur kelk'a'j jar'o'j ili'a land'o vek'is esper'o'n kaj admir'o'n. Dum la kun'ven'o de la G 20 de April'o 2009 la uson'a prezid'ant'o Barack Obama inter'romp'is konversaci'o'n por rapid'i al “Lul'a”, kiu ĵus al'ven'is : “Li'n mi admir'as : la plej popular'a politik'a gvid'ant'o de la mond'o !” Kelk'a'j'n monat'o'j'n post'e la brit'a semajn'gazet'o The Economist celebr'is la “ek'flug'o'n” de Brazil'o : impres'a lev'iĝ'o, simbol'ig'it'a de la ek'flug'o de la statu'o de la Krist'o Sav'int'o el la pint'o de la mont'o Korkovado, en Rio -de- Ĵanejro.

Dum la gazet'ar'o laŭd'as la “saĝ'a'n” mal'dekstr'o'n de “Lul'a” — kontrast'e al tiu, taks'at'a tro “ruĝ'a”, de la venezuel'a prezid'ant'o Hug'o Chávez  —, Brazilj'o renvers'is la hierarĥi'o'n de la inter'naci'a'j rilat'o'j. En Maj'o de 2010 Eŭrop'o mal'kovr'is la ampleks'o'n de la kriz'o en Grek'land'o kaj en Irland'o. Brazil'o si'a'flank'e montr'is mal'dec'a'j'n ekonomi'a'j'n rezult'o'j'n, per kiu'j ĝi eĉ don'is al si la plezur'o'n de venĝ'o : prunt'o'n de 14 miliard'o'j da dolar'o'j al la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF). En la sam'a jar'o Brazilj'o kaj Ankar'o ĉirkaŭ'ir'is la okcident'a'j'n reg'ist'ar'o'j'n kaj ating'is inter'konsent'o'n kun Teheran'o pri la iran'a atom'program'o. Ŝajn'is, ke la mond'o ŝanĝ'iĝ'is kaj ke Brazil'o nun lud'as unu'a'rang'a'n rol'o'n.

Mal'pli ol du jar'o'j'n post'e la land'o vek'as konstern'iĝ'o'n. La scen'arist'o'j de la uson'a seri'o House of Cards , kun tamen sufiĉ'e original'a'j intrig'o'j, konced'as ke ili est'as preter'pas'it'a'j de la kre'em'o, kiu'n la brazil'a'j skandal'o'j mal'kaŝ'as. Tiu'j fraŭd'o'j, kiu'j'n la komunik'il'o'j — trans'form'it'a'j en fort'o'n de opozici'o kontraŭ la long'a'n temp'o'n hegemoni'a PT — puf'ig'is, sen'kredit'ig'is la politik'a'n sistem'o'n. La per'fort'o de la deleg'it'o'j kontraŭ la instituci'o'j spegul'iĝ'as en tiu, kiu prem'as la loĝ'ant'ar'o'n sur la strat'o : oni kalkul'as mez'um'e po unu murd'o'n en ĉiu'j dek minut'o'j : du'on'a'n milion'o'n inter 2006 kaj 2016. En la super'a mez'a klas'o oni jam ne nombr'as la famili'o'j'n kiu'j for'las'is la land'o'n.

Antaŭ la voĉ'don'ad'o Brazil'o trov'iĝ'is en ne daŭr'ig'ebl'a stat'o. Ek'de la 2010-'a'j jar'o'j la fal'o de la eksport'o'j (kvant'e sam'e kiel valor'e) kaŭz'is grav'a'n recesi'o'n. La dek'o'j da milion'o'j da hom'o'j, kiu'j'n la politik'o de la PT el'tir'is el la mal'riĉ'ec'o, ne vol'is re'fal'i en ĝi'n. Dum la “Lul'a-jar'o'j” ili gust'um'is la progres'o'n kaj la esper'o'n, ke kiu'j neniu facil'e rezign'as. La oligarĥ'ar'o si'a'flank'e, kiu hav'is intern'a'n ŝuld'o'n, kies re'pag'o'j for'vor'as preskaŭ la du'on'o'n de la federaci'a buĝet'o, postul'is ke oni daŭr'e kaĵol'u ĝi'n. Pro mank'o de rimed'o'j Brazilj'o ne pov'is kontent'ig'i tiom kontraŭ'a'j'n postul'o'j'n. La strategi'o de re'pac'ig'o de la iam'a sindikat'ist'o Lul'a da Silva, kiu ebl'ig'is sam'temp'e mild'ig'i la situaci'o'n de la kvartal'aĉ'o'j kaj ĝoj'ig'i la bors'o'n, funkci'is dum long'a temp'o.

De social'a urĝ'o al sub'prem'a urĝ'o

EN 2013, manifestaci'o'j aper'is kun postul'o de pli da publik'a'j serv'o'j. Tre rapid'e la privat'a'j komunik'il'o'j ŝanĝ'is ili'a'j'n motiv'o'j'n : ili prezent'is ili'n kiel re'ag'o'n al la fraŭd'o'j, kiu'j kovr'is la ĉef'titol'o'j'n de la gazet'o'j. Tiu ag'ad'o funkci'is des pli bon'e, ke ĝi don'is al la mez'a'j klas'o'j la ebl'ec'o'n fin'e esprim'i long'e pri'silent'at'a'n plend'eg'o'n : tiu'n, ke ili'a'j ĉiu'tag'a'j privilegi'o'j est'is ronĝ'at'a'j de la social'a politik'o de la PT. “Neces'as kompren'i ke, antaŭ nur kelk'a'j jar'o'j, la flug'haven'o'j est'is lok'o'j de disting'iĝ'o, klar'ig'as al ni reprezent'ant'in'o de la burĝ'ar'o de San-Paŭl'o en 2013. Kun la kresk'o de la viv'nivel'o de la plej mal'riĉ'a'j hom'o'j, la mez'a'j klas'o'j dev'as nun vic'o'star'i apud person'o'j, kiu'j'n ili konsider'as almoz'ul'o'j.” Kaj kio'n dir'i pri la decid'o de la senat'o, en 2013, don'i al la dom'serv'ist'o'j la sam'a'j'n rajt'o'j'n kiel al la ceter'a'j labor'ist'o'j ? Ne'akcept'ebl'a humil'ig'o, kiu en'konduk'is la virus'o'n de klas'batal'o en la komfort'a'n univers'o'n de la riĉ'a'j klas'o'j. [3]

En la okul'o'j de tiu part'o de la loĝ'ant'ar'o la korupt'o ne lim'iĝ'as al kontraŭ'leĝ'a riĉ'iĝ'o de la politik'a'j gvid'ant'o'j : ĝi koncern'as ankaŭ la social'a'j'n program'o'j'n por la popol'a'j klas'o'j, program'o'j kiu'j far'iĝ'is des pli ne'el'ten'ebl'a'j ke la ekonomi'a situaci'o streĉ'iĝ'is. Sur la strat'o'j la slogan'o'j evolu'is. La urĝ'ec'o jam ne est'is social'a, sed sub'prem'a. Oni dev'is liber'ig'i la land'o'j el la “komun'ist'o'j”, el la reg'ant'a PT, kies gvid'ant'o'j ŝtel'as du'obl'e : unu'e per plen'ŝtop'ad'o de si'a'j propr'a'j poŝ'o'j kaj du'e per dorlot'ad'o de la neni'farad'o de si'a'j elekt'ant'o'j.

La ekonomi'a kriz'o far'iĝ'is politik'a, kiam la dekstr'ul'o'j profit'is la situaci'o'n en 2016 por eks'ig'i la prezid'ant'in'o'n Dilma Rousseff. La akuz'o de korupt'o est'as sen'baz'a, sed la ag'ad'o funkci'as. En'potenc'iĝ'int'e sen pas'i tra la urn'o'j, la reg'ist'ar'o de s - ro Michel Tem'er, de la Parti'o de la Demokrati'a Mov'ad'o ( PMDB), dekstr'a), solv'is la ekonomi'a'n dilem'o'n, al kiu la ŝtat'o est'as al'front'it'a per tranĉ'ad'o en la el'spez'o'j, fleks'ebl'ig'ant'e la labor'merkat'o'n kaj mal'alt'ig'ant'e la pensi'o'j'n. Lac'ig'it'a de skandal'o'j, reg'ant'a sen ajn'a legitim'ec'o, s - ro Tem'er iom pli sen'kredit'ig'is la ŝtat'o'n. Li'a kvot'o de popular'ec'o ne super'is 3 el'cent'o'j'n. La jur'ŝtat'o mal'aper'is sur la ĉiam pli mal'sekur'a'j strat'o'j ; ŝajn'is, ke ĝi jam ne ekzist'is en la ministr'ej'o'j. Iu'j postul'as re'ven'o'n de la milit'ist'o'j. La politik'a kriz'o iom post iom trans'form'iĝ'is en kriz'o'n instituci'a'n.

En tia kun'tekst'o nov'a kandidat'ec'o de “Lul'a” por larĝ'a koalici'o de klas'o'j est'is esper'o : tiu de re'ven'o de period'o de abund'ec'o de la 2000-'a'j jar'o'j, kiam la kresk'o ebl'ig'is dron'ig'i la kontraŭ'ec'o'j'n de la soci'o ; per ali'a'j vort'o'j, la ambici'o profund'ig'i la jun'a'n brazil'a'n demokrati'o'n sen renvers'i la ĝis'nun'a'n stat'o'n. Laŭ la histori'ist'o Fernand'o López DAlesandro, tiu projekt'o pov'is kalkul'i kun la sub'ten'o de la plej klar'vid'a'j sektor'o'j de la mastr'ar'o en agord'o kun [la prezid'int'o] Fernand'o Henrique Cardoso, la PSDB [Parti'o de la brazil'a social'demokrat'ar'o] kaj kun part'o de la PT, kiu dezir'is re'star'ig'i social'a'n pakt'o'n”. [4] Kaj kiam la mon'o cirkul'as, la korupt'o — en la kor'o mem de la brazil'a'j instituci'o'j [5] — ĝen'as mal'pli. La zum'ad'o de la helikopter'o'j, kiu'j transport'ad'is si'a'j'n milion'ul'o'j'n de unu nub'skrap'ul'o al ali'a, pov'as eĉ rev'ig'i tiu'j'n, kiu'j ĵus aĉet'is si'a'n unu'a'n aŭtomobil'o'n. Ĉu tia projekt'o est'is real'ism'a ? En'ferm'it'a en ĉel'o, s - ro Lul'a da Silva pov'os nek defend'i nek help'i si'a'n nom'um'it'a'n hered'ant'o'n, s - ron Fernand'o Haddad, por far'i tio'n. La esper'o konduk'is en sak'strat'o'n : “La PT sen « Lul'a », la ide'o de nov'a soci'a pakt'o perd'as si'a'n far'ebl'o'n”, konklud'as López DAlesandro.

Bar'ant'e la voj'o'n al la gvid'int'o, la tradici'a dekstr'ul'ar'o pens'is mal'ferm'i la voj'o'n al si'a prezid'ant'ec'o. Ĝi paf'is en si'a'n propr'a'n pied'o'n. Kun la sub'ten'o de la justic'o kaj de la komunik'il'o'j ĝi persvad'is la popol'o'n ke la ŝtat'o hav'as nur unu funkci'o'n : pri'rab'i ĝi'n. Nu, la elekt'ant'o'j kompren'is, ke la PT est'as la parti'o mal'plej korupt'a. Kvankam ĝi'a pez'o mal'grand'iĝ'as (56 seĝ'o'j kontraŭ antaŭ'e 69), ĝi rest'as la plej grand'a parti'o en la parlament'o. La dekstr'ul'ar'o si'a'flank'e kolaps'is. La PMDB (far'iĝ'int'a MDB), la ĉef'a element'o de la plej mult'a'j alianc'o'j en la Kongres'o ek'de la re'ven'o de la demokrati'o en 1985, perd'as preskaŭ la du'on'o'n de si'a'j seĝ'o'j (de 66 al 34) . La parlament'a grup'o de la PSDB fand'iĝ'is de 54 al 29 deput'it'o'j. En la unu'a balot'o de la prezid'ant-elekt'o'j la voĉ'o'j por la kandidat'o'j de la du grand'a'j konservativ'a'j parti'o'j est'is apenaŭ 6 el'cent'o'j.

S - ro Bolsonaro, fort'e sub'ten'at'a de la evangeli'ist'o'j [6] kaj, por la moment'o, ne tuŝ'it'a de skandal'o'j, aper'is kiel rimed'o kontraŭ abomen'at'a sistem'o. Egal'e, ĉu li'a'j elekt'ant'o'j al'iĝ'as aŭ ne al li'a'j ide'o'j. “En tiu ĉi situaci'o mi prefer'as prezid'ant'o'n kiu est'as ras'ist'a kaj kontraŭ sam'seks'am'ul'o'j ol prezid'ant'o'n kiu est'as ŝtel'ist'o”, [7] konced'as funkci'ul'o demand'it'a de la British Broadcasting Corporation ( BBC).

La “solv'o” Bolsonaro en ĉiu'j punkt'o'j disting'iĝ'as de tiu kiu'n reprezent'as “Lul'a”. Inter defend'o de la ĝis'nun'a stat'o kaj la demokrati'o Bolsonaro jam de'long'e elekt'is. En ĉiu etap'o li'a recept'o baz'iĝ'as sur jen'a princip'o : la plej mal'fort'a'j dev'as far'i konced'o'j'n. La defend'o de la individu'a sekur'ec'o kaj de la privat'a propriet'o, kiu zorg'ig'as la popol'a'j'n klas'o'j'n sam'e kiel la ali'a'j'n, postul'os la ofer'o'n de sen'kulp'a'j viv'o'j. La re'star'ig'o'n de la soci'a'j hierarĥi'o'j, kiu re'don'as al la super'a'j tavol'o'j de la mez'a'j klas'o'j ili'a'j'n privilegi'o'j'n, implic'as degrad'i cert'a'j'n kategori'o'j'n de la loĝ'ant'ar'o (plej oft'e labor'ist'in'o'j'n kaj nigr'ul'in'o'j'n) al la rang'o de subaltern'a pleb'o. La sub'ten'ad'o al la entrepren'o'j konduk'os ekzempl'e al tio, ke la ministr'ej'o pri medi'o est'os met'it'a sub la kurator'ec'o'n de tiu pri kamp'kultur'o kaj al for'las'o de la pariz'a inter'konsent'o pri la klimat'o. Kaj la defend'o de la merkat'a'j interes'o'j (kiu'n garanti'as la bon'a'j konsil'o'j de la eks'a bank'ist'o Paulo Guedes, kun kiu s - ro Bolsonaro ŝajn'as nun ne'dis'ig'ebl'a) est'os akompan'at'a de la kresk'o de la mal'riĉ'ec'o kaj de la mal'egal'ec'o'j.

“Mal'feliĉ'e oni ver'e ŝanĝ'os la afer'o'j'n nur per intern'a milit'o, deklar'is la ekstrem'dekstr'a deput'it'o en 1999. Neces'as far'i la labor'o'n, kiu'n la milit'ist'a reĝim'o [1964-1985] rezign'is far'i : mort'ig'i proksim'um'e tri'dek mil person'o'j'n. Kaj se sen'kulp'ul'o'j mort'as, tio est'as la prez'o pag'end'a.” [8] En la moment'o la tank'o'j ankoraŭ dorm'as en la kazern'o'j, kvankam cert'a'j membr'o'j de la PSL, kiu'n ili'a sukces'o aŭdac'ig'is, korp'e agres'is mal'dekstr'ul'o'j'n, sam'seks'am'ul'o'j'n kaj opozici'ul'o'j'n. La manovr'o'j de la dekstr'ul'ar'o kaj de la komunik'il'o'j kontraŭ “Lul'a” tamen ebl'ig'is la mal'ebl'o'n : lev'i la politik'o'n, kiu'n s - ro Bolsonaro en'karn'ig'as, en la rang'o'n de akcept'ebl'a solv'o por part'o de la land'o.

Renaud LAMBERT.


La aŭtor'o

Renaud LAMBERT
ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Komunik'il'o'j kontraŭ komunik'il'o'j

La brazil'a Par'ana'o front'e al la « modern'ig'o » de la agr'o'kultur'o

Carlos Slim, la tut'a or'o de Meksiki'o

Kiel kub'an'o'j viv'as



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Vd Ann'e Vign'a, “En Brazil'o, la dis'branĉ'iĝ'o'j de la skandal'o Odebrecht ”, Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, Septembr'o 2017.

[2] Ju'a'n Jesús Aznarez, “La solución liberticida ”, El País , Madrid'o, 9-'a'n de Oktobr'o 2018.

[3] VdAu Brésil, la trahison des domestiques ”, en : “ Travail. Combats et utopies ”, Maniére de voir , 'n- ro 156, Decembr'o 2017-januar'o 2018.

[4] Fernand'o López DAlesandro, “ Con los días contados ”, El País , Madrid'o, 17-'a'n de Juli'o 2017.

[5] Vd Lami'a Oualalou, “ Au Brésil, “tro'is cents voleurs avec des titres de docteurLe'e MOnd'e diplomatique , Novembr'o 2015.

[6] Vd Lami'a Oualalou, “ Les évangélistes à la conquête du Brésil, Le Mond'e diplomatique Oktobr'o 2014.

[7] “ Brasil  : Por qué vot'o 'a Bolsonaro  ? «  Prefiero un presidente homofóbico 'o racista 'a unu'o ue se'a ladrón ”, BBC News Mundo, London'o, 8-'a'n de Oktobr'o 2018.

[8] Fernand'a Trisotto, “'O di'a que Bolsonaro quis matar FHC, sonegar impost'os 'e declarar guerra civil”, Gazet'a do pov'o, Curitiba, 10-'a'n de Oktobr'o 2017.



Akcept'ej'o >> 1'a novembr'o 2018

Ideologi'o kompromit'it'a de la util'ig'o de potenc'o

La mal'sukces'o de la islam'ism'a utopi'o


Mov'ad'o'j kiu'j dezir'as far'i el islam'o la sol'a'n font'o'n de la leĝ'ar'o ne pov'is kapt'i la ŝtat'reg'ad'o'n long'a'temp'e. Kontraŭ'batal'at'a'j de absolut'ism'a'j reĝim'o'j kiu'j avid'as ekspluat'i religi'a'j'n sent'o'j'n, ili'a reputaci'o est'as makul'it'a de ced'o'j al politik'a'j lud'o'j kaj ili'a neglekt'o el'pens'i ekonomi'a'j'n politik'o'j'n akord'iĝ'int'a'j'n kun la defi'o'j de ili'a'j soci'o'j.



de  Hicham 2 ALAOUI

Ĝis la krepusk'o de la Otoman'a Imperi'o (1299-1924), kiu est'is la last'a grand'a islam'a kalif'uj'o [1], islam'an'o'j konstru'is si'a'n ident'ec'o'n sur dual'ec'o de la religi'o kaj la politik'o reprezent'at'a de la ummah . Ĉi tiu termin'o tem'is pri la komun'um'o de kred'ant'o'j kaj ampleks'is la tut'a'n islam'o'n kaj ĝi'a'j'n hom'a'j'n ating'o'j'n. Ĝi est'is sen'temp'a ensembl'o, reprezent'ant'a la pas'int'ec'o'n kaj la est'ont'ec'o'n de la islam'an'o'j, spac'e ne'lim'ig'it'a kaj sen'land'lim'a ĉar ĝi etend'iĝ'is trans la kon'at'a mond'o. Ĝi est'is nek reg'ist'ar'o nek teokrati'o, sed kolektiv'o de kred'o.

Ĉi tiu mond'koncept'o drast'e ŝanĝ'iĝ'is kun la lev'iĝ'o de la hegemoni'a'j ambici'o'j de la Okcident'o kaj la fal'o de la Otoman'a Imperi'o, kio est'ig'is la nul'ig'o'n de la kalif'uj'o far'e de la Grand'a Asemble'o de Turki'o en 1924. Per'e de imperi'ism'o kaj milit'o'j, okcident'a'j pens'manier'o'j tiam profund'e penetr'is en la islam'a'n mond'o'n kaj precip'e en la land'o'j'n de Mez'orient'o. La mal'kresk'ant'a Otoman'a Imperi'o import'is eŭrop'a'j'n arme'a'j'n model'o'j'n, kaj koloni'it'a'j teritori'o'j est'is asimil'it'a'j en okcident'ec'a'n ekonomi'a'n produkt'ad'o'n. Eŭrop'a'j jur'a'j tradici'o'j, struktur'it'a'j ĉirkaŭ preciz'e difin'it'a'j regul'o'j kaj sistem'a'j jur'a'j koncept'o'j, est'is al'don'it'a'j al la parol'o de islam'a ŝari'o (kiu al'las'is abund'o'n da spac'o por adapt'o'j), kiel la konstituci'a spin'o de la nov'a'j naci'ŝtat'o'j. En ĉi tiu nov'a epok'o, la Ummah kaj ia religi'a kaj politik'a fluid'ec'o ced'is la lok'o'n al kod'ig'it'a'j instituci'o'j kaj teritori'a'j lim'o'j.

Varb'il'o por opon'ant'o'j de la okcident'a influ'o

En la fin'a'j jar'o'j de la dek-naŭ'a jar'cent'o, re'ag'e al la mal'fort'iĝ'o de la islam'a mond'o ( inhitat ) kaj la kresk'ant'a prem'ad'o de la Okcident'o, islam'a'j pens'ul'o'j re'interpret'is si'a'n kred'o'n kaj la koran'a'j'n tekst'o'j'n por re'vigl'ig'i si'a'n religi'o'n. Jamal Al-Di'n Al- Afghani kaj Muhammad Abduh , ekzempl'e, prov'is ekzegez'o'n de islam'o, rekomend'ant'e ke la islam'a viv'o adapt'iĝ'u al la okcident'a'j norm'o'j de ekonomi'a kaj politik'a modern'ec'o. Ĉi tiu'j reform'ist'a'j teolog'o'j neniam nom'is si'n "salaf'ist'o'j", termin'o mis'uz'at'a de okcident'a'j scienc'ul'o'j. Por ili, antaŭ ĉio tem'is pri religi'a reform'o far'e de doktrin'a'j ŝanĝ'iĝ'o'j per re'ven'o al la font'o'j kiu'j est'is for'las'it'a'j, kaj per la dis'vast'ig'o de nov'a'j termin'ar'o'j [2].

Prov'ant'e "sav'i" islam'o'n, ĉi tiu'j reform'ist'o'j, part'o'pren'ant'o'j de la politik'a, kultur'a kaj religi'a mov'ad'o nom'at'a Al- Nahda (la re'nask'iĝ'o), preter'vol'e mal'centraliz'is ĝi'n. La laŭ'kanon'a'j ver'o'j de ĉi tiu religi'o, kaj eĉ pli de la umma , ĉes'is est'i la dev'ig'a'j referenc'o'punkt'o'j. Islam'o est'is juĝ'at'a sol'e laŭ si'a kapabl'o imit'i okcident'a'j'n ating'o'j'n. La postul'o'n ke la islam'a religi'o adapt'iĝ'u al eŭrop'a referenc'a sistem'o akompan'is la kre'o de nov'a'j ŝtat'a'j ent'o'j tra la tut'a post-otoman'a Mez'orient'o. Aper'is respublik'an'a'j kaj monarĥ'a'j reĝim'o'j kiu'j ne est'is re'vigl'iĝ'o'j de islam'a gvid'ant'ec'o, sed mal'e kopi'o'j de la militarism'a okcident'a despot'ec'o de la dek-naŭ'a jar'cent'o.

La mal'centraliz'ad'o de islam'o dis'de ĝi'a'j unu'a'j norm'o'j post'las'is grav'a'n hered'aĵ'o'n. Ĝis la komenc'o de la du'dek'a jar'cent'o, la islam'a religi'o est'is far'iĝ'int'a varb'il'o por opon'ant'o'j de la okcident'a influ'o kiu'j mal'akcept'is plan'o'j'n pri reform'o'j kaj adapt'ad'o'n al modern'ec'o. Ĉi tiu politik'ig'o de islam'o trans'form'is la kred'o'n en instrument'o'n de kontraŭ'imperi'ism'a lukt'o. Ĝi ankaŭ instig'is nov'a'n generaci'o'n de aktiv'ul'o'j konsider'i ke islam'o ne est'as post'iĝ'int'a kompar'e kun la Okcident'o, sed mal'e est'as kontraŭ'model'o kiu liber'ig'os islam'an'o'j'n el ili'a supoz'at'a post'iĝ'int'ec'o, kaj protekt'os ili'n kontraŭ la influ'o de la okcident'a kultur'o. Pli'a motiv'o, laŭ ili, por stud'i la sankt'a'j'n tekst'o'j'n.

Ĉi tiu evolu'o nask'is islam'ism'o'n, ideologi'o'n kiu miks'is la religi'o'n kaj la politik'o'n laŭ mult'e pli fort'a manier'o ol tiu en la klasik'a islam'a kanon'o kiu inspir'is ĝi'n, laŭ ĝi'a pretend'o. Kontraŭ'e al la fluid'a rilat'o inter la religi'o kaj la politik'o kiu ekzist'is en la islam'o de la unu'a'j jar'cent'o'j, la islam'ist'a'j mov'ad'o'j, precip'e la Islam'a Frat'ar'o de Egipti'o, trud'is rigid'a'n ideal'o'n. Sub ili'a standard'o, la fidel'ul'o'j jam ne demand'is, kia'j islam'an'o'j ili dev'us est'i ; mal'akcept'ant'e la introspekt'em'a'j'n kaj filozofi'a'j'n tradici'o'j'n de la original'a islam'o, ili dev'us nur demand'i kiel disting'i inter la islam'an'o kaj la ne'kred'ant'o. Kondiĉ'o'j kiel ĝihad'o (propr'a spirit'a streb'ad'o, just'a milit'ad'o) kaj takfir ("ekskomunik'o"), koncept'o'j en'kadr'ig'it'a'j en la islam'a jurisprudenc'o, est'is el'trov'it'a'j kaj re'invent'it'a'j por prav'ig'i rezist'o'n kaj lukt'o'n en du'ec'a mond'o karakteriz'at'a de la kontraŭ'star'o inter islam'o kaj la Okcident'o [3]. Islam'ist'o'j jam ne vid'is si'a'n religi'o'n kiel sen'temp'a'n kaj sen'lim'a'n ent'o'n reprezent'ant'a'n la tut'a'n suveren'ec'o'n de Di'o kaj li'a'n hom'a'n kre'it'ar'o'n. Mal'e, ili'a sen'dub'a'senc'a cel'o far'iĝ'is la kapt'o de la ŝtat'a potenc'o.

La rapid'a'n dis'vast'iĝ'o'n de islam'ism'o dum la du'a du'on'o de la du'dek'a jar'cent'o ebl'ig'is la mal'fort'iĝ'o de la rol'o de arab'a naci'ism'o kiel la super'reg'a ideologi'o. La venk'o super la arab'o'j dum la milit'o de 1967 kontraŭ Israel'o don'is grav'a'n bat'o'n al la ideal'o'j de naci'ism'o kaj unu'ec'ism'o, kaj la iran'a revoluci'o de 1979 fin'e mal'promoci'is ili'n al la tri'a rang'o ĉe influ'a'j politik'a'j doktrin'o'j : la fal'o de la ŝah'o montr'is ke aktiv'ul'o'j instig'at'a'j de religi'a kred'ar'o pov'as venk'i potenc'a'j'n absolut'ism'a'j'n reĝim'o'j'n sub'ten'at'a'j'n de la plej grand'a okcident'a potenc'o.

Katastrof'a egipt'a spert'o

Hodiaŭ, islam'ism'o ne est'as sukces'int'a plen'um'i si'a'n utopi'a'n promes'o'n. Krom en kelk'a'j land'o'j kiel Tunizi'o, islam'ist'a'j mov'ad'o'j en la arab'a mond'o est'as sen'efik'ig'it'a'j aŭ bankrot'ig'it'a'j. La alĝeri'a en'land'a milit'o de la 1990-'a'j jar'o'j aŭgur'is la est'ont'a'j'n sen'iluzi'iĝ'o'j'n, kiel tiu, kiu sekv'is la "Arab'a'n Printemp'o'n" de 2011. En Egipti'o, la Islam'a Frat'ar'o katastrof'e reg'is la land'o'n antaŭ ol ĝi est'is demisi'ig'it'a de arme'a puĉ'o en juli'o 2013 [4], kiu'n sekv'is sen'kompat'a sub'prem'o de ĝi'a'j membr'o'j. En Irak'o, Siri'o kaj Jemen'o, islam'ist'a'j fort'o'j lud'is marĝen'a'n rol'o'n en la antaŭ'e'n'ig'o de demokrati'o kaj dev'is ced'i la lok'o'n al la batal'o kontraŭ per'fort'a ekstrem'ism'o. En Marok'o, Jordani'o, kaj Kuvajt'o, la laŭ'leĝ'a'j islam'ist'a'j parti'o'j hav'is sukces'o'j'n en elekt'ad'o'j, sed nur en si'a'j naci'a'j parlament'o'j, kiu'j trans'form'as ili'n en sen'danĝer'a'j'n politik'a'j'n fort'o'j'n sub la ombr'o de potenc'a'j monarĥi'o'j kiu'j ankoraŭ reg'as per absolut'a potenc'o.

La mal'sukces'o de la islam'ist'a model'o manifest'iĝ'is laŭ tri manier'o'j. Unu'e, ĝi'a'j mov'ad'o'j ne pov'is el'pens'i serioz'a'j'n soci'a'j'n kaj ekonomi'a'j'n solv'o'j'n kiu'j ir'as preter slogan'o'j. Proklam'i ke "islam'o est'as la solv'o kaj la koran'o est'as ni'a konstituci'o" est'as ne'adekvat'a anstataŭ'ig'o por nov'ig'ad'o kaj propon'o'j pri publik'a'j politik'o'j destin'it'a'j por solv'i la problem'o'j'n kiu'j'n absolut'ism'a'j reĝim'o'j ne pov'is solv'i : kresk'ant'a mal'riĉ'ec'o, amas'a sen'labor'ec'o, mal'bon'e funkci'ant'a'j sistem'o'j de eduk'ad'o kaj endemi'a korupt'o. Est'as rivel'e ke la marok'a Parti'o de Just'ec'o kaj Evolu'ad'o ( PJE) aplik'as ekonomi'a'j'n strategi'o'j'n el'pens'it'a'j'n de teknokrat'o'j kaj trud'it'a'j'n de inter'naci'a'j financ'a'j instituci'o'j, ĝust'e kiel la egipt'a Islam'a Frat'ar'o, kiam ili reg'is. Tio montr'as, ke la islam'ist'a doktrin'o ne hav'as teori'o'n de ekonomi'a produkt'ad'o kaj, sekv'e, ne hav'as vizi'o'n pri la rol'o kiu'n la ŝtat'o dev'us lud'i en la re'struktur'ad'o de la ekonomi'o.

Du'e, islam'ist'a'j parti'o'j, krom en Tunizi'o, ankaŭ neglekt'is plen'um'i inkluziv'em'a'j'n kaj demokrat'a'j'n politik'o'j'n. Jam ne valid'as la argument'o, ke ili neniam ricev'is just'a'n ŝanc'o'n por reg'i kaj pruv'i si'a'n mal'ferm'it'ec'o'n. En Egipti'o, la Islam'a Frat'ar'o ŝajn'is obsed'iĝ'i pli pri super'reg'ad'o ol pri plur'ism'o, kaj ili'a ostracism'o kontraŭ ne'religi'a'j ag'ant'o'j, kiu'j favor'is civil'a'n ŝtat'o'n, don'is al la avid'e atend'ant'a arme'o pretekst'o'n por demisi'ig'i prezid'ant'o'n Mohamed Mursi .

Tri'e, islam'ist'o'j tut'mond'e montr'is, ke ili ne ten'as si'n super politik'a'j manovr'o'j. Kie ili konsist'ig'is laŭ'leĝ'a'j'n opozici'a'j'n grup'o'j'n, ili foj'e far'is alianc'o'n kun absolut'ism'a'j rond'o'j, makul'ant'e si'a'n reputaci'o'n kiel ne'konform'ism'a'n mov'ad'o'n. En Egipti'o, post la fal'o de prezid'ant'o Hosni Mubarak en februar'o 2011, la Islam'a Frat'ar'o kultiv'is rilat'o'j'n kun la arme'o kaj sam'temp'e mal'akcept'is diskut'o'j'n kun ĉiu'j ali'a'j politik'a'j ag'ant'o'j. Por la PJE en Marok'o, bon'a'j rilat'o'j kun la monarĥi'o - kiu don'as al ĝi nov'a'j'n rimed'o'j'n kaj politik'a'n vid'ebl'ec'o'n - pli grav'as ol postul'i la reform'o'n de la reĝim'o. Post kiam ĝi gajn'is la parlament'a'j'n elekt'ad'o'j'n de 2011, ĝi'a religi'a parol'o reflekt'is ĉi tiu'n sub'ig'o'n antaŭ la reĝ'a potenc'o, cit'ant'e ĝis'dat'ig'it'a'j'n islam'a'j'n princip'o'j'n kiel nasiha ("konsil'o al la reg'ant'o") kaj ta’'a ("obe'em'o kiel virt'o"). Sekv'e, restrikt'it'a'j al la marĝen'o'j est'is la kern'a'j princip'o'j kiu'j'n ĝi antaŭ'e rekomend'is, kiel la defend'o de hom'a'j rajt'o'j kaj liber'a si'n'esprim'o. Al'don'e, la PJE ne pov'as rekomend'i demokrat'a'j'n ŝanĝ'iĝ'o'j'n kaj konstituci'a'j'n reform'o'j'n dum ĝi ne defi'as la super'a'n rajt'o'n de la suveren'o far'i juĝ'decid'o'j'n pri tiu'j rajt'o'j. La hodiaŭ'a alianc'o kun la palac'o iam pov'us trans'form'iĝ'i en alianc'o'n kun la arme'o, kaj post'e kun la fouloul (sub'ten'ant'o'j de la mal'nov'a reĝim'o). Kontent'a pri si'a pozici'o kiel ag'ant'o en elekt'ad'o'j, la PJE pas'is de la rol'o de opozici'a parti'o al tiu de reg'ist'ar'a parti'o.

Hodiaŭ, islam'ist'o'j est'as profund'e implik'iĝ'int'a'j en la geopolitik'a'j divid'o'j kaj inter'konfesi'a'j konflikt'o'j kiu'j inund'as la arab'a'n mond'o'n. Tio plu sen'kredit'ig'as ili'a'n pretend'o'n, ke ili ten'as si'n super la ĉiu'tag'a'j postul'o'j de la post'koloni'a modern'ec'o kaj ke ili defend'as si'a'n pur'a'n vizi'o'n pri prosper'a sen'de'pend'ec'o.

Ŝtat'a mal'toler'em'o

La kaz'o de Liban'o ilustr'as ĉi tiu'n problem'o'n. Hizbulaho aper'is tie kiel arm'it'a fili'o de la iran'a revoluci'o kaj cel'is est'i la avan'gard'o de radikal'a politik'a sistem'o laŭ ideologi'a perspektiv'o ŝijaist'a. Ne'long'e post si'a fond'iĝ'o, ĝi far'iĝ'is naci'ism'a mov'ad'o batal'ant'a por liber'ig'i Liban'o'n de okup'ad'o far'e de la israel'a arme'o. Tiu'temp'e, oni pov'is rigard'i ĝi'n kiel unu islam'ist'a'n mov'ad'o'n inter ali'a'j, kun popol'a baz'o. Hodiaŭ, sub la mecenat'ec'o de Iran'o, Hizbulaho ankoraŭ asert'as ke ĝi batal'as en la nom'o de la liban'a naci'o. Praktik'e, tamen, ĝi dediĉ'as si'n al batal'ad'o en Siri'o kontraŭ suna'ist'a'j fort'o'j el ajn'a land'o [5]. En Siri'o, la "Parti'o de Di'o" pren'is sur si'n la rol'o'n de batal'ant'o sur la batal'ej'o de la apokalips'o. Sekv'e, Hizbulaho ne tiom est'as islam'ist'a mov'ad'o zorg'ant'a pri la politik'a kaj ekonomi'a est'ont'ec'o de Liban'o, kiom trans'naci'a ent'o streb'ant'a por akompan'i la Mahdion (sav'ant'o atend'at'a de islam'an'o'j) sur fremd'a ter'o.

Islam'ist'o'j oft'e pretend'as est'i viktim'o'j de okcident'a sub'prem'o aŭ de eksklud'o far'e de absolut'ism'a'j reĝim'o'j. Sed, sam'temp'e, ili al'vok'as al la fidel'ul'o'j kurac'i ĉi tiu'j'n mal'bon'o'j'n laŭ trud'a manier'o per la dis'vast'ig'o de la islam'ist'a kred'ar'o por konker'i la politik'a'n potenc'o'n. Ĉi tiu'j mov'ad'o'j est'as la produkt'o de la absolut'ism'a'j ŝtat'o'j kiu'j'n ili pretend'as kondamn'i. Kaj ili'a teologi'a parol'o pri la demokrat'a estrad'o kaj la ekonomi'a evolu'o est'as mal'mult'eg'a kompar'e kun ili'a'j instig'o'j pri la dev'o pun'i ne'kred'ant'o'j'n kaj kre'i la perfekt'a'n islam'a'n ŝtat'o'n.

Tunizi'o est'as la sol'a arab'a sukces'o por islam'ist'a estrad'o - sukces'o cert'e relativ'a se ni en'kalkul'as la konjunktur'a'n mal'haŭs'o'n de la land'o, el'migr'ad'o'n, la ĉe'est'o'n de ĝihad'ist'o'j ktp. En ĉi tiu land'o, la mov'ad'o Ennahda kun'e kun ne'religi'a'j grup'o'j kiel la parti'o Nidaa Tounès , efektiv'e kun'labor'as por garanti'i civil'a'n pac'o'n kaj konserv'i demokrati'o'n [6]. Ennahda est'as grav'a islam'ist'a fort'o, kun larĝ'a popol'a baz'o kaj fort'a gvid'ant'ar'o, kaj Nidaa Tounès kaj kelk'a'j ali'a'j ne'religi'a'j parti'o'j kombin'as mal'dekstr'ul'a'j'n kaj naci'ist'a'j'n element'o'j'n kaj reprezent'ant'o'j'n de la komerc'ist'a komun'um'o, eĉ sen menci'i la rest'aĵ'o'j'n de la reĝim'o de la el'ofic'ig'it'a prezid'ant'o Zine El- Abidine Ben Al'i.

Sed la tunizi'a kaz'o est'as la escept'o kiu konfirm'as la regul'o'n. Ennahda pov'is sukces'i nur per'e de la util'ig'o de apart'a'j kondiĉ'o'j kaj foj'e flank'e'n'met'int'e si'a'n islam'ist'a'n orient'iĝ'o'n. Post januar'o 2011, la demokrati'ig'o de Tunizi'o, kaj la inkluziv'o de Ennahda en la politik'a lud'o, profit'is de fort'a inter'naci'a sub'ten'o sen tro'a ekster'a si'n'trud'o. Antaŭ'e mal'permes'it'a dum jar'dek'o'j, la parti'o de Rached Ghannouchi evolu'is per la en'sorb'ad'o de nov'a'j ide'o'j ekster la islam'ist'a kanon'o. Ĝi'a'j venk'o'j en la parlament'a'j elekt'ad'o'j de 2014 kaj la municip'a'j elekt'ad'o'j de 2018 ne est'ig'is ideologi'a'n super'reg'ad'o'n, sed est'is akompan'at'a'j de mal'streĉ'iĝ'o de la religi'a'j postul'o'j de la parti'o rilat'e al konstituci'a'j norm'o'j kaj publik'a'j politik'o'j. Lern'int'e apart'ig'i si'a'n religi'a'n mesaĝ'o'n dis'de la politik'a viv'o, kaj kun'labor'i kun ne'islam'ist'o'j, Ennahda iu'senc'e sekular'iĝ'is, procez'o far'it'a des pli ne'halt'ig'ebl'a pro tio, ke ĉiu el ĝi'a'j mal'a'j prov'o'j renkont'is ond'o'n da popol'a kontraŭ'star'o. La katastrof'a precedenc'o de la puĉ'o en Egipti'o ankaŭ instig'is al kompromis'o'j kaj prudent'o.

En Tunizi'o, islam'ist'o'j fin'e agnosk'is ke neniu interpret'o de Islam'o pov'as super'i elekt'it'a'j'n oficial'ul'o'j'n en la evolu'ig'o de politik'o'j, ĉu en'land'a'j ĉu ekster'land'a'j. Ali'flank'e, oficial'ul'o'j kompren'as ke ili ne pov'as mal'help'i la pac'a'n praktik'o'n de la religi'o, eĉ en la publik'a sfer'o. Islam'ism'o tial pov'as part'o'pren'i ĉi tiu'n du'obl'a'n toler'em'o'n pri ali'a'j religi'o'j krom islam'o ; sed tio neces'ig'as ke ĝi rezign'u si'a'j'n plej mal'toler'em'a'j'n postul'o'j'n por ke ĉiu'j voĉ'o'j pov'u el'dir'i si'a'j'n opini'o'j'n [7].

Kvankam mal'akcept'at'a'j de mult'a'j islam'ist'o'j, ĉi tiu dinamik'o de kompromis'o ekzist'is jam de la plej fru'a'j temp'o'j de la islam'a civilizaci'o. Tiu last'a agnosk'is ke, malgraŭ tio, ke la koran'a'j tekst'o'j est'as sankt'a'j, ili'a'j interpret'o kaj aplik'o est'as hom'a'j ag'o'j kiu'j'n oni dev'as regul'e pri'demand'i, pri'debat'i kaj re'interpret'i por favor'i la inkluziv'o'n de ĉiu'j. Est'as ĉi tiu dialog'o inter la sankt'a kaj la profan'a, aŭ la hom'a kaj la di'a, kiu reprezent'as la religi'a'n kaj politik'a'n dual'ec'o'n de Islam'o - kaj ne la insist'o ke oni dev'as detru'i la ali'ul'o'n.

Se la solv'o ne est'as en islam'ism'o, kie ĝi est'as ? La "Arab'a Printemp'o" proviz'is la maln'et'o'n de respond'o en la form'o de demokrat'a'j politik'o'j, popol'a suveren'ec'o kaj la postul'o por dign'o. Grand'a part'o de la region'o est'as re'fal'int'a sub la jug'o de absolut'ism'o, kaj evident'iĝ'is ke islam'ist'o'j ne pov'as lud'i la rol'o'n de sav'ant'o'j. Ili'a grand'a utopi'o, tiu, kiu promes'is sav'iĝ'o'n inter'ŝanĝ'e por sen'kondiĉ'a al'iĝ'o, ne sukces'is. Sed la ali'a utopi'o, la demokrat'a, tiu de la "Arab'a Printemp'o", ne triumf'is.

La civit'an'o'j de Arabi'o konserv'as si'a'n al'iĝ'o'n al si'a kred'o, kvankam ili far'iĝ'is "kontraŭ'klerikal'ism'a'j" laŭ la senc'o ke ili mal'akcept'as la aŭtoritat'ul'o'j'n kiu'j pretend'as interpret'i ĝi'n. Ili sent'as si'n fremd'a'j al la instrument'ig'o de sankt'ec'o kaj la ide'o ke iu'j figur'o'j - ekzempl'e reĝ'o'j -, aŭ iu'j politik'a'j grup'o'j kiel la islam'ist'o'j, aŭ instituci'o'j kiel la instanc'o de ulem'o'j (fak'ul'o'j pri islam'a jurisprudenc'o) nom'um'it'a'j de la ŝtat'o, posed'as sankt'a'n status'o'n kaj merit'as obe'em'o'n kaj respekt'o'n. Ĉi tiu popol'a mal'akcept'o ne nur signif'as ke la hered'aĵ'o de la iran'a revoluci'o el'ĉerp'iĝ'is, sed ankaŭ ke por islam'ism'o la glor'a'j tag'o'j fin'iĝ'is.

Sekv'e, por konserv'i si'a'n reg'ad'o'n, la divers'a'j reĝim'o'j ŝanĝ'is si'a'j'n strategi'o'j'n. Ili prov'as plen'ig'i la mal'plen'o'n kaŭz'it'a'n de tri sam'temp'a'j prem'o'j de'mal'supr'e : unu'e, la "kontraŭ'klerikal'ism'a" mal'akcept'o de islam'ist'a propagand'o ; du'e, la persist'a dezir'o por demokrat'a liber'ec'o nask'it'a de la "Arab'a Printemp'o" ; fin'e, la al'iĝ'o al religi'ec'o en la ĉiu'tag'a viv'o. La reĝim'o'j tial trud'is si'a'j'n propr'a'j'n interpret'o'j'n de moral'ec'o kaj kred'o kun mult'a'j last'a'temp'a'j ekzempl'o'j en Nord-Afrik'o kaj Mez'orient'o, kiel ekzempl'e la observ'ig'o de publik'a fast'ad'o dum Ramadan'o kaj la lok'o de vir'in'o'j en la soci'o.

Kiam ili trud'as ĉi tiu'j'n soci'a'j'n regul'o'j'n, aŭtokrati'o'j respond'as al pli-mal'pli ne'vort'ig'it'a'n konservativ'ism'o'n ĉe kelk'a'j civit'an'o'j, kaj sam'temp'e sub'prem'as la dezir'o'n de ge'jun'ul'o'j por liber'ec'o. Sed sub'met'ant'e religi'a'j'n spac'o'j'n al la ŝtat'a potenc'o, ili ripet'as la islam'ist'a'n erar'o'n.

Tia'j inter'ven'o'j en la religi'a sfer'o hav'as profund'a'j'n long'a'temp'a'j'n implic'o'j'n, ne nur por la religi'o sed ankaŭ por la est'ont'ec'o de demokrati'o kaj stabil'ec'o en la region'o. En mult'a'j kaz'o'j, ŝtat'o'j baz'is si'a'j'n ekster'land'a'j'n politik'o'j'n sur la dis'vast'ig'o de si'a oficial'a islam'o en ali'a'j land'o'j. En Turki'o ĝis last'a'temp'e, la Parti'o de Just'ec'o kaj Evolu'ad'o ( AKP), reg'ant'a ek'de 2002, mult'e de'pend'is de alianc'o kun la Mov'ad'o Gülen por firm'ig'i si'a'n potenc'o'n kaj eksport'i si'a'n vizi'o'n de islam'ism'o [8]. Post kiam la AKP proskrib'is la mov'ad'o'n, prezid'ant'o Recep Tayyip Erdogan far'iĝ'is la centr'o de la politik'o kaj ideologi'o de la AKP.

La monarĥi'o'j ir'as laŭ la sam'a direkt'o. Saud'a Arabi'o kaj Marok'o prezent'as du kontraŭ'a'j'n ekzempl'o'j'n. En Saud'a Arabi'o, la amas'komunik'il'o'j ampleks'e pri'raport'as la ekonomi'a'j'n kaj politik'a'j'n iniciat'o'j'n de kron'princ'o Mohammed Bi'n Salm'a'n (" MBS "). Sed mal'pli vid'ebl'e, nov'a'j religi'a'j re'struktur'iĝ'o'j ankaŭ okaz'as. En la pas'int'ec'o, alianc'o inter la Dinasti'o de Saud kaj la ŭahabismaj ulem'o'j kun ili'a konservativ'a salaf'ism'a ideologi'o, cert'ig'is instituci'a'n ekvilibr'o'n en la reĝ'land'o : la monarĥi'o re'ten'is si'a'n politik'a'n super'ec'o'n kaj sankci'is la religi'a'n establ'it'ar'o'n kiu, inter'ŝanĝ'e, ĝu'is teologi'a'n super'ec'o'n en la jur'a kamp'o kaj pri afer'o'j de la islam'a doktrin'o [9].

La nov'a islam'a vizi'o de la saud'a reĝim'o romp'is ĉi tiu'n ekvilibr'o'n. Sub la gvid'ant'ec'o de la kron'princ'o, la reg'ist'ar'o dezir'as brid'i la ŭahabisman retor'ik'o'n kaj religi'a'j'n juĝ'o'j'n. Ĉi tiu politik'o re'memor'ig'as pri la koopt'ad'o de la Universitat'o Al- Azhar far'e de la egipt'a ŝtat'o en la du'dek'a jar'cent'o, iniciat'e de si'n'sekv'a'j arme'a'j diktatur'o'j. Per la elimin'o de la aŭtonom'ec'o de la ulem'o'j, la saud'a gvid'ant'ar'o harmoni'ig'as la islam'a'n parol'o'n kun tiu de la tut'a ŝtat'a aparat'o. Paradoks'e, ĉi tiu est'as unu el la mal'mult'a'j sukces'o'j de princ'o Bi'n Salm'a'n. Li'a'j prov'o'j modern'ig'i la ekonomi'o'n ne progres'as, kaj li'a politik'a kaj milit'a aventur'ism'o en Katar'o, Liban'o kaj Jemen'o sufer'is grav'a'j'n regres'o'j'n [10]. Kaj la murd'o fru'e en oktobr'o de la ĵurnal'ist'o Jamal Khashoggi est'as kaj terur'a mal'observ'o de hom'a'j rajt'o'j kaj fiask'o de li'a ekster'land'a politik'o.

Marok'o, ali'flank'e, prefer'as pli fleks'ebl'a'n metod'o'n en si'a al'propr'ig'o de la religi'o far'e de la ŝtat'o. Kiel part'o de si'a religi'a diplomati'o, ĝi projekci'as si'a'n vizi'o'n pri islam'o laŭ nord'a-sud'a aks'o. La unu'a cel'o est'as Eŭrop'o, kie Marok'o varb'as sub'ten'o'n per la dis'vast'ig'o de mesaĝ'o pri moder'a islam'o kiu pov'as kontraŭ'batal'i radikal'ism'o'n kaj teror'ism'o'n. Ekzempl'e, Marok'o trejn'as franc'a'j'n imam'o'j'n. La du'a cel'o est'as trans'form'i la marok'a'n reĝ'land'o'n en nov'a'n centr'o'n de ekonomi'a kaj politik'a gravit'o sur la afrik'a kontinent'o - kaj tiel ebl'ig'i al ĝi re'bat'i la influ'o'n de Alĝeri'o.

La tri'a cel'o de la religi'a diplomati'o en Rabat'o est'as pli grand'a politik'a reg'ad'o de la marok'a diaspor'o en Eŭrop'o. Marok'a'j religi'a'j instituci'o'j en Eŭrop'o administr'as religi'a'j'n afer'o'j'n kaj sam'temp'e est'as la objekt'o de inter'ven'o'j far'e de marok'a'j konsul'ej'o'j kaj ŝtat'a'j sekur'ec'o'serv'o'j kiu'j prov'as influ'i ekster'land'a'j'n civit'an'o'j'n. Sed kvankam bild'o de "moder'ec'o" est'as projekci'at'a ekster'land'e, en'e de la land'o mem reg'as ŝtat'a mal'toler'em'o. Sub la pretekst'o protekt'i la publik'a'n moral'o'n, oficial'a'j islam'a'j konsili'o'j mal'help'as religi'a'j'n debat'o'j'n kaj batal'as kontraŭ blasfem'o kaj ateism'o. Hipokrit'e, ili ankaŭ sub'prem'as adult'o'n kaj sam'seks'em'ec'o'n.

Preter ĉi tiu'j tri urĝ'a'j cel'o'j, la fin'fin'a funkci'o de ĉi tiu strategi'o est'as pli'fort'ig'i la fundament'o'j'n de la tradici'a absolut'ism'o. La marok'a islam'o apog'as la konstituci'a'n pozici'o'n de la reĝ'o en li'a rol'o kiel la Komand'ant'o de la Fidel'ul'o'j, la apoge'o de la religi'a aŭtoritat'o. Sed ĉi tiu instituci'o, reprezent'at'a de la reĝ'o, sam'temp'e hav'as politik'a'n imperativ'o'n konserv'i la antaŭ'stat'o'n, tio est'as ten'i religi'a'j'n ag'ant'o'j'n regul'ig'at'a'j kaj far'i sen'danĝer'a'j demokrat'a'j'n mov'ad'o'j'n kiu'j intenc'as defi'i la ŝtat'o'n de'mal'supr'e.

Sed ĉiu'j ĉi politik'a'j-religi'a'j aranĝ'o'j al'front'as tri fundament'a'j'n mal'help'o'j'n. Unu'e, la definitiv'a demand'o pri la ekonomi'o. Se ne est'os re'distribu'o de la riĉ'ec'o, soci'a'j ag'ant'o'j ne nepr'e don'os si'a'n obe'em'o'n. Du'e, ĉi tiu aranĝ'o est'as miks'pot'o da religi'a'j ide'o'j kun'ten'at'a'j nur per politik'a potenc'o ; ĝi tial est'as iam ajn defi'ebl'a de mov'ad'o'j kun koher'a kon'o pri la teologi'o kaj la histori'o de Islam'o. Ne tem'as pri sekular'ig'o, sed pri la monopol'ig'o de la religi'a spac'o. Fin'e, en la kaz'o de Marok'o, ĉi tiu strategi'o est'as fundament'e kontraŭ'dir'at'a de la insist'o de Mohamed'o la 6-'a projekci'i propr'a'n reputaci'o'n ne'tradici'a'n kaj modern'a'n.

La ide'o mem de "moder'ec'o" est'as esenc'e aŭtokrat'ec'a ĉar ĝi postul'as la trud'ad'o'n de la lim'o'j de la religi'a parol'o. Sed la ver'a cel'o dev'us ne est'i moder'a islam'o, sed islam'o kler'a. Kaj kler'ec'o bezon'as kritik'a'n pens'ad'o'n, la unu'a'vic'a'n mal'amik'o'n de ĉiu'j absolut'ism'o'j.


La aŭtor'o

Hicham 2 ALAOUI
Hicham Alaoui est'as vic'esplor'ist'o ĉe Harvard University (Uson'o) kaj la aŭtor'o de Journal d ’un princ'e banni. Demain, le Maroc, Grasset, Pariz'o, 2014. Ĉi tiu tekst'o est'as baz'it'a sur (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Mike Le'o'n
el la franc'a

[1] Ĉiu'j not'o'j est'as de la redakci'o. Kp. Nabil Mouline, Le Califat. Histoire politique de l ’islam, Flammarion, coll. «  Champs histoire  », Pariz'o, 2016.

[2] Kp. Mohammed Arkoun, Essais sur la pensée islamique, Maisonneuve et Larose, Pariz'o, 1973.

[3] Kp. Rudolph Peters, Jihad in Classical and Moder'n Islam : 'A Reader, Mark'us Wiener Publishers, coll. « Princ'et'o'n Series 'o'n the Middle East », Princ'et'o'n, 1996.

[4] Vid'u Alain Gresh, ’En Egipt'uj'o, revoluci'o en la ombr'o de la arme'o’ , Le Mond'e diplomatique , aŭgust'o 2013.

[5] Vid'u Mari'e Kostrz, ’La Hizbulaho mastr'o de la liban'a lud'o’ , Le Mond'e diplomatique , april'o 2016.

[6] Vid'u Pierre Puchot, ’Le consensus po'ur sortir de la crise ’, en ’Le défi tunisien ’, Manière de Voir , 'n- ro 10 aŭgust'o-septembr'o 2018.

[7] Kp. Alfred Step'a'n, ’ ’ Tunisias trans'lati'o'n and the twin toleration ’, Journal of Democracy , vol. 23, no 2, Baltimor'e, april'o 2012.

[8] Kp. ekzempl'e Gabrielle Angey, ’La recomposition de la politique étrangère turque en Afrique subsaharienne. Entre diplomati'e publique et acteurs privés ’, not'e de l ’institut français des relations internationales, ( iFri), Pariz'o, mart'o 2014.

[9] Kp. Natan'a 'j. de'long-Bas, Islam wahabite, Erick Bonnier, coll. ’ Encre d ’Orient’, Pariz'o, 2018.

[10] Vid'u Gilbert Achcar, ’ Au Proche -orient, La stratégie saoudienne dans l’impasse ’, Le Mond'e diplomatique , mart'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

En Brazil'o, la produkt'ad'o de demagog'o'j


de  GREENWALD Glenn & amp ; POUGY Victor

Ŝajn'ig'ant'e sincer'ec'o'n, la Brazil'a'j amas'komunik'il'o'j, justic'o kaj mastr'ar'o lament'as pri la ampleks'o de korupt'o. De tri jar'o'j, ili star'ig'is ĝi'n, kiel la ĉef'a'n problem'o'n de si'a land'o. Ili'a zorg'em'o est'as tia, ke, en 2016, ili kun'ig'is si'a'j'n fort'o'j'n, sen atent'i la dis'konsent'a'j'n voĉ'o'j'n, por sub'ten'i la plej drast'a'n rimed'o'n, kiu ebl'as en demokrati'o : eks'ig'i la prezid'ant'o'n, S -in'o'n Dilma Rousseff, elekt'it'a'n en 2013.

Tiu indign'o pri korupt'o kaj krim'o tamen est'is nur pretekst'o por komenc'i la eks'ig'a'n procedur'o'n. Si'n liber'ig'ant'e de S -in'o Rousseff, la aktor'o'j de tiu mal'bon'a film'aĉ'o don'is la reg'potenc'o'n al ver'a'j krim'ul'o'j, hom'o'j kies hont'ind'aĵ'o'j kaj mafi'a'j fi'ag'o'j for'met'as la buĝet'a'j'n ne'regul'aĵ'o'j'n de la prezid'int'in'o al rang'o de bagatel'aĵ'o. En la festival'o de krim'a'j brav'aĵ'o'j, kiu'j karakteriz'as la "post- Dilman " Brazil'o'n, la libr'o'ten'a'j manipul'ad'o'j, kiu'j prav'ig'is ŝi'a'n eks'ig'o'n, ŝajn'as est'i tiel simpl'anim'a'j, ke iu demand'as al si, kiel ŝi'a'j politik'a'j mal'amik'o'j kaj la ĵurnal'ist'o'j de la televid'kanal'o Glob'o sukces'as rest'i serioz'a'j, kiam ili trumpet'as si'a'n indign'o'n.

Anstataŭ la direkt'ant'in'o de Parti'o de labor'ist'o'j ( PT, mal'dekstr'a), ili instal'is S - ron Michel Tem'er, ĉe kiu korupt'o est'as du'a natur'o. Rapid'eg'e, la popol'o mal'kovr'is, ke li est'is registr'it'a dum li ordon'is pag'o'n de ŝmir'mon'o al S - ro Eduard'o Cunha por aĉet'i li'a'n silent'o'n. S - ro Cunha, kiu'n oni mal'facil'e pov'as pri'skrib'i kiel io'n ali'a'n ol gangster'o'n, kampanj'is kontraŭ S -in'o Rousseff, kiam li prezid'is la ĉambr'o'n de deput'it'o'j. Nun li plen'um'as dek kvin jar'o'j'n kaj kvar monat'o'j'n en prizon'o pro korupt'o, mon'pur'ig'o, kaj valut'ŝakr'ad'o. De du jar'o'j, la deput'it'o'j, kiu'j eks'ig'is la prezid'ant'o'n konkur'ant'e per lirik'ism'o por denunc'i la tromp'aĵ'o'j'n, kiu'j'n ŝi est'us far'int'a, sen'hezit'e akcept'as la ŝmir'mon'o'n, kiu'n S - ro Tem'er don'as al ili por ĉes'ig'i la akuz'o'j'n pri tromp'aĵ'o'j, oft'e pruv'it'a'j de ne'refut'ebl'a'j registr'aĵ'o'j [1], kiu'j cel'as li'n.

En la kampanj'o por la prezid'ant'a balot'ad'o, kiu elekt'ig'os (la ven'ont'a'n 28-'a'n de oktobr'o se okaz'as du'a raŭnd'o) la nov'a'n prezid'ant'o'n de la land'o, la stel'ul'o'j de televid'kanal'o'j kaj la oligarki'a'j famili'o'j, kiu'j posed'as la grand'a'j'n amas'komunik'il'o'j'n, for'las'is la last'a'j'n rest'aĵ'o'j'n de kred'ind'ec'o, per kiu'j ili prov'is vest'iĝ'i. La operaci'o, kiu'n konduk'as la gazet'ar'o, ating'as tia'n nivel'o'n de korupt'o, kaj per tiel evident'a manier'o, ke ĝi ŝok'as eĉ la mal'plej suspekt'em'a'j'n mens'o'j'n.

La oligarki'a gazet'ar'o eksplic'e al'iĝ'is al kandidat'o Ger'ald'o Alckmin, guberni'estr'o de la ŝtat'o de São Paulo, membr'o de Parti'o de Brazil'a Social-Demokrati'o ( PSDB, dekstr'a) kaj en'korp'iĝ'o de la land'a elit'o. Oni pov'as pri'skrib'i li'n, kiel tropik'a'n versi'o'n de S - ro François Fillon  [2] , ne eĉ pli ŝaŭm'et'a'n. Li tiel mal'hav'as karism'o'n, ke oni oft'e kompar'as li'n al kukum'o, kiu iĝ'is li'a krom'nom'o. De jar'dek'o'j li vad'aĉ'as en la politik'a medi'o, akcept'as la favor'o'j'n de afer'ist'o'j, kiu'j'n li dorlot'as, kaj ne rifuz'as tiu'j'n, kiu'j'n korupt'o direkt'as al Brazil'a'j politik'estr'o'j. Por la potenc'ul'o'j, ne ebl'as imag'i pli bon'a'n gard'ist'o'n de la antaŭ'stat'o.

Ne pro hazard'o, la strategi'o de S - ro Alckmin est'as kaŝ'iĝ'i. Li ne organiz'as miting'o'j'n, ĉar nur sen'dorm'em'ul'o'j ĉe'est'us. Li'a ir'o al reg'ad'o baz'iĝ'as nur sur mal'antaŭ'kurten'a'j inter'konsent'o'j, puŝ'it'a'j de la oligarki'a'j riĉ'aĵ'o'j, kies interes'o'j'n li serv'as. Nu, tip'a rajt'ig'it'a korupt'o, kiu korod'as la politik'a'n mond'o'n, kaj kiu nur freŝ'dat'e ek'mal'tank'vil'ig'is ĵurnal'ist'o'j'n. La kaĵol'ad'o'j de la amas'komunik'il'o'j tamen ne sukces'is ating'ig'i li'n 10% de la balot'intenc'o'j. Sam'e kiel ali'lok'e en la mond'o, la for'ĵet'o de la politik'a'j elit'o'j est'as tiel grand'a, ke la loĝ'ant'ar'o for'klin'iĝ'as el ili per pli kaj pli evident'a manier'o.

Al la eks'prezid'ant'o Luiz Inácio Lul'a da Silva, en'prizon'ig'it'a pro hast'a kondamn'o pro korupt'o, mult'e plej'ŝat'at'a en la opini'sond'ad'o'j, ne est'is permes'it'e kandidat'iĝ'i. Ĝis la last'a moment'o la strategi'o de PT est'is vet'i pri favor'a por li re'turn'o de justic'o sub popol'a prem'o. La kandidat'ec'o de li'a anstataŭ'ant'o kaj eks'kun'kandidat'o S - ro Fernand'o Haddad, anonc'it'a la 11-'a'n de septembr'o, komplet'iĝ'as per streb'o cel'ant'a ebl'ig'i al li profit'o'n de la popular'ec'o de S - ro Lul'a da Silva. Tiu strategi'o bon'e funkci'is por la elekt'o de S -in'o Rousseff en 2011, sed la eks'urb'estr'o de São Paulo rest'as mal'bon'e kon'at'a de mult'a'j balot'ont'o'j, ĉef'e en la Lulistaj fort'a'j pozici'o'j de la region'o Nordeste.

En tia'j kondiĉ'o'j, iu'j kandidat'o'j est'as vid'at'a'j, prav'e aŭ mal'prav'e, kiel hom'o'j fremd'a'j al la sistem'o : la deput'it'o Jair Bolsonaro  [3], kiu ne kaŝ'as dezir'i la re'ven'o'n en reg'ad'o de la milit'ist'o'j, kiel dum la diktatur'o (1964-1985), kaj kiu antaŭ'ir'as en la opini'sond'ad'o'j de'post la for'ir'ig'o de "Lul'a", S -in'o Marin'a Silva, ekologi'ism'a negr'o, evangeli'ism'a krist'an'o kaj si'n'gard'a pri soci'a'j problem'o'j [4], kaj S - ro Cir'o Gomes, mal'dekstr'a politik'ist'o, lert'a kaj spert'a, sed sen alianc'an'o'j aŭ koalici'o (pro la grav'ec'o de la dis'konsent'o'j en li'a politik'a famili'o) kaj viktim'o de si'a bild'o kiel ne antaŭ'vid'ebl'a liber'a partikl'o.

En tiu situaci'o de elit'a panik'o, "Kukum'o" anonc'is la est'iĝ'o'n de larĝ'a koalici'o ĉirkaŭ tio, kio'n la amas'komunik'il'o'j nom'as la "centr'a blok'o", ali'dir'it'e "ĉiu'j krom Lul'a kaj Bolsonaro ". Li ankaŭ elekt'is kun'kandidat'in'o'n por vic'prezid'ant'ec'o : S -in'o An'a Amélia Lem'os, de Progres'ist'a Parti'o ( PP).

La "centr'ism'a" natur'o de tiu klopod'o ne tuj okul'frap'as. Ĝis 2015 PP hav'is S - ron Bolsonaro kiel membr'o'n. Ĝi en'radik'iĝ'as en la sub'ten'o al la milit'ist'a diktatur'o, kiu ek'reg'is en 1964 per puĉ'o sub'ten'at'a de Uson'o. Tiam, S -in'o Lem'os est'is ĵurnal'ist'o, ŝi'a plum'o serv'is la milit'ist'a'n junt'o'n kaj ŝi edz'in'iĝ'is al senat'an'o elekt'it'a de la oficir'o'j. Ŝi'a'j nun'a'j opini'o'j cert'e met'us ŝi'n ĉe ekstrem'a dekstr'o en la Eŭrop'a aŭ Uson'a politik'a'j tabel'o'j. Dum la somer'o 2018, post kiam la prezid'ant'o de PT hav'is inter'parol'o'n en la Katar'a televid'kanal'o Al- Ĵazira, ŝi parol'ad'is en la senat'o por riproĉ'i al PT, en fajn'a miks'aĵ'o de ksenofobi'o kaj mal'sci'o, ĝi'a'n amik'iĝ'o'n kun teror'ist'o'j : ŝi est'is konfuz'int'a Al- Ĵaziran kun Al- Qaida.

La koalici'o de S - ro Alckmin organiz'iĝ'is por cert'ig'i al li la plej grand'a'n part'o'n de la publik'a financ'ad'o kaj radi'el'send'ad'a temp'o dum la kampanj'o, esperant'e ke lavang'o da balot'propagand'o super'ŝut'os la for'ten'iĝ'em'o'n de la loĝ'ant'ar'o. Kaj ne grav'as, por la amas'komunik'il'o'j, ke la parti'o de S -in'o Lem'os montr'iĝ'as unu el la plej implik'it'a'j en la skandal'o'j, kiu'j ŝok'as la land'o'n [5]. El la kvin'dek ses deput'it'o'j an'iĝ'int'a'j al PP, tri'dek unu est'as jur'e akuz'it'a'j pro korupt'o. Eĉ S - ro Bolsonaro prefer'is distanc'iĝ'i el tiu parti'o, kiu pli kaj pli pens'ig'as al politik'a kloak'o, por kandidat'iĝ'i al la prezid'ant'ec'o. Kvankam ŝi ne est'as persekut'it'a de justic'o, S -in'o Lem'os ne montr'as ver'a'n moral'a'n sent'o'n : ŝi'a politik'a karier'o komenc'iĝ'is per nom'um'o, dank'e al ŝi'a edz'o, al tut'temp'a posten'o, kiu postul'is neniu'n labor'o'n de ŝi.

Jen do la klan'o, kiu vol'as pren'i la reg'ad'o'n de la land'o. Dank'e al sub'ten'o de privat'a'j amas'komunik'il'o'j, kiu'j sen'ĉes'e kondamn'is korupt'o'n, du el la plej korupt'it'a'j parti'o'j de Latin-Amerik'o pretend'as ek'reg'i la plej grand'a'n region'a'n land'o'n, kiu en'hav'as du'cent milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j.

Dum ne'antaŭ'vid'ebl'a balot'ad'o al'proksim'iĝ'as la atent'o direkt'iĝ'as al S - ro Bolsonaro  : de nun plej'ŝat'at'a, li ankaŭ iĝ'as la plej mal'ŝat'at'a, aper'ig'ant'e ebl'ec'o'n de pli mal'pli formal'a'j koalici'o'j kontraŭ li en du'a raŭnd'o. Sed la atak'o per tranĉ'il'o, kies viktim'o li est'is la 6-'a'n de septembr'o, dum sub'ten'a manifestaci'o, pov'as kre'i simpati'a'n ond'o'n, la ebl'ec'o de li'a venk'o ne plu est'as tut'e ne'probabl'a.

Tiu ĝeneral'a situaci'o el'montr'as tio'n, kio'n la elit'o'j Uson'a, Brit'a kaj Eŭrop'a, ŝok'it'a'j de la elekt'o de S - ro Trump kaj de la voĉ'don'o por Brexit en Unu'iĝ'int'a Reĝ'land'o, daŭr'e rifuz'as agnosk'i : ordon'ism'o ne nask'iĝ'as el nenio. La demagog'o'j ne pov'as dis'volv'iĝ'i en funkci'ebl'a'j, ĝust'a'j, just'a'j instituci'o'j. Minac'i demokrati'o'n kaj politik'a'j'n liber'o'j'n ebl'iĝ'as nur kiam la loĝ'ant'ar'o perd'as la fid'o'n, kiu lig'is ĝi'n al instituci'o'j.

Jen kial la vet'o de la Brazil'a elit'o, ar'iĝ'i ĉirkaŭ vast'a koalici'o de korupt'it'o'j por protekt'i la mal'nov'a'n mond'o'n, est'as kondamn'it'a al fiask'o, kaj pov'as akcel'i la al'ven'o'n en reg'ad'o'n de hom'o, kiu en'korp'ig'as minac'o'n por la tut'a land'o.

Glenn GREENWALD kaj Victor POUGY


La aŭtor'o

GREENWALD Glenn & amp ; POUGY Victor
Glenn Greenwald & amp ; Victor Pougy est'as Ĵurnal'ist'o'j ĉe la uson'a ret'ej'o The Intercept, kiu publik'ig'is unu'a'n versi'o'n de tiu tekst'o. Glenn Greenwald est'as inter'ali'e aŭtor'o de Nenie (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Thierry TAILHADES
el la franc'a

[1] Marin'a Lopes, "Braz'ili'a'n president Tem'er survives 'a vot'e to suspend him 'o'n corruption charges ", The Washington Post, 2-'a de aŭgust'o 2017.

[2] Eks'ĉef'ministr'o de Franci'o, kiu kandidat'is kiel prezid'ant'o en 2017, fam'a pro si'a mal'bril'a sen'karism'o

[3] Leg'u Ann'e Vign'a, " Au Brésil, la crise galvanise les droites ", Le Mond'e diplomatique , decembr'o 2017.

[4] Leg'u Lami'a Oualalou, "Evangeli'ism'o cel'as konker'i Brazil'o'n", Le Mond'e diplomatique , oktobr'o 2014.

[5] Leg'u Ann'e Vign'a, " Les ramifications du scandale Odebrecht ", Le Mond'e diplomatique , septembr'o 2017.



Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Pri la demokrati'o en Uson'o


de  Serge HALIMI

LA MOND'O ne ĉes'as parol'i pri la uson'a demokrati'o … Ĝis nun la du'o'n-mandat'a'j elekt'o'j est'is tre mal'oft'e decid'a'j, eĉ kiam ili kaŭz'is ŝanĝ'o'n de la pli'mult'o. En 1994 la respublik'an'a sukces'eg'o precip'e neni'ig'is la rezist'ad'o'n de la demokrat'o'j kontraŭ la sub'prem'ec'a politik'o pri la pun'sistem'o kaj kontraŭ la liber'ŝanĝ'ist'a komerc'a politik'o de ĝi'a prezid'ant'o ; en 2010 la konservativ'a sukces'o de la Te'a Party paraliz'is s - ron Barack Obama, sed en moment'o, kiam la elekt'o'kampanj'a slogan'o, “Esper'o kaj ŝanĝ'o” est'is jam nur amar'a memor'o pri perd'it'a okaz'o. [1]

La parlament-elekt'o de la ven'ont'a 6-'a de Novembr'o, mal'e, signif'os nov'a'n etap'o'n de la politik'a polus'iĝ'o de Uson'o, de tiu vortic'o kiu jam dum du jar'o'j rapid'ig'is la mal'stabil'iĝ'o'n de la inter'naci'a ord'o. Ĉar tiu elekt'o determin'os la destin'o'n de la loĝ'ant'o de la Blank'a Dom'o. S - ro Donald Trump, klar'e decid'int'a re'e kandidat'iĝ'i en 2020, tiom obsed'as ambaŭ tend'ar'o'j'n, ke oni kred'us ke li manĝ'is ili'a'j'n cerb'o'j'n. Li'a'j kontraŭ'ul'o'j akuz'as li'n est'i perfid'ul'o, kiu vol'as sub'fos'i la Atlantik'a'n Alianc'o'n kaj la demokrati'a'j'n valor'o'j'n de la Okcident'o. Li re'bat'as, ke li'a'j akuz'ant'o'j est'as help'ant'o'j de la centr'amerik'a'j band'o'j, la MS -13, kiu'j sem'as la teror'o'n en Uson'o. Ampleks'it'a'j de la soci'a'j ret'o'j, tiu'j impuls'o'j de paranoj'o far'iĝ'is fon'a muzik'o kiu jam ne montr'as post'elekt'a'n inter'romp'o'n. Ili kaŭz'as, ke la du parti'o'j ĉes'is inter'konsent'i pri la lud-regul'o'j de si'a al'front'iĝ'o – tiu “uson'a demokrati'o”, pri kiu ili tiom fier'is ke ili ĉiu'j prezent'is ĝi'n kiel model'o'n por la tut'a planed'o.

Mult'a'j demokrat'o'j, se ili ne kvalifik'as li'n rekt'e kiel faŝist'o'n, vid'as en s - ro Trump “pudel'o'n de Putin”, kiu dank'as si'a'n venk'o'n al mal'just'a elekt'o'sistem'o mal'favor'e al ili (kio ne mal'ver'as) kaj al la fals'a'j nov'aĵ'o'j (fak'e news ) el'kov'it'a'j de Moskv'o (tro'ig'o miks'it'a kun obsed'o). Se ili'a parti'o re'far'iĝ'os pli'mult'o en la Kongres'o, ĝi est'os tent'at'a mult'ig'i la enket-komision'o'j'n kaj komenc'i procedur'o'n de eks'ig'o kontraŭ la prezid'ant'o.

Tia perspektiv'o fort'ig'as la koler'o'n de la adept'o'j de s - ro Trump, kiu'j daŭr'e est'as mult'a'j, ard'a'j kaj volont'e pret'a'j kred'i est'i persekut'at'a'j. Laŭ ili, eĉ kvankam la ekonomi'a bilanc'o de si'a hero'o flat'as li'n, la komunik'il'o'j, la intelekt'a'j elit'o'j kaj la “profund'a ŝtat'o” obstin'e mal'help'as li'n reg'i. Mal'venk'o en Novembr'o, anstataŭ silent'ig'i ili'n, help'os ili'n kred'i, ke tiu intrig'o, elekt'o'fraŭd'o kaj la voĉ'don'ad'o de kaŝ'a'j en'migr'int'o'j kaŭz'as ili'a'j'n mal'sukces'o'j'n.

Du uson'a'j elekt'ant'o'j el tri est'as nun konvink'it'a'j : “la sistem'o est'as fals'it'a mal'favor'e al la mez'a uson'an'o” ; respublik'an'o'j kaj demokrat'o'j almenaŭ en tiu ĉi punkt'o inter'konsent'as. [2] Ili prav'e pens'as tio'n, ĉar la oligarĥi'o est'as ili'a komun'a reĝim'o. Sed la aktual'a en'hav'o de ili'a al'front'iĝ'o, ekstrem'e person'ig'it'a, supoz'ig'as ke la bon'stat'o de tiu mez'a uson'an'o ne okaz'os morgaŭ.

Serge HALIMI.


La aŭtor'o

Serge HALIMI


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Vd Eric Alterman, « Le procès de MBarack Obama  », Le Mond'e diplomatique , Oktobr'o 2011.

[2] Sep'dek kvin el'cent'o'j de demokrat'o'j kaj preskaŭ 60 el'cent'o'j de la respublik'an'o'j pens'as tio'n. Ger'ald Seib, The dangers of losing faith in democracy ”, The Wall Street Journal , Novjork'o, 4-'a'n de Juli'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Fatal'a alianc'o-lud'o en la Eŭrop'o de 1938


Ali'a rakont'o pri la Munĥen'a'j inter'konsent'o'j

Antaŭ ok'dek jar'o'j du demokrati'o'j, Franc'uj'o kaj Brit'uj'o, for'ced'is Ĉeĥ'o'slovaki'o'n al la nazi'a German'uj'o. Dum la kur'o de la jar'dek'o'j tiu inter'konsent'o eklips'iĝ'is de la german'a-soveti'a traktat'o, inter'konsent'o prezent'at'a kiel natur'a inter du total'ism'a'j ŝtat'o'j. Tio forges'as, ke Pariz'o kaj London'o, blind'ig'it'a'j de si'a streb'ad'o izol'i Moskv'o'n, konduk'is ili'n al inter'kompren'iĝ'o kun Berlin'o, kaj tiel facil'ig'i la milit'o'n.



de  Gabriel GORODETSKY

EN 1839 la markiz'o Astolphe de Custine, kies famili'o pere'is sub la gilotin'o, for'ir'is serĉ'i sub'ten'o'n en la aŭtokrat'a Rus'land'o. Sed li re'ven'is al Pariz'o naŭz'it'a kaj konvink'it'a, ke la rus'o'j est'as “ĉin'o'j ŝajn'ig'ant'e est'i eŭrop'an'o'j”. Jar'cent'o'n post'e, post manĝ'o en la elegant'a rezid'ej'o de la ambasador'o de la Sovet-Uni'o en London'o, Harold Nicolson, renom'a brit'a verk'ist'o kaj diplomat'o, hav'is la sent'o'n ke “en ĉio ĉi est'as io terur'e familiar'a … Ili lud'is est'i eŭrop'an'o'j. Ili far'iĝ'is orient'an'o'j”.

Tiam, sam'e kiel hodiaŭ, la rilat'o'j inter la Okcident'o kaj Rus'land'o est'is reg'at'a'j de profund'e en'radik'iĝ'int'a'j kliŝ'o'j kiu'j nutr'is reciprok'a'n mal'fid'o'n kaj konduk'is al izol'ad'o de Rus'land'o kaj al ĝi'a eksklud'ad'o el Eŭrop'o. Antaŭ ok'dek jar'o'j tia'j percept'o'j, fort'ig'it'a'j de hered'aĵ'o el imperi'a'j rival'ec'o'j, kontribu'is al okaz'ig'o de la fi'a konferenc'o de Munĥen'o, kiu, la 30-'a'n de Septembr'o 1938, ofer'is Ĉeĥ'o'slovak'uj'o'n al la esper'o pac'ig'i Adolf'o'n Hitler'o. Ĝi'a krom'a damaĝ'o est'is la german'a-soveti'a traktat'o pri ne'agres'o, kiu, sub'skrib'it'a de la ministr'o'j pri ekster'a'j afer'o'j Joachim von Ribbentrop kaj Vjaĉeslav Mol'ot'ov, serv'is kiel antaŭ'lud'o al la du'a mond'milit'o. [1] Jar'dek'o'j da revizi'ism'a histori'o'grafi'o sen'kulp'ig'is la “kulp'ul'o'j'n” [2] reg'ant'a'j'n en Brit'uj'o, et'ig'is ili'a'n tradici'a'n rus'mal'am'o'n kaj ili'a'n ideologi'a'n antaŭ'juĝ'o'n, kaj sam'temp'e tro'ig'is la “objektiv'a'j'n trud'o'j'n” kiu'j sub'ten'is la brit'a'n kaj franc'a'n politik'o'n. Rimark'ind'a est'is la for'est'o de analiz'o de ali'a ir'ebl'a solv'o per kun'labor'ad'o kun la Sovet'uni'o.

Apenaŭ monat'o'n post la munĥen'a traktat'o la brit'a ĉef'ministr'o Neville Chamberlain, adept'o de la pac'ig'a politik'o kun German'uj'o, konfes'is al la reĝ'o Georg'o la 6-'a, ke est'as “signif'o'hav'a, ke nek Franc'uj'o nek Rus'land'o star'ig'is reciprok'a'j'n demand'o'j'n dum la kriz'o”. La ĉef'ministr'o opini'is, ke oni prefer'e las'u la soveti'an'o'j'n flank'e. En leter'o al si'a frat'in'o li montr'is si'n kiel fort'a rezist'ant'o kontraŭ la prem'o'j de Winston Churchill, kiu vol'is “star'ig'i grand'a'n alianc'o'n kontraŭ German'uj'o” ; “Feliĉ'e mi hav'as ekstrem'e obstin'a karakter'o'n kaj mi rifuz'as ŝanĝ'i.”

“Sabot'it'a'j” diskut'o'j

MALGRAŬ si'a evident'a em'o por la ideologi'o, Jozef'o Stalin'o far'is alt'grad'e pragmat'a'n kaj raci'a'n ekster'a'n politik'o'n baz'it'a'n sur la fort'rilat'o'j kaj la influ'sfer'o'j. La histori'o'grafi'o pri la munĥen'a konferenc'o intenc'e ne menci'is la intens'a'j'n klopod'o'j'n de la soveti'a diplomati'o por kontraŭ'ag'i la milit'favor'a'j'n ag'o'j'n dum la antaŭ'a'j kvin jar'o'j.

En la aŭtun'o de 1932 la ministr'o pri ekster'a'j rilat'o'j Maksim Litvinov avert'is Stalin'o'n, ke la German'uj'o de Vajmar'o est'as en “la fin'a faz'o” kaj ke la progres'o'j de la nazi'ism'o neces'ig'as radikal'a'n ŝanĝ'o'n en la rilat'o'j de Moskv'o kun Brit'uj'o kaj Franc'uj'o. En 1934 tiu ŝanĝ'o est'is bon'e akcept'it'a de la franc'a ministr'o pri ekster'a'j rilat'o'j, Louis Barthou, kaj li permes'is la al'iĝ'o'n de Sovet'uni'o al la Societ'o de la Naci'o'j ( SDN). En Maj'o de 1935 Franc'uj'o sub'skrib'is kun Soveti'o traktat'o'n pri reciprok'a help'o, kiu'n sekv'is simil'a traktat'o inter la USSR kaj Ĉeĥ'o'slovak'uj'o. Tamen inter tiu'j du tekst'o'j – ceter'e ident'a'j – ekzist'is grav'a diferenc'o, kiu for'pren'is ĉia'n efik'o'n en 1938 : la prezid'ant'o de Ĉeĥ'o'slovak'uj'o, Edvard Beneŝ, insist'is por ke aper'u en la traktat'o la menci'o, ke li sub'skrib'is klaŭz'o'n, kiu kondiĉ'is ĉia'n help'o'n de Sovet'uni'o al antaŭ'a inter'ven'o de Franc'uj'o. La franc'a pozici'o tiel en 1938 far'iĝ'is decid'a : mank'e de help'o, Ĉeĥ'o'slovak'uj'o trov'iĝ'is sol'a front'e al German'uj'o.

La flirt'ad'o kun Moskv'o montr'iĝ'is efemer'a, kiam, la 9-'a'n de Oktobr'o 1934, en Marsejl'o, Barthout est'is murd'it'a sam'temp'e kun la reĝ'o de Jugoslav'uj'o Aleksandr'o la 1-'a kaj anstataŭ'ig'it'a de Pierre Laval, mal'pli favor'a por la rus'o'j dum la sekv'a'j kvar jar'o'j. En Franc'uj'o la kresk'o de la social'a'j konflikt'o'j dum la tut'a'j 1930-'a'j jar'o'j ig'is Moskv'o'n tim'i ke okaz'os pli kaj pli grand'a dekstr'iĝ'o de la elit'o'j kaj eĉ ili'a turn'iĝ'o al la faŝism'o.

Sam'e la soveti'a ambasador'o en London'o, Iv'a'n Majski, pli kaj pli frustr'iĝ'is, de 1934 ĝis 1936, ĉar li van'e prov'is far'i io'n decid'a'n kontraŭ la brit'a mal'amik'ec'o. Ŝajn'is prepar'iĝ'i franc'a-german'a-brit'a inter'konsent'o “mal'favor'e al Rus'land'o”. Preskaŭ du jar'o'j da frenez'a'j klopod'o'j por don'i substanc'o'n al la franc'a-soveti'a traktat'o neniel sukces'is. Stalin'o prov'is ag'i pli rapid'e, sed li'a'j hast'a'j kaj sekret'a'j diplomati'a'j mal'ferm'iĝ'o'j direkt'e al Berlin'o por anticip'i la brit'a'n pac'ig'a'n politik'o'n trov'is nenia'n eĥ'o'n.

En Maj'o de 1937 la nom'um'o de Chamberlain al la pint'o de la brit'a reg'ist'ar'o koincid'is kun la Grand'a Teror'o en Moskv'o. La soveti'a ekster'a politik'o tamen rest'is stabil'a kaj, en juli'o de 1937, Majski cert'ig'is al Chamberlain, ke li'a land'o hav'as nenia'n ideologi'a'n intenc'o'n trud'i “komun'ism'a'n aŭ ali'a'n sistem'o'n” ie ajn en Eŭrop'o. Perd'it'a pen'o. Fin'e de la inter'parol'ad'o la ĉef'ministr'o deklar'is, ke li est'as konvink'it'a ke, “en tromp'a manier'o kaj per ruz'aĵ'o la rus'o'j tir'as la faden'o'j'n en la kulis'o'j por tir'i ni'n en milit'o'n kontraŭ German'uj'o”, milit'o'n kiu, por la plej mult'a'j konservativ'ul'o'j, rezult'ig'us ekspansi'o'n de la komun'ism'o. Sen'sent'a pri voĉ'o'j pli raci'a'j, Chamberlain prefer'is sekv'i si'a'n propr'a'n emoci'a'n kompas'o'n. “Mi konfes'as, ke mi hav'as la plej grand'a'n mal'fid'o'n pri Rus'land'o”, li skrib'is al si'a frat'in'o, kaj li al'don'is : “Mi kred'as eĉ ne sekund'o'n ke ĝi kapabl'as far'i efik'a'n ofensiv'o'n, eĉ se ĝi vol'us.” Ton'o ver'ŝajn'e tut'e mal'sam'a ol tiu, kiu'n li uz'is en si'a'j rilat'o'j kun Hitler'o …

En Februar'o de 1938 la demisi'o de Anthony Ed'e'n de si'a posten'o kiel ministr'o pri ekster'a'j rilat'o'j ne ŝanĝ'is la afer'o'n. La diletant'a kondut'o de li'a post'e'ul'o, Edward Frederick Lindley Wood (lord'o Halifax), en la diplomati'o ebl'ig'is al Chamberlain ĉirkaŭ'ir'i la ministr'ej'o'n pri ekster'a'j rilat'o'j ( Foreign Office ) kaj apog'i si'n sur si'a'j propr'a'j konsil'ist'o'j. La soveti'a pozici'o est'is eĉ pli mal'fort'ig'it'a pro la apart'e mild'a re'ag'o de London'o al la aneks'ad'o de Aŭstr'uj'o far'e de Hitler'o, la 12-'a'n de Mart'o 1938. Majski, “ekstrem'e pesimist'a”, tim'is ke Chamberlain – de kiu li pens'is, ke li las'as si'n gvid'i nur per si'a'j ideologi'a'j em'o'j – “Ĵet'os trans'bord'e'n” la SDN kaj prov'os re'viv'ig'i la kvar'op'a'n inter'konsent'o'n de 1933 [3], “eksklud'ant'e la Sovet'uni'o'n”.

En Ĝenev'o Litvinov tamen daŭr'e esplor'is la ebl'o'n re'star'ig'i kontraŭ'nazi'a'n koalici'o'n sur'baz'e de la SDN. Sed kiam, en April'o de 1938, li renkont'is Léon Blum, kiu re'far'iĝ'is prezid'ant'o de la Franc'a Konsil'ant'ar'o, li trov'iĝ'is vid-al-vid'e de hom'o, kies est'ont'ec'o ne est'is cert'a. Litvinov telegraf'is al Stalin'o, ke Blum don'is al li “impres'o'n de lac'ec'o kaj de trans'tomb'a fatal'ism'o”.978-2-36960-156-2 Pri la franc'a'j-soveti'a'j arme'a'j diskut'o'j, kiu'j est'is konstant'e prokrast'at'a'j de la franc'o'j, la ĉef'ministr'o konced'is, ke ili est'is “sabot'at'a'j”, ne nur de la general'o'j, sed ankaŭ de Édouard Daladier, li'a potenc'a defend-ministr'o, kiu mal'long'e post'e anstataŭ'is li'n, lig'ant'e si'n kun la dekstr'ul'ar'o.

La franc'a-brit'a pint'kun'ven'o en London'o, la 28-'a'n kaj 29-'a'n de April'o evident'ig'is la hegemoni'a'n si'n'ten'o'n de la invit'ant'a potenc'o. La pled'o de Daladier favor'e al fort'a rezist'ad'o kontraŭ Hitler'o en Ĉeĥ'o'slovak'uj'o, kun soveti'a help'o sen neces'e, est'is privat'e sek'e mal'akcept'it'a de la vic'a ŝtat'sekretari'o Alexander Cadogan, kiu kvalifik'is ĝi'n “tre bel'a sed gigant'a stult'aĵ'o”. Dum la vizit'o de la reĝ'o Georg'o la 6-'a en Pariz'o, Halifax iel for'strek'is Ĉeĥ'o'slovak'uj'o'n el la map'o prezent'ant'e ĝi'n ŝtat'o art'e'far'it'a kaj dir'ant'e al si'a'j franc'a'j inter'parol'ant'o'j, ke li taks'as ĝi'n ne'kapabl'a defend'i si'n mem sam'e kiel ricev'i help'o'n de'ekster'e. En London'o, en si'a'j sincer'a'j konversaci'o'j, Majski menci'is ke en Rus'land'o ekzist'as “nask'iĝ'ant'a mov'ad'o por izol'iĝ'o” pro la kutim'o de la Okcident'o ten'i li'a'n land'o'n en grand'a distanc'o. La ambasador'o tamen promes'is ke, en la kaz'o ke Franc'uj'o kaj Brit'uj'o ven'us help'i Ĉeĥ'o'slovak'uj'o'n, se la region'o de la Sudetoj est'us invad'at'a de German'uj'o, Rus'land'o met'us si'n en, kio'n li nom'is “ni'a'n tend'ar'o'n”. Sed sam'spir'e Litvinov amar'e konstat'is, ke sen la help'o de la okcident'an'o'j “est'us mal'facil'e koncept'ebl'a far'i io'n ajn grav'a'n, se ili ne serĉ'as ni'a'n apog'o'n. Ili ignor'as ni'n kaj ili decid'as inter si pri ĉio kio rilat'as al la german'a-ĉeĥ'o'slovak'a konflikt'o.”

En Pariz'o Georges Bonnet, la nov'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j, pens'is ke la sol'a dezir'o de Rus'land'o est'as “instig'i al ĝeneral'a milit'o en la mal'klar'a akv'o, kie'n ĝi ir'os por fiŝ'kapt'i”. La 2-'a'n de Septembr'o 1928, por la prepar'o de la ĝeneral'a asemble'o de la SDN, Litvinov kun'vok'is Je'a'n Payart, la franc'a'n afer'ŝarĝ'it'o'n en Moskv'o. Por for'ig'i la mal'cert'ec'o'j'n pri la soveti'a politik'o, li pet'is li'n sci'ig'i al Bonnet ke, kondiĉ'e ke Franc'uj'o plen'um'os si'a'j'n dev'o'j'n, “la USSR engaĝ'iĝ'as ankaŭ plen'um'i la si'a'j'n pri la aplik'ad'o de la ĉeĥ'a-soveti'a traktat'o”. Li ankaŭ insist'is por tuj'a okaz'ig'o de arme'a'j inter'trakt'ad'o'j inter la reprezent'ant'o'j de la soveti'a'j, franc'a'j kaj ĉeĥ'o'slovak'a'j arme'o'j kaj por ke la kriz'o met'iĝ'u en la tag'ord'o'n de la ĝeneral'a asemble'o. La sen'ambigu'a'j konklud'o'j, kiu'j'n Majski tir'is el tiu'j konversaci'o'j est'as apart'e klar'ig'a'j por la histori'ist'o'j : “Ni pret'as al'port'i arme'a'n help'o'n al Ĉeĥ'o'slovak'uj'o, se la ali'a'j pret'as far'i si'a'n dev'o'n. Ĉu ili est'os je la alt'ec'o de la postul'o'j de tiu ĉi apart'e grav'a histori'a moment'o ?”

Konsci'a pri la skeptik'o de si'a hierarĥi'o en la ministr'ej'o pri ekster'a'j afer'o'j, Payart minimum'ig'is la ating'o'pov'o'n de la mesaĝ'o kaj cinik'e dir'is, ke la soveti'a ministr'o bon'e sci'is, ke oni ne vok'os Rus'land'o'n por plen'um'i si'a'j'n dev'o'j'n. La 4-'a'n de Septembr'o, Majski, ĉagren'it'a ke li ne ricev'is respond'o'n de Franc'uj'o, ir'is en la kamp'ar'a'n rezid'ej'o'n de Churchill. Li “detal'e” klar'ig'is al li la en'hav'o'n de la deklar'o de Litvinov al Payart kaj instig'is li'n trans'don'i tiu'n ĉi inform'o'n al Halifax. La respond'o al'ven'is la 7-'a'n de Septembr'o en form'o de prov'o lanĉ'it'a de The Times nom'e de la restrikt'a brit'a reg'ist'ar'o. Tiu vigl'e konsil'is al la reg'ist'ar'o de Prag'o for'ced'i al German'uj'o la region'o'n de la Sudetoj, ĉar “la avantaĝ'o'j, kiu'j'n per tio Ĉeĥ'o'slovak'uj'o ricev'us, far'iĝ'int'e homogen'a ŝtat'o, est'us pli grand'a'j ol la evident'a'j mal'avantaĝ'o'j de la perd'o de la german'a'j lim'distrikt'o'j Sudetoj. La 8-'a'n de Septembr'o Halifax, pik'ant'e la vund'a'n lok'o'n, ven'ig'is Majski -'o'n por ke li sci'ig'u al Litvinov ke, je li vigl'a bedaŭr'o, kaj konsider'e la minac'o'n de kriz'o en Ĉeĥ'o'slovak'uj'o, li'a ĉe'est'o ne est'as dezir'at'a en Ĝenev'o. Halifax est'is zorg'em'a por ne provok'i Hitler'o'n per dialog'ad'o kun la “ruĝ'ul'o'j”.

Voj'o barit'a al la Ruĝ'a Arme'o

LA SESI'O de la SDN – moral'e sen'kredit'ig'it'a ĉar ĝi praktik'e ignor'is la ĉeĥ'a'n kriz'o'n – okaz'is sam'temp'e kun la anonc'o de Chamberlain, vesper'e de la 14-'a de Septembr'o, de si'a decid'o renkont'i Hitler'o'n en Berchtesgaden. Tio konduk'is al la konferenc'o de Munĥen'o. Litvinov ne pov'is ali'e ol las'i si'a'n frustr'iĝ'o'n liber'e flu'i en flam'ant'a parol'ad'o, en kiu li ripet'is la soveti'a'n engaĝ'iĝ'o'n. Li fin'is per antaŭ'sci'a avert'o : la franc'a-brit'a “kapitulac'o” pov'as hav'i nur “ne'kalkul'ebl'a'j'n kaj katastrof'a'j'n sekv'o'j'n”. Li'a pet'o urĝ'e okaz'ig'i kun'ven'o'n, en Pariz'o aŭ London'o, de arme'a'j fak'ul'o'j el la tri land'o'j est'is per man'mov'o mal'akcept'it'a de la Foreign Office kun la argument'o, ke ĝi hav'us nur “mal'mult'a'n util'o'n”, ĉar ĝi pov'us nur “tut'cert'e provok'i German'uj'o'n”.

Dum tiu temp'o, inter la 21-'a kaj la 23-'a de Septembr'o, la Ruĝ'a Arme'o mobiliz'is kaj dis'met'is konsider'ind'a'j'n fort'o'j'n en la special'a'j arm'e-distrikt'o'j de Kiev'o kaj de Belorus'uj'o. Proksim'um'e ses'dek divizi'o'j de infanteri'o, dek ses divizi'o'j de kavaleri'o, sed korpus'o'j de tank'o'j, en la du ebl'a'j voj'o'j tra kiu'j Rus'land'o pov'us al'port'i arme'a'n help'o'n al Ĉeĥ'o'slovak'uj'o ir'ant'e tra Ruman'uj'o kaj Pol'land'o. Dum la ruman'a reg'ist'ar'o don'is al la rus'o'j silent'a'n konsent'o'n super'flug'i ĝi'a'n teritori'o'n, Franc'uj'o far'is nenio'n por persvad'i si'a'n mal'nov'a'n alianc'an'o'n, Pol'land'o'n, permes'i al la plej grand'a part'o de la Ruĝ'a Arme'o uz'i la eg'e plej uz'ebl'a'n itiner'o'n.

La si'n'ten'o de Chamberlain pri Ĉeĥ'o'slovak'uj'o impres'e montr'iĝ'is en li'a inter'ven'o ĉe la radi'o, la British Broadcasting Corporation ( BBC), la 27-'a'n de Septembr'o 1938. “Est'as ver'e horor'a, fantazi'a kaj ne'kred'ebl'a, dir'is li al si'a'j aŭskult'ant'o'j, ke oni ĉi tie prov'as uz'i gas'mask'o'j'n pro konflikt'o en mal'proksim'a land'o inter hom'o'j pri kiu'j ni sci'as nenio'n.” Sen surpriz'o li anonc'is sekv'a'tag'e en la parlament'o si'a'n intenc'o'n respond'i favor'e al la invit'o de Hitler'o part'o'pren'i en pint'a renkont'iĝ'o en Munĥen'o. Dum Chamberlain flug'is al German'uj'o, Halifax ven'ig'is Majski -'o'n kaj sen'kulp'ig'is si'n, “pro tio, ke li ne est'is lev'int'a la demand'o'n send'i invit'o'n al la USSR, ĉar, unu'e, la temp'o'lim'o'j est'is terur'e mal'long'a'j, neces'is ne perd'i eĉ minut'o'n, kaj, du'e, – kaj tio est'is la plej grav'a –, li sci'is jam antaŭ'e, kia est'us la respond'o de Hitler'o. La last'a ŝanc'o por sav'i la pac'o'n ne pov'is est'i mal'ŝpar'it'a pro kverel'o pri la konsist'o de la konferenc'o”.

Gabriel GORODETSKY.


La aŭtor'o

Gabriel GORODETSKY
Histori'ist'o, emerit'a profesor'o de la All Souls College, universitat'o de Oksford'o. Aŭtor'o de Iv'a'n Maïski, journal (1932-1943). Les révélations inédites de l’ambassadeur russe à  (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Diplomati'o inter ideologi'o kaj real'politik'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] VdLes dessous du pacte german'o- soviétique ”, Le Mond'e diplomatique , Juli'o de 1997.

[2] NDLR  : Guilty Men (“La kulp'ul'o'j”) est'as la titol'o de libr'o aper'int'a en London'o en Juli'o de 1940 de kamufl'it'a aŭtor'o sub la kaŝ'nom'o Cato. Li denunc'is dek kvin brit'a'j'n gvid'ant'o'j'n, inter ili la ĉef'ministr'o'n Neville Chamberlain, kulp'a'j je komplez'o'j al Hitler'o kaj je sub'ekip'ad'o de la arm'it'a'j fort'o'j.

[3] NDLR  : inter'konsent'o sub'skrib'it'a en Rom'o la 7-'a'n de Juni'o 1933 de Brit'uj'o, German'uj'o, Franc'uj'o, Ital'uj'o.



Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Komerc'a milit'o, strategi'a streĉ'it'ec

Donald Trump denunc'as “jar'dek'o'j'n da mal'lojal'a'j atak'o'j”


Ĉin'uj'o-Uson'o, kie halt'os la reciprok'a akr'iĝ'o ?

En kruc'milit'o kontraŭ la import'o'j s - ro Donald Trump minac'as met'i alt'a'j'n dogan'aĵ'o'j'n al ĉiu'j ĉin'a'j produkt'o'j en'ir'ant'a'j Uson'o'n. La uson'a prezid'ant'o esper'as star'ig'i front'o'n kun Eŭrop'o kontraŭ Pekin'o. Ĉin'uj'o si'a'vic'e prov'as for'ig'i la okcident'a'n prem'o'n sur si'a ekonomi'o per akcel'ad'o de si'a modern'iĝ'o kaj per serĉ'ad'o de nov'a'j merkat'o'j, special'e per la “silk'a'j voj'o'j”.



de  Mart'in'e BULARD

USON'AN'O'J kaj ĉin'o'j el'ter'ig'is la (komerc'a'n) milit-hak'il'o'n, kaj ŝajn'as, ke nenio kapabl'as re'saĝ'ig'i ili'n. S - ro Donald Trump komenc'is per minac'o al tiu'j, kiu'j “pri'ŝtel'as ni'n” (18-'a'n de April'o 2017), kaj ricev'is la avert'o'n de s - ro Xi Jinping  : “Neniu atend'u, ke Ĉin'uj'o toler'as atak'o'j'n mal'favor'e al si'a'j interes'o'j” (18-'a'n de Oktobr'o 2017). [1] De la vort'a pli'akr'iĝ'o oni rapid'e trans'ir'is al la kapt'il'a si'n'sekv'o de dogan'a'j sankci'o'j. Vaŝington'o alt'ig'is la dogan'aĵ'o'j'n (de 10 al 25 el'cent'o'j) por seri'o da ĉin'a'j import'aĵ'o'j ; Pekin'o re'bat'is.

La tem'o, komenc'it'a printemp'e, est'is daŭr'ig'at'a dum la tut'a somer'o kaj minac'as etend'iĝ'i mult'e post la vintr'o … Oft'e mal'facil'as disting'i la tondr'a'j'n anonc'o'j'n dis'de la real'e aplik'at'a'j dispon'o'j. Ĉe la uson'a flank'o oni star'ig'is list'o'n de 5.745 ĉin'a'j produkt'o'j (ŝtal'o, alumini'o, ĥemi'o, teks'aĵ'o'j, elektron'ik'o ktp), en alt'ec'o de 200 miliard'o'j da dolar'o'j (kompar'ebl'a kun la 505 miliard'o'j da dolar'o'j da import'o'j en 2017), por kiu'j valid'is dogan'aĵ'o'j de 10 el'cent'o'j ĝis la 1-'a de Januar'o 2019 ; post'e la dogan'tarif'o'j alt'iĝ'os al 25 el'cent'o'j. La list'o en'ten'as plur'a'j'n escept'o'j'n. Kurioz'e la inteligent'a'j horloĝ'o'j ( smart watches ) , pri kiu'j Apple ĉampion'as en Uson'o, est'as escept'it'a'j ĉe tiu'j dog'a'n-alt'ig'o'j kaj pov'os daŭr'e munt'iĝ'i kaj re'import'iĝ'i de Ĉin'uj'o … Pekin'o rafin'is si'a'j'n reprezali'o'j'n list'ig'ant'e 5.200 uson'a'j'n produkt'o'j'n en la valor'o de 60 miliard'o'j da dolar'o'j (130 miliard'o'j da dolar'o'j de uson'a'j import'o'j en 2017) (vid'u la grafik'o'n).

Se kred'i membr'o'j'n de cert'a'j pekin'a'j kaj honkongaj rond'o'j, “Pekin'o ŝajn'as est'i surpriz'it'a de la protekt'ism'a fulm'o de Trump kaj sub'taks'is la kresk'o'n de la kontraŭ'ĉin'a'j sent'o'j en la uson'a elit'o”. [2] Uson'a politik'a konsil'int'o rimark'ig'as : “Por kompren'i la uson'a'n politik'o'n, Pekin'o tro kalkul'as pri Wall Street kaj pri la politik'a elit'o [inter'ali'e s - ro Henry Kissinger, kiu kontribu'is al mal'ferm'o de la rilat'o'j inter la du land'o'j] – hom'o'j, kiu'j hav'as nenia'n influ'o'n al Trump.”

Efektiv'e, la ĉin'a'j inter'trakt'ist'o'j, sub influ'o de la konfidenc'ul'o de la prezid'ant'o, s - ro Li'u He, pens'is est'i ating'int'a'j inter'konsent'o'n en Maj'o ĉi-jar'e, per la promes'o alt'ig'i la aĉet'o'j'n de energi'o kaj de kamp'kultur'a'j produkt'o'j kaj krom'e per la propon'o de la ebl'ec'o por ekster'land'a'j entrepren'o'j – nom'e uson'a'j, kompren'ebl'e – far'iĝ'i pli'mult-akci'ul'o'j en ĉin'a'j societ'o'j.

Tro mal'mult'e, tro mal'fru'e. Laŭ la uson'a financ-agent'ej'o Bloomberg , “Trump halt'ig'is la inter'konsent'o'n”. Io por konvink'i Pekin'o'n, ke la uson'a prezid'ant'o “ne rezign'os ĝis kiam li kontraŭ'ag'is la ĉin'a'n kresk'o'n”. [3]

Tiu sent'o est'as larĝ'e kun'sent'at'a de la ĉin'a'j elit'o'j. La debat'o (tre ŝirm'it'a) tem'as esenc'e pri la manier'o trakt'i kun la uson'a amik'o. Iu'j, ekzempl'e la direktor'o de la Centr'o de uson'a'j stud'o'j de la universitat'o Renmin de Ĉin'uj'o, Shi Yinhong, pens'as, ke tiu al'front'iĝ'o “grand'part'e okaz'is pro Ĉin'uj'o, kiu dum jar'o'j far'is nenio'n”, [4] kaj konsil'as prudent'o'n. Mal'ĝust'a problem'o, klar'ig'as la tre oficial'a Glob'al Times  : “En mal'long'a perspektiv'o Uson'o ne rezign'os pri si'a intenc'o halt'ig'i Ĉin'uj'o'n. [La konflikt'o] do ne solv'ebl'as per klopod'o'j ni'a'flank'e por konserv'i mal'fort'a'n pretend'o'n kaj adapt'i ni'a'n diplomati'a'n kaj publik'a'n si'n'ten'o'n.” [5] La ĵurnal'o rekt'e alud'as la doktrin'o'n de la patr'o de la reform'o'j, Deng Xiaoping, kiu rekomend'is “kaŝ'i si'a'j'n talent'o'j'n kaj atend'i si'a'n hor'o'n”. Mal'e, la nun'a prezid'ant'o decid'is konfirm'i si'a'n pozici'o'n sur la inter'naci'a scen'ej'o kiel la numer'o'n unu de “grand'a land'o” – por uz'i li'a'n esprim'o'n – kiu inter'trakt'as kun Uson'o egal'ec'e.

La diskut'o'j ne est'as komplet'e inter'romp'it'a'j. Fin'e de Aŭgust'o deleg'it'ar'o gvid'at'a de la vic'ministr'o pri komerc'o, s - ro Wang Shouwen, ir'is al Vaŝington'o. Neniu atend'is rezult'o'n, kaj io tia ankaŭ ne okaz'is. Ĉu s - ro Wang ne kvalifik'is Uson'o'n kiel “komerc'a besti'o” (trad'e bully) ? Tio ne ver'e instig'as al dialog'o …

Laŭ iu el la ekonomi'a'j konsil'ist'o'j de la ĉin'a prezid'ant'ec'o, s - ro Yifan Ding, la uson'a agres'em'o memor'ig'as pri la ofensiv'o lanĉ'it'a en la 1980-'a'j jar'o'j de la reg'ist'ar'o Re'ag'a'n “kontraŭ Japan'uj'o, kiu tiam est'is la du'a plej grand'a ekonomi'o de la mond'o”. Trud'ant'e ekster'ordinar'a'j'n dogan'aĵ'o'j'n (ĝis 100 el'cent'o'j pri televid'il'o'j kaj magnetoskop'o'j [6]) kaj provok'is alt'ig'o'n de la japan'a'j interez'kvot'o'j'n, Uson'o “ced'ig'is” Japan'uj'o'n tiom, ke tiu sufer'is depresi'o'n, de kiu ĝi daŭr'e ne komplet'e re'san'iĝ'is … Tia scen'ar'o ne pens'ebl'as pro la ĉin'o'j : “Ni ne vol'as komerc'a'n milit'o'n. Sed ni pov'us al'front'i ĝi'n, se ĝi okaz'us”, cert'ig'as s - ro Yifan.

Uson'o prov'as tim'ig'i

SAM'E KIEL Toki'o hieraŭ, Pekin'o vet'is pri eksport'ad'o, kiu dum long'a temp'o est'is la motor'o de ĝi'a kresk'ad'o. Por el'ir'i el la stagn'ad'o kaj mal'kresk'o de la maŭisma period'o, fin'e de la 1970-'a'j jar'o'j, la komun'ist'a'j gvid'ant'o'j uz'is la rimed'o'j'n, pri kiu'j ili dispon'is : mult'nombr'a'n labor'ist'ar'o'n, kler'a'n, disciplin'it'a'n kaj mal'alt'e pag'at'a'n ; ekster'land'a'j'n kapital'o'j'n, kiu'j serĉ'is nov'a'j'n merkat'o'j'n ; inter'naci'a'j'n instituci'o'j'n, kiu'j dezir'is krev'ig'i la protekt'ism'a'j'n rigl'il'o'j'n en la ekonomi'o'j de la mal'nov'a mond'o. "Ĉin'uj'o hezit'is antaŭ ol al'iĝ'i, en la jar'o 2001, al la Mond'a Organiz'aĵ'o pri Komerc'o (MOK), konced'is la prezid'ant'o Xi en la Davosa Forum'o en Januar'o de 2017. Sed ni konklud'is, ke neces'as la kuraĝ'o naĝ'i en la grand'a ocean'o de la mond'a'j merkat'o'j, kaj ni lern'is naĝ'i" [7] … eĉ tiom bon'e kaj tiom rapid'e, ke Ĉin'uj'o preter'pas'is la franc'a'n, brit'a'n, german'a'n, post'e japan'a'n ekonomi'o'j'n. Ĝi'a maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) ating'is 11.200 miliard'o'j'n da dolar'o'j en 2016, kontraŭ 18.569 miliard'o'j da dolar'o'j de la uson'a ekonomi'o. Nun iu'j pens'as, nom'e en Vaŝington'o, ke ĝi est'as en bon'a pozici'o por preter'pas'i Uson'o'n. En la elegant'a lingv'aĵ'o, kiu'n oni kutim'as ĉe li, la prezid'ant'o Trump lanĉ'is : “Ĉiu'j stult'ul'o'j, kiu koncentr'iĝ'as pri Rus'land'o, prefer'e okup'iĝ'u pri Ĉin'uj'o.” [8] Li ricev'is avantaĝ'o'n, en Aŭgust'o de tiu ĉi jar'o, per la leĝ'o de naci'a defend'o ( NDAA laŭ la angl'a), adopt'it'a de la Kongres'o (inkluziv'e de la plej mult'a'j demokrat'o'j). Tiu far'as Pekin'o'n kaj la batal'o'n por “kontraŭ'ag'i ĝi'a'n influ'o'n” la "prioritat'o de Uson'o, [kiu] bezon'as la kun'ig'o'n de mult'ec'a'j element'o'j, nom'e diplomati'a'j, ekonomi'a'j, arme'a'j kaj de la sekret'a'j serv'o'j". [9] Oni jam ne parol'as nur pri komerc'o …

La uson'a super'ec'o en ĉiu'j ĉi kamp'o'j (teĥnologi'a, ekonomi'a, diplomati'a kaj arme'a) tamen est'as ekster'dub'a, kaj, kvankam la regn'o de la Mez'o rapid'eg'e progres'as, ĝi'a MEP, mezur'it'a laŭ loĝ'ant'o, ne ating'as 15 el'cent'o'j'n de la uson'a. En la moment'o Uson'o prov'as tim'ig'i. Ali'flank'e, la ĉin'a komerc'a plus'o rekord'as : ĝi ating'as 375 miliard'o'j'n da dolar'o'j, do preskaŭ la du'on'o'n (47,2 el'cent'o'j'n) de la uson'a ekster'a komerc'a faktur'o. “Ni'a industri'o est'is la cel'tabul'o dum jar'o'j, eĉ dum jar'dek'o'j, de mal'lojal'a'j komerc'a'j atak'o'j, tondr'as s - ro Trump. Kaj tio kaŭz'is ĉe ni ferm'ad'o'n de fabrik'o'j, de alt'forn'o'j, mal'dung'o'n de milion'o'j da labor'ist'o'j, kun dek-on'ig'it'a'j komun'um'o'j.” [10]

La konstat'o de la mal'industri'ig'o, komenc'it'a mult'e antaŭ la al'ven'o de Ĉin'uj'o sur la mond'a scen'ej'o, est'as tut'e ekster'dub'a. Sam'e kiel la mal'esper'o kaj la koler'o de la loĝ'ant'ar'o'j, kiu'j pli kaj pli turn'as si'n al aŭtoritat'ec'a'j politik'ist'o'j kaj al reprezent'ant'o'j de la ekstrem'dekstr'o, en Uson'o sam'e kiel en Eŭrop'o aŭ en Azi'o. Tamen oni ne tromp'iĝ'u pri la diagnoz'o. Ne la “mal'lojal'a'j praktik'o'j” far'is la ĉin'a'n sukces'o'n — kvankam ili ekzist'as, kio'n atest'as la mult'a'j akuz'o'j ĉe la MOK. Pekin'o, kiu'j ŝat'as fier'i pri si'a'j rezult'o'j (800 milion'o'j da ĉin'o'j el'ir'is el ekstrem'a mal'riĉ'ec'o), precip'e uz'is si'a'favor'e la regul'o'j'n dikt'it'a'j'n de la plej potenc'a'j naci'o'j, kun Uson'o ĉe'pint'e. Sed nenio dev'ig'as la okcident'a'j'n gvid'ant'o'j mal'ferm'i si'a'n land'o'n al ĉia'j komerc'a'j vent'o'j, sub'ten'i la de'lok'ad'o'j'n kaj for'ig'i unu post la ali'a'n si'a'j'n instrument'o'j'n de ekonomi'a inter'ven'o sub la prem'o de la mult'naci'a'j konzern'o'j — kiu'j konkur'e rapid'is al la ĉin'a teritori'o. Hodiaŭ daŭr'e pli ol kvar “ĉin'a'j” eksport'o'j el dek (42,6 el'cent'o'j) far'iĝ'as de ekster'land'a'j entrepren'o'j, kiu'j reg'as la tut'a'n ĉen'o'n de la produkt'o (de la koncept'o ĝis la vend'o) kaj en'poŝ'ig'as la maksimum'o'n de la profit'o'j. La plej kon'at'a ekzempl'o est'as tiu de la iPhone de Apple , munt'at'a en Ĉin'uj'o, sed kies ĉin'a part'o est'as nur 3,8 el'cent'o'j de la al'don'valor'o, dum 28,5 el'cent'o'j re'ven'as al Uson'o.

Kompren'ebl'e, la ĉin'a'j gvid'ant'o'j trud'is al la ekster'land'a'j entrepren'o'j trans'ig'i part'o'n de si'a'j teĥnologi'o'j kaj de si'a far-sci'ad'o. Tio ĝust'as apart'e pri la sektor'o'j de aeronaŭt'ik'o, elektron'ik'o, aŭtomobil'o, rapid'eg'a'j trajn'o'j, atom'energi'o. Sed la mult'naci'a'j konzern'o'j ne mal'em'is konced'i tio'n, , ĉar ili est'is tro feliĉ'a'j pov'i ekspluat'i tiom mal'mult'e'kost'a'n labor'ist'ar'o'n kaj ignor'i la ekologi'a'j'n sekv'o'j'n de si'a produkt'ad'o. Oni pov'as bedaŭr'i, ke la potenc'o ne sam'e fervor'e protekt'is si'a'n loĝ'ant'ar'o'n kontraŭ la kresk'ant'a'j mal'egal'ec'o'j kaj kontraŭ la polu'ad'o ; sed tio cert'e ne trov'iĝ'as en la litani'o de la riproĉ'o'j, kiu'j'n s - ro Trump kaj li'a'j amik'o'j gurd'as.

Ili'n ĉagren'as, ke “la Ĉin'a Komun'ist'a Parti'o [ ĈKP ] ne est'is dres'it'a de la komerc'o. La part'i-ŝtat'o daŭr'e praktik'as firm'a'n reg'ad'o'n de la ĉin'a ekonomi'o”, kiel formul'as la ekonomik'ist'o Brad W. Setser. [11] Per ali'a'j vort'o'j, la gigant'o'j de la kapital'ism'o ne pov'as tie far'i afer'o'j'n tiel kiel ili vol'as. Tio ĝust'as pri la tradici'a'j industri'o'j, ekzempl'e la ŝtal'industri'o, sed ankaŭ pri la gigant'o'j de Inter'ret'o, Google, Am'az'o'n kaj Facebook , nur Apple kiel sol'a el la band'o de la GAF'A lert'e mal'implik'is si'n. Per Alibaba, Tencent, Weibo, WeChat … Ĉin'uj'o efektiv'e sci'is dis'volv'i si'a'j'n propr'a'j'n teĥnologi'o'j'n. Cert'e la komun'ist'a'j gvid'ant'o'j uz'as ili'n por cenzur'i la opon'ant'o'j'n. Sed la 802 milion'o'j da inter'ret-uz'ant'o'j (57,7 el'cent'o'j de la loĝ'ant'ar'o) kaj ili'a'j metadatumoj rest'as larĝ'e ekster ating'o de la GAF'A, kio far'as Ĉin'uj'o'n unu el la mal'oft'eg'a'j lok'o'j de la mond'o, kiu'n ili ne reg'as.

Jen pro kio la laŭ'mod'a Silic'o'n Valley — demokrat'a bastion'o — alianc'as kun la tre mal'nov'a Rust Belt (“rust'a zon'o”) — bastion'o de la uson'a prezid'ant'o — kaj kun la gigant'o'j de la ŝtal'industri'o. Tiu'j “fleg'as tre dens'a'j'n rilat'o'j'n kun plur'a'j alt'a'j funkci'ul'o'j” de la Trump-reg'ist'ar'o, inter ili la reprezent'ant'o pri komerc'o, s - ro Robert Lightizer, jam ĉe'est'a en la skip'o de Re'ag'a'n de la 1980-'a'j jar'o'j, kio'n memor'ig'as enket'o de la New York Times . [12] Oni cel'as pli defend'i la akci'ul'o'j'n ol la koler'a'j'n labor'ist'o'j'n, kvankam iu'j el tiu'j last'a'j pov'as profit'i el la batal'o kontraŭ mal'mult'e'kost'a'j import'o'j.

Cert'e, la liber'komerc'o laŭd'at'a preskaŭ ĉie — inkluziv'e de s - ro Xi — frap'is milion'o'j'n da salajr'ul'o'j tra la mond'o kaj kaŭz'is sen'precedenc'a'j'n ekonomi'a'j'n detru'o'j'n. Sed la protekt'ism'o komplet'e turn'it'a al la liber'a profit'o tia, kia'n s - ro Trump praktik'as, ne ver'e ŝanĝ'as la situaci'o'n por la gigant'a pli'mult'o de la uson'a'j civit'an'o'j. La komerc'a batal'o do ebl'e rezult'ig'os nur mal'mult'a'j'n gajn'ant'o'j'n … kaj eĉ neniu'n.

Por la ĉef'a ekonomi'a konsil'ist'o de la Blank'a Dom'o, s - ro Lawrence Kudlow, ne est'as dub'o : Pekin'o fin'e ced'os al la postul'o'j de la uson'a prezid'ant'o. Laŭ li la ĉin'a ekonomi'o trov'iĝ'as ĉe la rand'o de eksplod'iĝ'o. “La po'detal'a komerc'o kaj la invest'o'j dis'fal'as”, li asert'is dum diskut'o de la reg'ist'ar'o film'it'a de uson'a'j ĵurnal'ist'o'j kun la konsent'o de s - ro Trump. [13] Nu, nenia datum'o konfirm'as tiu'j'n fanfaron'aĵ'o'j'n. La ĉin'a'j import'o'j daŭr'e kresk'is, de 27,3 el'cent'o'j inter Juli'o 2017 kaj Juli'o 2018 — kio supoz'ig'as fort'a'n aktiv'ec'o'n. La eksport'o'j si'a'vic'e daŭr'ig'as si'a'n kresk'ad'o'n — mal'pli rapid'e, sed en la respekt'ind'a ritm'o de 12,2 el'cent'o'j jar'e.

La rev'o de azi'a koalici'o

TAMEN LA al'front'iĝ'o ne est'os sen'dolor'a. La vend'o'j al Uson'o est'as 20 el'cent'o'j de tiu'j eksport'o'j. Ili'a sever'eg'a mal'pli'ig'o nepr'e sekv'ig'os mal'alt'ig'o'n de produkt'ad'o, en la elektron'ik'a aŭ teks'aĵ'a sektor'o'j, sed ankaŭ en la sektor'o'j de super'kapacit'o, kiel ŝtal'o aŭ ĥemi'o. Tio dev'us rapid'ig'i la okaz'ant'a'j'n ali'struktur'ad'o'j'n, kun la fantom'o de soci'a'j mov'ad'o'j kun ne kalkul'ebl'a'j sekv'o'j. Krom'e, fin'e de Aŭgust'o, la ĉef'ministr'o Li Keqiang promes'is help'o'plan'o'n, kiu kompens'os eventual'a'j'n perd'o'j'n de merkat'o'j al la entrepren'o'j tuŝ'it'a'j de la komerc'a'j restrikt'o'j. Pli ol la rekt'a efik'o al la kresk'o — inter 0,1 kaj 0,2 el'cent'o'j, laŭ la uson'a'j stud'aĵ'o'j — la sam'temp'ig'o de tiu'j ali'struktur'ad'o'j kaj la trans'ir'o al pli kvalifik'it'a ekonomi'o plan'it'a de la reg'ist'ar'o pov'us trov'iĝ'i en danĝer'a situaci'o.

En la moment'o Ĉin'uj'o montr'as kresk'o'kvot'o'n de 6,7 el'cent'o'j en la du'a kvar'on'jar'o de 2018, do pli ol la oficial'a'j atend'o'j (6,5 el'cent'o'j). Tiu tre politik'a nombr'o emfaz'as antaŭ ĉio la ating'it'a'n nivel'o'n de dung'ad'o de la labor'ist'ar'o al'ven'ant'a sur la labor'merkat'o kaj la evit'o'n de ĉia grav'a soci'a konflikt'o.

Tamen jam de'long'e la eksport'o'j ne plu serv'as kiel lokomotiv'o de la ĉin'a ekonomi'o. La intern'a konsum'ad'o kaj la invest'o'j (respektiv'e 43,4 el'cent'o'j kaj 40 el'cent'o'j de la MEP) anstataŭ'is ili'n. Se la afer'o'j tro mal'bon'iĝ'os, la prezid'ant'o hav'as la rimed'o'j'n por re'start'ig'i la maŝin'o'n. Cert'e, li ne pov'as re'far'i la efik'o'n de 2007-2008, kiam, dum la kriz'o, li'a antaŭ'ul'o larĝ'e mal'ferm'is la buĝet'a'j'n kran'o'j'n, je la prez'o de konstern'eg'a'j mal'ŝpar'ad'o'j kaj zorg'ig'a'j en'ŝuld'iĝ'o'j — kiu'j'n la nun'a potenc'o prov'as ripar'i. Sed li dispon'as pri ag'o'spac'o'j. Mal'sam'e ol la Japan'uj'o de la 1980-'a'j jar'o'j “ni hav'as merkat'o'n de 1,4 miliard'o'j da loĝ'ant'o'j, kiu'n s - ro Trump kaj li'a'j konsil'ist'o'j mal'facil'e pov'us detru'i”, emfaz'as ĉin'a ekonomik'ist'o.

S - ro Xi kaj li'a skip'o dispon'as pri du'a arm'il'o por al'front'i mal'kresk'o'n : la plan'o'n Made in China 2015”, lanĉ'it'a antaŭ tri jar'o'j por dis'volv'i industri'o'n pli nov'ig'a'n kaj por ating'i aŭtonom'ec'o'n en dek sektor'o'j (inter ili la inform'ad'a'j teĥnologi'o'j, sed ankaŭ robot'ik'o, aeronaŭt'ik'o kaj spac'o, ocean'ik'o, elektr'a'j vetur'il'o'j, bio'medicin'o, nov'a'j material'o'j, energi'o …). La el'spez'o'j por esplor'ad'o kaj dis'volv'ad'o, publik'a'j kaj privat'a'j, sekv'is ; ili nun preter'pas'as 2,3 el'cent'o'j'n de la MEP. Kompren'ebl'e la potenc'o esper'is mal'long'ig'i la temp'o'n de akir'ad'o de est'ont'a'j teĥnologi'o'j per aĉet'ad'o de ekster'land'a'j entrepren'o'j ; nu, Vaŝington'o veto'as, kaj cert'a'j eŭrop'a'j reg'ist'ar'o'j, kiel tiu de German'uj'o, star'ig'is restrikt'o'j'n. Tamen ĝi hav'as sufiĉ'e da financ'a'j rezerv'o'j por rest'i pli long'e en la lud'o en Ĉin'uj'o mem. Nenia fanfar'a anonc'o, sed, kiel s - ro Yifan klar'ig'as — en la franc'a kaj sen vort'lud'o —, “la uson'a embarg'o pri la elektron'ik'a'j produkt'o'j vek'is suspekt'o'n ĉe la gvid'ant'o'j, ĉar Ĉin'uj'o est'as la unu'a merkat'o por la uson'a'j ĉip'o'j. Post mal'long'e la ĉin'a'j entrepren'o'j produkt'os ili'n … kaj pli mal'alt-prez'e”.

Krom la re'lanĉ'o'n de si'a propr'a ekonomi'o la ĉin'a'j gvid'ant'o'j sekv'as efektiv'e du cel'o'j'n : hav'i la man'o'j'n liber'a'j kaj est'i aŭd'at'a en la mond'o, nom'e en evolu'land'o'j. La uz'ad'o de s - ro Trump de la teĥnologi'o'j sub uson'a licenc'o kaj de la ekster'ordinar'a privilegi'o de la dolar'o por pun'i la entrepren'o'j'n, kiu'j labor'as kun Iran'o kaj por dev'ig'i ili'n romp'i kun tiu land'o dev'is fin'e konvink'i ili'n, ke ili dev'as el'ir'i el la kapt'il'o de la de'pend'ec'o. Ceter'e ili sci'ig'is, ke Pekin'o daŭr'ig'os si'a'n komerc'o'n kun Iran'o, uz'ant'e la juan'o'n, en la kadr'o de du'flank'a'j financ'a'j inter'konsent'o'j. “Tio est'us mal'ebl'a sen la politik'o de inter'naci'ig'o de ni'a mon'o”, emfaz'as pekin'a ekonomik'ist'o, special'ist'o pri inter'naci'a'j rilat'o'j, kiu prefer'as rest'i anonim'a. [14] Tamen, la grand'a'j ĉin'a'j bank'o'j daŭr'e labor'as plej'mult'e per dolar'o'j. La produkt'o'j eksport'at'a'j al la land'o'j fi'fam'ig'at'a'j de Uson'o dev'as en'ten'i nenia'n uson'a'n er'o'n por ne fal'i en la trump'a'j'n sankci'o'j'n. La telefon-grup'o Zhangxing Telecommunication Equipment ( ZTE), al kiu dum cert'a temp'o oni mal'permes'is ag'i en Uson'o, fin'e dev'is retro'paŝ'i ; ĝi est'as nun dens'e super'rigard'at'a de Vaŝington'o. [15] Tiu form'o de lim'ig'it'a suveren'ec'o mal'facil'e glut'ebl'as por la naci'ist'o'j de Zhongnanhai, kie rezidencas la potenc'o, en la ombr'o de la Mal'permes'at'a Urb'o.

Plej ver'ŝajn'e oni akcel'os la plan'o'n “ Made in China ”, dum ĝi trov'iĝ'is ĝust'e en la katalog'o de riproĉ'o'j flirt'ig'at'a de la uson'an'o'j. Tiu'j vid'as en ĝi danĝer'a'n “vol'o'n de mem'sufiĉ'ec'o”, cert'ig'as Elizabeth C. Economy, direktor'in'o de la azi'a'j afer'o'j en la Council 'o'n Foreign Relations en Novjork'o, kaj eĉ “nov'a'n revoluci'o'n [kiu] cel'as defi'i la inter'naci'a'j'n valor'o'j'n kaj norm'o'j'n, kiu'j'n Uson'o sub'ten'as”. [16] Ankaŭ tio est'as mal'proksim'a de simpl'a komerc'a kverel'o. La direktor'o de la Centr'o de inter'naci'a politik'a ekonomi'o ĉe la universitat'o de Pekin'o, Wang Yong, kontest'as tiu'n cel'o'n : “La argument'o, laŭ kiu la ĉin'a model'o de dis'volv'ad'o kaj ĝi'a filozofi'o cel'as defi'i Uson'o'n, ne hav'as mult'e da senc'o. Ĉin'uj'o ne propon'as dis'vast'ig'i si'a'n ideologi'o'n ekster'e'n kaj insist'as pri ĉies rajt'o sekv'i si'a'n propr'a'n dis'volv'ad'o'n.”

Cert'e, la land'o hav'as nenia'n mesi'a'n ambici'o'n, kaj ĝi'a politik'a model'o ne mult'e log'as. Ĝi tamen pretend'as renvers'i la regul'o'j'n dekret'it'a'j'n post la du'a mond'milit'o sub la egid'o de Uson'o, de la Mond'a Bank'o kaj de la Inter'naci'a Mon-Fondus'o. La prezid'ant'o Xi ne kaŝ'as tio'n : “Ni vol'as aktiv'e part'o'pren'i en la reform'ad'o de la sistem'o de mond'a reg'ad'o”, li deklar'is al la kadr'ul'o'j de la KPĈ dum la Centr'a Konferenc'o pri la Diplomati'a Labor'o [17] last'a'n Juni'o'n. Kaj, por far'i tio'n, Ĉin'uj'o teks'as si'a'n teks'aĵ'o'n.

Tio est'as ceter'e ĝi'a tri'a arm'il'o por al'front'i la uson'a'n embarg'o'n : apog'i si'n sur ali'a'j partner'o'j, kaj unu'e sur si'a'j najbar'o'j. La plej mult'a'j inter ili tim'as ĝi'a'n potenc'o'n kaj ĝi'a'n ekonomi'a'n apetit'o'n, sed ili bezon'as vend'merkat'o'j'n, kaj la inter'azi'a komerc'o sol'e egal'as al 43 el'cent'o'j de la komerc'o de la land'o'j de tiu zon'o. [18] Des pli ke, en la pun-febr'o, la uson'a prezid'ant'o sku'is si'a'j'n histori'a'j'n alianc'an'o'j'n, Japan'o'n kaj Sud-Kore'uj'o'n, per dog'a'n-alt'ig'o'j ankaŭ al ili (ŝtal'o, aŭtomobil'o'j ktp). Ĉin'uj'o pov'us kapt'i la okaz'o'n por re'lanĉ'i la integr'a'n region'a'n ekonomi'a'n partner'ec'o'n ( RCEP), liber'komerc'a'n traktat'o'n, kiu'n Ĉin'uj'o koncept'is por ag'i kontraŭ la trans'pacifik'a partner'ec'o ( TPP) lanĉ'it'a de s - ro Barack Obama kun la ide'o — jam — ĉirkaŭ'bar'i Ĉin'uj'o'n kaj kiu'n s - ro Trump ĵet'is en la rub'uj'o'n. Krom la dek land'o'j de la Asoci'o de la naci'o'j de Azi'o kaj de la Sud-Orient'o (Anas'e laŭ la franc'a, aŭ Asean laŭ la angl'a), [19] la traktat'o en'ten'as Japan'uj'o'n, Aŭstrali'o'n, Nov-Zeland'o'n, Hind'uj'o'n [Barat'o'n] kaj Sud-Kore'uj'o'n.

La direktor'o de la Esplor'centr'o Aŭstrali'o-Japan'uj'o ĉe la aŭstrali'a naci'a universitat'o, Shiro Armstrong, vid'as en tio “la natur'a'n okaz'o'n por konstru'i azi'a'n koalici'o'n (…). La grup'o en'ten'as iu'j'n el la plej grav'a'j kaj plej vigl'a'j ekonomi'o'j de la mond'o”. Kaj li cit'as aŭstrali'a'n stud'aĵ'o'n, kiu montr'as, ke, “eĉ se la dogan'aĵ'o'j alt'iĝ'os dek'kvin-el'cent'e en la mond'o (kiel dum la Grand'a Depresi'o), la land'o'j de la RCEP pov'us daŭr'ig'i si'a'n ekspansi'o'n per tio ke ili for'ig'as la dogan'aĵ'o'j'n inter si”. Ne cert'as, ke ili ĉiu'j pret'as far'i tio'n. Aŭstrali'o ekzempl'e ĵus for'ten'is la grup'o'n ZTE, kiu dev'us star'ig'i la ret'o'n 5 G. Sed diskut'o'j okaz'as. Pekin'o kaj Toki'o re'komenc'is la dialog'o'n. Seul'o serĉ'as punkt'o'j'n de apog'o en si'a'j inter'trakt'ad'o'j kun Pjongjang'o. Hind'uj'o prov'as ekvilibr'iĝ'i inter Pekin'o kaj Vaŝington'o …

La ĉin'a'j entrepren'o'j si'a'vic'e komenc'is de'lok'ad'i por ĝu'i ankoraŭ pli mal'alt'a'j'n salajr'o'j'n, kiel tiu'j'n de Bangladeŝ'o, Vjetnam'uj'o aŭ Sud-Afrik'o, kaj por … ĉirkaŭ'ir'i la embarg'o'n kaj la alt'ig'it'a'j'n dogan'aĵ'o'j'n : la produkt'o'j organiz'it'a'j de la ĉin'a'j grup'o'j hav'os la stamp'o'n made in Bangladesh, made in Vietnam made in South Africa , kaj do est'os ekster la uson'a'j dogan'aĵ'o'j.

Krom'e, la fam'a'j nov'a'j “silk'o-voj'o'j” ebl'ig'as ating'i Eŭrop'o'n per ter'a voj'o tra la respublik'o'j de Centr'azi'o kaj tra Rus'land'o, aŭ per mar'voj'o tra Afrik'o, dev'us ankaŭ serv'i kiel vend'o-merkat'o'j, nom'e por la konstru'ad'o de infra'struktur'o'j. La ĉin'a prezid'ant'o tre lert'e sukces'is far'i tiu'j'n mit'a'j'n voj'o'j'n mult'flank'a projekt'o, kre'ant'e la Azi'a'n Bank'o'n de Invest'ad'o por Infra'struktur'o'j (ABI'I). Tiu hav'as kvin'dek sep fond'int'o'j'n, inter ili Brit'uj'o'n, German'uj'o'n, Franc'uj'o'n, Sud-Kore'uj'o'n, Hind'uj'o'n ktp. Per tio oni evit'as ĉia'n financ'a'n kaj diplomati'a'n izol'iĝ'o'n. Ĉin'uj'o antaŭ ĉio tim'as en'ferm'iĝ'i en du'flank'a'n al'front'iĝ'o'n kun Uson'o, kiel iam la USSR.

Por la moment'o ĝi vet'as pri la komerc'a'j reprezali'o'j kontraŭ uson'a'j produkt'o'j, por montr'i, ke ĝi ne ced'os. En Uson'o tiu'j dispon'o'j ne est'as sen'efik'a'j por la kamp'kultur'ist'o'j, kiu'j, kun la alt'ig'o de la dogan'aĵ'o'j, vid'as si'a'j'n vend'o'j'n mal'kresk'i, nom'e por cereal'o'j, pork'aĵ'o'j, bov'aĵ'o'j … S - ro Trump promes'is al ili grav'a'j'n help'o'j'n (ĝis 12 miliard'o'j da dolar'o'j), sed tiu'j est'os pag'at'a'j po'gut'e kaj, laŭ la Wall Street Journal , komenc'iĝ'as mal'trankvil'o : “La patriot'ism'o ne pag'as la faktur'o'j'n”, atest'as iu el ili. [20] Des pli ke, tre oportun'e, Pekin'o komplet'e for'ig'is la dogan'aĵ'o'j'n por soj'o import'at'a el Bangladeŝ'o, Hind'uj'o kaj Sud-Kore'uj'o, kaj aĉet'as en Brazil'o (cereal'o'j'n kaj viand'o'n) aŭ en Aŭstrali'o. Kaj oni sci'as, ke ne facil'as re'konker'i perd'it'a'n klient'o'n.

En Uson'o la kruc'milit'o de la Blank'a Dom'o kontraŭ la ĉin'a invad'int'o est'as relativ'e bon'e akcept'at'a. En la reg'ist'ar'o mult'a'j pens'as ke Ĉin'uj'o ced'os, sam'e kiel Meksik'o, kiu akcept'is cert'a'j'n restrikt'o'j'n, kaj ĉef'e la star'ig'o'n de minimum'a hor-salajr'o de 16 dolar'o'j (egal'a al la minimum'a salajr'o ĉe la tri grand'a'j uson'a'j konstru-firma'o'j) en cert'a'j entrepren'o'j, kiu'j eksport'as aŭtomobil'o'j'n. [21] Neniam antaŭ'e liber'komerc'a traktat'o en'ten'is social'a'n klaŭz'o'n, kvankam ĝi'a aplik'ad'o est'os lim'ig'it'a. Ali'e okaz'as ĉe la gigant'o'j de distribu'ad'o kiel Walmart , kiu'j proviz'as si'n 80-el'cent'e trans Pacifik'o, kaj ĉe cert'a'j industri'ist'o'j. Ili'a'j reprezent'ant'o'j, kun'ven'int'a'j en Vaŝington'o mez'e de Aŭgust'o, taks'is, ke “tiu'j dogan'aĵ'o'j far'os financ'a'j'n detru'o'j'n en [ili'a'j] industri'o'j kaj mal'favor'os la uson'a'j'n konsum'ant'o'j'n”. [22] Tiu argument'o est'as klasik'a, kiam oni vol'as argument'i kontraŭ ĉia protekt'o. Ĝi tamen est'as ver'a. Por est'i efik'a'j, neces'us ke tiu'j decid'o'j est'u akompan'at'a'j de grav'a alt'ig'o de la aĉet'pov'o de la uson'an'o'j — kio ŝajn'e ne est'as sur la tag'ord'o —, kaj ĉef'e — eĉ mal'pli ver'ŝajn'a — de re'ven'o de la industri'o'j al la uson'a teritori'o. Laŭ Bloomberg , la mastr'o'j de teks'aĵ'o'j kaj de vest'aĵ'o'j ekzempl'e turn'as si'n al ali'a'j region'o'j : Vjetnam'uj'o, Kamboĝ'o ktp. [23] Kelk'a'j industri'o'j, ekzempl'e tiu'j kiu'j uz'as special'a'j'n ŝtal'o'j'n, jam akir'is escept'o'j'n kaj pov'as import'i pli liber'e.

Dum la ĉirkaŭ'aĵ'o de s - ro Trump esper'as ŝancel'i Pekin'o'n, tiu de s - ro Xi vol'as kred'i ke, post la uson'a'j mez-mandat'a'j elekt'o'j en novembr'o, Vaŝington'o re'ven'os al la tabl'o de inter'trakt'ad'o. Tamen, not'as 'A'n Gang, esplor'ist'o ĉe la Pangoal Institution, ĉin'a pens'fabrik'o, la konflikt'o eg'e trans'ir'as la komerc'a'n demand'o'n : “La mal'konsent'o hav'as nun milit'a'j'n kaj strategi'a'j'n implik'aĵ'o'j'n.” [24] La gvid'a'j rond'o'j tim'as, ke la problem'o'j etend'iĝ'os al la Ĉin'a Mar'o kaj al Tajvan'o, kie la streĉ'it'ec'o'j neniam est'is tiom fort'a'j.

Unu afer'o cert'as : la model'o de inter'naci'ig'o kaj de special'ig'o de la produkt'ad'o'j, star'ig'it'a dum la last'a'j jar'dek'o'j, en la Okcident'o sam'e kiel en Ĉin'uj'o, fart'as mal'bon'e. Tamen, nenia ali'a model'o skiz'iĝ'is, nek ĉe la adept'o'j de la ĉin'ec'a “komun'ism'o” nek ĉe la flat'ist'o'j de la uson'ec'a kapital'ism'o, eĉ miks'it'a kun protekt'ism'o. Tio las'as la pord'o'n mal'ferm'it'a al ĉia'j super'promes'o'j.

Mart'in'e BULARD.


La aŭtor'o

Mart'in'e BULARD


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

La fripon'aĵ'o'j de s - ro Camdessus

Ĉini'o ŝancel'as la mond'a'n ord'o'n

DU'VIZAĜ'A ĈINI'O

Barat'o re-al'pren'as si'a'n rang'o'n



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] “ Texte intégral du rapport de Xi Jinping au XIXe Congrès national du PCC ”, 3-'a'n de Novembr'o 2017, http :// french. xinhuanet. com .

[2] Wendy Wu kaj Kristin Huang, “Did China think Donald Trump was bluffing 'o'n trad'e ? How Beijing got it wrong ”, South China Morning Post, Honkongo, 27-'a'n de Juli'o 2018.

[3] “ China, unsure how to handle Trump, braces for «  New Cold War  »”, Bloomberg News, Novjork'o, 17-'a'n de Aŭgust'o 2018.

[4] Saml.

[5] Ĉef'artikol'o de Glob'al Times , Pekin'o, 15-'a'n de Juli'o 2018.

[6] Sonbendiloj, aparat'o'j per kiu'j oni tiam registr'is kaj re'aŭd'ig'is muzik'o'n ktp. - vl

[7] Parol'ad'o de s - ro Xi en la Mond'a Ekonomi'a Forum'o, China Glob'al Television Network ( CGTN), 17-'a'n de Januar'o 2017.

[8] Twitter, 18-'a'n de Aŭgust'o 2018.

[9] “ John S. McCain National Defens'e Authorization Act for fiscal year 2019”, 13-'a'n de Aŭgust'o 2018, www. congress. gov .

[10] Twitter, 1-'a'n de Mart'o 2018.

[11] Cit'it'a de Gordon Watts, “ China caught off guard 'as 'US trad'e war highlights Beijings dilemma ”, 31-'a'n de Juli'o 2018, www. atimes. com .

[12] Jim Tankersley, “ Steel giants with ties to Trump officials block tariff relief for hundreds of firms ”, The New York Times , 5-'a'n de Aŭgust'o 2018.

[13] “ Transcript of 8/16 Trump cabinet meeting  : economic policies matter ”, 16-'a'n de Aŭgust'o 2018, www. realclearpolitics. com .

[14] Vd Yifan Ding, “ Bientôt des yuans dans toutes les poches  ?”, Le Mond'e diplomatique , Juli'o 2015.

[15] Ridha Loukil, “ l’équipementier chinois ZTE placé sous tutelle américaine ”, l’Usine nouvelle , Antony, 17-'a'n de Juli'o 2018.

[16] Elizabeth C. Economy, “ Chinas new re'volut'i'o'n”, Foreign Affairs , Novjork'o, Maj'o-Juni'o 2018.

[17] “ Xi urges breaking new ground in major country diplomacy with Chinese characteristics ”, 24-'a'n de Juni'o 2018, www. xinhuanet. com .

[18] “ Examen statistique du commerce mondial 2018” ™“Statistik'a ekzamen'o de la mond'a komerc'o 2018”], Mond'a Organiz'aĵ'o pri Komerc'o, Ĝenev'o, www. wto. org .

[19] Birm'o, Brunej'o, Kamboĝ'o, Indonezi'o, Laos'o, Malajzi'o, Filipin'o'j, Singapur'o, Taj'land'o kaj Vjetnam'uj'o.

[20] Jesse Newman kaj Heather Haddon, “'US to pay farmers $4.7 billion to offset trad'e- conflict losses ”, The Wall Street Journal , Novjork'o, 28-'a'n de Aŭgust'o 2018.

[21] Kvar'dek el'cent'o'j de la produkt'ad-valor'o de aŭtomobil'o dev'os ven'i de entrepren'o'j, kie la salajr'o est'as je minimum'e 16 dolar'o'j hor'e.

[22] Owen Churchill, ”'US trad'e panel hears harsh criticism of proposed new tariffs — and praise for Chinese craftsmanship ”, South China Morning Post, 21-'a'n de Aŭgust'o 2018.

[23] “ Fashion retailers tur'n to Cambodia and Vietnam 'as tariffs hit China ”, Bloomberg News, 20-'a'n de Aŭgust'o 2018.

[24] “ China, unsure how to handle Trump, braces for «  New Cold War  »”, v. c.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Mal'dekstr'o kontraŭ en'migr'ant'o'j, fabel'o de la komunik'il'o'j


de  Pierre RIMBERT

FANTOM'O hant'as s - ron Je'a'n- Jacques Bourdin  : “Mi vid'is aper'i en German'uj'o — tio ceter'e lev'as al mi demand'o'j'n — tiu'n ekstrem-mal'dekstr'o'n kontraŭ en'migr'ant'o'j”, ek'kri'as la ĵurnal'ist'o la 4-'a'n de Septembr'o 2018 en la RMC. Tiu'tag'e, en Berlin'o, s -in'o Sahra Wagenknecht, deput'it'o de Di'e Link'e (La Mal'dekstr'o), akompan'at'a de person'o'j de la parti'o La Verd'ul'o'j kaj de la Social'demokrat'a Parti'o, kiu'j ĉe'est'is en la gazet'ar'a konferenc'o de la mov'ad'o Aufstehen (Lev'iĝ'u). Inspir'it'a de La Franc'e insoumise (Franc'uj'o ne sub'met'iĝ'int'a), tiu mov'ad'o esper'as mobiliz'i la hom'o'j'n, kiu'j sen'iluzi'iĝ'is de la politik'o kaj kun'ig'i pli'mult'a'n koalici'o'n “por mal'arm'ad'o kaj pac'o, por pli bon'a'j salajr'o'j, pli bon'a'j pensi'o'j, por pli just'a'j impost'o'j kaj pli da sekur'ec'o ; por pli da publik'a'j invest'o'j en la eduk'ad'o kaj en la infra'struktur'o'j”, laŭ la fond'a al'vok'o. [1]

Sed, sam'e kiel Bourdin, la franc'a gazet'ar'o rakont'as tut'e ali'a'n histori'o'n : “German'uj'o : mal'dekstr'a mov'ad'o al'pren'as la kontraŭ-migr'ul'a'n pozici'o'n” ( Agence Franc'e- Presse , 4-'a'n de Septembr'o) ; “German'uj'o, kontraŭ'migr'ul'a mal'dekstr'o aper'as” (Le Mond'e, 4-'a'n de Septembr'o) ; “Lev'iĝ'u, la nov'a german'a parti'o, vol'as est'i mal'dekstr'a kaj kontraŭ'migr'ul'a” ( RT , 4-'a'n de Septembr'o) ; “kre'ad'o de mal'dekstr'a kontraŭ'migr'ul'a parti'o en German'uj'o” (Franc'e Inter, 5-'a'n de Septembr'o) ; “German'uj'o : nask'iĝ'o de nov'a mal'dekstr'a kontraŭ-en'migr'a mal'dekstr'o” ( Les Échos , 5-'a'n de Septembr'o ; “Ĉu sur'voj'e al nov'a kontraŭ'migr'ul'a mal'dekstr'o en Eŭrop'o ?” (La Vi'e, 6-'a'n de Septembr'o) ; Aufstehen, mal'dekstr'a mov'ad'o mal'amik'a al en'migr'ad'o” (Le Figar'o, 8-9-ajn de Septembr'o) ; “ekstrem-dekstr'a gvid'ant'in'o kre'as kontraŭ-migr'ul'a'n parti'o'n” ; ( l’Obs , 13-'a'n de Septembr'o) ; “kontraŭ-migr'ul'a mov'ad'o” ( Politis , 13-'a'n de Septembr'o) ktp.

Problem'o : la fond'o-tekst'o de Aufstehen en'ten'as eĉ ne la plej et'a'n konsider'o'n mal'amik'a'n al migr'ul'o'j. Kvankam la aŭtor'o'j konsider'as “sen'respond'ec'a la manier'o'n, laŭ kiu la reg'ist'ar'o de s -in'o Merkel trakt'as la defi'o'j'n de en'migr'ad'o”, ili al'vok'as al “garanti'i la rajt'o'n je azil'o por la rifuĝ'int'o'j”. Kaj, antaŭ ĉio, ili parol'as pri io ali'a. Pri “re'ŝtat'ig'o'j”, pri “rekt'a demokrati'o”, pri ekologi'o. La migr'ul'a demand'o … ? “Tio ne est'as ni'a centr'a tem'o”, insist'is s -in'o Wagenknecht dum la gazet'ar'a konferenc'o de la 4-'a de Septembr'o. “Ni'a komun'a klopod'o est'as re'met'i la social'a'j'n demand'o'j'n sur la tag'ord'o'n.”

Tia cel'o rekt'e kontraŭ'dir'as la rakont'o'n, al kiu komunik'il'o'j kaj domin'ant'a'j parti'o'j ŝat'us redukt'i la publik'a'n debat'o'n. Tiu de Eŭrop'o fend'it'a inter malic'a'j popol'ist'o'j kaj afabl'a'j liberal'ul'o'j — ĉiu'j adept'o'j de la merkat'o. Ĉia politik'a propon'o, kiu evit'as tiu'n fals'a'n du'ism'o'n est'as per'fort'e al'lig'ot'a al ĝi per glu'il'o de “alternativ'a'j fakt'o'j”. Kiam en Brit'uj'o s - ro Jeremy Corbyn re'orient'as la Labor'parti'o'n al mal'dekstr'a direkt'o, la gazet'ar'o suspekt'as li'n je kontraŭ'jud'ism'o, ĉar li sub'ten'as la pozici'o'n de la palestin'an'o'j. Kiam en German'uj'o s -in'o Wagenknecht anonc'as la star'ig'o'n de Aufstehen , Laurent Joffrin, en Libération (10-'a'n de Septembr'o) akuz'as ŝi'n “imit'i la ekstrem-dekstr'a'n retor'ik'o'n”. Pri en'migr'ad'o la kun'fond'int'in'o de Aufstehen ag'as sam'temp'e por fort'ig'o de la azil'rajt'o kaj por regul'ad'o de la en'migr'ad'o de labor'fort'o'j : ŝi kontraŭ'as al simpl'a mal'ferm'o de la land'lim'o'j. Tiu pozici'o nutr'as vigl'a'n debat'o'n en'e de la mal'dekstr'o. Mal'pli'mult'a en la parti'o Di'e Link'e, ŝi al'iĝ'as al tiu de s - ro Bernie Sanders en Uson'o — “Mal'ferm'o de la land'lim'o'j ? Tio est'as propon'o de la dekstr'o, [kiu] far'us ĉiu'n en Uson'o pli mal'riĉ'a !”, klar'ig'is li'n en Vox , la 28-'a'n de juli'o 2015.

La ĵurnal'ist'o'j kiu'j ŝajn'ig'as indign'o'n aŭd'ant'e s -in'o'n Wagenknecht ne pov'as ignor'i, ke la plej mult'a'j eŭrop'a'j parti'o'j apog'as mult'e pli restrikt'a'n politik'o'n. En 2017 la kandidat'o Emmanuel Macron promes'is “dign'e akcept'i la rifuĝ'ant'o'j'n, kiu'j hav'as rajt'o'n je protekt'o de Franc'uj'o. La ali'a'j est'os sen'prokrast'e re'ven'ig'ot'a'j al ili'a'j land'o'j por ke ili ne far'iĝ'u kaŝ'a'j en'migr'int'o'j”. [2] Tiam neniu franc'a komunik'il'o skrib'is En marche  ! [3] kiel “kontraŭ-en'migr'ul'a mov'ad'o”. Kaj Libération la 6-'a'n-7-'a'n de maj'o 2017 titol'is : “Far'u kio'n vi vol'as, sed voĉ'don'u por Macron ”.

Pierre RIMBERT.




La aŭtor'o

Pierre RIMBERT


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Konsum'ebl'a kontest'ad'o por la mez'a'j klas'o'j

Konstru'ist'o'j de ruin'o'j

Ĉin'a social'a model'o en la Pire'o-haven'o

Kio'n la afer'o Cahuzac mal'kaŝ'as - La karnaval'o de esplor'ad'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] www. aufstehen.de/ gruendungsaufruf

[2] “ Emmanuel Macron président ”, programme d ’En Marche  !, Villejuif, 2017.

[3] Tiel la nom'o de la parti'o, kiu'n Macron, la nun'a prezid'ant'o de Franc'uj'o, kre'is mal'long'e antaŭ ol kandidat'iĝ'i. - vl



Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Insul'ar'o konfisk'it'a de la uson'a arme'o

Ŝagos, la koral'a aviad'il'ej'o


La koral'a'j insul'o'j Ŝagos, mal'proksim'a'j de ĉia ali'a el'mar'a ter'o, ne evit'is la konflikt'o'j'n de la 20-'a jar'cent'o. La star'ig'o de la uson'a milit'baz'o de Dieg'o Garcia sekv'ig'is la deport'ad'o'n de la loĝ'ant'o'j el tiu insul'ar'o de la Brit'a Imperi'o. Tiu'j nun esper'as, ke la Inter'naci'a Kort'um'o agnosk'u ili'a'n rajt'o'n re'ven'i kaj la suveren'ec'o'n de la Respublik'o Maŭrici'o pri tiu'j sep koral-insul'o'j de la Hindi'a Ocean'o.



de  Abdelwahab BIAD, Elsa EDYNIAK

JE PLI OL 1.500 kilo'metr'o'j sud'e de Hind'uj'o kaj eĉ pli mal'proksim'a de la Sejŝel'o'j aŭ de la insul'o Maŭrici'o, la 55 insul'et'o'j de Ŝagos est'as dis'sem'it'a'j en pli ol 350 kilo'metr'o'j long'e mez'e de la Hindi'a Ocean'o. La surfac'o de ĉiu'j ĉi el'mar'a'j ter'o'j (64 kvadrat'kilo'metr'o'j) est'as mal'pli grand'a ol tiu de Pariz'o kaj jam neniu origin'a loĝ'ant'o viv'as tie. Ili'a sort'o est'is tamen tem'o de la Ĝeneral'a Asemble'o de la Unu'iĝ'int'a Naci'ar'o [1], kiu en juni'o de 2017 decid'is al'vok'i la Inter'naci'a'n Justic-Kort'um'o'n ( IJK) por juĝ'i pri la valid'o de la de'tranĉ'o, en 1965, de tiu'j teritori'o'j el la Respublik'o Maŭrici'o. Tiu teritori'a for'tranĉ'o okaz'is “sub prem'o”, laŭ la maŭrici'a prezid'int'o Anerood Jugnauth, kiu ĵus, la 3-'a'n de Septembr'o, antaŭ la IJK atest'is por agnosk'o de la suveren'ec'o de si'a land'o pri tiu'j teritori'o'j.

Tiu insul'ar'o, mal'kovr'it'a de la portugal'o'j en 1512, tiam ankoraŭ ne loĝ'at'a, post'e far'iĝ'is nederland'a (1598-1710). Sub franc'a domin'ad'o (1715-1814), oni tie instal'is la unu'a'j'n afrik'a'j'n sklav'o'j'n en kokos'palm'ar'o'j'n. Brit'uj'o ek'posed'is ĝi'n en 1814 favor'e al la napoleon'a'j mal'venk'o'j kaj daŭr'e konserv'as ĝi'n kiel brit'a'n teritori'o'n de la Hindi'a Ocean'o. La dram'o, pro la ne'fin'it'ec'o de la sen'koloni'ig'o, okaz'is en tri akt'o'j : sekret'a inter'konsent'o kun Uson'o, teritori'a de'tranĉ'o kaj la deport'ad'o de la loĝ'ant'o'j.

Por kompren'i la de'ven'o'n de tiu disput'o, oni dev'as re'ir'i en la kun'tekst'o'n de la mal'varm'a milit'o, kiu don'is al la Hindi'a Ocean'o strategi'a'n grav'ec'o'n. [2] Sekv'e al la teori'o de la patr'o de la geopolitik'o, Hlaford John Mackinder, Vaŝington'o vol'as cert'ig'i si'a'n kontrol'o'n de la mar'a'j fasad'o'j por bar'i la kontinent'a'j'n potenc'o'j'n de la kern'land'o ( heartland , tiu'temp'e la USSR  [3]). Dum la milit'o kontraŭ Vjetnam'uj'o Uson'o ek'dezir'is la insul'o'n Dieg'o Garcia (du'dek ok kvadrat'kilo'metr'o'j), kies geografi'a pozici'o, en la sud'o de la insul'ar'o, ebl'ig'as inter'ven'i en larĝ'a'n part'o'n de la ter'glob'o kaj kontrol'i la grand'a'j'n mar'voj'o'j'n, tra kiu'j la energi'port'ant'a'j kaj ali'a'j krud'material'o'j pas'as.

En la kadr'o de la “special'a rilat'o” kun Brit'uj'o, sekret'a'j inter'trakt'ad'o'j en 1966 fin'iĝ'is per leter-inter'ŝanĝ'o [4] kun valor'o de traktat'o, sed sen ke la aprob'o de la brit'a parlament'o est'is pet'it'a. London'o dispon'ig'is al Uson'o la insul'o'n Dieg'o Garcia per lu'kontrakt'o de kvin'dek jar'o'j. Respond'e al la invad'o de Afgan'uj'o far'e de la soveti'an'o'j en 1979 la uson'a prezid'ant'o James Car'ter proklam'is, ke ĉia prov'o de arm'it'a okup'ad'o en la region'o de la Pers'a Golf'o est'os konsider'at'a kiel atak'o kontraŭ la viv'o'grav'a'j interes'o'j de li'a land'o. Tiu “Car'ter-doktrin'o” konduk'is al pli'fort'ig'o de la uson'a ĉe'est'o en la region'o kaj don'is ŝlos'il'a'n rol'o'n al tiu aer'a kaj mar'a milit'baz'o, kiu funkci'is ek'de 1977.

Ek'de la fin'o de la mal'varm'a milit'o nov'a'j arme'a'j kaj strategi'a'j cel'o'j far'as Dieg'o Garcia esenc'a'n maŝ'o'n en la uson'a aranĝ'o kaj en la okul'o'j de la milit'ist'o'j en la jar'o 2016 prav'ig'is silent'a'n daŭr'ig'o'n de la lu'kontrakt'o por krom'a'j du'dek jar'o'j : Golf-milit'o en 1990-1991, operaci'o kontraŭ la afgan'a'j taliban'o'j ek'de 2011, invad'o kaj okup'ad'o de Irak'o de 2003 ĝis 2011, batal'o kontraŭ la pirat'ad'o aŭ kontraŭ la Organiz'aĵ'o de Islam'a'j Ŝtat'o'j en la last'a'j jar'o'j. Ekster ĉia ekster'land'a rigard'o, Dieg'o Garcia est'is ceter'e favor'a lok'o por akcept'i sekret'a'n mal'liber'ej'o'n de la CI'A post la 11-'a de Septembr'o, kun la konsent'o de London'o. [5].

Tre taŭg'a protekt'at'a mar'spac'o

La koncesi'o de Dieg'o Garcia dev'is est'i “sekur'ig'at'a” per inter'konsent'o kun la nov'a ŝtat'o Maŭrici'o. Per la engaĝ'iĝ'o'j de Lancaster House en Septembr'o de 1965 al la maŭrici'a'j reprezent'ant'o'j, inter ili la unu'a ĉef'o de la reg'ist'ar'o, la labor'parti'a Seewoosagur Ramgoolam, est'is trud'at'a la perd'o de la Ŝagos -insul'ar'o inter'ŝanĝ'e kun financ'a kompens'aĵ'o, la rajt'o'n fiŝ'kapt'i kaj ekspluat'i la mar'a'j'n resurs'o'j'n de la insul'ar'o kaj promes'o re'don'i la teritori'o'n, kiam la defend'a'j instal'aĵ'o'j tie ne plu est'os neces'a'j.

La Respublik'o Maŭrici'o sen'de'pend'iĝ'is la 12-'a'n de Mart'o 1968, kun teritori'o, kiu en'ten'as la ĉef'insul'o'n, la Rodrigues -insul'ar'o'n, la Sankt-Brand'o'n kaj Agalega …, sed ne la Ŝagos -insul'ar'o'n, kies jur'a status'o far'iĝ'is kompleks'a : la insul'ar'o rest'as sub la suveren'ec'o de Brit'uj'o, kiu ced'as la mar'a'j'n rajt'o'j'n al Maŭrici'o kaj la ter'a'j'n al Uson'o. Ek'de 1980 la Respublik'o Maŭrici'o kontest'as la traktat'o'n de Lancaster House , kiu'n oni taks'as mal'just'a, por ne dir'i kontraŭ'leĝ'a, laŭ la princip'o de ne'tuŝ'ebl'o de la land'lim'o'j hered'it'a'j de la koloni'iĝ'o. Ĝi ricev'is la sub'ten'o'n de la Afrik'a Uni'o kaj de la Ne-alianc'a Mov'ad'o — precip'e de Hind'uj'o [Barat'o] kaj Srilank'o —, kun la cel'o far'i la Hindi'a'n Ocean'o'n “zon'o de pac'o”, kio implic'it'e cel'as la milit'baz'o'n de Dieg'o Garcia.

Post du jar'cent'o'j da en'migr'ad'o el Franc'uj'o, Afrik'o, Hind'uj'o aŭ de Madagaskar'o, la loĝ'ant'o'j de la insul'ar'o est'is apart'a loĝ'ant'ar'o de proksim'um'e du mil hom'o'j sur tri insul-grup'o'j : Dieg'o Garcia, Sal'om'o'n kaj Per'os Banhos. Sed dum ili'a'j inter'trakt'ad'o'j kun la brit'o'j la uson'a'j instanc'o'j laŭ'dir'e insist'is por ricev'i “ekskluziv'a'n reg'ad'o'n (sen la antaŭ'a loĝ'ant'ar'o)”. [6] Tiu'j, en si'a kreol'a lingv'o baz'it'a sur la franc'a, nom'is si'n îlois ” [ ilŭá ] (“insul'an'o'j”) est'is iom post iom for'pel'it'a'j el la insul'ar'o. Ĉia'j rimed'o'j ŝajn'is est'i bon'a'j por fuĝ'ig'i ili'n : mal'permes'o re'ven'i post vojaĝ'o, lim'ig'o de nutr'aĵ'o kaj de medikament'o'j, venen'ig'o kaj gas'um'ad'o de ĉiu'j hund'o'j [7] … En 1973 la last'a'j loĝ'ant'o'j est'is per'fort'e ekzil'it'a'j per var'ŝip'o al la Sejŝel'o'j kaj al la insul'o Maŭrici'o. Tiam komenc'iĝ'is la temp'o de lamizer (la mizer'o) kaj de la sagren (ĉagren'o) por la deport'it'o'j, kiu'j rest'is pari'o'j tie, kie'n ili est'is al'port'it'a'j.

Ek'de la 1990-'a'j jar'o'j komenc'iĝ'is long'a debat'o por kontest'i la leĝ'a'n valid'o'n de tiu deport'ad'o kaj por akir'i la rajt'o'n re'ven'i. La loĝ'int'o'j, feder'iĝ'int'a'j en la Grup'o de rifuĝ'int'o'j de Ŝagos ( GRC), esplor'as ĉia'j'n voj'o'j'n por al'ir'i la brit'a'n kaj uson'a'n jurisdikci'o'j'n. London'o propon'as al ili financ'a'n kompens'aĵ'o'n kaj la brit'a'n civit'an'ec'o'n inter'ŝanĝ'e kun rezign'o pri ĉia jur'a akuz'o kontraŭ la brit'a ŝtat'o ; mil'o da ili akcept'is tiu'n kompens'aĵ'o'n kaj ek'loĝ'is en Brit'uj'o. Sed, per la akcept'o de tiu kompens'aĵ'o, la ŝagosanoj ag'is kontraŭ si'a'j ŝanc'o'j de sukces'o en est'ont'a'j jur'a'j ag'ad'o'j, kio'n montr'is la rifuz'o de ili'a'j last'a'j postul'o'j antaŭ la Eŭrop'a Kort'um'o de Hom'rajt'o'j en 2012 kaj antaŭ la Super'a Kort'um'o de Brit'uj'o en Juni'o de 2016. La disput'o'j port'it'a'j al la uson'a'j jurisdikci'o'j (la kort'um'o de la distrikt'o de Kolumbi'o kaj, en apelaci'o, la Super'a Kort'um'o) por kontest'i la decid'o'n star'ig'i la milit'baz'o'n sur ili'a'j teritori'o'j est'is ankaŭ mal'akcept'it'a'j, kun la argument'o, ke tem'as pri akt'o de reg'ist'ar'o ne juĝ'ebl'a pro la dis'ec'o de la potenc'o'j.

La mal'fru'a'j oficial'a'j bedaŭr'o'j, esprim'it'a'j la 16-'a'n de Novembr'o 2016 de la brit'o Al'a'n Duncan, ŝtat'ministr'o pri Eŭrop'o kaj Amerik'o, kiu kvalifik'is la deport'ad'o'n de la ŝagosanoj “erar'a”, tut'e ne trankvil'ig'is tiu'j'n. Ili nun met'as si'a'j'n esper'o'j'n en la agnosk'o'n de la suveren'ec'o de Maŭrici'o pri la insul'ar'o. Sam'e kiel la Okcident'a Sahar'o, la demand'o de la Ŝagos -insul'ar'o est'as konflikt'o nask'it'a en la procez'o de ne'fin'it'a sen'koloni'ig'o kaj de teritori'a disput'o kun la eks'koloni'a potenc'o, kiu esprim'iĝ'as jur'e kaj diplomati'e.

La unu'a okaz'o por jur'ig'i tiu'n konflikt'o'n prezent'iĝ'is en 2010, sekv'e al la decid'o de Brit'uj'o kre'i, sen inter'konsent'o, protekt'at'a'n mar-are'o'n ĉirkaŭ la Ŝagos -insul'ar'o. London'o prav'ig'as la mal'permes'o'n de ĉia ekspluat'ad'o de la viv'a'j kaj mineral'a'j resurs'o'j de la insul'ar'o per la zorg'o konserv'i la mar'a'n medi'o'n. Sed, laŭ diplomati'a mesaĝ'o de la uson'a ambasad'o en London'o kaj mal'kaŝ'it'a de WikiLeaks  [8], ŝajn'as ke tiu decid'o ne est'is ver'e motiv'it'a de ekologi'a'j konsider'o'j. Tiu dokument'o cit'as la asert'o'j'n de la direktor'o de la Ofic'ej'o pri Ekster'land'a'j Afer'o'j kaj de la Commonwealth ( FCO), laŭ kiu est'os mal'facil'a, eĉ mal'ebl'a, por la loĝ'int'o'j daŭr'ig'i si'a'n postul'o'n re'ven'i sur la insul'o'j'n, se la tut'a insul'ar'o de Ŝagos far'iĝ'as mar'a rezerv'ej'o. Ali'a respond'ec'ul'o'j cert'ig'as al la uson'an'o'j, ke tia status'o, mal'e, trud'os nenia'n lim'ig'o'n al la milit'a'j operaci'o'j …

En la real'o la decid'o cel'is mal'ebl'ig'i ĉia'n projekt'o'n re'ven'i de la ŝagosanoj per for'ig'o de ili'a sol'a viv'rimed'o : la fiŝ'kapt'ad'o. Ne surpriz'as, ke la Respublik'o Maŭrici'o kontest'as la star'ig'o'n de tiu protekt'at'a mar-are'o antaŭ la Inter'naci'a Tribunal'o pri Mar-jur'o, konsider'ant'e ke la brit'a iniciat'o mal'respekt'as ili'a'j'n don'it'a'j'n rajt'o'j'n ekspluat'i la resurs'o'j'n de la Ŝagos -insul'ar'o. La arbitraci'a juĝ'o de la 18-'a de Mart'o 2015 dir'as, ke Brit'uj'o romp'is la promes'o'j'n far'it'a'j'n en Lancaster House koncern'e Maŭrici'o'n kaj nul'ig'as la star'ig'o'n de protekt'at'a mar-are'o. Sed, kvankam ĝi re'kon'as mal'simetri'o'n en la rilat'o'j inter la tri koncern'at'a'j land'o'j, la tribunal'o evit'as pri'trakt'i la fon'o'n de la demand'o de la suveren'ec'o kaj agnosk'i al la Respublik'o Maŭrici'o la status'o'n de mar'bord'a ŝtat'o [9].

Sub'ten'o de la sud'a'j land'o'j en la Unu'iĝ'int'a Naci'ar'o

Front'e al tiu blok'it'a situaci'o Maŭrici'o decid'is inter'naci'ig'i la demand'o'n. Ek'de 1965 La Ĝeneral'a Asemble'o de la Unu'iĝ'int'a Naci'ar'o kondamn'is la for'tranĉ'o'n de la Ŝagos -insul'ar'o kaj pet'is London'o'n far'i “Nenia'n dispon'o'n kiu dis'membr'ig'us la teritori'o'n de Maŭrici'o kaj romp'us ĝi'a'n teritori'a'n integr'ec'o'n”. En Juni'o de 2017 ĝi decid'is per 94 por'a'j voĉ'o'j kaj 15 kontraŭ'a'j kaj 65 si'n'de'ten'o'j pet'i konsult'a'n opini'o'n de la Inter'naci'a Justic-Kort'um'o [10] : “terur'a precedenc'o”, laŭ la brit'a reprezent'ant'o. La kort'um'o dev'os dir'i, “ĉu la proced'o de de'lok'ad'o est'is valid'e far'it'a kiam Maŭrici'o akir'is si'a'n sen'de'pend'ec'o'n en 1968” kaj star'ig'i la konsekvenc'o'j'n en inter'naci'a jur'o pri la rest'ad'o de la insul'ar'o sub la administraci'o de Brit'uj'o, “nom'e koncern'e la mal'ebl'o'n en kiu Maŭrici'o trov'iĝ'as por real'ig'i program'o'n de re'lok'ad'o de si'a'j civit'an'o'j”. La analiz'o de tiu voĉ'don'ad'o montr'as signif'a'n sub'ten'o'n de grav'a'j sud'a'j land'o'j (Sud-Afrik'o, Alĝeri'o, Saud-Arab'uj'o, Argentin'o, Brazil'o, Kub'o, Egipt'uj'o, Hind'uj'o [Barat'o], Malajzi'o, Niĝeri'o, Pakistan'o, Filipin'o'j kaj Vjetnam'uj'o). La voĉ'o'j kontraŭ la rezoluci'o, de la alianc'an'o'j de Uson'o kaj de Brit'uj'o (Afgan'uj'o, Aŭstrali'o, Irak'o, Israel'o, Japan'uj'o, Sud-Kore'uj'o kaj de Franc'uj'o, kiu ankaŭ est'is “de'tranĉ'int'a” la insul'o'j'n Mayotte kaj Komor'o'j) est'is atend'it'a'j. La si'n'de'ten'o'j de Rus'land'o kaj de Ĉin'uj'o pov'as klar'iĝ'i per la rezerv'o'j de tiu'j land'o'j uz'i la inter'naci'a'n justic'o'n por regul'ig'i teritori'a'j'n disput'o'j'n, pri kiu'j ili pov'us perd'i, koncern'e Krime'o'n aŭ la insul'o'j'n en la Ĉin'a Mar'o.

Pro si'a'j geopolitik'a'j kaj ekonomi'a'j implik'aĵ'o'j la demand'o de la Ŝagos -insul'ar'o trans'ir'as la angl'a'n-maŭrici'a'n du'flank'a'n kadr'o'n, kaj ne ekzist'as garanti'o pri ĝi'a rezult'o. Laŭ London'o kaj Vaŝington'o, Dieg'o Garcia kontribu'as al la sekur'ec'o de la planed'o kaj ebl'ig'as batal'i kontraŭ la “hibrid'a'j minac'o'j” (teror'ism'o, pirat'ec'o, trans'naci'a'j krim'o'j) kiu'j pov'us nom'e tuŝ'i la al'ir'o'n al la Ruĝ'a Mar'o kaj al la Golf'o. Tiu afer'o do ŝajn'as est'i simptom'a pri la vol'o de la potenc'a'j ŝtat'o'j prefer'i si'a'j'n milit'a'j'n kaj financ'a'j'n interes'o'j'n antaŭ la hom'rajt'o'j kaj la rajt'o'j de la popol'o'j.

Abdelwahab BIAD kaj Elsa EDYNAK.


La aŭtor'o

Abdelwahab BIAD
Docent'o pri inter'naci'a'j rilat'o'j kaj pri inter'naci'a jur'o ĉe la universitat'o de Ruen'o [ Rouen ].
(vid'u)

Elsa EDYNIAK
Doktoriĝantino pri mar-jur'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Pli traf'a esprim'o ol "Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j". - vl

[2] Vd Je'a'n- Louis Peninou, “Un redéploiement stratégique das la Corne de l’Afrique ”, Le Mond'e diplomatique , decembr'o 2001.

[3] Mal'long'ig'o de Uni'o de la Social'ism'a'j Sovet-Respublik'o'j, aŭ Sovet'uni'o aŭ Soveti'o. - vl

[4] “ Exchange of notes concerning the availability for devence purposes of the British Indi'a'n Ocean territory ”, London'o, 30-'a'n de decembr'o 1966.

[5] Ia'n Cobain kaj Richard Norton - Taylor, “ Claims of secret CI'A jail for terror suspects 'o'n British island to be investigated ”, The Guardian , London'o, 19-'a'n de Oktobr'o 2007.

[6] David Vin'e, “ The truth about Dieg'o Garcia ”, Le Mond'e diplomatique , angl'a el'don'o, London'o, 15-'a'n de juni'o 2015.

[7] David Vin'e, Island 'o'n Shame  : The Secret History of the 'US Military Bas'e 'o'n Dieg'o Garcia , Princ'et'o'n University Press, 2009.

[8] “ Cable No 001156 from 'US Enbassy, London to 'US Stat'e Department ”, 15-'a'n de maj'o 2009.

[9] Kp “ l’arbitrage relatif à l ’air'e marin'e protégée des Chagos ( Maurice c. Royaume Un'i) du 18 mars 2015 : un'e décision prudent'e po'ur un litige complexe ”, Revu'e québécoise de droit international , 'n- ro 29.1, Montreal'o, 2016.

[10] Rezoluci'o 71/292 de la 22-'a de Juni'o 2017.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Se reg'ist'ar'o vol'us ver'e ŝanĝ'i la kondiĉ'o'j'n

Front'e al la merkat'o'j la scen'ar'o de batal'o


Post unu'a artikol'o analiz'ant'a la influ'o'n de la financ'o al la ŝtat'o'j (“La invest'ist'o ne voĉ'don'as”, juli'o 2018), tiu ĉi du'a part'o interes'iĝ'as pri la rimed'o'j por rezist'i al tio. En manier'o de fikci'o ĝi imag'as profund'a'n kriz'o'n, kiu instig'as loĝ'ant'ar'o'n batal'i, antaŭ ol propon'i batal'plan'o'n, kiu mal'ferm'as emancip'a'j'n perspektiv'o'j'n, sed sen ignor'i la kost'o'j'n.



de  Renaud LAMBERT , Sylvain LEDER

EN DECEMBR'O de 1997 Ignacio Ramonet, tiam direktor'o de Le Mond'e diplomatique , al'vok'is por “mal'arm'i la merkat'o'j'n”. Preskaŭ du'dek unu jar'o'j'n post'e la antagonism'o inter financ'o kaj popol'a suveren'ec'o ne mal'aper'is, kio'n atest'as la last'a'temp'a'j ital'a'j, turk'a'j kaj argentin'a'j konvulsi'o'j. [1] Malgraŭ la propon'o'j formul'it'a'j en 1997, unu demand'o rest'as : kiel far'i ? Ne vol'i engaĝ'iĝ'i por respond'o, tio el'met'as oni'n al du minac'o'j : la simptom'ar'o de Edip'o kaj la fantom'o de Meduz'o.

En la grek'a mit'ar'o, Edip'o en'karn'ig'as iluzi'o'n : tiu'n ke oni pov'as evit'i si'a'n destin'o'n. Kiam Piti'o anonc'as al li, ke li mort'ig'os si'a'n patr'o'n kaj edz'in'ig'os si'a'n patr'in'o'n, la hero'o fuĝ'as el la urb'o Korint'o, kaj tiel akcel'as la real'ig'o'n de la orakol'o. Jam de long'a temp'o la mal'dekstr'a'j ekonomik'ist'o'j avert'is : se ili'a politik'a tend'ar'o en'potenc'iĝ'as kaj vol'as real'ig'i si'a'n program'o'n, tiam la “diktator'ec'o de la merkat'o'j” met'os ĝi'n sen'kompat'e antaŭ la neces'o'n ek'batal'i. Prov'i ignor'i tiu'n real'o'n aŭ prokrast'i la pens'ad'o'n pri ĝi'a'j konsekvenc'o'j — ekzempl'e por ne frenez'ig'i la merkat'o'j'n — est'as la modern'a ekvivalent'o de la edip'a fuĝ'o. Tio akcel'as la tragedi'o'n, kio'n, en 2015, ilustr'is la subit'a kapitulac'o de la grek'a parti'o Sirizo. [2]

Ĉu idili'a etos'o ?

EKZIST'AS du'a rif'o, kiu'n ali'a figur'o de la grek'a mit'ar'o simbol'as : Meduz'o, kiu ŝton'ig'is tiu'j'n, kiu'j aŭdac'is rigard'i ŝi'n rekt'e en la okul'o'j'n. Mult'a'j politik'a'j organiz'aĵ'o'j kaj asoci'o'j el'spez'as mult'a'j'n taks'a'j'n raport'o'j'n por pri'skrib'i la financ'a'n Gorgon'o'n. Tamen, en la moment'o por imag'i metod'o'n por fal'ig'i ĝi'n, ili ŝajn'as est'i perpleks'a'j. Last'e aper'int'a labor'aĵ'o de la Asoci'o por impost'ad'o de financ'a'j transakci'o'j kaj por civit'an'a ag'ad'o ( Attac) titol'it'a Dek jar'o'j'n post la kriz'o ni trans'pren'u la kontrol'ad'o'n de la financ'o [3], kiu prezent'as si'n kiel “libr'o'n por ag'i”, detal'e el'montr'as la manier'o'n, per kiu la financ'o ostaĝ'ig'is la mond'o'n dum la dis'fal'o de la merkat'o'j, en 2008. Kiam ven'as la part'o dediĉ'it'a al la dis'volv'end'a'j ag'ad'o'j por neŭtral'ig'i la antaŭ'e analiz'it'a'j'n rigl'il'o'j'n, la aŭtor'o'j almenaŭ inter'ŝanĝ'as la sekc'il'o'n kontraŭ la stel'o'j : “Ni iom rev'u”, ili propon'as, antaŭ ol pentr'i si'a'n “real'ism'a'n utopi'o'n” … pasiv'e : “La pez'o de la instituci'a'j invest'ist'o'j mal'kresk'is”, “la hedge funds est'as mal'permes'at'a'j”, “la mal'long'temp'a strategi'o de la financ'merkat'o'j for'las'it'a”, “re'struktur'ad'o de la ŝuld'o'j est'as real'ig'at'a en la kadr'o de inter'naci'a konferenc'o pri la ŝuld'o”. Meduz'o minac'as ; Meduz'o mort'is. Kiu mort'ig'is ŝi'n kaj kiel ? La leg'ant'o pri tio ek'sci'as nenio'n.

Kaj se Edip'o ne fuĝ'us ? Kaj se la mal'dekstr'o kuraĝ'us rekt'e al'rigard'i si'a'n kontraŭ'ul'o'n ? Oni pov'us turn'i si'n al la histori'o por rakont'i la akir'it'a'j'n venk'o'j'n, hieraŭ, kontraŭ la merkat'o'j ; ili ja ekzist'as. Sed, kvankam la pas'int'ec'o liver'as kial'o'j'n por esper'i, ĝi ne ĉiam ebl'ig'as re'far'i la nun'a'n stat'o'n de la fort'rilat'o'j. Nu. ŝajn'as ke la invest'ist'o'j dek'obl'ig'is si'a'j'n kapabl'o'j'n mal'util'i dum ĉiu kriz'o, kiu'n ili kaŭz'is. Kaj tiel ili ĉe la hieraŭ'a'j sukces'o'j vek'as la demand'o'n : kio ebl'is, ĉu tio rest'as ebl'a ?

Ni prov'u ĉi tie imag'i ; tio ebl'ig'as izol'i la variabl'o'j'n por koncentr'i la pens'ad'o'n al la konflikt'o kun la merkat'o'j. Ni de'ir'u do de ideal'a politik'a cirkonstanc'o. Ekzempl'e la jen'a.

Okaz'e de grav'a kriz'o la franc'a politik'a pejzaĝ'o ŝancel'iĝ'as. La loĝ'ant'ar'o dezir'as turn'i la paĝ'o'n de la nov'liberal'ism'o ; ĝi elekt'as hom'o'n, kiu decid'e intenc'as ag'i por tio kaj don'as al li komfort'a'n pli'mult'o'n en la parlament'o. La en'potenc'iĝ'int'a reg'ist'ar'o pov'as kalkul'i kun matur'a politik'a parti'o kun sufiĉ'e mult'a'j kompetent'a'j kadr'ul'o'j por anstataŭ'ig'i la alt'a'j'n funkci'ul'o'j'n, kiu'j rifuz'as la ŝanĝ'o'n. Sur'strat'e, en amas'a kaj fest'ant'a popol'a mobiliz'iĝ'o sever'e atak'as la fi'manovr'o'j'n de la reakci'o. Diskredit'ig'it'a'j, la privat'a'j komunik'il'o'j ne sukces'as lud'i la rol'o'n de opozici'o : ili'a incit'ec'o kontraŭ la reg'ist'ar'o nur pli'ig'is la decid'em'o'n de la loĝ'ant'ar'o. La polic'o kaj la arme'o si'a'vic'e montr'as leĝ'fidel'o'n, kio for'ig'as la perspektiv'o'n de ŝtat'renvers'o.

Ĉu idili'a etos'o, dum la real'o plej oft'e pentr'iĝ'as per tranĉ'il'o'j ? Sen'dub'e. Kaj tamen, spit'e al tiu ĉi idili'a scen'ar'o, [4] la progres'em'a'j fort'o'j dev'os far'i ekster'ordinar'e per'fort'a'n batal'o'n. Ĉar la simpl'a vol'o plen'um'i si'a'j'n promes'o'j'n est'as milit'deklar'o : “Progres'em'a gvid'ant'o, kiu montr'us si'a'n decid'em'o'n, tuj est'ig'us mal'amik'a'n re'ag'o'n de la merkat'o'j, kaj pli ĝeneral'e de ĉiu'j fort'o'j de la kapital'o, analiz'as la ekonomik'ist'o kaj filozof'o Frédéric Lord'o'n. Re'ag'o'n, kiu dev'ig'us li'n uz'i pli alt'a'n rapid'um'o'n, en reciprok'a akr'iĝ'o, kiu konduk'us al tre radikal'a'j dispon'o'j, escept'e de « blok'iĝ'o »” Sed se la batal'o kontraŭ la merkat'o'j hav'as kost'o'n — pri tio pli mal'supr'e — ĝi ebl'ig'as la trans'form'ad'o'j'n, kiu'j'n la financ'a oligarĥ'ar'o mal'permes'as : fin'o'n de la provizor'ec'o, de la produkt'ism'o, de la mal'raci'a el'ĉerp'ad'o de la natur'resurs'o'j, fin'o de la frenez'a konsum'ad'o, de la ĉiu'tag'a koktel'o de kontraŭ-stres'a'j medikament'o'j, de la abism'a'j mal'egal'ec'o'j … “Oni dev'as bon'e mezur'i, preciz'ig'as Lord'o'n, la nivel'o'n de mal'amik'ec'o, al kiu oni el'met'as si'n kaj kiu'n, kiam ĝi est'as lanĉ'it'a, oni jam ne pov'as halt'ig'i. Ĉar ne ekzist'as opci'o de laŭ'grad'ec'o.”

Por far'i tiu'n ekzerc'o'n de imag'ad'o, ni ĉirkaŭ'ig'as ni'n per tri muz'o'j ne ced'em'a'j en ŝtorm'a temp'o : Frédéric Lord'o'n, ĵus prezent'it'a ; Jacques Nikonoff, profesor'o ĉe la Institut'o pri eŭrop'a'j stud'o'j de la universitat'o Pariz'o- VIII, lern'int'o de la Ŝtat'a Lern'ej'o pri Administr'ad'o (EN'A), dum cert'a temp'o reprezent'ant'o de la Depon-kas'o en Uson'o kaj financ'a ataŝe'o por la Trezor'ej'o en Novjork'o ; kaj Dominique Plihon, profesor'o pri financ'a ekonomi'o ĉe la universitat'o Pariz'o- VIII. [5]

Apopleksi'o en la redakt'ej'o'j

LA PREZID'ANT'A'J kaj parlament'a'j elekt'o'j kaŭz'is la sankci'o'n de la merkat'o'j : la franc'a spread  [6] salt'is alt'e'n, dum la invest'ist'o'j for'ir'is el la ŝuld'paper'o'j de Franc'uj'o. Mal'trankvil'a'j pro la promes'o de Pariz'o ĉes'ig'i la nov'liberal'a'n ord'o'n, la grand'a'j riĉ'aĵ'o'j prov'as el'tir'i part'o'n de si'a mon'o. For'ir'o de la invest'ist'o'j kaj fuĝ'o de la kapital'o'j mal'bon'ig'as la pag'bilanc'o'n kaj minac'as la pag'i'pov'o'n de la ŝtat'o.

La Eŭrop'a Uni'o tiam en'ir'as la aren'o'n. Sur politik'a nivel'o la Eŭrop'a Komision'o mult'ig'as la deklar'o'j'n, kiu'j memor'ig'as tiu'n de ĝi'a prezid'ant'o Je'a'n- Claude Juncker en 2015 : “Ne pov'as ekzist'i demokrati'a elekt'o kontraŭ la eŭrop'a'j traktat'o'j” (Le Figar'o, 29-'a'n de januar'o 2015). La ordon'o'j'n re'tir'iĝ'i akompan'as minac'o'j de sankci'o'j pro ne'respekt'o al la kriteri'o'j de “bon'a kondut'o” fiks'it'a'j de la eŭrop'a traktat'o pri stabil'ec'o kaj kresk'o, adopt'it'a en 1997 : publik'a deficit'o mal'pli ol 3 el'cent'o'j de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) kaj nivel'o de en'ŝuld'iĝ'o kiu ne super'as 60 el'cent'o'j'n de la MEP. Ĉar Franc'uj'o ne est'as Grek'uj'o, la kriz'o baldaŭ minac'as ĉiu'j'n land'o'j'n de la eŭr'o-zon'o. La situaci'o far'iĝ'as praktik'e ne'ten'ebl'a.

En tiu stadi'o Franc'uj'o simil'as al kribr'il'o : la eŭr'o'j for'ir'as el ĝi'a teritori'o tra ĉia'j inter'spac'et'o'j. Sub la reĝim'o de liber'a cirkul'ad'o de kapital'o'j (garanti'at'a de la eŭrop'a'j traktat'o'j) la bilet-sifon'o'j mult'as. Special'e tri de ili postul'as pli rapid'a'n re'ag'o'n ol la normal'a ritm'o de leĝ'a'j procedur'o'j permes'as ; do neces'as, laŭ'neces'e, proced'i per dekret'o'j.

Unu'e ĉe la nivel'o de la hot money , aŭ mal'long'temp'a'j spekul'a'j invest'o'j. Tiu'j kapital'o papili'as de unu invest-okaz'o al ali'a. Tim'ig'it'a'j de la politik'a orient'iĝ'o de Pariz'o, ili fuĝ'as el la franc'a teritori'o en elektron'ik'a rapid'o kaj el'ĉerp'as la land'a'j'n rezerv'o'j'n en ali'land'a mon'o. La solv'o ? “Sistem'o nom'at'a «  deposit  », sam'e kiel tiu uz'it'a de Malajzi'o dum la kriz'o de 1997-1998”, propon'as Lord'o'n. Tiu rimed'o trud'as al en'ir'ant'a'j en la teritori'o'n aŭ jam ĉe'est'a'j en ĝi depon'o'n de garanti'o (je tri'on'o) kiu re'don'iĝ'as nur sub cert'a'j kondiĉ'o'j : minimum'a temp'o de rest'ad'o sur la teritori'o (unu jar'o, ekzempl'e, kontraŭ aktual'e kelk'a'j dek'o'j da minut'o'j), kio lim'ig'as la spekul'ad'a'j'n ag'ad'o'j'n sen ĝen'i la produkt'iv'a'j'n invest'o'j'n, la eksport'o'j'n nek import'o'j'n.

Du'a vektor'o de kapital-fuĝ'o : la land'lim'o'j, kiu'j'n la riĉ'aĵ'o'j de la plej grand'a'j riĉ'ul'o'j tra'ir'as amas'e. Ekzist'as rimed'o por re'ten'i ili'n : ĝi aparten'as al la il'ar'o de la kapital-kontrol'o, kies simpl'a el'vok'o kaŭz'as apopleksi'o'j'n en cert'a'j redakt'ej'o'j. Tiu'j meĥanism'o'j “est'is tamen uz'at'a'j en Franc'uj'o inter 1939 kaj 1967 kaj post'e inter 1968 kaj 1989”, memor'ig'as Nikonoff. Ili est'is uz'at'a'j ankaŭ en Argentin'o dum la kriz'o de 2001. Tem'as ĉi tie pri re'star'ig'o de kontingent'ad'o : la proced'o, simpl'a, lim'ig'as la sum'o'j'n, kiu'j'n privat'ul'o'j pov'as re'tir'i en la giĉet'o de si'a bank'o. Ĝi ankaŭ kadr'ig'as la postul'o'j'n de deviz'o'j de entrepren'o'j kaj de mastr'um'o'j laŭ ili'a post'a uz'ad'o.

La tri'a deviz'o-pump'il'o, kiu minac'as ruin'ig'i la franc'a'n ekonomi'o'n, instal'iĝ'as ĉirkaŭ la ŝuld'o. “La unu'a far'end'o est'as anonc'i pag'o'prokrast'o'n pri la ŝuld'o-pag'o“, opini'as Nikonoff. “Tio don'as la okaz'o'n por lanĉ'i civit'an'a'n kontrol'procedur'o'n, simil'a'n al tiu organiz'it'a de la Kolektiv'o por civit'an'a kontrol'procedur'o de la publik'a ŝuld'o [ CAC ] en 2014, al'don'as Plihon. La asemble'o, konsist'ant'a el civit'an'o'j, parlament'a'j deleg'it'o'j, reprezent'ant'o'j de la soci'o, demonstr'as, ke la eksplod'o de la ŝuld'o, kiu pas'is de 60 el'cent'o'j al 100 el'cent'o'j de la MEP inter 2008 kaj 2018, grand'part'e de'ven'as el la financ'a kriz'o. Oni tiam decid'as, ke grav'a part'o de la ŝuld'o ne est'as laŭ'leĝ'a. Per ali'a'j vort'o'j, ke la civit'an'o'j ne dev'as re'pag'i ĝi'n.” En 2014 la analiz'o'j de la CAC taks'is, ke proksim'um'e 59 el'cent'o'j de la aktual'a alt'ec'o de la ŝuld'o dev'ig'as al nenia re'pag'o.

Ĉi tie la ekzerc'o de imag'ad'o komplik'iĝ'as : “Pag'o'prokrast'o pri la franc'a ŝuld'o, kiu super'as 2000 miliard'o'j'n da eŭr'o'j, tuj kaŭz'us grav'a'n sistem-kriz'o'n, avert'as Lord'o'n, sen tamen propon'i ke oni rezign'u pri ĝi. Ĉiu'j inter'naci'a'j (kaj naci'a'j) invest'ist'o'j el'met'it'a'j al la franc'a suveren'a risk'o, est'us mal'stabil'ig'it'a'j. Jen la panik'o en ĉiu'j etaĝ'o'j, kaj mult'a'j bank'o'j kolaps'us.” Kio'n far'i en tia'j kondiĉ'o'j ? Li desegn'as du voj'o'j'n : “Sufiĉ'e fru'e antaŭ'sci'ig'i, ke Franc'uj'o honor'os si'a'j'n engaĝ'iĝ'o'j'n je kondiĉ'o'j, kiu'j'n ĝi suveren'e fiks'os, kaj sen far'i nov'a'j'n ŝuld'o'j'n ĉe la merkat'o'j. Aŭ las'i al'ven'i la financ'a'n ĥaos'o'n, kaj profit'i ĝi'n : kolekt'ant'e la bankrot'a'j'n bank'o'j'n per kuler'et'o, do … per 0 eŭr'o.” En scen'ar'o de al'front'iĝ'o kun la merkat'o'j tiu opci'o ebl'ig'as organiz'i la trans'ir'o'n al social'ig'it'a sistem'o de kredit'o.

“Plej grav'as, daŭr'ig'as Nikonoff, ke tuj la fort'rilat'o invers'iĝ'is : jam ne la ŝtat'o sufer'as la prem'o'n de la invest'ist'o'j, sed mal'e. Ek'de tiu moment'o ĝi kapabl'as kre'i mal'cert'ec'o'n ĉe ili kaj sam'temp'e divid'i ili'n — grav'eg'a aspekt'o de la afer'o'j, kiu evit'os la aper'o'n de unu'ec'a front'o.” Kiel ? “Per anonc'o, ekzempl'e, ke cert'a'j ag'ant'o'j ricev'os re'pag'o'n, sed ne la ali'a'j. Kaj sur'baz'e de kvot'o'j, kiu'j'n decid'i la publik'a potenc'o rezerv'as al si la liber'ec'o'n …”

“Minimum'o da mal'glat'ec'o”

SE, POST ŝtop'ad'o de la franc'a kribr'il'o, la eŭr'o'j jam ne for'ir'as, ili ankaŭ ne en'ir'as, ĉar la invest'ist'o'j ne dezir'as invest'i en land'o'n, kiu'n ili jam ne pov'as for'las'i. La pag'prokrast'o don'is al Pariz'o financ'a'n ag'o'spac'o'n, sed tiu ne sufiĉ'as por plen'ig'i la primar'a'n deficit'o'n de la land'o (la diferenc'o'n inter la en'spez'o'j kaj el'spez'o'j de la publik'a'j administraci'o'j). En 2017 la sum'o'j por re'pag'o de la ŝuld'o est'is 42 miliard'o'j da eŭr'o'j ; la primar'a deficit'o proksim'um'e 15 krom'a'j miliard'o'j. Neces'as do trov'i dispon'ebl'a'n mon'o'n por pag'i la salajr'o'n al la funkci'ul'o'j, pri'zorg'i la lern'ej'o'j'n ktp. Per ali'a'j vort'o'j, por mal'firm'ig'i la maŝ'nod'o'n de la merkat'o'j “neces'as imag'i procedur'o'n de financ'ad'o de la ŝtat'o, kiu ne pas'u tra ili, resum'as Lord'o'n. Tio ŝajn'as est'i de fundament'a logik'o … ĉar oni prov'as liber'iĝ'i el ili”.

“En la unu'a temp'o Pariz'o pov'as turn'i si'n al la Eŭrop'a Centr'a Bank'o [ ECB ] pet'ant'e ĝi'n aĉet'i ŝuld'paper'o'j'n”, propon'as Plihon. Van'a prov'o : mal'e al la statut'o'j de la instituci'o, Frankfurt'o, kiel antaŭ'vid'it'e, rifuz'as la pet'o'n. “En tiu kaz'o Franc'uj'o turn'as si'n al si'a propr'a centr'a bank'o, klar'ig'ant'e ke ĝi rifuz'as la dikt'aĵ'o'n de la ECB, konklud'as la ekonomik'ist'o. “La ŝtat'o'j dum long'a temp'o financ'is si'n ĉe si'a'j centr'a'j bank'o'j, prav'ig'as Nikonoff. La bank'o'j prunt'as al ili je interez'kvot'o'j, kiu'j pov'is est'i pli mal'alt'a'j ol la merkat'a'j ; kelk'foj'e je kvot'o nul'a. Eĉ okaz'is ke ili don'is prunt'o'j'n ne re'pag'end'a'j'n.” Kaj se la prezid'ant'o de la Bank'o de Franc'uj'o si'a'vic'e mal'em'as, argument'ant'e per si'a “sen'de'pend'ec'o” ? “Neces'as instal'i fort'rilat'o'n, inter'romp'as Plihon. Oni ne pov'as gajn'i sen minimum'o da mal'glat'ec'o.” Lord'o'n ne dir'as io'n ali'a'n : “La struktur'o'j de la inter'naci'a ekonomi'o kaj de la naci'a'j ekonomi'o'j est'as aranĝ'it'a'j tiel ke, por eĉ nur iom'et'e ced'ig'i la financ'a'j'n fort'o'j'n neces'as romp'i al ili la vertebr'o'n. Kaj tio ebl'as per brutal'a'j dispon'o'j. Oni ja ŝanĝ'as la politik'a'n univers'o'n.”

Jen la Bank'o de Franc'uj'o liber'ig'it'a el si'a pragmat'a sen'de'pend'ec'o, kiu ĝis nun lig'is ĝi'n sol'e al la interes'o'j de la financ'a mond'o. La reg'ist'ar'o nun turn'as si'n al la intern'a ŝpar'aĵ'o, sufiĉ'e grav'a — ŝanc'o, pri kiu la grek'o'j ne dispon'is — por don'i du'a'n font'o de solid'a financ'ad'o : “Nur la financ'a riĉ'aĵ'o (ekster la ne'mov'ebl'aĵ'o'j) de la mastr'um'o'j est'as taks'at'a je 3.800 miliard'o'j da eŭr'o'j, el kiu'j 1.300 miliard'o'j por viv-asekur'o'j, skrib'is la ekonom'i-ĵurnal'ist'o Je'a'n- Michel Quatrepoint en 2010 (La Tribun'e, 27-'a'n de decembr'o 2010). Tiu de la ŝtat'o (daŭr'e sen ne'mov'ebl'aĵ'o'j) taks'iĝ'as je 850 miliard'o'j da eŭr'o'j. Do, aktiv'aĵ'o'j por la dom'o Franc'uj'o (ekster entrepren'o'j) de sum'e 4.650 miliard'o'j. Front'e al tio, la ŝuld'o de la mastr'um'o'j est'as je 1.300 miliard'o'j, el kiu'j tri kvar'on'o'j est'as ne'mov'ebl'aĵ-kredit'o'j. Kaj tiu de la ŝtat'o, je 1.600 miliard'o'j. Ni hav'as do larĝ'e pozitiv'a'n sald'o'n.” La post'a kresk'o de la franc'a ŝuld'o al 2.000 miliard'o'j da eŭr'o'j ne sen'valid'ig'as tiu'n argument'ad'o'n.

Por kolekt'i tiu'n ŝpar'aĵ'o'n Nikonoff propon'as el'don'i ne'inter'trakt'ebl'a'j'n obligaci'o'j'n, dispon'o jam uz'it'a en Kaliforni'o en la jar'o 2009. Minac'at'a de ne'pag'i'pov'o, tiu uson'a ŝtat'o distribu'is ŝuld'o-atest'o'j'n (IO'U, de la angl'a 'I owe you , “mi ŝuld'as al vi”) por pag'i si'a'j'n faktur'o'j'n. Re'pag'it'a'j, tiu'j slip'o'j post'e uz'ebl'is de la loĝ'ant'ar'o. Kaliforni'o est'is tiam gvid'at'a de respublik'an'a guberni'estr'o : s - ro Arnold Schwarzenegger.

“Ceter'e oni far'as dev'ig'a'j'n de'prunt'o'j'n ĉe la bank'o'j kaj asekur-kompani'o'j, daŭr'ig'as Nikonoff. Ali'vort'e, la ŝtat'o trud'as al tiu'j societ'o'j aĉet'o'n de don'it'a frakci'o de tiu'j ŝuld'o-el'don'aĵ'o'j.” Ĉu konfisk'a meĥanism'o ? “Aktual'e ekzist'as dek'kvin'o da franc'a'j kaj inter'naci'a'j bank'o'j kiu'j sub'skrib'as klaŭz'ar'o'n por akir'i la status'o'n de special'ist'o'j pri Trezor-valor'o'j [ SVT ] ĉe la Agence Franc'e Trésor. Inter ili'a'j dev'o'j : ĉiu aĉet'u almenaŭ 2 el'cent'o'j'n de ĉiu el'don'o, do sum'e 30 el'cent'o'j'n por la dek'kvin SVT. Kaj tamen, neniu denunc'as form'o'n de dev'ig'a ŝpar'ad'o. Ni pov'us kontent'iĝ'i per etend'o de la status'o de SVT al ĉiu'j bank'a'j establ'o'j.” Ekzempl'e, antaŭ ol etend'i la meĥanism'o'n de dev'ig'a'j prunt'o'j al la mastr'um'o'j. “En 1976, memor'ig'as Plihon, dum la grand'a sek'ec'o, la ŝtat'o dev'ig'is la loĝ'ant'ar'o'n kun cert'a nivel'o de en'spez-impost'o prunt'i al ĝi je kondiĉ'o'j ne inter'trakt'ebl'a'j.” La Kas'o pri Depon'aĵ'o'j, daŭr'e publik'a en Franc'uj'o, don'as la ideal'a'n instrument'o'n por de'flu'ig'i kaj mastr'um'i tiu'j'n flu'o'j'n.

La akir'it'a'j financ'a'j ag'o'spac'o'j ebl'ig'as real'ig'i social'a'n program'o'n kapabl'a'n facil'ig'i la al'iĝ'o'n de la loĝ'ant'ar'o : pli'bon'ig'o de la protekt'o de la salajr'ul'o'j, alt'ig'o de la pensi'o'j kaj ĝeneral'a klopod'o por pli'bon'ig'i la viv'nivel'o'n ne neces'e per krom'a konsum'ad'o (sen'pag'ec'o de la publik'a'j transport'o'j, de lern'ej'a'j manĝ'ej'o'j, social'a'j loĝ'ej'o'j …).

Per tio tamen ankoraŭ ne ĉio est'as decid'it'a, ĉar neces'as stabil'ig'i la situaci'o'n por long'a perspektiv'o. Por ag'i en tiu direkt'o, la ŝtat'o dispon'as pri efik'a rimed'o : la impost'o. La politik'a'j fort'o'j en la potenc'o en Pariz'o ne forges'is ke, malgraŭ la progres'ant'a erozi'o de la impost'o por riĉ'a'j mastr'um'o'j kaj por la kapital'o ek'de la 1970-'a'j jar'o'j, konservativ'a'j reg'ist'ar'o'j antaŭ'e praktik'is impost-kvot'o'j'n, kiu'j'n la ekonomi'a gazet'ar'o hodiaŭ juĝ'us konfisk'a'j. Inter 1950 kaj 1963 la loĝ'ant'o'j de la Blank'a Dom'o nom'iĝ'is nek Lenin'o nek “ CheGuevara, sed Harry Trum'a'n, Dwight Eisenhower kaj John Fitzgerald Kennedy. Ĉiu'j tamen konserv'is marĝen'a'n part'o'n de impost'o'j (la plej alt'a kaj aplik'at'a nur al la super'a part'o de la en'spez-nivel'o de la plej riĉ'a'j mastr'um'o'j) pli alt'a ol 90 el'cent'o'j. Inspir'it'a de tiu ekzempl'o, la franc'a reg'ist'ar'o re'star'ig'is sistem'o'n de progres'a'j dev'ig'a'j de'pren'o'j por ĉiu'j en'spez'o'j kaj sam'temp'e for'ig'is la impost'a'j'n kaj soci'a'j'n niĉ'o'j'n, kiu'j ebl'ig'is evit'i tio'n. Ĝi ceter'e re'star'ig'is la impost'o'n de solidar'ec'o por riĉ'aĵ'o ( ISF) kaj far'is ĝi'n sufiĉ'e fort'a kaj progres'ant'a por ke la plej bon'stat'a'j mastr'um'o'j — 10 el'cent'o'j de la plej bon'stat'a'j franc'o'j posed'as 47 el'cent'o'j'n de la naci'a riĉ'aĵ'o — est'u instig'at'a'j vend'i part'o'n de si'a'j hav'aĵ'o'j por pag'i ĝi'n.

La demand'o de la bank'o'j baldaŭ lev'iĝ'as : “Est'us sufiĉ'e mal'facil'a klar'ig'i ke oni plen'um'is ĉio'n kio est'as ĵus pri'skrib'it'a por las'i daŭr'ig'i ili'a'j'n financ'merkat'a'j'n ag'ad'o'j'n kaj por daŭr'e el'met'i la soci'o'n al ili'a'j mal'ekvilibr'ig'a'j tendenc'o'j”, pens'as Lord'o'n. Cert'a'j bank'o'j, ĉu tuŝ'it'a'j de la anonc'o de pag'prokrast'o pri la ŝuld'o aŭ de la (sever'a) en'kadr'ig'o de ili'a'j spekul'a'j aktiv'ec'o'j, perd'as si'a'n ekzist'o-kial'o'n. Pariz'o profit'os tio'n por ŝtat'ig'i tiu'j'n, kiu'j'n ĝi bezon'as. Kaj Plihon al'don'as : “… antaŭ ol trans'don'i la gvid'ad'o'n al asemble'o'j de uz'ant'o'j kaj de salajr'ul'o'j, por evit'i la problem'o'j'n de la ŝtat'ig'o'j en 1981, kiam la ŝtat'a'j mastr'um'ant'o'j montr'iĝ'is pret'a'j mastr'um'i si'a'j'n establ'o'j'n sam'e kiel privat'a'j societ'o'j”. Por antaŭ'mal'help'i ĉia'n inter'romp'o'n de la mon'cirkul'ad'o, la reg'ist'ar'o atribu'as al si la kontrol'ad'o'n por garanti'i la dispon'ebl'o'n de mon'o en la tut'a teritori'o, ekzempl'e per la ret'o de la poŝt-agent'ej'o'j.

Kompren'ebl'e, la unu'ec'a mon'o [la eŭr'o] ŝancel'iĝ'as. Aŭ Franc'uj'o eksklud'iĝ'os el la Eŭrop'a Uni'o pro mal'respekt'o de la traktat'o'j kiu'j mal'permes'as, ekzempl'e, ĉia'n mal'help'o'n al la liber'a cirkul'ad'o de kapital'o'j (la princip'o mem de tiu'j dispon'o'j ja cel'as batal'i kontraŭ la merkat'o'j) ; aŭ la eŭr'o eksplod'as sub la financ'a'j streĉ'it'ec'o'j, kiu'j'n la franc'a krud'aĵ'o kaŭz'as. En tiu stadi'o prezent'iĝ'as du scen'ar'o'j : optimism'a la unu'a, ne la ali'a.

Ideal'e, la politik'a moment'o, kiu'n Franc'uj'o tra'ir'as, trov'as eĥ'o'j'n ekster'land'e. Ĉu simil'a kriz'o produkt'as la sam'a'j'n efik'o'j'n aŭ ĉu la franc'a ekzempl'o spron'as ali'a'j'n politik'a'j'n fort'o'j'n — grup'o de land'o'j si'a'vic'e ŝanĝ'as la direkt'o'n. Kun'e kun Pariz'o ili el'labor'as strategi'o'n por sen'iĝ'i je la reg'ad'o de la merkat'o'j kaj unu'iĝ'as por don'i al si komun'a'n mon'o'n, kiu ebl'as protekt'i la naci'a'j'n mon'o'j'n kontraŭ la merkat'o'j. [7]

Sed nenio garanti'as, ke ali'a'j popol'o'j inspir'iĝ'as — en sam'a elan'o — de la franc'a decid'em'o. Pariz'o do pov'us rest'i izol'it'a. Tiu'kaz'e, ĝi'a eksklud'o el la eŭr'o'zon'o (kiu okaz'os ek'de kiam la Bank'o de Franc'uj'o pres'as bilet'o'j'n laŭ ordon'o de la reg'ist'ar'o) aŭ la dis'fal'o de la unu'ec'a mon'o kaŭz'us re'ven'o'n al la frank'o (la cirkul'ant'a'j eŭr'o'j est'os ŝanĝ'ot'a'j laŭ kondiĉ'o'j fiks'it'a'j de la reg'ist'ar'o). “Almenaŭ en la unu'a temp'o la frank'o est'os deklar'it'a ne'ŝanĝ'ebl'a por la mastr'um'o'j kaj entrepren'o'j, propon'as Nikonoff. Tiu dispon'o ne ĝen'as la inter'naci'a'n komerc'o'n, ĉar la entrepren'o'j bezon'as deviz'o'j'n kaj pet'as ili de si'a bank'o, kiu si'a'vic'e turn'as si'n al la centr'a bank'o. Sed ĝi ebl'ig'as efik'e batal'i kontraŭ fuĝ'o de kapital'o'j kaj protekt'i la mon'o'n kontraŭ la furioz'o de la merkat'o'j.” Post'e la ŝtat'o adapt'as la ŝanĝ'o'kvot'o'n al si'a'j prioritat'o'j (industri'a'j, social'a'j ktp), do politik'e. La dispon'o pri fid'ind'a'j kadr'ul'o'j ebl'ig'as evit'i la aper'o'n de korupt'o.

Est'i pret'a'j en la ĝust'a moment'o

EGAL'E ĈU ĝi est'as asoci'it'a aŭ ne al komun'a mon'o, la nov'a frank'o spert'os pli'mal'valor'iĝ'o'n. Tiu, bon'far'a se ĝi stimul'as la konkurenc'kapabl'o'n de la franc'a'j produkt'o'j destin'it'a'j al eksport'o (pro ili'a'j prez'o'j en pli mal'fort'a mon'o ili kost'as mal'pli al la import'ist'o'j), simetri'e puf'ig'as la franc'a'n ekster'a'n faktur'o'n, do la sum'o'n de tio, kio'n Franc'uj'o import'as.

Tiu'kamp'e la reg'ist'ar'o propon'as disting'i la produkt'o'j'n. Por tiu'j, kiu'j est'as ne'mal'hav'ebl'a'j, ekzempl'e petrol'o, ĝi klopod'as por orient'i la bezon'o'j'n al mal'kresk'o, inkluziv'e per impost'a'j kaj ekonomi'a'j instig'o'j. “Ĉar neces'as pas'i tra protekt'ism'a moment'o, en kiu oni anstataŭ'ig'as la import'aĵ'o'j'n”, dir'as Nikonoff, kio implic'as protekt'i la nask'iĝ'ant'a'j'n industri'a'j'n klopod'o'j'n per dog'a'n-bar'o'j (ĉar la unu'ec'a merkat'o dis'romp'iĝ'is). “Pariz'o dev'as ankaŭ far'i inter'konsent'o'j'n kun la societ'o'j, kiu'j dispon'as pri mank'ant'a'j teĥnologi'o'j, propon'ant'e la permes'o'n ke ili vend'u sur la franc'a teritori'o kontraŭ trans'ig'o de teĥnologi'o”, komplet'ig'as Nikonoff. Rest'as la kamp'o de produkt'o'j, kiu'j'n la reklam'o instru'is al ni konsider'i kiel ne'mal'hav'ebl'a'j'n (tia'n mark'o'n de poŝ'telefon'o, tia'n ali'a'n apart'e fam'a'n pantalon'o'n ktp) … kaj kiu'n ĉiu dev'as lern'i viv'i sen ĝi aŭ kiu'n la reg'ist'ar'o decid'as kovr'i per alt'a'j dogan'aĵ'o'j. Neces'as, ke oni memor'ig'u al la loĝ'ant'ar'o, ke por la ekonomi'a trans'form'ad'o oni dev'as modif'i si'a'j'n konsum-kutim'o'j'n, en kun'tekst'o en kiu ĉiu percept'as, ke la aktual'a'j eksces'o'j puŝ'as la planed'o'n en la katastrof'o'n. Ĉar jam neces'as adapt'i ni'a'j'n kondut'o'j'n, kial ne far'i tio'n tiel, ke tiu evolu'o proksim'ig'u ni'n al soci'o, kiu pli bon'e kongru'as kun la aspir'o'j de la plej'mult'o ?

“Iam oni dev'as akcept'i la ide'o'n, ke oni ne pov'as hav'i ĉio'n : la komplet'a'n daŭr'ig'o'n de la konsum'ad'o kaj la romp'o'n kun la nov'liberal'ism'o. Krom'e, la « nov'liberal'a konsum'ad'o » kost'as, kaj eg'e : mal'egal'ec'o'j, ĝeneral'ig'it'a provizor'ec'o de labor'o, sufer'o ĉe labor'o, ktp , argument'as Lord'o'n. Nu, la el'ir'o el la nov'liberal'ism'o propon'as al ni tut'e ali'a'n koher'o'n kaj real'a'j'n profit'o'j'n : liber'ig'it'a'j el la restrikt'o'j de la buĝet'o'j, de la eŭr'o kaj de la merkat'o'j, ni pov'as re'dis'volv'i la publik'a'j'n serv'o'j'n kaj la util'a'j'n dung'o'j'n ; protekt'at'a'j per la ebl'ec'o de mal'pli'valor'ig'o kaj per raci'a protekt'ism'o, la salajr'o'j pov'as de'nov'e kresk'i sen mal'util'i al la konkurenc'kapabl'o ; fin'e, la lim'ig'o de la financ'o pov'as etend'iĝ'i per mal'munt'ad'o de la potenc'o de la akci'ul'o'j, por re'star'ig'i mal'pli infer'a'n labor-organiz'ad'o'n.”

Re'star'ig'o de la real'a ekonomi'o, trans'form'ad'o de la social'a demokrati'o, en'pren'o de la medi'a'j demand'o'j, reform'o de la instituci'o'j … Sen'dub'e ali'a'j dispon'o'j pov'as sekv'i. Sed la rimed'o'j por batal'i kontraŭ la merkat'o'j ekzist'as : neniu el la dispon'o'j ĉi tie prezent'it'a'j est'as io tut'e nov'a. La demand'o, kiu'n la projekt'o de emancip'iĝ'o rilat'e al la merkat'o'j do ne est'as teĥnik'a, sed politik'a.

Tamen neniu imag'as, ke la scen'ar'o ĵus pri'skrib'it'a (mon'a kaj impost'a revoluci'o, trans'form'ad'o de la produkt'ad-cirkvit'o'j, renvers'o de la konsum-kutim'o'j) pov'as akir'i la al'iĝ'o'n de politik'a pli'mult'o dum trankvil'a temp'o. Sed la est'ont'ec'o ne al'konduk'os trankvil'o'n. Kiam la ven'ont'a fulm'o'tondr'o eksplod'os, la liberal'ul'o'j est'as re'foj'e pret'a'j, ekip'it'a'j per voj'plan'o, pri kiu en Grek'uj'o ebl'is vid'i, ĝis kie'n ĝi pov'as konduk'i. Kial ne ankaŭ ni'a'vic'e prepar'iĝ'i por la batal'o, sed por ke ĝi mal'ferm'u la voj'o'n al mond'o pli solidar'a ?

Renaud LAMBERT kaj Sylvain LEDER.


La aŭtor'o

Renaud LAMBERT
ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

Sylvain LEDER
Profesor'o pri ekonomi'a'j kaj soci'a'j scienc'o'j, part'o'pren'is en la kun'ord'ig'ad'o de la “Manuel déconomie critique du Mond'e diplomatique ”, 2016.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Komunik'il'o'j kontraŭ komunik'il'o'j

La brazil'a Par'ana'o front'e al la « modern'ig'o » de la agr'o'kultur'o

Carlos Slim, la tut'a or'o de Meksiki'o

Kiel kub'an'o'j viv'as

En Ital'uj'o kaj en Turk'uj'o sam'e kiel ĉie, la reg'ist'ar'o'j ced'as al la merkat'o'j



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Vd “La invest'ist'o ne voĉ'don'as”, Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, juli'o 2018, unu'a etap'o de tiu ĉi tekst'o.

[2] Vd pri tiu eŭrop'a katastrof'o : Vilhelm'o Lutermano (ed.) : La Eŭrop'a Uni'o, Grek'land'o kaj la eŭrop'an'o'j. Divers'a'j koncept'o'j por la est'ont'ec'o. Dokument'o'j Esperant'ig'it'a'j kaj aranĝ'it'a'j de Vilhelm'o Lutermano. Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2015, 106 paĝ'o'j, ISBN 978-2-36960-027-5 (= MAS-libr'o 'n- ro 126).

[3] Dix ans après la crise, prenons le contrôle de la financ'e, Les Liens qui libèrent, 2018.

[4] Pri kiu la aŭtor'o'j mezur'as, ke ĝi for'ig'as paradoks'o'n : kiel prepar'i la loĝ'ant'ar'o'n al la batal'o, kaj al la klopod'o'j, kiu'j'n ĝi implic'as sen kaŭz'i la furioz'o'n de la merkat'o'j kaj la ekonomi'a'n katastrof'o'n, al kiu ĝi pov'as konduk'i … eĉ antaŭ ol ke oni sukces'as en'potenc'iĝ'i ?

[5] Respektiv'e aŭtor'o'j, inter'ali'e, de Jusquà quand  ? Po'ur en fin'ir avec les crises financières [Ĝis kiam ? Por ĉes'ig'i la financ'a'j'n kriz'o'j'n], Raisons dagir, Pariz'o, 2008 ; Sortons de l’euro  ! Restituer la souveraineté monétaire au peuple [Ni for'las'u la eŭr'o'n ! Re'star'ig'i la mon'a'n suveren'ec'o'n de la popol'o], Mille et un'e nuits, Pariz'o, 2011 ; kaj La Monnaie et ses mécanismes [La mon'o kaj ĝi'a'j meĥanism'o'j], La Découverte, Pariz'o, 2017.

[6] Diferenc'o inter la interez'kvot'o'j aplik'at'a'j al la ŝuld'o'paper'o'j el'don'it'a'j de don'it'a land'o kaj tiu aplik'at'a al ŝuld'paper'o'j el'don'it'a'j de ali'a land'o kun reputaci'o de solid'ec'o ( ekz -'e German'uj'o).

[7] Vd Laura Raim, “De la monnaie unique à la monnaie commune ” [“De la unu'ec'a mon'o al la komun'a mon'o”], Manuel déconomie critique du Mond'e diplomatique , 2016.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

La prezid'ant'o Daniel Ortega en sak'strat'o

Sub'prem'a de'voj'iĝ'o en Nikaragv'o


Ek'de April'o, Nikaragv'o sufer'as strat'a'j'n al'front'iĝ'o'j'n. Ĉe unu flank'o manifestaci'ant'o'j de divers'a'j social'a'j de'ven'o'j kaj kun oft'e mal'kongru'a'j ambici'o'j. Ali'flank'e, la ŝtat'estr'o, s - ro Daniel Ortega, kiu'n la sub'prem'ad'o de tim'ig'as. En la 1980-'a'j jar'o'j la sandin'ist'a gvid'ant'o pov'is kalkul'i kun la sub'ten'o de la inter'naci'ism'a mal'dekstr'o. Kiel tio stat'as hodiaŭ ?



de  Bernard DU'TERM'E

EKZIST'AS du interpret'o'j de la politik'a'j per'fort'o'j, kiu'j dis'ŝir'as Nikaragv'o'n ek'de la last'a April'o. Unu'flank'e la prezid'ant'o Ortega, la sandin'ist'a gvid'int'o re'ven'int'a al la kap'o de la land'o per la urn'o'j en 2006, prezent'as si'n kiel la viktim'o'n de prov'o de “puĉ'o” aŭ de “konspir'o” far'at'a de la “teror'ist'o'j”, de “delikt'ul'o'j” kaj de “fi'drog'a'j komerc'ist'o'j”. Ali'flank'e, la kontest'ant'o'j — student'o'j, kamp'ul'o'j, pensi'ul'o'j, indiĝen'o'j ktp  —, kun'ven'ant'a'j en mobiliz'iĝ'o'j sam'temp'e amas'a'j kaj mal'homogen'a'j, kiu'j nom'as si'n “mem'kun'vok'it'a'j”, proklam'as ke ili vol'as pac'e renvers'i la ortegistan, nepotism'a'n kaj korupt'a'n diktator'ec'o'n”.

En Eŭrop'o sam'e kiel en Nord'a kaj Sud'a Amerik'o, la inter'naci'a mal'dekstr'o, iam solidar'a kun la revoluci'o de la Sandin'ist'a Front'o de Naci'a Liber'iĝ'o ( FSLN laŭ la hispan'a) gvid'at'a de la sam'a Ortega en la 1980-'a'j jar'o'j, ankaŭ divid'iĝ'as. La unu'a'j, proksim'a'j de la pli'mult'o de la komand'ant'o, de la politik'a'j respond'ec'ul'o'j kaj de la sandin'ist'a'j intelekt'ul'o'j de hieraŭ, kiu'j for'las'is la SFNL, sen'iluzi'iĝ'int'a'j aŭ eks'ig'it'a'j de la ortegismo, denunc'as la nov'liberal'a'n, konservativ'a'n kaj aŭtokrat'a'n karakter'o'n de potenc'o, kiu, laŭ ili, tromp'as la inter'naci'a'n opini'o'n, ĉar ĝi deklar'as si'n social'ist'a ; inter ili la Zapat'ist'a Arme'o de Naci'a Liber'iĝ'o en Meksik'o, la Sen'ter'a Mov'ad'o en Brazil'o aŭ s - ro José “Pep'e” Mujica, prezid'int'o de Urugvaj'o. La ali'a'j, ekzempl'e la Forum'o de San-Paŭl'o, kiu kun'ig'as la esenc'a'j'n latin'amerik'a'j'n progres'em'a'j'n parti'o'j'n, vid'as en la per'fort'aĵ'o'j la man'o'n de Vaŝington'o kaj la um'ad'o'j'n de lok'a mal'dekstr'o dezir'ant'a sen'iĝ'i je mal'dekstr'a reg'ist'ar'o. La pruv'o, ili argument'as : S - ro Ortega sufer'as la atak'o'j'n de la grand'a mastr'ar'o kaj de la katolik'a hierarĥi'o — kaj ne preciz'ig'as, ke la privat'a sektor'o kaj la eklezi'o est'is hieraŭ inter la unu'a'rang'a'j sub'ten'ant'o'j.

For'las'o de la ambici'o'j de hieraŭ

LA OPCI'O'J de la ne'mov'ebl'a ĝeneral'a sekretari'o de la FSLN ne las'as mult'a'n spac'o'n por dub'o, ek'de la elekt'a mal'venk'o de la sandin'ist'o'j ĉe la voĉ'don'ad'o de 1990. Re'konker'i la potenc'o'n, konstru'i kaj firm'ig'i si'a'n hegemoni'o'n, du'obl'ig'i la maln'et'a'n en'land'a'n produkt'o'n ( MEP) en unu jar'dek'o (2007-2017) kaj akir'i la gratul'o'j'n de la inter'naci'a'j financ-instanc'o'j, tio hav'as kost'o'n : rezign'o'n pri la iam'a'j ideal'o'j pri potenc-divid'o, de soci'a just'ec'o aŭ de naci'a suveren'ec'o.

La prezid'ant'a grup'o preciz'e konstru'is si'a'n al'pren'o'n de ĉiu'j potenc'o'j. Ĝi far'is inter'konsent'o'j'n kun la antaŭ'a'j mal'amik'o'j:mecenat'o'j de la kontraŭ'revoluci'o, ideologi'ist'o'j de la liberal'ism'o, pli aŭ mal'pli korupt'a'j dekstr'a'j politik'a'j gvid'ant'o'j, “prezid'ant-far'a'j” kardinal'o'j, evangeli'a'j gvid'ant'o'j. Ĝi reform'is aŭ ĉirkaŭ'ir'is la konstituci'o'n, pli'oft'ig'is la al'elekt'o'j'n kaj sekret'a'j'n inter'konsent'o'j'n, organiz'is dub'ig'a'j'n elekt'o'j'n … Ĉiu manovr'o est'is prav'ig'it'a de la ating'it'a rezult'o : ĉia'kost'e solid'ig'i la potenc'o'n, por ne plu las'i si'n pri'ŝtel'i kiel en 1990. S - ro Or'land'o Nuñez, konsil'ant'o de la prezid'ant'o, volont'e konfirm'is tio'n al ni, dum inter'parol'ad'o en Februar'o de 2017 : “Kiel ni pov'int'us re'akir'i kaj post'e firm'ig'i ni'a'n potenc'o'n sen tiu'j inter'konsent'o'j kaj tiu'j voĉ-aĉet'o'j ? Nenia hegemoni'o ebl'as sen alianc'o. Kiel la dekstr'a'j parti'o'j pov'us ankoraŭ venk'i, kiam la pli'mult'o de ili'a'j gvid'ant'o'j sid'as nun en la parlament'o kiel sandin'ist'a'j aŭ alianc'a'j deput'it'o'j ? Ni ne vol'as plu perd'i la potenc'o'n per la urn'o'j.” Mal'long'e, la spert'o de 1990 prav'ig'is sen'kompleks'a'n oportun'ism'o'n miks'it'a'n kun doz'o de cinik'ism'o.

Sur ekonomi'a nivel'o, profit'ant'e inter'naci'a'n kun'tekst'o'n favor'a'n ĝis en 2014 (alt'a'j prez'o'j de eksport'at'a'j krud'material'o'j, ek'valid'o de la traktat'o pri liber'komerc'o inter Uson'o kaj Centr'amerik'o, larĝ'anim'ec'o de Venezuel'o), la reg'ist'ar'o de Ortega instal'is si'a'n “model'o'n de alianc'o kaj de inter'konsent'o” kun la grand'a'j entrepren'o'j. [1] Tiom, ke s - ro José Adán Aguerri, prezid'ant'o de la precip'a mastr'a federaci'o, volont'e trans'pren'is la rol'o'n de pro'parol'ant'o de la reg'ist'ar'o.

Oni el'rul'ig'is la ruĝ'a'n tapiŝ'o'n al ekster'land'a'j invest'ist'o'j, tra impost'a'j mal'alt'ig'o'j kaj sen'dev'ig'o'j, kiu'j, laŭ la divers'a'j taks'o'j, reprezent'as inter 800 milion'o'j kaj 1 miliard'o da dolar'o'j. La medi'protekt'a'j leĝ'o'j est'is mal'munt'it'a'j ; dekret'o de 2017 ekzempl'e sen'dev'ig'as la projekt'o'j'n de natur'resurs'a ekspluat'ad'o pri antaŭ'a'j stud'o'j koncern'e ebl'a'j'n sekv'o'j'n … La reĝim'o de sen'impost'a'j zon'o'j est'is etend'it'a precip'e al la kultur'ad'o de tabak'o kaj de pasi'o-frukt'o'j. Aktual'e la privat'a sektor'o reg'as ver'ŝajn'e 90 el'cent'o'j'n de la jar'a produkt'ad'o de riĉ'aĵ'o'j, [2] dum la oficial'a agent'ej'o pri stimul'ad'o de la land'o ĉe la invest'ist'o'j, Pro-Nic'a'ragu'a, en si'a ret'ej'o gratul'as si'n pro tio ke la minimum'a salajr'o est'as “la plej konkurenc'kapabl'a en region'a skal'o, kio far'as Nikaragv'o'n land'o ideal'a por far'i labor'intens'a'j'n operaci'o'j'n.” S - ro Ortega far'is Nikaragv'o'n “sukces-kron'it'a'n model'o'n”, taks'is la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF) en Maj'o de 2017, [3], antaŭ ol konsil'i al la sandin'ist'a prezid'ant'o … trud'i al la entrepren'o'j pli da impost'o'j, en zorg'o de re'distribu'ad'o ! [4]

La ortegismo jubil'as : la ekonomi'a kresk'o est'as inter la plej alt'a'j de la kontinent'o (4 ĝis 5 el'cent'o'j jar'e), la ekster'land'a'j invest'o'j kresk'eg'as (mez'um'e + 16 el'cent'o'j jar'e ek'de 2006), sam'e kiel la eksport'o'j (+ 8 el'cent'o'j), kaj la komerc'o kun Uson'o, kun distanc'o la unu'a partner'o, kresk'as. La reg'ist'ar'o invest'as, konstru'as, modern'ig'as kaj garanti'as stabil'ec'o'n kaj social'a'n pac'o'n. Dank'e al la petrol-help'o de la ĉavesisma Venezuel'o — ĉiu'jar'e la ekvivalent'o de kvar'on'o de la naci'a buĝet'o — ĝi financ'as plur'a'j'n cel'at'a'j'n soci'a'j'n program'o'j'n. Sed la grand'a'j'n trans'form'ad-ambici'o'j'n de hieraŭ ĝi anstataŭ'ig'as per simil'a'j projekt'o'j de “batal'o kontraŭ la mal'riĉ'ec'o”, fin'e, al tiu'j, kiu'j dek jar'o'j'n antaŭ'e akompan'is la struktur'a'j'n adapt'o'j'n.

Kaj tio ne sen not'i cert'a'j'n sukces'o'j'n, oft'e tro'ig'at'a'j'n en la oficial'a'j anonc'o'j. Laŭ la reg'ist'ar'o la part'o de la loĝ'ant'ar'o viv'ant'a sub la sojl'o de mal'riĉ'ec'o mal'grand'iĝ'is, pas'ant'e de 42,5 el'cent'o'j en 2009 al 29 el'cent'o'j en 2013. Se oni aplik'as la metod'o'n uz'at'a'n de la Mond'a Bank'o, la redukt'ad'o montr'iĝ'as mal'pli grand'a : de 44,7 el'cent'o'j de mal'riĉ'ul'o'j en 2009 al 40,5 el'cent'o'j en 2013, dum la ekstrem'a mal'riĉ'ec'o stagn'as (de 9,7 al 9,5 el'cent'o'j). Sed la mal'egal'ec'o'j kresk'is, pri kio la oficial'a'j taks'aĵ'o'j konsent'as. [5] “La nombr'o de mult'milion'ul'o'j (minimum'e po 30 milion'o'j da dolar'o'j) konstant'e kresk'is de antaŭ kvar jar'o'j kaj ating'as hodiaŭ 210”, skrib'is la ekonomik'ist'o Enrique Sáenz en 2016. [6] Du jar'o'j'n antaŭ'e la grand'a'j riĉ'ul'o'j de la land'o'j jam koncentr'is inter si tiom da riĉ'aĵ'o'j kiom ili'a'j koleg'o'j en Gvatemal'o, la plej grav'a ekonomi'o de la ter'kol'o kaj inter la plej mal'egal'ec'a'j de la mond'o.

Ali'flank'e, pli ol la du'on'o de la nikaragv'an'o'j jam ne pov'as pag'i la canasta básica (la ĉiu'tag'a'j'n viv'neces'a'j'n produkt'o'j'n), ĉar la mez'a real'a salajr'o kovr'as nur 70 el'cent'o'j'n de ĝi'a kost'o. Laŭ la Centr'a Bank'o de Nikaragv'o, 80 el'cent'o'j de la aktiv'a loĝ'ant'ar'o viv'as de la mal'oficial'a sektor'o en 2017, kontraŭ 60 el'cent'o'j en 2009. Kaj, malgraŭ la du'obl'iĝ'o de la riĉ'aĵ'o'j produkt'at'a'j intern'e de ĝi'a'j lim'o'j en dek jar'o'j, Nikaragv'o rest'as la plej mal'riĉ'a land'o de la kontinent'o post Haiti'o.

Ek'de 2015-2016 la venezuel'a help'o mal'alt'iĝ'is, sam'e kiel la prez'o de la krud'material'o'j, kaj la etos'o de la afer'o'j kun Uson'o mal'bon'iĝ'is. Tiu fal'o de la konjunktur'o komplik'ig'is la situaci'o'n por la reg'ist'ar'o. Ĝi sen'ig'as ĝi'n je rimed'o'j, kiu'j ebl'ig'is al ĝi far'i si'a'n ag'ad'o'n toler'ebl'a en la okul'o'j de la loĝ'ant'ar'o. Pli mal'bon'e : la kriz'o minac'as la alianc'o'n teks'it'a'n de s - ro Ortega — kaj de li'a edz'in'o Rosario Murillo, vic'prezid'ant'in'o kaj nun ŝlos'il'a figur'o de la potenc'o — kun du grav'a'j partner'o'j, la grand'a'j privat'a'j grup'o'j (mal'trankvil'a'j pro mal'rapid'iĝ'o de la ekonomi'o kaj pro la social'a kontest'ad'o) kaj Uson'o. Ties latent'a mal'amik'ec'o est'is mild'ig'it'a nur de la kapabl'o de Managv'o garanti'i politik'a'n stabil'ec'o'n, liber'komerc'o'n kaj plej fidel'a'n kun'labor'ad'o'n pri migr'a'j afer'o'j.

Last'a'n April'o'n la mal'zorg'em'o de la reg'ist'ar'o front'e al la arb'ar'a'j brul'ad'o'j en la natur-rezerv'o Indi'o Maíz, post'e projekt'o de pens'i-reform'o'j unu'e pel'is sur la strat'o'n cent'o'j'n da ekologi'ist'o'j, al kiu'j al'iĝ'is plur'a'j mil'o'j da student'o'j kaj da pensi'ul'o'j. Ekstrem'e koler'ig'it'a de la per'fort'a sub'prem'ad'o, la opini'o post'e mobiliz'iĝ'is kontraŭ la prezid'ant'a par'o kaj ĝi'a'j simbol'o'j. Dek'o'j da barikad'o'j lev'iĝ'is tra la land'o, ĉef'e de student'o'j, jun'ul'o'j el la popol'a'j kvartal'o'j aŭ de kamp'ul'o'j. Plur'a'j manifestaci'o'j, kiu'j kun'ig'is ĝis cent'mil'o'j'n da nikaragv'an'o'j, marŝ'is tra la urb'o'j. Ili al'front'is la paf'o'j'n de la polic'o kaj de la “volont'ul'a'j polic'ist'o'j” — nom'o kiu'n don'is al ili la prezid'ant'o en la televid'o Cable News Network ( CNN) la 28-'a'n de juli'o — kaj kiu est'is ekip'it'a per arm'il'o'j de la naci'a arme'o.

Opozici'o en la opozici'o

DE TRI'CENT ĝis kvar'cent mort'int'o'j, mil'o'j da vund'it'o'j kaj da mal'liber'ul'o'j post'e, prov'o de “dialog'o por la pac'o” est'is abort'ig'it'a, kaj la land'o est'is pur'ig'it'a je si'a'j barikad'o'j. Cert'a'j student'a'j aŭ kamp'ul'a'j gvid'ant'o'j, sam'e kiel sandin'ist'a'j disident'o'j, kaŝ'as si'n, se ili ne fuĝ'is ekster'land'e'n. La ŝtat'estr'o si'a'vic'e gratul'as si'n pro la re'ven'o al la “normal'ec'o”. Inter'temp'e li tamen perd'is la apog'o'n de la katolik'a eklezi'o — en tiu ĉi konflikt'o kontraŭ- Ortega per'ant'o — kaj de la grand'a mastr'ar'o. Post pli ol ses semajn'o'j da sub'prem'ad'o la tri unu'a'j financ'a'j grup'o'j ( Pellas, Lafise kaj Banpro), kiu'j ĝis tiam sen'kondiĉ'e sub'ten'is li'n, fin'e las'is li'n fal'i. La Super'a Konsil'ant'ar'o de la Privat'a'j Entrepren'o'j ( Cosep), la Ĉambr'o de Komerc'o kaj Industri'o ( AmCham) en Managv'o kaj la Nikaragv'a Fond'aĵ'o por Ekonomi'a kaj Social'a Dis'volv'ad'o ( Funides) est'is ceter'e unu'a'rang'a'j ĉe la Civit'an'a Alianc'o por la Just'ec'o kaj la Demokrati'o, invit'it'a de la Episkop'a Konferenc'o por inter'trakt'i kun la reg'ist'ar'o. “Ili postul'as la fin'o'n de la per'fort'o kaj la okaz'ig'o'n de anticip'a'j elekt'o'j en 2019, sed ne la ĝeneral'a'n strik'o'n nek la tuj'a'n eks'ig'o'n de la prezid'ant'a par'o, kio'n postul'as ali'a'j kompon'ant'o'j — part'o pli popular'a aŭ pli mal'dekstr'a — de la opozici'o”, bedaŭr'as la student'a respond'ec'ul'in'o Claudia H.

“La ribel'o est'as divers'element'a, konfirm'as s - ro René Rodríguez, universitat'a aktiv'ul'o de la grup'o SOS Nic'a'ragu'a. Unu'flank'e la «  Miami boys  », kiu'j en'ir'is la land'o'n post la mal'venk'o de la sandin'ist'a revoluci'o en 1990, kun mastr'a program'o proksim'a al la uson'a'j interes'o'j. Ali'flank'e mult'a'j histori'a'j sandin'ist'o'j kaj seri'o da social'a'j, student'a'j, femin'ist'a'j, indiĝen'a'j kaj kamp'ul'a'j organiz'aĵ'o'j, kiu'j kontraŭ'as la prioritat'o'n al el'min'ad'o kaj la koncentr'ad'o'n de la grund'o'j.” La unu'a'j dezir'as, ke Vaŝington'o pli akr'ig'u si'a'j'n kondamn'o'j'n kaj aktiv'ig'as si'a'n Nic'a'ragu'a'n Investment Conditionality Act (NIC'A). Tiu tekst'o, kiu atend'as aprob'o'n en la Senat'o de pli ol jar'o, kondiĉ'as la konsent'o'n de Uson'o al prunt'o'j de la mult'flank'a'j instituci'o'j “al re'star'ig'o de la demokrati'o kaj al la batal'o kontraŭ la korupt'o”. La du'a'j star'ig'is la Kun'labor'ad'o'n de la Soci'a'j Mov'ad'o'j, kiu, sen rekt'a politik'a apog'o, propon'as “voj'o'n por demokrati'ig'o” : eks'ig'o de la reĝim'o Ortega - Murillo, star'ig'o de trans'ir'a reg'ist'ar'o, elekt'o de konstituci'ig'a asemble'o.

Aktual'e, dum la soci-ekonomi'a situaci'o daŭr'e pli mal'bon'iĝ'as, la nikaragv'a potenc'o vet'as sur la brutal'a esting'o de la “puĉ'ist'o'j”. Ekster'e ĝi prov'as kompromis'i kun la rekomend'o'j kaj la minac'o'j de sankci'o'j de “inter'naci'a komun'um'o”, pri kiu neniu forges'is, ke ĝi sub'ten'is ke en la last'a'j jar'o'j ĝi sub'ten'is, aplaŭd'is kaj eĉ financ'is Managv'o'n pro la ortodoks'ec'o de si'a politik'o …

Bernard DU'TERM'E.


La aŭtor'o

Bernard DU'TERM'E
Soci'olog'o, vic'direktor'o de la Centr'e Tricontinental [Tri'kontinent'a Centr'o] en Louvain -la- Neuve (Belgi'o), aŭtor'o 'i.'a. de « Indi'an'o'j kaj zapat'ist'o'j », Luc Pir'e, Brusel'o, (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Dek jar'o'j da zapat'ist'a ribel'o en Chiapas



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Pedro Ortega Ramirez, “ Politicas económicas han sid'o acertadas par'a reducir la pobreza ”, 10-'a'n de April'o 2018, www. ell 9digital. com .

[2] Óscar - René Vargas, Nic'a'ragu'a cambia, todo cambia , ASDI - Hivos, Managv'o, 2014.

[3] Pedro Ortega Ramirez, “ FMI reconoce exitoso model'o de Nic'a'ragu'a”, 4-'a'n de Maj'o 2017, www. ell 9digital. com .

[4] VdRecherche percepteurs désespérément ”, Le Mond'e diplomatique , april'o 2018.

[5] La nombr'o'j de tiu ĉi paragraf'o est'as pren'it'a'j el Artur'o Grigsby, “La ley Nic'a nos coloca en un'a situación de alt'o riesgo. ¿ Nos tocará repetir el mit'o de Sísifo  ?”, Envío , 'n- ro 415, Managv'o, Oktobr'o 2016.

[6] Edmund'o Jarquin (sub la dir. de), El régimen de Ortega. ¿Un'a nueva dictadura familiar en el continente  ?, Pavsa, Managv'o, 2016.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Filozofi'o

Pens'ad'o de batal'o


de  Guillaume FOND'U

LA HISTORI'O'GRAFI'O de ni'a last'a'temp'a pas'int'ec'o, kun tiu de la ekonomi'o, est'as sen'dub'e la intelekt'a kamp'o, kiu daŭr'e rest'as la plej konflikt'a. En ĝi tem'as pri la ebl'ec'o aŭ mal'ebl'o referenc'i la emancip'a'j'n kaj revoluci'a'j'n prov'o'j'n, kiu'j'n la histori'o spert'is ; sam'e mult'a'j solv'o'j por ŝanĝ'i la kapital'ism'o'n kaj do da refut'o'j de ĝi'a pretend'o reprezent'i la sol'e ebl'a'n manier'o'n de social'a organiz'iĝ'o. Pro tiu konstat'o, kaj pro la neces'o don'i al la progres'em'a'j aktiv'ul'o'j ili'a'n histori'o'n, la ital'a komun'ist'a filozof'o Domeniko Losurdo  [1], mal'aper'int'a last'a'n juni'o'n, entrepren'is komplet'a'n kritik'o'n de la domin'ant'a histori'o'grafi'o. [2]

La unu'a kamp'o, en kiu li praktik'is si'a'n analiz'o'n, est'is tiu de la intelekt'a genealogi'o de la politik'a'j fort'o'j. Li sekv'is la rekt'a'n lini'o'n de la stud'o'j dediĉ'it'a'j de Georg'o Lukaĉo al la german'a histori'o de la pens'ad'o [3] kaj li entrepren'is la kontest'ad'o'n de la liberal'a rakont'o de mil'jar'a al'front'iĝ'o inter liber'ec'o kaj total'ism'o, kia leg'ebl'as ekzempl'e ĉe Karl Popper. En la stud'ad'o, kiu'n li dediĉ'is al la politik'a liberal'ism'o, [4] li profund'ig'is la intuici'o'n, jam ĉe'est'a'n ĉe Karl'o Marks'o, de profund'a ambigu'o de tia filozofi'o, kiu est'iĝ'is inter la 17-'a kaj la 19-'a jar'cent'o'j, de John Locke ĝis Alexis de Tocqueville, ĉirkaŭ la noci'o'j de natur'rajt'o kaj individu'a liber'ec'o. La liberal'ism'o efektiv'e postul'as universal'ig'o'n de la rajt'o'j, inter'ali'e de tiu, fundament'a, de la rajt'o je propriet'o. Kio princip'e emancip'as grup'o'j'n politik'e mal'grand'a'j'n, sed kio ir'as sam'paŝ'e kun la grav'a mal'bon'iĝ'o de la kondiĉ'o'j de tiu'j, al kiu'j tiu'j rajt'o'j est'as rifuz'it'a'j — kio'n ilustr'as la sklav'ism'o, tip'a por tiu “eksklud'a klaŭz'o”, kiu konsist'ig'is la liberal'ism'o'n. La lim'o inter liberal'a tradici'o kaj konservativ'a tradici'o est'as pro tio almenaŭ mal'klar'a …

Losurdo real'ig'as metod'o'n, kiu miks'as filozofi'o'n kaj histori'o'n, konfront'ant'e la koncept'o'j'n uz'at'a'j de la stud'at'a'j aŭtor'o'j kun la histori'a'j krom'signif'o'j de la termin'o'j, per kiu'j ili esprim'as ili'n. Li aplik'as tiu'n metod'o'n al la plej kanon'a'j aŭtor'o'j, inkluziv'e de Nice'o [ Friedrich Nietzsche ], kio ebl'ig'as al li sen'valid'ig'i la interpret'o'j'n, kiu'j izol'as li'a'j'n plej polemik'a'j'n koncept'o'j'n (sklav'o, vir'in'o, jud'o ktp) el la kun'tekst'o kaj la li'a'temp'a'j diskut'o'j, al kiu'j ili dank'as part'o'n de si'a senc'o. [5]

En tiu sam'a perspektiv'o de kritik'a pri'lum'ad'o li'a'j labor'o'j pri la german'a ideal'ism'o [6] mal'e vol'as montr'i la el'star'e progres'em'a'n karakter'o'n de tiu'j, kiu'j est'is oft'e prezent'at'a'j kiel antaŭ'ul'o'j de la total'ism'o — unu'e de Hegel'o [Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. Losurdo raport'as pri la ĉirkaŭ'aĵ'o'j de li'a pens'ad'o de la histori'o, kaj de li'a teori'o profund'e politik'a de la hom'a komun'um'o, ankr'it'a en pens'ad'o stamp'it'a de admir'o por la Franc'a Revoluci'o.

Ĝust'e Hegel'o serv'as al Losurdo kiel voj'mark'o por skrib'i la histori'o'n de la real'a'j social'ism'o'j, [7] la du'a grand'a aspekt'o de li'a verk'ar'o. Kontraŭ'flu'e al la abstrakt'a'j kondamn'o'j kaj de la ne'ad'o de la histori'o, kiu'j amas'e montr'iĝ'as en la histori'o'grafi'o de la USSR kaj de la Popol'respublik'o Ĉin'uj'o, li entrepren'as la verk'ad'o'n de histori'o de la revoluci'o'j kaj de la reĝim'o'j, kiu'j sekv'is ili'n, kiel prov'o'n per mal'rapid'a kaj mal'facil'a lern'procez'o. Mal'perfekt'a'j kaj kelk'foj'e krim'a'j, ili est'as re'met'end'a'j en si'a'n long'a'n histori'o'n (pez'o de la aŭtokrati'a tradici'o, de la mal'am'o inter la komun'um'o'j, ktp) kaj en si'a'n kun'tekst'o'n (milit'a invad'o de la Sovet'uni'o, situaci'o de kvazaŭ'a en'cirkl'ad'o, imperi'ism'a'j prem'o'j, ktp), kaj ne juĝ'end'a'j laŭ ideal'a norm'o ekster la konkret'a'j don'it'aĵ'o'j. Tiu'j analiz'o'j por iu'j pov'us ŝajn'i kontest'ebl'a'j. Sed Losurdo, per si'a tut'a konsider'ind'a labor'o, [8], ankaŭ met'is la mark'o'j'n de politik'a kaj intelekt'a real'propr'ig'o de la grand'a progres'em'a tradici'o.

Guillaume FOND'U.


La aŭtor'o

Guillaume FOND'U


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Ital'e : Domenico Losurdo. - vl

[2] Domenico Losurdo, Le Révisionnisme en histoire. Problèmes et mythes [La revizi'ism'o en histori'o. Problem'o'j kaj mit'o'j], Albin Michel, kol. “ Histoire ”, Pariz'o, 2006.

[3] Georges Lukács, [La Destruction de la öraison. De l’après Nietzsche à Heidegger et Hitler [Georg'o Lukaĉo  : La detru'ad'o de la raci'o. De post Niĉe'o ĝis Heidegger kaj Hitler'o], Delga, kol. “ Philosophie ”, Pariz'o, 2017, 465 paĝ'o'j, 24 eŭr'o'j. — Pri li'a prezent'ad'o de Niĉe'o vid'u, en Esperant'o, Richard Sorg : Domenico Losurdo interpret'as Niĉe'o'n, en : Ekonomi'a kriz'o. Analiz'o'j 'n- ro 3, p. 26-42. El'german'ig'it'a de Vilhelm'o Lutermano, [ Embres -et- Castelmaure ], Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2010, ISBN 978-2-918300-22-9. - vl

[4] Domenico Losurdo, Contre - histoire du libéralisme , La Découverte, kol. “ Cahiers libres ”, Pariz'o, 2013.
— En Esperant'o : Domeniko Losurdo  : Liber'ec'o kiel privilegi'o. Kontraŭhistorio de la liberal'ism'o. Traduk'it'a de Vilhelm'o Lutermano, [ Embres -et- Castelmaure ], Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2012, 379 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-82-3 (= MAS-libr'o 'n- ro 85). - vl

[5] Domenico Losurdo, Nietzsche, le rebelle aristocratique. Biographie intellectuelle et bil'a'n critique , Delga, kol. “ Philosophie ”, 2016.

[6] Domenico Losurdo, [Hegel et la catastrophe allemande, Albin Michel, kol. “ Bibliothèque du Collège international de philosophie ”, 1994. Kp ankaŭ Autocensure et'o compromis dans la pensée politique de Kant, Delga, 2018, 22 eŭr'os.

[7] Domenico Losurdo, La lutte des classes. Un'e histoire politique et philosophique , Delga, kol. “ Théorie ”, 2016.

[8] En Esperant'o aper'is, krom li'a supr'e menci'it'a “Liber'ec'o kiel privilegi'o. Kontraŭhistorio de la liberal'ism'o.”,
-  Domeniko Losurdo  : Ĉu fuĝ'i el la histori'o ? La rus'a kaj la ĉin'a revoluci'o'j hodiaŭ. El la ital'a german'ig'it'a de Erdmute Brielmayer kaj Herman'n Kopp, el'german'ig'it'a de Vilhelm'o Lutermano. [ Embres -et- Castelmaure ], Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2010, 204 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-26-7 (= MAS-libr'o 'n- ro 33) ;
-  Domeniko Losurdo  : Hegel'o, Marks'o kaj la Ontologi'o de la soci'a est'o, en : Div. : Ontologi'o kaj fremd'iĝ'o nun'temp'e. Domeniko Losurdo  : Hegel'o, Marks'o kaj la Ontologi'o de la soci'a est'o ; Claudius Vellay  : Fremd'iĝ'o el la vid'punkt'o de la ontologi'o de Lukaĉo. Materi'ism'a etik'o ĉi-flank'e de religi'o kaj kred'o. El'german'ig'it'a'j de Vilhelm'o Lutermano. [ Embres -et- Castelmaure ], Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2013, 61 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-86-1 (= MAS-libr'o 'n- ro 89), p. 8-24. - vl


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Ekologi'o kaj social'a just'ec'o tra perd'o'j kaj profit'o'j

Kamp'kultur'a politik'o mal'mult'e komun'a


La projekt'o'j de la Eŭrop'a Komision'o pri kamp'kultur'o por la sep jar'o'j spegul'as la politik'a'n mal'munt'ad'o'n de la komun'um'a Eŭrop'o. Ŝajn'as, ke la dis'part'ig'o de la subvenci'o'j inter kamp'kultur'ist'o'j aŭ la ekologi'a'j norm'o'j est'as las'it'a'j al la liber'a vol'o de la membr'o'ŝtat'o'j kaj ke tio montr'as politik'o'n laŭ elekt'o, mal'proksim'a'n de la nun'temp'a'j social'a'j kaj ekologi'a'j neces'o'j.



de  Aurélie TROUVÉ, Frédéric COURLEUX

KUN LA for'ir'o de Brit'uj'o la eŭrop'a'j financ'o'j est'os redukt'it'a'j je proksim'um'e 10 miliard'o'j da eŭr'o'j jar'e. Dum oni atend'as, ke la reg'ist'ar'o'j inter'konsent'u pri star'ig'o de nov'a'j resurs'o'j, la buĝet'o'j de la du histori'e grand'a'j politik'o'j de la Eŭrop'a Uni'o dev'os sufer'i la plej grand'a'j'n for'tranĉ'o'j'n : la politik'o de kun'ten'iĝ'o (aŭ region'a politik'o) kaj la komun'a kamp'kultur'a politik'o ( KKP), kies kredit'o'j fal'os 16-el'cent'e dum la ven'ont'a'j sep jar'o'j kaj ating'os mez'um'e iom'et'e pli ol 46 miliard'o'j da eŭr'o'j jar'e. [1]

Ek'de la jar'o 1992 la KKP jam est'is sen'ig'it'a je si'a'j precip'a'j rimed'o'j por regul'ad'o de la merkat'o'j, kaj per tio mal'proksim'iĝ'is de kelk'a'j ĝi'a'j cel'o'j, kiu'j'n la traktat'o de Rom'o en 1957 atribu'is al ĝi : “kresk'ig'i la kamp'kultur'a'n produkt'iv'o'n”, “cert'ig'i al la kamp'kultur'a loĝ'ant'ar'o egal'a'n viv'nivel'o'n”, “garanti'i la proviz'ad'a'n sekur'ec'o'n”, “cert'ig'i raci'a'j'n prez'o'j'n (…) al la konsum'ant'o'j kaj “stabil'ig'i la merkat'o'j'n”. La minimum'a'j garanti'at'a'j prez'o'j, la vari'a'j dogan'aĵ'o'j star'ig'it'a'j en la kadr'o de la komun'um'a prefer'o, la help'o'j al eksport'ad'o kaj la produkt'ad-kvot'o'j, star'ig'it'a'j en la 1960-'a'j jar'o'j, iom post iom est'is mal'munt'it'a'j post la al'iĝ'o de la Uni'o al la Mond'a Organiz'aĵ'o pri Komerc'o (MOK), la 1-'a'n de Januar'o 1995. En Juni'o de 2018 la Eŭrop'a Komision'o konfirm'is tiu'n orient'iĝ'o'n : la help'o al kamp'kultur'ist'o'j dev'as hav'i “nenia'n aŭ mal'mult'a'n influ'o'n al la inter'naci'a'j inter'ŝanĝ'o'j”, por ke “la Uni'o pov'u respekt'i si'a'j'n dev'o'j'n (…) en la inter'konsent'o kun la MOK”. La eŭrop'a'j prez'o'j dev'as do est'i laŭ la inter'naci'a'j merkat'o'j.

Sed, kvazaŭ ŝton'et'o en la ŝu'o, “detal'o” perturb'as tiu'n nov'liberal'a'n rapid'marŝ'o'n : la kamp'kultur'a'j merkat'o'j est'as struktur'e mal'stabil'a'j ; la mond'a'j kurs'o plej oft'e rezult'as el sub'kost'a vend'ad'o, ĉar ili kongru'as kun la krom'aĵ'o'j de la plej konkurenc'kapabl'a'j land'o'j. La eŭrop'a'j kamp'kultur'ist'o'j sufer'as prez'o'j'n, kiu'j ĝeneral'e ne kovr'as la produkt'ad-kost'o'j'n.

Kontraŭ'e al la decid'o'j de Brusel'o la kamp'kultur'a'j politik'o'j en la ceter'a mond'o est'is fort'ig'it'a'j ek'de la nutr'aĵ'a kriz'o de 2008. En Hind'uj'o aŭ Ĉin'uj'o la intern'a'j prez'o'j de mult'a'j produkt'o'j tiel super'as la mond'a'j'n kurs'o'j'n dank'e al dogan'aĵ'o'j, garanti'at'a'j minimum'a'j prez'o'j kaj al grand'a'j publik'a'j stok'o'j. En Uson'o produkt'ist'o'j ricev'as vari'a'j'n help'o'j'n laŭ la evolu'o de la merkat'o. Kvazaŭ sol'a inter ĉiu'j, la Eŭrop'a Uni'o si'a'vic'e al'kroĉ'ig'as si'n al la liber'komerc'a logik'o de la 1990-'a'j jar'o'j.

Tamen, al'front'it'a'j al la kriz'o de la kamp'kultur'a mond'o, la ekonomik'ist'o'j de la Komision'o sam'e frenez'e kiel sen'util'e cerb'um'as por trov'i solv'o'j'n en la kadr'o de mal'permes'o de publik'a inter'ven'o. Do ili propon'as, en la est'ont'a KKP, solid'ig'i la “instrument'o'j'n de risk'o-mastr'um'ad'o” : privat'a'j asekur'o'j kaj mutual'a'j fondus'o'j. Sed tia'j instrument'o'j efik'as nur kiam la prez'o'j fal'as por long'a daŭr'o. Ili est'as sen'util'a'j ankaŭ kiam la prez-mal'alt'iĝ'o'j okaz'as por la plej mult'a'j produkt'o'j sam'temp'e kaj tiel mal'ebl'ig'as la mutual'ig'o'n de la risk'o'j. Nu, ĝust'e tio plej oft'e okaz'as en la kamp'kultur'a sektor'o.

La frenez'o de la sen'lig'a'j help'o'j

EN KUN'TEKST'O de mal'regul'ig'ad'o de la merkat'o'j la grand'a'j transport'a'j kaj distribu'a'j entrepren'o'j daŭr'e ricev'as la plej grand'a'n part'o'n el la al'don'valor'o, mal'profit'e al la kamp'kultur'ist'o'j. La prez'o'j pag'at'a'j al la produkt'ist'o'j tiel fal'is du'on'e en la last'a'j kvar'dek jar'o'j, dum tiu'j de la kamp'kultur'a'j nutr'aĵ'o'j aĉet'at'a'j de la konsum'ant'o'j apenaŭ ŝanĝ'iĝ'is (-7 el'cent'o'j en konstant'a'j eŭr'o'j ek'de 1975. [2] La branĉ'o de kamp'kultur'a nutr'aĵ'o'j spert'is pli kaj pli akr'a'n centr'iĝ'o'n de la entrepren'o'j mal'antaŭ la kamp'kultur'a produkt'ad'o (trans'form'ad'o, distribu'ad'o), sed ankaŭ antaŭ (sem'o'j, ĥemi'a'j produkt'o'j, maŝin'ism'o). Ŝajn'as, ke tio ne emoci'ig'as la instanc'o'j'n de la konkurenc'o.

Kio'n da propon'as la Eŭrop'a Komision'o en 2918 ? Instig'i la star'ig'o'n de produkt'ist'a'j organiz'aĵ'o'j, ĉu lok'a'j aŭ naci'skal'a'j, por mastr'i la sur'merkat'ig'o'n kaj la vend'o'prez'o'j'n de ili'a'j produkt'o'j, kiel tio jam okaz'as en cert'a'j sektor'o'j ek'de 1960 en Franc'uj'o (bov'viand'o, freŝ'a'j frukt'o'j kaj legom'o'j, ktp). Cert'e, tia'j grup'iĝ'o'j neces'as. Tamen ĉu ili sufiĉ'as, dum publik'a inter'ven'o ne ekzist'as ? Krom'e, se, front'e al la problem'o'j kaŭz'it'a'j de la mal'regul'ig'ad'o de la merkat'o'j, oni dev'as serĉ'i solv'o'j'n en la star'ig'o de oligopol'o'j de produkt'ist'o'j, tiam oni prefer'e ĉes'u cerb'um'i ! [3]

Jen ali'a voj'o, kiu'n la Eŭrop'a Komision'o dezir'as uz'i : la “kriz'o-rezerv'o”. Tiu mon'o de 450 milion'o'j da eŭr'o'j pren'it'a el la buĝet'o de la KKP kaj neniam uz'it'a post si'a kre'iĝ'o en 2015, hav'as kiel cel'o'n “la mastr'um'ad'o'n de la merkat'o aŭ la stabil'ig'o'n en kaz'o de kriz'o'j kiu'j tuŝ'as la produkt'ad'o'n aŭ la distribu'ad'o'n”. Ĝi pov'as serv'i ekzempl'e por pag'i help'o'j'n por ne'ekvilibr'ig'i la merkat'o'j'n per instig'o'j al mal'pli da produkt'ad'o. La Komision'o plan'as nun, ke oni pov'u trans'ig'i de unu jar'o al ali'a la sum'o'j'n ne uz'it'a'j'n. Sed, sen propon'o de nov'a metod'o en la kriz'o-mastr'um'ad'o, apenaŭ kred'ebl'as, ke tiu kriz'o-rezerv'o iu'n tag'o'n est'os uz'at'a.

La Uni'o dispon'as krom'e pri ali'a rimed'o : la dogan'aĵ'o'j ĉe la eŭrop'a'j land'lim'o'j, kiu'j rest'as, por mult'a'j kamp'kultur'a'j produkt'o'j, pli alt'a'j ol en ali'a'j ekonomi'a'j sektor'o'j (11,1 el'cent'o'j mez'um'e, kontraŭ 4,2 el'cent'o'j por la tut'a eŭrop'a komerc'o). Sed tio ne kalkul'as kun la liber'komerc'ism'a'j traktat'o'j, kiu'j mult'iĝ'as kun tre mult'a'j land'o'j kaj region'o'j de la mond'o kaj kiu'j ĉiu'foj'e decid'as import'o-kvot'o'j'n kun redukt'it'a'j aŭ sen dogan'aĵ'o'j. Tiel stat'as kun la Ĉiom'a ekonomi'a kaj komerc'a traktat'o ( CETA laŭ la franc'a), kiu'n la EU far'is kun Kanad'o kaj kiu est'as part'e aplik'at'a ek'de 2017, aŭ kun tiu aktual'e inter'trakt'at'a kun la Mercosur (Argentin'o, Brazil'o, Paragvaj'o, Urugvaj'o).

Fin'e, por sub'ten'i la kamp'kultur'ist'o'j'n kiu'j sufer'as sub'kost'a'j'n inter'naci'a'j'n prez'o'j'n, la Eŭrop'a Uni'o, kuraĝ'ig'it'a de la ortodoks'a'j ekonomik'ist'o'j, pens'is halt'ig'i tiu'n gajn'sistem'o'n. Ek'de 1992 la reform'o'j konsist'is en dis'volv'ad'o de la help'o'j por ke ili est'u pag'at'a'j sen lig'o kun la aktiv'ec'o : tiu'j sen'lig'a'j help'o'j dev'is ne tuŝ'i la decid'o'n pri produkt'ad'o kaj dev'is respekt'i la signal'o'j'n de la merkat'o. Tiel 340.000 el la 440.000 franc'a'j kamp'kultur'a'j entrepren'o'j ricev'as help'o'n de la KKP, kiu'j en la last'a'j jar'o'j egal'as al 85 el'cent'o'j de la franc'a kamp'kultur'a en'spez'o en 2016. [4] Tiu'j sen'lig'a'j help'o'j est'as atribu'at'a'j ĉe ajn'a nivel'o de prez'o'j kaj de en'spez'o'j. Konklud'o : ili est'as mal'ŝpar'at'a'j en prosper'a'j jar'o'j anstataŭ est'i rezerv'at'a'j por mal'prosper'a'j jar'o'j. Ĉar ili est'as pag'at'a'j laŭ la nombr'o de hektar'o'j kaj ne de labor'ist'o'j, ili ne sub'ten'as la dung'o'n, sed instig'as al grand'ig'o de la kultur'at'a'j surfac'o'j. Tiu'j sen'lig'a'j help'o'j dev'os daŭr'e for'vor'i la buĝet'o'n de la ven'ont'a KKP, kun tio kio'n oni nun nom'as “baz'a help'o al en'spez'o”.

Jen ali'a danĝer'o de la anonc'it'a reform'o : la mal'pli'ig'o de la “re'distribu'a pag'o” destin'it'a por sub'ten'i la mal'grand'a'j'n kaj mez'grand'a'j'n kamp'kultur'a'j'n entrepren'o'j'n nom'e de la dung'o. Se tiu meĥanism'o, hodiaŭ elekt'ebl'a, dev'as far'iĝ'i dev'ig'a, nenia dev'ig'o est'as trud'at'a al la membr'o'ŝtat'o'j pri la sum'o. Ceter'e, kiel ĉe ĉia reform'o, la Komision'o propon'as mal'alt'ig'i la sum'o'n de help'o'j por la tre grand'a'j entrepren'o'j por cert'ig'i sub'ten'o'n “pli just'a'n kaj pli bon'e cel'at'a'n”. [5] Ĝi plan'as de'pren'o'n el la help'o al entrepren'o ek'de 60.000 eŭr'o'j kaj plafon'ig'o'n ek'de 100.000 eŭr'o'j. Sed ebl'os alt'ig'i tiu'n plafon'o'n al la alt'ec'o de la labor-ŝarĝ'o'j (salajr'o'j kaj ekvivalent'o'j por famili'a labor'o), kio for'ig'as el tiu propon'o ĉia'n real'e dev'ig'a'n efik'o'n.

Sam'e stat'as pri la “ekologi'a dispon'o”, prezent'at'a kiel ĉef'a nov'aĵ'o de la est'ont'a KKP  : la membr'o'ŝtat'o'j pov'us pag'i rekt'a'j'n help'o'j'n al la kamp'kultur'ist'o'j kiu'j engaĝ'iĝ'as en praktik'o'j favor'a'j al la medi'o. Sed ankaŭ tie, pro mank'o de la dev'ig'o dediĉ'i minimum'a'n buĝet'o'n, tiu dispon'o rest'os anekdot'a. Krom'e la plej entuziasm'a'j land'o'j dev'os lim'ig'i si'a'j'n ambici'o'j'n : la help'o pag'at'a laŭ hektar'o, dev'os rest'i sen'lig'a kun la produkt'ad'o. Ceter'e ĝi'a sum'o est'os strikt'e lim'ig'it'a al la krom'kost'o'j, kiu'j'n la kamp'kultur'ist'o pag'os por la ekologi'o, kiel mal'alt'iĝ'o de la produkt'ad'o lig'it'a al la trans'ir'o al la biologi'a produkt'ad'o. La medi'a'j serv'o'j, kiu'j'n la kamp'kultur'ist'o liver'as — por evit'i la ferm'ad'o'n de la pejzaĝ'o ekzempl'e per ripoz'a'j grund'o'j [6] — ver'ŝajn'e ne est'os ĝust'e kompens'at'a'j. Fin'e, la voj'o'j, kiu'j'n oni mal'ferm'is por prov'i prav'ig'i la sen'lig'a'j'n subvenci'o'j'n lig'ant'e ili'n aŭ al la dung'o aŭ al la medi'o konduk'as en sak'strat'o'n. Oni pov'as si'n demand'i, ĉu la real'a cel'o ne est'as : en taŭg'a moment'o for'ig'i ili'n.

Oficial'e la reform'o hav'as la task'o'n de “pli grand'a kompens'ad'o”, kiu las'as al la land'o'j pli grand'a'n spac'o'n. La Komision'o tiel propon'as re'don'i al la membr'o'ŝtat'o'j la respond'ec'o'n difin'i la plej grav'a'j'n regul'o'j'n en la “naci'a'j strategi'a'j plan'o'j”. Tiel okaz'as pri grav'a'j medi'a'j norm'o'j. En tiu tre fleks'ebl'a kadr'o ĉio est'as far'it'a por ke ĉiu reg'ist'ar'o pov'u ag'i laŭ'bezon'e kaj ke la komun'a inter'trakt'ad'o est'u flu'a. La rezult'o est'as jam antaŭ'e kon'at'a : en la spac'o de la eŭrop'a liber'komerc'o la mal'sam'ec'o'j de sub'ten'o kaj de norm'o'j pov'as nur pli'fort'ig'i la konkurenc'a'j'n distord'aĵ'o'j'n, kiu'j jam est'as grav'a'j pri salajr'o'j.

Bon'a lern'ant'o de la MOK

LA EŬROP'A UNI'O sci'e for'las'as la rol'o'n de medi'a polic'ist'o, kiu'n ĝi tamen komenc'is lud'i per la direktiv'o kiu difin'as cel'o'j'n por mal'pli'ig'i la akv'o-polu'ad'o'n per nitr'at'o'j kaj tro'sterk'ad'o de la grund'o'j. En eŭrop'a spac'o rekt'e lig'it'a kun la inter'naci'a'j prez'o'j la plej konservativ'a'j en ĉiu land'o pov'as facil'e postul'i minimum'a'j'n dev'ig'o'j'n por ne tuŝ'i si'a'n konkurenc'kapabl'o'n.

La kresk'o de la medi'a'j zorg'o'j ek'de la 1980-'a'j jar'o'j favor'is “verd'iĝ'o'n” de la KKP, kun alt'ig'o de la help'o'j al biologi'a kamp'kultur'o aŭ al mal'favor'ig'at'a'j zon'o'j. Tiu “du'a pilier'o” de la KKP ĝu'is kresk'ant'a'j'n fondus'o'j'n ĉe ĉiu reform'o ; ili est'os nun pli ol 25-el'cent'e redukt'ot'a'j. Koncern'e la krom'a'j'n ekologi'a'j'n kondiĉ'o'j'n trud'at'a'j'n al ĉiu'j ricev'ant'o'j de sen'lig'a'j help'o'j ek'de la last'a'j reform'o'j, la Eŭrop'a Financ'kontrol'ej'o taks'is ke ili al'port'as “nenia'n profit'o'n por la medi'o”. [7] La Komision'o tir'is el tio tre strang'a'j'n konklud'o'j'n : ĝi propon'as jam nenia'n preciz'a'n kondiĉ'o'n je komun'um'a nivel'o.

Vol'ant'e lud'i la bon'a'n lern'ant'o'n de la MOK, Eŭrop'o konduk'as si'a'n kamp'kultur'a'n politik'o'n en sak'strat'o'n. Tamen la KKP est'as unu el la cement'o'j de ĝi'a konstru'o. Sen'efik'a front'e al la kriz'o'j de kamp'kultur'a'j en'spez'o'j kaj ne'kapabl'a akompan'i la ekologi'a'n kaj social'a'n trans'ir'o'n de la kamp'kultur'o, la aktual'a politik'o krom'e kontribu'as al blokad'o de la komerc'a mult'flank'ec'o, ĉar la sojl'o'land'o'j kaj, ek'de nun, Uson'o kontest'as la neŭtral'ec'o'n de la sen'lig'a'j help'o'j, kiu'j est'as la esenc'a part'o de la eŭrop'a'j help'o'j. [8] Nutr'aĵ'a sekur'ec'o, lukt'ad'o kontraŭ la klimat'a ŝanĝ'o, protekt'o de la natur'a'j resurs'o'j, dung'o, migr'ad'o'j : la kamp'kultur'o trov'iĝ'as en la centr'o de la ĉef'a'j defi'o'j de la 21-'a jar'cent'o. Malgraŭ tio la Eŭrop'a Komision'o ŝajn'as vol'i ankoraŭ iom pli redukt'i si'a'j'n ambici'o'j'n. Kaj sufer'ig'i mult'a'j'n eŭrop'a'j'n kamp'ul'o'j'n.

Frédéric COURLEUX kaj Aurélie TROUVÉ.


La aŭtor'o

Aurélie TROUVÉ


Frédéric COURLEUX


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Pli melk'i kaj mal'pli ricev'i

Leter'o de Tonsanmo al si'a'j akci'ul'o'j



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Kp Jacques Carles, “ Baisse du budget de la PAC UE 27 de près de 30 % en vingt ans : l ’abandon progressif de la seul'e politique européenne intégrée ”, 31-'a'n de Maj'o 2018, www. agriculture - strategies. eu .

[2] Ŝtat'a institut'o pri statistik'o kaj ekonomi'a'j stud'o'j ( Insee), Pariz'o, naci'a'j kont'o'j pri kamp'kultur'o.

[3] KpÉtude sur les mesures conre les déséquilibres de marché  : quelles perspectives po'ur l’après - quotas dans le secteur laitier européen  ?”, raport'o financ'it'a de la ministr'ej'o pri kamp'kultur'o, agr'o-nutr'aĵ'o kaj arb'ar'o, Pariz'o, 10-'a'n de Juni'o 2016.

[4] Comptes nationaux de l’agriculture. Tem'as pri la net'a en'spez'o de la faktor'o'j (net'a al'don'valor'o plus subvenci'o'j mal'pli impost'o'j.

[5] “ The futur'e of food and farming ”, Eŭrop'a Komision'o, Brusel'o, 29-'a'n de novembr'o 2017, https ://ec. europa. eu .

[6] Grund'o, kiu'n la kamp'kultur'ist'o konsci'e — pro ekologi'a'j kial'o'j aŭ pro konsider'o de la kvalit'o de la grund'o — dum jar'o las'as ne kultur'at'a (iu'j uz'as por tio la fremd'vort'o'n noval'o). - vl

[7] “Le verdissement  : complexité accrue du régime daide au re'ven'u et encore aucun bénéfice po'ur l’environnement ”, rapport de la Cour des comptes européenne 'n- ro 21/2017, Luksemburg'o, 12-'a'n de decembr'o 2017.

[8] Vd Jacques Berthelot, “Le baiser de la mort de l’Europe à l’Afrique ” [“La mort'o'kis'o de Eŭrop'o al Afrik'o”], Le Mond'e diplomatique , septembr'o 2014.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Nov'a kajer'o de “ Manière de voir


Ĉu esting'i la Lum'o'j'n ?

de  la REDAKT'EJ'O

VINTAGE  [1], retro [2], bel'a nostalgi'o … Oni salut'as la pas'int'ec'o'n kiel neniam antaŭ'e, ĉar la est'ont'ec'o sen'iluzi'ig'is. La promes'o'j de la progres'o far'iĝ'is minac'o'j. Ĝi signif'as nun kvazaŭ aŭtomat'e la sukces'o'j'n de la scienc'o kaj de la teĥnologi'o'j, oft'e asoci'at'a'j de mal'salut'ind'a'j montr'iĝ'o'j de la modern'ec'o : la atenc'o'j al la medi'o, la modif'o'j de la labor'o, la genetik'a'j manipul'ad'o'j … Iel mal'klar'e la noci'o mem de progres'o est'as par'ig'at'a kun tiu de ŝanĝ'o. Inkluziv'e de la valor'o'j, sam'e individu'a'j kiel politik'a'j. Est'i mal'ferm'it'a, est'i mov'iĝ'em'a, est'i vigl'a : jen kio'n ĝi pretend'as simbol'i. Tiu'j, kiu'j rifuz'as obe'i, ŝajn'e est'as … mal'progres'em'ul'o'j, eĉ reakci'ul'o'j aŭ almenaŭ popol'ist'o'j. Oni kompren'as, ke est'as iom da mal'fid'o, eĉ se nur vid'e al la rezult'o'j de la praktik'ig'o de tiu'j trud'o'j, memor'ig'as la last'a liver'aĵ'o de Manière de voir . [3]

Ŝajn'as, ke tiu mal'ŝat'o est'as saĝ'a. Sed tamen bon'eg'a'j progres'o'j efektiv'e okaz'is nom'e de ideal'o de progres'o. De la for'ig'o de la privilegi'o'j en 1789 ĝis la star'ig'o de la social'a asekur'o, de la princip'o de sen'pag'a instru'iĝ'o, laik'a kaj dev'ig'a, star'ig'it'a de la Pariz'a Komun'um'o ĝis la pag'at'a'j feri'o'j de la Popol'front'o, okaz'is bril'a'j konker'o'j, kiu'j invent'is la ebl'ec'o'n de mond'o, kie ĉiu est'u egal'a kun la ali'a.

La ating'o'j ne al'ven'is meĥanik'e, kvazaŭ mov'at'a'j de aŭtonom'a fort'o. Ili est'is produkt'it'a'j de kolektiv'a'j imag'o'j kaj batal'o'j, port'at'a'j de la rifuz'o de la tradici'a komun'a saĝ'o, kiu plej oft'e est'as nur la inter'ig'o de la reg'ant'a'j valor'o'j. Jes, rifuz'i ke ĉio est'u skrib'it'a, ke la hom'o'j bezon'as ĉef'o'n kaj la soci'o hierarĥi'o'n, ke la mal'egal'ec'o'j est'as natur'a'j, tio signif'is ek'ig'i la batal'o'n kontraŭ la rezignaci'o, invent'i est'ont'ec'o'n pli kaj pli loĝ'ebl'a'n. Liber'ig'a aŭdac'o. Tiu progres'o est'is sufiĉ'e pal'ig'it'a, aŭ taks'at'a mal'pli valor'a, aŭ de'voj'ig'it'a.

Nun'temp'e ĝi'a pri'dub'ig'o vol'as est'i konsider'at'a kiel aŭtent'e Nov'a kajer'o de “ Manière de voir ” — Ĉu esting'i la Lum'o'j'n ?

VINTAGE  [4], retro [5], bel'a nostalgi'o … Oni salut'as la pas'int'ec'o'n kiel neniam antaŭ'e, ĉar la est'ont'ec'o sen'iluzi'ig'is. La promes'o'j de la progres'o far'iĝ'is minac'o'j. Ĝi signif'as nun kvazaŭ aŭtomat'e la sukces'o'j'n de la scienc'o kaj de la teĥnologi'o'j, oft'e asoci'at'a'j de mal'salut'ind'a'j montr'iĝ'o'j de la modern'ec'o : la atenc'o'j al la medi'o, la modif'o'j de la labor'o, la genetik'a'j manipul'ad'o'j … Iel mal'klar'e la noci'o mem de progres'o est'as par'ig'at'a kun tiu de ŝanĝ'o. Inkluziv'e de la valor'o'j, sam'e individu'a'j kiel politik'a'j. Est'i mal'ferm'it'a, est'i mov'iĝ'em'a, est'i vigl'a : jen kio'n ĝi pretend'as simbol'i. Tiu'j, kiu'j rifuz'as obe'i, ŝajn'e est'as … mal'progres'em'ul'o'j, eĉ reakci'ul'o'j aŭ almenaŭ popol'ist'o'j. Oni kompren'as, ke est'as iom da mal'fid'o, eĉ se nur vid'e al la rezult'o'j de la praktik'ig'o de tiu'j trud'o'j, memor'ig'as la last'a liver'aĵ'o de Manière de voir . [6]

Ŝajn'as, ke tiu mal'ŝat'o est'as saĝ'a. Sed tamen bon'eg'a'j progres'o'j efektiv'e okaz'is nom'e de ideal'o de progres'o. De la for'ig'o de la privilegi'o'j en 1789 ĝis la star'ig'o de la social'a asekur'o, de la princip'o de sen'pag'a instru'iĝ'o, laik'a kaj dev'ig'a, star'ig'it'a de la Pariz'a Komun'um'o ĝis la pag'at'a'j feri'o'j de la Popol'front'o, okaz'is bril'a'j konker'o'j, kiu'j invent'is la ebl'ec'o'n de mond'o, kie ĉiu est'u egal'a kun la ali'a.

La ating'o'j ne al'ven'is meĥanik'e, kvazaŭ mov'at'a'j de aŭtonom'a fort'o. Ili est'is produkt'it'a'j de kolektiv'a'j imag'o'j kaj batal'o'j, port'at'a'j de la rifuz'o de la tradici'a komun'a saĝ'o, kiu plej oft'e est'as nur la inter'ig'o de la reg'ant'a'j valor'o'j. Jes, rifuz'i ke ĉio est'u skrib'it'a, ke la hom'o'j bezon'as ĉef'o'n kaj la soci'o hierarĥi'o'n, ke la mal'egal'ec'o'j est'as natur'a'j, tio signif'is ek'ig'i la batal'o'n kontraŭ la rezignaci'o, invent'i est'ont'ec'o'n pli kaj pli loĝ'ebl'a'n. Liber'ig'a aŭdac'o. Tiu progres'o est'is sufiĉ'e pal'ig'it'a, aŭ taks'at'a mal'pli valor'a, aŭ de'voj'ig'it'a.

Nun'temp'e ĝi'a pri'dub'ig'o vol'as est'i konsider'at'a kiel aŭtent'e progres'em'a. Mir'ind'a pervers'ig'o de la vort'o'j, bril'a konfuz'ad'o de la ide'o'j. Por pli riĉ'ig'i si'a'n human'ec'o'n, neces'us re'ven'i al la kor'o, al la anim'o, al la mal'nov'a temp'o, kiam oni ankoraŭ sci'is viv'i, kaj al tio, kio'n la progres'o laŭ'dir'e perd'ig'is : la sent'o'n de io spirit'a. Neces'us mal'fid'i la arogant'a'j'n Lum'o'j'n [la ide'o'j'n de la kler'ism'o], kiu'j komenc'is emancip'iĝ'i el la ĉen'o'j de la obskur'ant'ism'o kaj de la natur'o, per la labor'o de la raci'o, kiu laŭ'dir'e feliĉ'ig'as nek la hom'o'j'n nek la planed'o'n. Tio signif'as anstataŭ'ig'i la arm'il'o'n de kritik'a analiz'o per re'tir'iĝ'o al asert'it'a hom'a esenc'o. Tio signif'as dis'solv'i la demand'o'n de soci'a progres'o en la individu'a'n kulp'iĝ'o'n. Antaŭ ol ir'i serĉ'ad'i la fantasm'a'j'n “perd'it'a'j'n bal'o'j'n”. Mir'ind'a pervers'ig'o de la vort'o'j, bril'a konfuz'ad'o de la ide'o'j. Por pli riĉ'ig'i si'a'n human'ec'o'n, neces'us re'ven'i al la kor'o, al la anim'o, al la mal'nov'a temp'o, kiam oni ankoraŭ sci'is viv'i, kaj al tio, kio'n la progres'o laŭ'dir'e perd'ig'is : la sent'o'n de io spirit'a. Neces'us mal'fid'i la arogant'a'j'n Lum'o'j'n [la ide'o'j'n de la kler'ism'o], kiu'j komenc'is emancip'iĝ'i el la ĉen'o'j de la obskur'ant'ism'o kaj de la natur'o, per la labor'o de la raci'o, kiu laŭ'dir'e feliĉ'ig'as nek la hom'o'j'n nek la planed'o'n. Tio signif'as anstataŭ'ig'i la arm'il'o'n de kritik'a analiz'o per re'tir'iĝ'o al asert'it'a hom'a esenc'o. Tio signif'as dis'solv'i la demand'o'n de soci'a progres'o en la individu'a'n kulp'iĝ'o'n. Antaŭ ol ir'i serĉ'ad'i la fantasm'a'j'n “perd'it'a'j'n bal'o'j'n”.


La aŭtor'o

la REDAKT'EJ'O


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

La kap'o ne est'is la ĝust'a

Super'flu'a histori'o

Kiosk'o

Kvin jar'o'j perd'it'a'j por la lukt'o kontraŭ aidos'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Origin'e : vi'n(rikolt'a) jar'o, uz'at'a por ĉia'j mod'o'j. - vl

[2] muzik'stil'o de antaŭ'a'j mod'o'j. - vl

[3] “Le progrès en procès ” [“Progres'o en procez'o”], Manière de voir , 'n- ro 161, Oktobr'o-Novembr'o 2018. Ĉe kiosk'o'j aŭ ret'e : https :// boutique.mond'e- diplomatique. fr ].

[4] Origin'e : vi'n(rikolt'a) jar'o, uz'at'a por ĉia'j mod'o'j. - vl

[5] muzik'stil'o de antaŭ'a'j mod'o'j. - vl

[6] “Le progrès en procès ” [“Progres'o en procez'o”], Manière de voir , 'n- ro 161, Oktobr'o-Novembr'o 2018. Ĉe kiosk'o'j aŭ ret'e : https :// boutique.mond'e- diplomatique. fr ].


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

’Se la bol'kruĉ'o romp'iĝ'as, ne est'as lok'o kie'n ir'i’

Mal'bon'a nov'aĵ'o el Newport


Du jar'o'j'n post la voĉ'don'ad'o pri la Brit'el'ir'o, kaj ses monat'o'j'n antaŭ fin'a rezult'o kiu'n neniu ankoraŭ pov'as eĉ diven'i, Paul Mas'o'n re'ven'as al la val'o'j de Kimri'o kiu'j voĉ'don'is favor'e al la Brit'el'ir'o pro mank'o de ajn'a esper'o.



de  Paul MAS'O'N

"Unu'a'foj'e en mi'a viv'o mi dev'is vic'atend'i por voĉ'don'i" dir'is Nicola Davies, re'memor'ant'e la referendum'o'n pri la Brit'el'ir'o, "mi do tuj sci'is ke ni mal'gajn'os. Kelk'a'j el'ir'is kaj demand'is “Kial mi dev'as uz'i krajon'o'n ?” Evident'e, ili neniam antaŭ'e vid'is balot'ad'ej'o'n."

Est'is tiel ke la loĝ'ant'o'j de Newport , en sud'a Kimri'o, help'is real'ig'i la Brit'el'ir'o'n en la referendum'o je la 23'a de juni'o 2016  [1].

La urb'o kaj ĝi'a'j ĉirkaŭ'ant'a'j val'o'j est'is la hejm'o de kelk'a'j el la plej fru'a'j kaj plej pez'a'j industri'o'j de Briti'o, kaj ĝi ankoraŭ est'as kor'land'o por la Labor'ist'a Parti'o. Sed nek lojal'ec'o al la Labor'ist'o'j, nek ekspertiz'o ke la Brit'el'ir'o signif'os industri'a'n pere'o'n, pov'is mal'help'i ke 60% el la voĉ'don'ant'o'j de Newport elekt'u for'las'i la EU -'o'n.

Promen'o laŭ'long'e de la ĉef'a butik'strat'o de la urb'o don'as respond'o'n al la demand'o ‘kial’. Sam'e kiel en 2016, butik'o post butik'o star'as ferm'it'a. Tiu'j butik'o'j kiu'j vigl'as plej'part'e est'as salajr'o'tag'a'j mon'prunt'ej'o'j, lombard'ej'o'j kaj la mult'a'j bon'far'a'j butik'o'j vend'ant'a'j brokant'aĵ'o'n. La tra'mal'sek'ig'it'a'j lit'kovr'il'o'j de la sen'hejm'ul'o'j, la grup'o'j de jun'a'j drog'de'pend'a'j vir'o'j, la ĝeneral'iĝ'o de la mal'san'o'j de mal'riĉ'ec'o, ĉiu'j'n ĉi al'front'as la loĝ'ant'o'j de Newport kiel ĉiu'tag'a'j re'memor'ig'il'o'j ke ili'a komun'um'o ricev'is tre ne'just'a'n trakt'ad'o'n de la nov'liberal'ism'a epok'o.

Mi ir'is al Kimri'o ĉar, du jar'o'j'n post'e, vid'ebl'as radi'o de esper'o por tiu'j, kiu'j dezir'as retro'ir'ig'i la Brit'el'ir'o'n. La propon'it'a plan'o de ĉef'ministr'o Theresa May pri la Brit'el'ir'o, inter'konsent'it'a de la kabinet'o ĉe Chequers , la kamp'ar'a dom'o de la ĉef'ministr'o'j de Briti'o, je la 6'a de juli'o 2018, ekster'ordinar'e dis'fal'is. Sekv'is la eks'iĝ'o de Bor'is Johnson , la ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j, kaj intern'a milit'o en'e de la Konservativ'a Parti'o. Ĉi tio damaĝ'is ne nur la popol'a'n sub'ten'o'n por la parti'o sed la sub'ten'o'n por la Brit'el'ir'o mem. La rezult'int'a sen'iluzi'iĝ'o nun montr'iĝ'as en la opini'sond'o'j.

En aŭgust'o, la kontraŭ-brit'el'ir'a kampanj'o Best for Britain publik'ig'is profund'a'n kaj detal'a'n opini'sond'o'n, uz'ant'e ne'ortodoks'a'n teknik'o'n nom'at'a'n plur'nivel'a regres'o kaj post'tavol'iĝ'o ( multilevel regression and post- stratification - MRP). La rezult'o'j montr'is ke 112 elekt'o'distrikt'o'j nun est'as ŝanĝ'iĝ'int'a'j de pli'mult'a sub'ten'o por El'ir'o al pli'mult'a sub'ten'o por Rest'o. Laŭ la sond'o, 2,6 milion'o'j da civit'an'o'j ŝanĝ'is si'a'n pozici'o'n pri la Brit'el'ir'o - el kiu'j 1,6 milion'o'j plej'part'e Labor'ist'a'j voĉ'don'ant'o'j ŝanĝ'iĝ'is al Rest'o, kaj ĉirkaŭ unu milion'o da Konservativ'a'j voĉ'don'ant'o'j ŝanĝ'iĝ'is al El'ir'o.

Sub'ten'o por Peoples Vot'e

Ĉi tio pli'fort'ig'is la sub'ten'o'n por la kampanj'o Peoples Vot'e, alianc'o de liberal'a'j centr'ist'o'j kaj Labor'ist'a'j dekstr'ul'o'j kiu'j dezir'as du'a'n referendum'o'n por renvers'i la rezult'o'n de la unu'a. Kiam oni projekci'as la tut'land'a'j'n don'it'aĵ'o'j'n el la opini'sond'o de MRP sur la urb'o'n Newport, ĝi prognoz'as sving'iĝ'o'n de 9% al Rest'o - kvankam El'ir'o ankoraŭ hav'us mal'larĝ'a'n pli'mult'o'n en la urb'o.

Sed Nicola Davies, administr'ant'o de komun'um'a centr'o kaj Labor'ist'a aktiv'ul'o, est'as skeptik'a. Kvankam du'a referendum'o plaĉ'us al ŝi, ĝi est'us "tut'e katastrof'a por ĉi tiu lok'o. Ĝi eĉ pli divid'us la komun'um'o'n. Dum mult'a'j jar'o'j ni plend'is : vi ne interes'iĝ'as pri politik'a'j afer'o'j. Sed nun, unu'a'foj'e en si'a'j viv'o'j, ili voĉ'don'is. Ĉu ni dir'u al ili, vi'a voĉ'don'o ne grav'as ?"

Mi renkont'is ŝi'n kun grup'o de mal'dekstr'ism'a'j Labor'ist'a'j aktiv'ul'o'j el la region'o. Pec'o'n post pec'o, ili kun'met'is por mi mult'e pli kompleks'a'n histori'o'n pri la politik'a dinamik'o sur si'a teren'o ol tiu rivel'it'a de la last'a'temp'a'j opini'sond'o'j. Tio, kio ŝajn'as al opini'sond'ist'o'j est'i la raci'a aper'o de "aĉet'bedaŭr'o" ĉe voĉ'don'int'o'j por El'ir'o, ŝajn'as al lok'a'j progres'em'ul'o'j est'i fluktu'em'a kaj potencial'e danĝer'a situaci'o.

En Kimri'o, la Labor'ist'a Parti'o est'as la establ'it'a politik'a fort'o. Ĝi estr'as la Naci'a'n Asemble'o'n por Kimri'o, kiu respond'ec'as pri san'zorg'o, transport'o kaj eduk'ad'o en Kimri'o, ek'de la star'ig'o de la Asemble'o en la 1990'a'j jar'o'j. Rezult'e, en la plej mal'prosper'a'j lok'o'j est'as fort'a pleb'a kontraŭ'star'o al la Labor'ist'o'j, stimul'at'a de la ĉiu'tag'a'j plend'o'j kiu'j'n civit'an'o'j hav'as pri social'demokrat'a'j parti'o'j kiu'j ne plen'um'as si'a'j'n promes'o'j'n. Antaŭ la Brit'el'ir'o, ĉi tiu mal'kontent'o plej'part'e esprim'iĝ'is per la elekt'iĝ'o de cent'o'j da "sen'de'pend'a'j" magistrat'an'o'j de konservativ'a tendenc'o. Sed en maj'o 2016, dum la kampanj'o de la referendum'o pri la Brit'el'ir'o, la mal'kontent'o ebl'ig'is al la dekstr'ism'a ksenofobi'a parti'o UKIP ven'i kvazaŭ de nenie kaj gajn'i sep deput'it'o'j'n en la Asemble'o, ricev'int'e 13% de la voĉ'don'ar'o. La Labor'ist'a Parti'o kred'is ke ĝi est'as lim'ig'int'a la influ'o'n de la kimr'a naci'ist'a parti'o Plaid Cymru , situ'ant'a mal'dekstr'e de ĝi kun 20%. Nun, ĝi dev'is pri'trakt'i tio'n, kio efektiv'e est'is brit'a naci'ist'a parti'o situ'ant'a dekstr'e de ĝi.

"Ili nur vol'as ke ĝi fin'iĝ'u"

Stephen Williams, muzik'ist'o kaj Labor'ist'a aktiv'ul'o el la eks'a min'ist'a urb'o Merthyr Tydfil, dir'is al mi ke kvankam ankaŭ li sub'ten'is Rest'o'n, li "nur vol'as ke ĝi fin'iĝ'u". Li dir'is ke la ekstrem'e dekstr'ism'a'j grup'o'j est'as mal'grand'a'j en la mal'nov'a'j min'val'o'j, sed varb'os al'iĝ'int'o'j'n se oni opini'os ke la Labor'ist'a Parti'o mal'observ'as la voĉ'don'ad'o'n pri la Brit'el'ir'o.

Margaret Davies, komun'um'a aktiv'ul'o kaj membr'o de la Labor'ist'a Parti'o en Merthyr Tydfil, kred'as ke la original'a'n voĉ'don'ad'o'n pri la Brit'el'ir'o instig'is mal'amik'ec'o kontraŭ la pol'a'j kaj portugal'a'j migr'int'o'j dung'at'a'j kun mal'alt'a'j salajr'o'j en grand'a lok'a buĉ'ej'o, kaj la sent'o ke - malgraŭ kvar tavol'o'j da ŝtat'a administr'ad'o, inter ili la magistrat'o, la Asemble'o, la brit'a parlament'o kaj Brusel'o - neniu ver'e zorg'as pri la popol'o de la kimr'a'j val'o'j. Malgraŭ la ĥaos'o de la reg'ist'ar'o de s -in'o May, ŝi dir'is : "Mi kred'as ke nenio ŝanĝ'iĝ'is. Mi hav'as amik'o'j'n kiu'j voĉ'don'is favor'e al El'ir'o sed kiu'j nun favor'as Rest'o'n, sed mi ankaŭ hav'as amik'o'j'n kiu'j ir'is laŭ la mal'a direkt'o kaj kiu'j dir'as, ke ni obe'u la voĉ'don'ad'o'n".

Ĉi tiu'j civit'an'o'j apenaŭ rimark'is la proced'o'n de si'n'sekv'a'j prov'o'j kaj erar'o'j per kiu brit'a'j politik'ist'o'j est'as palp'e serĉ'int'a'j konkret'a'n propon'o'n pri la Brit'el'ir'o. Margaret Davies dir'is : "Ĝi jam daŭr'is tiel long'e kaj est'as tiel mal'mult'e da inform'o'j, ke la publik'o nur vol'as ke ĝi fin'iĝ'u".

Kaj en Newport kaj en Merthyr Tydfil, Labor'ist'a'j aktiv'ul'o'j esprim'is mal'trankvil'o'n pri tio, ke ras'ism'o kaj ksenofobi'o monopol'ig'as "ferm'it'a'j'n" Facebook -grup'o'j'n pri lok'a'j "nov'aĵ'o'j" [2]. En komun'um'o'j de urb'et'o'j, kie la fizik'a publik'a spac'o est'as efektiv'e sen'hom'a post la 18'a hor'o, tia'j afiŝ'ej'o'j far'iĝ'is grav'a en'ret'a spac'o por el'send'i antaŭ'juĝ'o'j'n kaj fals'a'n propagand'o'n. Pli ol 17 000 al'iĝ'int'o'j leg'as la ferm'it'a'n Facebook -grup'o'n Merthyr Council Truths (Ver'aĵ'o'j pri la Magistrat'o de Merthyr). Ĝi'a'j influ'hav'ul'o'j konstant'e propagand'as la rakont'o'n ke membr'iĝ'o en la EU kaŭz'is mal'dung'iĝ'o'j'n en la Kimr'a'j Val'o'j, ke EU -financ'o'j por infra'struktur'o efektiv'e suĉ'as ekonomi'a'n ag'ad'o'n el Kimri'o, kaj ke la Labor'ist'a establ'it'ar'o est'as korupt'it'a.

Est'as simil'a histori'o en Newport. Nicola Davies dir'is al mi : "Mi elekt'as part'o'pren'i en grup'o nom'at'a ’ Newport News ’. Ĝi hav'as 5 000 membr'o'j'n. La dis'iĝ'o'j est'as ekstrem'a'j. Mi en'ir'as kaj defi'as la ras'ism'o'n sed mi sci'as, kio instig'as ĝi'n. Ili'a si'n'ten'o est'as ’mi hav'as nenio'n ajn, tial mi tim'eg'as ke ali'ul'o sen'ig'os mi'n je eĉ tio’". Kvankam sub'ten'o por UKIP mal'kresk'is post la voĉ'don'ad'o pri la Brit'el'ir'o, UKIP mem sving'iĝ'is al la ekstrem'a dekstr'o. La parti'o bon'ven'ig'is la blog'ant'o'n Mil'o Yiannopoulos , varb'as la inter'naci'a'n ret'o'n alt- right (alternativ'a'n dekstr'o'n) de Steve Bannon, kaj al'don'is antisemit'ism'o'n al si'a tradici'a miks'aĵ'o de islam'o'fobi'o kaj mal'amik'ec'o al migr'int'o'j. Kiam Tommy Robinson, la eks'gvid'ant'o de la faŝism'a English Defence League , est'is en'prizon'ig'it'a pro delikt'a mal'estim'o al la tribunal'o, UKIP mobiliz'is si'a'n sekv'ant'ar'o'n por manifestaci'o en London'o sub'ten'e al li ; ĝi far'iĝ'is tumult'o. Aktual'e, UKIP konsider'as ĉu permes'i al Robinson al'iĝ'i al la parti'o. Nicola Davies dir'is : " Tommy Robinson hav'as amas'a'n sekv'ant'ar'o'n. Mi'a plej grand'a mal'trankvil'o est'as tio, ke se li est'os permes'it'a membr'iĝ'i en UKIP, li pov'us tir'i 10 000 manifestaci'ant'o'j'n sur la strat'o'j'n de Newport ."

Eĉ se tio est'as tro'taks'o, ĝi indik'as problem'o'n kiu aper'os en la sekv'ont'a faz'o de la procez'o de la Brit'el'ir'o, kaj kiu'n tre mal'mult'a'j strategi'ist'o'j ĉu de la mal'dekstr'o ĉu de la dekstr'o ĝust'e konsider'is : se la Brit'el'ir'o ne sukces'os, kiel re'ag'os la 17 milion'o'j kiu'j voĉ'don'is favor'e al ĝi ?

Nur du rezult'o'j

La last'a'j ses monat'o'j de la inter'trakt'ad'o'j pri la Brit'el'ir'o minac'as rezult'ig'i ĥaos'o'n ĉar la gvid'ant'o'j de la ĉef'a'j politik'a'j parti'o'j de Briti'o rifuz'is al'front'i la du'ec'a'n natur'o'n de la defi'o. Kiel la inter'trakt'ant'o'j de la EU konstant'e avert'as, nur du rezult'o'j ebl'as : akord'o laŭ la norveg'a model'o kiu las'os Briti'o'n membr'o de la unu'nur'a merkat'o kaj al'iĝ'int'a al ĉiu'j kvar "liber'o'j" [3] ; aŭ akord'o pri liber'a komerc'ad'o laŭ la kanad'a model'o, kiu far'os Briti'o'n "tri'a land'o" kaj don'os al ĝi la liber'ec'o'n inter'trakt'i komerc'a'j'n akord'o'j'n kun la ceter'a mond'o.

En la ĝeneral'a balot'ad'o de juni'o 2017, Theresa May prov'is gajn'i mandat'o'n por Brit'el'ir'o lim'ig'it'a je liber'a komerc'ad'o, sed ŝi ne sukces'is. Ŝi'a parti'o hav'as ĉirkaŭ 15 admir'ant'o'j'n de la EU kiu'j ne sub'ten'os tio'n, kaj ŝi ne hav'as parlament'a'n pli'mult'o'n. Rezult'e, May sen'sukces'e prov'is tri foj'o'j'n skiz'i la kondiĉ'o'j'n por laŭ'mezur'a akord'o pri la Brit'el'ir'o. Laŭ tio, Briti'o liber'vol'e kopi'os la eŭrop'a'j'n regul'o'j'n pri komerc'ad'o per var'o'j kaj iu'j serv'o'sektor'o'j, kaj tiel ĝi pov'os al'ir'i la unu'nur'a'n merkat'o'n sen dev'ont'ig'i si'n al ĝi'a'j regul'o'j. En ĉiu faz'o de la inter'trakt'ad'o'j ŝi far'is ced'o'j'n, plej grav'e en decembr'o 2017 pri Nord-Irland'o, kiu kun'divid'os ter'land'lim'o'n kun la Respublik'o de Irland'o kaj sekv'e kun la EU post la Brit'el'ir'o. S -in'o May agnosk'is ke Nord-Irland'o dev'us est'i protekt'it'a per inter'konsent'o de last'a rimed'o ( backstop agreement ) kiu garanti'os ke ne est'os fizik'a'j land'lim'a'j kontrol'o'j. Ŝi ne risk'is sur'paper'ig'i por la kabinet'o komplet'a'n skiz'o'n de la final'o de la Brit'el'ir'o ĝis juli'o ĉi-jar'e. Kvankam la mal'ced'em'a'j brit'el'ir'ist'o'j en ŝi'a kabinet'o propon'is neniu'n alternativ'o'n, Bor'is Johnson kaj David Davis, la inter'trakt'ant'o pri la Brit'el'ir'o, eks'iĝ'is en'e de 48 hor'o'j. Post'e, ĉe la pint'o'kun'ven'o en Salzburg, la EU signal'is ke la propon'o de Chequers est'as for'mort'int'a, kio kaŭz'is plu'a'n mal'akord'o'n en'e de la kabinet'o de May.

Ĉi tiu'j re'foj'a'j dis'iĝ'o'j kaj re'tir'iĝ'o'j instru'is al voĉ'don'ant'o'j ke la promes'o'j far'it'a'j de la brit'el'ir'ist'o'j est'is tro optimism'a'j. Laŭ la opini'sond'ad'o de MRP, eĉ en la propr'a elekt'o'distrikt'o de Bor'is Johnson, 74% de voĉ'don'ant'o'j kred'as ke la Brit'el'ir'o montr'iĝ'as est'i pli mal'simpl'a kaj mal'facil'a ol ili antaŭ'e kred'is.

La negativ'a'j ruĝ'a'j lini'o'j de Corbyn

Ankaŭ la Labor'ist'a Parti'o sufer'as mem'trud'it'a'j'n vund'o'j'n pro la Brit'el'ir'o. Ĝi'a strategi'a problem'o en 2016 kaj 2017 est'is tio, ke tri'on'o de ĝi'a'j propr'a'j sub'ten'ant'o'j voĉ'don'e elekt'is el'ir'i el la EU. Pli mal'bon'e, en la 40-60 elekt'o'distrikt'o'j gajn'it'a'j de ali'a'j parti'o'j per mal'grand'a'j pli'mult'o'j, kiu'j'n la Labor'ist'o'j bezon'us por gajn'i est'ont'a'n ĝeneral'a'n balot'ad'o'n, la pli'mult'o de la civit'an'o'j voĉ'don'e elekt'is El'ir'o'n. Eĉ pli mal'bon'e, en Skot'land'o, kie ĝi dev'as re'gajn'i 24 distrikt'o'j'n el la Skot'a Naci'a Parti'o, kiu favor'as la EU -'o'n, la demand'o pri la Brit'el'ir'o est'as prem'eg'ant'a la Labor'ist'o'j'n inter la Konservativ'ul'o'j kaj la naci'ist'o'j de la SNP.

Dum la unu'a'j 18 monat'o'j de la procez'o de la Brit'el'ir'o, la strategi'o de Jeremy Corbyn hav'is ia'n logik'o'n, nom'e konstru'i si'n'sekv'o'n de negativ'a'j ruĝ'a'j lini'o'j per kiu'j oni pov'u juĝ'i la propon'o'j'n de la Konservativ'ul'o'j pri la Brit'el'ir'o, sed rifuz'i skiz'i klar'a'n pozitiv'a'n final'o'n por ĝi, aŭ sub'ten'i al'vok'o'j'n por du'a referendum'o. Nun, tamen, ĉi tiu pozici'o ŝajn'as est'i mal'pli sub'ten'ebl'a. La Rest'o-kampanj'o re'koncentr'is si'a'n ag'ad'o'n ĉirkaŭ la postul'o por Popol'a Voĉ'don'ad'o. La neglekt'o far'e de Corbyn aprob'i ĉi tio'n ebl'ig'is al grup'o da Blairismaj Labor'ist'a'j deput'it'o'j, gvid'at'a de Chuka Umunna, kre'i politik'a'n mark'o'n kun karakter'o klar'e favor'a al la EU ĉe la dekstr'ul'ar'o de la Labor'ist'a Parti'o. Umunna ne'is, ke li komplot'as form'i secesi'int'a'n centr'ism'a'n parti'o'n favor'a'n al la EU. Sed se li far'us tio'n, la 290 000 sub'skrib'int'o'j de la kampanj'o por la Popol'a Voĉ'don'ad'o konsist'ig'us fort'eg'a'n komenc'a'n baz'o'n, se la leĝ'o'j pri don'it'aĵ'o'j permes'us tio'n.

Respond'e, la sub'ten'ant'o'j de Corbyn en la parti'o sen'de'pend'e komenc'is postul'i si'a'n propr'a'n versi'o'n de la du'a referendum'o. El 272 moci'o'j prezent'it'a'j al la konferenc'o de la Labor'ist'a Parti'o en septembr'o far'e de ĝi'a'j elekt'o'distrikt'a'j fili'o'j, 150 tem'is pri la Brit'el'ir'o, kun pli ol 100 pet'o'j ke la parti'o propon'u du'a'n referendum'o'n en si'a manifest'o por la sekv'ont'a elekt'ad'o. Nur nokt'o da febr'a marĉand'ad'o ebl'ig'is al la kadr'ul'o'j de la parti'o mal'help'i ke la moci'o est'u pri'voĉ'don'it'a de la plen'a konferenc'o.

Pro tio ke kaj la Konservativ'a'j kaj la Labor'ist'a'j pozici'o'j fluktu'as, oni atend'as dram'o'plen'a'j'n scen'o'j'n en la parlament'a seanc'o tuj antaŭ la definitiv'a mez'novembr'a temp'lim'o de la inter'trakt'ad'o kun la EU. Inter la eventual'a'j rezult'o'j est'as tio, ke mal'ced'em'a'j Brit'el'ir'ist'o'j demisi'ig'os s -in'o'n May  ; ke ŝi super'viv'os sed ne sukces'os gajn'i solid'a'n sub'ten'o'n por la fin'a akord'o ; ke Corbyn est'os plu puŝ'it'a al klar'a propon'o laŭ la norveg'a model'o kaj la propon'o pri du'a referendum'o ; aŭ ke la tut'a afer'o daŭr'os sen'fin'e ĝis post Kristnask'o, kaŭz'ant'e mal'stabil'ec'o'j'n ĉe valut'o'j kaj invest'o'j dum la perspektiv'o de Brit'el'ir'o sen akord'o minac'e al'proksim'iĝ'as.

"La ĉen'o de ating'ebl'ec'o est'as romp'it'a"

Por kompren'i tio'n, kio'n tiu last'a elekt'o pov'us signif'i, mi ir'is al Cardiff por renkont'i la sol'a'n Labor'ist'a'n politik'ist'o'n en Briti'o kun formal'a rol'o en la inter'trakt'ad'o'j pri la Brit'el'ir'o.

Ĝentil'a sed insist'a est'is la fraŭl'in'o sonor'ig'ant'a la pord'o'sonor'il'o'n ĉe la sid'ej'o de la Labor'ist'a Parti'o en Cardiff. "Mi sci'as, ke est'as post la 17'a hor'o", ŝi dir'is al Mark Drakeford, "sed mi ricev'is decid'o'n kaj est'as inform'it'a ke ĝi en'hav'as sankci'o'n." Ŝi sving'is fask'o'n da korespond'aĵ'o plen'a'n de liter'o'j alt'a'j je 2,5 centi'metr'o'j kiu'j'n la ŝtat'o uz'as kiam ĝi dev'as komunik'i mal'bon'a'n inform'o'n al ricev'ant'o'j de social'a asist'o. Drakeford rid'et'is kaj bon'ven'ig'is ŝi'n en la ofic'ej'o'n. Eks'a profesor'o pri la social'a politik'o kun patr'ec'a mien'o, post nur kelk'a'j semajn'o'j li probabl'e far'iĝ'os la nov'a Unu'a Ministr'o pri Kimri'o kaj respond'ec'os pri la jar'buĝet'o de ĝi'a Asemble'o (19 miliard'o'j da eŭr'o'j). Inter'temp'e, tamen, la vort'o "sankci'o" sufiĉ'is por koncentr'ig'i la atent'o'n de ĉiu'j en li'a ofic'ej'o.

Por tiu'j, kiu'j viv'ten'as si'n per social'a'j subvenci'o'j pro sen'dung'ec'o, ricev'i sankci'o'n signif'as perd'i part'o'n de jam ne'sufiĉ'a kompens'o'pag'o : ne hav'i manĝ'o'j'n aŭ ne far'i re'pag'o'j'n de mon'prunt'o'j ; far'iĝ'i eĉ pli sen'pov'a ol antaŭ'e. Parti'a aktiv'ul'o konduk'is la vir'in'o'n en kun'sid'ej'o'n kie ŝi ricev'os help'o'n pri si'a sekv'ont'a paŝ'o. Drakeford dir'is : "Kiam mi dir'as al bon'hav'ul'o'j ke, en mi'a regul'a konsult'iĝ'o kun lok'a'j loĝ'ant'o'j last'a'n sabat'o'n, la pord'o'n tra'pas'is iu kiu dir'is, ke tiu ne est'as manĝ'int'a de post merkred'o, ne tem'as pri tio, ke ili ne kred'as mi'n, sed ili ne tut'e kred'as ke tem'as pri io pli ol problem'o individu'a. Por hom'o'j kiel vi kaj mi, se bol'kruĉ'o romp'iĝ'as, ni aĉet'as nov'a'n. Sed kio'n oni far'u en famili'o kie ŝpar'mon'o mank'as, kie ĉiu penc'o bezon'at'as, kie se la bol'kruĉ'o romp'iĝ'as ne est'as lok'o kie'n ir'i ?"

Li dir'is ke en mult'a'j el la lok'o'j reprezent'at'a'j de la Labor'ist'a Parti'o, "la ĉen'o de ating'ebl'ec'o romp'iĝ'is. La mal'egal'ec'o est'as sever'a kaj grav'as ĉiu'tag'e en la viv'o'j de tiu'j kiu'j mal'facil'e viv'ten'as si'n." Laŭ s - ro Drakeford, est'as tio ĉi, preter la ksenofobi'o de la Facebook -grup'o'j, kiu influ'is la voĉ'don'ad'o'n pri la Brit'el'ir'o kaj daŭr'e sub'ten'as ĝi'a'n rezult'o'n, eĉ dum la brit'a reg'ist'ar'o ŝancel'iĝ'as. Aktual'e li est'as la kabinet'a sekretari'o pri financ'o en la kimr'a reg'ist'ar'o, kaj est'as membr'o kun si'a'j skot'a'j kaj angl'a'j koleg'o'j de la komun'a ministr'a komitat'o, kiu est'as formal'e komisi'it'a fiks'i la pozici'o'n de Briti'o en la inter'trakt'ad'o. Mal'kiel mult'a'j el la eminent'a'j politik'ist'o'j de la Labor'ist'a Parti'o en Kimri'o, li est'as sub'ten'ant'o de Corbyn, kaj li esper'as est'i elekt'it'a kiel gvid'ant'o de la parti'o ven'ont'monat'e.

Se Drakeford sukces'os, tio pov'us plu influ'i la si'n'ten'o'n de la Labor'ist'o'j pri la Brit'el'ir'o, ĉar la Labor'ist'a Parti'o, per ĝi'a ŝtat'a rol'o en Kimri'o, de'long'e rekomend'as sub'ten'o'n por membr'iĝ'o en la dogan'unu'iĝ'o kaj la unu'nur'a merkat'o. Li klar'ig'is, ke ĉi tiu pozici'o est'as instig'at'a de la urĝ'ec'o de la ekonomi'a minac'o. "Kimri'o eksport'as pli alt'a'n proporci'o'n de si'a'j var'o'j al la EU ol al iu ajn part'o de Briti'o, tial ajn'a'j mal'help'o'j kontraŭ komerc'ad'o kun ni'a plej grav'a merkat'o hav'os mis'proporci'a'n efik'o'n sur la kimr'a'n ekonomi'o'n."

Li tim'as ke la aer'o'spac'a kaj aŭtomobil'a sektor'o'j, kiu'j est'as fort'a'j en Kimri'o, spert'os mal'invest'o'j'n kaj ekster'land'ig'o'j'n post iom da temp'o, se okaz'os la mal'mol'a Brit'el'ir'o postulat'a de la Konservativ'a dekstr'ul'ar'o. Kaj por part'o'j de la agrikultur'a sektor'o, li kred'as ke ia ajn aranĝ'o, mal'pli ol liber'a al'ir'o al la unu'nur'a merkat'o, pov'us est'i mort'ig'a. "Ni hav'as vigl'a'n mitul'a'n industri'o'n en la Mar'kol'o Menai kre'it'a'n per mult'e da publik'a invest'ad'o dum la pas'int'a'j jar'o'j. Se tiu'j mitul'o'j for'ir'os de ĉi tie kaj sid'os en kaban'o en Franci'o dum oni far'as kontrol'o'j'n pri tio, ĉu ili plen'um'as la regul'o'j'n de la EU, ili jam ne est'os freŝ'a'j. Ni hav'as serioz'a'n ekonomi'a'n analiz'o'n kiu dir'as ke, en la kaz'o de mal'mol'a Brit'el'ir'o, tiu industri'o pov'us mal'aper'i en la daŭr'o de tri semajn'o'j."

La tri akt'o'j de la Brit'el'ir'o

La dram'o de la Brit'el'ir'o ŝajn'e ating'os tri akt'o'j'n. La unu'a est'is la referendum'o ; la du'a akt'o est'is la long'a politik'a angor'o de Theresa May. La kulmin'o de la du'a akt'o okaz'os en novembr'o, se ŝi super'viv'os tiel long'e, kaj ankoraŭ pov'us fin'iĝ'i sen akord'o. Tiu'okaz'e, en la tri'a akt'o aper'os kriz'okaz'a'j rezerv'o'j de nutr'aĵ'o'j kaj medikament'o'j, long'a'j atend'o'vic'o'j de kamion'o'j ĉe Dovr'o kaj ver'ŝajn'e politik'a ĥaos'o.

La rol'o de la Labor'ist'a Parti'o en tiu dram'o probabl'e evolu'os. Kresk'as sub'ten'o ĉe ĝi'a'j membr'o'j por du'a voĉ'don'ad'o, kvankam la oficial'a politik'o de la parti'o est'as tio, ke trud'i ĝeneral'a'n balot'ad'o'n est'as la plej bon'a metod'o por romp'i la ŝtop'iĝ'o'n. Sed tiu'okaz'e, Corbyn est'us dev'ig'it'a fin'e rivel'i si'a'n prefer'at'a'n rezult'o'n rilat'e al la Brit'el'ir'o. Post decid'o de la konferenc'o, kiu dev'ont'ig'is la parti'o'n "part'o'pren'i" en la unu'nur'a merkat'o, la pozici'o'j de la Labor'ist'a Parti'o laŭ'paŝ'e al'proksim'iĝ'as al rezult'o laŭ la norveg'a model'o.

Sed tio lev'as tim'o'j'n pri alternativ'a fin'a akt'o. Dek sep milion'o'j voĉ'don'is por la Brit'el'ir'o. Por kelk'a'j, tio est'is ili'a unu'a politik'a ag'o ; por mult'a'j, tio est'is la unu'a foj'o kiam ili sent'is, ke ili'a voĉ'don'o ŝanĝ'is afer'o'j'n. Centr'ist'a'j koment'ist'o'j en la gazet'ar'o oft'e pri'skrib'as labor'ist'a'j'n sub'ten'ant'o'j'n de la Brit'el'ir'o kiel politik'e ne-engaĝ'iĝ'int'a'j'n kaj sen organiz'ad'o. Sed Drakeford avert'as, ke tio est'as fals'a. "Mi neniam kred'is, ke ĉi tiu'j komun'um'o'j est'is ne-engaĝ'iĝ'int'a'j. Front'e al lok'a afer'o, ili ja engaĝ'iĝ'as. Kred'u mi'n : mi est'is la ministr'o pri san'afer'o'j kaj mi prov'is far'i ŝanĝ'o'j'n al san'serv'o kiu est'as kar'a al publik'o kiu kon'as ĝi'n. La ide'o, ke hom'o'j ne interes'iĝ'as, mal'prav'as."

Kiu ajn est'os la rezult'o, la centr'a defi'o solv'end'a de politik'ist'o'j de la grand'a'j parti'o'j rest'as, nom'e la ankoraŭ fort'a sub'ten'o por la Brit'el'ir'o ĉe ĝust'e tiu'j komun'um'o'j kies viv'o'j est'os ruin'ig'it'a'j de ĝi. La histori'o, kiu est'is de'long'e rakont'at'a de la liberal'a centr'ism'o en Briti'o, dis'fal'is ĉar ĝi jam ne est'is kompren'ebl'a por komun'um'o'j kiu'j est'is el'kav'ig'it'a'j de jar'dek'o'j da stagn'ad'o de salajr'o'j kaj ne'sufiĉ'a invest'ad'o.

Histori'o'j pri naci'ism'o, ksenofobi'o kaj la ribel'o kontraŭ teknokrat'a ŝtat'reg'ad'o est'as ne'rezist'ebl'a'j en lok'o kiel Sud'a Kimri'o. Por kontraŭ'ag'i al ili, la Labor'ist'o'j dev'os komenc'i rakont'i histori'o'n pri la esper'o.

Paul MAS'O'N

Tiu artikol'o aper'is en la angl'a'lingv'a el'don'o de LMD en oktobr'o.


La aŭtor'o

Paul MAS'O'N
Paul Mas'o'n est'as verk'ist'o kaj ĵurnal'ist'o ; Li est'as la aŭtor'o de Postcapitalism : 'a guide to our futur'e, Penguin Books, 2015.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Briti'o : perd'iĝ'int'a, divid'iĝ'int'a kaj sol'a

Elekt'ad'o'j, klub-sandviĉ'o'j kaj voj'kav'o'j en Briti'o



Traduk'it'a de:
Mike Le'o'n
el la angl'a.

[1] Vid'u Paul Mas'o'n, ’Briti'o : perd'iĝ'int'a, divid'iĝ'int'a kaj sol'a’, Le Mond'e Diplomatique , juli'o 2016 kaj ’Elekt'ad'o'j, klub-sandviĉ'o'j kaj voj'kav'o'j en Briti'o’, Le Mond'e Diplomatique , juni'o 2017

[2] Ĉe Facebook, "ferm'it'a grup'o" signif'as ke oni dev'as registr'iĝ'i por pov'i afiŝ'i al ĝi - ml.

[3] La unu'nur'a merkat'o de la Eŭrop'a Uni'o cel'as cert'ig'i la liber'a'n mov'ad'o'n de var'o'j, kapital'o'j, serv'o'j, kaj labor'o - la "kvar liber'o'j" - en'e de la EU - ml.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Histori'o

Klasik'ul'o'j por la popol'o


Neces'is la renkont'iĝ'o de la noci'o popol'o, sen'ig'it'a je si'a'j negativ'a'j krom'signif'o'j, kaj la industri'iĝ'o de la produkt'ad-teĥnik'o'j por ke evolu'u la ide'o kre'i kolekt'aĵ'o'j'n de la grand'a'j literatur'a'j kaj politik'a'j verk'o'j je mal'alt'a prez'o. Tiu entrepren'o, oft'e port'at'a de la spirit'o de la kler'ism'o kaj de esper'o je kolektiv'a emancip'iĝ'o, est'is kron'it'a de sukces'o.



de  Anthony GLINOER

KIU PROMEN'ANT'E en okaz'a libr'o'vend'ej'o, ne fal'is sur libr'o'n de Platon'o, de Vilhelm'o Ŝekspir'o aŭ de Volter'o en mal'mult'e'kost'a mal'nov'a kolekt'aĵ'o de klasik'ul'o'j ? La “ Classiques Larousse ” en Franc'uj'o — nask'it'a'j en 1933 —, la “ Little Blu'e Books ” en Uson'o aŭ la “ Penguin Classics ” en Brit'uj'o si'a'temp'e est'is ekster'ordinar'e popular'a'j. Kun si'a'j antaŭ'ul'o'j ili dum du jar'cent'o'j lud'is konsider'ind'a'n rol'o'n, inter'naci'skal'e, en la intelekt'a el'form'iĝ'o de la mal'pli bon'stat'a'j hom'o'j.

La unu'a'j entrepren'o'j tia'j aper'is komenc'e de la 19-'a jar'cent'o, kvankam la “Blu'a bibliotek'o”, dis'vast'ig'it'a ĉef'e de strat'vend'ist'o'j, jam en la 17-'a jar'cent'o en'konduk'is la princip'o'n de mal'alt'prez'a kolekt'aĵ'o. Tre ver'ŝajn'as, ke tiu'j mal'mult'e'kost'a'j roman'o'j, dram'o'j, divers'a'j man'libr'o'j tiam est'is unu el la precip'a'j kultur-font'o'j por la mal'pli kler'a'j hom'o'j. Ek'de 1799 la franc'a pres'ist'o kaj tip'o'graf'o François - Ambroise Didot (1730-1804) start'ig'is la “Kolekt'aĵ'o'n de franc'a'j kaj latin'a'j klasik'ul'o'j” kaj aper'ig'is en plur'a'j el'don'o'j sur paper'o de mal'egal'a kvalit'o, kun adapt'it'a'j prez'o'j, Horaci'o, Vergili'o, Je'a'n de La Font'ain'e …

Ali'a'j sekv'is. En la unu'a tri'on'o de la jar'cent'o, en Ital'uj'o, Giovanni Silvestr'i koncept'is la “ Biblioteca scelta di oper'e itali'an'e antiche 'e modern'e” (“bibliotek'o de elekt'it'a'j antikv'a'j kaj modern'a'j ital'a'j verk'o'j”). Proksim'um'e sam'epok'e la aŭdac'a Carl Joseph Meyer start'ig'is en German'uj'o, kun grand'eg'a sukces'o, la “Miniatur- Bibliothek der Deutschen Klassiker ” (“Miniatur-bibliotek'o de la german'a'j klasik'ul'o'j”) — asert'ant'e, ke Goet'o ( Johann Wolfgang von Goethe) kaj Ŝilero ( Friedrich von Schiller) est'as la propriet'o de ĉiu'j, kio'n kontest'is tiu'j, kiu'j posed'is la rajt'o'j'n … — kaj William Pickering, en Angl'uj'o, la “ Aldine Edition of the British Poets ” en kvin'dek tri volum'o'j.

La kresk'o de la loĝ'ant'ar'o kun lern'ej'a kler'iĝ'o, la industri'iĝ'o de la produkt'ad-teĥnik'o'j, la popular'iĝ'o de la princip'o de kolekt'ad'o [1] kaj la konvink'o, ĉe iu'j, ke grav'as ke la kon'o'j est'u al'ir'ebl'a'j por ĉiu'j mult'ig'as la kolekt'aĵ'o'j'n de tio, kio est'as konsider'at'a kiel la plej bon'a'j produkt'o'j de la hom'a spirit'o. Routledge kaj Macmillan en Brit'uj'o, Hetzel kaj Hachette en Franc'uj'o dum la du'a du'on'o de la 19-'a jar'cent'o per mal'alt'ig'o de la prez'o'j konkurenc'is por konker'i la plej grand'a'n part'o'n de la naci'a merkat'o, kaj la panteon'o de la klasik'a'j verk'o'j lud'is decid'a'n rol'o'n en ili'a'j el'don-strategi'o'j. Pierre - Jules Hetzel est'is en 1848 kabinet-ĉef'o de Alfphonse de Lamartine — tiam ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j — kaj, kiel respublik'an'o, li post'e ekzil'iĝ'is en Belg'uj'o. Li est'is amik'o de Je'a'n Macé, la fond'int'o de la Ligue de l’enseignement (“Lig'o de instru'ad'o”) kaj el'don'is Prudonon  [2], Jules Verne, kaj tra la revu'o Magazin'o pri eduk'ad'o kaj liber'temp'o li kre'is specif'a'j'n kolekt'aĵ'o'j'n por la jun'ul'ar'o. La skot'a el'don'ist'o Nelson special'iĝ'is pri kolekt'aĵ'o'j de re'pres'it'a'j verk'o'j en la original'a lingv'o aŭ traduk'it'a'j en Franc'uj'o, German'uj'o, Hungar'uj'o kaj Hispan'uj'o, kun prov'o'j ankaŭ en Ĉin'uj'o kaj Rus'land'o. z 7 La sukces'o'j est'is cert'e grand'eg'a : en 1884 Frederick Warne & amp ; Co. asert'is est'i vend'int'a tri milion'o'j'n kaj du'on'o da ekzempler'o'j en dek kvin jar'o'j de si'a kolekt'a seri'o “ Chandos Classics ”, kiu en'ten'is pli ol cent titol'o'j'n (Ŝekspir'o, Walter Scott, Vergili'o, Miguel de Cervantes), kaj Nelson en 1913 anonc'is ke tri'dek mil libr'o'j ĉiu'tag'e el'ir'as li'a'n ĉef'a'n pres'ej'o'n.

Dum la sekv'a jar'cent'o la furor'o ne ĉes'is. Tiu'j entrepren'o'j est'is oft'e la frukt'o de kun'labor'ad'o inter el'don'ist'o kaj direktor'o de kolekt'aĵ'o. Tio okaz'is komenc'e de la 20-'a jar'cent'o ĉe la “ Everymans Library ” (“ĉies libr'ar'o”) de Joseph Dent kaj Ernest Rhys, aŭ pri la seri'o de la “ Great Books of the Western World ” (“grand'a'j libr'o'j de la okcident'a mond'o”) de Mortimer Adler, kiu ek'de 1952 aper'ad'is ĉe Britannica. [3] La “ Bibliothèque de la Pléiade ”, kre'it'a de Jacques Schiffrin kaj post la du'a mond'milit'o daŭr'ig'at'a de Gallimard kaj Je'a'n Paulhan, kvankam ne mal'mult'e'kost'a, tamen nask'it'a en la spirit'o de demokrati'ig'o de la al'ir'o al la plej bon'a'j el'don'aĵ'o'j'n de la plej bon'a'j aŭtor'o'j. Sam'e kiel la vort'ar'o'j kaj enciklopedi'o'j kaj la popular'a'j roman'o'j, tiu'j kolekt'aĵ'o'j est'is adapt'it'a'j al la divers'a'j distribu-form'o'j por la grand'a publik'o : vend'o en libr'o'vend'ej'o'j, libr'o-klub'o'j aŭ vend'o per korespond'ad'o. En la form'o de poŝ'libr'o'j ( paperbacks en la angl'a) aŭ digests (resum'o'j), la mal'mult'e'kost'a'j klasik'aĵ'o'j neniam mal'aper'is el la bibliotek'o'j kaj libr'o'vend'ej'o'j, por kontent'ig'i la postul'o'n lig'int'a'n kun la lern'ej'a'j program'o'j.

Kvankam ili hav'as la komun'a'n trajt'o'n ke ili ekspluat'as la font'o'j'n liber'a'j'n de aŭtor'a'j rajt'o'j kaj ofert'as ili'n moder'prez'e, tiu'j kolekt'aĵ'o'j tamen ne simil'as. Ne ekzist'as unu'ec'a form'o de tiu model'o. Iu'j publik'ig'as komplet'a'j'n verk'ar'o'j'n, ali'a'j el'tir'aĵ'o'j'n aŭ dens'ig'it'a'j'n tekst'o'j'n ; iu'j aper'ig'as impres'a'n kritik'a'n aparat'o'n, dum ali'a'j las'as la verk'o'n simpl'e tia, kia ĝi est'as.

Kelk'foj'e ili koncentr'as si'n al la naci'a literatur'o : “Ni'a'j grand'a'j aŭtor'o'j” ĉe 'E. Dent'u, kiu antaŭ'e aper'ig'is PrudononLouis Blanc  [4] kaj kiu prezent'as en tiu kolekt'aĵ'o felieton'ist'o'j'n por la tre larĝ'a publik'o, kiel Paul Féval kaj Pierre Alexis Ponson du Terrail  ; “ Every Irishmans Library ”, en 1915, ĉe Talbot Press, kiu komenc'is per antologi'o de naci'a poezi'o. Ali'a'j prefer'as la inter'naci'a'n literatur'o'n : la “ Biblioteca universal'e Rizzoli ”, fond'it'a en 1949, ekzempl'e, kiu tamen komenc'is per 'I promessi sposi (“La fianĉ'o'j”) de Alessandro Manzoni, grav'a roman'o de la ital'a literatur'o, tre intim'e lig'it'a kun la memor'o pri la Risorgimento, la unu'iĝ'o de la land'o. Iu'j ofert'as mal'grand'a'j'n libr'o'j'n je tre mal'alt'a prez'o, broŝur'it'a'j sur mal'dik'a paper'o (“La klasik'ul'o'j por ĉiu'j”, de Hatier, “ The Templ'e Classics ” de Dent), la ali'a'j bind'it'a'j'n volum'o'j'n, destin'it'a'j'n por daŭr'o malgraŭ ili'a'j modest'a prez'o (“la “Moder'n Library ” de Albert Bon'i kaj Horace Liveright  [5], “Libr'o clásico ” ĉe Bruguera en Hispan'uj'o).

La motiv'o'j, kiam ili ne est'as simpl'e komerc'a'j, ankaŭ vari'as. En mult'a'j kaz'o'j tiu'j kolekt'aĵ'o'j klopod'is por firm'ig'i naci'a'n, lingv'a'n aŭ kultur'a'n komun'um'o'n. Ekzempl'e en la jar'o 1925 dum mal'alt'prez'a'j kolekt'aĵ'o'j aper'is preskaŭ sam'temp'e en Bon'aer'o de du kon'at'a'j intelekt'ul'o'j : la “ Biblioteca argentin'a”, el'don'at'a de Ricardo Roj'as, kaj “La cultura argentin'a“, koncept'it'a de José Ingenieros. [6] En tiu period'o de firm'ig'o de la respublik'o oni vol'is ebl'ig'i kompren'o'n de la kultur'a kaj politik'a histori'o de la land'o per elekt'o de la grand'a'j verk'o'j de la pas'int'ec'o.

La celebr'ad'o de la klasik'ul'o'j, kontrast'e al la verk'o'j konsider'at'a'j popular'a'j, est'as konstant'a part'o de la konservativ'a retor'ik'o. [7] Tamen kelk'a'j kolekt'aĵ'o'j serv'is kiel lanc'o'pint'o por prov'o'j de popol'a eduk'ad'o kun emancip'a'j cel'o'j, nom'e en Franc'uj'o.

Sub la Du'a Imperi'o la “Naci'a bibliotek'o” est'is produkt'at'a de la pres'ej'o Dubuisson ek'de la jar'o 1863 laŭ decid'o de la tip'o'grafi'a'j labor'ist'o'j, kiu'j tie labor'is. Ili re'pres'ad'is ĉef'verk'o'j'n de la franc'a kaj ekster'land'a literatur'o je tre mal'alt'a prez'o, ĝust'e kun la cel'o de popol'a eduk'ad'o. La prez'o de la volum'o est'is fiks'it'a je 0,25 frank'o'j, do la est'iĝ'o'prez'o. Komenc'e tio est'is nur simpl'a prov'o lim'ig'it'a al la rond'o de fotograf'ist'o'j, sed la sukces'o est'is rapid'a. La fotograf'ist'o'j organiz'is si'n en labor'ist'a societ'o de la el'don'ist'o'j de la “Naci'a bibliotek'o”, kio ebl'ig'is al ili aper'i publik'e kiel “popol'a organ'o de intelekt'a emancip'iĝ'o”. La entrepren'o daŭr'is long'a'n temp'o'n, special'e pro la el'don'a'j decid'o'j de la direktor'o de la kolekt'aĵ'o, Nicolas David, kiu prefer'is la filozof'o'j'n de la kler'ism'o, la latin'a'j'n aŭtor'o'j'n kaj la plej last'a'temp'a'j'n verk'o'j'n de François - René de Chateaubriand, Alfred de Musset aŭ de la sub'fos'a Félicité de Lamennais. La kolekt'aĵ'o est'is daŭr'ig'at'a en 1926 de Tallandier, grand'a popol'a el'don'ist'o, kun la sam'a cel'o de kultur'a demokrati'ig'o, sed ankaŭ kun komerc'a'j ambici'o'j. [8]

Inter 1950 kaj 1981 la kolekt'aĵ'o “La klasik'ul'o'j de la popol'o” [9] de la el'don'ej'o Éditions sociales si'a'vic'e aper'ig'is preskaŭ sep'dek titol'o'j'n, kiu'j plej oft'e est'is re'el'don'o'j de fam'a'j verk'o'j de la literatur'o, de politik'a filozofi'o kaj de scienc'o'j. La titol'o'j dev'is reprezent'i “la grand'a'j'n tekst'o'j'n kiu'j konsist'ig'as la hered'aĵ'o'n de la universal'a kaj progres'em'a kultur'o, kaj unu'e la hered'aĵ'o'n de la franc'a kultur'o” : Thomas Mor'e, Molier'o, Je'a'n Racin'e, Lu'ig'i Pirandello, Gracchus Babeuf, Goethe, Paul Lafargue, Je'a'n- Paul Marat ktp. La volum'o'j, kiu'j prezent'is elekt'it'a'j'n aŭ komplet'a'j'n verk'ar'o'j'n, est'is akompan'at'a'j de solid'a en'konduk'o kaj de riĉ'a kritik'a aparat'o : mult'a'j paĝ'pied'a'j not'o'j liver'is la histori'a'j'n referenc'o'j'n, kaj de bibliografi'o.

LA CEL'O, por la Grup'o de komun'ist'a'j histori'ist'o'j, inter ili la grand'a histori'ist'o de la Franc'a Revoluci'o Albert Soboul, est'is met'i en la man'o'j'n de la komun'ist'o'j kaj simpati'ant'o'j re'konsider'at'a'n universal'a'n hered'aĵ'o'n : “La student'o, la gimnazi'an'o, la instru'ist'o, la profesor'o, la esplor'ist'o'j, skrib'is ili, trov'os en ĝi komfort'a'j'n kaj sekur'a'j'n stud-instrument'o'j'n. La labor'ist'o, la kamp'ar'a kaj urb'a labor'ul'o, far'os ĝi'n la baz'o de si'a libr'ar'o kaj tiel ek'kon'os la kultur'a'n trezor'o'n de la pas'int'ec'o kaj la progres'em'a'j'n ide'o'j'n, kiu'j konsist'ig'as la fundament'o'n de la human'ism'o.” [10]

Kun la divers'a'j motiv'o'j, kiu'j instig'is la el'don'ist'o'j'n dediĉ'i si'n al kolekt'aĵ'o de klasik'ul'o'j por larĝ'a publik'o, ili kun'e est'ig'is, dis'vast'ig'is kaj celebr'ad'is filozofi'a'n, literatur'a'n kaj ankaŭ politik'a'n hered'aĵ'o'n kaj tir'i ĝi'n el la lim'ig'it'a rond'o de kler'a kultur'o por far'i ĝi'n komun'a hav'aĵ'o al'ir'ebl'a por ĉia'j mon'uj'o'j.

Anthony GLINOER.


La aŭtor'o

Anthony GLINOER


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Isabelle Oliver'o, l’Invention de la collection , Éditions de l ’Institut mémoires de l’édition contemporaine - Éditions de la Maison des sciences de l’homme, coll. “In octavo ”, Pariz'o, 1999.

[2] Franc'e : Pierre - Joseph Proudhon (1809-1865), franc'a politik'a teori'ul'o. En 1840 li verk'is “Kio est'as la propriet'o ?” Li'a verk'o “La filozofi'o de la mizer'o” (1846) hav'is grand'a'n influ'o'n en Franc'uj'o dum long'a temp'o kaj far'iĝ'is unu el la baz'o'j de la anarĥi'ism'a pens'ad'o. Marks'o respond'is al ĝi per “La mizer'o de la filozofi'o”. Vd Karl'o Marks'o : La mizer'o de la filozofi'o. Respond'o al Prudono  : “La filozofi'o de la mizer'o”, kun antaŭ'parol'o de Frederik'o Engelso. ; Pri 'J. B. Prudono. Traduk'it'a'j de Vilhelm'o Lutermano, Embres -et- Castelmaure, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2009, 196 paĝ'o'j, ISBN 978-2 918399-08-3 (MAS-libr'o 'n- ro 17). - vl

[3] Tim Lacy, The Dream of 'a Demoratic Culture  : Mortimer 'J. Adler and the Great Books Ide'a, Palgrave Macmillan, London'o, 2013.

[4] Louis Banc [ luí blá ] (1811-1882), franc'a histori'ist'o kaj politik'ist'o, teori'ul'o de la social'ism'o. Li est'is membr'o de la reg'ist'ar'o en 1848, spert'is la frakas'o'n de si'a projekt'o de social'a'j meti'ej'o'j. Li est'is ekzil'it'a en Brit'uj'o kaj re'ven'is al Franc'uj'o en 1870. - vl

[5] Jay Satterfield, The Worlds Best Books ”. Taste, Culture, and the Moder'n Library , University of Massachusetts Press, Amherst, 2002.

[6] Fernand'o Degiovanni, “ The invention of the classics  : Nationalism, philology and cultural politicx in Argentin'a”, Journal of Latin American Cultural Studies , vol. 13, 'n- ro 2, Abingdon, 2004.

[7] Marc Fumarol'i, aŭtor'o de la ese'o Le Sablier renversé. Des Modernes aux Anciens ( Gallimard, 2013), ekzempl'e en 1997 registr'is el'send'aĵ'o'n titol'it'a'n “ Lisez les calssiques ” [“Leg'u la klasik'ul'o'j'n”], daŭr'e dispon'ebl'a en www. canal -'u. tv .

[8] Matthieu Letourneux kaj Je'a'n- Yves Mollier, La Libr'air'ie Tallandier (1870-2000). Histoire d ’un'e grand'e maison dédition populaire . Nouveau Mond'e Éditions, Parizok 2011.

[9] Original'e : “ Les classiques du peuple ”.

[10] Stéphanie Roz'a, “Un grand moment déducation populaire  ? “ Les classiques du peuple ” et le siècle des Lumièresdans Je'a'n-Num'a Ducange, Juli'e'n Hag'e et Je'a'n- Yves Mollier (sub la dir. de) : Le Part'i communiste français et le Livre. Écrire et diffuser le politique en Franc'e au XXe siècle (1920-1992), Éditions universitaires de Dijon, 2014.


Akcept'ej'o >> 1'a oktobr'o 2018

Serĉ'ad'o de mem'sufiĉ'o ĉia'kost'e

Malgraŭ la blokad'o, la du'on'insul'o Katar'o eskap'as


Pli ol unu jar'o'n post si'a for'pel'o el la Kun'labor'a Konsili'o de la Golf'o, Katar'o nenio'n ced'is al la postul'o'j de si'a'j najbar'o'j, kaj konduk'as si'a'n influ'batal'o'n je inter'naci'a nivel'o. En Doho, la oficial'ul'o'j laŭt'e asert'as, ke la blokad'o pli'fort'ig'as la koher'ec'o'n de la loĝ'ant'ar'o kaj favor'as la ekonomi'a'n divers'iĝ'o'n de la land'o. Tamen, la struktur'a'j mal'ekvilibr'o'j plur'est'as.



de  Angélique MOUNIER - KUHN

Oni ne fid'u dorm'ant'a'n akv'o'n. Tiu, bril'e turkis'kolor'a, kiu bord'as la Doho -golf'et'o'n est'as seren'a kvazaŭ ole'o-mar'o dum tiu somer'o 2018. Fajr'a varm'o kaj lum'o sieĝ'as la ĉef'urb'o'n de Katar'o, ĉirkaŭ'lim'ig'ant'e la soci'a'n viv'o'n en la klimat'iz'it'a'j spac'o'j. Ĉe la kaj'o, kun vel'o'j mal'supr'e, la vel'boat'o'j ne vid'is turist'o'n de plur'a'j semajn'o'j. Antaŭ'e dediĉ'it'a'j al fiŝ'ad'o kaj transport'o de var'o'j, tiu'j tradici'a'j lign'a'j vel'ŝip'o'j est'as unu el la mal'mult'a'j nostalgi'a'j ced'o'j al la fervor'o de modern'ec'o, kiu ek'reg'is la urb'o'n mez'e de la 1990-'a'j jar'o'j. De post tiam, help'e de beton'o kaj vertikal'ec'o, tiu fervor'o sen'ĉes'e re'desegn'as la urb'a'n perspektiv'o'n, pri kiu fier'as la loĝ'ant'o'j.

Sed la loz'a rul'iĝ'ad'o de la boat'o'j port'ant'a'j flag'o'n ruĝ'a'n, viol'kolor'a'n kaj blank'a'n – la naci'a'j'n kolor'o'j'n – est'as tromp'a. Ĉar la akv'o'j de la arab'o-pers'a Golf'o est'as mal'klar'a'j [1] kaj ili'a vapor'o est'as satur'it'a je sen'sekur'ec'o. Ne'kon'at'a agit'ad'o ek'reg'is la region'o'n de post kiam Katar'o, riĉ'eg'a emir'land'o apenaŭ sam'e vast'a kiel Francilio (11 521 kvadrat'a'j kilo'metr'o'j), est'is el'pel'it'a el la Kun'labor'a Konsili'o de la Golf'o ( KKG) far'e de tri si'a'j najbar'o'j, Saud'a Arab'uj'o, Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j ( UAE) kaj Barejn'o, kaj ankaŭ de Egipt'uj'o. La 5-'a'n de juni'o 2017, tiu kvar'op'o kaj kelk'a'j cirkonstanc'a'j alianc'an'o'j dekret'is romp'o'n de si'a'j diplomati'a'j kaj ekonomi'a'j rilat'o'j kun Doho, dum Riad'o tuj ferm'is si'a'n land'lim'o'n, la sol'a'n kiu lig'as Katar'o'n al la ter'o de la arab'a du'on'insul'o. De post tiam, en kelk'a'j saud'a'j mens'o'j nask'iĝ'is la ide'o fos'i ses'dek kilo'metr'o'j'n long'a'n kaj du'cent metr'o'j'n larĝ'a'n kanal'o'n inter ambaŭ land'o'j por eĉ pli izol'i la emir'land'o'n. Sed, mank'e de oficial'a konfirm'o de Rijado, tiu projekt'o aper'as nun kiel ĥimer'o, kiu'n Doho rifuz'as serioz'e konsider'i.

La konflikt'o'j antaŭ'anonc'ant'a'j la kriz'o'n akumul'iĝ'is de jar'o'j, nutr'at'a'j de kresk'ant'a incit'ec'o de la saud'an'o'j al tiu mar'bord'an'o emancip'it'a kaj riĉ'eg'a je gas'o [2]. Ĝi'a subit'a kvaranten'o, dekret'it'a mez'e de Ramadan'o, surpriz'is Dohon. Ĝi'a'j arab'a'j najbar'o'j star'ig'is part'a'n blokad'o'n ferm'ant'e si'a'j'n mar- kaj aer-spac'o'j'n al la katar'a'j ŝip'o'j kaj aviad'il'o'j. Laŭ la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF) preskaŭ 40 miliard'o'j da dolar'o'j est'is el'pren'it'a'j el la lok'a'j bank'o'j far'e de mal'trankvil'a'j el'migr'int'o'j aŭ de civit'an'o'j de la blokad'o-land'o'j. La super'bazar'o'j est'is kaper'it'a'j, antaŭ la star'ig'o de ’aer'a pont'o’ al Eŭrop'o, Iran'o kaj la land'o'j de la hind'a sub'kontinent'o. Ĝis tiam, grand'a part'o de la import'aĵ'o'j, apart'e la freŝ'a'j produkt'o'j kaj la konstru-material'o'j, de'ven'is de la Emir'land'o'j kaj Saud'a Arab'uj'o, aŭ transit'is tra ili.

La 22-'a'n de juni'o 2017, Associated Press rimark'ig'as, ke la mal'ferm'o de la blokad'o est'as lig'it'a al dek tri kondiĉ'o'j. Kelk'a'j el ili re'uz'as la kutim'a'n list'o'n de akuz'aĵ'o'j : la Emir'land'o dev'as ĉes'i en'miks'iĝ'i en la intern'a'j'n afer'o'j'n de la ali'a'j KKG -land'o'j, romp'i si'a'n sub'ten'o'n al la « teror'ist'a'j » organiz'aĵ'o'j – inter kiu'j la Islam'a Frat'ar'o, ferm'i si'a'n televid'ĉen'o'n Al- Ĝazira kaj, precip'e, turn'i la dors'o'n al Tehrano . « Iran'o ? Ĝi est'as tim'ig'a najbar'o, minac'a por et'a land'o kiel la ni'a. Ni ne dezir'as far'iĝ'i ties bon'a amik'o, kaj ceter'e ni hav'as mal'konsent'o'j'n. Sed ni ne hav'as ali'a'n elekt'o'n, ol akord'iĝ'i kun ĝi. » respond'as respond'ec'ul'o pri sekur'ec'o en Doho  [3]. Ali'a'j postul'o'j est'as pli ekster'kutim'a'j : la emir'land'o dev'as sub'met'iĝ'i al ĉiu'jar'a inspekt'ad'o de si'a'j najbar'o'j,aŭ al « pag'o de kompens'aĵ'o'j (…) pro la viv'o'perd'o'j kaj la financ'a'j mal'profit'o'j kaŭz'it'a'j de [ĝi'a] aktual'a politik'o ». La land'o dev'as en'e de dek tag'o'j plen'um'i la tut'o'n de la postul'o'j.

Pli ol jar'o pas'is, kaj la antagonism'o'j fiks'iĝ'is. La mediaci'o prov'it'a de Kuvajt'o en'kadr'e de la KKG en'ŝlim'iĝ'is ; jen pli'a mal'sukces'o de tiu region'a organiz'aĵ'o fond'it'a en 1981 por kontraŭ'balanc'i la Islam'a'n Respublik'o'n de Iran'o. La akord'iĝ'o-prov'o, kiu dev'as okaz'i en Vaŝington'o jam de monat'o'j, stumbl'as sur mal'akord'iĝ'o'j intern'e de uson'a administraci'o kaj, laŭ oni'dir'o'j en Doho, sur la mal'bon'vol'o de Abudabi'o, la ĉef'a emir'land'o de UAE. La « kontraŭ'teror'ism'a kvar'op'o », kiel ĝi si'n nom'is, firm'e ten'as si'a'j'n postul'o'j'n. « Ili est'as tut'e ne real'ism'a'j », respond'as Katar'o, laŭ kiu ili'a sol'a cel'o est'as sub'met'i ĝi'n, sam'e kiel okaz'is por Barejn'o, krom'nom'it'a «  retweet country  » (angl'e : re'dis'send'a land'o) de kelk'a'j cinik'ul'o'j ĉe Doho pro ĝi'a em'o re'dis'send'i sur tvitero la kontraŭ-katar'a'j'n mesaĝ'et'o'j'n ven'int'a'j'n el Saud'a Arab'uj'o. « Tiu'j postul'o'j ignor'as la fakt'o'n, ke suveren'a ŝtat'o ne pov'as est'i ostaĝ'o. Krom'e ili est'is redakt'it'a'j laŭ form'o, kiu las'is neniu'n lok'o'n al inter'trakt'ad'o. (…) Ni intenc'as konduk'i ni'a'n politik'o'n sur'baz'e de ni'a'j propr'a'j taks'o'j », laŭt'is la katar'a ministr'o pi ekster'a'j afer'o'j, s - ro Mohammed Ibn Abderrahmane Al- Thani, antaŭ franc'parol'ant'a'j ĵurnal'ist'o'j en Doho, fin'e de maj'o 2018 [4].

Neces'a'j el'kor'a'j rilat'o'j kun Iran'o

Katar'o est'as pret'a milit'i. Milit'o sen mort'ig'a'j batal'o'j, sed milit'o kiu dev'ig'as la emir'land'o'n batal'i sur ĉiu'j front'o'j : ekonomi'a, diplomati'a, arme'a, amas'komunik'il'a kaj eĉ jur'a, ĉar Doho decid'is al'vok'i la inter'naci'a'j'n instanc'o'j'n (la Mond'a Organiz'o pri Komerc'o, la Inter'naci'a Kort'um'o) pri la blokad'o. Tiu mal'varm'a milit'o hav'is viktim'o'j'n : mil'o'j da famili'o'j dis'met'it'a'j ambaŭ'flank'e de la land'lim'o, kaj kelk'a'j du-naci'ul'o'j mal'help'at'a'j vojaĝ'i. Kaj, kvankam neniu sci'as kiel la Golf'o el'ir'os el ĝi, ĝi jam hav'as si'a'j'n venk'int'o'j'n : la arm'il'industri'o'j'n de la eksport'ant'a'j land'o'j, unu'a'rang'e Uson'o, Brit'uj'o kaj Franc'uj'o.

« La ĉef'a demand'o est'as sci'i, ĉu la blokad'o est'as bon'ŝanc'o aŭ brems'il'o por Katar'o », koment'as ambasador'o en Doho. Laŭ la katar'an'o'j mem, koncern'e la naci'a'n koher'o'n, la respond'o jam est'as kon'at'a : « Tiel strang'e kiel tio ŝajn'as, la blokad'o ig'is ni'n pli fort'a'j », asert'as la eks'ministr'in'o pri inform'ad'o kaj komunik-teknik'ar'o'j Hessa Al- Jaber, membr'o de la Majlis Al- Choura (konsult'a konsili'o) kaj, ceter'e, de la kontrol-konsili'o de Volkswagen, kies tri'a akci'ul'o est'as Katar'o. « En Kuvajt'o, ne okaz'is ek'star'o post la irak'a invad'o [en 1990]. Ĉi tie la emir'o sukces'is unu'ig'i la katar'an'o'j'n kaj la ne'katar'an'o'j'n (Vid'u art. ...). Est'as kvazaŭ li'a moŝt'o est'is plebiscit'it'a, ŝi daŭr'ig'as.

Katar'o em'as kuraĝ'ig'i la arab'a'j'n ribel'o'j'n, apart'e en Tunizi'o kaj Egipt'uj'o, sed ĝi mem neniam organiz'is elekt'o'j'n ĉe si, escept'e por la municip'a'j konsili'o'j, kie la kandidat'o'j dev'as prezent'iĝ'i sen politik'a etiked'o (la parti'o'j est'as mal'permes'at'a'j en la emir'land'o). Parlament'a balot'o est'is ja plan'at'a en 2013, sed ĝi est'is prokrast'it'a sen dat'o. Post mult'a'j prokrast'o'j, la emir'o Tamim Ben Hamad Al- Thani promes'is por la fin'o de la jar'o leĝ'o'n organiz'ant'a'n la unu'a'j'n naci'a'j'n balot'o'j'n por elekt'i tri'dek an'o'j'n de la Majlis Al- Choura, dum dek kvin ali'a'j membr'o'j est'os rekt'e elekt'it'a'j de li. Mal'facil'as trov'i spur'o'n de ia ajn politik'a opozici'o, krom kelk'a'j person'o'j plej oft'e instal'it'a'j en London'o. Ĉar li denunc'is la silent'ig'o'n de la civit'an'o'j de si'a land'o, kaj laŭd'is la « tunizi'a'n printemp'o'n » en 2011, la poet'o Mohamed Al- Ajami, ali'nom'it'a Ibn Al- Dhib, rest'is kvar jar'o'j'n en mal'liber'ej'o antaŭ ol est'i pardon'it'a.

La emir'o est'is tri'dek-tri-jar'a kiam li anstataŭ'is si'a'n patr'o'n, s - ron Hamad Ben Khalifa Al- Thani, en 2013. La katar'an'o'j vid'as en li la iniciat'ant'o'n de modern'ig'o de tiu vahab'it'a land'o, sam'e kiel ĝi'a saud'a najbar'o, kvankam ĝi ne postul'as tiom rigor'ec'a'n religi'a'n praktik'o'n. La emir'o Hamad est'as ankaŭ kredit'it'a pri la firm'ig'o de Katar'o sur la inter'naci'a scen'o, rezult'o de « protekt'o-diplomati'o », kiu konsist'as maksimum'ig'i la nombr'o'n de alianc'an'o'j, kaj kiu incit'eg'as sam'e Rijadon kiel Abudabi'o'n. Kun la blokad'o, ties ŝablon'a portret'o spontan'e aper'is sur mult'eg'a'j fasad'o'j kaj vehikl'o'j, antaŭ ol la municip'a'j administraci'o'j re'ord'ig'is ĉi tiu'n nov'a'n mod'o'n.

Almenaŭ sur la material'a kamp'o, la katar'o'j hav'as mal'mult'a'j'n plend'o'motiv'o'j'n : laŭ la Mond'a Bank'o, en 2017 la po'loĝ'ant'a maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) je alpar'o de aĉet'pov'o daŭr'e situ'as je la unu'a tut'mond'a rang'o, je 128 378 dolar'o'j, la du'obl'o de tiu de Svis'land'o. « Dum mi'a jun'ec'o, memor'as s -in'o Al- Jaber, kiu ne est'as ses'dek'jar'a, ni ne hav'is elektr'o'n, manĝ'aĵ'o est'is lim'ig'it'a kaj est'is nur unu super'a lern'ej'o. Kaj, subit'e, ni'a viv'o ŝanĝ'iĝ'is. »

La mal'kovr'o de naft'o tie datum'as de antaŭ la du'a mond'milit'o. Sed la mal'kovr'o de gigant'a sub'mar'a rezerv'ej'o de natur'a gas'o en 1971, la jar'o'n de ĝi'a sen'de'pend'iĝ'o el la brit'a reĝ'land'o, baskul'ig'is tiu'n dezert'a'n teritori'o'n en riĉ'ec'o'n. Du tri'on'o'j de la kuŝ'ej'o de North Dom'e situ'as en la katar'a'j akv'o'j, kaj la rest'ant'a tri'on'o en la iran'a'j akv'o'j. Ĝi'a kun'labor'a ekspluat'ad'o dev'ig'as ambaŭ land'o'j'n fleg'i amik'a'j'n rilat'o'j'n.

Post kiam la emir'o Hamad anstataŭ'is si'a'n patr'o'n, en 1995, kaj vet'is je masiv'a'j invest'o'j, partner'e kun Exxon Mobil kaj Total, la grand'skal'a ekspluat'ad'o est'is lanĉ'it'a kaj met'is Katar'o'n, en 2006, ĉe la unu'a'n rang'o'n de la eksport'ant'o'j de likv'ig'it'a natur'a gas'o ( LNG) – la esenc'a part'o de ties eksport'aĵ'o'j, kaj tri'on'o de la tut'mond'a merkat'o. « Inter la komenc'o de la 2000-'a'j jar'o'j kaj 2013, rekord'a jar'o pri gas-kurz'o'j, ni'a MEP pas'is de 20 al 200 miliard'o'j da dolar'o'j. Katar'o ĉio'n ŝuld'as al la vizi'o de emir'o Hamad. Se vi'a land'o posed'as la plej grav'a'n gas'kuŝ'ej'o'n en la mond'o, se vi konstru'as unu el la plej grand'a'j eksport-haven'o'j kaj ekip'as ĝi'n per met'a'n-ŝip'o'j, vi garanti'os ĝi'a'n sen'de'pend'ec'o'n », klar'ig'as, mir'ig'it'a, Khalid Al- Abdulkader, ekonomik'ist'o ĉe la universitat'o de Katar'o.

Kun la aktual'a nivel'o de si'a produkt'ad'o kaj de si'a'j pruv'it'a'j gas'rezerv'o'j, la tri'a post tiu'j de Rus'uj'o kaj de Iran'o, la emir'land'o hav'as antaŭ si pli ol cent jar'o'j da ekspluat'ad'o. Iom mal'pli se ĝi lev'os si'a'n LNG -produkt'ad'o'n de 77 ĝis 100 milion'o'j da tun'o'j jar'e, antaŭ 2023, tiel kiel ĝi deklar'is si'a'n intenc'o'n. « Est'is ne'ebl'e, ke blokad'o mal'util'os al Katar'o. La gas-en'spez'o'j sol'a'j kovr'as grand'a'n part'o'n de ni'a'j buĝet'a'j bezon'o'j », daŭr'ig'as Al- Abdulkader. Spit'e al la embarg'o, neniu el ni'a'j gas'ŝip'o'j aŭ naft'o'ŝip'o'j est'is prokrast'it'a'j aŭ nul'ig'it'a'j. Ni liver'is 100 % de ni'a'j kontrakt'o'j. Inkluziv'e tiu'j'n al la EAU, kies elektr'o 40% de'pend'as de ni'a gas'o. Ni tre zorg'as ni'a'n reputaci'o'n pri fid'ind'ec'o », si'a'flank'e insist'as s - ro Aziz Alouthman, vic'sekretari'o ĉe la ministr'ej'o pri financ'o'j. Mult'a'j katar'a'j respond'ec'ul'o'j insist'as pri tiu inform'o, kiu evident'ig'as la paradoks'a'n karakter'o'n de la blokad'o, des pli ke la emir'land'o'j ĉiam pag'as si'a'n gas'o'n ĝust'a'temp'e.

Post deficit'o de 7 miliard'o'j da dolar'o'j en 2017, la financ'o-ministr'ej'o anonc'as plus'a'n buĝet'o'n por la nun'a jar'o. Laŭ s - ro Alouthman, la blokad'o kost'is al la buĝet'o apenaŭ pli ol unu milion'o'n. La not'ad'o-agent'ej'o Moody si'a'flank'e taks'is la publik'a'n sub'ten'o'n al ekonomi'o dum la du unu'a'j monat'o'j de la kriz'o je preskaŭ 40 miliard'o'j da dolar'o'j, konsider'int'e la re'fort'ig'o'n de la financ'a sistem'o.

La divers'iĝ'o de la import'o-font'o'j, etend'it'a al Turk'uj'o, Iran'o, Azi'o aŭ Eŭrop'o, kaj la trans'lok'ig'o de part'o de la komerc'o pas'ant'a tra la dubaja haven'o Jebel Al'i al la Oman'a'j haven'o'j tre rapid'e al'port'is aer'o'n al la emir'land'o. Eĉ pli bon'e, la katar'a'j respond'ec'ul'o'j ripet'as, ke la blokad'o rezult'ig'is ne'atend'it'a'n akcel'o'n de la divers'ig'o de la ekonomi'o [5].

Du'dek mil bov'in'o'j import'it'a'j el Uson'o

Konstru'it'a en dek jar'o'j por 7,4 miliard'o'j da dolar'o'j, la haven'o Hamad, sud'e de Doho, kiu en'hav'as dek flug'haven'a'j'n terminal'o'j'n, jam si'n prezent'as kiel region'a'n gigant'o'n, spit'e al la mal'larĝ'ec'o de la intern'a merkat'o. Por 700 milion'o'j da dolar'o'j, la land'o ankaŭ akir'is mem'sufiĉ'o'n pri freŝ'a lakt'o, kiu'n ĝi vol'as etend'i al si'a tut'a konsum'o de lakt'aĵ'o'j. En mal'pli ol jar'o, la naci'a konglomerat'o Baladna (« ni'a land'o ») konstru'is mez'e de dezert'o en la nord'o, grand'eg'a'n farm'o'n : du'dek mil bov'in'o'j ĝis decembr'o, ven'int'a'j ĉef'e el Uson'o, gigant'a melk'o'maŝin'o kun turn'iĝ'ant'a platform'o ven'int'a el Irland'o, nederland'a direktor'o, irland'a labor'direktor'o ven'int'a el konkurenc'a Saud'a Arab'uj'o... En region'o kie temperatur'o pov'as ating'i 50° C, klimat'iz'o aŭ proviz'ad'o de bon'kvalit'a furaĝ'o est'as mult'e'kost'a'j. Baladna ne zorg'is pri el'spez'o'j, kun po'detal'a vend'o'prez'o je 1,60 eŭr'o, las'ant'e supoz'i grav'a'j'n subvenci'o'j'n. « Ĉu tio est'as ekonomi'a aŭ ne, ni ja dev'as est'i mem'sufiĉ'a'j. Est'as viv'neces'o , decid'as Al- Abdulkader. Antaŭ'e, ni lud'is la kart'o'n de ekonomi'a integr'ad'o kun la KKG, ni import'is de ni'a'j najbar'o'j. De nun, ni produkt'os en Katar'o ĉio'n, kio'n ni vol'as produkt'i. »

« Jes ja, respond'as pakistan'a en'migr'int'o. Sed la katar'an'o'j ne est'as en la ekonomi'a aktiv'ad'o ; ni ja funkci'ig'as la ekonomi'o'n. Kiel ili do pov'us mezur'i la mal'rapid'iĝ'o'n ? De kiam la hom'o'j de la Golf'o ne plu ven'as, la taksi'o'j est'as mal'plen'a'j, hotel'o'j est'as sen'hom'a'j kaj la butik'o'j ferm'iĝ'as en la komerc'a'j galeri'o'j. Rigard'u ĉi tiu'n dom'ar'o'n : la gru'o halt'is, pro mank'o de konstru'material'o'j. »

Kelk'a'j lok'ul'o'j pov'as est'i en mal'agrabl'a situaci'o, sed sur makro'ekonomi'a nivel'o Katar'o « sukces'e sorb'is » la blokad'o'n, laŭ la konklud'o'j de IMF -misi'o en maj'o, kiu el'vok'is « efik'a'j'n amortiz'il'o'j'n kaj san'a'j'n makro'ekonomi'a'j'n politik'o'j'n ». En april'o, por al'tir'i freŝ'a'n dispon'ebl'a'n mon'o'n, la ŝtat'o emisi'is ĝis 13 miliard'o'j'n da obligaci'o'j ekster'land'e. Ili est'is plur'foj'e « super'aĉet'it'a'j », malgraŭ ke Saud'a Arab'uj'o prov'is sek'ig'i la merkat'o'n emisi'ant'e propr'a'j'n obligaci'o'j'n du tag'o'j'n antaŭ'e. « La interes'o de la ekster'a'j invest'ant'o'j est'as ni'a atest'il'o pri ekonomi'a rezist'kapabl'o », ĝoj'as s - ro Alouthman.

Ĉu ĉio do plej bon'as en plej bon'a mond'o por Katar'o, dank'e al ties ne'el'ĉerp'ebl'a'j natur'a'j riĉ'o'font'o'j ? Land'o tiom riĉ'a, ke ĝi el'spez'is dek'o'j'n da miliard'o'j da dolar'o'j – vari'as la taks'o'j – por organiz'i la Futbal'a'n Mond-pokal'o'n en 2022. La nur'a re'nov'ig'o aŭ konstru'ad'o de la ok stadion'o'j de la konkurs'o laŭ'dir'e kost'as 14 miliard'o'j'n da dolar'o'j, pli ol la tut'a rekord'a sum'o (10 miliard'o'j) de la Futbal'a Mond'pokal'o 2018 en Rus'uj'o. Kaj Doho dev'as al'front'i du ripet'iĝ'ant'a'j'n akuz'o'j'n : korupt'o-suspekt'o'n pri la atribu'o de la konkurs'o [6] kaj la labor'kondiĉ'o'j'n de plur'a'j dek'mil'o'j da azi'a'j dung'it'o'j sur la konstru'ej'o'j [7].

El'vok'it'a dum la last'a'j jar'o'j, apart'e de la angl'o'saks'a gazet'ar'o, la re'atribu'o de la konkurs'o al ali'a land'o est'as tre mal'ver'ŝajn'a, ĉar la Federaci'o Inter'naci'a de Futbal'o Asoci'a ( FIFA) regul'e esprim'as si'a'n fid'o'n al Katar'o. Sed, se la blokad'o persist'as, el la milion'o kaj du'on'o da atend'at'a'j spekt'ant'o'j, « tri'on'o pov'us mank'i, ĉar la saud'an'o'j, la emir'land'an'o'j kaj la egipt'o'j ne ven'os », atent'ig'as okcident'a diplomat'o. La land'o, kies special'aĵ'o est'as akcept'i inter'naci'a'j'n konferenc'o'j'n kaj konkurs'o'j'n, jam sufer'as pro ties for'est'o, li al'don'as. Ali'a viktim'o : Qatar Airways, flag'o'port'ant'o de la dis'volv'ad-ambici'o'j de la land'o. Najl'it'a'j ĉe la grund'o dum la unu'a'j tag'o'j de la embarg'o, ĉiu'j ĝi'a'j aviad'il'o'j de'nov'e flug'as, kaj nov'a'j lini'o'j est'is mal'ferm'it'a'j por kompens'i la 18 nul'ig'it'a'j'n. Sed, deport'ant'e la cirkul'ad'o'n en la iran'a'n ĉiel'o'n, la ferm'iĝ'o de la flug'spac'o de la blok'ant'a'j land'o'j kaŭz'as « grav'a'j'n » mal'profit'o'j'n, laŭ propr'a konfes'o de la direktor'o de la kompani'o, kiu rifuz'as mal'kaŝ'i ili'n.

Influ'batal'o kaj konkur'ad'o por sub'ten'o'j

« La batal'o inter la aer'kompani'o'j de la Golf'o est'as konflikt'o en la konflikt'o », taks'as Adel Abdel Ghafar, esplor'ist'o ĉe la Brookings Doha Center . Krom la politik'a'j postul'o'j, la blokad'o ver'ŝajn'e respond'as al ekonomi'a cel'o : halt'ig'i la progres'ad'o'n de Qatar Airways kompar'e kun ties emir'land'a'j rival'o'j Etihad Airways kaj Emirates , sed ankaŭ kompar'e kun la mal'bon'kvalit'a'j kompani'o'j de Saud'a Arab'uj'o kaj Barejn'o, Saud'i kaj Gulf Air », li skrib'is pas'int'jar'e [8].

Tiu insid'a konkurenc'o preskaŭ ŝajn'as ĉikan'o'j kompar'e kun la ard'a'j al'front'iĝ'o'j sur la teren'o de komunik'ad'o kaj propagand'o. En la batal'o por influ'o kaj la konkur'o por sub'ten'o'j, kiu'j al'front'ig'as la rival'o'j'n de la Golf'o, ĉiu'j bat'o'j est'as permes'at'a'j. Dis'vast'ig'at'a'j de inform'ad'ik'a'j program'o'j, la fals'a'j inform'o'j kaj insult'o'j inund'as la soci'a'j'n ret'o'j'n. Elektron'ik'a'j mesaĝ'uj'o'j de oficial'ul'o'j est'is pirat'it'a'j, kaj ili'a en'hav'o dis'verŝ'it'a tra amas'komunik'il'o'j, por kompromit'i iu'j'n protagonist'o'j'n de la kriz'o, sen forges'i la kre'ad'o'n de fals'a'j ret'ej'o'j aŭ la en'ret'ig'o'n de pseŭdo-dokument'film'o'j.

« Katar'o elekt'is ne ir'i en la griz'a'j'n zon'o'j'n, kiel la kampanj'o'j de fals'a'j nov'aĵ'o'j, asert'as s - ro Saif Ben Ahmed Al- Thani, direktor'o de la komunik'ad'o de la reg'ist'ar'o. Ni hav'as nenio'n kaŝ'end'a'n kaj ni prefer'as koncentr'i ni'a'j'n klopod'o'j'n ĉe la amas'inform'il'o'j. » Ambasador'o'j, ministr'o'j, alt'funkci'ul'o'j ricev'is trejn'sesi'o'j'n pri komunik'ad'o, antaŭ ol don'i pli ol kvin cent intervju'o'j'n, asert'as la pro'parol'ant'o. Li ne dir'as ĉio'n : laŭ la Reuters -agent'ej'o, la lobi'ad'o-el'spez'o'j de Katar'o ĉe la uson'a administr'ad'o tri'obl'iĝ'is kompar'e kun la jar'o'j 2015-2016, por fiks'iĝ'i je preskaŭ 25 milion'o'j da dolar'o'j, buĝet'o de nun kompar'ebl'a al tiu'j de Rijado kaj Abudabi'o. « La golf'o-land'o'j laŭ'liter'e ramp'as unu sur la ali'a'j'n por far'iĝ'i la plej bon'a amik'o de Uson'o », dir'as observ'ant'o.

De Uson'o, sed ne nur. De la komenc'o de la kriz'o, Doha mult'obl'ig'as la diplomati'a'j'n aktiv'aĵ'o'j'n, send'ant'e si'a'j'n oficial'ul'o'j'n, sekv'ant'a'j'n la emir'o'n, inter'ŝanĝ'i si'a'n tradici'a'n blank'a'n tunik'o'n kontraŭ okcident'a kravat'o-kostum'o, kaj vizit'i Pariz'o'n, London'o'n, Brusel'o'n, Berlin'o'n, Moskv'o'n aŭ Vaŝington'o'n. Ili tie est'as regul'e akcept'at'a'j de grup'o'j de protest'ul'o'j, kies mobiliz'ad'o'n la reg'ist'ar'o atribu'as al la rival'o'j de Katar'o [9]. « Tiu ĉi tut'a kriz'o resum'iĝ'as je problem'o de ĵaluz'o. Ne hezit'u tio'n skrib'i, martel'as la ĝeneral'a prokuror'o, s - ro Al'i Bi'n Fetais Al- Marri. Kio'n pov'as respond'i ni'a'j najbar'o'j al si'a'j propr'a'j popol'o'j antaŭ ni'a sukces'o ? La Futbal'a Mond'pokal'o 2022 rivel'is ili'a'n ver'a'n vizaĝ'o'n. Ili simpl'e est'as ne'kapabl'a'j far'i tio'n, kio'n ni far'as por la katar'an'o'j. »

« Ju pli daŭr'as la kriz'o, des pli ĝi kost'as al la reputaci'o de la blok'ant'a'j land'o'j, kaj al Katar'o sur la ekonomi'a kamp'o, opini'as Mehran Kamrava, direktor'o de la Centr'o por inter'naci'a'j kaj region'a'j stud'o'j de la katar'a branĉ'o de la uson'a universitat'o de Georgetown. La interes'o de ĉiu est'as do halt'ig'i ĝi'n. » Sed la region'o ne ŝajn'as proksim'a de tio. « Ĉe'est'as tro da testosteron'o, inter 33-jar'a gvid'ant'o en Saud'a Arab'uj'o [la hered'a Princ'o Mohammed Ben Salm'a'n], ali'a 38-jar'a en Katar'o, kaj la 72-jar'a infan'o en la Blank'a Dom'o. Ĉio est'as person'a en tiu melodram'o, kiu pov'us mal'nod'iĝ'i tiel facil'e kiel ĝi komenc'iĝ'is. La problem'o est'as, ke tiu'j person'o'j est'as ne'antaŭ'vid'ebl'a'j », dir'as unu el ni'a'j kun'parol'ant'o'j sub la protekt'o de anonim'ec'o.

Ne'antaŭ'vid'ebl'a'j kaj implik'it'a'j en la « sekur'ec-dilem'o » laŭ Kamrava – la fek'a cirkl'o kiu ek'est'as kiam ŝtat'o far'as plan'o'n por pli'fort'ig'i si'a'n sekur'ec'o'n : tio kresk'ig'as la sen'sekur'ec'o-sent'o'n de la ali'a'j, kiu'j si'a'vic'e prov'as far'i simil'a'j'n ag'o'j'n. La kriz'o inter la mal'amik'a'j frat'o'j de la KKG, preciz'e kiam la tumult'o'j de Proksim-Orient'o kaj la danĝer'a'j kalkul'o'j de la Trump-administraci'o kresk'ig'is ĝis paroksism'o la streĉ'o'j'n inter la ŝijaist'o'j kaj la suna'ist'o'j, ekster'ordinar'e akr'ig'as la arm'il'o-konkur'ad'o'n.

Krom la tim'o'n est'i distanc'ig'it'a, ĉi tiu'j ripet'at'a'j el'spez'o'j reflekt'as vol'o'n aĉet'i la patron'ad'o'n de la eksport'ant'a'j grand'a'j land'o'j. « Proviz'ant'e arm'il'o'j'n ĉiam pli kompleks'a'j'n al la milit'ant'a'j parti'o'j, ĉi tiu'j land'o'j pli'grand'ig'as la mal'sekur'ec'o'n jam ekzist'ant'a'n en la region'o. Sed la Golf'o-land'o'j, pli'ig'ant'e la nombr'o'n de si'a'j proviz'ant'o'j, si'a'flank'e divers'ig'as la part'o'pren'ant'o'j'n de la kriz'o », sub'strek'as Kamrava. Por Katar'o, tiu strategi'o cel'as ĝi'n liber'ig'i de tro grand'a de'pend'ec'o de Uson'o, kies milit'baz'o Al- Oudeid, sud'okcident'e de Doho, kiu en'hav'as pli ol dek'mil hom'o'j'n, est'as la plej grav'a en Proksim-Orient'o. La deploj'o de turk'a'j soldat'o'j, kadr'e de defend'o-inter'konsent'o sub'skrib'it'a en 2014, est'as ankoraŭ simbol'a, sed la kriz'o akcel'is ĝi'n, kaj la nombr'o de soldat'o'j dev'us ating'i 2000 antaŭ la jar'o 2020.

La list'o de la arm'il'proviz'ant'o'j turn'ig'as la kap'o'n

Mank'e de pli aktual'a'j don'it'aĵ'o'j, la Inter'naci'a Esplor-Institut'o pri pac'o en Stockholmo ( SIPRI) taks'as, ke la import'ad'o de arm'il'o'j en Katar'o kresk'is je 166 % inter 2013 kaj 2017 kompar'e kun la period'o 2008-2012 – kiam ili progres'is je 225 % en Saud'a Arab'uj'o, far'iĝ'int'a la unu'a import'ant'o en la mond'o. « Ni'a sekur'ec'o est'as prioritat'o. Laŭ mi, por ĉiu dolar'o en'spez'it'a en Katar'o, oni dev'us invest'i la du'on'o'n en la defend'o », asert'as Al- Abdulkader. De la komenc'o de la kriz'o, ne est'is monat'o sen anonc'o'j pri negoc'ad'o aŭ aĉet'kontrakt'o de Doho. Franc'uj'o, Brit'uj'o, Uson'o, German'uj'o, Rus'uj'o, Ital'uj'o, Ĉin'uj'o, Norveg'uj'o... : la list'o de la arm'il'proviz'ant'o'j, latent'a'j aŭ konfirm'it'a'j, turn'as la kap'o'n.

La ekip'aĵ'o'j de Katar'o jam larĝ'e trans'pas'as la uz'kapabl'o'n de ĝi'a'j trup'o'j, taks'it'a'j de Al- Jazira je dek'du mil soldat'o'j. Grand'a pli'mult'o est'as ekster'land'an'o'j, pakistan'an'o'j, jemen'an'o'j aŭ somali'an'o'j, escept'e de la alt'rang'a'j oficir'o'j. Nur por la arme'a aviad'il'ar'o, en 2017, Doho aĉet'is du'dek kvar Eurofighter Typhoon , tri'dek ses F -15 kaj dek du Rafale , krom la du'dek kvar akir'it'a'j en 2016. « La aĉet'o'j de arm'il'o'j ja de'pend'as de politik'a'j decid'o'j, sed ili ankaŭ neces'as por de'admon'o », insist'as Majed Mohammed Al- Ansari, instru'ist'o pri politik'a soci'ologi'o ĉe la universitat'o de Katar'o, referenc'ant'e al la « strategi'o de la venen'ig'it'a salikok'et'o » de Singapur'o : « La insul'o pov'us est'i invad'it'a en unu tag'o, sed je kost'o de jar'dek'a venen'ad'o de la invad'int'o'j. Ni'a arm'il'ar'o dev'as ig'i ĉiu'n okup'ad'o-prov'o'n kiel ebl'e plej alt'kost'a. »

Laŭ li, la risk'o de saud'a aŭ emir'land'a invad'o en Katar'o, tre tim'at'a la pas'int'a'n jar'o'n, nun mal'pli'iĝ'is. La aŭtoritat'o de Uson'o al la Golf'o kaj la interes'o'j lig'it'a'j al la ekspluat'ad'o de riĉ'o'font'o'j tiel viv'neces'a'j kiel naft'o kaj gas'o, rest'as potenc'a'j ŝirm'il'o'j por mal'help'i tiu'n inter'najbar'a'n kverel'o'n, kiu riĉ'ig'as la arm'il'ar-vend'ist'o'j'n, trans'form'iĝ'i en ver'a milit'o. Sed la streĉ'o'j rest'as tiom grand'a'j, ke, en Doho, neniu sent'as si'n ŝirm'it'a kontraŭ ne'atend'it'a tornad'o, kiu mal'katen'ig'us la akv'o'j'n de la Golf'o.

Angélique MOUNIER - KUHN


La aŭtor'o

Angélique MOUNIER - KUHN
Ĵurnal'ist'in'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Jeanne -Mari'e Cash
el la franc'a

[1] Mehran Kamrava, Troubled Waters  : Insecurity in the Persi'a'n Gulf , Cornell University Press, kol. « Persi'a'n Gulf Studies  », Ithaca, 2018.

[2] Vd. Fatiha Dazi - Héni, « Strang'a milit'o en la Golf'o », Le Mond'e diplomatique en esperant'o, juli'o 2017.

[3] Pli'mult'o de la renkont'it'a'j person'o'j eksplic'it'e pet'is konserv'i anonim'ec'o'n.

[4] La aŭtor'o de ĉi tiu artikol'o part'o'pren'is la gazet'ar-vojaĝ'o'n organiz'it'a'n de la Ofic'ej'o por Komunik'ad'o de la reg'ist'ar'o ( ), antaŭ ol re'ven'i al Doho, tut'e sen'de'pend'a, kelk'a'j'n semajn'o'j'n post'e.

[5] Zainab Fattah kaj Matthew Miller, «  Qatar min'ist'er says neighbors ’embarg'o 'is bo'o'n for economy  », Bloomberg News , Novjork'o, 6-'a de septembr'o 2018.

[6] Heidi Blake kaj Jonathan Calvert, l’Homme qui acheta un'e Coupe du mond'e. Le complot qatari , Hug'o Sport, Pariz'o, 2016.

[7] Vd. David Garcia, « Sklav'o'j de la 21-'a jar'cent'o en Katar'o », Le Mond'e diplomatique en esperant'o, juni'o 2016.

[8] Adel Abdel Ghafar kaj Andrew Leber, «  The Gulfs airlines ar'e winning 'o'n product but losing at politics  », Brookings, Vaŝington'o, DC, 26-'a de juli'o 2017.

[9] Vd. Alain Gresh, « Katar'o serĉ'ant'a amik'o'j'n », Le Mond'e diplomatique en esperant'o, septembr'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Imran Khan, de kriket'o al reg'ist'ar'estr'o

La nov'a ĉampion'o de la pakistan'a arme'o


Post kelk'a'j prov'o'j, la eks-kriket'ist'o Imran Khan en'ofic'iĝ'is kiel la ĉef'ministr'o de Pakistan'o je la 17'a de aŭgust'o kaj nun gvid'as koalici'a'n reg'ist'ar'o'n. Li'a'j kontraŭ'korupt'a'j parol'ad'o'j kaj li'a projekt'o de "nov'a Pakistan'o" al'log'is 32% de la voĉ'don'ant'o'j kaj don'is al li'a parti'o pli'mult'o'n en la Naci'a Asemble'o, kun 116 seĝ'o'j (el 272). Sed ĉio ĉi neniel est'us ebl'a sen la pli-mal'pli rimark'ebl'a sub'ten'o de la arme'o.



de  Christophe JAFFRELOT

Eĉ pli ol la antaŭ'a'j, la pakistan'a'j parlament'a'j elekt'ad'o'j de la 25'a de juli'o okaz'is sub la influ'o de la arme'o. Nask'iĝ'int'a en aŭgust'o 1947 el la dis'part'ig'o de brit'a Hindi'o, Pakistan'o jam spert'is tri puĉ'o'j'n, kiu'j ebl'ig'is al la arme'an'o'j reg'i dum en'tut'e 30 jar'o'j (de 1958 ĝis 1970, post'e de 1977 ĝis 1988 kaj 1999 ĝis 2008). Dum dek jar'o'j, tamen, la arme'o est'as rest'int'a en la fon'o, las'ant'e al la civil'ul'o'j si'a'vic'e en'ofic'iĝ'i post elekt'ad'o'j pli-mal'pli makul'it'a'j de ne'regul'aĵ'o'j.

La elekt'ad'o de 2008 mark'is du-stadi'a'n trans'ir'o'n al demokrati'o : en februar'o, la Pak'ist'a'n Peoples Party ( PPP) gajn'is la parlament'a'n elekt'ad'o'n dank'e al la ond'o da kondolenc'o est'ig'it'a de la murd'o de Benazir Bhutto , la fil'in'o de Zulfikar Al'i Bhutto , la fond'int'o de la parti'o ; post'e, en aŭgust'o, general'o Pervez Musharraf rezign'is la prezid'ant'ec'o'n favor'e al la vidv'o de Benazir Bhutto, Asif Al'i Zardari . Kvin jar'o'j'n post'e, kaj unu'a'foj'e en la histori'o de la land'o, demokrati'e elekt'it'a reg'ist'ar'o pov'is komplet'ig'i si'a'n plen'a'n mandat'o'n kaj la reg'ist'ar'o demokrati'e ŝanĝ'iĝ'is, kiam la centr'ism'a-dekstr'ism'a Muslim League of Pak'ist'a'n - Nawaz ( MLP -'N ) anstataŭ'is la centr'ism'a'n-mal'dekstr'ism'a'n PPP.

La profund'ig'o de la demokrat'a procez'o ne'evit'ebl'e zorg'ig'is la arme'o'n, kiu'n oni modest'e nom'as " the establishment " (la establ'it'ar'o) - sed kiu'n ĝi'a'j opon'ant'o'j nom'as la " deep stat'e" (la profund'a ŝtat'o) pro la kern'a rol'o de la serv'o'j de milit'a'j inform'o'j, la InterServices Intelligence ( ISI). Ne nur la en'radik'iĝ'o de laŭ'leĝ'e elekt'it'a reg'ist'ar'o el civil'ul'o'j est'is minac'a sed, en'ofic'iĝ'int'e, iu'j gvid'ant'o'j de la PPP kaj la MLP -'N prov'is plen'um'i politik'o'j'n kiu'j kontraŭ'is tiu'j'n de la arme'o, precip'e rilat'e al Hindi'o, kiu'n ĝi rigard'as kiel si'a'n ĉef'a'n mal'amik'o'n. Ekzempl'e, Zardari propon'is kun'labor'i kun Hindi'o en la enket'o pri atenc'o'j de novembr'o 2008 en Mumbajo kiu'j mort'ig'is pli ol 160 civit'an'o'j'n. Sed li dev'is rapid'e re'tir'i si'a'n propon'o'n ĉar part'o de la pakistan'a arme'o organiz'is ĉi tiu'j'n atak'o'j'n.

Nawaz Sharif ( MLP -'N), kiu jam est'is ĉef'ministr'o de 1990 ĝis 1993, de 1997 ĝis 1999, kaj de'nov'e de 2013 ĝis 2017, paradoks'e montr'iĝ'is mal'pli obe'em'a. Komerc'ist'o, kies politik'a karier'o est'is lanĉ'it'a de la "establ'it'ar'o" por kontraŭ'i al Benazir Bhutto, Sharif prov'is en la fin'a'j 1990'a'j jar'o'j si'n liber'ig'i de la influ'o de la arme'o. Dum si'a du'a mandat'o, li far'is pac'propon'o'j'n al Hindi'o, ĉar li est'is konvink'it'a ke Pakistan'o mal'ŝpar'as si'a'j'n rimed'o'j'n en la vet'arm'ad'o kun si'a najbar'o, kaj ke la ekonomi'o de la land'o pov'os mult'e profit'i de du'parti'a komerc'o kun ĝi'a najbar'o. Ĉi tiu politik'o, kiu mal'kontent'ig'is la arme'o'n, grand'part'e est'is la motiv'o de la puĉ'o en 1999. Malgraŭ tio, s - ro Sharif ne est'is for'las'int'a ĉi tiu'n ide'o'n kiam li re'en'ofic'iĝ'is en 2013, kiel atest'as li'a'j ripet'it'a'j kun'sid'o'j kun Narendra Mod'i, la ĉef'ministr'o de Hindi'o, en 2014 kaj 2015. La arme'o, kiu kontraŭ'as al normal'ig'it'a'j rilat'o'j kun Hindi'o, sukces'is el'rel'ig'i ĉi tiu'j'n diskut'o'j'n, ĉar normal'ig'o signif'us ratifik'i la dis'part'ig'o'n de Kaŝmir'o kio for'pren'us el la arme'o unu el ĝi'a'j prav'o'j de ekzist'o kaj redukt'us ĝi'a'n buĝet'o'n.

Naci'ism'o, islam'o kaj konservativ'ism'o

Pro tio, ke Sharif obstin'e sekv'is si'a'n propr'a'n politik'o'n, la arme'o sen'lac'e labor'is por for'ig'i li'n. Ĝi'n help'is la publik'ig'o de la Panam'a Papers  [1], kiu'j rivel'is fraŭd'o'j'n far'e de ok ekster'land'a'j firma'o'j registr'it'a'j en la nom'o de la famili'o Sharif. Proces'o komenc'iĝ'is kaj enket'komision'o, kiu inklud'is arme'an'o'j'n, est'is kre'it'a laŭ la pet'o de la Super'a Kort'um'o. La komision'o trov'is ke la ĉef'ministr'o mal'observ'is la konstituci'a'j'n postul'o'j'n pri sincer'ec'o kaj virt'ec'o ĉe politik'ist'o'j. Ĉi tiu verdikt'o kaŭz'is li'a'n el'ofic'ig'o'n pro korupt'o en juli'o 2017, kaj post'e dum'viv'a'n mal'permes'o'n okup'i politik'a'n ofic'o'n kaj dek'jar'a'n kondamn'o'n al en'prizon'ig'o. La establ'it'ar'o sukces'is el'pel'i s - ron Sharif. Per kiu ĝi pov'os anstataŭ'ig'i li'n ?

La plej simpl'a solv'o est'us la rekt'a sur'pren'o de la potenc'o, sed dum dek jar'o'j la arme'o rifuz'is konsider'i tio'n. Unu'e, puĉ'o'j oft'e hav'as alt'a'n kost'o'n en la form'o de inter'naci'a embarg'o, kaj Pakistan'o de'pend'as de ekster'land'a'j donac'ant'o'j, precip'e la Inter'naci'a Mon'fondus'o ( IMF). Ceter'e, la arme'o hav'is eg'e ambivalenc'a'n opini'o'n pri la period'o de reg'ad'o de general'o Musharraf (1999 - 2008) : reg'i signif'as administr'i kaj ekonomi'o'n (la rezult'o'j rest'as ne'bon'a'j) kaj soci'o'n kun mult'obl'a'j streĉ'it'ec'o'j.

Prefer'e ol mal'pur'ig'i si'a'j'n man'o'j'n, la arme'o tial prefer'is si'n turn'i al figur'o kiu ebl'ig'os al ĝi rest'i post la kulis'o'j dum ĝi re'ten'os la reg'ad'o'n de la afer'o'j kiu'j plej grav'as al ĝi : la rilat'o'j de Pakistan'o kun Hindi'o, Afgani'o, Uson'o kaj Ĉini'o. Kontraŭ kost'o de 56 miliard'o'j da uson'a'j dolar'o'j (49 miliard'o'j da eŭr'o'j), Islamabad'o est'as komenc'int'a grand'eg'a'n projekt'o'n kun Ĉini'o, la Ĉini'a-Pakistan'a'n Ekonomi'a'n Koridor'o'n, kiu plej'part'e konsist'as el la konstru'ad'o de voj'o'j de komunik'ad'o inter okcident'a Ĉini'o kaj la Hind'a Ocean'o.

La arme'o bezon'is iu'n, kiu kun'divid'as kelk'a'j'n el ĝi'a'j vid'punkt'o'j, est'as sufiĉ'e popular'a por est'i elekt'it'a, kaj sam'temp'e ebl'ig'os al Pakistan'o daŭr'ig'i demokrat'a'n fasad'o'n kiu kontent'ig'os fremd'a'j'n kritik'ant'o'j'n kaj plen'um'os la aspir'o'j'n de la popol'o por politik'a liber'ec'o. Ĉar dum 70 jar'o'j, Pakistan'o est'as plag'at'a de fundament'a streĉ'it'ec'o inter la dezir'o pri fort'a reĝim'o kiu pov'as protekt'i ĝi'n kontraŭ la (asert'at'a) minac'o de Hindi'o unu'flank'e, kaj soif'o al demokrati'o ali'flank'e tiel, ke la arme'o neniam sukces'is establ'i daŭr'ant'a'n diktator'ad'o'n [2]. Imran Khan montr'iĝ'is est'i la sol'a taŭg'a kandidat'o, malgraŭ si'a ŝanĝ'iĝ'em'a karakter'o.

Li ŝuld'as si'a'n popular'ec'o'n ĉe grand'a sekci'o de la loĝ'ant'ar'o al si'a sport'a karier'o - precip'e al la Mond'a Pokal'o de Kriket'o gajn'it'a de la team'o kiu'n li gvid'is kiel team'estr'o en 1992 -, kaj al si'a filantropi'a ag'ad'o, precip'e la hospital'o por kancer'ul'o'j kiu'n li establ'is, sed antaŭ ĉio li ŝuld'as ĝi'n al si'a batal'o kontraŭ korupt'o. Ĉi tio est'as la kern'a motiv'o de li'a kampanj'o ek'de kiam li fond'is la Pakistan'a'n Mov'ad'o'n por Just'ec'o (Pak'ist'a'n Tehrik -'e- Insaf , PTI) en 1996. Por la arme'o, la batal'o kontraŭ korupt'o hav'as la du'obl'a'n avantaĝ'o'n ke ĝi est'as popular'a ĉe la mez'klas'an'o'j skandal'iĝ'int'a'j de la manier'o laŭ kiu la reg'ant'a'j grand'famili'o'j (tiu'j de Zardari - Bhutto, Sharif, ktp.) riĉ'ig'is si'n, kaj ke ĝi sen'kredit'ig'as eminent'a'j'n politik'ist'o'j'n. Khan kaj la arme'o tial kun'divid'as komun'a'n cel'objekt'o'n : la politik'a klas'o.

La naci'ism'o de s - ro Khan ankaŭ kre'is afin'ec'o'j'n kun la arme'o. Mal'kiel si'a'j rival'o'j, li ne est'as asoci'iĝ'int'a kun iu apart'a provinc'o. Kontrast'e kun la famili'o Bhutto, kiu ident'ig'as si'n kun Sind'o, kaj la famili'o Sharif kun Panĝab'o, Imran Khan, malgraŭ tio, ke li prezent'as si'n kiel paŝtuno  [3] (kvankam li ne parol'as la paŝtunan lingv'o'n), aparten'as al elit'o kiu transcend'as region'a'j'n divid'o'j'n, precip'e dank'e al si'a karier'o kiel team'estr'o de la naci'a kriket'a team'o. La arme'o, kiu pretend'as est'i simbol'o de la naci'a unu'ec'o, est'as sens'iv'a al ĉi tiu tut'pakistan'a ident'ec'o, precip'e pro tio, ke ĝi kontraŭ'as al la nun'a tendenc'o al pli grand'a feder'ism'o. Ĝi sekv'e est'as mal'favor'a al la efektiv'ig'o de la 18'a amend'o de la konstituci'o, aprob'it'a en 2010 de la PPP kaj MLP -'N, kiu don'is al la provinc'o'j pli grand'a'n aŭtonom'ec'o'n kaj pli da financ'a'j rimed'o'j. La naci'ism'o de la nov'a ĉef'ministr'o ankaŭ ig'as li'n profund'e mal'amik'a al Hindi'o, kiu'n li konstant'e kondamn'is dum si'a elekt'o'kampanj'o.

Ceter'e, ankaŭ li'a'j menci'o'j pri islam'o plaĉ'is al la arme'o, kiu vol'e si'n prezent'as kiel la gard'ant'o'n de la islam'a ident'ec'o de la land'o. Malgraŭ si'a aspekt'o kiel riĉ'a hedonist'o (kiel atest'as li'a'j du divorc'o'j), s - ro Khan em'as montr'i si'a'j'n pi'ec'o'n kaj soci'a'n konservativ'ism'o'n. En artikol'o en 2012 titol'it'a ’Mi'a voj'ir'o en la religi'o'n’ [4], li rakont'is si'a'n re'el'trov'o'n de islam'o respond'e al okcident'a material'ism'o, sen'moral'ec'o, kaj al la kritik'o'j de okcident'an'o'j pri li'a religi'o dum la tumult'o pri la Satan'a'j Vers'o'j [5]. Li vid'as en si'a'j kriket'a'j venk'o'j "la vol'o'n de Alah'o". De tiam, li sur'pren'as sur si'n la task'o'n establ'i dialog'o'n inter la okcident'iĝ'int'a'j elit'o'j de Pakistan'o kaj la radikal'ul'o'j kies mal'toler'em'o est'as, laŭ li, fremd'a al islam'o.

Kvankam li pretend'as est'i mediaci'ist'o, s - ro Khan pli kaj pli defend'as pozici'o'j'n sub'ten'at'a'j'n de islam'ist'o'j en la nom'o de la tradici'o, precip'e famili'a'j'n valor'o'j'n. Li est'as parol'int'a favor'e al strikt'a aplik'o de la ŝari'a jur'o. Ek'de 2013, li fervor'e vol'as inter'trakt'i kun la pakistan'a'j taliban'o'j kaj laŭd'as ili'a'j'n kamarad'o'j'n en Afgani'o, aprob'ant'e ili'a'n juĝ'a'n "sistem'o'n" kaj ili'a'n batal'o'n kontraŭ la uson'an'o'j. Li gajn'is reputaci'o'n de mal'ced'em'a naci'ist'o per si'a kontraŭ'ad'o pri atak'o'j per uson'a'j tele'stir'aviad'il'o'j ĉe la land'lim'o kun Afgani'o post 2010. Li'a elekt'iĝ'o probabl'e pli streĉ'os rilat'o'j'n kun Uson'o, kiu'j jam est'as komplik'it'a'j de la redukt'o de uson'a mon'help'o al Islamabad'o, decid'it'a de Donald Trump.

Por al'log'i la voĉ'don'ant'o'j'n, s - ro Khan ekspluat'is kaj si'a'n reputaci'o'n kiel ĝis'ost'a naci'ist'o, kaj si'a'n fervor'a'n pi'ec'o'n. Li vizit'is la tomb'o'n de fam'a sufi'ism'a sankt'ul'o kun si'a tri'a edz'in'o, kiu'n li prezent'as kiel si'a'n spirit'a'n gvid'ant'o'n. Li'a parti'o ankaŭ al'vok'is al pakistan'an'o'j voĉ'don'i kontraŭ la MLP -'N pro tio, ke ĝi respond'ec'is pri la ekzekut'o de Malik Mumtaz Hussain Qadri. En januar'o 2011, li murd'is la guberni'estr'o'n de Panĝab'o, Salm'a'n Taseer, pro tio ke li kontraŭ'is al la leĝ'o kontraŭ blasfem'ec'o kies ĉef'a'j viktim'o'j est'as mal'pli'mult'o'j, precip'e hindu'o'j, krist'an'o'j kaj ahmadanoj . Koncern'e tiu'j'n last'a'j'n, kiu'j pretend'as est'i islam'an'o'j sed kred'as je profet'o nask'iĝ'int'a en la 19'a jar'cent'o, s - ro Khan dir'is, ke ĉi tiu leĝ'o (sub kiu cent'o'j da vir'o'j kaj vir'in'o'j jam est'as mal'liber'ig'it'a'j) dev'us est'i aplik'at'a pli sever'e al ahmadanoj ĉar "neniu islam'an'o pov'as nom'i si'n islam'an'o se li ne kred'as ke la profet'o Muhammad est'as la last'a Profet'o". Ĉi tiu tre delikat'a afer'o antaŭ'e est'is ekspluat'it'a nur de la plej radikal'a'j parti'o'j.

Por sub'ten'i s - ron Khan, la arme'o ankaŭ prov'is sub'prem'i ne'amik'a'j'n amas'komunik'il'o'j'n (precip'e Dawn , la ĉef'a'n tut'land'a'n ĵurnal'o'n). Ĝi cel'is tim'ig'i ĵurnal'ist'o'j'n per divers'a'j rimed'o'j, minac'ant'e far'i re'taks'o'j'n de impost'o'j, kaj eĉ for'kapt'o'n. La elekt'observ'ant'o'j de la EU kaj la Brit'a Komun'um'o de Naci'o'j nom'is ĉi tia'n ag'ad'o'n “restrikt'o de la liber'o si'n esprim'i" kiu "instig'is mem'cenzur'o'n" [6]. Malgraŭ manipul'ad'o de la elekt'ad'o, tamen, la PTI ne ating'is absolut'a'n pli'mult'o'n. Ĝi gajn'is 115 seĝ'o'j'n el 272 per 32 procent'o'j de la voĉ'don'ar'o, kompar'e kun 64 seĝ'o'j por la MLP -'N (24 procent'o'j) kaj 43 seĝ'o'j por la PPP (13 procent'o'j). Malgraŭ la prem'o, gvid'ant'o'j de la antaŭ'a reg'ant'a parti'o de'nov'e kandidat'iĝ'is. La rezult'o ankaŭ ebl'e reflekt'as la fakt'o'n, ke la arme'o ne tiom dezir'is sub'ten'i s - ron Khan kiom ili dezir'is evit'i du'a'n mandat'o'n por la MLP -'N, aŭ ke ĝi eĉ dezir'is real'ig'i parlament'o'n sen pli'mult'o, kiu mal'fort'ig'os ajn'a'n civil'ul'a'n reg'ist'ar'o'n.

Strategi'a provinc'o

Ĉi tiu'n hipotez'o'n pli'fort'ig'as la rimark'ind'a sukces'o de kelk'a'j politik'a'j nov'ul'o'j, kiu'j'n la arme'o sekret'e sub'ten'is. Ekzempl'e, la komision'o pri elekt'ad'o'j, sub'met'it'a al prem'o'j, permes'is al membr'o'j de la islam'ist'a mov'ad'o Lashkar -'e- Taiba , organiz'aĵ'o tradici'e proksim'a al la arme'o, kandidat'iĝ'i kiel sen'de'pend'ul'o'j. Est'is sam'e pri Tehreek -'e- Labbaik Pak'ist'a'n, parti'o fond'it'a en 2015 por defend'i la ŝari'a'n jur'o'n (kaj la murd'o'n de la guberni'estr'o Taseer), kiu gajn'is pli ol 4% de la voĉ'don'ar'o. Ĉi tiu'j nov'a'j sub'ten'ant'o'j de radikal'a islam'o en la politik'a aren'o anstataŭ'ig'as la tradici'a'j'n islam'a'j'n parti'o'j'n, Jamaat -'e-Islam'i and Jamiat Ulem'a-'e-Islam, kies koalici'o perd'as si'a'n fort'o'n.

La fragment'iĝ'o de la Naci'a Asemble'o konven'as al la "establ'it'ar'o", sed tio ne mal'help'as ke s - ro Khan form'u koalici'a'n reg'ist'ar'o'n kun mal'grand'a'j parti'o'j kiu cert'ig'os al li pli'mult'o'n, eĉ se ĝi est'os fragil'a. Al'don'e, li'a parti'o reg'as du provinc'o'j'n, inter ili Panĝab'o, kiu hav'as la plej grand'a'n loĝ'ant'ar'o'n. Panĝab'o est'as trofe'o kiu'n la PTI apenaŭ sukces'is tord'i el la reg'ad'o de la MLP -'N ; ĉi tio est'is trankvil'ig'a por la arme'o, kiu tim'is la influ'o'n de la famili'o Sharif en la provinc'o kie ĝi rekrut'ig'as la pli'mult'o'n de si'a'j oficir'o'j. Shehbaz Sharif, la frat'o de la eks'ĉef'ministr'o, est'is la guberni'estr'o de Panĝab'o ek'de 2008.

Ĉu ĉi tiu fort'a pozici'o ebl'ig'os al s - ro Khan efektiv'ig'i si'a'j'n politik'o'j'n, aŭ ĉu li sub'met'iĝ'os al la postul'o'j de la arme'o ? Nawaz Sharif prov'is liber'ig'i si'n de ĝi, kaj s - ro Zardari akomod'is si'n al ĝi. La nov'a ĉef'ministr'o ebl'e serĉ'os ĝis nun ne'kon'at'a'n mez'a'n voj'o'n. Iu'j kern'a'j afer'o'j baldaŭ rivel'os la respond'o'n. La ĉef'ministr'o sen'dub'e ne hav'os problem'o'n pri la re'centraliz'o de la land'o per mol'ig'o de la 18'a amend'o de la konstituci'o kaj dis'divid'o de Panĝab'o en kelk'a'j'n provinc'o'j'n, kiel la arme'o dezir'as, por mal'help'i ke unu parti'o konstru'u bastion'o'n en ĉi tiu region'o el kiu ven'as pli ol du'on'o de la parlament'an'o'j nun'temp'e. Ali'flank'e, li ver'ŝajn'e trov'os, ke est'as mal'facil'e financ'i si'a'n promes'it'a'n "islam'a'n social'a'n ŝtat'o'n" sen redukt'i la buĝet'o'n de la arme'o (unu kvin'on'o el la ŝtat'a'j el'spez'o'j, sen en'kalkul'i la pensi'o'j'n de emerit'a'j arme'an'o'j). Li ebl'e renkont'os problem'o'j'n se li dezir'os hav'i voĉ'o'n pri rilat'o'j kun Ĉini'o - kiu'j'n li em'as fort'ig'i - kaj, kompren'ebl'e, kun Hindi'o.

Defi'o'j ven'os el la financ'a kriz'o de la land'o - kiu dev'ig'as s - ron Khan pet'i help'o'n de la IMF, kiel far'is si'a antaŭ'ul'o - kaj el la nov'e el'trov'it'a unu'ec'o de la opozici'o, precip'e la MLP -'N kaj la PPP. Fin'e, li hav'os la mal'facil'a'n task'o'n decid'i la sort'o'n de Nawaz Sharif  : re'ten'i li'n en prizon'o, risk'ant'e trans'form'i li'n en martir'o'n, aŭ liber'ig'i li'n, kio pov'us mult'e pli fort'ig'i la opozici'o'n. La solv'o pov'us est'i re'ekzil'i li'n.

Christophe Jaffrelot

Christophe Jaffrelot est'as direktor'o de esplor'o'j ĉe la Centr'e de Recherches Internationales (CERI), komun'a esplor'fak'o de Sciences Po kaj la Centr'e National de la Recherche Scientifique ( CNRS). Li est'as aŭtor'o de Le Sindrom'e Pakistanais, Fayard, Pariz'o, 2013, kaj kun'redaktor'o, kun Laurence Louër, de Pan- Islamic Connections. Transnational Networks Between South Asia and the Gulf, Hurst, London'o, 2017.


La aŭtor'o

Christophe JAFFRELOT
Direktor'o de la Centr'o de Inter'naci'a Stud'o'j kaj Esplor'o'j, Institut'o de Politik'a'j Stud'o'j - Naci'a Centr'o de Scienc'a Esplor'ad'o ( NCSE) ; li direktor'is kaj kun'verk'is L ’Ind'e (...)
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

USON'O VET'AS POR HINDI'O

Barat'o – Ĉin'uj'o : konflikt'o'j kaj konverĝ'o'j

Pakistan'o sub'fos'at'a de la al'front'iĝ'o'j inter suna'ist'o'j kaj ŝijaist'o'j

Ĉu reg'ist'ar'o de juĝ'ist'o'j ?



Traduk'it'a de:
Mike Le'o'n
el la franc'a

[1] ‘Panam'a Papers ’, International Consortium of Investigative Journalists, Washington DC, la 31'a de januar'o 2017.

[2] Pri ĉi tiu kern'a punkt'o kompar'u Christophe Jaffrelot, ’ The Pak'ist'a'n Paradox  : Instability and Resilience ’, Hurst (London'o) kaj OUP (Novjork'o), 2015.

[3] Vid'u Imran Khan, ’Pak'ist'a'n : 'a Personal History ’, Bantam, London'o, 2012.

[4] Imran Khan, ‘ My journey int'o religi'o'n’, la 14'a de februar'o 2012, https :// themuslimtimes. info

[5] La roman'o ’La Satan'a'j Vers'o'j’, de la brit'a verk'ist'o Salm'a'n Rushdie , est'is el'don'it'a en 1988. La aŭtor'o dev'is kaŝ'i si'n post kiam la iran'a ajatol'o Ĥomejni kondamn'is li'n al mort'o en 1989.

[6] ’ EU monitors team says Pak'ist'a'n election not 'a level playing field ’, la 2'a de juli'o 2018, www.ge'o. tv


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Tumult'o, de Hans’- Magno Encencbergo


recenz'o

de  Pierre DESHUSSES

Pierre Deshusses  : Tumult'o, de Hans’- Magno Encencbergo, traduk'it'a el la german'a al la franc'a de Bernard Lortholary,

Se ekzist'as libr'o, kiu bon'e spegul'as la literatur'a'n produkt'ad'o'n de Hans’ Magno Encensbergo  [1], tiam tiu ĉi : Tumult'e [Tumult'o], aper'int'a en 2014 kaj traduk'it'a el la german'a al la franc'a de Bernard Lortholary, tre intim'a kun la plur'fac'et'a verk'ar'o de Hans’ Magno Encensbergo (nask'it'a en 1929), kiu verk'is poem'o'j'n, ese'o'j'n, roman'o'j'n, rakont'o'j'n, teatr'aĵ'o'j'n kaj eĉ infan'libr'o'j'n, sen parol'i pri traduk'o'j el la hispan'a ( Pablo Neruda, Feder'ic'o García Lorca), el la ital'a (Franc'o Fortini), el la angl'a ( Charles Simic, Stanley Moss), el la sved'a ( Lars Gustafsson), el la franc'a (Molier'o, Denis Diderot, Antoine de Saint - Exupéry) kaj pri li'a labor'o kiel el'don'ist'o (la aŭtor'o'n W. G. Sebald kon'at'ig'is li).

La tumult'o'n de la produkt'ad'o ĉi tie re'eĥ'as tiu de la memor'o'j. La aŭtor'o ek'de la komenc'o avert'as la leg'ant'o'n : Li neniam skrib'is tag'libr'o'n, neniam skrib'is si'a'j'n memor'aĵ'o'j'n kaj evit'as konfes'o'j'n kvazaŭ pest'o'n. “Inter la intenc'a mensog'o kaj la subtil'a retuŝ'ad'o, inter la simpl'a erar'o kaj la subtil'a valor'ig'o, la lim'o'j mal'facil'e mal'kovr'ebl'as.” Tiu libr'o est'as unu'e la aper'ig'o de not'o'j hast'e skrib'it'a'j en la 1960-'a'j jar'o'j kaj hazard'e re'trovit'a'j en li'a kel'o en la jar'o 2010. La mal'trankvil'o ke tem'as pri tir'kest'a fon'aĵ'o est'as grand'a. Sed leg'ad'o de la unu'a'j paĝ'o'j rapid'e for'blov'as tiu'n tim'o'n.

Ili komenc'iĝ'as per not'libr'o de unu'a vojaĝ'o en Rus'land'o'n, en 1963. Kiel, invit'it'e de la Rus'land'a Uni'o de Verk'ist'o'j, Encensbergo trov'iĝ'is en aviad'il'o kun Je'a'n- Paul Sartr'e, Simon'e de Beauvoir, Nathalie Sarraute, Giuseppe Ungaretti, William Golding  ? Li konfes'as, ke li mem ne ver'e sci'as, ĉu tio okaz'is pro erar'o aŭ pro bon'ŝanc'o, ĉar tiam li est'is ankoraŭ mal'mult'e kon'at'a verk'ist'o, kiu aper'ig'is nur tri poem-kajer'o'j'n, du ese'o'j'n, kaj neniam est'is en iu ajn parti'o. Tiu invit-erar'o montr'iĝ'is fekund'a : la aŭtor'o don'as al ni ĉi tie la unu'a'n sur'real'ism'a'n inter'parol'ad'o'n inter okcident'a'j intelekt'ul'o'j plen'a'j de tim'em'o kaj Nikita Ĥruŝĉovo sam'e sincer'a kiel ruz'a. Encensbergo post'e regul'e re'ven'is al Rus'land'o, kie li kon'at'iĝ'is kun tiu vir'in'o, kiu far'iĝ'is li'a du'a edz'in'o kaj kun kiu li ir'is al Uson'o kaj al Kub'o. Ver'a “rus'a roman'o”, kiel li dir'is, en plen'a mal'varm'a milit'o.

Dum la kolizi'o de la ideologi'o'j en la1960-'a'j jar'o'j okaz'ig'is al'front'iĝ'o'j'n kaj sen'ĉes'a'j'n manifestaci'o'j'n, Encensbergo konfes'as ne sen'malic'e, en suk'a fikci'a inter'parol'ad'o kun si'a ali'a mem'o, kiu okup'as la du'a'n part'o'n de la libr'o, ke si'a'vic'e li est'is neniam ĉe'est'a en la ĝust'a moment'o : “Mi ĉiam mal'traf'is la strat'a'j'n batal'o'j'n, aŭ mi lev'iĝ'is tro mal'fru'e.” Sed dum li mal'traf'is la batal'et'o'j'n, li ne mal'traf'is la grand'a'j'n renkont'iĝ'o'j'n. Tiu fuĝ'e vag'ant'a fripon'o, kia li mem difin'is si'n, renkont'is Pablon Neruda, Herbert'o'n Marcuse, Michel Leiris, Norodom Sihanuk, Salvador Allende, Henry Kissinger … La libr'o'fin'a nom'indeks'o est'as mem ia tiu'temp'a Whos Who . Tiu libr'o koncept'it'a laŭ la kun'met-sistem'o ( collage ) kaj memor-kolekt'o (“La tumult'o ne laŭ'lini'ig'ebl'as kiel spalir'o”) tuŝ'as per fingr'o la utopi'o'j'n de la 20-'a jar'cent'o kaj ties fend'o'j'n. Ankaŭ ĝi'a'j'n naiv'aĵ'o'j'n.

Sed antaŭ ĉio reg'as la elegant'a kaj sen'ĝen'a stil'o de tiu, kiu sci'as, ke la glor'o jam aparten'as al li kaj ke ne neces'as io'n al'don'i. Ĉia verk'ist'o zorg'as pri la bild'o, kiu'n li las'os al la post'e'ul'ar'o. Rusoo [Je'a'n- Jacques Rousseau ] verk'is “La konfes'o'j'n”, François - René de Chateaubriand la “Trans'tomb'a'j'n memor'o'j'n”, Günter Grass si'a'n “Mi'a jar'cent'o”. Inter Montaigne kaj Diderot, kiu'n li admir'as, Encensbergo, sen'pretend'e, elekt'is si'a'n “Tumult'o”, kiu leg'ebl'as kvazaŭ roman'o.

Pierre DESHUSSES.

La aŭtor'o

Pierre DESHUSSES


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] En la german'a : Hans Magnus Enzensberger [hans mágnus éncensberger ]. En Esperant'o ekzist'as Hans’ Magno Encensbergo  : Defend'o de la lup'o'j kontraŭ la ŝaf'id'o'j. Poem'o'j. El'german'ig'it'a'j de Vilhelm'o Lutermano, [ Embres -et- Castelmaure ], Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2012, 124 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-75-5 (= MAS-libr'o 'n- ro 84). - vl


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Insul'o'j somer'e tro'loĝ'at'a'j vintr'e forges'it'a'j

Protest'o'j kontraŭ amas'a turism'o en Kroati'o


Kroati'o hav'as preskaŭ sep cent insul'o'j'n, el kiu'j kvin'dek'o est'as loĝ'at'a'j. Tiu'j trezor'o'j de Adriatik'o ĉiam pli al'log'as somer'a'j'n vizit'ant'o'j'n, sed perd'as si'a'j'n konstant'a'j'n loĝ'ant'o'j'n. Ĉi last'a'j, koler'ig'it'a'j de iu'j grand'a'j projekt'o'j, ek'kontest'as tiu'n turism'a'n unu'industri'o'n, kiu anstataŭ'as publik'a'n politik'o'n por dis'volv'ad'o.



de  Je'a'n Arnault DERENS, Laurent GESLIN

"Ĉu ebl'as el'ir'i el amas'a turism'o ?" Tiu'n vesper'o'n de la fin'o de juni'o, du'dek'o da loĝ'ant'o'j de Bol kun'ven'is por stud'i la tem'o'n. Tiu municip'o en la insul'o Brač (sud'a Dalmati'o) najbar'a de la grand'a strand'o Zlatni Rat, kiu antaŭ'e'n'ir'as kvazaŭ spron'o en la mar'o'n, est'as unu el la plej vizit'at'a'j ban'staci'o'j de Kroati'o. Mal'pli ol mil hom'o'j viv'as tie la tut'a'n jar'o'n, sed ĝi en'hav'as sep mil lit'o'j'n kaj akcept'as plur'a'j'n mil'o'j'n da turist'o'j, de juni'mez'o ĝis septembr'o'mez'o.

De'post la fin'o de la milit'o, antaŭ iom'et'e pli ol du'dek jar'o'j, vic'o'j de kun'prem'it'a'j dom'o'j invad'is la mont'et'o'j'n, for'puŝ'ant'e pin'ej'o'j'n kaj vit'ej'o'j'n. Ĉiu'j propon'as lu'ebl'a'j'n dorm'o'ĉambr'o'j'n kaj apartament'o'j'n en kiu'j amas'iĝ'as arme'o'j da feri'ant'o'j ven'int'a'j el Germani'o, Nederland'o aŭ Franci'o. "Du'dek hom'o'j en kun'ven'o est'as sukces'o, kiam jam komenc'iĝ'is la turism'a sezon'o kaj ĉiu'j labor'as", ĝoj'as S -in'o Maj'a Jurišić, pro'parol'ant'o de Insul'ar'a Mov'ad'o ( Pokret Otoka), kiu iniciat'is tiu'n renkont'iĝ'o'n. La tem'o est'as urĝ'a : la municip'o prepar'iĝ'as konsent'i pli'vast'ig'o'n de la mal'nov'a hotel'o Borak, tiel, ke tiu establ'o, aĉet'it'a al la ŝtat'o de invest'a fondus'o sen kon'at'a'j akci'ul'o'j, ampleks'iĝ'us de 350 ĝis 900 lit'o'j.

"Vi detru'as la region'o'n"

Dum la kun'ven'o la social-demokrat'a urb'estr'o Tihomir Marinković est'as sen'indulg'e vip'at'a. "Vi est'as ŝtel'ist'o, koler'iĝ'as mal'jun'a vir'o. De du'dek jar'o'j vi detru'as la region'o'n. Tiu hotel'o akcept'os nur turist'o'j'n je tut'tag'a gast'o'prez'o, kiu'j el'spez'os ne eĉ unu groŝ'o'n en la vilaĝ'o. Kompens'e, ĝi el'spez'os ankoraŭ pli da akv'o, produkt'os ankoraŭ pli da rub'aĵ'o'j !" Vir'in'o el'ir'ant'e klak'ferm'as la pord'o'n, kritik'o'j drast'e si'n'sekv'as, kaj la kun'ven'o trans'form'iĝ'as al popol'a tribunal'o. "Tio est'as demokrati'o, susur'as la urb'estr'o. Kaj ne erar'u : ĉiam la sam'a'j hom'o'j ven'as en tia'j renkont'iĝ'o'j. Mal'afabl'ul'o'j."

De'post la printemp'o 2017, la strand'o de Zlatni Rat iĝ'is simbol'o de la vol'o de la insul'ar'an'o'j re'pren'i la reg'ad'o'n de si'a teritori'o. "En Bol, la urb'o'dom'o kutim'e don'is permes'il'o'j'n al lok'a'j entrepren'o'j por instal'i por'temp'a'j'n bud'o'j'n, klar'ig'as S -in'o Jurišić. Sed nov'a leĝ'o cel'is pli'vast'ig'i tiu'n rajt'o'n al societ'o'j, kiu'j pov'as tut'e reg'i la strand'o'n, pag'ig'i la al'ir'o'n aŭ rezerv'i ĝi'n por la klient'o'j de iu'j hotel'o'j, tiel mal'permes'ant'e al la loĝ'ant'ar'o al'ir'i si'a'n propr'a'n mar'bord'o'n."

La mal'klar'a'j kondiĉ'o'j de la atribu'o de tiu koncesi'o, don'it'a al la Kroat'a entrepren'o Sport B. est'ig'is ribel'o'n. Cent'o'j da insul'an'o'j simbol'e okup'is Zlatni Rat kun konvink'a'j frap'fraz'o'j : "Las'u la strand'o'j'n de ni'a'j insul'o'j al ni'a'j ge'nep'o'j !", "Insul'o, mar'o, strand'o, sen bar'il'o'j nek gard'ist'o'j". La mobiliz'o rapid'e dis'vast'iĝ'is al la tut'a Kroat'a soci'o, atest'ant'e la tro'ted'iĝ'o'n pri la komerc'aĉ'a driv'ad'o de la land'o kaj la sistem'a privat'ig'o de ĝi'a'j natur'a'j rimed'o'j. La reg'ist'ar'o fin'e retro'paŝ'is : la tekst'o elekt'it'a la 1-'a'n de juli'o 2017, post tre bru'eg'a'j sesi'o'j de la parlament'o, ne en'hav'as la plej kontest'it'a'j'n decid'o'j'n. "Tio est'as nur du'on'venk'o. Ni vol'is, ke la leĝ'o eksplic'e don'u prioritat'o'n al la mal'grand'a'j lok'a'j entrepren'o'j front'e al la grand'a'j invest'ant'o'j, kiu'j vol'as akir'i koncesi'o'n", koment'as S -in'o Jurišić. La batal'o kontraŭ la koncesi'o'j almenaŭ met'is Insul'ar'a'n Mov'ad'o'n ĉe la unu'a vic'o de la Kroat'a politik'a scen'ej'o.

La parti'o de S - ro Marinković bojkot'is la parlament'a'n kun'ven'o'n de la 1-'a de juli'o, sed la urb'estr'o de Bol ne ŝajn'as imag'i ali'a'n skem'o'n por dis'volv'ad'o ol sen'ĉes'a'n pli'mult'iĝ'o'n de la vizit'ant'o'j kaj tra'nokt'ad'o'j. Tiel, li ĝoj'as pri la projekt'o'j por pli'grand'ig'i la insul'a'n flug'haven'o'n, dum Brač hav'as nur dek kvar mil konstant'a'j'n loĝ'ant'o'j'n. "Est'as neces'e, ke ni pov'u plu kre'i kvar aŭ kvin mil lit'o'j'n por ke la flug'haven'a'j kur'voj'o'j iĝ'u profit'don'a'j", li konfes'as. Ĉi last'a'j pov'us akcept'i flug'o'j'n el la grand'a'j Eŭrop'a'j urb'o'j reg'ot'a'j'n de mal'mult'e'kost'a'j aer'kompani'o'j. Tio ebl'ig'as antaŭ'vid'i la al'venad'o'n de klient'ar'o ja mal'simil'a al la postul'o'j de "kvalit'a turism'o", kiu'n la urb'estr'o reklam'as. " Brač est'as la tri'a pli vast'a Kroat'a insul'o, kaj hav'as mult'a'j'n loĝ'ant'o'j'n. Ni hav'as grand'a'j'n spac'o'j'n dispon'ebl'a'j'n", li asert'as.

Ankaŭ membr'o de la social-demokrat'a parti'o, la urb'estr'o de la haven'o Supetar, ĉef'a al'ven'lok'o de la pram'ŝip'o'j, kiu'j lig'as Brač al la kontinent'o, ŝajn'as pli batal'em'a. S -in'o Ivan'a Marković lukt'ad'as kontraŭ la hotel'ar'o Waterman Svpertrvs por akir'i la kre'o'n de voj'et'o al la komun'um'a tomb'ej'o, kiu est'as nun tut'e enklav'iĝ'int'a. "La municip'o'j ja hav'as la decid'rajt'o'n pri urb'a plan'ad'o, sed, kiam tem'as pri mar'bord'o aŭ marborbaj hav'aĵ'o'j, ĉio de'pend'as de la distrikt'o, kie la turism'a prem'grup'o est'as ĉio'potenc'a", ŝi klar'ig'as.

Du cent kilo'metr'o'j'n for nord-okcident'e'n, en la insul'o Silba, de la insul'ar'o Zadar, la ribel'o okaz'is kontraŭ la intens'a ekspluat'ad'o de la mar'bord'o. Mal'permes'it'a al aŭt'o'j, apenaŭ dek kvin kvadrat'a'j'n kilo'metr'o'j'n grand'a, ĝi en'hav'as nur cent'o'n da loĝ'ant'o'j, kontraŭ 1 700 en la 18-'a jar'cent'o, kiam ĝi est'is la lul'il'o de la plej fam'a'j mar'ist'o'j kaj ŝip'estr'o'j de la Veneci'a respublik'o. Kompens'e, dum la somer'a'j monat'o'j ĝi'a loĝ'ant'ar'o ating'as preskaŭ kvin mil hom'o'j'n. "Ni hav'as nur unu rub'aĵ'ist'o'n, kaj du rub'aĵ'ej'o'j kre'iĝ'is proksim'e de la loĝ'dom'o'j, sur teren'o kontest'at'a inter Kroati'o kaj Serbi'o de'post la dis'ig'o de Jugoslavi'o. Tio, kio pov'as funkci'i vintr'e trans'form'iĝ'as al katastrof'o dum la amas'a sezon'o, kiam la insul'o est'as tro'loĝ'at'a, kaj la varm'o pli'grav'ig'as la haladz'o'j'n, bedaŭr'as S -in'o Paula Bolfan, 24 jar'a, lok'a aktiv'ul'o de Insul'ar'a Mov'ad'o. Por solv'i la problem'o'n, neces'as konstru'i rub'aĵ'ej'o'n ekster'e de la vilaĝ'o, ĉe la nord'a mar'bord'o, sed tio ankaŭ supoz'ig'as konstru'i kaj'o'n ebl'ig'ant'a'n la al'bord'iĝ'o'n de rub'aĵ'o'ŝip'o'j. Tiu projekt'o kost'as plur'a'j'n cent'o'j'n da mil'o'j da eŭr'o'j, kaj nek la municip'o de Zadar, nek la distrikt'o, nek la ŝtat'o respond'as al ni'a'j pet'o'j."

Antaŭ du jar'o'j, S -in'o Bolfar est'is elekt'it'a en la mjesna zajednica , la "kvartal'a konsili'o", sol'a instanc'o, kiu reprezent'as la insul'o'n, administraci'e de'pend'ant'a'n de la municip'o de Zadar. "Ni est'is sur la unu'a paĝ'o de la naci'a'j ĵurnal'o'j, ŝi re'memor'as. Imag'u, ni akir'is kvar el la kvin akir'ebl'a'j posten'o'j : kvar jun'a'j vir'in'o'j aparten'ant'a'j al neniu parti'o, krom Insul'ar'a Mov'ad'o, kiu'j dis'puŝ'as la mal'jun'a'j'n kacik'o'j'n de Kroat'a Demokrat'a Komun'um'o [1] !" Tamen, la elekt'it'o'j rapid'e sen'iluzi'iĝ'is. La mjesna zajednica hav'as neniu'n buĝet'o'n, neniu'n rimed'o'n por ag'i. S -in'o Bolfan ne intenc'as re'kandidat'iĝ'i : "Ne ebl'as aŭd'ig'i la voĉ'o'n de loĝ'ant'o'j, tiel izol'it'a'j, kiel tiu'j de Silba al municip'o de Zadar ."

La tut'a'n jar'o'n, kaj eĉ pli vintr'e, ĉi last'a'j sufer'as pro si'a izol'ec'o : kvar hor'o'j de pram'ŝip'o est'as neces'a'j por ating'i Zadar -'o'n, situ'ant'a'n kvin'dek kilo'metr'o'j'n sud-orient'e, kaj unu hor'o per la plej rapid'a katamaran'ŝip'o, kiu ne transport'as vetur'il'o'j'n. Tie la teritori'a kontinu'ec'o, kiu cert'ig'us al insul'a'j loĝ'ant'ar'o'j al'ir'o'n al publik'a'j serv'o'j simil'a'n al tiu de la kontinent'a'j loĝ'ant'o'j, est'as iluzi'o. La insul'o ja hav'as element'a'n lern'ej'o'n, sed neces'as trans'mar'iĝ'i por daŭr'ig'i la stud'o'j'n, kaj la mal'grand'a fleg'ej'o pri'zorg'as nur la unu'a'j'n urĝ'a'j'n fleg'o'j'n.

S - ro Miodrag Ninković est'as la last'a paŝt'ist'o de Silba. Tiu mar'a eks'radi'oficir'o decid'is instal'iĝ'i antaŭ du dek'o'j da jar'o'j en la de'ven'a insul'o de si'a patr'in'o. Li paŝt'as si'a'j'n kapr'in'o'j'n kaj ŝaf'in'o'j'n en la dens'a'j arb'ar'et'o'j, kiu'j ĉirkaŭ'as la vilaĝ'o'n, sed li dev'as mem port'i si'a'j'n fromaĝ'o'j'n per pram'ŝip'o por vend'i ili'n en la bazar'o'j de Zadar aŭ Zagreb'o. "La afer'o bon'e ir'as, mi hav'as mi'a'n spert'ul'a'n klient'ar'o'n, li dir'as. Sed nenio est'as far'it'a por help'i la kamp'ec'a'j'n farad'o'j'n sur la insul'o'j. Ni ricev'as neniu'n publik'a'n mon'help'o'n por kompens'i ni'a'n mal'proksim'ec'o'n, krom kelk'a'j'n rabat'o'j'n pri la prez'o'j de benzin'o kaj akv'o. Est'as sam'e, por la tri last'a'j profesi'a'j fiŝ'ist'o'j."

Batal'o por lok'a ekonomi'o

Tiu vir'o, kiu milit'is en la jar'o'j 1990-'a'j kaj est'is mal'liber'ig'it'a dum plur'a'j monat'o'j de la Serb'a'j secesi'ist'o'j, deklar'as ĝis'ost'a'n naci'ism'o'n, sed ankaŭ li ne kaŝ'as si'a'n nostalgi'o'n. Dum la Jugoslavi'a epok'o Silba hav'is agr'o'kultur'a'n kooperativ'o'n, fiŝ'kapt'ad'a'n kooperativ'o'n kaj eĉ kin'ej'o'n. "Ni est'as kondamn'it'a'j iĝ'i loĝ'ej'a ĉirkaŭ'urb'o de Zagreb'o, li ve'spir'as. Preskaŭ ĉiu'j konstant'a'j loĝ'ant'o'j de la insul'o est'as mal'jun'ul'o'j, ili mal'aper'as unu post la ali'a."

Por rifuz'i tiu'n fatal'o'n, Insul'ar'a Mov'ad'o kre'iĝ'is. "Mi dum'long'e labor'is en ne'mov'ebl'aĵ'a ofic'o en Split, kaj en reg'ist'ar'a'j instituci'o'j en Zagreb'o. Kaj antaŭ kelk'a'j jar'o'j mi decid'is instal'iĝ'i en la insul'o Šolta, de kie de'ven'as mi'a famili'o", rakont'as S -in'o Jurišić. En 2015 la jun'a vir'in'o kre'as asoci'o'n por help'i la insul'an'o'j'n al'ir'i la Eŭrop'a'j'n fondus'o'j'n. Platform'o ar'ig'ant'a reprezent'ant'o'j'n de du dek'o'j da insul'o'j nask'iĝ'as antaŭ trans'form'iĝ'i al mov'ad'o. "Ni'a cel'o est'as rilat'ig'i la loĝ'ant'ar'o'j'n, kiu'j al'front'as simil'a'j'n problem'o'j'n, kiel amas'a'n turism'o'n, mal'facil'a'n al'ir'o'n al akv'o aŭ al transport'o'j. Ni vol'as kontribu'i al dis'volv'ad'o de lok'a ekonomi'o kapabl'a rest'ig'i la jun'ul'o'j'n kaj aŭd'ig'i ni'a'j'n postul'o'j'n al la reg'ist'ar'o."

Inter la amas'a turism'o al kiu Brač ŝajn'as est'i kondamn'it'a kaj la ne'evit'ebl'a velk'iĝ'o de Silba, Šolta pov'as reprezent'i mez'a'n voj'o'n. Situ'ant'a dek kvin kilo'metr'o'j'n for el Split kaj najbar'e al Brač, tiu insul'o hav'as sep cent konstant'a'j'n loĝ'ant'o'j'n kaj somer'e akcept'as kvin mil hom'o'j'n, ĉef'e kutim'a'j'n klient'o'j'n, kiu'j re'trov'iĝ'as en la sam'a'j gast'ej'o'j aŭ en la sam'a'j apartament'o'j. Ĉi last'a'j'n jar'o'j'n, kelk'a'j agr'o'kultur'a'j farad'o'j dis'volv'iĝ'is, trov'ebl'as abel'ist'o, produkt'ist'o'j de oliv'ole'o, aŭ de esenc'ole'o'j, sed ankaŭ tie oni viv'as en la memor'o de la epok'o, kiam la insul'o hav'is fiŝ'kapt'ad'a'j'n kooperativ'o'j'n kaj fabrik'et'o'j'n.

Prezent'ant'e si'n kiel "la ali'a'n vizaĝ'o'n de Mediterane'o", laŭ la frap'fraz'o de ĝi'a'j vigl'a'j reklam'kampanj'o'j, Kroati'o re'iĝ'as laŭ'mod'a cel'o. Ties turism'a'j vizit'o'j re'trov'is en la fin'o de la jar'o'j 2000-'a'j si'a'n antaŭ'milit'a'n nivel'o'n (10,1 milion'o'j da feri'ant'o'j en 1985, preskaŭ 10 milion'o'j en 2005 kaj 10,6 milion'o'j en 2010) antaŭ ol eg'e super'i ĝi'n : 17,4 milion'o'j da turist'o'j 'a'n 2017 (inter ili 1,8 milion'o'j da Kroat'o'j kaj 15,6 milion'o'j da fremd'ul'o'j). La tra'nokt'ad'o'j, kiu'j ating'is 67 milion'o'j'n en 1985 est'is fal'int'a'j pro la milit'o ĝis 12,8 milion'o'j en 1995. Rekord'o'j est'as traf'it'a'j ĉi last'a'j'n jar'o'j'n : 71,6 milion'o'j en 2015 kaj 86,2 milion'o'j en 2017 [2], tio est'as la plej fort'a "turism'a dens'ec'o" [3] post Malt'o kaj Island'o ! La nur'a'j German'a'j vizit'int'o'j ating'as la kvar'on'o'n de la tra'nokt'ad'o'j, antaŭ la Sloven'o'j, la Aŭstr'o'j, la Pol'o'j, la Ĉeĥ'o'j kaj la Ital'o'j.

Tiu region'o profit'as la relativ'a'n ŝat'o'perd'o'n, kiu traf'as ali'a'j'n Mediterane'a'j'n cel'o'j'n, kiel Turki'o'n, Egipti'o'n aŭ Tunizi'o'n. Tiu en'spez'a mon'abund'o, taks'it'a je 9,5 miliard'o'j da eŭr'o'j de la Kroat'a naci'a bank'o, tio est'as 19,6% de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) - kompar'e en Franci'o tio est'as 1,7% [4] - kaŝ'as ruin'iĝ'o'n de la naci'a ekonomi'o. Ĉar, kvankam ĝi mal'alt'iĝ'is de'post la an'iĝ'o al Eŭrop'a Uni'o en 2013, la sen'labor'a nivel'o rest'as unu el la plej alt'a'j de EU mal'antaŭ tiu'j de Greki'o, Hispani'o kaj Itali'o. Kaj la plej'part'o de la labor'posten'o'j kre'it'a'j de turism'o est'as sezon'a'j, mal'bon'e pag'at'a'j, eĉ foj'e ne'oficial'a'j. Por konserv'i la kresk'ad'o'n de amas'a turism'o, la land'o, kiu mal'plen'iĝ'as de si'a propr'a labor'fort'o, pli kaj pli uz'as fremd'a'j'n sezon'labor'ist'o'j'n. La Bosn'o'j kaj Serb'o'j, kiu'j labor'as en la mar'bord'a'j hotel'o'j ne plu sufiĉ'as, kaj iu'j grand'a'j hotel'grup'o'j plan'as import'i labor'fort'o'j'n el Egipti'o aŭ Filipin'o'j, dum la insul'o'j est'as kondamn'it'a'j je "du'obl'a pun'o" : sufer'ant'a'j pro ne'el'ten'ebl'a turism'a prem'o en somer'o, la ceter'o'n de la jar'o ili sink'as en forges'o'n.

Je'a'n- Arnault DERENS
Laurent GESLIN

Ĵurnal'ist'o'j de Courrier des Balkans (Kurier'o de Balkani'o).
Aŭtor'o'j de " se mèlent les eaux. Des Balkans au Caucase dans l’Europe des confins ", el'don'ej'o La Découverte, Pariz'o, 2018.


La aŭtor'o

Je'a'n Arnault DERENS
publik'ig'is Kosov'o, annee zero, Par'is- Mediterranee, Pariz'o, 2006.
(vid'u)

Laurent GESLIN
ĵurnal'ist'o en la ret'ej'o « Le Courrier des Balkans ».
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

De Hungari'o al Bosni'o-Hercegovin'o

Ĉu anonc'efekt'o ? - Koridor'o'j de evolu'o

Ĉu fat'a'j balkan'a'j milit'o'j ?

SUB DOMIN'AD'O DE LA « GRAND'A'J NACI'ISM'O'J »

De Montenegr'o al Kosov'o, Serbi'o defi'it'a

Kosov'o en la kern'o de la balkani'a geopolitik'o

Vojaĝ'o al la marĝen'o'j de Schengen

Serĉ'ant'e la ruten'a'n naci'o'n



Traduk'it'a de:
Thierry TAILHADES
el la franc'a

[1] HDZ, la konservativ'a parti'o reg'ant'a la municip'o'n kaj la land'o'n.

[2] " Turizan 'u brojkama 2017", ministr'ej'o pri turism'o de Kroat'a respublik'o, Zagreb'o, 2018, www.mi'n. hr

[3] Nombr'o de tra'nokt'ad'o'j por ĉiu land'a loĝ'ant'o ( Eurostat, rang'o'j de 2016).

[4] En'spez'o'j lig'it'a'j al la vojaĝ'o'j en la pag'o'bilanc'o en 2016, laŭ Eurostat.


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Dek jar'o'j'n post la financ'a kriz'o

Liberal'ul'o'j kontraŭ popol'ist'o'j, tromp'a kontraŭ'ec'o


La respond'o'j al la kriz'o de 2008 mal'stabil'ig'is la politik'a'n kaj geopolitik'a'n ord'o'n. Dum long'a temp'o percept'at'a kiel plej alt'a form'o de reg'ad'o, la liberal'a'j demokrati'o'j trov'iĝ'as en defend'a pozici'o. Front'e al la urb'a'j “elit'o'j” la naci'ist'a'j dekstr'ul'o'j far'as kontraŭ'revoluci'o'n sur la kamp'o de en'migr'ad'o kaj de tradici'a'j valor'o'j. Sed ili sekv'as la sam'a'n ekonomi'a'n projekt'o'n kiel ili'a'j rival'o'j. La eksces'a el'montr'ad'o de tiu kontraŭ'ec'o, far'e de la komunik'il'o'j, cel'as dev'ig'i la loĝ'ant'o'j'n elekt'i unu el tiu'j du mal'bon'aĵ'o'j.



de  Serge HALIMI, Pierre RIMBERT

BUDAPEŜT'O, la 23-'a'n de maj'o 2018. En mal'hel'a, iom vast'a jak'o kaj viol'kolor'a ĉemiz'o mal'ferm'it'a super T -ĉemiz'o, s - ro Stephen Bannon ek'star'as antaŭ lokal'o de hungar'a'j intelekt'ul'o'j kaj eminent'ul'o'j. La meĉ'o kiu eksplod'ig'is la revoluci'o'n de Trump est'is fajr'ig'it'a la 15-'a'n de Septembr'o 2008 je la 9-'a hor'o, kiam la bank'o Lehman Brothers est'is dev'ig'at'a bankrot'i.” La eks'a strategi'ul'o de la Blank'a Dom'o ja konsci'as : ĉi tie la kriz'o est'is apart'e akr'a. La elit'o'j kompens'is si'n mem. Ili komplet'e soci'ig'is la risk'o'n, daŭr'ig'as tiu vic'prezid'int'o de la bank'o Goldman Sachs, kies politik'a'j ag'ad'o'j est'as financ'at'a'j de spekul-fondus'o'j. Ĉu la simpl'a hom'o est'is kompens'it'a ?” Tia “social'ism'o por la riĉ'ul'o'j” plur'lok'e sur la ter'glob'o kaŭz'is “ver'a'n popol'ism'a'n ribel'o'n. En 2010 Viktor Orbán re'ven'is en la potenc'o'n en Hungar'uj'o” ; li est'is “Trump antaŭ Trump”.

Jar'dek'o'n post la financ'a ŝtorm'o la mond'a ekonomi'a dis'fal'o kaj la kriz'o de la publik'a ŝuld'o en Eŭrop'o, la Bloomberg - filialoj mal'aper'is, kie bril'as la viv'o'grav'a'j kurb'o'j de la kapital'ism'o. Sed ili'a ŝok-ond'o pli'grand'ig'is du grand'a'j'n mal'regul'ig'ad'o'j'n.

Unu'a'vic'e tiu'n de la liberal'a inter'naci'a ord'o post la mal'varm'a milit'o, kiu centr'iĝ'is sur la Nord-Atlantik'a'n Trakt'ad-Organiz'aĵ'o'n ( NATO), la okcident'a'j'n financ'a'j'n instituci'o'j'n, la liberal'ig'o'n de la komerc'o. Kvankam, malgraŭ la promes'o de Mao Zedong, la orient'a vent'o ankoraŭ ne venk'as la okcident'a'n vent'o'n, la geopolitik'a nov-difin'ad'o jam komenc'iĝ'is : proksim'um'e tri'dek jar'o'j'n post la fal'o de la berlin'a mur'o la ĉin'a ŝtat'kapital'ism'o etend'as si'a'n influ'o'n ; apog'at'a sur la prosper'o de supr'e'n'ir'ant'a mez'a klas'o, la “social'ism'a merkat-ekonomi'o” lig'as si'a'n est'ont'ec'o'n kun la daŭr'a tut'mond'ig'o de la komerc'o, kiu el'suĉ'as la fabrik'o'j'n de la plej mult'a'j okcident'a'j land'o'j – inter'ali'e tiu'j'n de Uson'o, al kiu Trump ek'de si'a unu'a oficial'a parol'ad'o promes'is sav'i el la “buĉ'ad'o”.

La sku'o'j de 2008 kaj ili'a'j post'sku'o'j taŭz'is ankaŭ la politik'a'n ord'o'n, kiu vid'is en la merkat-demokrati'o la fi'n-perfekt'a'n form'o'n de la histori'o.

La tomb'ej'o de mol'a teknokrati'o, de'lok'it'a en Novjork'o aŭ Brusel'o, trud'ant'a mal'popular'a'j'n dispon'o'j'n nom'e de ekspertiz'o kaj de modern'ec'o, mal'ferm'is la voj'o'n al blek'ant'a'j kaj konservativ'a'j reg'ant'o'j. De Vaŝington'o tra Budapeŝt'o ĝis Varsovi'o, s - ro Trump, s - ro Orban kaj s - ro Jaroslaw Kaczynski difin'as si'n sam'e por'kapital'ism'a'j kiel s - ro Barack Obama, s -in'o Angel'a Merkel, s - ro Justin Trudeaus - ro Emmanuel Macron  : sed por kapital'ism'o stir'at'a de ali'a kultur'o, “mal'liberal'a”, naci'a kaj aŭtoritat'a, kiu laŭd'as la profund'a'n land'o'n anstataŭ la valor'o'j'n de la grand'a'j metropol'o'j.

Tiu romp'o divid'as la gvid'a'j'n klas'o'j'n. Ĝi est'as sur'scen'ig'at'a kaj puf'ig'at'a de la komunik'il'o'j, kiu'j mal'larĝ'ig'as la horizont'o'n de politik'a'j ebl'ec'o'j al tiu'j du mal'amik'a'j frat'o'j. Nu, la nov'ven'int'o'j, sam'e kiel la ali'a'j, vol'as riĉ'ig'i la riĉ'ul'o'j'n, sed per ekspluat'ad'o de la sent'o, kiu'n la liberal'ism'o kaj la social'demokrat'ec'o est'ig'as en part'o, oft'e pli'mult'a, de la popol'a'j klas'o'j : naŭz'o miks'it'a kun furioz'o.

“Ni re'konstru'is Ĉin'uj'o'n”

LA RESPOND'O al la kriz'o de 2008 el'montr'is, sen ebl'ec'o preter'vid'i, tri mal'konfirm'o'j'n al la gurd'ad'o pri la bon'a reg'ad'o, kiu'n la gvid'ant'o'j de dekstr'a centr'o kaj de mal'dekstr'a centr'o aŭd'ig'is ek'de la dis'fal'o de la USSR. Nek la tut'mond'ig'o, nek la demokrati'o nek la liberal'ism'o rest'as sen'vund'a'j.

Unu'e, la inter'naci'ig'o de la ekonomi'o bon'as ne por ĉiu'j land'o'j, kaj eĉ ne por la plej mult'a'j salajr'ul'o'j en la Okcident'o. La elekt'o de s - ro Trump prezid'ant'ig'is hom'o'n de long'a temp'o konvink'it'a'n, ke la tut'mond'ig'o, anstataŭ est'i profit'a por Uson'o, rapid'ig'is ties mal'progres'o'n kaj cert'ig'is la ek'flug'o'n de ĝi'a'j strategi'a'j konkurenc'ant'o'j. Kun li, “Uson'o unu'e” venk'is la “gajn'o-gajn'o”-'n de la liber'komerc'ul'o'j. Tiel, la 4-'a'n de aŭgust'o, en Ohi'o, industri'a sub'ŝtat'o kutim'e disput'at'a inter la du grand'a'j parti'o'j, sed kiu'n li konker'is per pli ol ok poent'o'j super s -in'o Hillary Clinton, la uson'a prezid'ant'o memor'ig'is la abism'a'n (kaj kresk'ant'a'n) komerc'a'n deficit'o'n de si'a land'o – “817 miliard'o'j da dolar'o'j jar'e !”, antaŭ ol klar'ig'i : “Mi ne koler'as kontraŭ la ĉin'o'j. Sed eĉ ili ne pov'as kred'i, ke oni las'is ili'n tiom ag'i je ni'a mal'profit'o ! Ni ver'e re'konstru'is Ĉin'uj'o'n ; urĝ'as la temp'o por re'konstru'i ni'a'n land'o'n ! Ohi'o perd'is 200 000 fabrik'a'j'n labor'lok'o'j'n ek'de kiam Ĉin'uj'o [en la jar'o 2001] al'iĝ'is al la Mond'a Organiz'aĵ'o pri Komerc'o. La MOK, komplet'a katastrof'o ! Dum jar'dek'o'j ni'a'j politik'ist'o'j tiel ebl'ig'is al la ali'a'j land'o'j ŝtel'i ni'a'j'n labor'lok'o'j'n, ŝtel'i ni'a'n riĉ'ec'o'n kaj pri'rab'i ni'a'n ekonomi'o'n.”

Komenc'e de la last'a jar'cent'o la protekt'ism'o akompan'is la industri'a'n ek'flug'o'n de Uson'o, sam'e kiel tiu'n de mult'a'j ali'a'j naci'o'j ; la dogan'aĵ'o'j ceter'e dum long'a temp'o financ'is la publik'a'n potenc'o'n, ĉar la en'spez-impost'o ne ekzist'is antaŭ la unu'a mond'milit'o. Cit'ant'e Wiliam McKinley, respublik'an'a prezid'ant'o de 1897 ĝis 1901 (li est'is murd'it'a de anarĥi'ist'o), s - ro Trump do insist'is : “Li kompren'is la decid'a'n grav'ec'o'n de dogan'aĵ'o'j por konserv'i la potenc'o'n de land'o.” [1] La Blank'a Dom'o nun uz'as la dogan'aĵ'o'j'n sen'hezit'e – kaj sen konsider'i la MOK. Turk'uj'o, Rus'land'o, Iran'o, la Eŭrop'a Uni'o, Kanad'o, Ĉin'uj'o : ĉiu semajn'o al'port'as si'a'n ŝarĝ'o'n de komerc'a'j sankci'o'j kontraŭ ŝtat'o'j, ĉu amik'a'j aŭ ne, kiu'j'n Vaŝington'o elekt'is kiel cel'tabul'o'j'n. La formul'o naci'a sekur'ec'o ebl'ig'as al la prezid'ant'o Trump evit'i la konsent'o'n de la Kongres'o, en kiu la parlament'an'o'j kaj la prem'grup'o'j, kiu'j financ'as ili'a'j'n kampanj'o'j'n, si'a'vic'e rest'as adept'o'j de liber'komerc'o.

En Uson'o, la politik'o kontraŭ Ĉin'uj'o est'as pli unu'anim'a. Ne nur pro komerc'a'j kial'o'j : Pekin'o est'as percept'at'a ankaŭ kiel el'star'a strategi'a rival'o. Krom ke ĝi vek'as mal'fid'o'n per si'a ekonomi'a potenc'o, ok'obl'e pli grand'a ol tiu de Rus'land'o, kaj per si'a'j ekspansi'a'j tent'o'j en Azi'o, ĝi'a aŭtoritat'ec'a politik'a model'o konkurenc'as tiu'n de Vaŝington'o. Ceter'e, la uson'a politik'scienc'ist'o Franc'is Fukuyama, kvankam li opini'as, ke li'a teori'o de 1989 pri la ne'invers'ig'ebl'a kaj universal'a triumf'o de la liberal'a kapital'ism'o rest'as valid'a, li al'don'as esenc'e grav'a'n lim'ig'o'n : “Ĉin'uj'o est'as la eg'e plej grav'a defi'o al la rakont'o pri la ’fin'o de la histori'o’, ĉar ĝi ekonomi'e modern'iĝ'is kaj tamen rest'as diktator'ec'o. (…) Se en la ven'ont'a'j jar'o'j ĝi'a kresk'ad'o daŭr'os kaj ĝi konserv'os si'a'n pozici'o'n de plej grand'a ekonomi'a potenc'o de la mond'o, mi konced'os, ke mi'a tez'o est'as definitiv'e refut'it'a.” [2] S - ro Trump kaj li'a'j intern'a'j kontraŭ'ul'o'j fund'e sam'opini'as en almenaŭ unu punkt'o : la unu'a pens'as, ke la liberal'a inter'naci'a ord'o kost'as tro mult'e al Uson'o ; la du'a'j, ke la sukces'o de Ĉin'uj'o minac'as fal'ig'i tiu'n ord'o'n.

De la geopolitik'o ĝis la politik'o est'as nur paŝ'o. La tut'mond'ig'o kaŭz'is la for'ig'o'n de dung'o'j kaj la mal'alt'ig'o'n de la okcident'a'j salajr'o'j – ili'a part'o de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) en Uson'o pas'is de 64 el'cent'o'j al 58 el'cent'o'j nur en la last'a'j dek jar'o'j, do ĝi signif'as jar'a'n perd'o'n de 7 500 dolar'o'j (6 500 eŭr'o'j) po labor'ist'o ! [3], [4]

Nu, ĝust'e en la industri-region'o'j ruin'ig'it'a'j de la ĉin'a konkurenc'o la uson'a'j labor'ist'o'j turn'iĝ'is plej dekstr'e'n en la last'a'j jar'o'j. Kompren'ebl'e oni pov'as atribu'i tiu'n elekt'o-ŝanĝ'o'n al tut'a gam'o da “kultur'a'j” faktor'o'j (seks'ism'o, ras'ism'o, em'o al paf'il'o'j, mal'konsent'o kun abort'ig'o kaj al sam'seks'ul'a edz'iĝ'o, ktp). Sed tiam oni dev'as ferm'i la okul'o'j'n al almenaŭ sam'e traf'a ekonomi'a klar'ig'o : dum la nombr'o de distrikt'o'j, kie pli ol 25 el'cent'o'j de la dung'o'j de'pend'is de la fabrik-sektor'o, de 1992 ĝis 2016 mal'kresk'is de 862 al 323, la ekvilibr'o inter demokrat'a'j kaj respublik'an'a'j voĉ'o'j tie ŝanĝ'iĝ'is. Antaŭ kvar'on'jar'cent'o ili est'is preskaŭ egal'a'j inter la du grand'a'j parti'o'j (proksim'um'e 400 por ĉiu) ; en 2016, 306 elekt'is s - ron Trump kaj 17 s -in'o'n Clinton. [5] Apog'at'a de demokrat'a prezid'ant'o – ĝust'e s - ro Wiliam Clinton –, la al'iĝ'o de Ĉin'uj'o al la MOK dev'is rapid'ig'i la trans'form'iĝ'o'n de tiu land'o en liberal'a'n kapital'ism'a'n soci'o'n. Ĝi antaŭ ĉio naŭz'is la uson'a'j'n labor'ist'o'j'n pri la tut'mond'ig'o, pri la liberal'ism'o kaj pri voĉ'don'o por la demokrat'o'j …

Mal'long'e antaŭ la fal'o de Lehman Brothers, la prezid'int'o de la uson'a centr'a bank'o trankvil'e klar'ig'is : “Dank'e al la tut'mond'ig'o la uson'a'j publik'a'j politik'o'j est'is larĝ'e anstataŭ'it'a'j de la tut'mond'a'j merkat-fort'o'j. Ekster la demand'o'j de naci'a sekur'ec'o, la nom'o de la ven'ont'a prezid'ant'o preskaŭ ne plu grav'as.” [6] Dek jar'o'j'n post'e neniu re'dir'us tia'n diagnoz'o'n.

En la land'o'j de Centr'eŭrop'o, kies ekspansi'o ankoraŭ baz'iĝ'as sur eksport'ad'o, la dub'ind'ig'o de la tut'mond'ig'o ne tem'as pri la komerc'a'j inter'ŝanĝ'o'j. Sed la en'potenc'a'j “fort'ul'o'j” kritik'as, ke la Eŭrop'a Uni'o trud'as “okcident'a'j'n valor'o'j'n” taks'at'a'j'n mal'fort'a'j kaj dekadenc'a'j, ĉar favor'a'j al en'migr'ad'o, al sam'seks'em'o, al ateism'o, al femin'ism'o, al ekologi'o, al dis'solv'iĝ'o de la famili'o, ktp. Ili kontest'as ankaŭ la demokrat'ec'o'n de la liberal'a kapital'ism'o. Ĉar, pri egal'ec'o de la politik'a'j kaj civit'an'a'j rajt'o'j, la demand'o, ĉu la sam'a'j regul'o'j aplik'iĝ'as al ĉiu'j, est'is re'foj'e decid'it'a post 2008 : “Nenia jur'a persekut'o sukces'is kontraŭ alt'nivel'a financ'ist'o, dir'as la ĵurnal'ist'o John Lanchester. En la ŝpar'kas'a skandal'o de la 1980-'a'j jar'o'j mil cent hom'o'j est'is kulp'ig'it'a'j.” [7] La mal'liber'ul'o'j de franc'a pun'ej'o jam en la last'a jar'cent'o mok'is : “Kiu ŝtel'as ov'o'n, ir'as en prizon'o'n ; kiu ŝtel'as bov'o'n, ir'as en Burbon-palac'o'n.”

La popol'o elekt'as, sed la kapital'o decid'as. Reg'ant'e kontraŭ si'a'j promes'o'j la liberal'a'j gvid'ant'o'j, dekstr'a'j sam'e kiel mal'dekstr'a'j, firm'ig'is tiu'n suspekt'o'n post preskaŭ ĉia'j elekt'o'j. Elekt'it'a por romp'i kun la konservativ'a'j politik'o'j de si'a'j antaŭ'ant'o'j, s - ro Obama redukt'is la publik'a'j'n deficit'o'j'n, la social'a'j'n el'spez'o'j'n kaj, anstataŭ star'ig'i por ĉiu'j publik'a'n san'sistem'o'n, trud'is al la uson'an'o'j la aĉet'o'n de san-asekur'o ĉe privat'a kompani'o. En Franc'uj'o s - ro Nicolas Sarkozy alt'ig'is je du jar'o'j la aĝ'o'n de pensi'iĝ'o, pri kiu li est'is formal'e promes'int'a ke li ne ŝanĝ'os ĝi'n ; kun la sam'a sen'ĝen'ec'o s - ro François Hollande voĉ'don'ig'is pri traktat'o de eŭrop'a stabil'ec'o, pri kiu li est'is promes'int'a re'e inter'trakt'i. En Brit'uj'o la liberal'a gvid'ant'o Nick Clegg je ĝeneral'a surpriz'o al'iĝ'is al la Konservativ'a Parti'o, kaj post'e, far'iĝ'int'e vic'a ĉef'ministr'o, akcept'is tri'obl'ig'i la universitat'a'n en'skrib'o-prez'o'n, pri kiu li est'is ĵur'int'a nul'ig'i ĝi'n.

En la 1970-'a'j jar'o'j kelk'a'j komun'ist'a'j parti'o'j de Okcident-Eŭrop'o kompren'ig'is, ke ili'a eventual'a en'potenc'iĝ'o per la elekt'o'j est'os “simpl'a al'ir'o”, ĉar la konstru'ad'o de la social'ism'o, ek'de kiam ĝi komenc'iĝ'is, ne pov'as de'pend'i de la hazard'a'j evolu'o'j de elekt'o'j. La venk'o de la “liber'a mond'o” super la soveti'a hidr'o komfort'ig'is tiu'n princip'o'n pli ruz'e : la voĉ'don'rajt'o ne est'as nul'ig'it'a, sed akompan'at'a de la dev'o konfirm'i la prefer'o'j'n de la reg'ant'a'j klas'o'j, minac'e de la pun'o dev'i re'komenc'i. “En 1992, memor'ig'as la ĵurnal'ist'o Jack Di'o'n, la dan'o'j voĉ'don'is kontraŭ la mastriĥta traktat'o : ili est'is dev'ig'it'a'j re'e voĉ'don'i. En 2001 la irland'an'o'j voĉ'don'is kontraŭ la nic'a traktat'o : ili est'is dev'ig'at'a'j re'e voĉ'don'i. En 2005, la franc'o'j kaj nederland'an'o'j voĉ'don'is kontraŭ la eŭrop'a konstituci'a traktat'o ( EKT) : ĝi est'is al ili trud'at'a sub la nom'o de lisbon'a traktat'o. En 2008 la irland'an'o'j voĉ'don'is kontraŭ la lisbon'a traktat'o : ili est'is dev'ig'at'a'j re'e voĉ'don'i. En 2015 la grek'o'j voĉ'don'is je 61,3 el'cent'o'j kontraŭ la brusel'a magriga plan'o – kiu est'is tamen al ili trud'it'a.” [8]

Ĝust'e en tiu jar'o, direkt'ant'e si'n al mal'dekstr'a reg'ist'ar'o elekt'it'a kelk'a'j'n monat'o'j'n antaŭ'e kaj dev'ig'at'a mastr'um'i liberal'a'n ŝok-trakt'ad'o'n al si'a loĝ'ant'ar'o, la german'a financ-ministr'o Wolfgang Schäuble resum'is la ating'o'pov'o'n de la demokrati'a cirk'o : “La elekt'o'j dev'as ne permes'i ke oni ŝanĝ'u la ekonomi'a'n politik'o'n.” [9] La eŭrop'a komisar'o pri ekonomi'a'j kaj mon'a'j afer'o'j Pierre Moscovici post'e klar'ig'is : “Du'dek tri person'o'j en'tut'e, kun si'a'j vic'ul'o'j, far'as – aŭ ne far'as – fundament'a'j'n decid'o'j'n por milion'o'j da ali'a'j, ĉi-okaz'e la grek'o'j, pri parametr'o'j ekster'ordinar'e teĥnik'a'j, decid'o'j'n sen'ig'it'a'j'n je ĉia demokrati'a kontrol'o. La eŭr'o-grup'o raport'as al nenia reg'ist'ar'o, al nenia parlament'o, antaŭ ĉio ne al la Eŭrop'a Parlament'o.” [10] Asemble'o, al kiu s - ro Moskovici tamen aspir'as ven'ont'jar'e est'i elekt'it'a.

Si'a'manier'e aŭtoritat'ec'a kaj “mal'liberal'a”, tiu mal'estim'o de la popol'a suveren'ec'o nutr'as unu el la plej potenc'a'j argument'o'j de la kampanj'o de la konservativ'a'j gvid'ant'o'j ambaŭ'flank'e de Atlantik'o. Kontraŭ la parti'o'j de mal'dekstr'a aŭ de dekstr'a centr'o, kiu'j promes'as, sen don'i al si la rimed'o'j'n, re'vigl'ig'i mort'ant'a'n demokrati'o'n, s -roj Trump kaj Orban, sam'e kiel s - ro Kaczynski en Pol'land'o aŭ s - ro Matteo Salvini en Ital'uj'o, akcept'as ĝi'a'n agoni'o'n. Ili konserv'as nur la voĉ'don'ad'o'n je la pli'mult'o, kaj ili ŝanĝ'as la situaci'o'n : al la ekster'land'a kaj fak'ul'a aŭtoritat'ism'o de Vaŝington'o, Brusel'o aŭ de Wall Street ili kontraŭ'met'as naci'a'n kaj krud'a'n aŭtoritat'ism'o'n, kiu'n ili prezent'as kiel popol'a'n re'konker'o'n.

Masiv'a inter'ven'ism'o

POST TIU'J, kiu'j koncern'as la tut'mond'ig'o'n kaj la demokrati'o'n, la tri'a mal'konfirm'o, kiu'n la kriz'o al port'is al la domin'ant'a retor'ik'o de la antaŭ'a'j jar'o'j, tem'as pri la ekonomi'a rol'o de la publik'a potenc'o. Ĉio ebl'as, sed ne por ĉiu'j : tre mal'oft'e demonstr'ad'o de tiu princip'o est'is tiom klar'e far'it'a kiel en la pas'int'a jar'dek'o. Frenez'a mon-kre'ad'o, ŝtat'ig'o'j, laŭ'plaĉ'a ag'ad'o de deleg'it'o'j, ktp  : por sav'i sen kontraŭ'part'o la bank'a'j'n establ'o'j'n, de kiu'j la trans'viv'o de la sistem'o de'pend'is, la plej mult'a'j operaci'o'j, dekret'it'a'j mal'ebl'a'j kaj ne'pens'ebl'a'j, est'is sen'problem'e far'it'a'j ambaŭ'flank'e de Atlantik'o. Tiu masiv'a inter'ven'ism'o mal'kaŝ'is fort'a'n ŝtat'o'n, kapabl'a'n mobiliz'i si'a'n potenc'o'n en kamp'o, el kiu ĝi tamen ŝajn'is est'i si'n mem eks'iĝ'int'a. [11] Sed, se la ŝtat'o est'as fort'a, tiam unu'e por garanti'i al la kapital'o stabil'a'n kadr'o'n.

Ne'fleks'ebl'a, kiam li vol'is redukt'i la social'a'j'n el'spez'o'j'n por mal'alt'ig'i la publik'a'n deficit'o'n sub la lim'o de 3 el'cent'o'j de la MEP, s - ro Je'a'n- Claude Trichet, prezid'ant'o de la Eŭrop'a Centr'a Bank'o de 2003 ĝis 2011, konced'is, ke la financ'a'j engaĝ'iĝ'o'j, far'it'a'j fin'e de 2008 de la ŝtat'estr'o'j kaj ĉef'ministr'o'j por sav'i la bank'sistem'o'n, mez'e de 2009 ekvivalent'is “27 el'cent'o'j'n de la MEP en Eŭrop'o kaj en Uson'o” [12]. La dek'mil'o'j da sen'labor'ul'o'j, da sen'propriet'ig'it'o'j, da mal'san'ul'o'j en mal'san'ul'ej'o'j kun mank'o de medikament'o'j, kiel en Grek'uj'o, neniam hav'is la privilegi'o'n est'i “sistem'a risk'o”. “Per si'a'j politik'a'j decid'o'j la reg'ist'ar'o'j de la eŭr'o-zon'o dron'ig'is dek'o'j'n da milion'o'j de si'a'j civit'an'o'j en la profund'o'j'n de depresi'o kompar'ebl'a kun tiu de la 1930-'a'j jar'o'j. Tio est'as unu el la plej akr'a'j mem-trud'it'a'j ekonomi'a'j katastrof'o'j iam ajn observ'it'a'j”, not'as la histori'ist'o Adam Tooze. [13]

La sen'kredit'iĝ'o de la gvid'ant'a klas'o kaj la re'honor'ad'o de la ŝtat'potenc'o pov'is nur mal'ferm'i la voj'o'n al nov'a stil'o de reg'ad'o. Kiam oni demand'is al li en 2010, ĉu en'potenc'iĝ'i dum plen'a planed'vast'a fulm'o'tondr'o zorg'ig'as li'n, la hungar'a ĉef'ministr'o rid'et'is : “Ne, mi ŝat'as la ĥaos'o'n. Ĉar, de'ir'ant'e de ĝi, mi pov'as konstru'i nov'a'n ord'o'n. La ord'o'n, kiu'n mi vol'as.” [14] Sam'e kiel s - ro Trump, la konservativ'a'j gvid'ant'o'j en Centr'eŭrop'o sci'is ankr'i la popol'a'n legitim'ec'o'n de fort'a ŝtat'o en la serv'o de la riĉ'ul'o'j. Anstataŭ garanti'i la soci'a'j'n rajt'o'j'n, kiu'j mal'kongru'as kun la postul'o'j de la propriet'ul'o'j, la publik'a potenc'o firm'ig'as si'n per tio ke ĝi ferm'as la land'lim'o'j'n al migr'ul'o'j kaj proklam'as si'n garanti'ant'o de la “kultur'a ident'ec'o” de la naci'o. La pik'drat'o montr'as la re'ven'o'n de la ŝtat'o.

En la moment'o tiu strategi'o, kiu akapar'as, de'turn'as kaj fals'as popol'a'n postul'o'n de protekt'o, ŝajn'as funkci'i. Tio signif'as, ke la kaŭz'o'j de la kriz'o, kiu el'rel'ig'is la mond'o'n, rest'as sen'ŝanĝ'a'j, dum la politik'a viv'o de land'o kiel Ital'uj'o aŭ Hungar'uj'o aŭ de region'o'j kiel Bavar'uj'o ŝajn'as est'i hant'at'a de la demand'o pri la rifuĝ'int'o'j. Part'o de la okcident'a mal'dekstr'ul'ar'o, tre moder'a aŭ tre radikal'a, nutr'at'a de la prioritat'o'j de la uson'a'j universitat'o'j, prefer'as al'front'i la dekstr'ul'o'j'n sur tiu teren'o. [15]

Por ag'i kontraŭ la Grand'a'n Recesi'o'n, la ĉef'ministr'o'j nud'ig'is la demokrati'a'n ŝajn'lud'o'n, la fort'o'n de la ŝtat'o, la tre politik'a'n natur'o'n de la ekonomi'o kaj la kontraŭ'social'a'n em'o'n de si'a ĝeneral'a strategi'o. La branĉ'o, kiu port'is ili'n, montr'iĝ'as per tio mal'fort'iĝ'int'a, kio'n montr'as la elekt'a mal'stabil'ec'o, kiu re'miks'as la politik'a'j'n kart'o'j'n. Ek'de 2014 la plej mult'a'j okcident'a'j elekt'o'j montr'as mal'kompon'iĝ'o'n aŭ mal'fort'iĝ'o'n de la tradici'a'j fort'o'j. Kaj simetri'e la supr'e'n'ir'o de person'o'j aŭ de tendenc'o'j hieraŭ marĝen'a'j, kiu'j kontest'as la domin'ant'a'j'n instituci'o'j'n, oft'e pro kontraŭ'a'j kial'o'j, laŭ la model'o de s - ro Trump kaj de s - ro Bernie Sanders, kiu'j ambaŭ kritik'eg'as Wall Street kaj la komunik'il'o'j'n. Sam'e ali'flank'e de Atlantik'o, kie la nov'a'j konservativ'ul'o'j taks'as la eŭrop'a'n konstru'aĵ'o'n tro liberal'a sur soci'a kaj migr'ul'a kamp'o, dum la nov'a'j mal'dekstr'a'j voĉ'o'j, kiel Podemos en Hispan'uj'o, Franc'uj'o Ne Sub'met'it'a aŭ s - ro Jeremy Corbin ĉe'kap'e de la labor'ist'a parti'o en Brit'uj'o, kritik'as ĝi'a'j'n politik'o'j'n de konsum-restrikt'ad'o.

Ĉar ili ne vol'as renvers'i la tabl'o'n, sed nur ŝanĝ'i la lud'ant'o'j'n, la “fort'ul'o'j” pov'as kalkul'i kun la apog'o de part'o de la gvid'ant'a'j klas'o'j. La 26-'a'n de Juli'o 2014, en Ruman'uj'o, s - ro Orban montr'is si'a'n plan'o'n en mult'e dis'vast'ig'it'a parol'ad'o : La nov'a ŝtat'o, kiu'n ni konstru'as en Hungar'uj'o, est'as mal'liberal'a ŝtat'o.” Sed, mal'e al tio, kio'n la grand'a'j komunik'il'o'j post'e gurd'is, li'a'j cel'o'j ne est'as nur rifuz'o de la mult'kultur'ism'o, de la “mal'ferm'it'a soci'o” kaj la apog'o al famili'a'j kaj krist'an'a'j valor'o'j. Li anonc'as ankaŭ ekonomi'a'n projekt'o'n, tiu'n “konstru'i konkurenc'kapabl'a'n naci'o'n en la grand'a mond'vast'a konkurenc'o de la ven'ont'a'j jar'dek'o'j”. “Ni taks'is, dir'as li, ke demokrati'o ne dev'as nepr'e est'i liberal'a kaj ke, ĉar ŝtat'o ĉes'as est'i liberal'a, ĝi ne ĉes'as est'i demokrati'o.” La hungar'a ĉef'ministr'o, pren'ant'e la ekzempl'o'j'n de Ĉin'uj'o, Turk'uj'o kaj Singapur'o, resum'e re'ven'as al tiu TIN'A There 'is no alternativ'e” / “Ne est'as alternativ'o” de Margaret Thatcher  : “La soci'o'j, kiu'j baz'iĝ'as sur liberal'a demokrati'o, ver'ŝajn'e ne kapabl'os konserv'i si'a'n konkurenc'kapabl'o'n en la ven'ont'a'j jar'dek'o'j”. [16] Tia intenc'o de'log'as la pol'a'j'n kaj ĉeĥ'a'j'n gvid'ant'o'j'n, sed ankaŭ la franc'a'n kaj german'a'n ekstrem'dekstr'a'j'n parti'o'j'n.

La sen'senc'aĵ'o'j de la “inklud'a kapital'ism'o”

ANTAŬ la bril'a sukces'o de si'a'j rival'o'j, la liberal'a'j pens'ist'o'j perd'is si'a'n orgojl'o'n kaj si'a'n bril'o'n. "La kontraŭ'revoluci'o nutr'as si'n de la polus'ig'o de la intern'a politik'o, ĉar la antagonism'o anstataŭ'as la kompromis'o'n. Kaj ĝi cel'as la liberal'a'n revoluci'o'n kaj la avantaĝ'o'j'n akir'it'a'j'n de la mal'pli'mult'o'j", trem'et'e dir'as Michael Ignatieff, rektor'o de la Centr'eŭrop'a Universitat'o de Budapeŝt'o fond'it'a per iniciat'o de la liberal'a miliard'ul'o Georg'e Sor'os. Klar'as, ke la mal'long'a moment'o fin'iĝ'is, en kiu la mal'ferm'it'a soci'o domin'is." [17] Laŭ Ignatieff, la aŭtoritat'a'j gvid'ant'o'j, kiu'j cel'as detru'i la jur'ŝtat'o'n, la ekvilibr'o'n de la potenc'o'j, la liber'ec'o'n de la privat'a'j komunik'il'o'j kaj la rajt'o'j'n de la mal'pli'mult'o'j, efektiv'e atak'as la ĉef'pilier'o'j'n de la demokrati'o'j.

La brit'a semajn'ul'o The Economist , kiu funkci'as kiel lig-bulten'o por la tut'mond'a'j liberal'a'j elit'o'j, sam'opini'as. Kiam, la 16-'a'n de juni'o ĉi-jar'a ĝi furioz'is kontraŭ "alarm'a mal'bon'iĝ'o de la demokrati'o ek'de la financ'a kriz'o de 2007-2008", ĝi ĉef'e kulp'ig'is nek la abism'a'j'n mal'egal'ec'o'j'n de riĉ'ec'o nek la detru'o'j'n de la industri'a'j dung'o'j pro la liber'komerc'o nek la mal'respekt'o al la vol'o de la elekt'ant'o'j far'e de la "demokrat'a'j" gvid'ant'o'j. Sed "la fort'ul'o'j [kiu'j] sub'fos'as la demokrati'o'n". Front'e al ili, ĝi esper'as, ke "la sen'de'pend'a'j juĝ'ist'o'j kaj la mov'iĝ'em'a'j ĵurnal'ist'o'j form'os la unu'a'n defend-lini'o'n". Dig'o sam'e et'anim'a kiel romp'iĝ'em'a.

Dum long'a temp'o la super'a'j klas'o'j profit'ad'is la elekt'a'n lud'o'n pro tri kun'efik'ant'a'j faktor'o'j : la kresk'ant'a si'n'de'ten'o de la popol'a'j klas'o'j, la "util'a voĉ'o" pro la abomen'o, kiu'n inspir'is la "ekstrem'ul'o'j", la pretend'o de la centr'a'j parti'o'j reprezent'i la interes'o'j'n de la burĝ'o'j kaj sam'temp'e tiu'j'n de la mez'a'j klas'o'j. Sed la reakci'a'j demagog'o'j remobiliz'is part'o'n de la si'n'de'ten'int'o'j ; la Grand'a Recesi'o mal'fort'ig'is la mez'a'j'n klas'o'j'n ; kaj la politik'a'j decid'o'j de la "moder'ul'o'j" kaj de ili'a'j bril'a'j konsil'ist'o'j lanĉ'is la kriz'o'n de la jar'cent'o …

La sen'iluzi'iĝ'o el utopi'o pri la nov'a'j teĥnologi'o'j ankoraŭ pli'ig'as la amar'ec'o'n de la adept'o'j de la mal'ferm'it'a'j soci'o'j. La demokrat'a'j mastr'o'j de Silic'o'n Valley , hieraŭ celebr'at'a'j kiel la profet'o'j de liberal'a-liber'ec'an'a civilizaci'o, konstru'is maŝin'o'n de super'rigard'o kaj de soci'a kontrol'ad'o tiom potenc'a'n, ke la ĉin'a reg'ist'ar'o imit'as ĝi'n por konserv'i la ord'o'n. La esper'o de mond'a forum'o apog'at'a de universal'a ret'al'ir'o kolaps'as, je grand'a ĉagren'o de iu'j el ĝi'a'j antaŭ'a'j adept'o'j : "La teĥnologi'o, per la manipul'ad'o'j kiu'j'n ĝi ebl'ig'as, per la fals'a'j inform'o'j, sed eĉ pli ĉar ĝi dis'vast'ig'as emoci'o'n anstataŭ raci'o'n, pli'fort'ig'as la cinik'ul'o'j'n kaj la diktator'o'j'n", singult'as ĉef'artikol'ist'o. [18]

Dum la tri'dek'a dat're'ven'o de la fal'o de la berlin'a mur'o proksim'iĝ'as, la herold'o'j de la "liber'a mond'o" tim'as, ke tiu fest'o far'iĝ'os mal'vigl'a. "La trans'ir'o al la liberal'a'j demokrati'o'n est'is grand'part'e stir'at'a de kler'a kaj tre por-okcident'a elit'o", konced'as Fukuyama. Ve, la mal'pli eduk'it'a'j loĝ'ant'ar'o'j "est'is neniam log'at'a'j de tiu liberal'ism'o, de la ide'o ke oni pov'as hav'i mult'ras'a'n, mult'etn'a'n soci'o'n, kie ĉiu'j tradici'a'j valor'o'j perd'iĝ'as antaŭ la ge'j-edz'iĝ'o, la en'migr'ad'o ktp." [19] Sed pro kiu okaz'is, ke la trejn'ad'o far'e de la kler'a mal'pli'mult'o ne efik'is ? Pro la indiferent'o de ĉiu'j jun'a'j burĝ'o'j kiu'j, koler'as Fukuyama, "kontent'as rest'i inter si, ĝoj'i pri si'a spirit'a larĝ'ec'o, pri si'a sen'fanatik'ec'o. [...] Kaj kiu'j mobiliz'as si'n kontraŭ la mal'amik'o nur per tio, ke ili sid'ig'as si'n sur kaf'ej'a'n teras'o'n kun moĥito en la man'o." [20]

Efektiv'e tio ne sufiĉ'as. Kaj ankaŭ ne per kontrol'ad'o de la komunik'il'o'j aŭ per inund'ad'o de la soci'a'j ret'o'j per indign'a'j koment'o'j send'at'a'j al "amik'o'j" tut'e sam'e indign'a'j, ĉiam pri la sam'a'j tem'o'j. S - ro Obama kompren'is tio'n. La 17-'a'n de juni'o ĉi-jar'e li liver'is detal'a'n analiz'o'n, oft'e klar'vid'a'n, pri la pas'int'a'j jar'dek'o'j. Sed li'n ne pov'is evit'i re'pren'i la fiks'a'n ide'o'n de la nov'liberal'a mal'dekstr'o post kiam tiu adopt'is la kapital'ism'a'n model'o'n. La gvid'a ide'o : Kiel la prezid'int'o de la ital'a konsil'ant'ar'o de la mal'dekstr'a centr'o, Paolo Gentiloni, memor'ig'is al s - ro Trump la 24-'a'n de januar'o 2018, "oni pov'as korekt'i la kadr'o'n, sed ne ŝanĝ'i ĝi'n".

La tut'mond'iĝ'o, s - ro Obama do konced'as, est'is akompan'at'a de erar'o'j kaj de rab'em'o. Ĝi mal'fort'ig'is la potenc'o'n de la sindikat'o'j kaj "ebl'ig'is al la kapital'o evit'i impost'o'j'n kaj leĝ'o'j'n de Uson'o, per tio ke ili de'lok'is cent'o'j'n da miliard'o'j da dolar'o'j per simpl'a buton'prem'o sur komput'il'a klav'ar'o." Tut'e ĝust'e, sed kia'n rimed'o'n ? "Inklud'a'n kapital'ism'o'n", kler'ig'it'a'n per la human'ist'a moral'ec'o de la kapital'ist'o'j. Nur tiu absurd'a entrepren'o pov'as, laŭ li, korekt'i kelk'a'j'n mank'o'j'n de la sistem'o. Ĉar li ne vid'as io'n ali'a'n en la magazen'o kaj ĉar, en'ver'e, ĝi sufiĉ'e bon'e taŭg'as al li.

La uson'a prezid'int'o ne ne'as, ke la kriz'o de 2008 kaj la mal'bon'a'j re'ag'o'j al ĝi (ankaŭ de li mem, supoz'ebl'e) favor'is la supr'e'n'ir'ad'o'n de "politik'o de tim'o, de rankor'o kaj de re'tir'iĝ'o", la "popular'ec'o'n de fort'ul'o'j", tiu'n de "ĉin'a model'o de aŭtoritat'a kontrol'ad'o taks'at'a prefer'ind'a al demokrati'o percept'at'a kiel mal'ord'a". Sed li atribu'as la ĉef'a'n respond'ec'o'n de tiu'j mal'regul'ig'o'j al la "popol'ist'o'j", kiu'j uz'as la mal'sekur'ec'o'j'n kaj minac'as la mond'o'n per re'ven'o al "mal'nov'a, pli danĝer'a kaj pli brutal'a ord'o". Tiel li evit'as kritik'i la soci'a'j'n kaj intelekt'a'j'n elit'o'j'n (si'a'j'n egal'ul'o'j'n ...), kiu'j kre'is la kondiĉ'o'j'n de la kriz'o - kaj kiu'j oft'e profit'is ĝi'n.

Tia panoram'o don'as al ili mult'a'j'n avantaĝ'o'j'n. Unu'e, ripet'i ke la diktatur'o minac'as ni'n, ebl'ig'as kred'ig'i, ke la demokrati'o reg'as, kvankam ĝi daŭr'e bezon'as kelk'a'j'n pli'ĝust'ig'o'j'n. Pli fundament'e la ide'o de s - ro Obama (aŭ'u tiu, ident'a, de s - ro Macron), laŭ kiu "du tre mal'sam'a'j vizi'o'j al la est'ont'ec'o de la hom'ar'o konkurenc'as por gajn'i la kor'o'j'n kaj la spirit'o'j'n de la civit'an'o'j en la tut'a mond'o" ebl'ig'as kamufl'i la komun'ec'o'n de la "du vizi'o'j", kiu'j'n ili el'vok'as. Nenio'n mal'pli ol la manier'o'n de produkt'ad'o kaj de propriet'o, aŭ, por uz'i la termin'o'j'n de la uson'a prezid'int'o, "la mal'proporci'a'n ekonomi'a'n, politik'a'n, komunik'il'a'n influ'o'n de tiu'j, kiu'j est'as ĉe la pint'o". Tiel, efektiv'e nenio disting'as s - ron Macron dis'de s - ro Trump, kio'n ceter'e demonstr'is ili'a komun'a urĝ'o, ek'de ili'a en'potenc'iĝ'o, redukt'i la impost'o'j'n de la kapital-en'spez'o'j.

Obstin'e re'ven'ig'i la politik'a'n viv'o'n de la ven'ant'a'j jar'dek'o'j al la al'front'iĝ'o inter demokrati'o kaj popol'ism'o, mal'ferm'o kaj suveren'ism'o al'port'os nenia'n sen'pez'iĝ'o'n al tiu kresk'ant'a frakci'o de tiu'j part'o'j de la popol'o, kiu'j est'as mis'uz'at'a'j de "demokrati'o", kiu for'las'is ili'n kaj de mal'dekstr'o, kiu trans'form'iĝ'is en parti'o'n de la diplom'it'a burĝ'ar'o. Dek jar'o'j'n post la eksplod'o de la financ'a kriz'o, la venk'a batal'o kontraŭ la "brutal'a kaj danĝer'a ord'o", kiu minac'as, postul'as io'n tut'e ali'a'n. Kaj, unu'e, la dis'volv'ad'o'n de publik'a fort'o kapabl'a batal'i sam'temp'e kontraŭ la "kler'a'j'n teknokrat'o'j'n" kaj la "furor'a'j'n miliard'ul'o'j'n". [21] Kaj tiel rifuz'i la rol'o'n de apog'il'o por unu el la du blok'o'j kiu'j, ĉiu si'a'manier'e, en'danĝer'ig'as la hom'ar'o'n.

Serge HALIMI kaj Pierre RIMBERT.


La aŭtor'o

Serge HALIMI


Pierre RIMBERT


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o

Konsum'ebl'a kontest'ad'o por la mez'a'j klas'o'j

Konstru'ist'o'j de ruin'o'j

Ĉin'a social'a model'o en la Pire'o-haven'o

Kio'n la afer'o Cahuzac mal'kaŝ'as - La karnaval'o de esplor'ad'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Tamen tiam ne tem'is ver'e pri konserv'ad'o de la potenc'o, sed pri ĝi'a el'konstru'ad'o. Vid'u pri tiu sufiĉ'e grav'a diferenc'o, pri kiu Marks'o atent'ig'as en si'a parol'ad'o'n en Brusel'o – Karl'o Marks'o : Pri liber'komerc'o. [ Embres -et- Castelmaure ], Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2009, 52 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-02-1. - vl

[2] Franc'is Fukuyama, “ Retour sur ’La Fi'n de l’histoire  ?’”, Commentaire , 'n- ro 161, Pariz'o, printemp'o 2018.

[3] Tia uz'o de po ĉi tie est'as intenc'a, pro praktik'a'j kial'o'j. - vl

[4] William Galston, “ Wage stagnation 'is everyones problem”, The Wall Street Journal , Novjork'o, 14-'a'n de Aŭgust'o 2018. Pri la detru'ad'o de dung'o'j pro la tut'mond'ig'o, vd Daron Acemoglu k.'a., “Import competition and the great 'US employment sag of the 2000 s ”, Journal of Labor Economics , vol. 34, 'n- ro S 1, Ĉikag'o, Januar'o 2016.

[5] Bob Davis kaj Dant'e Chinni, “ Americas factory towns, once solidly blu'e, ar'e now 'a GOP hav'e'n, kaj Bob Davis kaj J'o'n Hilserath, “ How the China shock, deep and swift, supered the rise of Trump”, The Wall Street Journal , respektiv'e 19-'a'n de Juli'o 2018 kaj 11-'a'n de Aŭgust'o 2016.

[6] Cit'it'a de Adam Tooze, Crashed  : How 'a Decade of Financial Crisis Changed the World , Penguin Books, Novjork'o, 2018.

[7] John Lanchester, “ After the fall ”, London Review of Books , vol. 40, 'n- ro 13, 5-'a'n de Juli'o 2018.

[8] Jack Di'o'n, “ Les marchés contre les peuples ”, Marianne , Pariz'o, 1-'a'n de Juni'o 2018.

[9] Yanis Varoufakis, Adults in the Room  : My Battle With Europes Deep Establishment , The Bodley Head, London'o, 2017.

[10] Pierre Moscovici, Dans ce clair - obscur surgissent les monstres. Choses vues au cœur du pouvoir , Plon, Pariz'o, 2018.

[11] Vd [ Frédéric Lord'o'n, “La tag'o en kiu Wall Street far'iĝ'is social'ist'a”, Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, Oktobr'o 2008-art].

[12] “Je'a'n- Claude Trichet  : ’No'us sommes encore dans un'e situation dangereuse ’”, Le Mond'e, 14-'a'n de Septembr'o 2013.

[13] Adam Tooze, Crashed , v. c.

[14] Drew Hinshaw kaj Marcus Wakjerm “In Orbans Hungary, 'a glimpse of Europes demise ”, The Wall Street Journal , 9-'a'n de aŭgust'o 2018.

[15] Vd Pierre Bourdieu kaj Loïc Wacqant, “La nouvelle vulgat'e planétaire ”, Le Mond'e diplomatique , maj'o 2000.

[16] “Prim'e min'ist'er Viktor Orbáns speach at the 25 th Bálványos Summer Free University and Student Camp ”, 30-'a'n de Juli'o 2014.

[17] Michael Ignatieff kaj Stefan Roch (sub la dir. de), Rethinking Op'e'n Society  : New Adversaries and New Opportunities , CEU Press, Budapeŝt'o, 2018.

[18] Éric Le Boucher, “Le salut par l’éthique, la démocratie, l’Europe ”, L ’Opini'o'n, Pariz'o, 9-'a'n de juli'o 2018.

[19] Cit'it'a de Michael Steinberger, “Georg'e Sor'os bt big 'o'n liberal democracy. Now he fears he 'is losing ”, The New York Times Magazin'e, 17-'a'n de juli'o 218

[20] “Franc'is Fukuyama  : « Il y 'a un risque de défaite de la démocratie  »”, Le Figar'o Magazin'e, 6-'a'n de April'o 2018.

[21] Thomas Frank, " Four mor'e years ", Harpers , april'o 2018.



Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Katar'o serĉ'ant'a amik'o'j'n


de  Alain GRESH

LA 10-'A'N de April'o 2018 la ret'ej'o de la Uson'a Cion'ist'a Organiz'aĵ'o (ZO'A laŭ la angl'a) publik'ig'is komunik'aĵ'o'n, kiu anonc'is, ke ĝi kaj ĝi'a prezid'ant'o Mort'o'n Klein est'as “fier'a'j kaj feliĉ'a'j anonc'i ke, dank'e al si'a'j klopod'o'j, inkluziv'e de long'a'j, mult'nombr'a'j kun'ven'o'j profund'ig'at'a'j de s - ro Klein en Doho  [1], en Katar'o, kun la emir'o kaj ceter'a'j alt'a'j katar'a'j respond'ec'ul'o'j, (…) Katar'o akcept'is ne dis'send'i la malic'e kontraŭ'jud'a'n dokument'film'o'n de Al- Ĵazira far'it'a'n de en'ŝov'it'o en la tiel nom'at'a'n « uson'a'n jud'a'n prem'grup'o'n »”. [2] (Vid'u la artikol'o'n de Alain Gresh  : Spion'ad'o kaj tim'ig'o'j – Israel'a prem'grup'o, la mal'permes'at'a dokument'film'o).

Semajn'o'n post'e la televid'o re'bat'is : “Mort'o'n Klein mal'prav'e kvalifik'as la tem'o'n de la seri'o kiel la « uson'a jud'a prem'grup'o », dum la enket'o tem'as pri la uson'a'j por-israel'a'j organiz'aĵ'o'j (inkluziv'e de la ZO'A) kiu'j klopod'as por apog'i la interes'o'j'n de ekster'land'a potenc'o en uson'a teritori'o.” [3] Al- Ĵazira prav'is almenaŭ en tiu ĉi punkt'o : en la dokument'o est'as nenia referenc'o al “jud'a prem'grup'o” – kvankam tiu termin'o, uz'it'a de prezid'int'o de la Mond'a Jud'a Kongres'o [4], en Uson'o est'as kutim'a. La televid'o tamen rest'is mut'a pri si'a decid'o ne dis'send'i la enket'o'n.

Por kompren'i, kio okaz'as pri tiu dokument'film'o, neces'as re'ven'i al la kriz'o, kiu ek'de la printemp'o de 2017 al'front'ig'as Katar'o'n kun kelk'a'j ĝi'a'j najbar'o'j, ĉef'e Saud-Arab'uj'o kaj la Unu'iĝ'int'a'j Emir'land'o'j, apog'at'a'j de Egipt'uj'o. [5] Tiu'j sub'met'is Katar'o'n al embarg'o. Ili postul'as de Doho romp'o'n de si'a'j rilat'o'j kun Iran'o, likvid'o'n de Al- Ĵazira, ferm'o'n de la konstru'at'a turk'a milit'baz'o kaj ĉes'ig'o'n de ĝi'a'j lig'o'j kun la “teror'ist'a'j” organiz'aĵ'o'j, nom'e la Islam'a'j Frat'o'j kaj Hizbolaho.

Est'as ver'e ke, ek'de la en'potenc'iĝ'o en 1995 de la ŝejk'o Hamad Ben Khalifa Al- Thani, la patr'o de la nun'a emir'o Tamim Ben Hamad Al- Thani, la ekster'land'a politik'o de Katar'o est'as almenaŭ original'a kaj vol'as est'i sen'de'pend'a, ĉef'e de Saud-Arab'uj'o. La land'o gast'ig'as unu el la strategi'a'j baz'o'j de Uson'o en la region'o ; ĝi fleg'is, ĝis la eksplod'o de la “arab'a printemp'o”, el'star'e bon'a'j'n rilat'o'j'n kun la Hizbolaho kaj la siri'a reĝim'o, antaŭ ol sub'ten'i la ribel'ul'o'j'n ; ĝi konserv'as dens'a'j'n kontakt'o'j'n kun la Hamaso kaj don'as financ'a'n help'o'n al Gaz'o ; ĝi est'is unu el la sol'a'j arab'a'j land'o'j, kiu'j hav'is israel'a'n komerc'a'n misi'o'n (ferm'it'a'n post la milit'o kontraŭ Gaz'o de 2008-2009). Fin'e, Al- Ĵazira, spit'e al ĉia'j kritik'o'j al ĝi'a trakt'ad'o de la arab'a'j ribel'o'j – special'e la milit'o en Libi'o – aŭ, pli last'a'temp'e, ĝi'a komplez'a si'n'ten'o al la reĝim'o de s - ro Recep Tayyip Erdogan, mal'ferm'is debat'o'j'n en la arab'a mond'o, kiu incit'eg'as la plej mult'a'j'n arab'a'j'n reĝim'o'j'n.

Post la monat'o'j kiu'j sekv'is la ultimat'o'n de si'a'j najbar'o'j Katar'o ŝajn'is ŝancel'iĝ'i. Oni eĉ el'vok'is la hipotez'o'n de invad'o al la et'a emir'land'o far'e de Saud-Arab'uj'o. Des pli ke la prezid'ant'o Donald Trump pozici'iĝ'is kontraŭ Doho. Ĝust'e en tiu streĉ'it'a kun'tekst'o la emir'o decid'is start'ig'i ofensiv'o'n de publik'a'j rilat'o'j en Vaŝington'o, kie li'a'j saud-arab'a'j kaj emir'land'a'j kontraŭ'ul'o'j jam dispon'is pri dens'a'j per'ant'o'j, nom'e kun la Fond'aĵ'o por Defend'o de la Demokrati'o'j ( FDD) [6]. Doho aĉet'is la serv'o'j'n de plur'a'j publik'rilat'a'j agent'ej'o'j en Uson'o. Ĝi'a'j cel'grup'o'j : la konservativ'a'j rond'o'j proksim'a'j de s - ro Trump, special'e la por- israla prem'grup'o.

PLUR'A'J vizit'o'j en la emir'land'o, inter ili tiu'j de Al'a'n Dershowitz, por-israel'a universitat'an'o sam'temp'e demokrat'a kaj amik'o de la prezid'ant'o Trump, de la eks'a respublik'an'a guberni'estr'o de Arkansas'o Michael Huckabee, cion'ist'a krist'an'o, kies fil'in'o est'as pro'parol'ant'o de la Blank'a Dom'o, kaj de la konservativ'a radi'o-anim'ist'o John Batchelor, indik'is ke tiu kampanj'o hav'as iom da sukces'o. La efik'o'j sent'ebl'is en Vaŝington'o, kiu adopt'is pozici'o'n de arbitraci'ant'o en la kriz'o. En April'o 2018 s - ro Trump akcept'is la emir'o'n Al- Thani, kiu, kiel dank'o, anonc'is la aĉet'o'n de uson'a'j arm'il'o'j. Li eĉ far'is donac'o'j'n al plur'a'j cion'ist'a'j organiz'aĵ'o'j, inter'ali'e Our Soldiers Speak (“ni'a'j soldat'o'j parol'as”), kiu far'as rond'vojaĝ'o'j'n de oficir'o'j de la israel'a arme'o en Uson'o.[ Tamara Nassar kaj Al'i Abunimah, “ Qatar funded Zionist Organization of America ”, 10-'a'n de Juli'o 2018,.]]

Sed la proksim'iĝ'o al Katar'o divid'as la por-israel'a'n prem'grup'o'n. En artikol'o titol'it'a “Katar'o : la emir'land'o kiu tromp'as ĉiu'j'n”, Yigal Carmon, direktor'o de la Institut'o de Esplor'ad'o de la Komunik'il'o'j de Proksim-Orient'o ( Memri), kiu “super'rigard'as” la arab'a'j'n komunik'il'o'j'n – kaj kiu ne hezit'as de'form'i tio'n, kio'n ili publik'ig'as, [7] –, indign'as : “Mal'ĝoj'ig'as vid'i uson'a'j'n jud'a'j'n gvid'ant'o'j'n fort'ig'i la kontraŭ'jud'a'j'n kliŝ'o'j'n per tio, ke ili pro ne'sci'o inter'ven'as en la intern'a'j'n konflikt'o'j'n, kiu'j ne koncern'as ili'n, konflikt'o'j'n kompleks'a'j'n inter'arab'a'j'n kaj mal'facil'e kompren'ebl'a'j'n.” [8]

S - ro Jonathan Schanzer, de la FDD, plend'as : “Est'as nenio mal'bon'a en tio, ke analiz'ist'o'j kaj intelekt'ul'o'j ir'as al Katar'o por inform'iĝ'i. La problem'o est'as, ke dum tiu'j vizit'o'j ili ne aŭd'as la ali'a'n versi'o'n de la histori'o. Ili dev'as ankaŭ aŭskult'i la kritik'o'j'n kontraŭ Katar'o. Est'as mult'a'j afer'o'j kiu'j'n ili dev'us kon'i pri la lig'o'j de Katar'o kun Hamaso, Al- Kajdo, la taliban'o'j, la Islam'a'j Frat'o'j kaj kun ali'a'j problem'a'j ag'ant'o'j.” [9] S - ro Schanzer, long'e pri'demand'it'a de James Anthony Kleinfeld en la dokument'film'o de Al- Ĵazira, bedaŭr'as ke ĉiu'j li'a'j klopod'o'j por asoci'ig'i la mov'ad'o'n Bojkot'o, Mal'invest'o kaj Sankci'o'j ( BMS) kun “teror'ist'a'j” organiz'aĵ'o'j (unu'e Hamaso, post'e la Popol'front'o de Liber'ig'o de Palestin'o) en la uson'a opini'o ne sukces'is.

Antaŭ jar'o Katar'o sukces'is re'ŝov'i la danĝer'o'j'n, kiu'j minac'is ĝi'n, kaj met'i si'a'j'n kontraŭ'ul'o'j'n en defend'a'n pozici'o'n. Sed kia est'os la prez'o pag'ot'a de la palestin'an'o'j por tiu nov'a politik'o ?

Alain GRESH.


La aŭtor'o

Alain GRESH
Ĉef'redakt'ist'o de Le Mond'e diplomatique
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Cel'o Bagdad'o

Arab'a'j rev'o'j

Krim'o'j kaj mensog'o'j de "liber'ig'o"

La ond'o de ĥaos'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Tiu arab'a urb'o est'as en Esperant'o skrib'at'a divers'e. Laŭ la divers'a'j etn'o'lingv'a'j skrib'o'j iu'j skrib'as Doha , ali'a'j Dohao , la PIV nom'as ĝi'n Daŭh'o. - vl

[2] “ZO'A/Mort Klein convinced Qatar to cancel ant'i- semitic Al Jazeera «  Jewisch lobby  » series ”, 10-'a'n de April'o 2018,.

[3] “Al- Jazeera denies claims of pro-Israel group 'o'n The Lobby films ”, 17-'a'n de April'o 2018,.

[4] En Novembr'o 1978, Nahum Goldmann pet'is la prezid'ant'o'n James Car'ter romp'i la “jud'a'n prem'grup'o'n”, kiu'n li asimil'is al “detru'a fort'o”, “obstakl'o al la pac'o en la Proksim-Orient'o”.

[5] Vd Fatiha Dazi - Héni, “Strang'a milit'o ĉe la Golf'o” [“ Drôle de guerre dans le Golf'e”], Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, Juli'o 2017.

[6] Vd Dan Lazar'e, “La tim'ind'a influ'o de Riad'o al Vaŝington'o” [“La redoutable influenc'e de Riyad à Washington ”] Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, Juli'o 2017.

[7] Vd Mohammed El- Oifi, “ Désinformation à l’israélienne ”, Le Mond'e diplomatique , Septembr'o 2005.

[8] Yigal Carmon, “ Qatar, the emirate that fools them all, and its enablers ”, Institut'o de Esplor'ad'o de la Komunik'il'o'j de Mez-Orient'o, Vaŝington'o, DC, 18-'a'n de Januar'o 2018.

[9] Cit'it'a de Amir Tibon, “Israel'i Embassy in 'US : We oppose Qatars «  Outreach to pro-Israel 'US Jews  »”, Haarec, 31-'a'n de Januar'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Spion'ad'o kaj tim'ig'o'j

Israel'a prem'grup'o, la mal'permes'at'a dokument'film'o


Enket'o far'it'a de la katar'a televid'o Al- Ĵazira sen'vual'ig'as la metod'o'j'n de la uson'a'j prem'grup'o'j favor'a'j al Israel'o. Sed, en zorg'o por ne ĉagren'i tiu'j'n organiz'aĵ'o'j'n en si'a disput'o kun Saud-Arab'uj'o, Katar'o blok'is la dis'send'o'n de la raport'aĵ'o.



de  Alain GRESH

SUR LA ekran'o li hav'as ĉio'n de perfekt'a ĝentleman'o. Malgraŭ si'a student'a kondut'o James Anthony Kleinfeld, jun'a brit'a jud'o, ĉiu'rilat'e bon'a, diplom'it'a de la prestiĝ'a oksford'a universitat'o, parol'ant'e ses lingv'o'j'n, inter ili la nederland'a'n kaj la jid'a'n, sen'problem'e orient'iĝ'ant'a en la labirint'o'j de la proksim-orient'a konflikt'o, facil'e trov'us si'a'n lok'o'n en la ofic'ej'o'j de okcident'a ministr'ej'o pri ekster'a'j rilat'o'j aŭ de fam'a pens'fabrik'o. Aktual'e li hav'as ali'a'j'n intenc'o'j'n : esplor'i la uson'a'j'n organiz'aĵ'o'j'n favor'a'j'n al Israel'o. Li est'as dung'it'a de The Israel Project (TIP), kiu okup'iĝ'as pri fleg'ad'o de la bild'o de Israel'o en la komunik'il'o'j. Akcept'it'a per mal'ferm'it'a'j brak'o'j pro si'a'j kompetent'o'j, li dum kvin monat'o'j renkont'is la “krem'o'n” de la respond'ec'ul'o'j de asoci'o'j ag'ant'a'j en la sen'kondiĉ'a defend'ad'o de Israel'o, nom'e la potenc'a por-israel'a prem'grup'o en Uson'o, la American Israel Public Affairs Committee ( Aipac). [1] Li kun ili part'o'pren'is koktel'o'j'n, kongres'o'j'n, kun'ven'o'j'n, staĝ'o'j'n por trejn'i aktiv'ul'o'j'n, kaj rilat'is kun la part'o'pren'ant'o'j en ĉiu'j ĉi okaz'o'j. Simpati'a, varm'kor'a, efik'a, li gajn'is la konfid'o'n de si'a'j inter'parol'ant'o'j, kiu'j parol'as al li sincer'e, las'ant'e la oficial'a'n lingv'aĵ'o'n kaj la konven'a'j'n “lingv'er'o'j'n” ekster'e. Kaj ili'a'j konfid'o'j est'as eksplod'em'a'j.

Kiel oni influ'as la Kongres'o'n [la uson'a'n parlament'o'n - vl ] ? “La kongres'an'o'j far'as nenio'n, se oni ne prem'as ili'n, kaj la sol'a manier'o est'as la mon'o.” Kiel oni batal'as kontraŭ la parti'a'j membr'o'j favor'a'j al la rajt'o'j de la palestin'an'o'j en la universitat'o ? “Pri la kontraŭ-israel'ul'o'j la plej efik'a manier'o est'as far'i esplor'o'j'n pri ili, ir'i al Inter'ret'o en anonim'a'n ret'paĝ'o'n kaj dis'vast'ig'i cel'at'a'j'n anonc'o'j'n en Facebook.” Kun des pli grand'a naiv'ec'o ke ili kred'as konfid'i si'n al amik'o, la inter'parol'ant'o'j de Kleinfeld konced'as, ke ili far'as operaci'o'j'n de spion'ad'o de uson'a'j civit'an'o'j, kun help'o de la israel'a ministr'ej'o pri strategi'a'j afer'o'j.

Tiu, kre'it'a en 2006, de'pend'as rekt'e de la ĉef'ministr'o Benjamin Netanjahu. Unu el li'a'j respond'ec'ul'o'j konfid'as : “Ni est'as reg'ist'ar'o, kiu labor'as sur ekster'land'a teren'o kaj ni dev'as est'i tre, tre si'n'gard'a'n.” Efektiv'e, ĉar iu'j el tiu'j ag'ad'o'j pov'us fin'i ĉe uson'a'j tribunal'o'j.

Fin'e de la staĝ'o de “ Tony ”, s - ro Eric Gallagher, li'a ĉef'o ĉe la TIP, montr'as si'n tiom kontent'a pri li'a'j serv'o'j ke li propon'as al li dung'i li'n. “Mi eg'e ŝat'us ke vi labor'u por mi. Mi bezon'as iu'n, kiu hav'as team'o-spirit'o'n, kiu eg'e labor'as, kiu est'as pasi'a, sci'em'a, bon'e eduk'it'a, kiu parol'as bon'e, kiu mult'e leg'is. Vi est'as ĉio ĉi.” Sed li'a favor'at'o rifuz'as. Ĉar, vi cert'e jam diven'is, li ne est'as tut'e tiu, kiu'n li pretend'as est'i, kvankam li'a'j diplom'o'j kaj li'a'j kompetent'o'j ne kontest'ebl'as : li est'as en'ŝov'int'o, task'it'a de la televid'o Al- Ĵazira, propriet'o de la emir'land'o Katar'o, por est'ig'i dokument'film'o'n pri la por-israel'a prem'grup'o. Li film'is per kaŝ'it'a film'il'o part'o'n de la konfid'o'j, kiu'j'n li kolekt'is kaj li kun ceter'a'j membr'o'j de grup'o gvid'at'a de Phil Rees, de la esplor'ĉel'o de tiu televid'o, kun'ig'is ĉiu'j'n element'o'j'n de impres'a enket'o. Ties dis'vast'ig'o est'is des pli atend'at'a ke, jam en 2017, raport'aĵ'o de Al- Ĵazira pri la por-israel'a prem'grup'o en Brit'uj'o [2] montr'is la en'miks'iĝ'o'n de Israel'o en la intern'a'j'n afer'o'j'n de ali'a land'o kaj ĝi'a'j'n prov'o'j'n fal'ig'i ministr'o'n supoz'at'a'n kiel por-palestin'a'n – kio konduk'is al publik'a'j sen'kulp'ig'o'j de la israel'a ambasador'o en London'o kaj al antaŭ'temp'a re'ven'o al Tel- Avivo de alt'rang'a diplomat'o.

Oni do pov'is atend'i komunik'il'a'n event'o'n, kun ĝi'a'j koler'a'j mal'konfirm'o'j kaj fort'a'j polemik'o'j. Sed ne : la dis'send'o, program'it'a por la komenc'o de 2018, est'is prokrast'it'a sen nov'a dat'o, sen oficial'a'j klar'ig'o'j. Oni fin'e kompren'is, dank'e al artikol'o'j en la uson'a jud'a gazet'ar'o, [3] ke la dokument'film'o ne montr'iĝ'os, kio'n konfirm'is Clayton Swisher, direktor'o de la esplor-ĉel'o de la televid'o, en artikol'o, en kiu li bedaŭr'as tiu'n decid'o'n ; kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e la televid'o anonc'is ke li pren'os feri'o'j'n. [4] La enket'o est'is ofer'it'a en la sen'kompat'a batal'o inter Katar'o unu'flank'e kaj Saud-Arab'uj'o kaj la Unu'iĝ'int'a'j Emir'land'o'j ali'flank'e por akir'i la favor'o'j'n de Vaŝington'o en la konflikt'o, kiu daŭr'as inter ili jam de juni'o 2017. [5] Kaj kia pli bon'a manier'o gajn'i ol tiu al'tir'i la favor'o'j'n de la potenc'a por-israel'a prem'grup'o, kies influ'o al la uson'a politik'o pri la Proksim-Orient'o est'as kon'at'a'j ?

Katar'o do met'is sur la pes'il'o'n la decid'o'n “prokrast'i” la dis'send'o'n kaj per tio inter'ŝanĝ'e akir'is la ne esper'it'a'n help'o'n de part'o de la dekstr'a al'o de jam en'tut'e tre dekstr'a prem'grup'o. S - ro Mort'o'n Klein, la prezid'ant'o de la Uson'a Cion'ist'a Organiz'aĵ'o (ZO'A laŭ la angl'a), proksim'ul'o de s - ro Stephen Bannon, konsil'int'o de la prezid'ant'o Donald Trump, eĉ vojaĝ'is al Doho kaj ĝoj'is ke li en'ter'ig'is la dokument'film'o'n (vid'u “Katar'o serĉ'as amik'o'j'n”). Ke tia'j grup'o'j, kiu'j antaŭ ne'long'e akuz'is Katar'o'n financ'i Hamason kaj la teror'ism'o'n, akcept'is ŝanĝ'i si'a'n kurs'o'n inter'ŝanĝ'e de blokad'o de la enket'o, dir'as mult'o'n pri tio, kiom la en'hav'o de la mal'kaŝ'o'j ĝen'as.

Tiu en'ter'ig'o de labor'o daŭr'int'a pli ol jar'o'n kaŭz'is kirl'iĝ'o'j'n en'e de la televid-ĉen'o. Iu'j dezir'is, ke tiu'j mal'kaŝ'o'j ne pere'u en la mov'iĝ'ant'a sabl'o de geopolitik'a'j kompromis'o'j. Pro tio ni pov'is vid'i, dank'e al amik'o loĝ'ant'a en la golf'land'o, la kvar epizod'o'j'n de la dokument'film'o, de po kvin'dek minut'o'j, en ili'a preskaŭ definitiv'a versi'o.

Ĉe la spekt'ad'o frap'e mir'ig'as la ekscit'ec'o, la sen'pacienc'o de la prem'grup'o jam de kelk'a'j jar'o'j, pro tim'eg'o perd'i si'a'n influ'o'n. Kiel klar'ig'i tio'n, dum la sub'ten'o al Israel'o est'as masiv'a en Uson'o kaj dum la deleg'it'o'j de la du parti'o'j, respublik'an'a kaj demokrat'a, sen'mank'e apog'as ĉia'n ajn aventur'o'n de Israel'o ? Ĉu la elekt'o de s - ro Trump ne ig'is Vaŝington'o'n for'las'i ĉia'n intenc'o'n lud'i la rol'o'n de per'ant'o en la israel'a-arab'a konflikt'o kaj met'i si'n sen ajn'a ŝajn'ig'o ĉe la flank'o'n de la plej dekstr'a reg'ist'ar'o en la histori'o de Israel'o ? Cert'e ; sed, en tiu ĉi ŝajn'e favor'a pejzaĝ'o la prem'grup'o est'as hant'at'a de fantom'o : tiu de Bojkot'o, Mal'invest'o kaj Sankci'o'j ( BMS).

Tiu mov'ad'o, lanĉ'it'a en 2005, propon'as aplik'i al Israel'o la ne'per'fort'a'j'n metod'o'j'n, kiu'j sukces'is kontraŭ la tiam'a sud-afrik'a ras'dis'ig'o (apartheid). Ĝi kresk'is inter student'o'j. Sed ĉu ver'e alarm'iĝ'i pro tio, demand'as si'n s - ro David Brog, direktor'o pri strategi'a'j afer'o'j de Krist'an'o'j Unu'iĝ'int'a'j por Israel'o (KUP'I) kaj plen'um-direktor'o de la Maccabee Task Forc'e, unu el la grup'o'j kiu'j kontraŭ'batal'as la BMS  ? “Israel'o est'as la « start- up nation  ». Ĝi ricev'as pli da ekster'land'a'j invest'o'j ol en kia ajn ali'a moment'o de si'a histori'o. Do kial ne trankvil'iĝ'i, kompren'i ke la BMS valor'as neniom kaj ignor'i ĝi'n ?” Li insist'as : “Mi ne pens'as, ke la BMS iam ajn cel'is ke la universitat'o'j re'tir'u si'a'j'n invest'o'j'n el Israel'o. Koncern'e la mon'o'n, ni ne bezon'as mal'trankvil'iĝ'i ; sed la klopod'o'j por far'i fos'o'n inter ni, kiu'j am'as Israel'o'n, kaj la kresk'ant'a generaci'o, est'as zorg'ig'a'j. Inter la jun'ul'o'j nask'it'a'j post la jar'o 2000 kaj la stud'ant'o'j la punkt'o proksim'iĝ'as, kie la pli'mult'o est'as pli favor'a al la palestin'an'o'j ol al la israel'an'o'j.” S - ro Jacob Baime, plen'um-direktor'o de la Israel 'o'n Campus Coalition , grup'o de organiz'aĵ'o'j, kiu'j dung'as pli ol cent'o'n da hom'o'j por batal'i kontraŭ la BMS en la universitat'o'j, mal'trankvil'iĝ'as : “La sol'a afer'o, kiu est'as komun'a al ĉiu'j membr'o'j de la Kongres'o, al ĉiu'j prezid'ant'o'j, al ĉiu'j ambasador'o'j, est'as la fakt'o ke ili pas'ig'is temp'o'n en la universitat'o'j, kaj dum tiu period'o ili est'is form'it'a'j.” Ĉu ili morgaŭ est'os ankoraŭ “amik'o'j de Israel'o” ?

Mal'kredit'ig'i la mesaĝ'ist'o'n

KROM'A element'o alarm'as la prem'grup'o'n. La sub'ten'o al Israel'o ĉiam trans'ir'is la disput'o'j'n inter demokrat'o'j kaj respublik'an'o'j. Ĉu ne s - ro Barack Obama, kelk'a'j'n monat'o'j'n antaŭ la fin'o de si'a mandat'o, voĉ'don'ig'is sen'kondiĉ'a'n help'o'n de 38 miliard'o'j da dolar'o'j (33 miliard'o'j da eŭr'o'j) al Israel'o por dek jar'o'j, spit'e al si'a abomen'o kontraŭ s - ro Netanjahu  ? Sed la politik'a pejzaĝ'o trans'form'iĝ'as, kaj la sen'kondiĉ'a al'iĝ'o de la prem'grup'o al s - ro Trump mal'larĝ'ig'as la baz'o'n, kiu pli kaj pli rest'as nur la Respublik'an'a Parti'o kaj la evangeli'a dekstr'ul'ar'o. S - ro David Hazony, eks'a direktor'o de The Tower Magazin'e kaj influ'a membr'o de la TIP, konced'as tio'n en la dokument'film'o : “Tuj'a bojkot'o al Israel'o ne est'as la problem'o. La plej grand'a problem'o est'as la Demokrat'a Parti'o, la adept'o'j de Bernie Sanders, ĉiu'j ĉi kontraŭ-israel-ul'o'j, kiu'j'n ili ven'ig'as en la Demokrat'a'n Parti'o'n. Est'i por-israel'a baldaŭ ne est'os plu du'parti'a inter'konsent'o, kaj ĉiu'foj'e, kiam la prezid'ant'ec'o ŝanĝ'iĝ'os, la politik'o pri Israel'o pov'as ŝanĝ'iĝ'i. Tio est'as danĝer'a por Israel'o. Ĝust'e pri tio tem'as en la batal'o en la universitat'o'j.” Tio'n konfirm'as John Mearsheimer, kun'aŭtor'o de fam'a libr'o [6] pri la prem'grup'o, kies koment'o'j'n akcent'as la dokument'film'o. Li konstat'as, ke nun la sub'ten'o al Israel'o kresk'as en la Respublik'an'a Parti'o, dum ĝi mal'kresk'as en la Demokrat'a Parti'o : “Okaz'as grav'a diferenc'o inter la du parti'o'j.”

Kiel ag'i kontraŭ tiu evolu'o ? Ĉu per est'ig'o de politik'a debat'o ? Mal'facil'a, dum post la fiask'o de la Osl'o-inter'konsent'o'j, sub'skrib'it'a'j en 1993, Israel'o est'as gvid'at'a de ekstrem'dekstr'a'j parti'o'j kiu'j rifuz'as ĉia'n diplomati'a'n solv'o'n. Ne ebl'as diskut'i pri la sort'o de la palestin'an'o'j, pri la est'ont'ec'o de la koloni'o'j aŭ pri la dram'o de Gaz'o. Kaj la lig'iĝ'o de la prem'grup'o al s - ro Netanjahu kaj al s - ro Trump mal'mult'e taŭg'as por vek'i entuziasm'o'n de la uson'a'j stud'ant'o'j. La ĵurnal'ist'o Max Blumenthal rimark'ig'as ( Twitter, 15-'a'n de Februar'o 2018), ke ĝust'e tiu taktik'o de rifuz'o diskut'i, kiu'n la prem'grup'o uz'as pri la dokument'film'o de Al- Ĵazira  : asimil'i la esplor-ĵurnal'ism'o'n al spion'ad'o ; diskredit'ig'i la televid-ĉen'o'n per tio, ke oni redukt'as ĝi'n al ĝi'a propriet'ul'o, Katar'o ; asert'i ke la tem'o est'as la “jud'a prem'grup'o” kaj ne la sub'ten'o al Israel'o. Kaj tiel evit'i ĉia'n diskut'o'n pri la fon'o de la mal'kaŝ'o'j kaj pri la israel'a politik'o.

S - ro Noah Pollak, plen'um-direktor'o de la Urĝ'a Komitat'o por Israel'o (EC'I), resum'as la lini'o'n decid'it'a'n kontraŭ la kritik'o'j : “Por sen'kredit'ig'i la mesaĝ'o'n neces'as sen'kredit'ig'i la mesaĝ'ist'o'n. Kiam vi el'vok'as la BMS, vi dev'as dir'i, ke tio est'as grup'o kiu predik'as mal'am'o'n, per'fort'o'n kontraŭ civil'ul'o'j. Tio signif'as, ke ĝi sub'ten'as la teror'ism'o'n.” Kaj kompren'ebl'e, ke ĝi est'as kontraŭ'jud'a. La organiz'aĵ'o Jud'a Voĉ'o'j por la Pac'o ( JVP) ? Li prefer'as nom'i ĝi'n “Jud'a'j voĉ'o'j por Hamaso … Sed li rest'as optimist'a, ĉar, kiel li klar'ig'as tio'n al “ Tony ”, la plej mult'a'j uson'an'o'j rest'as favor'a'j al Israel'o, dum en Brit'uj'o “est'as la pur'a mal'am'o. Vi las'is la du'on'o'n de tiu'j mdaj pakistan'an'o'j instal'i si'n ĉe vi”.

Por “sen'kredit'ig'i la mesaĝ'ist'o'n” neces'as akumul'i divers'a'j'n inform'o'j'n, de la privat'a viv'o tra li'a'j politik'a'j konvink'o'j ĝis li'a'j profesi'a'j ag'ad'o'j. La por-israel'a prem'grup'o en la last'a'j jar'o'j instal'is spion-ret'o'n. “Ni'a'j esplor-operaci'o'j, fier'as s - ro Baime, dispon'as pri pint'a teĥnologi'o. Kiam mi al'ven'is, antaŭ kelk'a'j jar'o'j, ni'a buĝet'o est'is de kelk'a'j mil'o'j da dolar'o'j ; hodiaŭ ĝi est'as de 1,5 milion'o'j, sen'dub'e 2. Mi eĉ ne sci'as ; ĝi est'as ekster'ordinar'a.” Sed li kaj li'a'j amik'o'j dev'as rest'i “ne'vid'ebl'a'j” : “Ni far'as tio'n sekur'e kaj anonim'e ; tio est'as la ŝlos'il'o.”

Inter la grup'o'j plej tim'at'a'j de la aktiv'ul'o'j favor'a'j al la rajt'o'j de la palestin'an'o'j trov'iĝ'as Canary Mission  [7], kies financ'ad'o, membr'o'j kaj funkci'ad'o rest'as sekret'a'j. Ĵurnal'ist'in'o proksim'a de la prem'grup'o klar'ig'as ĝi'a'n rol'o'n : “Tiu'j, kiu'j mal'am'as ĝi'n, tiu'j kiu'j est'as cel'at'a'j, parol'as pri « nigr'a list'o ». Vi hav'as nom'o'j'n, de la stud'ant'o'j kaj universitat'a'j profesor'o'j, de organiz'aĵ'o'j kiu'j hav'as lig'o'j'n kun la teror'ism'o aŭ kun teror'ist'o'j kiu'j al'vok'is al detru'o de la jud'a ŝtat'o.” La re'ten'o de la organiz'aĵ'o resum'as si'a'n cel'o'n jen'e : “Cert'iĝ'u, ke la radikal'ul'o'j de hodiaŭ ne far'iĝ'u vi'a'j dung'ist'o'j morgaŭ.” Super la biografi'o de ĉiu viktim'o met'it'a al pilori'o, jen'a slogan'o : “Se vi est'as ras'ist'o, la mond'o dev'as sci'i tio'n.”

Kleinfeld sukces'is ir'i ĝis ĝi'a fond'int'o kaj financ'ist'o, s - ro Adam Milstein, prezid'ant'o de la Uson'a Israel'a Konsil'ant'ar'o ( IAC), kondamn'it'a al pun'o en mal'liber'ej'o pro impost'a fraŭd'o en 2009, kio ne mal'help'is li'n daŭr'ig'i si'a'n ag'ad'o'n en si'a ĉel'o. Li klar'ig'as al la jun'ul'o si'a'n filozofi'o'n : “Tut'unu'e, enket'i pri ili [la aktiv'ul'o'j favor'a'j al Palestin'o]. Kia est'as ili'a projekt'o ? Atak'i la jud'o'j'n, ĉar tio facil'as, ĉar tio est'as popular'a. Ni dev'as sen'mask'ig'i ili'n kaj montr'i tio'n kio ili est'as : ras'ist'o'j, ul'o'j mal'am'ant'a'j la demokrati'o'n. Ni dev'as met'i ili'n en defend'a'n situaci'o'n.”

Plur'a'j stud'ant'o'j atest'as pri si'a'j risk'o'j. S -in'o Summer Awald, kiu part'o'pren'is en kampanj'o por la rajt'o'j de la palestin'an'o'j en Knoxville (Tenesi'o), rakont'as kiel ŝi est'is incit'at'a en Twitter, kiel “ili” en'ret'ig'is inform'o'j'n pri ŝi el pli ol dek jar'o'j : “Ili fos'as kaj daŭr'e fos'ad'as. Iu kontakt'is mi'a'n dung'ist'o'n kaj pet'is li'n mal'dung'i mi'n, minac'ant'e li'n denunc'i kiel kontraŭ'jud'ist'o'n, se li ne obe'os.” Tiu'j metod'o'j de fi'denunc'o pov'as signif'i profesi'a'n mort'ig'o'n aŭ, por stud'ant'o, komplik'ig'i la serĉ'ad'o'n de labor'o post la universitat'o. Iu'j akuz'it'o'j do send'is “pent'a'j'n mesaĝ'o'j'n”, kiu'j est'is publik'ig'it'a'j en special'a rubrik'o de la ret'ej'o de Canary Mission  [8] inter'ŝanĝ'e de re'tir'o de ili'a nom'o el la nigr'a list'o : anonim'ig'it'a'j “konfes'o'j”, en kiu'j ili klar'ig'as, ke ili est'is “tromp'it'a'j” kaj kiu'j simil'as al tiu'j el'ŝir'it'a'j al la suspekt'at'o'j pri komun'ist'a'j simpati'o'j en la temp'o de la makarti'ism'o en Uson'o en la 1950-'a'j jar'o'j, aŭ en aŭtoritat'ism'a'j reĝim'o'j hodiaŭ. “Tio est'as la psiĥ'ologi'a milit'o. Ili est'as teror'ig'at'a'j, ĝoj'as s - ro Baime. Aŭ ili silent'as aŭ ili pas'ig'as si'a'n temp'o'n per esplor'ad'o'j [pri la akuz'o'j kontraŭ ili] anstataŭ atak'i Israel'o'n. Tio est'as tre efik'a.” Ali'a inter'parol'ant'o de “ Tony ” tamen bedaŭr'as, ke “fi'fam'ig'i iu'n kiel kontraŭ'jud'ist'o'n jam ne hav'as la sam'a'n efik'o'n”.

Tiu'j kruc'milit'o'j, kiu'j apog'as si'n sur la rikolt'o de person'a'j datum'o'j de uson'a'j civit'an'o'j, ne est'us ebl'a'j sen la rimed'o'j don'it'a'j de la israel'a ministr'ej'o pri strategi'a'j afer'o'j. S -in'o Sim'a Vaknin - Gil, ĝi'a ĝeneral'a direktor'in'o, konced'as tio'n dum preleg'o por la IAC  : “Koncern'e la kolekt'ad'o'n de datum'o'j, la analiz'ad'o de la inform'o, la labor'o pri la organiz'aĵ'o'j de aktiv'ul'o'j, la voj'o de la mon'o, tio est'as io, kio'n nur land'o, kun la resurs'o'j pri kiu'j ĝi dispon'as, pov'as plej bon'e far'i.” Ŝi al'don'as : “La fakt'o, ke la israel'a reg'ist'ar'o decid'is est'i ŝlos'il'a ag'ant'o signif'as mult'o'n, ĉar ni pov'as al'port'i kompetent'o'j'n, kiu'j'n ne posed'as la ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aĵ'o'j implik'it'a'j en tiu afer'o. Ni est'as la sol'a ag'ant'o de la por-israel'a ret'o, kiu pov'as ŝtop'i la breĉ'o'j'n. (…) “Ĉiu'j, kiu'j hav'as io'n komun'a'n kun la BMS dev'as demand'i si'n du'foj'e : ĉu mi dev'as elekt'i tiu'n tend'ar'o'n aŭ prefer'e la ali'a'n ?”

Romp'o de uson'a'j leĝ'o'j

EN TIU labor'o de kolekt'ad'o de inform'o'j, s -in'o Vaknin - Gil konced'as : “Ni hav'as la FDD kaj ali'a'j'n, kiu'j labor'as [por ni].” La Fond'aĵ'o por Defend'o de la Demokrati'o'j ( FDD) est'as nov'konservativ'a pens'fabrik'o, kiu en la last'a'j jar'o'j lud'is grav'a'n rol'o'n en la proksim'iĝ'o inter la Unu'iĝ'int'a'j Emir'land'o'j kaj Israel'o. Last'a'n somer'o'n ĝi part'o'pren'is en la kampanj'o kontraŭ Katar'o kaj kontraŭ Al- Ĵazira, akuz'at'a est'i instrument'o de region'a mal'stabil'ig'o. Nu, laŭ la uson'a leĝ'o, la organiz'aĵ'o'j aŭ la individu'o'j, kiu'j labor'as por ekster'land'a reg'ist'ar'o, dev'as registr'iĝ'i kiel tia'j ĉe la justic-ministr'ej'o. Ĉu tiu kuraĝ'os tribunal'e akuz'i la FDD, kiu ne plen'um'is tiu'j'n demarŝ'o'j'n ?

Kiel rimark'ig'as Al'i Abunimah, anim'ist'o de la ret'ej'o The Electronic Infitada, “se vi hav'us registr'aĵ'o'j'n de rus'a aŭ iran'a, aŭ eĉ kanad'a alt'a respond'ec'ul'o, kiu re'kon'as ke li'a land'o far'as kaŝ'a'j'n operaci'o'j'n kaj por tio uz'as la pretekst'o'n de uson'a organiz'aĵ'o, tio est'us bomb'o !” Ĉar tiu kun'labor'ad'o ne lim'iĝ'as al la FDD, kaj mult'a'j inter'parol'ant'o'j de Kleinfeld, kiel s - ro Baime, konced'as tio'n konfidenc'e, kvankam ili al'don'as, ke la tem'o est'as “delikat'a” kaj ke oni prefer'e ne mult'e parol'u pri ĝi.

La dokument'film'o en'ten'as ali'a'j'n mal'kaŝ'o'j'n, ekzempl'e la manier'o'n per kiu la uson'a'j ĵurnal'ist'o'j est'as “task'it'a'j” en Jerusalem'o per la TIP, [9] naz-gvid'at'a'j, sed ankaŭ nutr'at'a'j per “ĉiom-pret'a'j” tem'o'j, kiu'j'n ili bezon'as nur dis'vast'ig'i en Uson'o ; aŭ la prem'ad'o'j sur la komunik'il'o'j kaj sur la gazet'ar'a'j agent'ej'o'j por ke ili modif'u si'a'j'n inform'o'j'n aŭ si'a'j'n artikol'o'j'n …

Kvankam hodiaŭ ĉio ŝajn'as hodiaŭ est'i favor'a al Israel'o, ĝi'a'j uson'a'j adept'o'j, spit'e al ĉiu'j si'a'j rimed'o'j, est'as nervoz'a'j. La est'ont'ec'o ŝajn'as al ili mal'hel'iĝ'i, ankaŭ en la rond'o'j, kiu'j plej pov'as ili'n apog'i. S -in'o Vaknin - Gil konced'as ĝi'n : “Ni perd'is la generaci'o'n de jud'o'j nask'it'a'j post la jar'o 2000. Ili'a'j ge'patr'o'j klar'ig'as al mi la mal'facil'aĵ'o'j'n, kiu'j'n ili spert'as kun si'a'j infan'o'j dum la sabat'a'j vesper'manĝ'o'j. [La plej jun'a'j] ne agnosk'as la ŝtat'o'n Israel'o kaj ne vid'as ni'n kiel admir'ind'a'n ent'o'n.”

Alain GRESH.


La aŭtor'o

Alain GRESH
Ĉef'redakt'ist'o de Le Mond'e diplomatique
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Cel'o Bagdad'o

Arab'a'j rev'o'j

Krim'o'j kaj mensog'o'j de "liber'ig'o"

La ond'o de ĥaos'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Vd [ Serge Halimi, “La pez'o de la por-israel'a prem'grup'o en Uson'o [“Le poids du lobby pro- israélien aux États -Un'is”], Le Mond'e diplomatique en Esperant'o, aŭgust'o de 1989-art ].

[2] www. aljazeera. com / investiations / thelobby

[3] Kp ekz -'e Richzard Silverstein, "Israel lobby pressures Qatar to kill Al Jazeera documentary ", Tikun Olam, 8'a'n de Februar'o 2018, www. richardsilverstein. com .

[4] Clyton Swisher, " We made 'a documentary exposing the « Israel lobby  ». Why hasnt it ru'n ?", The Forward , Novjork'o, 8-'a'n de Mart'o 2018.

[5] Vd Akram Belkaïd, "Le Qatar ne cède rien ", Le Mond'e diplomatique , Mart'o 2018.

[6] John Mearsheimer kaj Stephen MWalt, Le Lobby pro- israélien et la Politique étrangère américaine . La Découverte, Pariz'o, 2009.

[7] The Forward , de kiu la plej mult'a'j leg'ant'o'j est'as uson'a'j jud'o'j, aper'ig'is enket'o'n pri Canary Mission kaj pri la uz'ad'o, far'e de la israel'a'j instanc'o'j, de ĝi'a'j inform'o'j por pri'demand'i "suspekt'a'j'n" uson'a'j'n civit'an'o'j'n - mem jud'a'j'n - kiu'j al'ven'as en Israel'o. Josh Nathan -Kaz'is, " Canary Missions threat grows, from 'US campuses to the Israel'i border", The Forward , 3-'a'n de aŭgust'o 2018.

[8] https :// canarymission. org / ex - canary

[9] Vd "Propagand'e et désinformation à l’israélienne ", 'I kaj II, Nouvelles d ’Orient, Les blogs du Diplo, 13-'a'n kaj 26-'a'n de januar'o 2010.


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Ne'plen'um'it'a'j promes'o'j kiu'j kre'is humil'ig'o-sent'o'n

Kiam Rus'uj'o rev'is pri Eŭrop'o


Tuj post la mal'varm'a milit'o, la rus'o'j vid'is si'a'n est'ont'ec'o'n en pac'ig'it'a Eŭrop'o dot'it'a per komun'a'j sekur'ec-mekanism'o'j. Al'port'ant'e la minac'o'n de NATO ĝis ili'a pord'o, la okcident'an'o'j kre'is kaj akcept'is la risk'o'n de naci'ism'a re'ag'o.



de  Hélène RICHARD

KELK'FOJ'E, la stat'o de la rilat'o'j inter Rus'uj'o kaj Eŭrop'o rivel'iĝ'as tra kelk'a'j mal'agrabl'a'j sens'aĵ'o'j, kiel svarm'o'juk'ad'o en la krur'o'j pro long'a atend'ad'o en koridor'o de la konsili'o de la rus'a Federaci'o. La senat'an'o Aleksej Puŝkov mal'fid'as okcident'a'n gazet'ar'o'n. « Se tem'as pri selekt'i unu aŭ du cit'aĵ'o'j'n, vi hav'as nur dek kvin minut'o'j'n », li avert'as en perfekt'a franc'a lingv'o. De du'dek jar'o'j anim'ant'o de la politik'a el'send'o « Post- Scriptum  » sur la moskv'a televid'ĉen'o TV -Centr'o, tiu eks'prezid'ant'o de la komision'o pri ekster'a'j afer'o'j de la Dum'a ( Mal'alt'a Ĉambr'o de la Parlament'o) fin'fin'e respond'as al ni'a'j demand'o'j dum unu hor'o kaj du'on'o.

Ja pas'is temp'o de la epok'o kiam li redakt'is la parol'ad'o'j'n de la last'a gvid'ant'o de Sovet'uni'o, s - ro Miĥail Gorbaĉov . Retrospektiv'e li opini'as, ke li'a eks'a mentor'o, « kiu est'is nur fak'ul'o pri agr'o'kultur'a'j demand'o'j en la parti'o antaŭ ol ating'i la reg'o'posten'o'n », montr'is si'n « naiv'ul'o ». Konsider'at'a kiel unu el la plej ard'a'j defend'ant'o'j de la ekster'a politik'o de prezid'ant'o Vladimir Putin, s - ro Puŝkov est'as, de la ukrain'uj'a kriz'o de 2014, sur la list'o de person'o'j al kiu'j est'as mal'permes'at'e en'ir'i Uson'o'n, Kanad'o'n kaj Brit'uj'o'n.

Li'a voj'ir'o resum'as tiu'n de Rus'uj'o. S - ro Gorbaĉov esper'is vid'i si'a'n land'o'n re'ven'i en la grand'a'n famili'o'n de eŭrop'a'j naci'o'j. Li tiel al'iĝ'is al la okcident'ism'a'j tendenc'o'j, kiu'j, jam ek'de Petr'o la Grand'a (1682-1725), prov'is lig'i Rus'uj'o'n al Eŭrop'o, mal'e al la slav'o'favor'ant'o'j, kiu'j rekomend'as specif'a'n voj'o'n [1]. Ĉe la fin'o de la 1980-'a'j jar'o'j, tiu tropism'o dev'is far'iĝ'i pli ĝeneral'a : komenc'iĝ'o de nov'a inter'naci'a ord'o sen'ig'it'a je blok'o-logik'o. Est'as mal'facil'e kompren'i la nun'a'n si'n'ten'o'n de Rus'uj'o sen re'esplor'i la mal'sukces'o'n de tiu eŭrop'a rev'o.

Okaz'e de si'a unu'a ekster'land'a oficial'a vojaĝ'o kiel ĝeneral'a sekretari'o de la komun'ist'a Parti'o de Sovet'uni'o, aŭtun'e 1985 en Pariz'o, s - ro Gorbaĉov lanĉ'as si'a'n formul'o'n « eŭrop'a komun'a dom'o » cel'e al la okcident'eŭrop'a'j gvid'ant'o'j. La elekt'o de la franc'a ĉef'urb'o ne est'as hazard'o. Charles de Gaulle ja defend'is la ide'o'n de Eŭrop'o « de Atlantik'o ĝis Ural'o » : Eŭrop'o el naci'o'j, sen'de'pend'a'j el ĉia kurator'ec'o, en kiu Rus'uj'o est'us rezign'int'a pri komun'ism'o, kiu'n la general'o konsider'is moment'a kapric'o. Tiam, Moskv'o ne serioz'e taks'is li'a'n propon'o'n : Sovet'uni'o firm'e insist'is pri la plu'a dis'divid'o de Eŭrop'o, kaj unu'e tiu de German'uj'o, materi'ig'o de ties ĉe'est'o kern'e de la Mal'nov'a Kontinent'o.

La frap'fraz'o « komun'a dom'o » ankaŭ cel'as favor'ig'i ia'n mal'kupl'o'n inter Vaŝington'o kaj ties eŭrop'a'j alianc'an'o'j, por instig'i Uson'o'n inter'trakt'i. Rigard'at'a de Moskv'o, la fin'o de la konkur'o por arm'ig'ad'o iĝ'as urĝ'a, pro la pez'o de la milit'el'spez'o'j en la buĝet'o. La strategi'a egal'ec'o, garanti'o de pac'a kun'est'ad'o, rest'as fragil'a ekvilibr'o'punkt'o. Du'foj'e la mond'o ĵus apenaŭ evit'is neni'iĝ'o'n : en septembr'o 1983, Stanislav Petrov, oficir'o de la kontraŭ'aviad'il'a arme'o baz'it'a apud Moskv'o, halt'ig'as fals'a'n nukle'a'n alarm'o'n ; en novembr'o 1983, la sovet'o'j panik'as antaŭ la Able Archer 83-ekzerc'o de la Nord-Atlantik'a Traktat'o-Organiz'o ( NATO), supoz'ant'e, ke ĝi kaŝ'as atak'o'n. « La scienc'ist'o'j est'is ĵus invent'int'a'j la tim'ig'a'n koncept'o'n « nukle'a milit'o », re'memor'as s - ro Puŝkov. Mi est'is inter tiu'j, kiu'j vol'is definitiv'e for'ig'i la mal'varm'a'n milit'o'n. » Dum unu'a renkont'iĝ'o, tamen mal'facil'a, en Ĝenev'o en novembr'o 1985, la uson'a prezid'ant'o Ronald Re'ag'a'n kaj s - ro Gorbaĉov akord'iĝ'as pri tio, ke nukle'a milit'o ne pov'as est'i gajn'it'a, kaj do ne dev'as okaz'i.

En oktobr'o 1986 en Reykjavik , la du'a far'as aŭdac'a'n propon'o'n : for'ig'i 50 % de la nukle'a'j arm'il'o'j en'e de la kvin ven'ont'a'j jar'o'j, kaj komplet'e neni'ig'i ili'n en'e de la kvin sekv'ont'a'j jar'o'j [2]. Re'ag'a'n konsent'as, sed obstin'as pri si'a Iniciat'o de strategi'a defend'o, la spac'a ŝild'o, percept'at'a de la sovet'an'o'j kiel streb'o akir'i milit'a'n super'ec'o'n, kiu pov'us re'lanĉ'i la arm'il-konkur'ad'o'n - kaj kiu neniam nask'iĝ'os... Por el'venk'i la grand'eg'a'n mal'fid'o'n, s - ro Gorbaĉov far'as unu'flank'a'j'n ced'o'j'n. La traktat'o pri la mez'long'a'j nukle'a'j arm'il'o'j de la 8-'a de decembr'o 1987 ja ebl'ig'as elimin'o'n de 1846 sovet'a'j misil'o'j, t. 'e. pli ol la du'obl'o de la uson'a kompens'o.

Sam'e kiel oni re'hejm'e'n'iĝ'as

EN 1988, sub la prem'o de intern'a'j mal'facil'aĵ'o'j en la social'ist'a blok'o, la « eŭrop'a komun'a dom'o » far'iĝ'as strategi'a. S - ro Gorbaĉov opini'as, ke li sukces'os evit'i ekonomi'a'n dis'fal'o'n, nur per en'konduk'o de pli da privat'a propriet'o kaj merkat'o en la plan'sistem'o'n. En orient'a Eŭrop'o, la demokrati'a'j postul'o'j pli'fort'ig'as li'a'n konvink'iĝ'o'n : politik'a mal'ferm'iĝ'o ir'as laŭ la histori'o-kurs'o. Kiam la ideologi'a al'front'iĝ'o ne plu aktual'as, la cel'o ne plu est'as kun'labor'o de blok'o al blok'o, sed kun'fand'i la blok'o'j'n en pli'larĝ'ig'it'a Eŭrop'o sur'baz'e de komun'a'j valor'o'j : liber'ec'o, hom'rajt'o'j, demokrati'o kaj suvenereco. Tem'as pri « re'ven'o al Eŭrop'o (…), civiliz'o ĉe kies rand'o ni long'e rest'is », laŭ la tiam'a'j vort'o'j de la diplomat'o Vladimir Loukine  [3].

« La sistem'o est'is el'ĉerp'it'a kaj neces'is sen'dub'e sen'pez'iĝ'i je komun'ism'o » opini'as hodiaŭ s - ro Aleksandr'o Samari'n, unu'a konsil'ant'o ĉe la rus'a ambasad'ej'o en Pariz'o, kiu memor'ig'as ke li'a land'o, membr'o de la Mond'a Organiz'o de Komerc'o (MOK) de 2012, est'as de tiam « kapital'ism'a » kaj « kontraŭ protekt'ism'o ». « Ĉiu'j sent'is ke ni est'is en sak'strat'o », dir'as emerit'a diplomat'o kiu dezir'as rest'i anonim'a. « Sed, li tuj al'don'as, neniu opini'is, ke neces'as far'i unu'flank'a'j'n konced'o'j'n. »

Mark'it'a de la sub'prem'ad'o de la « Prag'o-printemp'o » en 1968, s - ro Gorbaĉov ek de la komenc'o konsider'as kaduk'a la Breĵnev -doktrin'o'n pri la lim'ig'it'a suveren'ec'o de la « frat'o-land'o'j ». Instig'ant'e la reform'ist'o'j'n kaj rifuz'ant'e ĉiu'n per'fort'a'n inter'ven'o'n, li ek'funkci'ig'is meĥanik'o'n kiu'n li fin'e ne plu reg'is. Al li'a'j ced'o'j, la okcident'an'o'j respond'as per promes'o'j (leg'u la artikol'o'n «  NATO ne pli'etend'iĝ'os eĉ unu col'o orient'e'n »), dum la german'a demand'o ilustr'as la tromp'o'n, kiu instal'iĝ'as.

Post la fal'o de la berlin'a Mur'o, s - ro Gorbaĉov sub'ten'as la ide'o'n de neŭtral'a German'uj'o (aŭ al'iĝ'ant'a al ambaŭ defend'o-alianc'o'j, NATO kaj Varsovi'a Traktat'o), inkluziv'it'a en pan'eŭrop'a sekur'ec-struktur'o, kiu baz'iĝ'u sur la Konferenc'o pri Sekur'ec'o kaj Kun'labor'ad'o en Eŭrop'o ( KSKE), kre'it'a en 1975 per la fin'a Akt'o de Helsink'o. Ĉef'a period'o de la orient'a-okcident'a sen'streĉ'iĝ'o, antaŭ la re'ven'o de streĉ'iĝ'o lig'it'a al la inter'ven'o de Sovet'uni'o en Afgan'uj'o en 1979, tiu deklar'o sub'skrib'it'a de tri'dek kvin ŝtat'o'j rezult'is el marĉand'ad'o inter ambaŭ tend'ar'o'j. La okcident'an'o'j valid'ig'is la princip'o'n, de jar'o'j defend'it'a'n de Moskv'o, pri la ne'ŝanĝ'ebl'o de la land'lim'o'j, tiel agnosk'ant'e la divid'o'n de German'uj'o kaj la sovet'a'j'n akir'aĵ'o'j'n en centr'a kaj orient'a Eŭrop'o. Kompens'e, la social'ist'a tend'ar'o promes'is respekt'i la hom'rajt'o'j'n kaj la fundament'a'j'n liber'ec'o'j'n, « inkluziv'e de la pens-liber'ec'o, la konscienc'o-, religi'o- aŭ konvink'o-liber'ec'o ». Sol'a konstant'a instanc'o kie sid'is kun'e Uson'o, Kanad'o, Sovet'uni'o kaj ĉiu'j eŭrop'a'j land'o'j, la KSKE konsist'ig'is laŭ Moskv'o la unu'a'n ŝton'o'n de al'proksim'iĝ'o de ambaŭ Eŭrop'o'j.

En 1990, s - ro Gorbaĉov ne est'as la sol'a defend'ant'o de la pan'eŭrop'a opci'o. La nov'a'j orient'eŭrop'a'j gvid'ant'o'j, oft'e eks'disident'o'j mark'it'a'j de si'a pac'ism'o, ne dezir'as baskul'i en la okcident'a'n tend'ar'o'n. Ili prefer'as la kre'ad'o'n de neŭtral'a kaj sen'arm'ig'it'a zon'o. La tag'o'n post si'a elekt'o kiel prezid'ant'o de Ĉeĥ'o'slovak'uj'o, Vaclav Havel ŝok'as la uson'an'o'j'n ĉar li postul'as la mal'aper'o'n de ambaŭ defend-alianc'o'j kaj la el'ir'o'n de ĉiu'j fremd'a'j arme'o'j el centr'a Eŭrop'o. La german'a kancelier'o Helmut Kol'n koler'as pro la deklaraci'o'j de la orient'german'a ĉef'ministr'o Lothar de Maizière , favor'a'j al la neŭtral'ig'o de German'uj'o. En april'o 1990, Wojciech Jaruzelski , prezid'ant'o de Pol'land'o, la unu'a land'o kiu mal'ferm'is la elekt'o'j'n al ne'komun'ist'a'j kandidat'o'j, akcept'as la propon'o'n de s - ro Gorbaĉov provizor'e pli'fort'ig'i la trup'o'j'n de la Varsovi'a Traktat'o en orient'a German'uj'o, dum la temp'o neces'a por star'ig'i pan'eŭrop'a'n sekur'ec-struktur'o'n. Li eĉ propon'as al'don'i al ĝi pol'a'j'n trup'o'j'n. Ja nur en februar'o 1991 Hungar'uj'o, Pol'land'o kaj Ĉeĥ'o'slovak'uj'o for'las'as tiu'n opci'o'n, kre'ant'e la Visegràd -grup'o'n : tim'ant'e la re'ven'o'n de la konservativ'a'j komun'ist'o'j en Moskv'o, ili asert'as si'a'n komun'a'n vol'o'n ŝirm'iĝ'i sub la uson'a pluv'ombrel'o.

Flank'e de Okcident'a Eŭrop'o, la gvid'ant'o'j kun'divid'as la zorg'o'n met'i la baz'o'j'n de nov'a Grand'a Eŭrop'o pli aŭtonom'a rilat'e al Vaŝington'o, eĉ se ili rest'as lig'it'a'j al  NATO. François Mitterrand dezir'as inkluziv'ig'i la re'unu'ig'it'a'n German'uj'o'n en pli'larĝ'ig'it'a'n eŭrop'a'n sekur'ec-sistem'o'n, las'ant'e lok'o'n por Rus'uj'o. « Eŭrop'o ne plu est'os tiu, kiu'n ni kon'as de du'on'jar'cent'o. Hieraŭ de'pend'ant'a de la du super'potenc'a'j land'o'j, ĝi, sam'e kiel oni hejm'e'n'ir'as, baldaŭ re'en'ir'os si'a'n histori'o'n kaj geografi'o'n, li deklar'as en si'a bon'dezir'a parol'ad'o de la 31-'a de decembr'o 1989. El la Inter'konsent'o de Helsink'i, mi esper'as vid'i nask'o'n, en la 1990-'a'j jar'o'j, de eŭrop'a konfederaci'o, laŭ la ver'a signif'o de la termin'o, kiu asoci'os ĉiu'j'n ŝtat'o'j'n de ni'a kontinent'o. » Prov'ant'e evit'i izol'iĝ'o'n de Sovet'uni'o, li desegn'as pan'eŭrop'a'n arkitektur'o'n kiel sam'centr'a'j'n cirkl'o'j'n : la tiam'a'j 12 membr'o'j de la Eŭrop'a Ekonomi'a Komun'um'o ( EEK) dev'us konsist'ig'i « aktiv'a'n nukle'o'n » intern'e de pli'larĝ'ig'it'a kun'labor-struktur'o en'hav'ant'a la eks'membr'o'j de la Varsovi'a Traktat'o. Ankaŭ la brit'a ĉef'ministr'o Margaret Thatcher prov'as en'ig'i en eŭrop'a'n kadr'o'n tiu'n potenc'a'n German'uj'o'n sur'voj'e al re'star'ig'o. Ŝi en februar'o 1990 send'as si'a'n ministr'o'n pri ekster'land'a'j afer'o'j, s - ro Douglas Hurd, por antaŭ'e'n'puŝ'i en la inter'trakt'ad'o la opci'o'n « pli'larĝ'ig'it'a eŭrop'a asoci'o (…) akcept'ant'a la orient'eŭrop'a'j'n land'o'j'n kaj, post iom'a temp'o, Sovet'uni'o'n [4] ».

S - ro Gorbaĉov ne sci'pov'is el'tir'i profit'o'n el tiu efemer'a konverĝ'o. Ĉar, uz'ant'e la venk'o'n de la Krist'a'n-Demokrat'a Uni'o ( CDU) ĉe la unu'a'j liber'a'j elekt'o'j en German'a Demokrati'a Respublik'o ( GDR), en mart'o 1990, la kancelier'o Kohl rekomend'as simpl'a'n sorb'o'n de la GDR far'e de la Federaci'a Respublik'o German'uj'o ( FRG). Temp'o'pas'o lud'as favor'e al li kaj al la uson'a prezid'ant'o Georg'e H. Bush , li'a ĉef'a alianc'an'o. Sovet'uni'o bezon'as mon'o'n ; Vaŝington'o, kiu laŭd'ec'e ne pov'as financ'i si'a'n kontraŭ'ul'o'n, ordon'as al Bon'n montr'iĝ'i mal'avar'a. La 13,5 miliard'o'j da german'a'j mark'o'j promes'it'a'j de German'uj'o, kiel kontribu'o'n al la re'hejm'e'n'iĝ'o de la sovet'a'j trup'o'j, ig'as Sovet'uni'o'n pli kompren'em'a kaj ced'em'a.

Kun la Traktat'o pri Redukt'o de Strategi'a'j Arm'il'o'j (angl'e : START), en 1991, la okcident'an'o'j gajn'is grand'eg'a'n redukt'o'n de la rus'a'j nukle'a'j arm'il'ar'o'j ; la « popol'demokrati'o'j » dis'fal'is unu post la ali'a ; sed, kiam s - ro Gorbaĉov postul'is ekonomi'a'n help'o'n ĉe la pint'kun'ven'o G 7 en London'o en juli'o 1991, kelk'a'j'n tag'o'j'n post la dis'solv'iĝ'o de la Varsovi'a Traktat'o, li ricev'is neniu'n konkret'a'n promes'o'n. La dis'fal'o de Sovet'uni'o, en decembr'o 1991, don'as la last'a'n bat'o'n, mort'ig'a'n, al la pan'eŭrop'a projekt'o. NATO integr'as laŭ si'n'sekv'a'j ond'o'j la eks'a'j'n popol'demokrati'o'j'n, kaj la eks'a'j'n balt'a'j'n sovet'a'j'n respublik'o'j'n. La Eŭrop'a Uni'o sam'e ag'as.

En 1993 Mitterrand skandal'iĝ'as pro la al'iĝ'o de orient'eŭrop'a'j land'o'j al NATO, alianc'o kiu laŭ li dev'us far'iĝ'i pli politik'a ol arme'a. Ankaŭ en Uson'o, kelk'a'j voĉ'o'j tre fru'e aŭd'iĝ'as kontraŭ mov'o, kiu risk'as nask'i en Rus'uj'o la naci'ism'a'n re'ag'o'n, kiu'n ĝi cel'is evit'i. Eĉ la patr'o de la doktrin'o pri re'ten'o de la sovet'a ekspansi'ism'o en 1946, Georg'e F. Kennan, publik'e mal'laŭd'as jam en 1997 la pli'vast'ig'o'n de NATO kiel « la plej fatal'a'n politik'a'n erar'o'n de Uson'o de post la milit'o ». Tiu decid'o, li dir'as « mal'util'os al la dis'volv'o de la rus'a demokrati'o, re'star'ig'ant'e la atmosfer'o'n de la mal'varm'a milit'o (…). La rus'o'j ne hav'os ali'a'n ebl'ec'o'n ol interpret'i la NATO -ekspansi'o'n kiel milit'a'n ag'o'n. Ili serĉ'os ali'lok'e garanti'o'j'n por si'a sekur'ec'o kaj si'a est'ont'ec'o » [5]. Kritik'ant'o de la uson'a orgojl'o, s - ro Jack Matlock, ambasador'o de Uson'o en Sovet'uni'o de 1987 ĝis 1991, not'as ke « tro da uson'a'j politik'ul'o'j rigard'as la fin'o'n de la mal'varm'a milit'o kvazaŭ tem'us pri milit'a venk'o. (…) La demand'o ne dev'us est'i pli'larĝ'ig'i aŭ ne NATO, sed prefer'e esplor'i kiel Uson'o pov'as garanti'i al la centr'eŭrop'a'j land'o'j, ke ili'a sen'de'pend'ec'o est'os protekt'at'a kaj, sam'temp'e, kre'i en Eŭrop'o sekur'ec'sistem'o'n, kiu est'us konfid'int'a la respond'ec'o'n pri est'ont'ec'o de la kontinent'o al la Eŭrop'an'o'j mem [6] ».

Eksklud'it'a el la diskut'o'j pri Ukrain'uj'o

EN LA 1990-'a'j JAR'O'J, mal'fort'ig'it'a pro la ekonomi'a kaj soci'a ĥaos'o, Rus'uj'o ne plu pov'as defend'i si'a'j'n geopolitik'a'j'n interes'o'j'n. Sed la timid'ec'o'n de ĝi'a re'ag'o kaŭz'as ankaŭ ties dezir'o re'ten'i si'a'n statut'o'n de grand'a land'o kaj privilegi'it'a partner'o de Uson'an'o'j. Sed pri tiu punkt'o, la okcident'an'o'j las'is al ĝi kelk'a'j'n kial'o'j'n esper'i. Moskv'o re'pren'is si'a'n nukle'a'n arm'il'ar'o'n dis'met'it'a'n en la eks'a'j sovet'a'j respublik'o'j kun plen'a konsent'o de Vaŝington'o ; ĝi konserv'as si'a'n sid'lok'o'n en la Sekur'ec-konsili'o de UN ; ĝi est'as invit'it'a en'ir'i la klub'o'n de la grand'a'j kapital'ism'a'j land'o'j, la G 7, kiu tiam far'iĝ'as G 8. « Est'is tiam eŭfori'a etos'o, memor'as la eks'a vic'ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j (1986-1990) Anatol'i Adamichine. Ni pens'is est'i en la sam'a boat'o kiel la Okcident'o [7]. » La rus'a'j gvid'ant'o'j ne tuj ek'vid'as la pli'larĝ'iĝ'o'n de NATO kiel milit'a'n minac'o'n. Ili pli mal'trankvil'as pri si'a izol'iĝ'o, kiu'n ili prov'as antaŭ'evit'i [8]. Ek'de la fal'o de la URSS, Bor'is Jelcin formul'as la dezir'o'n ke li'a land'o al'iĝ'u al la organiz'aĵ'o « en long'a perspektiv'o ». Li'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j Andreî Kozyrev el'vok'as la ebl'o'n sub'ord'ig'i la Alianc'o'n al la decid'o'j de la KSKE (baldaŭ far'iĝ'int'a la OSKE, Organiz'aĵ'o por Sekur'ec'o kaj Kun'labor'ad'o en Eŭrop'o).

La inter'ven'o de NATO sen UN-mandat'o en eks'a Jugoslavi'o en 1999 ek'konsci'ig'as Rus'uj'o'n pri la ampleks'o de ĝi'a izol'iĝ'o. La Atlantik'a Alianc'o, al kiu ĝi ne aparten'as, ŝajn'as tiam al ĝi arm'it'a brak'o de la venk'int'a tend'ar'o, tiom cert'a pri si'a fort'o, ke ĝi intenc'as trud'i ĝi'n, eĉ ekster si'a zon'o. « La bomb'ad'o de Beograd'o far'e de NATO est'ig'is grand'eg'a'n sen'iluzi'ig'o'n ĉe tiu'j, kiu'j, kiel mi, fid'is la projekt'o'n de « komun'a dom'o », konfid'as al ni s - ro Jur'i Rubinski, unu'a politik'a konsil'ant'o ĉe la rus'a ambasad'ej'o en Pariz'o de 1987 ĝis 1997. La elan'o al Eŭrop'o, impuls'it'a de Gorbaĉov, tamen daŭr'e aplik'is si'a'n pozitiv'a'n inerci'fort'o'n dum mult'a'j jar'o'j. »

Oni ĝeneral'e akcept'as, ke la al'ven'o de eks'agent'o de la sekret'a'j serv'o'j ĉe la kap'o de la rus'a ŝtat'o, en 2000, mark'as romp'o'n, kompar'e kun la Jelcin -jar'o'j, prezent'at'a'j kiel pli mal'ferm'a'j al Okcident'o kaj pli demokrati'a'j. Sed tio est'as forges'i la tre eŭrop-favor'a'n iniciat'o'n, kiu mark'as la unu'a'n mandat'o'n de s - ro Putin, elekt'it'a de Jelcin kiel li'a post'e'ul'o. En 2001 ĉe la tribun'o de la Bundestag (german'a Parlament'o), li al'vok'as Eŭrop'o'n « unu'ig'i si'a'j'n fort'o'j'n al la hom'a'j, teritori'a'j, natur'a'j, ekonomi'a'j, kultur'a'j kaj arme'a'j kapabl'o'j de Rus'uj'o ». Kaj, post la atenc'o'j de la 11-'a de septembr'o, Rus'uj'o propon'as kontraŭ-teror'ism'a'n koalici'o'n inspir'it'a'n de tiu, kiu venk'is la nazi'o'j'n dum la du'a mond'milit'o. Sed tri monat'o'j'n post'e, Uson'o, de'nov'e serĉ'ant'a arme'a'n super'ec'o'n, anonc'as, ke ĝi el'ir'as el la traktat'o kontraŭ balist'ik'a'j misil'o'j ABM (el la angl'a : Ant'i- Ballistic Missile) sub'skrib'it'a de Leon'id Breĵnev kaj Richard Nixon en 1972.

En februar'o 2007, en Munken'o, s - ro Putin kritik'eg'as la uson'a'n unu'flank'ism'o'n : « Oni vol'as trud'i al ni nov'a'j'n lim'o'lini'o'j'n kaj nov'a'j'n mur'o'j'n. » En 2008, Moskv'o send'as si'a'j'n trup'o'j'n por blok'i la ofensiv'o'n de la kartvel'a prezid'ant'o kontraŭ la Sud-Oseti'o kaj ne'rekt'e kontraŭ'i nov'a'n ekspansi'o'n de NATO, ĉi-foj'e en Kaŭkazi'o. Li tamen ne rezign'as pri dialog'o kaj eĉ propon'as, en novembr'o 2009, sekur'ec-traktat'o'n en Eŭrop'o. Tiu propon'o est'as ignor'at'a.

Re'puŝ'it'a marĝen'e de Eŭrop'o, Rus'uj'o daŭr'ig'as si'a'n projekt'o'n de region'a ekonomi'a integr'ad'o kun eks'a'j sovet'a'j respublik'o'j (Kazaĥ'uj'o, Kirgiz'uj'o, Taĝik'uj'o, Armen'uj'o, Ukrain'uj'o kaj Belorus'uj'o). Sed ankoraŭ tiam, ĝi ne prov'as ignor'i Eŭrop'o'n, si'a'n unu'a'n komerc'a'n partner'o'n kaj ĉef'a'n cel'o'n de si'a'j gas'o-eksport'aĵ'o'j. Ĝi mal'e opini'as ke, dank'e al tiu projekt'o, ĝi est'as en pli bon'a pozici'o por inter'trakt'i partner'ec'o'n kun la Eŭrop'a Uni'o. Hodiaŭ ĝi akuz'as la Uni'o'n, ke ĝi eksklud'is ĝi'n el la diskut'o'j pri la asoci'iĝ'a inter'konsent'o kun Ukrain'uj'o, kiu eksplod'ig'is kverel'o'n en 2013-2014. Rus'uj'o opini'as, ke, pro si'a'j histori'a'j kaj ekonomi'a'j lig'o'j, ĝi dev'us est'i asoci'it'a al la diskut'o'j, dum en Eŭrop'o reg'as mal'a konvink'o. « La ide'o mem pri influ'zon'o de Rus'uj'o est'as konsider'at'a mal'just'a, analiz'as la brit'a politolog'o Richard Sakwa, dum la kamp'o de ĝi'a'j just'a'j interes'o'j kaj la manier'o laŭ kiu ĝi rajt'as esprim'i ili'n rest'as mal'preciz'a [9] ».

« La tut'eŭrop'a tendenc'o romp'iĝ'is pro Krime'o », re'kon'as s - ro Rubinski. La rus'a'j gvid'ant'o'j ne mult'e fleg'as iluzi'o'j'n pri la ebl'ec'o re'hav'i privilegi'a'n rilat'o'n kun Eŭrop'o, kiu'n ili taks'as konform'iĝ'int'a al la mal'amik'a politik'o de Uson'o. « Tio, kio'n oni propon'is al Rus'uj'o, ne est'as la Grand'a Okcident'o, sed la al'iĝ'o al la Okcident'o laŭ histori'a kompren'o, kaj en mal'super'a pozici'o », resum'as Sakwa. Ja preciz'e tio'n Moskv'o ne plu dezir'as : « Ni neniu'n pet'eg'os [for'ig'i la sankci'o'j'n met'it'a'j'n en 2014] », avert'is la ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j Sergej Lavrov okaz'e de komun'a gazet'ar'a konferenc'o kun si'a belg'a sam'ul'o, la 13-'a'n de februar'o 2018. Tiu partner'ec'o, se ĝi iam re'lanĉ'iĝ'os, okaz'us tiam laŭ perspektiv'o tut'e mal'sam'a kiel la gorbaĉova vid'ad'o de re'ven'o en Eŭrop'o'n. « La mond'o ŝanĝ'iĝ'is. La epok'o de blok'a'j kaj ferm'it'a'j alianc'o'j est'as fin'it'a », dir'as Fi'odor Loukianov, ĉef'redaktor'o de la revu'o Rus'si'a in Glob'al Affairs . « Kiam la eŭrop'an'o'j re'far'iĝ'os prudent'a'j, ni ĉiam pret'os konstru'i tiu'n Grand'a'n Eŭrop'o'n, al'don'as s - ro Samari'n. Ni cel'as integr'ad'o'n de la integr'ad'o'j, tio est'as al'proksim'iĝ'o kaj harmoni'iĝ'o de la eŭrop'a Uni'o kaj la eŭrop'azi'a Uni'o. »

Rus'uj'o nun rigard'as Eŭrop'o'n kiel grav'a'n partner'o'n, sed ne plu kiel histori'a'n destin'o'n. Kvankam li asert'as, ke la rus'a kultur'o konsist'ig'as « branĉ'o'n de la eŭrop'a civilizaci'o », s - ro Lavrov opini'as « ne'ebl'e dis'volv'i la rilat'o'j'n inter Rus'uj'o kaj la Eŭrop'a Uni'o sam'e kiel en la temp'o de la mal'varm'a milit'o, kiam ili est'is en la centr'o de la tut'mond'a'j afer'o'j. Ni dev'as bon'e not'i la okaz'ant'a'j'n potenc'a'j'n procez'o'j'n en Azi'o-Pacifik'o, en Proksim-Orient'o, en Afrik'o kaj en Latin-Amerik'o » [10]. Moskv'o pretend'as en'korp'ig'i unu el la aktiv'a'j polus'o'j de mult'polus'a mond'o. La kriz'o de la eŭr'o'zon'o, kaj post'e la Brit'el'ir'o perd'ig'is al la Eŭrop'a Uni'o si'a'n al'log'ec'o'n en la okul'o'j de la rus'o'j, kiu'j kontent'as pro la minac'o'j de mal'kupl'ad'o inter Eŭrop'o kaj Uson'o, port'at'a'j de s - ro Donald Trump. « Neniu vol'as lig'iĝ'i kun dron'ant'a ŝip'o, asert'as, en si'a pariz'a ofic'ej'o, s - ro Gilles Rémy, direktor'o de kompani'o konsil'ant'a kaj akompan'a por la franc'a'j invest'ant'o'j en la post'sovet'a spac'o. La rus'o'j pas'is de fascin'o al kompat'o. » Laŭ s - ro Vladislav Surkov, proksim'a konsil'ant'o de s - ro Putin, la aneks'ad'o de Krime'o est'is « la fin'o de la epik'a vojaĝ'o de Rus'uj'o okcident'e'n, la fin'o de ties mult'a'j ne'frukt'o'don'a'j prov'o'j por est'i inkluziv'it'a en la okcident'a civiliz'o, far'iĝ'i parenc'o de la « bon'a famili'o » de la eŭrop'a'j popol'o'j [11] ». De nun, Moskv'o akcept'as si'a'n « geopolitik'a'n sol'ec'o'n ».

Hélène RICHARD

La aŭtor'o

Hélène RICHARD


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Ĉu daŭr'ig'i la „revoluci'o'n” aŭ batal'i kontraŭ la separ'ism'o ?

En Moskv'o, trafik'a'j ŝtop'iĝ'o'j kaj rev'o'j pri liber'ec'o

La ekonomi'o, kiel oni neniam klar'ig'is al vi

Pun'i aŭ log'i, la ukrain'a dilem'o



Traduk'it'a de:
Jeanne -Mari'e Cash
el la franc'a.

[1] Vd. Mari'e- Pierre Rey, La Rus'si'e fac'e à l’Europe. D ’Iv'a'n le Terrible à Vladimir Poutine, Flammarion, kol. «  Champs histoire  », Pariz'o, 2016.

[2] Vd. Guillaume Serin'a, Re'ag'a'n- Gorbatchev. Reykjavik, 1986 : le sommet de tous les espoirs, l’Archipel, Pariz'o, 2016.

[3] Cit'it'a de Mari'e- Pierre Rey, «  Gorbatchev et la “ maison commune européenne ”, un'e révolution ment'al'e et politique  ? », La Revu'e russe, 'n- ro 38, Pariz'o, 2012.

[4] Cit'it'a de Mary Elise Sarotte, 1989 : The Struggle to Create Post- Cold War Europe, Princ'et'o'n University Press, 2009.

[5] Cit'it'a de Andreï Gratchev, Un nouvel avant - guerre  ? Des hyperpuissances à l’hyperpoker, Alm'a, Pariz'o, 2017.

[6] Jack Matlock, Superpower Illusions  : How Myths and Fals'e Ideologies Led America Astray –And How to Re'turn to Reality, Yale University Press, New Hav'e'n, 2011.

[7] Lent'a.ru, 15-'a de maj'o 2018.

[8] Kimberly Mart'e'n, «  Reconsidering NATO expansion  : Acounter factual analysis of Rus'si'a and the West in the 1990 s  », European Journal of International Security, vol.3, 'n-'o 2, Cambridge, juni'o 2018.

[9] Richard Sakwa, Rus'si'a Against the Rest : The Post- Cold War Crisis of World Order, Cambridge University Press, 2017.

[10] Sergej Lavrov, « Rus'si'a’ s foreign policy in 'a historical perspective  », Rus'si'a in Glob'al Affairs, 'n-'o 2, Moskv'o, april'o-juni'o 2016.

[11] Vladislav Surkov, « La solitude du métis  » (en la rus'a), Rus'si'a in Glob'al Affairs, 'n-'o 2, mart'o-april'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a septembr'o 2018

Ne plen'um'it'a'j promes'o'j kiu'j kre'is humil'ig'o-sent'o'n

«  NATO ne etend'iĝ'os eĉ unu pli'a'n col'o'n orient'e'n »


de  Philippe DESCAMPS

« ILI PLUR'FOJ'E MENSOG'IS AL NI, ili far'is decid'o'j'n sen inform'i ni'n, ili met'is ni'n en situaci'o'n de ne're'turn'ebl'a far'o. Tio okaz'is kun la ekspansi'o de la Nord-Atlantik'a Traktat'o-Organiz'o [ NATO ] orient'e'n, kaj ankaŭ pri la instal'o de arme'a'j infra'struktur'o'j ĉe ni'a'j land'lim'o'j. » En si'a parol'ad'o prav'ig'ant'a la aneks'o'n de Krime'o far'e de la rus'a Federaci'o, la 18-'a'n de mart'o 2014, la prezid'ant'o Vladimir Putin esprim'as si'a'n amar'a'n post'sent'o'n al la okcident'a'j gvid'ant'o'j.

Iom post'e, la Revu'o de NATO respond'as al li per pro'parol'ad'o cel'ant'a mal'munt'i tiu'n « mit'o'n » kaj tiu'n « pretend'it'a'n promes'o'n » : « La Okcident'o neniam far'is politik'a'n, jur'e dev'ig'ant'a'n, promes'o'n, ke ĝi ne pli'larĝ'ig'os NATO trans la land'lim'o'j'n de re'unu'iĝ'int'a German'uj'o », skrib'as s - ro Michael Rühle, estr'o de la sekci'o pri energi-sekur'ec'o [1] . Per tiu'j preciz'ig'a'j vort'o'j, « jur'e dev'ig'ant'a'n », ĝi mal'kaŝ'as la sekret'o'n. Dokument'o'j antaŭ'ne'long'e mal'klasifik'it'a'j [2] ebl'ig'as re'konstru'i la tiam'a'j'n diskut'o'j'n kaj mezur'i la politik'a'j'n promes'o'j'n de la Okcident'o al s - ro Miĥail Gorbaĉov inter'ŝanĝ'e kontraŭ li'a'j iniciat'o'j por ĉes'ig'i la mal'varm'a'n milit'o'n.

Tuj post al'ven'o ĉe la reg'posten'o de Sovet'a Uni'o, en 1985, s - ro Gorbaĉov instig'as la land'o'j'n de la Varsovi'a Traktat'o entrepren'i reform'o'j'n kaj rezign'as uz'i minac'o'n de per'fort'o (leg'u la art. Kiam Rus'uj'o rev'is pri Eŭrop'o ). La 13-'a'n de juni'o 1989, li eĉ sub'skrib'as kun Helmut Kohl, la kancelier'o de Federaci'a Respublik'o German'uj'o, komun'a'n deklar'o'n konfirm'ant'a'n la rajt'o'n de la popol'o'j kaj ŝtat'o'j mem'decid'i. La 9-'a'n de novembr'o, la berlin'a Mur'o fal'as. Post la unu'a eŭfori'o, la ekonomi'a'j demand'o'j far'iĝ'as urĝ'a'j en la tut'a centr'a Eŭrop'o. La loĝ'ant'o'j de German'a Demokrati'a Respublik'o ( GDR) aspir'as al la okcident'a prosper'o, kaj amas'a trans'loĝ'iĝ'o minac'as la region'a'n stabil'ec'o'n. La debat'o pri la ekonomi'a'j reform'o'j rapid'e far'iĝ'as debat'o pri la unu'iĝ'o de ambaŭ German'uj'o'j, kaj pri la al'iĝ'o de nov'a German'uj'o al NATO. La franc'a prezid'ant'o François Mitterrand akcept'as la evolu'o'n, kondiĉ'e ke ĝi okaz'as respekt'ant'e la land'lim'o'j'n, demokrati'e, pac'e, en eŭrop'a kadr'o [3]... kaj ke German'uj'o aprob'as li'a'n projekt'o'n pri mon'a uni'o. Ĉiu'j eŭrop'a'j gvid'ant'o'j si'n deklar'as precip'e zorg'ant'a'j domaĝ'i s - ron Gorbaĉov.

La uson'a administraci'o sub'ten'as la german'a'n kancelier'o'n, kiu rapid'e antaŭ'e'n'ir'as. En Moskv'o, la 9-'a'n de februar'o 1990, la uson'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j James Baker mult'ig'as la promes'o'j'n antaŭ Edouard Chevardnadze, la sovet'a ministr'o pri ekster'a'j afer'o'j kaj s - ro Gorbaĉov. Ĉi-last'a klar'ig'as, ke la integr'ad'o de unu'iĝ'int'a German'uj'o en NATO renvers'us la arme'a'n kaj strategi'a'n ekvilibr'o'n en Eŭrop'o. Li rekomend'as ke German'uj'o est'u neŭtral'a, aŭ part'o'pren'u en ambaŭ alianc'o'j – NATO kaj Varsovi'a Traktat'o -, kiu'j far'iĝ'u struktur'o'j pli politik'a'j ol arme'a'j. Respond'e al tio, s - ro Baker uz'as la tim'ig'a'n argument'o'n de German'uj'o tut'e sen'de'pend'a kaj kapabl'a si'n ekip'i per nukle'a arm'il'o, tamen asert'ant'e, ke la diskut'o'j inter ambaŭ German'uj'o'j kaj la kvar okup'ant'a'j ŝtat'o'j (Uson'o, Brit'uj'o, Franc'uj'o kaj Sovet'uni'o) dev'as garanti'i, ke NATO ne pli etend'iĝ'os : « La nun'a arme'a jurisdikci'o de NATO ne etend'iĝ'os unu col'o'n pli'a'n orient'e'n », li tri'foj'e asert'as.

« Supoz'ant'e, ke la re'unu'iĝ'o okaz'os, kio'n vi prefer'as ?, demand'as la uson'a ministr'o. Unu'iĝ'int'a German'uj'o ekster NATO, tut'e sen'de'pend'a kaj sen uson'a'j arme'o'j ? Aŭ unu'iĝ'int'a German'uj'o konserv'int'a si'a'j'n lig'o'j'n al NATO, sed kun garanti'o, ke la instituci'o'j kaj trup'o'j de NATO ne etend'iĝ'os orient'e'n trans la nun'a'n land'lim'o'n ? » « Ni'a reg'ist'ar'o intenc'as tre zorg'e diskut'i ĉiu'j'n tiu'j'n demand'o'j'n, respond'as s - ro Gorbaĉov. Est'as ja evident'e, ke pli'larĝ'ig'o de la NATO -zon'o ne est'as akcept'ebl'a. » « Ni konsent'as pri tio » konklud'as s - ro Baker.

LA MORGAŬ'A'N TAG'O'N, la 10-'a'n de februar'o, est'as la vic'o de Kohl vizit'i Moskv'o'n por trankvil'ig'i s - ron Gorbaĉov  : « Ni opini'as, ke NATO ne dev'as pli'larĝ'ig'i si'a'n ag'o-kamp'o'n, asert'as la kancelier'o de okcident'a German'uj'o. Ni dev'as trov'i prudent'a'n rezoluci'o'n. Mi bon'e kompren'as la interes'o'j'n de Soveti'o pri sekur'ec'o. » S - ro Gorbaĉov respond'as al li : « Tem'as pri serioz'a demand'o. Pri defend'a'j afer'o'j neniu diverĝ'o dev'as est'i al'las'it'a. Ili dir'as, ke NATO dis'fal'os sen la Federaci'a Respublik'o German'uj'o ( FRG). Sed, sen la GDR, ankaŭ la Varsovi'a Traktat'o ne trans'viv'os... »

Front'e al la uson'a reĝisor'o Oliver Stone, en juli'o 2015, s - ro Putin ek'as rid'o'grimac'o'n el'vok'ant'e tiu'n grav'a'n epizod'o'n de la histori'o de la inter'naci'a'j rilat'o'j : « Nenio est'is oficial'e skrib'it'a. Tio est'is erar'o de Gorbaĉov. En politik'o, ĉio dev'as est'i skrib'it'a, eĉ se ankaŭ skrib'it'a'j garanti'o'j est'as oft'e mal'respekt'at'a'j. Gorbaĉov nur diskut'is kun ili kaj konsider'is, ke tiu parol'o sufiĉ'as. Sed ne tiel okaz'as la afer'o'j. [4] ! »

Histori'o galop'as. Ĉiu'j reĝim'o'j de centr'a Eŭrop'o est'as fal'int'a'j. La sol'a'j solid'a'j garanti'aĵ'o'j, kiu'j rest'as ĉe Soveti'o en la inter'trakt'ad'o est'as la Postdam -Inter'konsent'o'j de aŭgust'o 1945 kaj la ĉe'est'o de 350 000 soveti'a'j soldat'o'j sur la german'a grund'o. S - ro Baker de'nov'e ir'as al Moskv'o la 18-'a'n de maj'o 1990 por el'montr'i al s - ro Gorbaĉov, ke li'a'j pozici'o'j est'as konsider'at'a'j : «  NATO evolu'os por far'iĝ'i pli politik'a organiz'aĵ'o. (…) Ni streb'as, en divers'a'j forum'o'j, trans'form'i la KSKE [Konferenc'o pri Sekur'ec'o kaj Kun'labor'o en Eŭrop'o, est'ont'a OSKE ] en konstant'a instituci'o, kiu far'iĝ'u unu el la baz'o'j de la nov'a Eŭrop'o. » S - ro Gorbaĉov tuj akcept'is la propon'o'n : « Vi dir'as, ke NATO ne est'as kontraŭ ni, ke ĝi est'as nur sekur'ec-struktur'o adapt'iĝ'ant'a al la nov'a real'o. Ni do propon'os al'iĝ'i al ĝi. »

Mitterrand renkont'as s - ron Gorbaĉov la 25-'a'n de maj'o 1990 en Moskv'o kaj dir'as al li : « Mi ja memor'ig'as al vi, ke mi est'as person'e favor'a al iom-post-iom'a mal'konstru'o de la arme'a'j blok'o'j. » Li al'don'as : « Mi ja ĉiam dir'is : la eŭrop'a sekur'ec'o est'as ne ebl'a sen Sovet-Uni'o. Ne ĉar Sovet-Uni'o est'as dot'it'a per potenc'a arme'o, sed ĉar ĝi est'as ni'a partner'o. » La franc'a prezid'ant'o tuj post'e skrib'as al si'a uson'a sam'ul'o, ke la firm'a kontraŭ'ec'o de s - ro Gorbaĉov al la ĉe'est'o de re'unu'iĝ'int'a German'uj'o en NATO ŝajn'as al li « nek afekt'it'a, nek taktik'a », preciz'ig'ant'e, ke la sovet'a gvid'ant'o « ne plu hav'as mult'e da ebl'ec'o'j liber'e ag'i ».

MALGRAŬ la ekonomi'a mal'pli'bon'iĝ'o, s - ro Gorbaĉov pli'fort'ig'as si'a'n pov'o'n. Elekt'it'a prezid'ant'o de Sovet'a Uni'o en mart'o, li for'pel'as la konservativ'ul'o'j'n okaz'e de la Kongres'o de la komun'ist'a Parti'o de Sovet-Uni'o, komenc'e de juli'o. La last'a politik'a akt'o okaz'as la 16-'a'n de juli'o en la mont'ar'a vilaĝ'o Arhiz, en nord'a Kaŭkaz'o. Kompens'e de la re'tir'iĝ'o de la sovet'a'j trup'o'j el la est'ont'a German'uj'o unu'iĝ'int'a kaj membr'o de NATO, Kohl engaĝ'iĝ'as antaŭ s - ro Gorbaĉov akcept'i la land'lim'o'j'n de 1945 ( Oder - Neisse -lim'o), hav'i neniu'n teritori'a'n postul'o'n, preskaŭ du'on'e mal'pli'ig'i la soldat-nombr'o'n de la Bundeswehr, rezign'i pri ĉia ABC -arm'il'o'j (atom'a'j, bakteri'ologi'a'j aŭ ĥemi'a'j) kaj pag'i grand'a'n sum'o'n kiel « help'o'n al for'ir'o ».

La inter'konsent'o est'as konfirm'it'a en la traktat'o pri re'unu'iĝ'o de German'uj'o sub'skrib'it'a la 12-'a'n de septembr'o 1990 en Moskv'o. Sed tiu tekst'o trakt'as la demand'o'n pri etend'iĝ'o de NATO nur rilat'e al la teritori'o de la eks- GDR post la re'tir'iĝ'o de la sovet'a'j trup'o'j : « Arme'o'j kaj nukle'a'j arm'il'o'j aŭ vektor'o'j de ekster'land'a'j nukle'a'j arm'il'o'j ne est'os depon'it'a'j en tiu part'o de German'uj'o, nek est'os deploj'it'a'j [5]. » Last'minut'e la sovet'o'j hezit'as. Por ricev'i ili'a'n sub'skrib'o'n, la german'o'j al'don'as fraz'o'n preciz'ig'ant'a'n, ke « ĉiu'j demand'o'j koncern'e la aplik'ad'o'n de la vort'o « deploj'it'a » (…) est'os decid'it'a'j de la reg'ist'ar'o de unu'ig'it'a German'uj'o, prudent'e kaj respond'ec'e, konsider'ant'e la sekur'ec-interes'o'j'n de ĉiu kontrakt'ant'a part'o. » Neniu tekst'o rilat'as al la ali'a'j land'o'j de la Varsovi'a Traktat'o.

Komenc'e de 1991, la unu'a'j al'iĝ'pet'o'j al NATO al'ven'as de Hungar'uj'o, Ĉek'o'slovak'uj'o, Pol'land'o kaj Ruman'uj'o. Deleg'it'ar'o de la rus'a Parlament'o renkont'as la ĝeneral'a'n sekretari'o'n de NATO. Manfred Wörner asert'as al ĝi, ke dek tri membr'o'j de la NATO - konsili'o el dek ses esprim'as si'n kontraŭ pli'larĝ'iĝ'o, kaj al'don'as : « Ni ne dev'us permes'i izol'ig'o'n de Sovet-Uni'o. ».

Eks'a konsil'ist'o de s -'o Gorbaĉov, s - ro Andre'j Graĉev kompren'as la motiv'o'j'n de la centr-Eŭrop'a'j land'o'j « apenaŭ liber'ig'it'a'j de la sovet'a domin'ad'o » kaj hav'ant'a'j en si'a memor'o la « en'miks'iĝ'o'j'n » de la car'a Rus'uj'o. Sed li ja kritik'as la « mal'nov'a'n politik'o'n de ’sanitar'a kordon'o’ », kiu konduk'is post'e al pli'larĝ'ig'o de NATO al ĉiu'j land'o'j de la Varsovi'a Traktat'o, kaj eĉ al la tri balt'a'j eks-sovet'a'j respublik'o'j : « La pozici'o de la uson'a'j « falk'o'j » est'as tre mal'pli akcept'ebl'a, rivel'ant'a profund'a'n ne'sci'o'n pri la real'ec'o kaj ne'kapabl'o'n el'ir'i el la ideologi'a'j kadr'o'j de la mal'varm'a milit'o [6]. »

Philippe DESCAMPS


La aŭtor'o

Philippe DESCAMPS
Ĵurnal'ist'o
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Rus'uj'o sur'voj'e al mal'kresk'o de si'a loĝ'ant'ar'o

La long'a parlament'a marŝ'o de la nepal'a'j mao'ist'o'j

Sobr'ec'o kontraŭ mal'abund'o

De scienc'o al politik'o



Traduk'it'a de:
Jeanne -Mari'e Cash
el la franc'a

[1] Michael Rühle, «  l’élargissement de l ’OT'A'N et la Rus'si'e : mythes et réalités  », Revu'e de l ’OT'A'N, 2014.

[2] «  NATO expansion  : What Gorbachev heard  », National Security Archive, 12-'a de decembr'o 2017, https :// nsarchive. gwu.ed'u., krom kontraŭ'a menci'o, ĉiu'j cit'aĵ'o'j de'ven'as el tiu'j dokument'o'j.

[3] Vd. Maurice Vaïsse kaj Christian Wenkel, La Diplomati'e française fac'e à l’unification allemande , Tallandier, Pariz'o, 2011.

[4] Oliver Stone, Conversations avec Poutine , Albin Michel, Pariz'o, 2017. Konversaci'o'j ankaŭ dis'aŭd'ig'it'a'j tra Franc'e 3, de la 26-'a ĝis 28-'a de juni'o 2017.

[5] «  Traité port'ant règlement définitif concernant l’Allemagne  », www. cvce. eu

[6] Andreï Gratchev, Un nouvel avant - guerre  ? Des hyperpuissances à l’hyperpoker , Alm'a éditeur, Pariz'o, 2017.


Akcept'ej'o >> 1'a aŭgust'o 2018

Hieraŭ revoluci'ul'o'j kaj rival'o'j


de  Serge HALIMI

Eĉ la plej bon'a'j special'ist'o'j pov'as tromp'iĝ'i. La libr'o de la ĵurnal'ist'o François Fejtö komenc'as jen'e : “17-'a'n de Oktobr'o 1961 : jen dat'o memor'ig'ot'a de la aŭtor'o'j de histori'a'j man'libr'o'j.” Ĝi est'is memor'ig'it'a, sed pro ali'a kaŭz'o ol kiu'n li imag'is. Ĝi est'is asoci'at'a precip'e kun la murd'o de dek'o'j kaj alĝeri'a'j manifestaci'ant'o'j far'e de la pariz'a polic'o, dum, en si'a verk'o pri la “grand'a komun'ist'a skism'o”, Ĉin'uj'o- USSR. La fin'o de hegemoni'o, aper'int'a en 1964, Fejtö opini'is, ke ĝi mark'os “la fin'o'n de la soveti'a hegemoni'o sur la inter'naci'a komun'ist'a mov'ad'o”. [1] Sur la tribun'o de la 22-'a kongres'o de la Komun'ist'a Parti'o de la USSR ( KPUSSR), kun ĉe'est'o de la okcideta gazet'ar'o, la ĝeneral'a sekretari'o Nikita Ĥruŝĉovo efektiv'e sent'is si'n dev'ig'at'a kritik'eg'i la alban'a'j'n komun'ist'o'j'n, kiu'j tiam est'is por'ĉin'a'j.

Kelk'a'j'n jar'dek'o'j'n post'e, du afer'o mir'ig'as pri tiu grand'a disput'o, kiu en la jar'o 1969 degener'is en arm'it'a'j'n al'front'iĝ'o'j'n inter la du ŝtat'o'j. Unu'e, la forges'o : neniu plu menci'as la ĉin'a'n-soveti'a'n ideologi'a'n konflikt'o'n. Ĝi tamen dis'ŝir'is la komun'ist'a'n mov'ad'o'n kaj, dum kvar'on'a jar'cent'o, trans'form'is la inter'naci'a'j'n rilat'o'j'n. Post'e, la sekret'o : la mal'bon'iĝ'o de la rilat'o'j inter la du precip'a'j komun'ist'a'j parti'o'j de la planed'o – kaj inter la ŝtat'o'j, kiu'j'n ili gvid'is – okaz'is ek'de 1956. Sed ĝi'a publik'ec'o, la detal'o de ĉiu'j mal'konsent'o'j kiu'j ampleks'ig'is ĝi'n, eksplod'is nur kvin jar'o'j'n post'e. Ĝis la 17-'a de Oktobr'o 1961, not'as Fejtö, “la du parti'o'j klopod'is por ten'i si'a'n disput'o'n en ia kaŝ'ec'o. La kritik'o'j, riproĉ'o'j, plend'o'j, est'is esprim'at'a'j en ĉifr'it'a lingv'aĵ'o, kun minimum'o da tra'vid'ebl'o neces'a por ke la cel'at'a'j person'o'j ne tromp'iĝ'u pri la senc'o de la avert'o.” [2]

La ĉin'o'j do kondamn'is la “revizi'ism'o'n” de la jugoslav'a'j gvvidantoj des pli akr'e ke Moskv'o kaj la por'soveti'a'j parti'o'j re'rilat'is kun Tit'o. Kaj la soveti'an'o'j kritik'is la alban'o'j'n, ĉar ili sci'is, ke tiu'j trov'iĝ'is sur la lini'o de Pekin'o. Tamen la kolektiv'a disciplin'o (kaj la ne'ekzist'o de Twitter ankoraŭ ebl'ig'is, ke parol'ad'o de soveti'a gvid'ant'o, en februar'o de 1956, antaŭ asemble'o de ŝton'iĝ'int'a'j komun'ist'a'j deleg'it'o'j, detal'ig'is la krim'o'j'n atribu'at'a'j'n al si'a antaŭ'ul'o, Jozef'o Stalin'o, rest'is sekret'a dum plur'a'j semajn'o'j. La aŭtent'ec'o de li'a enket'o est'is eĉ dub'ig'it'a de iu'j el tiu'j, kiu'j aŭd'is aŭ leg'is ĝi'n – kaj kiu'j cert'e ne forges'is ĝi'n.

La publik'a akuz'o de la stalin'ism'o, far'e de Ĥruŝĉovo, mal'ferm'is la dosier'o'n de la ĉin'a'j-soveti'a'j plend'o'j. Mao ne akcept'is, ke tiom grav'a decid'o, kies sekv'o'n por la tut'a inter'naci'a komun'ist'a mov'ad'o ĉiu pov'is imag'i, est'is far'it'a nur de la soveti'a parti'o. Krom ke la kritik'o de la “pers'o'n-kult'o” ne ŝajn'is al li urĝ'a, precip'e en Ĉin'uj'o, li tim'is, ke la mal'laŭd'o de Stalin'o mal'fort'ig'os ĉiu'j'n komun'ist'a'j'n gvid'ant'o'j'n, kiu'j est'is li'n sub'ten'int'a'j – do preskaŭ ĉiu'j'n, kiu'j post'viv'is li'n.

Tamen Mao gard'is si'n difin'i si'a'n strategi'o'n laŭ la konsil'o'j, ĝeneral'e katastrof'a'j, de si'a'j soveti'a'j kamarad'o'j. Stalin'o, kvankam li ver'e ne ŝat'is kontraŭ'star'o'n al si'a aŭtoritat'o, mem amuz'iĝ'is pri tio en 1948, kiam li konfes'is, ke la ĉin'o'j ne obe'is, kiam “ni brutal'e dir'is al ili, ke ni'a'opini'e la ribel'o de Ĉin'uj'o hav'as nenia'n ŝanc'o'n sukces'i kaj ke ili sekv'e dev'as serĉ'i manier'o'n kun'viv'i kun Ĉjang -Kaj-Ĉek, en'ir'i en li'a'n reg'ist'ar'o'n kaj mal'fond'i si'a'n arme'o'n. Ili far'is la mal'o'n, kaj hodiaŭ ĉiu'j pov'as vid'i tio'n : ili est'as batal'ant'a'j Ĉjang -Kaj-Ĉek-'o'n.” [3]

Krom “la demand'o pri Stalin'o”, titol'o de artikol'o de la Ĉin'a Komun'ist'a Parti'o ( ĈKP) kiu la 13-'a'n de septembo 1963 detal'e pri'trakt'is si'a'j'n mal'konsent'o'j'n kun la KPUSSR, la ĉef'a mal'konsent'o inter la du organiz'aĵ'o'j tem'is pri la pac'a kun'ekzist'ad'o. Ankaŭ en la jar'o 1956, dum la 20-'a kongres'o de la KPUSR, la soveti'a gvid'ant'o, laŭ la ĉin'a'j komun'ist'o'j, “formul'is erar'a'j'n vid'manier'o'j'n pri la imperi'ism'o, la milit'o kaj la pac'o.” [4]

Kiu'j ? Post super'i la obsed'o'n de en'cirkl'ig'o, kiu karakteriz'is la stalin'a'n period'o'n, Moskv'o imag'is, ke la al'log'o, tiam real'a, de la soveti'a model'o pov'us, sen al'front'iĝ'o kun la imperi'ism'o, ven'ig'i nov'a'j'n ŝtat'o'j'n en ĝi'a'n reg-region'o'n. La atom'arm'il'o – kiu “ne disting'as inter la klas'o'j” – ceter'e far'is la soveti'an'o'j'n kun'respond'ec'a'j kun Uson'o pri la mond'a pac'o. Tio'n la raket'o-kriz'o en Kub'o ŝajn'is klonfirmi en la jar'o 2962.

Mao rifuz'is tiu'n analiz'o'n, kiu'n li kvalifik'is kiel “revizi'ism'a'n”. Li taks'is ke, “ĉar la social'ist'a'j fort'o'j akir'is prem'eg'a'n super'ec'o'n super la imperi'ism'a'j fort'o'j”, do oni profit'u tio'n. Nu, pro si'a tim'o de la uson'a'j “paper'tigr'o'j”, sed ankaŭ pro si'a suspekt'at'a'j inter'konsent'o'j kun la okcident'a'j gvid'ant'o'j, Ĥruŝĉovo minac'is “paraliz'i” la revoluci'a'j'n mov'ad'o'j'n de la tri'a mond'o. Kaj la terur'o'n de atom'milit'o, tiu'n Mao relativ'ig'is jam en 1957 : “Se du'on'o de la hom'ar'o neni'iĝ'us, tiam rest'us ankoraŭ du'on'o, sed la imperi'ism'o est'us komplet'e detru'it'a, kaj en la tut'a mond'o ekzist'us jam nur la social'ism'o. Post du'on'a aŭ tut'a jar'cent'o la loĝ'ant'ar'o de'nov'e pli'iĝ'us kaj eĉ pli ol du'on'e.”

Ĉu li ver'e pens'is tio'n aŭ ĉu li vol'is, ke la “imperi'ist'o'j” imag'u li'n ne'fleks'ebl'a en kaz'o de fort'o'prov'o ? Tio hodiaŭ ne ver'e grav'as. Des pli ke, re'pac'iĝ'int'a'j ankaŭ pri tiu ĉi punkt'o, Rus'land kaj Ĉin'uj'o ekster'ordinar'e ag'ad'is por ke la perspektiv'o de la “social'ism'o en la tut'a mond'o” en tiu'j ĉi la last'a'j jar'o'j ne mult'e progres'u … [5]

En la franc'a : «  Les divergences entre la direction du PCUS et no'us – leur origin'e et leur évolution  », rédaction du Renmin Ribao (Le Quotidien du peuple) et rédaction du Hongqi, Éditions de Pékin, 6 septembr'e 1963.

En Esperant'o : “La origin'o kaj dis'volv'iĝ'o de la mal'akord'o'j inter la gvid'ant'o'j de KPSU kaj ni. koment'o pri la mal'ferm'a leter'o de la Centr'a Komitat'o de KPSU, de la redakci'o de Renmin Ribao kaj Ruĝ'a Flag'o. Fremd'lingv'a El'don'ej'o, 1963, 64 paĝ'o'j (= 'n- ro 9 de la seri'o, vd https :// eo. wikipedia. org / wiki /Fremd...)


La aŭtor'o

Serge HALIMI


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] François Fejtö, Chine - URSS. La fi'n d ’un'e hégémonie. Les origines du grand schisme communiste, 1950-1957, Plon, Pariz'o, 1964.

[2] François Fejtö, Chine - URSS. Le conflit. Le développement du grand schisme communiste, 1958-1965, Plon, 1966.

[3] Cit'it'a de Vladimir Dedijer, Tit'o parle, Gallimard, Pariz'o, 1953.

[4] “ Les divergences entre la direction du PCUS et no'us – leur origin'e et leur évolution ” [“La dis'opini'o'j inter la gvid'ant'o'j de la KPUSR kaj ni – ili'a origin'o kaj ili'a evolu'o”] (Le Quotidien du peuple ) kaj redakt'ej'o de Hongqi , El'don'o'j de Pekin'o, 6-'a'n de septembr'o 1963.

[5] Pri la evolu'o de la Popol'respublik'o Ĉin'uj'o kaj aktual'a'n pri'taks'o'n de ĝi'a evolu'o vid'u la libr'o'n de Theodor Bergmann  : “Struktur'problem'o'j de la komun'ist'a mov'ad'o. Erar'voj'o'j, kritik'o, nov'ig'o. El'german'ig'it'a de Vilhelm'o Lutermano. Embres -et- Castelmaure, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2017, ISBN 978-2-36960-095-4. - vl



Akcept'ej'o >> 1'a aŭgust'o 2018

La fabel'o de la 31-'a de aŭgust'o 2013


de  Serge HALIMI

ANTAŬ PRECIZ'E kvin jar'o'j, interpret'o de la histori'o de inter'naci'a'j rilat'o'j triumf'is en ĉiu'j okcident'a'j ĉef'urb'o'j. Metod'e gurd'at'a, ĝi far'iĝ'is oficial'a religi'o. Ĝi rakont'as, ke en la substanc'o la prezid'ant'o Barack Obama far'is erar'o'n kun grav'a'j sekv'o'j, la 31-'a'n de aŭgust'o, per tio ke li ne atak'is la siri'a'n arme'o'n post kiam tiu ĉi kulp'iĝ'is je mort'ig'a ĥemi'a atak'o en antaŭ'urb'o de Damask'o. Laŭ tiu rakont'o, tiu et'anim'ec'o garanti'is, ke reĝim'o, kiu masakr'is part'o'n de si'a loĝ'ant'ar'o, rest'u en la potenc'o. Tamen, asert'as la tiam'a franc'a prezid'ant'o François Hollande inter mult'a'j ali'a'j, “la siri'a reĝim'o ne est'is la sol'a, kiu kred'is ke ĝi rajt'as far'i ĉio'n. Vladimir Putin kompren'is, ke li pov'as aneks'i Krime'o'n kaj mal'stabil'ig'i la orient'a'n Ukrain'uj'o'n.” [1] Tia re'konstru'ad'o de la histori'o, nobl'ig'at'a per nepr'e referenc'o al Winston Churchill (kiu kompren'is, ke la inter'konsent'o'j de Munĥen'o mal'ferm'os la voj'o'n al krom'a'j nazi'a'j agres'o'j), aprior'e prav'ig'as la antaŭ'mal'help'a'j'n milit'o'j'n kaj la politik'o'n nom'at'a'n “per'fort'a pac'o”. Special'e kontraŭ Rus'land'o.

Parol'o'n al la defend'o. Instru'it'a de la uson'a'j aventur'o'j en Afgan'uj'o, en la Proksim-Orient'o kaj en Libi'o, kiu'j'n instig'is alarm'a'j kaj mensog'a'j analiz'o'j de la uson'a'j inform'serv'o'j, la prezid'ant'o Obama sci'is pri la kost'o'j, se oni de'pend'ig'as la kredit'o'n de land'o de ad'a inter'ven'o de ĝi'a'j arme'o'j en fremd'a'j land'o'j. “Ĉu ni ne dev'us ĉes'ig'i la du milit'o'j'n, kiu'j'n ni komenc'is, antaŭ ol lanĉ'i ni'n en tri'a'n ?”, sugest'is al li mem, koncern'e Siri'o'n, li'a antaŭ'a defend-ministr'o Robert Gates. [2]

Paradoks'e, iu'j el la plej sen'konsol'a'j pled'ant'o'j por tiu inter'ven'o – la New York Times kaj ĉiu'j eŭrop'a'j gazet'o'j, kiu'j kopi'as ĝi'a'j'n ĉef'artikol'o'j'n – ŝat'as denunc'i la prezid'ant'a'n absolut'ism'o'n kaj insist'i pri la respekt'o al la kontraŭ'potenc'o'j kaj al la jur'o. Nu, okcident'a bomb'ad'o de Siri'o ne signif'is laŭ'leĝ'a'n defend'o'n kaj ne pov'is apog'i si'n sur ia ajn permes'o de la Unu'iĝ'int'a Naci'ar'o (UN). Ĝi ankaŭ ne ĝu'is apog'o'n de la okcident'a publik'a opini'o, nek tiu'n de la uson'a parlament'o, nek tiu'n de la plej fidel'a alianc'an'o de tiu land'o, Brit'uj'o, kies mal'supr'a ĉambr'o de la parlament'o esprim'is si'n kontraŭ tio.

Ebl'as ankaŭ elekt'i ali'a'j'n kompar'o'j'n ol kun Churchill kaj Munĥen'o. Ekzempl'e la jen'a'n : en 1991 inter'naci'a koalici'o, sur'baz'e de rezoluci'o de la UN, dev'ig'is la irak'a'n arme'o'n for'ir'i el Kuvajt'o. Ek'de kiam tiu cel'o est'is ating'it'a, la nov'konservativ'ul'o'j riproĉ'is al la uson'a prezid'ant'o Georg'e H. Bush, ke li ne ir'is “ĝis la fin'o” renvers'ant'e Saddam Hussein. Kaj, dum pli ol dek jar'o'j, ili gurd'ad'is, ke preskaŭ ĉiu'j problem'o'j de tiu region'o de'ven'as de tiu tragedi'a ne-ag'ad'o.

En la jar'o 2003 ili'a dezir'o est'is fin'e plen'um'it'a ; Churchill re'in'karn'ig'it'a ; Irak'o okup'at'a ; Saddam Hussein pend'um'it'a. Ĉu la Proksim-Orient'o post tiam ver'e simil'as al paradiz'o ?

Serge HALIMI.


La aŭtor'o

Serge HALIMI


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] François Hollande  : Quel est cet allié turc qui frappe nos propres alliés  ?” Le Mond'e, 12-'a'n de mart'o 2018.

[2] Cit'it'a de Jeffrey Goldberg, The Obama doctrine ”, The Atlant'ic, Boston'o, april'o 2016.


Akcept'ej'o >> 1'a aŭgust'o 2018

Nask'iĝ'o de turism'a cel'o

Kaj Eŭrop'o kre'is Kompost'el'o'n


Sur la voj'o de Galegi'o, la pad'o'j de Sankt'a Jakob'o ĉiu'jar'e al'log'as cent'mil'o'j'n da migr'ant'o'j. Iniciinto de tiu sukces'o, Konsili'o de Eŭrop'o efektiv'ig'is rev'o'n, kiu'n la pap'o'j Leon'o la 13-'a kaj Johano Paŭl'o la 2-'a hav'is sam'e kiel Francisco Franc'o : per tiu rimed'o fleg'i la krist'an'a'j'n radik'o'j'n de la mal'nov'a kontinent'o, eĉ flank'e'n'met'ant'e histori'o'n kaj geografi'o'n.



de  Lol'a Parra CRAVIOTTO

Por ating'i Kompost'el'o'n, en Galegi'o, pli ol 80 000 kilo'metr'o'j da pad'o'j est'is signal'mark'it'a'j "voj'o'j al Sankt'a-Jakob'o". Ven'ant'e el nord'o (Skandinav'a'j land'o'j) aŭ de orient'o (Litovi'o), la modern'a pilgrim'ul'o pov'as laŭ'ir'i ret'o'n de voj'o'j dis'met'it'a'j sur la tut'a kontinent'o cel'ant'a'j al nord-okcident'a pint'o de Hispani'o. En 2017 la naci'a geografi'a institut'o de Hispani'o publik'ig'is, kun'labor'int'e kun la Hispan'a federaci'o de amik'o'j de la pad'o'j de Sankt'a-Jakob'o, map'ar'o'n prezent'it'a'n kiel komplet'a'n de la voj'o'j al Kompost'el'o.

Tiu'n jar'o'n, pli ol 300 000 hom'o'j laŭ'ir'is almenaŭ ties cent last'a'j'n kilo'metr'o'j'n, pied'e, ĉeval'rajd'ant'e, aŭ la du cent last'a'j'n bicikl'e, por omaĝ'i la tomb'eg'o'n de la apostol'o kaj ricev'i si'a'n pilgrim'atest'il'o'n [1]. Dek'mil'o'j da ali'a'j kontent'iĝ'is per part'o de la voj'ir'o. Kvankam preskaŭ la du'on'o (44%) el tiu'j, kiu'j ating'is la cel'o'n ven'is el Hispani'o, la pilgrim'int'o'j ven'is ankaŭ el Itali'o, Germani'o, Uson'o, Portugali'o, Franci'o, sum'e 177 land'o'j. Mult'a'j hav'is motiv'o'n religi'a'n (43%) aŭ sam'temp'e religi'a'n kaj kultur'a'n (47%). Tia vizit'nombr'o est'as rekord'o en la histori'o de tiu pilgrim'o, re'invent'it'a de la katolik'a eklezi'o kaj de la Eŭrop'a'j instituci'o'j. Antaŭ nur kvin'dek jar'o'j, tiu'j pad'o'j est'is preskaŭ for'las'it'a'j. Ekzempl'e, en 1970 la katedral'o de Sankt'a-Jakob'o don'is nur 68 pilgrim'atest'il'o'j'n [2].

La kelk'a'j akir'ebl'a'j mal'nov'a'j map'o'j en'hav'as nur la Hispan'a'j'n kaj Franc'a'j'n voj'o'j'n. Kaj tiu'j map'o'j est'is kre'it'a'j nur en la modern'a epok'o, el la Libr'o 5 de Sankt'a Jakob'o, de'ven'int'a el Codex Calixtinus , kolekt'o de manuskript'o'j dat'iĝ'int'a'j de la 12-'a jar'cent'o. Re'trovit'a en la 19-'a jar'cent'o en la arkiv'o'j de la katedral'o de Kompost'el'o, la Libr'o 5 est'is franc'ig'it'a de Jeanne Vielliard en 1938, kun la diskut'ebl'a titol'o Gvid'libr'o de la pilgrim'ant'o al Sankt'a Jakob'o, kaj est'is uz'it'a kiel baz'o por la re'star'ig'o de la mez'epok'a mit'o (leg'u la ĉi'sub'a'n artikol'et'o'n). La korp'o de la apostol'o, sankt'a patron'o de Hispani'o, kiu est'is kaŝ'it'a kaj post'e forges'it'a en la 16-'a jar'cent'o, est'is oportun'e re'trovit'a kelk'a'j'n temp'o'j'n post Codex Calixtinus . "La ver'ec'o de tiu re'trov'o est'is kontest'it'a, sam'e kiel jam est'is kontest'it'a la unu'a trov'o de la relikv'o'j en la 9-'a jar'cent'o, klar'ig'as al ni Ofeli'a Rey Castelao, profesor'o pri modern'a histori'o en la universitat'o de Sankt'a-Jakob'o-de-Kompost'el'o [3]. Tem'is pri prov'o por re'vigl'ig'i urb'o'n, kiu est'is en kriz'o kaj perd'ant'a grav'ec'o'n administraci'e kaj eklezi'e." La pap'o Leon'o la 13-'a per katedr'a leter'o en 1884 aŭtent'ig'is la relikv'o'j'n de la apostol'o. Tiel nask'iĝ'is la modern'a pilgrim'o. De tiam, mult'a'j reklam'as ĝi'n.

Dub'em'a'j histori'ist'o'j

Unu'e kaj ĉef'e la general'o Francisco Franc'o. De'ven'int'a el Galegi'o, la murd'ist'o de la respublik'an'a Hispani'o, kiu reg'is la land'o'n de 1939 ĝis si'a mort'o en 1975, bon'e kon'as la legend'o'n. Tuj en 1937, dum la Hispan'a en'land'a milit'o, li re'star'ig'as la naci'a'n ofer'o'n al apostol'o, deklar'as la tag'o'n de Sankt'a Jakob'o naci'a feri'o kaj vizit'as la sankt'ej'o'n por dank'i la apostol'o'n pro la bon'a, el li'a vid'punkt'o, dis'volv'ad'o de la milit'o. Laŭ La gran enciclopedia del camino de Santiag'o, oni trov'as en la ofer'o'j de Franc'o "la postul'o'n de Sankt'a Jakob'o kiel norm'o de Hispan'a unu'iĝ'o, kontraŭ la divers'a'j mal'amik'o'j de la reĝim'o [4]". "Ek'de la fin'o de la milit'o, Franc'o mal'ferm'ig'as la arkiv'o'j'n de la katedral'o de Kompost'el'o kaj instig'as al stud'o'j pri Sankt'a Jakob'o, klar'ig'as la mez'epok'ist'o Denise Péricard - Méa  [5]. La reĝim'o laŭd'as la pilgrim'o'n ĉar ĝi tio'n vid'as kiel il'o'n por re'mal'ferm'i Hispani'o'n al Eŭrop'o, kaj ven'ig'i krist'an'o'j'n el la tut'a mond'o. Dum la naci'a ofer'o de 1948, Franc'o esprim'as si'a'n dezir'o'n mal'ferm'i la voj'o'n al Sankt'a Jakob'o preter la fer'a kurten'o, tiel star'ig'ant'e Sankt'a'n Jakob'o'n kontraŭ la komun'ist'a mal'amik'o." En 1965, la ministr'o pri inform'ad'o kaj turism'o, la Galeg'o Manuel Frag'a Iribarne, lanĉ'as la unu'a'n inter'naci'a'n turism'a'n reklam'a'n kampanj'o'n. Okaz'e de la Kompost'el'a sankt'a jar'o (kiam la tag'o de Sankt'a Jakob'o, la 25-'a de juli'o, okaz'as dimanĉ'e), grav'a'j labor'ad'o'j komenc'iĝ'as por pli'bon'ig'i la voj'o'n kaj la konstru'aĵ'o'j'n, kiu'j rand'o'star'as, kaj por gast'ig'i la pilgrim'ant'o'j'n. Sed, en tiu epok'o, la grand'eg'a plej'mult'o de la vojaĝ'ant'o'j daŭr'e prefer'as la sud'a'j'n strand'o'j'n al religi'a turism'o en la nord-okcident'o...

Dum si'a vizit'o en 1982 (sep jar'o'j'n post la mort'o de Franc'o), la pap'o Johano Paŭl'o la 2-'a antaŭ'met'as la voj'o'n al Sankt'a Jakob'o : "El Sankt'a-Jakob'o-de-Kompost'el'o, mi ĵet'as al ci, mal'nov'a Eŭrop'o, kri'o'n plen'a'n de am'o : est'u ci mem. Mal'kovr'u ci'a'n de'ven'o'n. Re'vigl'ig'u ci'a'j'n radik'o'j'n, kiu'j ig'is ci'a'n histori'o'n glor'a'n kaj donac'as ci'a'n ĉe'est'o'n al ali'a'j kontinent'o'j." La asoci'o Am'ig'os de los pazos (amik'o'j de la Galeg'a'j nobel'dom'o'j) la sam'a'n jar'o'n send'as pet'skrib'o'n al prezid'ant'o de la parlament'a asemble'o de Konsili'o de Eŭrop'o, la Hispan'o José María de Areilza, eks'ambasador'o de la reĝim'o de Franc'o iĝ'int'a opon'ant'o al general'o kaj fervor'a Eŭrop'ist'o. En 1987, la konsili'o de Eŭrop'o don'as grav'a'n help'o'n nom'um'ant'e tiu'j'n voj'o'j'n kiel unu'a'n kultur'a'n Eŭrop'a'n voj'ir'o'n, kaj tio facil'ig'os la pet'o'j'n por mon'o al Eŭrop'a Uni'o tra ĝi'a'j divers'a'j program'o'j, Eŭrop'a Fondus'o por Region'a dis'volv'ad'o (FEDER), Interreg, Lig'o inter kamp'ar'a'j ekonomi'a'j dis'volv'ad'a'j ag'o'j ( Leader), ktp, de tiam oft'e mobiliz'at'a'j.

"Kvankam ni parol'is en ni'a pet'o nur pri la camino francés (franc'a voj'o), la plej uz'at'a voj'ir'o, kiu ir'as de Pirene'o'j al Kompost'el'o, Konsili'o de Eŭrop'o pli'vast'ig'is ni'a'n projekt'o'n al ĉiu'j voj'o'j ", re'memor'ig'as S - ro Ju'a'n Manuel Lòpez - Chaves Meléndez, honor'a prezid'ant'o de la asoci'o. La konsili'o instig'as la Eŭrop'a'j'n land'o'j'n trov'i pad'o'j'n : "Tio est'is interes'eg'a task'o, re'uz'ig'i mal'nov'a'n voj'o'n de jar'mil'a pilgrim'o, kiu ceter'e est'is civilizaci'a voj'o, kiel ia'n koherigan Eŭrop'a'n voj'o'n. La ĉe'est'o, en tiu epok'o, de la Hispan'a diplomati'o mult'e help'is, precip'e tiu de Marcelino Or'ej'a, tiam'a ĝeneral'a sekretari'o de la konsili'o, kiu propon'is la kre'o'n, el la voj'o'j al Sankt'a Jakob'o, de program'o de kultur'a'j voj'ir'o'j montr'ant'a'j la Eŭrop'a'j'n komun'a'j'n hered'aĵ'o'j'n kaj memor'aĵ'o'j'n", preciz'ig'as S - ro José Marìa Ballester, eks'direktor'o pri kultur'o kaj kultur'a'j kaj natur'a'j hered'aĵ'o'j en la konsili'o. Ni kre'is fak'ul'a'n grup'o'n, kiu konfirm'is la grav'ec'o'n de la voj'o'j en la histori'o de la konstru'o de Eŭrop'o. Ili ja est'is lok'o'j de renkont'iĝ'o'j por la civit'an'o'j kaj help'is kultur'a'n dialog'o'n dum la histori'o."

Tamen, ek'de 1988 la histori'ist'o'j est'is dub'em'a'j. Kvankam la camino francés ja est'as bon'e vid'ebl'a lini'o sur la Hispan'a'j map'o'j, la ceter'o de la ret'o ŝajn'as ja mal'pli cert'a. Dum kongres'o organiz'it'a en Bavari'o de Konsili'o de Eŭrop'o, Hedwig Röckelein, profesor'o pri mez'epok'a histori'o en la universitat'o de Götingen en Germani'o, ne kaŝ'is si'a'j'n dub'o'j'n : "Spur'o'j de pilgrim'int'o'j kaj kult'o'j al Sankt'a Jakob'o ekzist'as en Germani'o kaj Svis'land'o, sed neniu konstat'ebl'a pruv'o lig'as ili'n al voj'o'j al Kompost'el'o, ŝi nun resum'as. Tiu'j'n last'a'j'n tri'dek jar'o'j'n, la re'konstru'o de la voj'ret'o en Eŭrop'o, precip'e en Germani'o, far'iĝ'is el la lok'o'j, kie ekzist'is kirk'o'j aŭ inter'frat'ar'o'j dediĉ'it'a'j al Sankt'a Jakob'o. Sed piado al apostol'o ne est'as nepr'e lig'at'a al pilgrim'ad'o. Ceter'e neniam ekzist'is voj'o'j rezerv'it'a'j al pilgrim'ant'o'j. Ĉi last'a'j uz'is la ĉef'a'j'n komerc'a'j'n voj'o'j'n, kiu'j nun foj'e est'as aŭtososeoj mal'permes'it'a'j al pied'migr'ant'o'j. Do ident'ig'i pad'o'j'n por pilgrim'ul'o'j est'as pragmat'a elekt'o sen iu ajn histori'a baz'o."

Por la eklezi'o ne grav'as la voj'o'j, kiu'j'n oni laŭ'ir'as. En 1989 la pap'o re'ven'is al Kompost'el'o por prezid'i la Mond'a'j'n Jun'ul'ar'a'j'n Tag'o'j'n, kiu'j ar'ig'as du'on'milion'o'n da hom'o'j. Tiu'n jar'o'n 5760 pilgrim'ant'o'j akir'is la pilgrim'atest'il'o'n, kontraŭ 1868 sep jar'o'j'n antaŭ'e. " Johano Paŭl'o la 2-'a vol'is nov'a'n evangeli'misi'o'n. Li vid'is en la pilgrim'o ekzalt'o'n de la krist'an'a'j valor'o'j komun'a'j al la tut'a Eŭrop'o", klar'ig'as S - ro Rafael Sànchez Bargiela, direktor'o de la societ'o, kiu reg'as la plan'o'n Xacobeo (adjektiv'o lig'it'a al la bibli'a nom'o de Sankt'a Jakob'o), entrepren'o kre'it'a en 1991 de la region'a reg'ist'ar'o de Galegi'o por turism'a kaj kultur'a promoci'o de la voj'o'j [6]. Tiu plan'o cel'as re'vigl'ig'i la voj'o'j'n por la Kompost'el'a sankt'a jar'o 1993, per'e de inter'naci'a program'o : ekspozici'o, koncert'o'j, scienc'a'j kaj kultur'a'j renkont'iĝ'o'j, ktp. Trov'iĝ'as kiel prezid'ant'o de la Galeg'a region'a reg'ist'ar'o Frag'a, la eks'ministr'o pri turism'o de Franc'o, ankaŭ fond'int'o de Popol'a Alianc'o, kiu iĝ'is Popol'a Parti'o en 1989.

"En la kondiĉ'o'j de la olimpi'a'j lud'o'j de Barcelon'o kaj la universal'a ekspozici'o de Sevil'o, du grand'a'j okaz'aĵ'o'j de 1992, Galegi'o serĉ'is kiel profit'i el la "Hispan'a ond'o", rakont'as S - ro Sànchez. La plan'o Xakobeo 93 tiam don'is ŝanc'o'n por dis'volv'ad'o kaj ebl'ig'is bild're'nov'ig'o'n de Galegi'o, kiu ankoraŭ est'is ĉef'e agr'o'kultur'a. Nom'int'e la projekt'o'n " Xacobeo " oni komplet'is la religi'a'n aspekt'o'n de la pilgrim'o kaj far'is el tiu nom'o mark'o'n, kun simbol'o kaj fetiĉ'best'o : Pelegrìn ." La buĝet'o tri'obl'as [7], kaj la sukces'o ven'as : 99 436 pilgrim'ant'o'j al'ven'as ĝis si'a cel'o en 1993, tio est'as dek'obl'e pli ol la antaŭ'a'n jar'o'n.

De tiam, la dek kvin publik'a'j gast'ej'o'j konstru'it'a'j de la region'o por la sankt'a jar'o Kompost'el'a neniam ferm'is si'a'j'n pord'o'j'n. Nun ili eĉ est'as sep'dek en Galegi'o, kaj ekzist'as ankaŭ pli ol kvar cent privat'a'j laŭ'long'e de la tut'a camino francés . En 1993 tiu voj'o est'as registr'it'a en la list'o de la mond'a hered'aĵ'o de Unesco, sam'e kiel, kvin jar'o'j'n post'e, la pad'o'j de Franci'o. Pro la mal'preciz'ec'o de ili'a voj'ir'o kaj la debat'o'j, kiu'j'n ili okaz'ig'as, la Franc'a ministr'ej'o pri kultur'o prefer'is en'list'ig'o'n de sep voj'o'part'o'j kaj sep'dek unu konstru'aĵ'o'j, kiu'j atest'as la pilgrim'o'n laŭ'long'e de la "kvar voj'o'j" menci'it'a'j en Codex Calixtinus .

Tiu Codex est'as fakt'e simbol'a rakont'o, kaj nur la pad'o'j de Arlez'o kaj Tur'o est'as ver'e histori'a'j. Tiu'j kvar voj'o'j, kiu'j'n ĝi menci'as, vizit'at'a'j de hom'amas'o'j ven'int'a'j el la kvar angul'o'j de la Ter'o, signif'as fakt'e la kvar kompas'direkt'o'j'n. Kiam iu stud'as la rakont'o'j'n de la pilgrim'int'o'j, tiu konstat'as, ke en Franci'o, ili uz'is nur histori'a'j'n voj'o'j'n, ĉar la du ali'a'j est'as tra'mont'ar'a'j, resum'as la histori'ist'o Adeline Rucquoi, membr'o de la Inter'naci'a fak'ul'a komitat'o de la voj'o'j al Sankt'a Jakob'o kaj emerit'a direktor'o por stud'o'j de Naci'a Centr'o por Scienc'a Esplor'ad'o ( CNRS) [8]. Pilgrim'ul'o'j de Sankt'a Jakob'o ekzist'is ĉie en Eŭrop'o. Tio ne signif'as, ke voj'o'j al Kompost'el'o ekzist'is ĉie en la kontinent'o. Tamen ĉiam ekzist'is ekonomi'a'j interes'o'j pri tio."

Nun, mult'a'j komun'um'o'j rev'as vid'i part'o'n de la voj'o'j sur si'a teritori'o. Mark'it'a voj'o al'log'as turist'o'j'n kaj vigl'ig'as la lok'a'n ekonomi'o'n...kun aŭ sen histori'a'j radik'o'j : "Iu'j asoci'o'j de amik'o'j de la voj'o al Sankt'a Jakob'o mark'as ali'a'j'n voj'o'j'n. Sed oni ne pov'as mal'help'i ili'n uz'i ili'n kaj mark'i ili'n asert'ant'e, ke ili ne est'as histori'a'j, klar'ig'as S - ro Ballester. Ceter'e, ja tiel la histori'a'j voj'o'j ek'aper'is : ĉar pilgrim'ul'o'j uz'is ili'n."

La kvazaŭ mirakl'a sukces'o de la voj'o'j al Sankt'a Jakob'o anim'as ties rand'a'j'n preĝ'ej'o'j'n. Tamen tiu fervor'o eskap'as el la katolik'a eklezi'o, kiu rev'is ĝi'n : tem'as pli pri turism'a mod'o ol pri spirit'a serĉ'ad'o.

Lol'a PARRA CRAVIOTTO


Voj'ir'o de Legend'o

Naŭ'a jar'cent'o : tomb'eg'o prezent'at'a kiel tiu de Jakob'o la Pli'aĝ'a, disĉipl'o de Krist'o laŭ Nov'a Testament'o, est'as trov'it'a en Galegi'o en la ter'pint'o de Hispani'o. Neniu pruv'a element'o atest'as vojaĝ'o'n de la apostol'o en Hispani'o, ne eĉ trans'ig'o'n de li'a'j relikv'o'j. Sed legend'o kresk'is. Oni oportun'e al'vok'as li'a'n protekt'o'n kontraŭ la maŭr'o'j, kiam la krist'an'a'j ŝtat'o'j komenc'as la "re'konker'o'n" de la Iber'a du'on'insul'o, part'e okup'it'a de la islam'an'o'j ek'de 711. Tiu afer'o est'os fin'it'a nur en 1492 post la pren'o de Granad'o, dum la kruc'milit'ist'o'j du'foj'e pren'is kaj perd'is Jeruzalem'o'n. La bild'o de la sankt'a kavalir'o dis'vast'iĝ'as de'post la 16-'a jar'cent'o. Oni de'nov'e al'vok'as Sankt'a'n Jakob'o'n kontraŭ nov'a islam'a danĝer'o : la Otoman'o'j, kiu'j pren'is Konstaninopolon en 1453. Ek'de la komenc'o, Eŭrop'o (okcident'a) est'as tiu, kiu far'is Kompost'el'o'n, kaj ne la mal'o.

L. P. C.


La aŭtor'o

Lol'a Parra CRAVIOTTO
Ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

En Ĝibraltar'o, last'a koloni'o en Eŭrop'o



Traduk'it'a de:
Thierry TAILHADES
el la franc'a

[1] laŭ la Ofic'o de la pilgrim'ul'o, https :// oficinadelperegrino. com /est...

[2] Laŭ la blog'o Camino milenario, kiu cit'as la ofic'o'n de pilgrim'ul'o, sed tiu last'a rifuz'as konfirm'i la nombr'o'j'n antaŭ 1965 (690 pilgrim'int'o'j).

[3] Vid'u Ofeli'a Rey Castelao, Les mythes de l’apôtre Saint Jacques , El'don'ej'o Cairn, Paŭo, 2011.

[4] La gran enciclopedia del camino de Santiag'o, Bolanda, 2010, hav'ebl'a ĉe Xacopedia, ret'ej'o finacata de la region'a reg'ist'ar'o de Galegi'o, http :// xacopedia. com / Franco_Bahamon...

[5] Vid'u : Denise Péricard - Méa, Le Matamore. Mythe, images et réalités. Quand Saint Jacques est enrôlé po'ur la guerre , el'don'ej'o La Louve, Cahaors, 2011.

[6] Leg'u : Margarita Rivière, "La Galice ne croit plus aux miracles ", Le Mond'e diplomatique , juli'o 1993.

[7] Xosé Hermida, "Galici'a destin'a 4.600 miliones al Xacobeo 99", El Paìs , Madrid'o, 2-'a de januar'o 1999.

[8] Vid'u : Adeline Rucquoi, Mille fois à Compostelle. Pélerins du Moyen Ag'e, Les Belles Lettres, kolekt'o " Realia ", Pariz'o, 2014.



Ĉef'paĝ'o
Lingv'o'uz'o

Vid'u la 26 lingv'o'j'n en kiu'j aper'as Le Mond'e diplomatique

Vi'a forum'o

Lig'o'j
Akcept'ej'o >> 1'a aŭgust'o 2018

La sekret'o'j de mal'ekvilibr'a, sed funkci'a partner'ec'o


Rus'land'o mal'cert'a vid'e al la supr'e'n'ir'ad'o de Ĉin'uj'o

Intenc'it'a por normal'ig'i la uson'a'j'n-rus'a'j'n inter'rilat'o'j'n, la renkont'iĝ'o inter s - ro Donald Trump kaj s - ro Vladimir Putin, la 16-'a'n de Juli'o, efik'is konfuz'e. Tio puŝ'as Rus'land'o'n iom pli en la brak'o'j'n de Ĉin'uj'o, malgraŭ la mal'ekvilibr'o de la potenc'o inter la du land'o'j. Moskv'o kaj Pekin'o fort'ig'is si'a'j'n lig'o'j'n ; sed ĉiu el ili defend'as si'a'j'n interes'o'j'n … kiu'j ne ĉiam kongru'as.



de  Isabelle FAC'O'N

DUM EN la Okcident'o la koment'ist'o'j volont'e kaj prav'e montr'as la mal'ekvilibr'a'j'n punkt'o'j'n de potenc'o inter Rus'land'o kaj Ĉin'uj'o, kiu laŭ ili en la perspektiv'o pov'as nur mal'util'i al ili'a kun'labor'ad'o, la gvid'ant'o'j de tiu'j du land'o'j ne ĉes'as komunik'i pri la solid'ec'o de si'a partner'ec'o kaj montr'i grand'a'n reciprok'a'n konfid'o'n.

Ek'de la inter'naci'a kriz'o kaŭz'it'a de la aneks'o de Krime'o kaj de la konflikt'o en Donbaso en 2014, la du'flank'a rilat'o, laŭ rus'a politik'scienc'ist'o, ating'is la stat'o'n de “entent'o”. Tio signif'as “reciprok'a'j'n empati'o'n kaj kompren'o'n sur plej alt'a politik'a nivel'o ; pli alt'a'n al'ir'o'n de la ĉin'a'j societ'o'j al la energi-resurs'o'j de Rus'land'o ; pli bon'a'n al'ir'o'n de la Liber'ig'a Popol'arme'o al la rus'a'j milit'a'j teĥnologi'o'j kaj pli mult'a'j'n okaz'o'j'n por uz'i la rus'a'n teritori'o'n por infra'struktur'a'j projekt'o'j, kiu'j lig'as Ĉin'uj'o'n al Eŭrop'o.” [1]

Efektiv'e, grav'a'j paŝ'o'j est'is far'it'a'j. En 2014 la rus'o'j, antaŭ'e re'ten'iĝ'em'a'j, akcept'is vend'i al la ĉin'a arme'o kontraŭ-aer'a'j'n sistem'o'j'n S -400 kaj ĉas'aviad'il'o'j'n Su-35. Ili'a komun'a kontraŭ'ec'o al la dis'met'o de uson'a'j kontraŭ'raket'a'j sistem'o'j en Azi'o instig'is la du parti'o'j'n komenc'i en tiu kamp'o kun'labor'ad'o'n cert'e modest'a'n, sed kun fort'a simbol'a valor'o. En Maj'o de 2014 la kontrakt'eg'o pri la gas'o'dukt'o Fort'o de Siberi'o est'is sub'skrib'it'a (vid'u la map'o'n) ; ceter'e, la ĉin'a'j resurs'o'j mild'ig'is la financ'a'n mal'facil'aĵ'o'n de la fabrik'o Iamal de likv'a natur'gas'o, pro la okcident'a'j sankci'o : la China National Petroleum Corporation [ CNPC ] reg'as nun 20 el'cent'o'j'n de la projekt'o, en kiu la Fondus'o de la Silk'o'voj'o (Silk Road Fund) ankaŭ part'o'pren'as, en alt'ec'o de 9,9 el'cent'o'j.

Konstant'a streĉ'it'ec'o ĝis la 1990-'a'j jar'o'j

DUM INTER'PAROL'AD'O en la publik'a radi'o-televid'o China Medi'a Group , la 6-'a'n de Juni'o 2018, la prezid'ant'o Vladimir Putin, ĵus re'elekt'it'a, propon'is mal'streĉ'a'n kaj optimism'a'n kompren'o'n de la rilat'o de si'a land'o kun Ĉin'uj'o. Li kompar'is ĝi'n kun loĝ'dom'o, kiu “ĉiu'jar'e akir'as nov'a'j'n dimensi'o'j'n, nov'a'j'n etaĝ'o'j'n, kiu'j kresk'as ĉiam pli alt'e'n”, antaŭ ol kvalifik'i si'a'n koleg'o'n Xi Jinping “bon'a kaj fid'ind'a amik'o”. Li el'vok'is la ebl'ec'o'j'n de frukt'o'don'a'j inter'ag'ad'o'j en la kamp'o'j de robot'ig'o, de cifer'ec'ig'o kaj de art'e'far'it'a inteligent'o, kaj li gratul'as si'n pro la vigl'ec'o de la Organiz'aĵ'o de Kun'labor'ad'o de Ŝanghajo ( OKŜ). Tiu “kun'kre'aĵ'o” sekv'is en 2001 al la grup'o de Ŝanghajo nask'it'a post la dis'fal'o de la USSR. En ĝi part'o'pren'as, krom la du land'o'j, Kazaĥ'uj'o, Taĝik'uj'o kaj Uzbek'uj'o. Ĝi en'karn'ig'as la zorg'o'n de Moskv'o kaj Pekin'o stabil'ig'i tiu'n part'o'n de la centr'a Azi'o, kaj ĝi far'iĝ'is, laŭ s - ro Putin, “glob'a organiz'aĵ'o”, post la al'iĝ'o, en 2017, de Hind'uj'o [Barat'o] kaj Pakistan'o. [2]

Ankaŭ la rus'a loĝ'ant'ar'o sent'as si'n favor'a al Ĉin'uj'o. Laŭ opini-enket'o de la Centr'o Lev'ad'a en decembr'o 2017, tiu est'as konsider'at'a kiel “mal'amik'o” ( vrag ) de Rus'land'o nur de 2 el'cent'o'j de la enket'it'o'j – tre mal'proksim'e mal'antaŭ Uson'o (67 el'cent'o'j), Ukrain'uj'o (29 el'cent'o'j) kaj la Eŭrop'a Uni'o (14 el'cent'o'j). En ali'a enket'o, publik'ig'it'a en februar'o de 2018, 70 el'cent'o'j percept'as Ĉin'uj'o'n pozitiv'e, kaj nur 13 el'cent'o'j negativ'e.

Post la mal'varm'a milit'o la rus'a'j kaj ĉin'a'j instanc'o'j sam'grad'e koncentr'iĝ'as sur la intern'a dis'volv'ad'o, kio bezon'as favor'a'n inter'naci'a'n medi'o'n. Ili dezir'as super'i si'a'n konflikt'riĉ'a'n pas'int'ec'o'n kaj fin'e star'ig'i daŭr'em'a'j'n rilat'o'j'n de bon'a najbar'ec'o. Fakt'e, de la mal'egal'ec'a'j traktat'o'j de la 19-'a jar'cent'o ĝis la ideologi'a'j streĉ'it'ec'o'j inter la du komun'ist'a'j potenc'o'j post la 1950-'a'j jar'o'j (vid'u la artikol'o'n de Serge Halimi  : Hieraŭ revoluci'ul'o'j kaj rival'o'j), sen konsider'i disput'o'n pri la komun'a land'lim'o, kiu kulmin'is en 1969 per arm'it'a'j konflikt'o'j ĉe la river'o Usuri (insul'o Damanski por la rus'o'j, Zhenbao por la ĉin'o'j), la rilat'o'j ne est'is ĉiam simpl'a'j. Komenc'e de la 1990-'a'j jar'o'j, laŭ observ'o de ĉin'a esplor'ist'o, tiu konstant'a streĉ'it'ec'o est'as de ambaŭ flank'o'j percept'at'a kiel “pez'a obstakl'o por la politik'a, ekonomi'a kaj soci'a dis'volv'ad'o” [3] de ĉiu ; do neces'as liber'iĝ'i el tio.

La komun'ec'o de la vid'manier'o de la du land'o'j pri la neces'o star'ig'i bon'a'j'n rilat'o'j'n ebl'ig'is al ili trov'i inter'konsent'o'n pri la difin'o de la komun'a land'lim'o, kiu est'as kvar mil kilo'metr'o'j'n long'a. Tio ceter'e bezon'is cert'a'n temp'o'n, ĉar ĝi fin'iĝ'is nur en la jar'o 2005. La rus'o'j kaj la ĉin'o'j tiel super'is la ĉef'a'n mal'help'o'n, kiu dis'ig'is ili'n. Paralel'e ili stabil'ig'is si'a'j'n arme'a'j'n kaj sekur'ec'a'j'n rilat'o'j'n. En 2009 ili adopt'is dek'jar'a'n program'o'n de kun'labor'ad'o inter la lim'region'o'j, kiu en'ten'as 168 projekt'o'j'n ; ili ankaŭ star'ig'is du'flank'a'j'n reg'ist'ar'a'j'n labor'grup'o'j'n por pri'trakt'i aspekt'o'j'n, kiu'j ebl'e pov'us est'ig'i streĉ'iĝ'o'j'n : kontraŭ'leĝ'a'j migr'ad'o'j, kontraband'a var'trafik'o, medi'a'j problem'o'j …

La dezir'o ankr'i la du'flank'a'j'n rilat'o'j'n en konstru'em'a'n kaj pac'a'n etos'o'n nutr'iĝ'as el la reciprok'a promes'o ne en'miks'iĝ'i en la afer'o'j'n de la ali'a. La du ŝtat'o'j hav'as la sam'a'n mal'fid'o'n al tri'a'j part'o'j, al kiu'j ili atribu'as la intenc'o'n mal'stabil'ig'i ili'n. Moskv'o sam'e kiel Pekin'o hav'as la prioritat'o'n konserv'i la reĝim'o'n. Nu, ĉe ambaŭ flank'o'j oni konsider'as ke, post la mal'varm'a milit'o, la okcident'a'j ŝtat'o'j, special'e Uson'o, ag'ad'is por sub'ten'i kaj eĉ organiz'i reĝim'ŝanĝ'o'j'n por serv'i si'a'j'n geopolitkajn kaj ekonomi'a'j'n interes'o'j'n. La “kolor'a'j revoluci'o'j” en la eks'a USSR est'as interpret'at'a'j tiel : dum Moskv'o mal'trankvil'iĝ'is precip'e pro la kartvel'a (2003) kaj ukrain'a (2004) revoluci'o'j, Pekin'o est'is en fort'a zorg'o pro la “tulip'a revoluci'o” en Kirgiz'uj'o (2005), tim'ant'e ke tiu mal'stabil'ig'os si'a'n najbar'ec'o'n kaj sub'ten'os la sen'de'pend'ist'a'n sent'o'n en Xinjiang. [4] Ambaŭ reg'ist'ar'o'j vid'is ankaŭ la man'o'n de la Okcident'o en la “arab'a'j printemp'o'j”. Ili nur des pli bon'e inter'kompren'iĝ'as pri la demand'o de stabil'ec'o ĉe si'a'j land'lim'o'j, kie ili sent'as si'n “sub'met'it'a'j al ne'toler'ebl'a'j dev'ig'o'j (…) per la arme'a ĉe'est'o de Uson'o kaj per ties politik'a sub'ten'o al si'a'j alianc'an'o'j aŭ partner'o'j”. [5]

Tio tre cert'e klar'ig'as kial ne aŭ ankoraŭ ne ekzist'as fort'a'j streĉ'iĝ'o'j en tiu komun'a najbar'ec'o de la centr'a Azi'o. Pekin'o, kvankam ĝi rapid'e dis'volv'as si'a'n ekonomi'a'n ĉe'est'o'n post la jar'o 2000, zorg'em'e atent'as por ne konkurenc'i kun Moskv'o pri ties politik'a kaj sekur'ec-rilat'a gvid'ant'ec'o en tiu part'o de si'a “proksim'a ekster'land'o”. Por tio ekzist'as histori'a fundament'o de kun'labor'ad'o : la du land'o'j, ek'de 1996, star'ig'is mult'flank'a'n platform'o'n – la grup'o'n de Ŝanghajo – por difin'i la ĉin'a'n-soveti'a'n land'lim'o'n kaj por al'front'i region'a'j'n mal'stabil'ec'o'j'n. Rus'land'o posed'as long'a'n land'lim'o'n kun Centr'azi'o (kun Kazaĥ'uj'o) ; Ĉin'uj'o ankaŭ, kun la region'o de Xinjiang, en la nord-okcident'o. La grup'o de Ŝanghajo, far'iĝ'int'e la OKŜ, nun koncentr'iĝ'as al la risk'o de “teror'ism'o, ekstrem'ism'o kaj separ'ism'o”. Rus'o'j kaj ĉin'o'j kompren'ebl'e dev'is neniel pen'i por inter'kompren'iĝ'i pri tiu demand'o. Ek'de la du'a milit'o de Ĉeĉen'uj'o la unu'a'j efektiv'e lig'as separ'ism'a'n danĝer'o'n en Kaŭkazi'o kun la radikal'a islam'ism'o, kaj la du'a'j en la islam'an'a Xinjiang. Ceter'e, loĝ'ant'o'j el tiu'j du zon'o'j al'iĝ'is al la Organiz'aĵ'o de Islam'a'j Ŝtat'o'j ( OIŜ).

Kvankam ili gard'as si'n aprob'i la ag'ad'o'j'n de Moskv'o en Ukrain'uj'o, ĉin'a'j oficial'ul'o'j emfaz'is, ke “la ĉin'a'j diplomat'o'j kaj gvid'ant'o'j (…) konsci'as pri tio, kio konduk'is al la [ukrain'a] kriz'o, inkluziv'e de la seri'o de “kolor'a'j revoluci'o'j” sub'ten'at'a'j de la Okcident'o en post'soveti'a'j ŝtat'o'j kaj pri la prem'o far'it'a al Rus'uj'o per la ekspansi'o de la NATO [Nord-Atlantik'a Trakt'ad-Organiz'aĵ'o] orient'e'n.” [6] Rus'land'o si'a'flank'e, kvankam ĝi daŭr'e asert'as si'a'n neŭtral'ec'o'n pri la demand'o de la sud'ĉin'a mar'o, apog'as la ĉin'a'n denunc'o'n de la mal'stabil'ig'a rol'o de Uson'o en tiu spac'o. Iom'et'e el'ir'ant'e el si'a tradici'a rezerv'o, ĝi en 2016 akcept'is part'o'pren'i en komun'a'j milit'ŝip'ar'a'j ekzerc'o'j en la sud'ĉin'a mar'o (cert'e ekster la kontest'at'a'j zon'o'j). [7] En la sekv'a jar'o la du milit'ŝip'ar'o'j ekzerc'is kun'e en la Balt'a Mar'o, unu el la zon'o'j de alt'a streĉ'it'ec'o inter Rus'land'o kaj la NATO en la last'a'j jar'o'j.

La du land'o'j est'as do intim'e inter'konsent'a'j pri sufiĉ'e mult'a'j du'flank'a'j kaj inter'naci'a'j tem'o'j. Tamen, en si'a bilanc'o de la diplomati'a jar'o 2017, la influ'hav'a Rus'a Konsil'ant'ar'o pri Inter'naci'a'j Afer'o'j ( RKIA) menci'is, inter la tem'o'j de 2018, la kresk'ant'a mal'simetri'o de la politik'a'j kaj ekonomi'a'j rilat'o'j kun Pekin'o. Ĝi taks'is ke unu el la ĉef'a'j cel'o'j de la diplomati'a ag'ad'o de Moskv'o dev'as est'i pli'bon'ig'i ĝi'a'n kvalit'o'n. [8]

Kun'labor'ad'o en la rus'a ekstrem'orient'o

MULT'RILAT'E la fort'rilat'o invers'iĝ'is mal'favor'e al Rus'land'o dum la last'a kvar'on'jar'cent'o, precip'e sur ekonomi'a kamp'o. Ĉar la rilat'o'j est'as bon'a'j, tiu ĉi kresk'ant'a mal'ekvilibr'o ne est'is de Rus'land'o sistem'e analiz'at'a kiel minac'o por si'a sekur'ec'o kaj si'a suveren'ec'o. Tamen ĝi kontraŭ'as ĝi'a'n ambici'o'n de potenc'o. La maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) de Ĉin'uj'o, la du'a ekonomi'o de la planed'o kun 17,7 el'cent'o'j de la mond'a MEP (laŭ aĉet'pov'o) laŭ la Inter'naci'a Mon-Fondus'o, est'as dek'obl'e pli grand'a ol tiu de Rus'land'o, kiu situ'as en la dek-du'a lok'o, kun 3,19 el'cent'o'j de la mond'a MEP. Kaj dum por Rus'land'o Ĉin'uj'o ek'de 2010 est'as la unu'a komerc'a partner'o (15 el'cent'o'j de ĝi'a ekster'a komerc'o), Rus'land'o por la ĉin'o'j trov'iĝ'as nur en la naŭ'a rang'o de si'a'j partner'o'j. En 2014, kiam la ĉin'a-rus'a komerc'o ating'is 95 miliard'o'j'n da dolar'o'j (kontraŭ 16 miliard'o'j en 2003), tiu inter Ĉin'uj'o kaj la Eŭrop'a Uni'o ating'is 615 miliard'o'j'n, kaj 555 miliard'o'j'n kun Uson'o.

La struktur'o mem de la du'flank'a'j inter'ŝanĝ'o'j est'as problem'a : Rus'land'o eksport'as precip'e krud'material'o'j'n kaj import'as il'maŝin'o'j'n kaj industri'a'j'n ekip'aĵ'o'j'n. Ceter'e tiu est'as unu el la kial'o'j pro kiu'j Moskv'o, malgraŭ mal'facil'a'j arbitr'aĵ'o'j (respekt'o de la intelekt'a propriet'o kaj konkurenc'o sur la mond'merkat'o'j de arm'il'o'j), decid'is post 2014 trans'ir'i nov'a'n sojl'o'n en la arm'il'vend'ad'o ( S -400, Su-35). Ceter'e Ĉin'uj'o invest'as mult'e pli en Rus'land'o ol invers'e. [9]

Mal'ekvilibr'o'j ekzist'as ankaŭ en la lim'region'o. La situaci'o de la rus'a Ekstrem'orient'o (sen'industri'iĝ'o, sen'popol'iĝ'o, …) est'as rigard'at'a de la instanc'o'j el vid'punkt'o de naci'a sekur'ec'o : la ebl'o perd'i suveren'ec'o'n en tiu part'o de la teritori'o est'as taks'at'a kiel real'a, se la dis'volv'o-program'o'j mal'sukces'as. Kvankam oni ne dir'as tio'n, la percept'o de tiu danĝer'o est'as part'e lig'it'a kun la demografi'a'j mal'simetri'o'j kun Ĉin'uj'o (1,1 loĝ'ant'o en kvadrat'kilo'metr'o, kontraŭ 100 aŭ pli por la provinc'o'j de Nord-Ĉin'uj'o), [10] kaj kun la ĉin'a ekonomi'a aktiv'ec'o, kiu tie evolu'as ek'de la 1990-'a'j jar'o'j kaj tiel re'aktiv'ig'as la iam'a'j'n streĉ'it'ec'o'j'n lig'it'a'j'n kun la status'o de tiu'j teritori'o'j en la komun'a histori'o. Jam fin'e de la 19-'a jar'cent'o la mal'fort'ec'o de la kontrol'o de la rus'a ŝtat'o super la region'o'j de Amur kaj de Primorje okaz'ig'is la star'ig'o'n de enklav'o'j, kiu'j est'is sub fakt'a reg'ad'o de ĉin'a'j komerc'a'j gild'o'j, kies ag'ad'o'n Kreml'o prov'is redukt'i. [11] Komenc'e de la 1990-'a'j jar'o'j ĉin'a'j komerc'ist'o'j penetr'is la ekstrem-orient'a'n rus'a'n merkat'o'n, kiu tiam karakteriz'iĝ'is per fort'a'j mank'o'j, kaj eksport'is tie'n mult'a'j'n var'o'j'n de ĉiu'tag'a'j konsum'ad'o. En la flu'o de la jar'o'j tiu ĉin'a ĉe'est'o divers'iĝ'is : daŭr'e komerc'o, sed ankaŭ kamp'kultur'o, konstru'ad'o, ktp. [12] La rus'a part'o ceter'e ne ĉiam montr'as si'n tre em'a en la real'ig'o de tiu program'o. En tio trov'iĝ'as la kun'efik'ad'o de la mank'o de financ'a'j rimed'o'j kaj de la burokrati'a inert'o, sed ankaŭ de ia dub'senc'a si'n'ten'o de la lok'a'j kaj federaci'a'j instanc'o'j vid'e al la ĉin'a ekonomi'a ĉe'est'o. Rus'land'o vol'as konserv'i la reg'ad'o'n : en 2012 ĝi kre'is ministr'ej'o'n pri dis'volv'ad'o de la ekstrem'orient'o, konstru'is la kosm'o'drom'o'n (raket-lanĉ'ej'o'n) Vostoĉni, modern'ig'is la fer'voj-lini'o'n Bajkal-Amur ( BAM), re'ekvilibr'ig'is si'a'n ekster'a'n politik'o'n al Azi'o …

Cert'e, Moskv'o rezign'e akcept'is la ide'o'n, ke la dis'volv'ad'o de la ekstrem'orient'o postul'as ekster'land'a'j'n invest'o'j'n. Sed Rus'land'o prefer'us ke ili ven'u el mult'a'j flank'o'j ; kaj, kvankam ĝi konced'as, ke sen ekster'land'a'j labor'ist'o'j la region'a dis'volv'ad'o ne facil'os, ĝi prefer'as ankaŭ tie, ke ili est'u divers'de'ven'a'j. La ankoraŭ tre relativ'a sukces'o de la dispon'o'j por re'lanĉ'i la ekstrem'orient'o'n nutr'as ĝi'a'n konstant'a'n tim'o'n, ke, “se oni tro mal'ferm'as si'n al la ĉin'a najbar'o, la Ekstrem'orient'o definitiv'e rest'os en la rol'o de simpl'a liver'ant'o de krud'material'o'j, kontraŭ ĉia esper'o de divers'ig'o.” [13]

Rus'land'o prov'as ankaŭ brems'i la ĉin'a'n ekonomi'a'n ekspansi'o'n en Centr'azi'o. Ekzempl'e, en la kadr'o de la OKŜ, ĝi rifuz'is (kun Kazaĥ'uj'o) la star'ig'o'n de liber'komerc'a zon'o, kaj ankaŭ tiu'n de dis'volv'o-bank'o. [14] Tiu est'is ankaŭ unu el la komenc'a'j cel'o'j de la star'ig'o de la Eŭrop-Azi'a Ekonomi'a Uni'o ( EEU), organiz'aĵ'o de ekonomi'a integr'iĝ'o inter Rus'land'o kaj kvar soveti'a'j eks'respublik'o'j (Armen'uj'o, Belorus'uj'o, Kazaĥ'uj'o, Kirgiz'uj'o) lanĉ'it'a en januar'o de 2015. La ag'o'spac'o'j de Moskv'o tamen rest'as lim'ig'it'a'j, ĉar tiu'j ŝtat'o'j ne hezit'as sub'skrib'i du'flank'a'j'n kontrakt'o'j'n kun Pekin'o (energi'o, invest'o'j …), kiam ili taks'as ke tio serv'as ili'a'n interes'o'j'n. Rus'land'o ne pez'as mult'e front'e al la financ'a fort'eg'o de Ĉin'uj'o, kiu'n la projekt'o de nov'a'j “silk'o'voj'o'j” (Belt and Road Initiative, BRI) dev'us instig'i don'i pli da kredit'o'j al la centr'azi'a'j land'o'j (ĝi mem dev'as uz'i prunt'o'j'n de la ĉin'a'j ŝtat'a'j bank'o'j, en oft'e krud'a'j kondiĉ'o'j de inter'trakt'ad'o).

Krom'e, post la aneks'o de Krime'o, la membr'o'ŝtat'o'j de la EEU montr'as si'n mult'e pli mal'fid'em'a'j en si'a'j proksim'iĝ'o'j kun Rus'land'o. Moskv'o ŝajn'as est'i perd'int'a la grad'o'n de simpati'o, kiu region'e favor'is ĝi'n front'e al Ĉin'uj'o, kies potenc'o mal'trankvil'ig'as. Sam'e kiel ĝi dev'is konstat'i ke la ĉin'a'j invest'o'j ne obe'as geopolitik'a'j'n konsider'o'j'n lig'it'a'j'n kun la ĉin'a-rus'a “grand'a inter'kompren'iĝ'o”, sed la cel'o'j'n de ekonomi'a raci'ec'o, Rus'land'o konstat'as, ke la ĉin'a vigl'ec'o en Centr'azi'o ne mal'fort'iĝ'as pro ĝi'a'j rifuz'o'j kaj mal'trankvil'iĝ'o'j (tio ĝust'as ankaŭ pri Kaŭkazi'o kaj Ukrain'uj'o, membr'o'j de la BRI). [15] En la plej bon'a kaz'o ĝi sukces'as “sav'i la vizaĝ'o'n” – sufiĉ'e supr'aĵ'e por la moment'o – pro la komun'a anonc'o de la rus'a kaj ĉin'a prezid'ant'o'j, en Maj'o de 2015, laŭ kiu la BRI kaj la EEU est'u kun'lig'ot'a'j. Neniu sci'as, ĉu la sub'skrib'o, tri jar'o'j'n post'e, de traktat'o de ekonomi'a kaj komerc'a kun'labor'ad'o inter Ĉin'uj'o kaj la EEU (dogan'a'j kontrol'o'j, intelekt'a propriet'o, inter'sektor'a kun'labor'ad'o kaj publik'a'j merkat'o'j, elektron'ik'a komerc'o, konkurenc'o …) hav'os pli da palp'ebl'a'j efik'o'j.

La ĉin'a-rus'a strategi'a partner'ec'o est'as, en 2018, solid'a pro la soif'o je stabil'ec'o de la du land'o'j kaj pri ili'a komun'a rifuz'o de ĉia inter'ven'o de la Okcident'o, kun Uson'o ĉe'pint'e, en ili'a'n rekt'a'n najbar'ec'o'n. Tiu fortik'a fundament'o tamen ne signif'as, ke la du potenc'o'j konsider'as si'n dev'ig'at'a'j sistem'e kun'ord'ig'i si'n pri la grand'a'j inter'naci'a'j dosier'o'j – kvankam ĉiu evit'as ĉia'n iniciat'o'n, kiu pov'us ĝen'i la ali'a'n, pro mank'o de ĝi'a sub'ten'ad'o en la tem'o'j de strategi'a grav'ec'o. Ceter'e Ĉin'uj'o, la fort'a part'o de la du'op'o, sekv'as si'a'n voj'o'n kaj lud'as si'a'n propr'a'n melodi'o'n. Ĝi vol'as invest'i en Rus'land'o nur se la projekt'o'j est'as ekonomi'e konvink'a'j kaj ne sekv'as ĝi'a'n akr'a'n kritik'ad'o'n de la Okcident'o, kun kiu ĝi divid'as ampleks'a'j'n ekonomi'a'j'n interes'o'j'n.

Moskv'o dev'as pri'trakt'i la faktor'o'j'n, kiu'j grand'ig'as la diferenc'o'n de potenc'o, kiu erozi'as ĝi'a'n bild'o'n kaj kiu ebl'e en'danĝer'ig'as ĝi'a'n sekur'ec'o'n. Pro tio kelk'foj'e re'aper'as defend'a si'n'ten'o, kiu kontribu'is al la fiask'o de aĉet'o de 14 el'cent'o'j de la kapital'o de la petrol'kompani'o Rosneft de la konsorci'o CEFC China Energy . Ĝis nun Moskv'o kontent'iĝ'is regul'ig'i la “ĉin'a'n risk'o” per la klopod'o star'ig'i rilat'o'n de konfid'o por redukt'i la font'o'j'n de frot'iĝ'o. Ĝi'a diplomati'a kaj milit'a diplomati'o en la Proksim-Orient'o en la moment'o re'seren'ig'as ĝi'n per vid'ebl'a re'ekvilibr'ig'o de la fort'rilat'o. Kvankam la buĝet'o de la ĉin'a defend'o rest'as tre super'a (150 miliard'o'j da dolar'o'j en 2017, kontraŭ 45,6 miliard'o'j da dolar'o'j por Rus'land'o, laŭ la Inter'naci'a Institut'o de Strategi'a'j Stud'o'j [ IISS ]), Moskv'o est'as eg'e antaŭ ĝi en atom'arm'ad'o.

Rus'land'o atend'as ke Pekin'o don'u garanti'o'j'n por si'a intenc'o super'i la ekonomi'a'j'n mal'simetri'o'j'n – per industri'a'j kun'labor'ad'o'j, kontribu'aĵ'o'j al dis'volv'ad'o de infra'struktur'o'j, kiu'j tiom mank'as al Rus'land'o. Sed ne cert'as, ke Ĉin'uj'o vid'as tio'n sam'e : kvankam ĝi respekt'as si'a'n partner'o'n, ĝi ne sent'as si'n dev'ig'at'a adapt'i si'a'n ritm'o'n al ties, pri io ajn tem'o. La pilk'o est'as do en la kamp'o de Moskv'o. Ĉu tio instig'os ĝi'n rapid'ig'i si'a'n ekonomi'a'n modern'ig'o'n kaj dis'volv'i pli mal'ferm'it'a'n al'ir'o'n al la inter'naci'a'j rilat'o'j ?

Isabelle FAC'O'N.


La aŭtor'o

Isabelle FAC'O'N
Esplor'ist'in'o ĉe la Fondation po'ur la recherche stratégique ( FRS) kaj docent'o ĉe la l’École polytechnique.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Dmitri Trenin, “Rus'si'a’ s Asia strategy  : Bolstering the eagles eastern wing ”, Rus'si'e.Ne'i. Visions , 'n- ro 94, Institut français des relations internationales ( IFRI), Pariz'o, juni'o 2016.

[2] Ndlr. La OKŜ en'ver'e ne hav'as ideologi'a'n unu'ec'o'n : Hind'uj'o kaj Pakistan'o al'front'iĝ'as en Kaŝmir'o, dum Hind'uj'o kaj Ĉin'uj'o daŭr'e ne regul'ig'is si'a'j'n lim'problem'o'j'n.

[3] Yang Cheng, “Si'n'o-Rus'si'a'n border dynamics in the Soviet and post- Soviet er'a : 'A Chinese perspective ”, sep'a konferenc'o de Berlin'o pri la sekur'ec'o en Azi'o, 1-'a'n kaj 2-'a'n de Juli'o 2013.

[4] Kp Marc Lanteigne, “Rus'si'a, China and the Shanghai Cooperation Organization  : Diverging security interests and the «  Crimea effect  »”, en Helge Blakkisrud kaj Elan'a Wilson Rowe (sub la dir. de), Rus'si'a’ s Tur'n to the East : Dom'est'ic Policymaking and Regional Cooperation , Palgrave Macmillan, Basingstoke (Brit'uj'o), 2018.

[5] Dmitri Trenin, “Rus'si'a’ s Asia strategy …”, v. c.

[6] Fu Ying, “ How China sees Rus'si'a”, Foreign Affairs , Novjork'o, Januar'o-Februar'o 2016. S -in'o Fu Ying est'as prezid'ant'o de la Komitat'o pri ekster'land'a'j afer'o'j de la Popol'a Naci'a Kongres'o.

[7] Vd Didier Cormorand, “Et po'ur quelques rochers de plus” [“Kaj por kelk'a'j krom'a'j rok'o'j”], Le Mond'e diplomatique , Juni'o 2016.

[8] “La ekster'a politik'o de Rus'land'o : rigard'o al 2018” (en la rus'a). RSMD, raport'o 'n- ro 36, Moskv'o, 2017.

[9] lga Alexeeva kaj Frédéric Lasserre, “ l’évolution des relations si'n'o- russes vue de Moscou  : les limites du rapprochement stratégique ” [“La evolu'o de la ĉin'a'j-rus'a'j rilat'o'j vid'at'a de Moskv'o : la lim'o'j de la strategi'a proksim'iĝ'o”], Perspectives chinoises , 'n- ro 3, 2018, Pariz'o (aper'ont'a).

[10] Je'a'n Radvanyi, “ Les paradoxes de l’Extrême -Orient russe  : façade mari'tim'e dépressive cherche nouveaux moteurs de croissance ”, Regards de l’Observatoire franc'o- russe , Cherche Midi, Pariz'o, 2015.

[11] Mali'n Østervik kaj Natasha Kuhrt, “ The Rus'si'a'n Far East and Rus'si'a'n security policy in the Asia - Pacific regi'o'n”, en Rus'si'a’ s Tur'n to the East …, v. c.

[12] Je'a'n Radvanyi, “ Les paradoxes de l’Extrême -Orient russe …, v. c.]

La program'o pri kun'labor'ad'o atest'as pri tio, la du reg'ist'ar'o'j de kelk'a'j jar'o'j prov'as pli bon'e orient'i kaj en'kadr'ig'i la ekonomi'a'j'n rilat'o'j'n inter la region'o'j de la ĉin'a nord'orient'o kaj la rus'a ekstrem'orient'o : Pekin'o, en si'a zorg'o por region'a dis'volv'ad'o – la ekstrem'orient'o kiel “natur'a” merkat'o de la ĉin'a nord'orient'o –, kaj Moskv'o, en zorg'o por reg'ad'o.[[ Kp Tobi'as Holzlehner, “ Economies of trust. Informality and the stat'e in the Rus'si'a'n- Chinese borderland ”, en Caroline Humphrey (sub la dir. de), Trust and Mistrust in the Economies of the China -Rus'si'a Borderlands , Amsterdam University Press, 2018.

[13] Je'a'n Radvanyi, “ Les paradoxes de l’Extrême -Orient russe …, v. c.

[14] Alexander Gabuev, “ Taming the drag'o'n : How can Rus'si'a benefit from Chinas financial ambitions in the SCO  ?”, 19-'a'n de Mart'o 2015, http :// eng. globalaffairs.ru.

[15] KpChine -Rus'si'e : Moscou à l’initiative fac'e aux nouvelles routes de la soie chinoises ”, Revu'e Défense nationale , 'n- ro 811, Pariz'o, Juni'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a aŭgust'o 2018

Teĥnik'a revoluci'o, geopolitik'a ŝancel'iĝ'o – Elektro'aŭt'o, or'pluv'o por Ĉin'uj'o


Ĉes'ig'i la retro'efik'a'j'n petrol'o'n kaj gas'o'n : jen la promes'o'j de la elektr'a'j aŭt'o'j. Sed la aktual'a entuziasm'o kaŝ'as la nov'a'j'n polu'ad'o'j'n kaj la geopolitik'a'j'n de'pend'ec'o'j'n, kiu'j'n tiu revoluci'o implic'as. Ĉar, pro si'a monopol'o pri cert'a'j krud'material'o'j, Ĉin'uj'o pov'us far'iĝ'i la mond'a ĉef'urb'o de la aŭtomobil'o.



de  Guillaume Pitron

“VIV'U la elektr'a aŭt'o !”, jam en 2009 proklam'is s - ro Carlos Ghosn, ĝeneral'a direktor'o de la grup'o Renault . [1] “Vi pov'as vetur'i sen'pag'e, por ĉiam, per la sun'radi'o'j”, al'don'is en 2013 s - ro El'o'n Musk, tiu de la uson'a grup'o Tesl'a. [2] En Ĉin'uj'o la ĉef'ministr'o Li Keqiang laŭd'as la al'ven'o'n de tiu'j nov'a'j vetur'il'o'j kiel rimed'o'n por “fort'ig'i la ekonomi'a'n kresk'o'n kaj por protekt'i la medi'o'n”. [3] Tiel la interes'o pri la elektr'a aŭtomobil'o re'nask'iĝ'as, pli ol jar'cent'o'n post la rekord'o de La Jamais - Contente [“La Neniam-Kontent'a”], elektr'a vetur'il'o kiu la unu'a sukces'is super'i la rapid'o'n de cent kilo'metr'o'j hor'e, en Achères, apud Pariz'o … en 1899.

La planed'o hav'as hodiaŭ kvar'dek sep urb'eg'o'j'n de pli ol dek milion'o'j da loĝ'ant'o'j, kaj tiu rapid'eg'a urb'ig'o met'as la aer-polu'ad'o'n – kaŭz'o de milion'o'j da antaŭ'temp'a'j mort'o'j – inter la plej grand'a'j'n zorg'o'j'n de kvar miliard'o'j da urb'an'o'j. La fraŭd'o de la aŭtomobil-konstru'ist'o'j por mask'i la danĝer'ec'o'n de la dizel'a'j motor'o'j eĉ kresk'ig'is la mal'fid'o'n al la brul'aĵ-motor'o'j. Kaj la sub'skrib'o de la Pariz'a Inter'konsent'o pri la klimat'o fiks'as tut'mond'a'n ag'ad-kadr'o'n por redukt'i la el'las'o'j'n de forc'ej'efik'a'j gas'o'j, inter kiu'j la sektor'o de la transport'o'j okup'as hodiaŭ 14 el'cent'o'j'n.

Ĉar la brul'aĵ'motor'a'j model'o'j, kiu'j konsum'as tri litr'o'j'n por cent kilo'metr'o'j, ne hav'is la esper'it'a'n sukces'o'n, do al kia'j energi'o'j turn'iĝ'i ? De antaŭ du'on'jar'cent'o la serĉ'ad'o de nov'a'j motor'princip'o'j (vid'u mal'supr'e la glos'ar'o'n) konduk'is al sam'e febr'a'j kiel efemer'a'j entuziasm'o'j : injekt'ad'o Vix , kiu baz'iĝ'as sur uz'ad'o de akv'o (1970-'a'j jar'o'j), dizel'a'j motor'o'j (1980-'a'j jar'o'j), partikl'o-filtr'il'o'j (1990-'a'j jar'o'j), kamp'kultur'a'j brul'aĵ'o'j (2000-'a'j jar'o'j) … Dum oni atend'as, ke la brul'ĉel'o si'a'vic'e vek'u la entuziasm'o'n, la elektr'a energi'o est'as hodiaŭ prezent'at'a kiel la plej bon'a anstataŭ'a teĥnik'o.

“La elektr'o est'as energi'o, kiu'n oni bon'e reg'as, kaj la produkt'ad'a infra'struktur'o jam dispon'ebl'as, klar'ig'as s - ro je'a'n- François Belongey, respond'ec'ul'o pri la aŭtomobil-sektor'o ĉe EY, kabinet'o de ekspertiz'o. Tiu'j vetur'il'o'j est'as percept'at'a'j kiel ne kaŭz'ant'a'j karbon'o'n.” Laŭ ĵus'a enket'o, pli ol ok franc'o'j el dek pens'as, ke la 100-el'cent'e elektr'a'j aŭt'o'j ebl'ig'as redukt'i la medi'a'n damaĝ'o'n kaŭz'at'a'n de la transport'o. [4] Tio'n konfirm'as la Fond'aĵ'o por la natur'o kaj la hom'o ( FNH laŭ la franc'a), star'ig'it'a de s - ro Nicolas Hulot, hodiaŭ ministr'o pi ekonomi'a kaj solidar'a trans'ig'o, kaj laŭ kiu “la medi'a'j atut'o'j de la elektr'a vetur'il'o est'as implic'it'e lig'it'a'j kun la real'ig'o de la energi-trans'ir'o” [5] – malgraŭ ke ekzist'as mult'e pli sobr'a'j analiz'o'j (vid'u … sub'e [ encadré p. 11]).

Impost'a'j instig'o'j kaj sub'ten'o'j al nov'ig'ad'o

La anonc'o de Ĉin'uj'o, en Septembr'o de 2017, ke ĝi el'labor'as kalendar'o'n por mal'permes'i vend'o'n de benzin-vetur'il'o'j, sen'dub'e en la jar'o'j 2030-2040, send'is decid'a'n signal'o'n, akcept'it'a'n ankaŭ en okcident'a'j land'o'j. German'uj'o kaj Nederland'o plan'as la mal'permes'o'n de brul'aĵ-mov'at'a'j vetur'il'o'j ek'de 2025. En Franc'uj'o, en juli'o de 2017, s - ro Hulot eĉ fiks'is la sam'a'n cel'o'n ĉe 2040. En Barat'o la reg'ist'ar'o ne vol'as ke “unu sol'a petrol'a aŭ gas'a vetur'il'o” est'u vend'at'a post 2030. La grand'a'j urb'o'j oft'e spron'as : en 2017 la urb'a'j konsil'ant'o'j de dek'o da urb'eg'o'j, ekzempl'e Pariz'o, Los - Anĝeleso, Auckland kaj Kap'urb'o, promes'is akir'i nur bus'o'j'n kun nenia el'las'o ek'de 2025, kaj mal'permes'i la el'las'o'j'n de karbon'di'oksid'o en grav'a'j zon'o'j de si'a'j urb'o'j ek'de 2030. [6]

Kelk'a'j ŝtat'o'j met'as si'a'n tut'a'n pez'o'n en la batal'o'n, kun impost'o kiel lev'il'o. En Uson'o la akir'ant'o de elektr'a vetur'il'o pov'as esper'i ĝis 7.500 dolar'o'j'n (6.400 eŭr'o'j'n) da impost-redukt'o, dum en German'uj'o li ne pag'as impost'o'n dum dek jar'o'j. La instig'o'j koncern'as ankaŭ la regul'o'j'n. En Kaliforni'o kaj en cert'a'j ĉin'a'j urb'eg'o'j la elektr'a'j vetur'il'o'j hav'as al'ir'o'n al voj'o'j rezerv'it'a'j al kolektiv'a'j transport'o'j. Neces'as ankaŭ proviz'i la teritori'o'n per re'ŝarg'ej'o'j : pli ol 47.000 unu'o'j en Uson'o en 2017 ; preskaŭ 214.000 en Ĉin'uj'o. La sub'ten'o'j al nov'ig'ad'o ne est'as neglekt'at'a'j. En 2017 Brit'uj'o anonc'is invest'o'n de 246 milion'o'j da pund'o'j (217 milion'o'j da eŭr'o'j) en program'o por far'i la land'o'n referenc'o pri elektr'a'j bateri'o'j.

Tiu trans'form'o kun ekologi'a'j virt'o'j cert'ig'as nov'a'n kresk'o'n. Kvankam la elektr'a'j aŭtomobil'o'j kovr'is nur 1 el'cent'o'n de la mond'a aŭtomobil-merkat'o en 2017 (kaj la hibrid'o'j ankaŭ 1 el'cent'o'n), ili'a'j vend'o'j en Franc'uj'o tiu'jar'e kresk'is 17-el'cent'e, dum la ĉiom'a aŭtomobil-vend'o'j progres'is mal'pli ol 5-el'cent'e. [7], por mond'merkat'o taks'at'a je 82 miliard'o'j da eŭr'o'j.

Ekologi'a panace'o, font'o de riĉ'aĵ'o'j kaj de dung'o'j : unu'a'vid'e la trans'form'o al “ĉio elektr'a” evident'as. “Frenez'o”, “mank'o de distanc'o”, “en'am'iĝ'a blind'ec'o”, re'bat'i, kontraŭ ĉia atend'o, s - ro Carlos Tavares dum la aŭtomobil-ekspozici'o de Frankfurt'o en Septembr'o de 2017. “La tut'a ĉi agit'iĝ'o, tiu ĥaos'o pov'as re'turn'i si'n kontraŭ ni, ĉar ni est'os far'int'a'j la mal'bon'a'j'n decid'o'j'n.” La prezid'ant'o de la direkt'ej'o de la grup'o PSA ne vol'as ke “en tri'dek jar'o'j iu'j aŭ ali'a'j mal'kovr'os, ke io ne est'as tiel bel'a kiel ŝajn'as”. Li cit'as la problem'o'j'n lig'it'a'j'n kun la re'ciklad'o de la bateri'o'j aŭ kun la “mastr'um'ad'o de la mal'oft'eg'a'j krud'material'o'j” [8]

La trans'ir'o al la elektr'a transport'o efektiv'e implic'as modif'ad'o'n de ni'a konsum'ad'o de natur'resurs'o'j. Dum ni est'as hodiaŭ larĝ'e de'pend'a'j de la petrol'o, ni'a'j transport-manier'o'j pov'us montr'iĝ'i de pli kaj pli de'pend'a'j de tri'dek'o da mal'oft'eg'a'j metal'o'j. Galium'o, tantal'o, kobalt'o, platin'oid'o'j, tungsten'o [volfram'o], mal'oft'eg'a'j mineral'o'j : unu min'ej'o hav'as nur eg'e mal'grand'a'j'n kvant'o'j'n de tiu'j metal'o'j kun fabel'e bon'a'j elektron'ik'a'j, optik'a'j kaj magnet'a'j ec'o'j. Sen ili preskaŭ ĉiu'j vend'at'a'j elektr'a'j vetur'il'o'j rest'us sen'mov'a'j. Ekzempl'e oni trov'as ĝis tri kilo'gram'o'j'n kaj du'on'o da mal'oft'eg'a'j mineral'o'j – klas'o de dek kvin metal'o'j – en la elektr'o-magnet'o'j, de dek ĝis du'dek kilo'gram'o'j da kobalt'o kaj ĝis ses'dek kilo'gram'o'j da mal'pli mal'oft'eg'a mineral'o, liti'o, en la bateri'o de unu sol'a vetur'il'o. Ali'a, la ceriumo, met'iĝ'as sur la front'fenestr'o por evit'i grat'aĵ'o'j'n. En la kabin'o, la ekran'o'j de likv'a'j kristal'o'j en'ten'as eŭropi'o'n kaj ceri'o'n …

Nu, la el'min'ad'o kaj rafin'ad'o de tiu'j material'o'j okaz'as per procez'o'j tre polu'ant'a'j. Tiu real'o okul'frap'as en Ĉin'uj'o, land'o kiu produkt'as la grand'a'n pli'mult'o'n de tiu'j resurs'o'j. La aŭtonom'a region'o Intern'a Mongol'uj'o, mond'e plej grav'a zon'o de el'min'ad'o kaj de rafin'ad'o de mal'oft'eg'a'j mineral'o'j, nord-okcident'e de Pekin'o, est'as detru'it'a de sub'ĉiel'a'j min'ej'o'j. Apud la fabrik'o'j de la min'ej'a gigant'o Baogang, en la okcident'o de tiu region'o, grand'eg'a art'e'far'it'a rezerv'ej'o, la Weikuang Dam, intermit'e trans'bord'iĝ'as en la Flav'a'n River'o'n ( Huang He), post kolekt'i la venen'a'j'n el'flu'aĵ'o'j'n de la fabrik'o'j, kiu'j pri'trakt'as la mineral'o'j'n.

En Dalahai, loĝ'lok'o el brik'o'j kaj tegol'o'j aparten'ant'a al la rezerv'ej'o, la kelk'mil'o'j da loĝ'ant'o'j, kiu'j ne for'ir'is, spir'ad'as, trink'ad'as kaj manĝ'ad'as la venen'a'j'n el'ĵet'aĵ'o'j'n de la ĉirkaŭ'a'j rafin'ad-fabrik'o'j. S -in'o Li Xinxia, 54-jar'a, konfid'as al ni, ke post medicin'a'j test'o'j la lok'o est'is krom'nom'at'a “la kancer-vilaĝ'o” : “Ni sci'as, ke ni spir'ad'as venen'a'n aer'o'n kaj ke ni ne viv'os plu long'a'n temp'o'n.” Pur'ig'ad'o de unu tun'o da mal'oft'eg'a'j mineral'o'j polu'as almenaŭ du'cent kub'a'j metr'o'j da akv'o. [9] La kamp'ul'o'j kaj la loĝ'ant'o'j de la min'ej'a'j region'o'j est'as do sub'met'it'a'j al fort'a akv'o-stres'o. En Ĉili'o, la mond'a plej grand'a produkt'ist'o de kupr'o, la akv'o-deficit'o est'as tiom grand'a, ke ek'de la jar'o 2016 la min'ej'a'j grup'o'j dev'os uz'i 50 el'cent'o'j'n da sens'al'ig'it'a mar'akv'o [10] – proced'o, kiu est'as ekstrem'e energi'vor'a. La kaz'o'j de polu'ad'o kaŭz'at'a de el'min'ad'o kaj rafin'ad'o de mal'oft'eg'a'j mineral'o'j observ'ebl'as en Ĉili'o, en la Demokrati'a Respublik'o Kong'o ( DRK), en Uson'o aŭ ankaŭ en Kazaĥ'uj'o, kaj montr'as surpriz'a'n paradoks'o'n : la ek'uz'ad'o de vetur'il'o'j laŭd'at'a'j pro si'a pur'ec'o bezon'as el'min'ad'o'n de mal'pur'a'j metal'o'j – sed mal'proksim'e de la okul'o'j kaj de la film'il'o'j.

Ĉar ili ne est'as inform'it'a'j pri la de'ven'o de tiu'j resurs'o'j,kiu'j'n la industri'ist'o'j pen'as por re'ciklad'i kaj anstataŭ'ig'i, la plej mult'a'j okcident'an'o'j ne sci'as pri tio. La mal'proksim'o de la min'ej'o'j est'as la ĉef'a kaŭz'o. En la 1990-'a'j jar'o'j strikt'a'j ekologi'a'j regul'o'j dev'ig'is okcident'a'j'n min'ej-entrepren'o'j'n kaj rafin'ad-grup'o'j'n ferm'i aŭ trans'lok'i si'a'j'n produkt'ej'o'j'n de mal'oft'eg'a'j mineral'o'j. Ĉin'uj'o, kandidat'o facil'e trov'it'a por re'komenc'i tiu'j'n fi-ag'ad'o'j'n, tiam engaĝ'iĝ'is en ambici'a strategi'o de industri'a dis'volv'ad'o … je la prez'o de detru'ad'o de si'a'j ekologi'a'j sistem'o'j. [11] “La ĉin'a popol'o ofer'is si'a'n medi'o'n por nutr'i la tut'a'n planed'o'n je mal'oft'eg'a'j mineral'o'j”, konced'as s -in'o Vivian Wu, special'ist'o pri mal'oft'eg'a'j mineral'o'j, kiu labor'as en ĉin'a branĉ'o de la ĥemi'firma'o Solvay . Laŭ tio oni dev'as aprez'i kun mult'a rezerv'o la “pur'a'j'n” aŭtomobil'o'j'n aŭ vetur'il'o'j'n kun nul'a el'las'o, kiu'j'n la industri'ist'o'j laŭd'eg'as. Elektr'a aŭtomobil'o cert'e ne el'ĵet'as karbon'o'n dum ĝi mov'iĝ'as ; sed ĝi'a medi'a damaĝ'o est'as met'it'a en sfer'o'n antaŭ la vend'o, en region'o'j'n, kie la material'o'j, el kiu ĝi konsist'as, est'as el'min'at'a'j, rafin'at'a'j kaj kun'met'at'a'j. Oni sonĝ'as pri Metropol'is, la urb'o imag'it'a de la film'ist'o Fritz Lang en la sam'nom'a film'o (1927), kie la labor'ant'a'j klas'o'j spir'ad'as venen'a'j'n fum'o'j'n por produkt'i la riĉ'aĵ'o'j'n de la dorlot'at'a'j kaj sen'energi'a'j burĝ'a'j klas'o'j.

Uson'o plend'as ĉe la MOK

La trans'ir'o al elektr'o-mov'iĝ'o pov'us ankaŭ hav'i mal'agrabl'a'j'n sekv'o'j'n por la industri'o. “Dum jar'cent'o la ĉin'o'j kur'ad'is post la motor'o de intern'a brul'ad'o, pag'at'e al ni tantiem'o'j'n”, memor'ig'is s - ro Tavares en Frankfurt'o. Nu, ni'a ŝat'eg'o por la elektr'a aŭt'o kaj la ek'flor'ad'o de tiu teĥnologi'o pov'us nul'ig'i tiu'n okcident'a'n antaŭ'ec'o'n kaj don'i al Pekin'o la okaz'o'n “lud'i ne esper'it'a'n rol'o'n en la aŭtomobil-sektor'o”, klar'ig'as Laurent Horvath, geo'ekonomik'ist'o pri energi'o.

Neniu ali'a ŝtat'o konstru'is tiom ambici'a'n strategi'o'n en la elektro'transport'o kiom Ĉin'uj'o. En 2015 la plan'o “ Made in China 2015” far'is la aŭt'o'bateri'o'j'n industri'a prioritat'o. Krom'e, la land'o hav'as la avantaĝ'o'n de si'a gigant'a intern'a merkat'o, kiu favor'as laŭ'ŝtup'a'n ŝpar'ad'o'n kaj ebl'ig'as al si'a'j konstru'ist'o'j akir'i konkurenc'kapabl'o'n. Kaj, por rapid'ig'i tiu'n nov'a'n ek'ir'o'n, Pekin'o pov'as kalkul'i kun la produkt'ad'o de mal'oft'eg'a'j metal'o'j, kiu'j'n ĝi bezon'as. Ĉar, de'lok'ant'e la min'ej'a'n polu'ad'o'n, la Okcident'o ankaŭ for'ced'is al rival'o la monopol'o'n pri la strategi'a'j material'o'j por la elektr'a vetur'il'o : Ĉin'uj'o produkt'as 94 el'cent'o'j'n de la magnezi'o, 69 el'cent'o'j'n de la natur'a grafit'o kaj 84 el'cent'o'j'n de la tungsten'o konsum'at'a'j en la mond'o. La proporci'o'j ating'as eĉ 95 el'cent'o'j'n por cert'a'j mal'oft'eg'a'j mineral'o'j.

Ĉin'uj'o uz'as tiu'n pozici'o'n vend'ant'e cert'a'j'n resurs'o'j'n ĝis 20 el'cent'o'j pli kost'e al si'a'j ekster'land'a'j klient'o'j. Uson'o, akuz'ant'e ĝi'n “mal'avantaĝ'ig'i la uson'a'j'n produkt'ist'o'j'n”, en 2016 de'met'is plend'o'n ĉe la Mond'a Organiz'aĵ'o pri Komerc'o (MOK). Krom'e, ek'de la komenc'o de la 2000-'a'j jar'o'j, Pekin'o redukt'as si'a'j'n eksport'o'j'n de divers'a'j material'o'j, ekzempl'e molibden'o, fluor'id'o, magnezi'o aŭ flav'a fosfor'o. Laŭ la Eŭrop'a Komision'o, mult'eg'a'j metal'o'j en'ten'at'a'j en elektr'a'j vetur'il'o'j jam far'iĝ'is “kriz'a'j”, do minac'as romp'o de proviz'ad'o. [12]

Tiu'j manovr'o'j met'as la okcident'a'j'n industri'ist'o'j'n antaŭ dilem'o'n : ĉu daŭr'ig'i la produkt'ad-rimed'o'j'n tie, kie ĝi est'as, kun la risk'o ke ili mal'rapid'iĝ'os pro mank'o de proviz'ad'o ? Aŭ ĉu de'lok'i en Ĉin'uj'o'n por ĝu'i sen'lim'a'n al'ir'o'n al la krud'material'o'j ? La mal'mult'e'kost'a labor'fort'o ven'ant'a el la intern'a'j region'o'j, la mal'alt'a kost'o de kapital'o – ebl'ig'at'a ĉef'e per politik'o de mal'pli'valor'ig'o de la juan'o – kaj la fort'a potencial'o de la ĉin'a merkat'o jam konvink'is mult'a'j'n inter ili pri de'lok'ad'o. Laŭ Dudley Kingsnorth, profesor'o ĉe la universitat'o Dudley (Aŭstrali'o), “la al'ir'o al mal'oft'eg'a'j mineral'o'j liver'is krom'a'n motiv'o'n por de'lok'i la fabrik'o'j'n”.

Ek'de 1994, la ekster'land'a'j grup'o'j kiu'j instal'iĝ'as en Ĉin'uj'o dev'as star'ig'i komun'a'j'n entrepren'o'j'n, en kiu'j ili pov'as posed'i ne pli ol 50 el'cent'o'j'n de la part'o'j. Tiu jur'a struktur'o ebl'ig'is al ili'a'j ĉin'a'j koleg'o'j rapid'ig'i la trans'ig'o'n de okcident'a'j teĥnologi'o'j kaj post'ating'i la part'o'n de si'a post'rest'int'ec'o. Pekin'o eĉ arog'is al si, por tri jar'dek'o, la produkt'ad'o'n kaj patent'o'j'n de la elektr'a'j magnet'o'j, fabrik'at'a'j per neodim'o (mal'oft'eg'a mineral'o) kaj ne mal'hav'ebl'a por la fabrik'ad'o de la plej mult'a'j elektr'o-motor'o'j.

Rezult'o : dum fin'e de la 1990-'a jar'dek'o Japan'uj'o, Uson'o kaj Eŭrop'o divid'is inter si 90 el'cent'o'j'n de la merkat'o, Ĉin'uj'o nun reg'as tri kvar'on'o'j'n de la produkt'ad'o. La magnet'o'j fabrik'iĝ'as en Baotuo, urb'o en la Intern'a Mongol'uj'o krom'nom'at'a de si'a'j loĝ'ant'o'j “Silic'o'n Valley de mal'oft'eg'a'j mineral'o'j”. La esprim'o ne est'as banal'a, ĉar, laŭ la ĉin'a logik'o, tiu kiu posed'as la mineral'o'n ankaŭ reg'as la industri'a'n far'manier'o'n.

Pekin'o re'produkt'is tiu'n scen'ar'o'n per la bateri'o'j. Ĉin'uj'o hav'as nur mal'grand'a'n part'o'n de la mond'a produkt'ad'o de kobalt'o, mineral'o ne'mal'hav'ebl'a por fabrik'i elektr'ig'il'o'j'n de liti'o-jon'o kaj por kiu la DRK respond'as al proksim'um'e 60 el'cent'o'j'n de la postul'o. La kurs'o pli ol tri'obl'iĝ'is ek'de 2016 kaj tiel en la last'a'j monat'o'j dev'ig'is BMW kaj Volkswagen far'i rekt'a'j'n inter'trakt'ad'o'j'n kun min'ej'a'j grup'o'j por sekur'ig'i si'a'j'n proviz'o'j'n. Tamen la ĉin'a special'ist'o pri produkt'ad'o de material'o'j por bateri'o'j, Jingmen Gem, oficial'ig'is, la 15-'a'n de mart'o 2018, tri'jar'a'n kontrakt'o'n pri la tri'on'o de la ĉiu'jar'a produkt'o de kobalt'o en la DRK de la brit'a-svis'a komerc'a grup'o Glencore . La fabrik'ant'o'j de ĉin'a'j bateri'o'j, ekzempl'e Wanxiang, BYD Auto Contemporary Amperex Technology Co. Limited ( CATL) tiel akapar'as 80 el'cent'o'j'n de la kong'a kobalt'o.

Laŭ tiu ritm'o, en 2020 Ĉin'uj'o dev'us produkt'i kvar elektr'a'j'n bateri'o'j'n el kvin vend'at'a'j en la mond'o. Est'as ver'ŝajn'e ke, fidel'a al si'a logik'o, ĝi “ne kontent'iĝ'as per vend'ad'o de bateri'o'j en la tut'a mond'o”, sed “produkt'os bateri'o'j'n en Ĉin'uj'o kaj vend'os elektr'o-vetur'il'o'j'n en la tut'a mond'o”, prognoz'is en Mart'o s - ro Iv'a'n Glasenberg, ĝeneral'a direktor'o de Glencore . [13] La merkat-analiz'o'j prav'ig'as li'n, ĉar ses el la dek mond'e plej grand'a'j konstru'ist'o'j de elektr'a'j vetur'il'o'j est'as nun ĉin'a'j : BYD, Shanghai Automotive Industry Corporation ( SAIC), Dongfeng Motor Corporation, Geely, FAW Group kaj Beijing Automotive Industri'e Holding Co . Brusel'o la 11-'a'n de Oktobr'o 2017 anonc'is la star'ig'o'n de Eŭrop'a Alianc'o pri Bateri'o'j por kontraŭ'star'i la ĉin'a'n avanc'o'n.

“Sak'strat'o se oni serĉ'as am'as-solv'o'n”

INTER'TEMP'E oni ja pov'as demand'i si'n : trans'ir'ant'e de la brul'aĵ'a al la elektr'a vetur'il'o, ĉu la okcident'a'j land'o'j ne naiv'e kre'as komerc'a'n vund'iĝ'ebl'o'n en branĉ'o kiu dung'as 12,6 milion'o'j da hom'o'j en Eŭrop'o kaj 7,25 milion'o'j en Uson'o ? Laŭ la mal'raci'a'j bezon'o'j, kiu'j'n ĝi kre'as pri mal'oft'eg'a'j metal'o'j kaj pri energi'o, “la elektr'a vetur'il'o est'as sak'strat'o, se oni serĉ'as am'as-solv'o'n”, opini'as s - ro Je'a'n- Marc Jancovici, asoci'a fond'int'o de la konsil-kabinet'o Carbone 4. Konsider'e ĝi'a'j'n teĥnik'a'j'n lim'o'j'n – nom'e ĝi'a'n mal'fort'a'n ating'o'pov'o'n –, la elektr'a transport'o est'as adapt'it'a al mal'long'a'j urb'a'j vetur'ad'o'j, dum la brul'aĵ'a kaj hidrogen'a taŭg'as pli por long'a'j vetur'ad'o'j, apud vetur'il'o'j per gas'o aŭ per sintez'a benzin'o. La japan'a grup'o Toyota vet'as pri la Mirai , model'o dot'it'a per brul'ad'ĉel'o, kaj pri la nov'a re'ŝarg'ebl'a hibrid'o Pri'us.

“Oni dev'us adopt'i si'n'ten'o'n je 360 grad'o'j, kun la energi'a (…), teĥnologi'a, jur'a, geopolitik'a dimensi'o'j”, postul'is s - ro Tavares dum la Inter'naci'a Ekspozici'o de Aŭtomobil'o de Ĝenev'o, last'a'n Mart'o'n. [14] Ĉar la era'o de elektr'a vetur'il'o, anstataŭ est'i la sol'a ĉiu'tag'a mov'iĝ'form'o de la uz'ant'o'j, pov'us eg'e rapid'ig'i nov'a'n trans'form'eg'o'n de la tut'mond'a ekonomi'o – ĉi-foj'e profit'e al Ĉin'uj'o.

Guillaume PITRON.


La aŭtor'o

Guillaume Pitron
Ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

En Ĉin'uj'o, la ruĝ'a lini'o de la verd'a voj'turn'iĝ'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] “La voiture électrique  : fantastique ou polémique  ?”, 28-'a'n de Septembr'o 2009.

[2] Adam Vaughan, “El'o'n Musk : Oil campaign against electric cars 'is lik'e big tobacco lobbying ”, The Guardian , London'o, 24-'a'n de Oktobr'o2013.

[3] Manny Salvacion, “Premier Li urges creation of mor'e charging sites for EV”.

[4] Les Français et l’impact environnemental de leurs déplacements ”, Harris Interactive , Pariz'o, Februar'o 2018.

[5] “Le véhicule électrique dans la transition écologique en Franc'e”, Pariz'o, Decembr'o 2017.

[6] Déclaration du C 40 po'ur des rues sans énergie fossile, 2017.

[7] Laŭ la Komitat'o de la franc'a'j aŭtomobil-konstru'ist'o'j ( CCFA).] La pli grand'a stok'ad-kapacit'o de bateri'o'j, la grand'a mal'kresk'o de ili'a'j produkt'ad-kost'o'j kaj la divers'ig'o de la propon'at'a'j model'o'j kun'e efik'as por ke, laŭ la plej optimism'a'j taks'o'j, la part'e aŭ tut'e elektr'a'j vetur'il'o'j est'os 43 el'cent'o'j de la vend'o'j en Eŭrop'o ĝis 2025, kaj 36 el'cent'o'j en Ĉin'uj'o,[[“Futur'e of 'e-mobil'it”, Discussion Document , Roland Berger, Munĥen'o, 23-'a'n de Januar'o 2018.

[8] Imposer la technologie du véhicule électrique est un'e foli'e, estim'e Carlos Tavares, 13-'a'n de Septembr'o 2017.

[9] Oscar Allendorf, Dwindling supplies of rar'e earth metals hinder Chinas sift from coal ”, TrendinTech , 7-'a'n de Septembr'o 2016.

[10] Ju'a'n Andres Abarca, Seawater use in Chiles mines grows by 'a third, BNAmericas, 16-'a'n de Juni'o 2016.

[11] Vd Olivier Zajec, Comment la Chine 'a gagné la bataille des métaux stratégiques ”, Le Mond'e diplomatique , Novembr'o de 2010.

[12] Communication de la Commission européenne relativ'e à la list'e 2017 des matières premières critiques po'ur l ’Uni'o'n européenne, Brusel'o, 13-'a'n de Septembr'e 2017

[13] Muryel Jacque, “ Glencore 'n’ hésiterait pas à vendre ses mines de cobalt à la Chine ”, Les Échos , Pariz'o, 21-'a'n de Mart'o 2018.

[14] Je'a'n Savary, “ Voiture électrique, un nouveau fiasco environnemental  ?”, 12-'a'n de Mart'o 2011.


Akcept'ej'o >> 1'a aŭgust'o 2018

"Kred'sistem'o kiu pli rilat'as al religi'o ol scienc'o"

Kio'n cel'as la mit'o de trans'human'ism'o ?


De la jar'o 1000 ĝis la atom'bomb'o, la histori'o'n de la hom'ar'o karakteriz'as la tim'o pri la fin'o de la mond'o. Ek'de la komenc'o de la 21'a jar'cent'o, la minac'o de ne'reg'ebl'a teknik'ar'o, kiu super'os kaj post'e renvers'os ni'a'n speci'o'n, hant'as koment'ist'o'j'n. Per art'e'far'it'a inteligent'ec'o kaj cifer'ec'a'j protez'o'j, Hom'o sapiens ebl'e est'os sub'met'it'a al la sort'o de Frankenŝtejno. Sed kiu dis'kon'ig'as ĉi tiu'n grand'a'n rakont'o'n, kaj kiu profit'as de ĝi ?



de  Charles PERRAGIN kaj Guillaume RENOUARD

"Mi kred'as ke la dis'volv'iĝ'o de plen'a art'e'far'it'a inteligent'ec'o pov'us signif'i la fin'o'n de la hom'ar'o". Kiam Stephen Hawking mort'is, en mart'o 2018, ĉi tiu fam'a cit'aĵ'o de la astr'o'fizik'ist'o re'son'is en la gazet'ar'o kaj en soci'a'j ret'o'j. De'long'e lim'ig'it'a al scienc'fikci'o, la tim'o pri art'e'far'it'a inteligent'ec'o est'as publik'e debat'at'a en last'a'j jar'o'j, foj'e en la kun'tekst'o de la aŭtomaci'o de meti'o'j kaj sekv'a sen'labor'ec'o, aŭ de la ne'mal'pli terur'a perspektiv'o de mort'ig'a'j robot'o'j [1].

De la filozof'o kaj esplor'ist'o Nick Bostrom  [2] ĝis El'o'n Musk, la fond'int'o de Tesl'a kaj SpaceX , divers'a'j eminent'ul'o'j al'don'as al la avert'o'j pri la risk'o, ke la hom'ar'o pov'us est'i minac'at'a de "ekstrem'e inteligent'a'j" kaj potencial'e ne're'ten'ebl'a'j maŝin'o'j. Musk kred'as ke ili est'as pli danĝer'a'j ol atom'arm'il'o'j. Al ĉi tiu tim'o al'don'iĝ'as tiu de trans'human'ism'o, ideologi'o nask'iĝ'int'a en 1980 en Silic'o'n Valley , kiu promes'as ke nov'a'j teknik'ar'o'j kaj art'e'far'it'a inteligent'ec'o pli'bon'ig'os hom'o'j'n fizik'e kaj mens'e, kun la perspektiv'o de fuzi'o inter hom'o'j kaj maŝin'o'j [3]. Tiel fru'e kiel 2002, la ekonomik'ist'o kaj filozof'o Franc'is Fukuyama rigard'is ĉi tiu'j'n ide'o'j'n kiel la plej grand'a'n danĝer'o'n en la histori'o de la hom'ar'o [4].

Ĉi tiu supoz'o, ke la maŝin'o baldaŭ pov'us super'i la hom'o'n, hav'as nom'o'n : la "apart'aĵ'o" [5], termin'o unu'a'foj'e uz'it'a en la artikol'o ’ The coming technological singularity ’ de la uson'a scienc'fikci'a aŭtor'o Vernor Vinge en 1993 [6]. Tem'as pri ne'specif'it'a dat'o kiam art'e'far'it'a inteligent'ec'o super'os ni'a'n, kaj sekv'e en'konduk'os nov'a'n epok'o'n kiu'n ni'a'j hom'a'j cerb'o'j ne kapabl'as koncept'i. Vinge mem hav'is si'a'j'n antaŭ'ul'o'j'n kaj inspir'int'o'j'n : la diskut'o de la matematik'ist'o Stanislaw Ulam pri la ĉiam pli rapid'a akcel'o de la teknik'a progres'o, la verk'o'j de Isaac Asimov ( The Last Question , 1956) kaj Philip K. Dick ( Vulcans Hammer , 1960 ; The Electric Ant, 1969), la konjekt'o'j de la statistik'ist'o Irving John Good pri ekstrem'e inteligent'a'j maŝin'o'j.

Konstat'it'a kiel kern'a afer'o far'e de la industri'o'j kaj intelekt'ul'o'j de Silic'o'n Valley, la apart'aĵ'o far'iĝ'is pens'o'skol'o en la 2000'a'j jar'o'j. Iu'j, kiel Raymond Kurzweil, fervor'a trans'human'ist'o kaj esplor'ist'o ĉe Google, rigard'as ĝi'n ne kiel katastrof'o'n sed dezir'ind'a'n event'o'n. Kvankam tia'j tekno -optimist'o'j rest'as mal'pli'mult'o, ĉiu'j ĉi analiz'ist'o'j konsent'as pri unu punkt'o : la ne'halt'ig'ebl'a kaj ĉiam pli rapid'a antaŭ'e'n'ir'o de teknik'a progres'o far'as la apart'aĵ'o'n ne'evit'ebl'a. Prefer'e ol prov'i mal'help'i ĝi'n, oni dev'us prepar'i la hom'ar'o'n por ĝi'a al'ven'o, por lim'ig'i ĝi'a'j'n negativ'a'j'n sekv'o'j'n.

"Mal'trankvil'a erotik'ig'o de la progres'o"

Sed paradoks'o far'iĝ'as evident'a : apokalips'a aŭ prevent'a, ĉi tiu'j hipotez'o'j de'ven'as de esplor'ist'o'j kaj industri'ist'o'j kiu'j mem okup'iĝ'as pri la evolu'ig'o de tio, kontraŭ kio ili kampanj'as. Stimul'at'a de mon'o el Silic'o'n Valley , okaz'as dis'mult'iĝ'o de organiz'aĵ'o'j kaj komitat'o'j pri la etik'o kiu dev'us antaŭ'gard'i kontraŭ la insurekci'o de la maŝin'o'j per la promulg'o de norm'o'j kaj regul'o'j.

Ekzempl'e, por propagand'i art'e'far'it'a'n inteligent'ec'o'n hom'am'a'n, la asoci'o OpenAI est'is fond'it'a en 2015 de entrepren'estr'o'j kiu'j inklud'is El'o'n Musk, Sam Altman, estr'o de la tre potenc'a kov'ej'o de nov'entrepren'o'j Y Combinator , kaj Peter Thiel, kun'fond'int'o de PayPal . S - ro Musk far'is mal'avar'a'n donac'o'n de USD 10 milion'o'j (preskaŭ 8,5 milion'o'j da eŭr'o'j) al la Futur'e of Life Institut'e - lanĉ'it'a de, inter'ali'e, kun'fond'int'o de Skype Ja'a'n Tallinn - kiu prov'as redukt'i la "ekzist'ec'a'j'n risk'o'j'n" rilat'e al la evolu'ad'o de teknik'ar'o'j. La Singularity University , kiu cel'as eduk'i kaj pov'ig'i protagonist'o'j'n de la cifer'ec'a industri'o front'e al "la grand'a'j defi'o'j de la hom'ar'o", mal'ferm'iĝ'is dank'e al la financ'ad'o de kadr'ul'o'j, inĝenier'o'j kaj ese'ist'o'j kiel s - ro Kurzweil kaj Peter Diamandis kiu hav'as special'a'n interes'o'n pri kosm'a turism'o kaj la min'ad'o de asteroid'o'j. Kiam tem'as pri la Partner'ec'o pri AI por Util'i al Hom'o'j kaj la Soci'o, lanĉ'it'a kun grand'a fanfar'o en septembr'o 2016 por antaŭ'e'n'ig'i "bon'a'j'n praktik'o'j'n", ĝi'a'j fond'int'o'j inkluziv'as Google , Apple , Facebook , Am'az'o'n, Microsoft kaj IBM . La list'o est'as eĉ pli long'a, sed ĉiu'j ĉi firma'o'j divid'as kun s - ro Diamandis la kred'o'n ke "iu'n tag'o'n, la politik'a'j gvid'ant'o'j vek'iĝ'os, kaj est'os tro mal'fru'e. Ni dev'as antaŭ'e'n'ir'i. Mi pli kred'as je la potenc'o de entrepren'ist'o'j ol je politik'ist'o'j, aŭ eĉ je la ĝeneral'a politik'a sistem'o [7]."

En si'a libr'o Le Mythe de la Singularité , la komput'ik'ist'o kaj filozof'o Je'a'n-Gabriel Ganascia resum'as ĉi tiu'n situaci'o'n iom humur'e : "Ni tial al'front'as "fajr'esting'ist'o'j'n-incendi'ant'o'j'n" kiu'j kaj intenc'e ek'brul'ig'as incendi'o'n, kaj ŝajn'ig'as prov'i esting'i ĝi'n por ŝajn'i hero'a'j" [8]. Efektiv'e, la mem'proklam'it'a filantropi'o de ĉi tiu'j firma'o'j ne bon'e kongru'as kun ili'a kondut'o en la kamp'o de impost'o'j kaj la labor'leĝ'o. Kial, do, ili financ'as struktur'o'j'n kiu'j, per la uz'o de esplor'ist'o'j kaj filozof'o'j, dis'vast'ig'as katastrof'a'j'n prognoz'o'j'n pri la sekv'o'j de la teknik'ar'o'j kiu'j'n ili dis'volv'as ?

Ĉu aŭ ne El'o'n Musk kaj Mark Zuckerberg (la fond'int'o de Facebook ) sent'as si'n sincer'e dev'ont'ig'it'a'j al la misi'o de la re'nov'ig'o kaj ĝis'dat'ig'o de progres'o laŭ la ideal'o de la Kler'ism'o, est'as sen'dub'e ke ili est'as komerc'ist'o'j. Ili'a sukces'o de'ven'as de model'o kiu est'as establ'it'a dum du jar'dek'o'j : dis'kon'ig'i problem'o'n kies solv'o'n ili prepar'iĝ'as komerc'ig'i. Pli'long'ig'i la mez'a'n viv'daŭr'o'n, kaj pli'larĝ'ig'i mens'a'j'n aŭ fizik'a'j'n kapabl'o'j'n, est'as esper'ig'a merkat'o kiu pov'us super'i USD 1 miliard'o'n ĝis 2020. Ĝi ankaŭ est'as bon'a reklam'o'n, met'ant'e la cifer'ec'a'n industri'o'n kern'e de la hom'a est'ont'ec'o ... kaj de la atent'o de invest'ant'o'j. De kelk'a'j jar'o'j, Francesco Panese, profesor'o pri la soci'ologi'o de medikament'o'j kaj scienc'o'j ĉe la Universitat'o de Laŭzan'o, vid'as nov'e aper'ant'a'n utopi'a'n aŭ mal'utopi'a'n "ekonomi'o'n de la promes'o". "La ek'aper'o de nov'entrepren'o'j en la mond'o de la teknik'ar'o est'as baz'it'a sur la invest'o'j de risk'o'kapital'ist'o'j kiu'j dispon'ig'as financ'o'j'n respond'e al promes'o'j pri grand'a'j trans'form'iĝ'o'j de la mond'o" li klar'ig'is. Konsider'e la diverĝ'o'n inter nov'ig'em'a'j teknik'a'j fak'ul'o'j kaj kapital'ist'a'j ne'inic'it'o'j, tio, kio'n la soci'olog'o nom'as la "mal'trankvil'a erotik'ig'o de progres'o" pov'us est'i metod'o por "de'log'i la ne'fak'ul'o'n".

Jes ne'fak'ul'o'j, sed ne stult'ul'o'j. Ĉi tiu'j'n " teknopromesojn " sistem'ec'e akompan'as pragmat'a parol'o mal'pli direkt'at'a al la amas'komunik'il'o'j. La invest'ant'o'j mem ebl'e ne ver'e atend'as est'i frid'ig'it'a'j por vojaĝ'i en la kosm'o aŭ re'viv'iĝ'i post la mort'o, sed ili sci'as ke ĉi tiu'j esplor'o'j est'ig'os pli'bon'ig'it'a'j'n procez'o'j'n de konserv'ad'o kiu'j interes'os, ekzempl'e, ĉen'o'j'n da super'bazar'o'j. Promes'i etern'a'n viv'o'n por pli bon'e frid'ig'i file'o'j'n de moru'o'j ? "Mult'a'j esplor'ist'o'j kaj entrepren'ist'o'j, kiu'j est'as tre si'n'gard'a'j en super'lern'ej'a kun'tekst'o, em'as far'i sensaci'ism'a'j'n komunik'aĵ'o'j'n kiam ili parol'as al la gazet'ar'o en rekt'a petal'vok'o al invest'ant'o'j, kiu'j plej'part'e hav'as lim'ig'it'a'n teknik'a'n sci'o'n kaj grand'part'e de'pend'as por inform'o'j je The New York Times kaj The Wall Street Journal " dir'as Zachary Chase Lipton, esplor'ist'o pri maŝin'lern'ad'o ĉe Carnegie Mellon University, kiu klopod'as per si'a blog'o Approximately Correct mal'konstru'i la fantazi'o'j'n pri art'e'far'it'a inteligent'ec'o.

Laŭ Gabriel Dorthe, filozof'o kiu al'iĝ'is al la Trans'human'ism'a Asoci'o de Franci'o cel'e al si'a'j esplor'o'j, "ĉi tiu horor'a propagand'o en la amas'komunik'il'o'j mal'klar'ig'as kaj bagatel'ig'as iom da konkret'a'j aplik'o'j de art'e'far'it'a inteligent'ec'o". Ĉi tiu'j inkluziv'as algoritm'o'j'n por help'i decid'o'farad'o'n destin'it'a'j'n por simpl'ig'i hom'a'j'n elekt'o'j'n kaj kiu'j jam est'as uz'at'a'j de la polic'o, la justic'o, asekur'a'j kompani'o'j kaj fak'o'j pri hom'fort'o en Uson'o. Tut'e ne'rimark'it'a de la amas'komunik'il'o'j, la matematik'ist'o Cathy 'O’ Neil relief'ig'is en si'a libr'o ’ Weapons of Math Destruction ’ (Arm'il'o'j de matematik'a detru'o) [9] la sekv'o'j'n de la uz'o de ĉi tiu'j algoritm'o'j por la plej vund'ebl'a'j loĝ'ant'ar'o'j [10] : ĉi tia program'o, ekzempl'e, klasifik'as kiel potencial'e danĝer'a'j'n individu'o'j'n kiu'j far'is neniu'n krim'o'n krom loĝ'i en mal'riĉ'a kvartal'o. Ja tem'o grav'a, sed tut'e ne tiel fascin'a kiel la fin'o de la hom'ar'o ...

"Ni ĉiu'j est'as komplic'a'j en ĉi tio, eĉ esplor'ist'o'j. Trans'human'ism'o ebl'ig'as al tiu'j, kiu'j labor'as en esplor'o'j, el'don'i libr'o'j'n kaj artikol'o'j'n pri la en'danĝer'ig'it'a hom'ar'o, ricev'i posten'o'j'n, ktp " dir'is Dorthe. En 2014, pli ol ok cent person'o'j, inter ili grand'a nombr'o da esplor'ist'o'j kaj ne mal'pli ol 300 neŭr'o'biolog'o'j, sub'skrib'is mal'ferm'a'n leter'o'n kontraŭ la Hum'a'n Brain Project . Tiu projekt'o est'as esplor'program'o kun buĝet'o de 1,2 miliard'o da eŭr'o'j (el kiu'j 500 milion'o'j est'as el Eŭrop'o) por re'kre'i, ĝis 2024, hom'a'n cerb'o'n per'e de super'komput'il'o. Kiel mult'a'j tiu'temp'e, Richard Hahnloser, profesor'o pri neŭr'o'scienc'o ĉe la Universitat'o de Zurik'o, akr'e kritik'is "vant'a'j'n promes'o'j'n " [11], la mank'o'n de scienc'ist'o'j en la instituci'o'j kiu'j respond'ec'as pri la projekt'o kaj la influ'o'n de fabrik'ist'o'j pli al'log'at'a'j de la perspektiv'o de pli potenc'a'j komput'il'o'j dank'e al neŭr'o'morf'a komput'ik'o (imit'ad'o de la funkci'o de la cerb'o) ol de la kompren'o pri ni'a griz'a substanc'o.

Propagand'i teknik'a'n post'hom'ec'o'n ankaŭ hav'as la efik'o'n evit'i la politik'o'n. Est'as kvazaŭ art'e'far'it'a inteligent'ec'o star'ig'as demand'o'n tro grav'a'n por est'i las'it'a al reg'ist'ar'o'j kaj publik'a'j diskut'o'j kaj ke, mal'e, ĝi dev'us est'i rezerv'it'a por la intern'a'j rond'o'j kiu'j'n form'as la instituci'o'j de fak'ul'o'j, eĉ se ili est'as kaj juĝ'ant'o'j kaj juĝ'at'o'j. Paradoks'e, rimark'is Panese, "la etik'a pens'ad'o hav'as toks'a'n efik'o'n kiu sen'politik'ig'as afer'o'j'n. Google, Am'az'o'n, Facebook, Apple kaj Microsoft hav'as interes'o'n pri la lim'ig'o de la debat'o al la sfer'o de valor'o'j, las'ant'e ne'sufiĉ'a'n spac'o'n por pri'pens'ad'o pri la sekv'o'j kun'port'at'a'j de teknik'ar'o'j, pri soci'a'j mal'egal'ec'o'j kaj pri la ek'aper'o de nov'a'j pozici'o'j de potenc'o."

Al'don'e al ĉi tiu trans'ir'o de la politik'o al la etik'o, la parol'o pri la apart'aĵ'o ankaŭ implic'as du'a'n trans'ir'o'n, de scienc'a raci'em'o al la mit'o. Ĉi tie, la cel'o ne est'os aprob'i prognoz'a'n teori'o'n sur'baz'e de observ'o'j (kiel en klimat'ologi'o), sed grand'a tragik'a rakont'o pri la hom'a viv'o. "Trans'human'ism'o est'as kred'sistem'o kiu pli rilat'as al religi'o ol scienc'o" dir'as Richard Jones, profesor'o pri fizik'o ĉe la Universitat'o de Sheffield kaj la aŭtor'o de ’ Against Trans'human'ism’ [12]. "Ĝi util'ig'as la fond'a'j'n mit'o'j'n de la hom'ar'o, re'uz'ant'e ili'a'j'n kern'a'j'n element'o'j'n : la ide'o ke ni pov'us ating'i abund'o'n, eĉ sen'mort'ec'o'n, dank'e al la inter'ven'o de iu super'a inteligent'ec'o kiu kapabl'as est'ig'i aŭ ni'a'n feliĉ'o'n aŭ ni'a'n mal'feliĉ'o'n. Pli surpriz'e, trans'human'ism'o ankaŭ re'memor'ig'as pri la rus'a kosm'ism'o, filozofi'a mov'ad'o de la mal'fru'a'j jar'o'j de la 19'a jar'cent'o, precip'e tiu, de la ortodoks'a pens'ul'o Nikola'i Fjodorov. Laŭ Fjodorov, la scienc'o ebl'ig'os la real'ig'o'n de la promes'o'j de la Bibli'o ĉi tie sur la Ter'o. Li est'is konvink'it'a ke la teknik'ar'o fin'e far'os ni'n sen'mort'a'j."

Promes'o pri sav'iĝ'o

La histori'o de la apart'aĵ'o funkci'as tiel bon'e ĉar ĝi eĥ'as mit'o'j'n. "Ĝi est'as tre'eg'e mal'nov'a apokalips'a spec'o de rakont'o, kiu en la Okcident'o simil'as tiu'n de joakimismo  [13] en la 12'a jar'cent'o" klar'ig'is Franck Damour, histori'ist'o kaj esplor'ist'o ĉe la Katolik'a Universitat'o de Lillo. La kresk'o de nov'a'j teknik'ar'o'j propon'as promes'o'n pri sav'iĝ'o kiu vari'as laŭ kultur'a'j influ'o'j. En la cikl'a koncept'o de la histori'o laŭ hindu'ism'o, la al'ven'o de art'e'far'it'a inteligent'ec'o ne antaŭ'sign'as unu event'o'n, ne'invers'ig'a'n ŝanĝ'iĝ'o'n en iu apart'a kaj esenc'e mal'sam'a epok'o, kiel en okcident'a'j koncept'o'j pri la mond'o'fin'o. Mal'e, ĝi est'as re'ven'o, re'star'ig'o de antikv'a kosm'ologi'a temp'o kiam la mond'o vid'os la glor'a'n aĝ'o'n de satja jug'a, la or'a'n epok'o'n de la hom'ar'o [14].

Damour koment'is ke "En Uson'o, la trans'human'ism'a ideologi'o resonanc'as kun iu'j religi'a'j mov'ad'o'j de uson'a protest'ant'ism'o, precip'e kun tio, kio'n oni nom'as ’La Kvar'a Grand'a Vek'iĝ'o’ de la 1960-'a'j jar'o'j, kiu deklar'is, ke korp'a sukces'o - san'o, fort'a korp'o kaj long'a viv'daŭr'o - est'is sign'o de di'a elekt'it'ec'o". Sekv'e, mal'kiel la scienc'ism'o de la 19'a jar'cent'o, ekzempl'e sansimon'ism'o, kiu inkluziv'is kolektiv'a'n dimensi'o'n, trans'human'ism'o ne cel'as sav'i la soci'o'n, sed la individu'o'n. Laŭ Damour "oni salt'eg'as de la individu'o al parol'o pri la ĝeneral'a hom'a speci'o, preter'ir'ant'e soci'a'j'n demand'o'j'n. Sav'iĝ'o unu'e pas'as tra la korp'o. Reg'ist'ar'o'j jam ne lud'as decid'a'n rol'o'n en la organiz'ad'o de la mond'o, sed individu'o'j tio'n far'as, per'e de entrepren'ec'a'j struktur'o'j. Pov'us est'i ke liberal'ism'o neniam antaŭ'e hav'is tia'n ambici'a'n cel'o'n." Kaj ĝi'a'j opon'ant'o'j trov'as si'n des pli sen'pov'a'j ĉar trans'human'ism'o sen'ig'is ili'n je potenc'a propagand'il'o : la ide'o de la progres'o.

La aŭtor'o

Charles PERRAGIN kaj Guillaume RENOUARD
Charles Perragin kaj Guillaume Renouard est'as membr'o'j de Collectif Singulier, kolektiv'o de sen'de'pend'a'j ĵurnal'ist'o'j.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Galile'o, du'dek jar'o'j da fuŝ'o'j ĉe la rival'o de GPS



Traduk'it'a de:
Mike Le'o'n
el la franc'a.

[1] Vid'u Édouard Pflimlin, ’ Les Nations unies contre Terminator’, Le Mond'e Diplomatique , mart'o 2017.

[2] Nick Bostrom, Superintelligence  : Paths, dangers, strategies, Oxford University Press, 2014.

[3] Vid'u Philippe Rivière, ’No'us serons tous immortels... en 2100’, Le Mond'e Diplomatique , decembr'o 2009.

[4] Franc'is Fukuyama, Our Post'hum'a'n Futur'e : Consequences of the Biotechnology Re'volut'i'o'n, Picador - Farrar, Straus and Giroux, Nov-Jork'o, 2002.

[5] apart'aĵ'o : singularité franc'lingv'e, singularity , angl'a'lingv'e - ml.

[6] Vernor Vinge, ’ The coming technological singularity  : How to sur'viv'e in the post-hum'a'n er'a’ ( PDF), San Dieg'o Stat'e University, Departement of Mathematical Sciences, 1993.

[7] Kp. Fabi'e'n Benoit, ’ À Pal'o Alt'o, au royaume des radieux ’, Libération, Pariz'o, la 9'a de januar'o 2017.

[8] Je'a'n-Gabriel Ganascia, ’Le Mythe de la singularité. Faut -il craindre l’intelligence artificielle  ?’, Seuil, kol. ’Scienc'e ouverte ’, Pariz'o 2017. Vid'u ankaŭ Jérôme Lamy, ’ Intelligence artificielle ou collective  ?’, Le Mond'e Diplomatique , juni'o 2018.

[9] Cathy 'O’ Neil, Weapons of Math Destruction  : How big dat'a increases inequality and threatens democracy, Crown, Nov-Jork'o, 2016.

[10] Vid'u Frank Pasquale, ’ Mettre fi'n au trafic des données personnelles ’, Le Mond'e Diplomatique , maj'o 2018.

[11] Lis'e Loumé, ’ ’Hum'a'n Brain Project  : Faut -il continuer ce projet à 1,2 miliard deuros  ?’’, Sciences et Avenir , Pariz'o, 9 juli'o 2014.

[12] Richard Jones, ’ Against Trans'human'ism. The delusion of technological transcendence, soft machines ’, 15 january 2016.

[13] Laŭ la nom'o de la ital'a mistik'ul'o Joakim'o el Fiore (1130-1202).

[14] Kp. Robert Geraci, ’'A tal'e of two futures  : Techno - eschatology in the 'US and Indi'a’, Social Compass , vol. 63, no 3, Nov-Jork'o, septembr'o 2016.


Akcept'ej'o >> 1'a juli'o 2018

Ĵus antaŭ la ekektoj  : opozici'o mal'permes'it'a kaj jun'ul'ar'o sen'iluzi'ig'it'a

La monark'ism'a rev'o de la Kamboĝ'a ĉef'ministr'o


Stimul'it'a de ekonomi'a kresk'ad'o kaj invest'o'j, ĉef'e Ĉin'a'j, Kamboĝ'o stumbl'as sur la ŝlos'ad'o de si'a politik'a viv'o. Tuj antaŭ parlament'a balot'ad'o, la ĉef'ministr'o Hu'n Sen, reg'ant'a la land'o de tri'dek tri jar'o'j, apenaŭ kaŝ'as si'a'n dinasti'a'n ambici'o'n.



de  Christine CHAUMEAU

En Pnompen'o, bon'ven'a mal'varm'et'o akompan'as la nokt'iĝ'o'n. Promen'ant'o'j kaj sport'ist'o'j impet'as al la esplanad'o de Wam Botum, apud la reĝ'a palac'o. Oni renkont'iĝ'as inter amik'o'j por sport'a marŝ'ad'o, kurs'o de Zumba aŭ gimnastik'o. Foj'e plur'a'j cent'o'j da hom'o'j ar'iĝ'as por ekzerc'iĝ'i en kompleks'a'j balet'ad'o'j. Ĉe angul'o de la plac'o, de kelk'a'j semajn'o'j, Bopha  [1] vend'as koktel'o'j'n kun si'a'j kor'amik'o kaj frat'o. Inter la 17-'a kaj la 18-'a ili instal'as por'temp'a'n trink'ej'o'n, kiu mal'aper'as ĉirkaŭ nokt'o'mez'o. Ja sukces'o. La averaĝ'a aĝ'o de la klient'o'j ne super'as 25 jar'o'j'n. "La konkurenc'o est'as sever'a. Du ali'a'j simil'a'j lok'o'j mal'ferm'iĝ'is de'post kiam ni ek'est'as ĉi tie", asert'as la jun'ul'in'o, kiu tiel gajn'as komplement'a'n en'spez'o'n al si'a salajr'o de sekretari'o en teks'aĵ'a uzin'o, ali'bord'e de Tonle Sap ("grand'a lag'o").

La urb'o puls'as, vibr'as, kirl'iĝ'as. La cikatr'o'j de la pas'int'ec'o, kiam ĝi est'is mal'plen'ig'it'a de si'a'j loĝ'ant'o'j deport'at'a'j al kamp'ar'o'j far'e de la Ruĝ'a'j Ĥmer'o'j (1975-1979), est'as sven'ant'a'j. Pnompen'o montr'as vizaĝ'o'n de vigl'a ĉef'urb'o. Nov'a'j lok'o'j por amuz'iĝ'i, trink'i, mal'streĉ'iĝ'i sen'ĉes'e mal'ferm'iĝ'as, taŭg'a'j por ĉiu'j mon'uj'o'j. La plej mon'plen'a'j elekt'as trink'ej'o'j'n situ'ant'a'j'n sur hotel'a'j tegment'o'j, dum strat'a'j trink'bud'o'j akcept'as mal'pli riĉ'a'n klient'ar'o'n.

Laŭ Bopha, tiu vigl'ec'o kaŝ'as profund'a'n mal'bon'sent'o'n de la jun'ul'ar'o. Hav'ant'a mal'pli ol tri'dek jar'o'j'n, sam'e kiel preskaŭ 60% de si'a'j sam'land'an'o'j, ŝi sci'as, ke ŝi est'as privilegi'ul'o. Ŝi kon'is nek la milit'o'n, nek la Ruĝ'a'j Ĥmer'o'j. Ŝi kresk'is en Pnompen'o kaj vid'is la urb'o'n ŝanĝ'iĝ'i laŭ averaĝ'a ekonomi'a kresk'ad'o je 7% de dek jar'o'j. Tamen la situaci'o de la land'o ŝajn'as al ŝi mal'fortik'a. Ŝi tim'as pro la parlament'a balot'ad'o plan'it'a la 29-'a'n de juli'o. "Mi ne aŭdac'as parol'i pri politik'o, sed mi ne sci'as ĉu mi ir'os voĉ'don'i. Nek por kiu."

La soci'o evolu'is, sed la reĝim'o est'as rigid'iĝ'int'a.

La ĉef'a opon'ant'a parti'o, Parti'o por Naci'a Sav'o de Kamboĝ'o ( PNSK), est'as la mank'ant'o de la balot'ad'o. Ĝi est'is dis'ig'it'a en la pas'int'a novembr'o per decid'o de la super'a kort'um'o, la juĝ'ist'o'j taks'is ĝi'n kulp'a pri "revoluci'o cel'ant'a renvers'i la reĝim'o'n". Arest'it'a la 3-'a'n de septembr'o 2017 nokt'o'mez'e, ĝi'a prezid'ant'o Kem Sokha atend'as si'a'n proces'o'n en prizon'o. Al 118 membr'o'j est'as mal'permes'it'e hav'i ia'n ajn politik'a'n ag'ad'o'n dum kvin jar'o'j, la du'on'o de ĝi'a'j 55 parlament'an'o'j fuĝ'is ekster'land'e'n. Ĝi'a eks'prezid'ant'o Sam Rainsy viv'as en ekzil'o ek'de 2015 pro tim'o est'i juĝ'at'a per tut'e fals'e'far'it'a akuz'ad'o. PNSK est'is la sol'a, kiu pov'is konkurenc'i la Parti'o'n de la Kamboĝ'a Popol'o ( PKP) de la ĉef'ministr'o, kiu super'reg'as la politik'a'n viv'o'n de'post 1979 kaj la fin'o de la reĝim'o de la Ruĝ'a'j Ĥmer'o'j [2].

Tiu dis'ig'o for'bala'as la voĉ'o'j'n de preskaŭ 3 milion'o'j da balot'int'o'j (6,6 milion'o'j) de la parlament'a balot'ad'o de 2013, en kiu la opozici'o akir'is 44,5% de la voĉ'o'j, kaj de la municip'a'j balot'ad'o'j de juni'o 2017 (43,8%) [3]. Tiu sen'precedenc'a sukces'o rezult'is de la grup'iĝ'o en PNSK de la parti'o Sam Rainsy kaj de Parti'o de Hom'a'j Rajt'o'j estr'it'a de S - ro Kem Sokha, kaj ankaŭ de la al'ven'o de nov'a generaci'o de voĉ'don'ant'o'j. "Laŭ la progres'o de PNSK en la balot'ad'o'j, PKP pov'us mal'venk'i en juli'o", opini'as politik'a koment'ist'o. Jen minac'o nun flank'e'n met'it'a. Por la reg'ist'ar'o la dis'ig'o de tiu parti'o est'as sinonim'o de "stabil'ec'o kaj pac'o" [4]

La ĉef'ministr'o Hu'n Sen, kandidat'o por si'a propr'a post'sekv'o, batal'as kontraŭ la temp'o kaj la abism'o, kiu dis'ig'as li'n el li'a'j sam'land'an'o'j. La mult'eg'a'j beb'o'j nask'iĝ'int'a'j en la jar'o'j 1990-'a'j kaj 2000-'a'j kresk'is en pac'o. Ek'de si'a'j plej jun'a'j aĝ'o'j, mult'a'j el ili lern'is la angl'a'n en mult'a'j ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aĵ'o'j ( NRO) aŭ en privat'a'j lern'ej'o'j, kiu'j aper'is en la land'o. La uz'ad'o de Facebook ebl'ig'as al ili inform'iĝ'i ekster la tradici'a'j amas'komunik'il'o'j, kontrol'at'a'j de la reg'ist'ar'o. Ĝis nun tre liber'a'j, la soci'a'j ret'o'j est'as minac'at'a'j, ĉar la pas'int'a'n 2-'a'n de maj'o la reg'ist'ar'o anonc'is la koncentr'o'n de la en'land'a'j kaj inter'naci'a'j konekt'o'j en la min'ist'ej'o'n por komunik'ad'o'j. Tiu generaci'o kresk'is ĉirkaŭ'at'a de la ide'o'j de liber'o kaj demokrati'o. "La soci'o evolu'is, sed la reĝim'o est'as rigid'iĝ'int'a", konstat'as la jun'a koment'ist'o.

Post'viv'ant'a de ĉiu'j Kamboĝ'a'j milit'o'j, S - ro Hu'n Sen okup'as si'a'n posten'o'n de tri'dek tri jar'o'j kaj rev'as daŭr'i "ankoraŭ almenaŭ dek jar'o'j'n [5]". Li minac'as pri re'ven'o al en'land'a milit'o se la loĝ'ant'ar'o ne sekv'as li'a'n parti'o'n ĝis la balot'ej'o'j. Panel'o'j kaj afiŝ'o'j el'kri'as ie kaj ĉie pri la re'memor'o de la 7-'a de januar'o 1979, dat'o de la liber'iĝ'o, tio est'as la mal'venk'o de la Ruĝ'a'j Ĥmer'o'j kontraŭ la Vjetnam'a arme'o. Tiam Hanoj'o instal'is reg'ist'ar'o'n plen'a de eks'kadr'ul'o'j de la Ruĝ'a'j Ĥmer'o'j, inter ili S - ro Hu'n Sen, kiu'j for'las'is la organiz'aĵ'o'n de Pol Pot, en 1977, por evit'i el'pur'ig'ad'o'j'n.

La ĉef'ministr'o vol'as est'i honor'at'a, kiel la sav'int'o de si'a popol'o, tiu, kiu al'port'is pac'o'n kaj stabil'ec'o'n per venk'o en 1998, de la last'a'j geril'ant'o'j de la Ruĝ'a'j Ĥmer'o'j (ĉi last'a'j est'is denunc'int'a'j la pac'trakt'at'o'n sub'skrib'it'a'n en Pariz'o la 23-'a'n de oktobr'o 1991, tuj antaŭ la balot'ad'o'j organiz'it'a'j de Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j en maj'o 1993). Tiu argument'o ĝis'naŭz'e uz'it'a, supoz'ebl'e prav'ig'as li'a'n laŭ'rajt'ec'o'n kaj tiu'n de li'a parti'o. Fakt'e, klar'ig'as Caroline Hughes, aŭtor'o kun Netra Eng de esplor'o pri la jun'a'j Kamboĝ'an'o'j kaj politik'o [6], "laŭ la generaci'o'j nask'it'a'j antaŭ la jar'o'j 1990-'a'j, PKP kaj Hu'n Sen ĝu'is laŭ'rajt'ec'o'n. Ili komun'e hav'is la dum'milit'a'n histori'o'n. Tio ne plu est'as, kiam tem'as pri la plej jun'a'j. Eĉ se por ili la demokrati'a ide'o rest'as abstrakt'aĵ'o, ili konsci'as, ke la reg'ist'ar'o dev'as serv'i la civit'an'o'j'n".

Tio ja est'as la riproĉ'o far'it'a al S - ro Hu'n Sen kaj li'a reg'ist'ar'o : la mal'facil'aĵ'o'j de la popol'o ne est'as pri'zorg'at'a'j. Cert'e, la ekstrem'a mal'riĉ'ec'o net'e mal'kresk'is (13,5% de la loĝ'ant'ar'o en 2014, kontraŭ 47,8% en 2007 [7]), sed mal'egal'ec'o'j drast'e kresk'is , traf'int'a'j la loĝ'ant'o'j'n de kamp'ar'o'j kaj la jun'ul'o'j [8], kies est'ont'ec'o ŝajn'as est'i barit'a, kaj tio kre'as fort'a'n mal'kontent'o'n. Kvankam signif'a'j progres'o'j okaz'is pri vizit'ad'o de element'a'j lern'ej'o'j, nur 46,8% el la jun'ul'o'j mal'pli ol 30 jar'aĝ'a'j fin'is si'a'j'n du'a'grad'a'j'n stud'o'j'n, la ali'a'j for'las'is lice'o'n, ĉef'e pro ekonomi'a'j kial'o'j [9]. La mank'o de kultur'ebl'a'j ter'o'j pel'as la plej jun'a'j'n al for'las'o de si'a vilaĝ'o por serĉ'i labor'o'n. Laŭ la Ministr'ej'o pri plan'ad'o, 22% de la kamp'ar'a'j famili'o'j hav'as unu el si'a'j memboj, kiu migr'as almenaŭ pli ol tri'monat'o'j'n ĉiu'jar'e, tio est'as ĉirkaŭ du kaj du'on'o milion'o'j da jun'ul'o'j mal'pli ol 30 jar'aĝ'a'j [10]. Ili for'ir'as urb'e'n aŭ ekster'land'e'n. Almenaŭ unu milion'o viv'as ekster la land'lim'o'j. Ĉef'a'j cel'o'j : Taj'land'o, Malajzi'o, kaj Sud-Korei'o. "Tiu'j jun'ul'o'j sent'as si'n ekspluat'at'a'j, for'las'it'a'j de la ekonomi'a dis'volv'ad'o kaj kresk'ad'o, rimark'as Caroline Hughes. "La plej diplom'it'a'j mal'facil'e trov'as labor'o'n en la publik'a sektor'o, kiu est'as ronĝ'it'a de korupt'ad'o kaj nepotism'o."

La grav'ec'o de la korupt'ad'o, kiu'n oni sent'as "tuj ek'de nask'iĝ'o, kiam la akuŝ'ist'in'o tranĉ'as la umbilik'a'n funikl'o'n", laŭ la esprim'o de Bopha, sen'ĉes'e re'ven'as en konversaci'o'j. Kamboĝ'o rang'as kiel 161-'a el 180, en la list'o de la land'o'j laŭ korupt'o'percept'ad'o star'ig'it'a de la organiz'aĵ'o Transparency International. Plur'a'j NGO denunc'as la sen'arb'ar'ig'o'n, la ter'akapar'ad'o'n, kaj... la sen'pun'ec'o'n, kiu protekt'as la klan'o'n establ'ig'it'a'n ĉirkaŭ S - ro Hu'n Sen, en kiu miks'iĝ'as interes'o'j ekonomi'a'j, milit'ist'a'j, kaj famili'a'j. Raport'o publik'ig'it'a en juli'o 2016 de la NGO Glob'al Witness  [11] opini'as, ke la ĉirkaŭ'ant'ar'o de la ĉef'ministr'o, precip'e li'a'j fil'in'o'j, nev'o'j, frat'o'j kaj frat'in'o'j, hav'as riĉ'aĵ'o'n inter 500 milion'o'j kaj 1 miliard'o'j da Uson'a'j dolar'o'j. Tio est'as, minimum'e, sam'valor'o, kiel 467 000 jar'o'j de averaĝ'a en'spez'o de Kamboĝ'an'o (1070 dolar'o'j) !

Kun'vok'it'a por "re'eduk'ad'a" sesi'o

En la nun'a'j mal'kviet'a'j temp'o'j, la plej'mult'o de ni'a'j al'parol'it'o'j pet'as kaŝ'ec'o'n por parol'i pri politik'o. Vir'in'o est'is en'prizon'ig'it'a post kiam ŝi publik'ig'is sur si'a Facebook -'a paĝ'o fot'o'n montr'ant'a'n ŝi'n ĵet'ant'a ŝu'o'n al afiŝ'o de PKP. Du ĵurnal'ist'o'j de Radi'o Free Asia atend'as ek'de novembr'o proces'o'n pro spion'ad'o. Ili est'as akuz'it'a'j pri trans'don'o de inform'o'j ekster'land'e'n. Pli ol tri'dek radi'staci'o'j, tiu'j, per kiu'j est'is dis'send'it'a'j Radi'o Free Asia kaj Voice of America, financ'it'a'j de Vaŝington'o kaj rigard'it'a'j, kiel voĉ'o de la opozici'o, est'is mal'permes'it'a'j. La paper'a versi'o de Cambodia daily ĉes'is, Phnom Penh Post est'is aĉet'it'a de Malajzi'a invest'ist'o, kies agent'ej'o pri publik'a'j rilat'o'j iam jam labor'is kun la Kamboĝ'a reg'ist'ar'o. Tiu'j du angl'a'lingv'a'j ĵurnal'o'j inform'is sen'komplez'e pri la soci'a'j kaj politik'a'j ŝanĝ'o'j de la reĝ'land'o. La direktor'o de la Kamboĝ'a Centr'o por Hom'a'j Rajt'o'j, S -in'o Chak Sopheap, est'is kun'vok'it'a en maj'o de la tribunal'o de Pnompen'o por atest'i dum la proces'o de S -'o Kem Sokha. Ceter'e, neniu rimark'ind'a manifestaci'o mark'is la arest'o'n de tiu last'a, nek la dis'ig'o'n de PNSK en la pas'int'a novembr'o.

Kio rest'as el la tumult'o de 2013, kiam, inter juli'o kaj septembr'o, PNSK postul'is novanbalotadon post kiam ĝi konstat'is fraŭd'o'j'n ? Kiel mal'aper'is la dek'o'j da mil'o'j de manifestaci'int'o'j kaj strik'int'o'j, ĉef'e en teks'aĵ'industri'o, kiu'j tiom mal'trankvil'ig'is la reg'ant'o'j'n [12] ? Jun'a universitat'an'o, iam konsil'ist'o de PNSK, klar'ig'as la mal'vigl'ec'o'n de la politik'a opini'ant'ar'o per sent'o de for'las'iĝ'o tra'viv'it'a de la aktiv'ul'o'j. "Kiel organiz'iĝ'i sen ĉef'o ? La ĉef'a'j estr'o'j el'ir'is el la land'o pro tim'o de arest'o aŭ rest'as tut'e sen'mov'a'j." Grand'a part'o de la manifestaci'ant'o'j kaj aktiv'ul'o'j de PNSK en la mov'ad'o de 2013 est'is labor'ist'o'j aŭ kamp'ar'an'o'j ven'int'a'j de provinc'o'j. Oni mal'facil'e mov'as sen rimed'o'j. Kiam la super'a kort'um'o decid'is mal'permes'i PNSK -'o'n, polic'a'j bar'il'o'j sur la ŝose'o'j ĉirkaŭ la ĉef'urb'o kaj rimark'o'j de la dung'ant'o'j mal'varm'ig'is la ard'o'n de la plej vigl'a'j. Tiu jun'a instru'ist'o de la provinc'o Kompong Se'u, ekzempl'e, est'is kun'vok'it'a de la provinc'a direktor'o por "re'eduk'ad'a" sesi'o : "Li riproĉ'is al mi la publik'ad'o'n sur mi'a Facebook -'a paĝ'o de tem'o'j pri la soci'a'j problem'o'j. Li avert'is mi'n, konsil'ant'e ne trans'ir'i al "la ali'a flank'o"." De'post novembr'o la ŝtat'ofic'ist'o'j kaj la religi'ul'o'j est'as apart'e kontrol'at'a'j. En kelk'a'j monat'o'j plumb'pez'a etos'o instal'iĝ'is. Tiu'j, kiu'j vok'as al balot'bojkot'o risk'as proces'o'j'n, jam avert'is la ministr'ej'o pri en'land'a'j afer'o'j. Ok'dek mil soldat'o'j est'as mobiliz'it'a'j por "cert'ig'i sekur'ec'o'n" de la balot'ad'o.

Murd'o de hero'o de demokrati'o

"Ni'a generaci'o viv'as en spac'o de grand'a liber'o... kiu ĉes'as ĉe la tabu'o de politik'o", konstat'as, rezignaci'e, Sum Sithen, la produkt'ist'o kaj organiz'ant'o de festival'o de mal'long'a'j film'o'j. Do, pragmat'a'j kaj vund'it'a'j, la jun'a'j Kamboĝ'an'o'j efektiv'ig'as si'a'n vigl'ec'o'n ali'kamp'e. En kre'ad'o de ek'start'a'j komput'ik'a'j kompani'o'j aŭ en art'o'j, kiu'j hav'as grand'a'n vigl'ec'o'n de jar'dek'o. Manier'o kompren'ig'i mesaĝ'o'j'n. La figur'o'j pentr'it'a'j de Chov Teanly por li'a seri'o " Surviving " tiel sub'strek'as la tra'viv'it'a'n mal'bon'sent'o'n : ĉiu'j hav'as la sam'a'n ten'iĝ'o'n, antaŭ'klin'it'a'n korp'o'n sur la pied'fingr'o'j, ŝancel'iĝ'ant'a'n. Kun lev'it'a kap'o ili dev'as atent'i ne dron'i. "Tio est'as la sign'o, ke ni ĉiu'j est'as rand'e de dron'iĝ'o. Ni est'as en rezist'o'viv'o, ĉio est'as mal'firm'a", klar'ig'is al ni la pentr'ist'o jam en 2015.

Mal'firm'ec'o sent'it'a, kiam Kem Ley est'is murd'it'a en juli'o 2016. Tiu karism'a politik'a analiz'ist'o 45 jar'aĝ'a est'is mal'kaŝ'e mort'ig'it'a en strat'o, la morgaŭ'o'n de artikol'o verk'it'a pri raport'o de Glob'al Witness, kiu mal'kaŝ'is la riĉ'ec'o'n de la klan'o de Hu'n Sen. Pli ol unu milion'o da hom'o'j part'o'pren'is li'a'n funebr'aĵ'o'n por omaĝ'i hom'o'n konsider'at'a'n, kiel hero'o'n de demokrati'o. "Li port'is en si la ebl'ec'o'n el'ir'i el kontraŭ'star'a politik'o. Kaj propon'is nov'a'j'n elekt'o'j'n", klar'ig'as S - ro Yang Saing Kom'a, li'a amik'o kaj estr'o de Grassroot Development Party ( PPD  : Popol'a Parti'o por Dis'volv'iĝ'o), de kiu Kem Ley est'is unu el la fond'int'o'j.

Front'e al kritik'o'j, la reg'ist'ar'o decid'is reform'o'j'n en kiu'j la kre'o de kontraŭ'korupt'ad'a sekci'o hav'as grav'a'n part'o'n. Nov'a ministr'o pri eduk'ad'o est'is nom'um'it'a por ĉes'ig'i ŝmir'ad'o'j'n, kiu'j gangren'as la ekzamen'o'j'n ĉe la fin'o de lice'o. La salajr'o'j de la ŝtat'ofic'ist'o'j est'is pli'alt'ig'it'a'j je 6,8% la pas'int'a'n januar'o'n, kaj post'e je 10,7% en april'o, por ating'i 210,60 monat'a'j'n eŭr'o'j'n. Tiu de pli ol 700 000 labor'ist'o'j de la teks'aĵ'a sektor'o est'is alt'ig'it'a je minimum'e 145 eŭr'o'j, anstataŭ 129, kaj la labor'ist'in'o'j de tiu sektor'o akir'is dum'graved'a'n protekt'o'n. La ĉef'ministr'o sen'ĉes'e flat'as tiu'j'n voĉ'don'ont'o'j'n, kiu'j kutim'e sub'ten'as la opozici'o'n. Li mult'obl'ig'as parol'ad'o'j'n kaj renkont'iĝ'o'j'n dis'don'ant'a kovert'o'j'n en'hav'ant'a'j'n kelk'a'j'n mon'bilet'o'j'n. Ĉe Facebook, kie li oft'e en'scen'ig'as si'n, li ar'ig'as dek milion'o'j'n da ŝat'ant'o'j (el dek ses milion'o'j da loĝ'ant'o'j). " Facebook proksim'ig'is mi'n al mi'a popol'o kaj ebl'ig'is mi'n aŭskult'i rekt'a'j'n pet'o'j'n, li skrib'is la 6-'a'n de mart'o 2016. "Tiel mi pov'is rapid'e kaj efik'e solv'i problem'o'j'n." Fakt'e, laŭ Phnom Penh Post, nur kvin'on'o de la "mi ŝat'as" akir'it'a'j de li'a'j paĝ'o'j de'ven'as el Kamboĝ'o. La ali'a'j ven'as de kont'o'j en'skrib'it'a'j en Filipin'o'j, Birm'o kaj Brazil'o [13] ...

Rang'alt'ig'o de la id'o'j de S - ro Hu'n Sen

Kiel sign'o de mal'ferm'ec'o al la jun'ul'ar'o, S - ro Hu'n Sen kaj PKP mult'obl'ig'as la rang'alt'ig'o'j'n de si'a'j id'o'j. La plej aĝ'a fil'o de la ĉef'ministr'o, general'o Hu'n Man'et, tiel est'is rang'alt'ig'it'a stab'estr'o de la arme'o'j. La plej jun'a, S - ro Hu'n Many, 36 jar'a, est'as deput'it'o kaj reg'as Uni'o'n de Jun'ul'ar'a'j Federaci'o'j de Kamboĝ'o ( UJFK). "Ĝi util'as por distr'i la jun'ul'ar'o'n per lud'o'j kaj ŝat'okup'o'j. Strategi'o por evit'i la politik'a'n demand'o'n kaj ne respond'i al la ver'a'j problem'o'j", incit'iĝ'as ĵurnal'ist'o, kiu pet'as anonim'ec'o'n. Ĉiu'jar'e UJFK organiz'as Angkor Sangkranta fest'o'n, okaz'e de la Ĥmer'a jar'ŝanĝ'o (mez'o de april'o). Mil'o'j da membr'o'j part'o'pren'as lud'o'j'n kaj tradici'a'j'n danc'o'j'n, cel'e al laŭd'eg'i la Ĥmer'a'j'n kultur'o'n kaj fier'o'n.

Tie, nepr'as la port'ad'o de la krama , tiu kvadrat'strek'it'a skarp'o tip'a de kamp'ar'an'o'j. "Ni ŝat'us vid'i la jun'a'n generaci'o'n port'i tradici'a'j'n vest'aĵ'o'j'n en Angkor ", preciz'ig'as S - ro Tith Chandara, unu el la organiz'ant'o'j de tiu festival'o de'post 2013. Li vid'as en tiu okaz'aĵ'o il'o'n por serv'i stabil'ec'o'n : "Ni ne vol'as Kamboĝ'o'n mal'fort'a'n kaj mal'konkord'a'n. Kiel dir'as la proverb'o : "Unu sol'a'n baston'et'o'n oni pov'as romp'i, sed ne baston'et'ar'o'n"." Ne ebl'as por tiu jun'ul'o de'ven'ant'a el mal'riĉ'a famili'o de Battambang mal'traf'i si'a'n ŝanc'o'n. Li regul'e vizit'ad'as S - ron Hu'n Many  : "Mi preskaŭ forges'as, ke li est'as la fil'o de Hu'n Sen. Li ver'e est'as proksim'a de ni. Mi konsider'as li'n, kiel grand'a'n frat'o'n." Kio pri politik'o ? Neniu koment'o pri la dis'ig'o de PNSK. "Ja mi'a karier'o grav'as, li dir'as. Mi'a'j ge'patr'o'j ĉiam instig'is mi'n al mem'protekt'ad'o. Ili dir'is al mi : "Ne vol'u ŝanĝ'o'n sen unu'e labor'i por dis'volv'i vi'n mem"."

Por Astrid Norén - Nilsson, profesor'o pri Sud-Orient'a Azi'o en la universitat'o de Lund (Svedi'o), "tiu manier'o reklam'i la Ĥmer'a'n fier'ec'o'n for'tir'as la atent'o'n de la jun'ul'ar'o. Oni ir'as al sistem'o en kiu, kritik'i la reg'ist'ar'o'n est'os sam'a kiel atak'i la naci'o'n". Laŭ ŝi, tiu em'o est'as part'o de la manovr'o'j far'it'a'j de la ĉef'ministr'o de'post la mort'o de la reĝ'o Norodom Sihanuk, en 2012, por akir'i reĝ'a'n prav'ec'o'n [14]. Ŝi cit'as mult'a'j'n ekzempl'o'j'n, kiel parol'ad'o'j'n kaj film'o'j'n, kiu'j ident'ig'as li'n al la figur'o de Sdech Kan, mal'nobl'ul'o iĝ'int'a reĝ'o, aŭ ankaŭ la pomp'a'n ceremoni'o'n por celebr'i pac'o'n, kiu'n li organiz'is du semajn'o'j'n post la dis'ig'o de PNSK. Tem'as pri don'i "al la diktator'ec'a ŝov'iĝ'o de la reĝim'o di'a'n prav'ec'o'n kaj trud'i noci'o'n de dinasti'a hered'o", plu'dir'as la universitat'an'o.

Ceter'e, la efektiv'ig'o en pas'int'a februar'o de leĝ'o pri majest'ofend'o, laŭ la model'o de tiu de Taj'land'o, komplet'ig'as la pun'rimed'ar'o'n. Du eks'aktiv'ul'o'j de PNSK jam est'is arest'it'a'j, ĉar ili kritik'is la reĝ'o'n Norodom Sihamoni pro li'a sen're'ag'ad'o kontraŭ la diktator'em'o de la ĉef'ministr'o. "Tiu leĝ'o lig'as la monarki'o'n al la diktator'ec'a reĝim'o kaj mal'fort'ig'as ĝi'a'n sen'de'pend'ec'o'n", konklud'as Astrid Norén - Nilsson, kiu vid'as en tio ŝov'iĝ'o'n de la reĝim'o al hered'iĝ'o de la infan'o'j de S - ro Hu'n Sen. Se li est'as cert'a venk'i en la ven'ont'a'j balot'ad'o'j, nenio cert'ig'as tamen, ke la ĉef'ministr'o efektiv'ig'os si'a'n dinasti'a'n ambici'o'n.

Christine CHAUMEAU


La aŭtor'o

Christine CHAUMEAU
Ĵurnal'ist'in'o ?
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Thierry TAILHADES
el la franc'a

[1] Plej'oft'e la hom'o'j pet'is anonim'ec'o'n

[2] Leg'u Franc'is Crémieux, "La difficile reconstruction du Cambodge ", Le Mond'e diplomatique , juli'o 1980.

[3] En la parlament'a balot'ad'o de la 28-'a de juli'o 2013, PKP akir'is 3 235 969 voĉ'o'j'n, PNSK 2 946 176, en la municip'a'j de la 4-'a de juni'o 2017 PKP 3 540 056 voĉ'o'j'n kaj PNSK 3 056 824.

[4] " Strengthening the rul'e of law and liberal democratic process ", kabinet'a kun'ven'o, Pnompen'o, 8-'a de februar'o 2018.

[5] Kong Met'a kaj Andrew Nachemson, "Hu'n Sen repeats vow to serv'e 10 mor'e years, noting "it could be mor'e"", The Pnom Penh Post, 8-'a de mart'o 2018.

[6] Netra Eng kaj Caroline Hughes, " Coming of ag'e in peace, prosperity, and connectivity  : Cambodias young electorate and its impact 'o'n the ruling partys political strategies ", Critical Asian Studies , vol. 47, 'n°3, Alexandria (Uson'o), 20-'a de juni'o 2017.

[7] " Poverty and shared prosperity 2016", Mond'a Bank'o, Ĝenev'o, 2017.

[8] " Youth well - being policy review of Cambodia ", raport'o de Organiz'aĵ'o pri Ekonomi'a'j Kun'labor'o kaj Dis'volv'ad'o ( OEKD), Pariz'o, 2017.

[9] " Labour mark'et transitions of young women and men in Cambodia 2014", raport'o de Institut'o pri statistik'o kaj Ministr'ej'o pri plan'ad'o, kun'labor'e kun Inter'naci'a Organiz'aĵ'o de Labor'o, Pnompen'o, juni'o 2015.

[10] " Migration in Cambodia  : Re'port of the Cambodian Rural Urb'a'n Migration Project ( Crump)", Ministr'ej'o pri plan'ad'o, Pnompen'o, aŭgust'o 2012.

[11] " Hostile takeover. The corporate empir'e of Cambodias ruling family ", Glob'al Witness, London'o, juli'o 2016.

[12] Leg'u Philippe Revelli, "la révolte populaire menace le pouvoir cambodgien ", Le Mond'e diplomatique , april'o 2014.

[13] Vid'u : Daniel Nass kaj Shaun Turt'o'n, " Only 20 per cent of PMs recent facebook " likes " from Cambodia ", The Phnom Penh Post, 9-'a de mart'o 2016.

[14] Astrid Norén - Nilsson, "'A regal crackdown ", preleg'o far'it'a en la universitat'o Comell la 13-'a'n de april'o 2018, ne'publik'ig'it'a sed trans'don'it'a de la aŭtor'o.


Akcept'ej'o >> 1'a juli'o 2018

La kapric'o de la princ'o


de  Serge HALIMI

POST EST'I komfort'e elekt'it'a en la prezid'ant'ec'o'n de la respublik'o, help'e de preskaŭ ĉiu'j franc'a'j komunik'il'o'j, s - ro Emmanuel Macron postul'as, ke li'a parlament'a pli'mult'o el'kov'u leĝ'o'n kontraŭ dis'vast'ig'o de “mal'ĝust'a'j inform'o'j” en elekt'o-period'o. Ebl'e li jam prepar'as si'a'n ven'ont'a'n kampanj'o'n.

La tekst'o, baldaŭ voĉ'don'ot'a, mal'kaŝ'as la blind'ec'o'n de la reg'ant'o'j pri la kontest'ad'o'j, kiu'j'n ili al'front'as, kaj – sam'temp'e – ili'a'n em'o'n sen'ĉes'e imag'i pun'a'j'n rimed'o'j'n por mal'help'i ili'n. Oni efektiv'e dev'as est'i politik'e miop'a por daŭr'e kred'i, ke la venk'o de “kontraŭ'sistem'a'j” kandidat'o'j, parti'o'j aŭ cel'o'j ( s - ro Donald Trump, la brit'el'ir'o, la katalun'a referendum'o, la 5-stel'a mov'ad'o en Ital'uj'o …) de'ven'as, eĉ se nur marĝen'e, el dis'vast'ig'o de mal'ĝust'a'j inform'o'j far'e de aŭtoritat'a'j reĝim'o'j. De pli ol jar'o la uson'a gazet'ar'o furioz'e klopod'as por montr'i, sen konvink'a'j element'o'j, ke la uson'a prezid'ant'o dank'as si'a'n elekt'o'n al la mal'ĝust'a'j inform'o'j (fak'e news ) fabrik'it'a'j de s - ro Vladimir Putin ; s - ro Macron ŝajn'as sufer'i sam'spec'a'n obsed'o'n.

Tiom, ke li esper'as for'ŝov'i ĝi'n per dispon'o sam'e sen'util'a kiel danĝer'a. Sen'util'a : la Ŝtat-konsil'ant'ar'o, konsult'it'a pri tio, la 19-'a'n de april'o ĉi-jar'a memor'ig'is, ke “la franc'a jur'o jam en'ten'as plur'a'j'n dispon'o'j'n substanc'e cel'ant'a'j'n batal'i kontraŭ dis'vast'ig'o de mal'ĝust'a'j inform'o'j”. Special'e la leĝ'o de la 29-'a de Juli'o 1881 pri la gazet'ar'a liber'ec'o, kiu ebl'ig'as sub'prem'i dis'vast'ig'o'n de mal'ĝust'a'j inform'o'j kaj fi'fam'ig'a'j'n aŭ insult'a'j'n dir'o'j'n. Danĝer'a : la parlament'a propon'o postul'us juĝ'ist'o'n ag'i en kvar'dek ok hor'o'j por “ĉes'ig'i la art'e'far'it'a'n kaj amas'a'n dis'vast'ig'o'n (…) de far'o'j est'ig'ant'a'j mal'ĝust'a'j'n inform'o'j'n”. Tamen, la Ŝtat'konsil'ant'ar'o rimark'ig'as, tiu'j “jur'e mal'facil'e kvalifik'ebl'as, des pli ke la koncern'a juĝ'ist'o dev'as decid'i en tre mal'long'a temp'o”. Fin'e, la dispon'o, kiu'n s - ro Macron imag'as, ekster'mezur'e fort'ig'as la “dev'o'n kun'labor'i” kun la publik'a'j instanc'o'j de la liver'ant'o'j de inter'ret-al'ir'o kaj de la ret'ej-gast'ig'ant'o'j, ĉar ĝi etend'as al ĉia “mal'ĝust'a inform'o” dev'ig'o'n, kiu komenc'e cel'is antaŭ'mal'help'i … “prav'ig'o'n de krim'o'j kontraŭ la hom'ar'o, instig'o'n al mal'am'o kaj infan-pornografi'o'n”.

La posed'o de la komunik'il'o'j de miliard'ul'o'j amik'o'j de la respublik-prezid'ant'o, la reklam'a mens-nebul'ig'o, la financ'a sufok'ad'o de la publik'a'j televid-ĉen'o'j si'a'vic'e ne est'as tem'o de leĝ'propon'o. Kaj krom'e, kial rezerv'i jur'a'n il'ar'o'n nur al period'o'j de elekt'o'kampanj'o'j ? Por rigard'i nur la last'a'j'n jar'dek'o'j'n, preskaŭ ĉiu milit'o – tiu'j de la Golf'o, de Kosov'o, de Irak'o, de Libi'o – dis'vast'ig'is mensog'o'j'n kaj manipul'ad'o'n de inform'o'j. Ne pro Moskv'o, pro Facebook aŭ pro ali'a'j soci'a'j ret'o'j, sed ĉar ili'a'j aŭtor'o'j est'is mastr'o'j de la demokrati'o kaj de la ĵurnal'ism'o : la plej grand'a'j okcident'a'j ĵurnal'o'j, ĉe'kap'e la New York Times , la Blank'a Dom'o, la grand'a'j eŭrop'a'j ĉef'urb'o'j. Sen forges'i la ukrain'uj'a'n reg'ist'ar'o'n, kiu last'a'n monat'o'n anonc'is la mal'ĝust'a'n mort'o'n de rus'a ĵurnal'ist'o. Se juĝ'ist'o iu'n tag'o'n dev'us kapt'i la krim'ul'o'j'n, kiu'j dis'vast'ig'is ĉiu'j'n ĉi mal'ĝust'a'j'n inform'o'j'n, li almenaŭ jam kon'us ili'a'n adres'o'n …

Serge HALIMI.



La aŭtor'o

Serge HALIMI


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Por la kriz'o de la merkat'o, rimed'o'j de merkat'o ...

La por'uson'a obsed'o

Ide'o'j ek'de nun konsider'at'a'j "natur'a'j"

Kript'a kot'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.


Akcept'ej'o >> 1'a juli'o 2018

Daŭr'a ĝihad'ism'a danĝer'o

En Mali'o la milit'o nenio'n solv'is


Tra'ir'ant'e Mediterane'o'n je la risk'o de si'a viv'o, la afrik'a'j migr'ant'o'j defi'as Eŭrop'a'n Uni'o'n en ties proklam'it'a'j valor'o'j. Ili for'fuĝ'as mizer'o'n, sed ankaŭ la mal'sekur'ec'o'n kiu etend'iĝ'as tra la tut'a Sahelo, malgraŭ emerĝ'o de region'a arme'a kun'labor'ad'o. En Mali'o, kie oni atend'as la prezid'ant'a'n elekt'o'n fin'e de juli'o, dis'fal'o de la ŝtat'o rol'as favor'e al la ĝihad'a'j grup'o'j.



de  Rémi CARAYOL

Kiam nokt'iĝ'is en Konna, apud Mopti , centr'e de Mali'o, dek'o'j da vir'o'j port'ant'a'j flav'a'n veŝt'o'n kaj plur'poŝ'a'n pantalon'o'n renkont'iĝ'as antaŭ la dom'o de la jun'ul'o'j. Ili form'as ok'op'a'j'n aŭ naŭ'op'a'j'n grup'o'j'n, arm'iĝ'as per baston'o'j, hak'tranĉ'il'o'j, kaj man'ten'ebl'a'j radi'o'komunik'il'o'j, kaj dis'iĝ'as por motor'cikl'e patrol'i en la sabl'a'j strat'o'j de la urb'o ĝis aŭror'o. Preskaŭ kvin'cent volont'ul'o'j, plej oft'e jun'ul'o'j, konsist'ig'as la « brigad'o'n ». La grup'o decid'is sekur'ig'i la urb'o'n, kiu'n la ĝendarm'o'j for'las'is antaŭ naŭ monat'o'j, kaj kiu'n la arme'o, rest'ad'ant'a je kvin'dek kilo'metr'o'j, vizit'as nur tre mal'oft'e. Ĝi'a tim'o : atak'o de arm'it'a'j bandit'o'j, kiu'j ad'e svarm'as en la region'o.

La brigad'o nask'iĝ'is el la frustr'iĝ'o de la loĝ'ant'o'j, sen'pov'a'j front'e al la re'ven'o de ŝtel'o'j kaj krim'o'j kaj koler'ig'it'a'j pro la ne'ag'ad'o de la polic'o, jam long'e antaŭ ol la ĝendarm'ej'o mal'plen'iĝ'is. « La 23-'a'n de mart'o 2016, marabut'o est'is mort'ig'it'a en la urb'o'centr'o. La morgaŭ'o'n komerc'ist'o est'is mort'ig'it'a en si'a butik'o, klar'ig'as s - ro Yaya Traoré, unu el la gvid'ant'o'j de la brigad'o kaj ankaŭ unu'a vic'urb'estr'o de la komun'um'o. La Ĝendarm'o'j nenio'n far'is. Ja tiam ni decid'is ek'ag'i mem. »

S - ro Traoré cert'ig'as, ke la iniciat'o est'as sukces'a :« Kiam ili kapt'as ŝtel'ist'o'n, ni'a'j hom'o'j konduk'as li'n al ni'a stab'ej'o en la Dom'o de Jun'ul'o'j, kaj la morgaŭ'o'n oni send'as li'n al la justic'o, kie oni dir'as al li ke li ne plu re'ven'u. » « La ŝtel'ist'o'j kompren'is la mesaĝ'o'n, li opini'as. Ili pli kaj pli mal'oft'as. » Ankaŭ la islam'ist'a'j batal'ant'o'j. « Ili tim'as ni'n, kaj do ne ven'as », li dir'as. Laŭ li, est'as dank'e al la brigad'o, ke la tri lern'ej'o'j de Konna ankoraŭ akcept'as la infan'o'j'n. En la najbar'a'j vilaĝ'o'j, la lern'ej'o'j ferm'iĝ'is unu post ali'a pro la prem'o de la ĝihad'ist'o'j.

De'post la batal'o de Konna (10 ĝis 17-'a de januar'o 2013), kiu mark'is la komenc'o'n de la franc'a inter'ven'o en Mali'o (Operaci'o « Serval »), tiu 15 000-loĝ'ant'a urb'et'o situ'ant'a sur la aks'o Bamak'o- Gao , dev'is est'i simbol'o de la re'nov'ig'o de la mali'a ŝtat'o. Ĝi nur ilustr'as ties sen'pov'ec'o'n. La brul'ig'it'a'j vetur'il'o'j ankoraŭ kuŝ'as sur la strat'o'j. La konstru'aĵ'o'j detru'it'a'j de la franc'a'j bomb'o'j rest'is sen'ripar'e.

Post la re'konker'o de la Nord'o, konduk'it'a de Franc'uj'o, la mali'a arme'o kaj koalici'o de afrik'a'j arme'o'j, la loĝ'ant'o'j pens'is, ke ne plu ĝen'os ili'n la ĝihad'ist'a'j grup'o'j.

Kaj la koŝmar'o de dis'part'ig'o de la land'o ŝajn'is for'ig'it'a. Komfort'e elekt'it'a ĉe la ŝtat-reg'a pozici'o en aŭgust'o 2013, s - ro Ibrahim Boubacar Keita (krom'nom'it'a IBK) promes'is al ili la re'ven'o'n de fort'a ŝtat'o. Kvin jar'o'j'n post'e, kiam li est'as kandidat'o por du'a mandat'o ĉe la prezid'ant'a elekt'o de la 29-'a de juli'o, ne cert'as, ĉu la balot'o pov'os okaz'i sur la tut'a teritori'o : la land'o ja est'as dis'ŝir'it'a.

Jes ja, la ĉef'a'j nord'a'j urb'o'j ( Gao, Timbuktu'o, Kidal, Tessalit), est'is re'pren'it'a'j el la tuareg'a'j arm'it'a'j gupoj kaj el la ĝihad'ist'a'j grup'o'j, kiu'j ili'n reg'is de 2012 ; la integr'it'a mult'dimensi'a Misi'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j por stabil'ig'o de Mali'o ( Minusma) reg'as la teren'o'n ; pac-inter'konsent'o est'is sub'skrib'it'a en Bamak'o en juni'o 2015 inter Mali'o kaj la Kun'ord'ig'o de la Azawad -mov'ad'o'j, kiu ar'ig'as la tuareg'a'j'n kaj arab'a'j'n ribel'ul'o'j'n de la nord'o de la land'o [1] ; guberni'estr'o'j est'is nom'um'it'a'j en la region'o'j ; kaj la mali'a arme'o iom post iom re'lev'as si'n. Sed tiu'j antaŭ'e'n'paŝ'o'j montr'iĝ'as nur teori'a'j, sam'e kiel la pac-inter'konsent'o, ankoraŭ ne aplik'at'a. Unu'e sen'organiz'it'a'j, la islam'ist'a'j arm'it'a'j grup'o'j re'konstru'iĝ'is. En mart'o 2017, Al- Kajda en Islam'a Magreb'o ( AKIM), Ansar Din'e, la katiba Macina kaj la katiba Al- Murabitun anonc'is si'a'n kun'fand'iĝ'o'n si'n'e de la Jamaat Nosrat Al-Islam Wal - Mouslimin ( Subtengrupo al islam'o kaj la islam'an'o'j GSIM). Tiu arm'it'a mov'ad'o gvid'at'a de mali'a Tuareg'o, s - ro Iyad Ag Ghali, ĉiu'tag'e incit'ad'as civil'ul'o'j'n kaj arme'an'o'j'n.

Vast'eg'a teritori'o for'las'it'a

La mali'a arme'o dispon'as pri baz'o'j en Timbuktu'o kaj en Gao, sed ĝi ankoraŭ ne re'ven'is en Kidal, kaj mult'a'j zon'o'j en la nord'o rest'as ekster ĝi'a ating'o-kapabl'o. La ŝtat'o est'as ankoraŭ miraĝ'o por mult'a'j malianoj. Laŭ la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN), mal'pli ol unu funkci'ul'o el tri okup'is si'a'n posten'o'n en decembr'o 2017. La nombr'o de en'posten'a'j agent'o'j eĉ mal'kresk'is la pas'int'a'n jar'o'n, kio nutr'as mal'trankvil'o'n de s - ro Antonio Guterrez, la ĝeneral'a sekretari'o de la UN, « Nepr'e neces'as re'star'ig'i [tie] sekur'ec'o'n kaj normal'ec'o'n », li insist'is okaz'e de sur'lok'a vizit'o la 30-'a'n de maj'o.

Mal'sekur'ec'o etend'iĝ'as. La epicentr'o de la per'fort'o ne plu est'as en Kidal aŭ Timbuktu'o, sed en la lok'o'j la plej enklav'it'a'j de la region'o'j kondamn'it'a'j je sen'labor'ec'o. Tre proksim'e de tie, ĉe la hotel'o Kanaga, kiu rigard'as al la river'eg'o, la dung'it'o'j atend'as. « Ok'dek ĉambr'o'j, sep apartament'o'j, nul klient'o. La situaci'o est'as katastrof'a, ve'as s - ro Amassome Dol'o, la direktor'o. La ali'a'j hotel'o'j ferm'iĝ'is. Ni ten'as, ĉar apog'as ni'n grup'o. » Post la re'konker'o de la nord'o en 2013, s - ro Dol'o esper'is, ke re'ven'os aktiv'ad'o. Sed la afer'o'j nur mal'pli'bon'iĝ'is. « Neniu plu ir'as al Timbuktu'o, al la dogono -land'o aŭ al Djenné . Est'as tro danĝer'e. Sed hom'o'j pov'us almenaŭ ven'i ĉi tie'n. Mopti ne risk'as atak'o'n. » Sed tio'n oni ne demonstr'is : la ĝihad'ist'o'j trov'iĝ'as tut'e proksim'e, laŭ'dir'e, ali'flank'e de la sek'iĝ'int'a river'eg'o, kiu'n oni pov'as pied'e tra'ir'i.

Sévaré, kiu en'hav'as strategi'a'n flug'haven'o'n, ŝajn'as pli sekur'a. Tiu vilaĝ'o far'iĝ'is unu el la lok'o'j plej bon'e protekt'at'a'j el Mali'o, kun pli'fort'ig'it'a ĉe'est'o de la mali'a arme'o, stab'ej'o kaj kvar'cent-hom'a taĉment'o de la Minusma, kaj la stab'ej'o de la Sahelo - G 5 ( vd..., p. 7). La hotel'o'j plen'plen'as je hom'o'j en milit'ist'a uniform'o, je muskol'fortik'a'j « konsult'ist'o'j » kaj diplomat'o'j. La sol'a vojaĝ-agent'ej'o est'as Echo Flight, la serv'o de Eŭrop'a Uni'o, kiu organiz'as la aviad'il'a'j'n flug'o'j'n en la milit'zon'o'j. Plej mult'a'j konstru'aĵ'o'j est'as lu'it'a'j al la arme'o'j kaj trans'form'it'a'j en bunkr'o'j'n. « La komerc'ist'o'j kaj la propriet'ul'o'j kontent'as. Oni viv'ten'as si'n el kriz'o-ekonomi'o. Sed tiu'j, kiu'j est'as ekster la urb'o est'as for'las'it'a'j », konstat'as s - ro Bathily.

La ek'aper'o de milit'o en tiu centr'a region'o surpriz'is mult'a'j'n malianojn. Est'is antaŭ iom pli ol tri jar'o'j. La 5-'a'n de januar'o 2015, motor'cikl'ant'o'j port'ant'a'j la nigr'a'n flag'o'n de ĝihad'ism'o atak'as la arme'a'n tend'ar'o'n de Nampala kaj mort'ig'as dek unu soldat'o'j'n. Kaj ili ek'reg'as dum kelk'a'j hor'o'j la urb'o'n situ'ant'a'n tre proksim'e de la maŭritani'a land'lim'o. La histori'o de Nampala, kiu'n rakont'as ĝi'a urb'estr'o, s - ro Sekou Bah, apotek'ist'o, elekt'it'a en 2016, simbol'as la for'las'o'n en kiu est'is las'it'a la region'o dum jar'o'j. « En 2012, kiam la ĝihad'ist'o'j ek'reg'is la nord'o'n, ili ne ven'is ĉi tie'n, sed ankaŭ la ŝtat'o ne est'is ĉi tie, li dir'as. La ŝtat'funkci'ul'o'j est'is for'las'int'a'j si'a'j'n posten'o'j'n. En 2013, okaz'e de la franc'a re'konker'o, la mali'a arme'o re'ven'is.Sed, kiam mult'iĝ'is la ŝtel'o'j de bov'o'j, ni van'e pet'is help'o'n de la arme'o. Kelk'a'j bred'ist'o'j decid'is arm'iĝ'i por si'n defend'i. La situaci'o post'e kviet'iĝ'is. Post la atak'o de la 5-'a de januar'o, la arme'o kaj la funkci'ul'o'j de'nov'e fuĝ'is. » De post tiam, la plej et'a vilaĝ'a konflikt'o fin'iĝ'as per paf'o'j.

Rab'ad'o aŭ per'fort'a'j reprezali'o'j

Post la re'pren'o de Nampala, ali'a'j urb'o'j est'is atak'at'a'j, ŝtat'funkci'ul'o'j mort'ig'it'a'j, elekt'it'o'j minac'at'a'j. Dum la unu'a'j monat'o'j, la ŝtat'o ne re'ag'is, ne'kapabl'a nom'i la atak'int'o'j'n. En la Macina, region'o inund'it'a dum la pluv'sezon'o, oni simpl'e nom'as ili'n « la motorcikluloj  ». Ili mem si'n prezent'as kiel « la hom'o'j'n de la vepr'ej'o », ( Yimbé laddé en la ful'a lingv'o, lingv'o de la fulboj). Kelk'a'j, dis'ig'it'a'j en divers'a'j tend'ar'o'j, obe'as al s - ro MHamadoun Koufa, la estr'o de la katiba Macina, kaj dir'as si'a'n intenc'o'n trud'i la ŝari'o'n. « Ili est'as apenaŭ kelk'a'j cent'o'j, dis'met'it'a'j, preciz'ig'as oficir'o de la mali'a arme'o. Ili kaŝ'as si'n en la arb'ar'o'j, ŝajn'ig'as si'n bred'ist'o'j, en'ŝtel'iĝ'as en la vilaĝ'o'j'n. Ili'a'j motiv'o'j ne est'as religi'a'j. » Ali'a'j asert'as defend'i la fulbajn bred'ist'o'j'n front'e al la el'prem'o'j de la arme'o aŭ de la hejm'fiks'a'j komun'um'o'j. Sed la politik'a'j postul'o'j foj'e kaŝ'as mal'pli konfes'ebl'a'j'n motiv'o'j'n : rab'ad'o aŭ per'fort'a'j reprezali'o'j fon'e de komun'um'a'j rival'ec'o'j.

Ĉio est'as mal'klar'a en tiu centr'o, kiu rest'is long'e mal'lum'a tiel por la franc'a koloni'ant'o, kiel por la mali'a administr'ant'o, post la sen'de'pend'iĝ'o en 1960. « Tiu region'o neniam ribel'is, ĝi sekv'e est'is ignor'at'a, mal'e al la nord'o, kiu kapt'is la tut'a'n atent'o'n, klar'ig'as eŭrop'a diplomat'o posten'ig'it'a en Bamak'o. Oni ja sci'as, ke oni ne pov'as parol'i pri unu'sol'a konflikt'o en la centr'o, sed pri mult'eg'a'j mikro'konflikt'o'j, sur kiu'j teror'ism'o greft'iĝ'is. » En la 19-'a jar'cent'o, la region'o de Mopti est'is la eldorad'o de la land'o, laŭ la vort'o'j de Adam Thiam, mali'a ĵurnal'ist'o. « Ĝi est'is tre prosper'a region'o dank'e al si'a agr'o'kultur'o. En la unu'a'j jar'o'j de sen'de'pend'iĝ'o, oni parol'is pri ĝi kiel ekonomi'a pulm'o de la land'o. Ĝi konsist'ig'is pli ol 30 % de ĝi'a'j eksport'aĵ'o'j. Post'e, la sek'ec'o-period'o'j de la 1970-'a'j jar'o'j pez'e frap'is la region'a'n ekonomi'o'n. En 1985, la zon'o est'is klas'it'a en « nutr'a mal'sekur'ec'o », kaj ek'de 1986, raport'o el'vok'is risk'o'n de ribel'ad'o se nenio est'as far'at'a de la reg'ant'o'j. »

La dis'volv'o-politik'o'j de la mal'nomad'a agr'o'kultur'o, decid'it'a'j en Bamak'o de tio, kio'n Thiam nom'as « la mandinga reg'ant'ar'o », mal'estim'a'j al la nomad'o'j, kaj akompan'at'a'j de koloni'ig'o de la ter'o'j, renvers'is la jam fragil'a'j'n lok'a'j'n ekvilibr'o'j'n, inter bred'ist'o'j (plej mult'a'j fulboj aŭ tuareg'o'j), agr'o'kultur'ist'o'j ( bambaroj dogonoj ) kaj fiŝ'ist'o'j ( bozoj ). De jar'dek'o'j, tiu'j ĉi sub'met'iĝ'is al kod'o'j kaj al mastr'o'j (de paŝt'o, de la akv'o'j, de la ter'o), por kun'ekzist'i, foj'e mal'facil'e, sur ter'o fekund'a kaj envi'at'a. La ripet'at'a'j konflikt'o'j, foj'e per'fort'a'j, est'is rapid'e solvat'a'j de la lok'a'j moŝt'ul'o'j. Sed laŭ la jarpaso, la ŝtat'o mal'konstru'is ĉi tiu'n pra'a'n kun'loĝ'ad'o'n nom'e de modern'ig'o. Hierarki'o'j est'is renvers'it'a'j. En 1995, antaŭ eĉ ol mal'sekur'ec'o dis'volv'iĝ'is en la nord'o, la Mopti -region'o jam est'is la plej mal'riĉ'a en Mali'o. Antaŭ tri jar'o'j, ĝi hav'is la plej mal'alt'a'j'n procent'aĵ'o'j'n de elektr'o-al'ir'o de la famili'o'j (7,1 %, kontraŭ 22,9 % por la land'a mez'o) aŭ de la lern'ej'o-frekvent'ad'o (41,9 % en la unu'a lern'o'cikl'o, kontraŭ 72,3 %) [2].

Kiam la milit'o eksplod'as en la nord'o, tiu for'las'it'a region'o est'as eĉ pli neglekt'at'a. Kaj kiam la ŝtat'o re'ven'as en 2013, ĝi ag'as kvazaŭ nenio okaz'is. La « sen'ŝtat'o'n » sekv'as la « mis'ŝtat'o ». La arme'o, apart'e, ne est'as delikat'a. Ĝi'a'n re'ven'o'n en la region'o akompan'as eksces'o'j kontraŭ lok'a'j loĝ'ant'ar'o'j, kio « iom pli grand'ig'as la deficit'o'n de konfid'o inter la loĝ'ant'ar'o'j, apart'e la fulboj, kaj la sekur'ec-fort'o'j », sub'strek'as la ne'reg'ist'ar'a organiz'aĵ'o International Crisis Group . Plur'a'j asoci'o'j denunc'as grav'a'j'n atenc'o'j'n kontraŭ hom'rajt'o'j.

La arme'o kaj la reg'ist'ar'o est'as de nun akuz'it'a'j uz'i la rival'ec'o'j'n inter komun'um'o'j por gajn'i la « milit'o'n kontraŭ teror'ism'o ». En raport'o publik'ig'it'a en april'o, la Centr'o Sim'o'n Skjodt por prevent'o de genocid'o'j eĉ el'vok'as la ebl'ec'o'n, ke tiu'j inter'komun'um'a'j konflikt'o'j rezult'ig'os « amas'o-abomen'aĵ'o'j'n [3] » Plur'a'j grav'ul'o'j proksim'a'j de la prezid'ant'o Keita aŭ de la stab'o, est'as suspekt'at'a'j arm'i milic'o'j'n de la doz'o-etn'o (tradici'a'j ĉas'ist'o'j) en la centr'o por ĉas'i la ĝihad'ist'o'j'n. En mart'o 2018, preskaŭ tri'dek hom'o'j est'is mort'ig'it'a'j en la dogono -land'o dum batal'o'j de fulboj kontraŭ dogonoj aparten'ant'a'j al mem'defend'a grup'o ekip'it'a per milit-arm'il'o'j. Mult'a'j opini'as, inkluziv'e si'n'e de la Minusma, ke tiu'j arm'il'o'j de'ven'as de la arme'a'j stok'o'j. Fulbaj vilaĝ'o'j est'is brul'ig'it'a'j, hom'o'j est'is mort'ig'it'a'j, brut'ar'o est'is ŝtel'it'a. Reprezali'e, dogonaj vilaĝ'o'j est'is atak'at'a'j. En la cirkl'o de Kor'o, la batal'o'j est'as ĉiu'tag'a'j. « Est'as fek'a cirkl'o de venĝ'o'j, kiu al'pren'as etn'a'n aspekt'o'n, bedaŭr'as lok'a elekt'it'o. La ĝihad'ism'o-problem'o ven'is al'don'iĝ'i al mal'nov'a'j ne tut'e solv'it'a'j konflikt'o'j. »

La tiel nom'at'a'j « franc'a'j » lern'ej'o'j est'as cel'at'a'j

Nom'um'it'a en decembr'o 2017, la ĉef'ministr'o Soumeylou Boubèye Maïga elekt'is Mopti kiel si'a'n unu'a'n oficial'a'n vojaĝ'o'n. Li anonc'as tie dis'volv'ad'o-plan'o'n kaj re'ven'o'n de la mali'a ŝtat'o. Por trankvil'ig'i la loĝ'ant'ar'o'n, vast'a ofensiv'o mobiliz'as preskaŭ tri mil soldat'o'j'n en la zon'o'j la plej for'las'it'a'j de la region'o'j de Mopti kaj Segou. Eks'a ambasador'o de Mali'o en Ekvator'a Gvine'o, la general'o Ismaïla Cissé tamen denunc'as taks'o-erar'o'j'n : « Laŭ la arme'o, ĉiu'j fulboj est'as ĝihad'ist'o'j. Tio est'as danĝer'a miks'konfuz'aĵ'o. » Sam'e, mal'permes'i la cirkul'ad'o'n de du'rad'a'j vehikl'o'j sub la pretekst'o ke la islam'ist'o'j uz'as motor'cikl'o'j'n nur pov'as, laŭ li, pli mal'bon'ig'i la situaci'o'n. « En tiu'j region'o'j ĉiu'j vojaĝ'as per du'rad'a'j vehikl'o'j ! Mal'permes'i ili'n signif'as mal'permes'i la mov'iĝ'o'n de bred'ist'o'j kaj komerc'ist'o'j. Mult'a'j foir'o'j ne plu funkci'os se oni ne for'ig'as tiu'n mal'permes'o'n. Se la ŝtat'o mort'ig'as la ekonomi'o'n, la honest'ul'o'j turn'iĝ'os al la ĝihad'ist'o'j. » Pri'stud'o konduk'it'a ĉe ses'dek tri jun'a'j eks'rekrut'o'j de ili rivel'as ke, por la plej mult'a'j, la engaĝ'iĝ'o ne est'as rezult'o de religi'a konvert'o-procez'o », sed est'as « gvid'at'a de la bezon'o protekt'i si'a'n famili'o'n, si'a'n komun'um'o'n kaj ili'a'j'n viv'rimed'o'j'n » [4].

La mal'plen'o las'it'a de la administraci'o favor'as la progres'o'j'n de la ekstrem'ism'a'j mov'ad'o'j. La asoci'o Delt'a Survie , situ'ant'a en Sévaré, kiu pri'zorg'as la eduk'ad'o'n en la plej risk'o'plen'a'j zon'o'j de la centr'o de Mali'o, tio'n konstat'as ĉiu'tag'e. « Mov'iĝ'i far'iĝ'as pli kaj pli mal'facil'e, ve'as ĝi'a prezid'ant'o, s - ro Ibrahima Sankaré. La ĝihad'ist'o'j ĉe'est'as en ĉiu'j vilaĝ'o'j kaj ja ili administr'as. Ili kolekt'as impost'o'j'n, el'dir'as la justic'o'n, mal'permes'as al la vir'in'o'j si'n lav'i en la natur'o aŭ el'ir'i sen vual'o. Ili mal'permes'as la manifestaci'o'j'n de bapt'o kaj ge'edz'iĝ'o. Ili kontraŭ'as la tradici'a'j'n bard'o'j'n » Kaj tio efik'as ! « Inter dev'ig'i si'a'n edz'in'o'n port'i vual'o'n kaj perd'i si'a'n brut'ar'o'n, la bred'ist'o'j rapid'e elekt'is », li resum'as. Ĉar la ĝihad'ist'o'j al'port'is al la bred'ist'o'j form'o'n de ord'o kaj sekur'ec'o, kiu'n la ŝtat'o ne dispon'ig'is. S - ro Sankaré montr'as ankaŭ si'a'j'n dum'jar'a'j'n klopod'o'j'n po'ur instig'i la administraci'o'n konsider'i la nomad'a'j'n real'aĵ'o'j'n. Li'a asoci'o lanĉ'is mov'ebl'a'j'n lern'ej'o'j'n, kiu'j sekv'as la bred'ist'o'j'n laŭ ili'a'j trans'lok'iĝ'o'j. « Mi ricev'is financ'o'j'n el ekster'land'o, sed ne el la mali'a ŝtat'o. En 2012, est'is cent'o da lern'ej'o'j. Nun rest'as nur kvin... »

La tiel nom'at'a'j « franc'a'j » lern'ej'o'j est'as apart'e cel'at'a'j. Laŭ la UN, en mart'o 2018, 715 el ili est'is ferm'it'a'j pro la ne'sekur'ec'o. Ĉirkaŭ 215 000 infan'o'j est'is sen ebl'ec'o vizit'i lern'ej'o'n. Ĉiu'tag'e, s - ro Daouda Doumbia, vic'direktor'o de la akademi'o de Mobti, akcept'as sen'labor'a'j'n instru'ist'o'j'n, kiu'j fuĝ'is la minac'o'j'n. Kelk'a'j est'as send'it'a'j al ali'a'j posten'o'j. La plej mult'a'j ŝirm'as si'n. Tiel est'as pri Ibrahim, kiu viv'as en Sévaré ĉe si'a famili'o, post kiam la lern'ej'o, kiu'n li direkt'is, ferm'iĝ'is. Unu tag'o'n de novembr'o, dek bandit'o'j al'ven'is motor'bicikl'e, arm'it'a'j per kalaŝnikov'o'j. « Ili kun'ig'is ĉiu'j'n lern'ant'o'j'n en la kort'o kaj paf'is al la aer'o. La infan'o'j est'is terur'ig'it'a'j kaj plor'is. Ili pren'is ĉiu'j'n ni'a'j'n posed'aĵ'o'j'n, ili paf'is al la fenestr'o'j kaj dir'is : « Se ni re'ven'os kaj trov'os vi'n ĉi tie, est'os mal'bon'a fin'o. » » La lern'ej'o trov'iĝ'as je nur kelk'a'j'n dek'o'j'n da metr'o'j de la voj'o uz'at'a ĉiu'tag'e de arme'a'j kamion'o'j...

Ju pli ili'a influ'o etend'iĝ'as, des pli la ĝihad'ist'o'j streb'as sen'legitim'ig'i la ŝtat'o'n, atak'ant'e tiu'j'n, kiu'j ĝi'n reprezent'as, kaj propon'ant'e al'log'e aŭ per'fort'e substitu'a'n solv'o'n. Ili tiel mal'ferm'as koran'a'n lern'ej'o'n kiam ili trud'as ferm'o'n de publik'a lern'ej'o. Aŭ ili lukt'as kontraŭ ŝtat'funkci'ul'o'j'n, akuz'at'a'j'n pri korupt'o. Unu el la ĉef'a'j bril'a'j ag'o'j de la hom'o'j de la katiba Macina est'is la for'rab'o, en novembr'o 2017, de la prezid'ant'o de la tribunal'o de Niono, urb'o situ'ant'a je unu hor'o aŭt'e de Ségou.

« Antaŭ'e, klar'ig'as Adam Thiam, ŝtat'funkci'ul'o, ekzempl'e juĝ'ist'o, pet'is posten'o'n en la centr'o kun cel'o riĉ'iĝ'i. En tiu zon'o la lok'a'j konflikt'o'j est'as mult'a'j. Okaz'is proces'o-inflaci'o. Por gajn'i, neces'is pag'i. » Sed, en la zon'o'j, kiu'j'n ili reg'as, la ĝihad'ist'o'j zorg'as praktik'i justic'o'n, kiu'n mult'a'j taks'as, se ne tut'e ekvilibr'a, almenaŭ honest'a kaj ĉef'e sen'pag'a. « Pli kaj pli da hom'o'j turn'iĝ'as al ili, kaj ne plu al la ŝtat'o, por solv'i si'a'j'n konflikt'o'j'n », konstat'as s - ro Sékou Bah, la urb'estr'o de Nampala. Kelk'a'j eĉ parol'as pri la justic'o de la ĝihad'ist'o'j kvazaŭ « apelaci'a kort'um'o »...

En Bamak'o, tiu evolu'o mal'trankvil'ig'as mult'e pli ol la milit'o, kiu daŭr'ad'as en la nord'o. Unu'e ĉar « la centr'o est'as la cement'o de ni'a land'o », klar'ig'as s - ro Al'i Nouhoum Diallo, eks'a prezid'ant'o de la naci'a Asemble'o far'iĝ'int'a ne'oficial'a pro'parol'ant'o de la fulba komun'um'o de Mali'o. Post'e, kaj ebl'e ĉef'e, ĉar tio kio okaz'as en ĉi tiu region'o mal'pli simil'as al milit'o por la reg'ad'o, ol al « social'a ribel'o » front'e al administraci'o taks'at'a mal'plen'um'ant'a si'a'n dev'o'n, kiu atest'as pri la abism'a'j fend'o'j de la mali'a ŝtat'o. La 20-'a'n de juni'o 2018, la ministr'o pri defend'o est'is dev'ig'it'a agnosk'i la respond'ec'o'n de la mali'a arme'o kaj mal'ferm'i enket'o'n post la mort'o de du'dek kvin hom'o'j en Nantaka kaj Kobaka, en la region'o de Mopti. « Ni ne est'as re'konstru'ant'a'j ni'a'n arme'o'n por far'i el ĝi arme'o'n ignor'ant'a'n la "leĝ'o'j'n de la milit'o". Tio est'us grand'eg'a retro'ir'o », konced'is la prezid'ant'o Keïta  [5].

La prezid'ant'o ne plu hav'as legitim'ec'o'n

« La prezid'ant'o ne plu hav'as ia'n ajn legitim'ec'o'n, sen'kaŝ'e asert'as s - ro Cheick Oumar Diarrah, efemer'a ministr'o pri land'a inter'pac'iĝ'o kaj dis'volv'iĝ'o de la nord'a'j region'o'j en 2013. La politik'a potenc'o ne ĝust'e taks'is la kriz'o'n de 2012. » Tiu diplomat'o, kiu est'is proksim'a konsil'ant'o de s - ro Keita, opini'as, ke oni est'us dev'int'a « invent'i soci'a'n kontrakt'o'n ». Ni hav'as antaŭ ni loĝ'ant'ar'o'j'n, kiu'j rifuz'as mal'just'ec'o'n kaj mank'o'n de solidar'ec'o. Est'as tro facil'e nom'i ili'n ’ĝihad'ist'o'j’ : tio evit'as al ni pens'i pri tio, kio ili ver'e est'as, kaj pri la mal'bon'o, kiu ronĝ'as ni'a'n land'o'n. » Laŭ s - ro Diarrah, la miks'aĵ'o de burokrati'o kaj afer'ism'o, aper'int'a dum la politik'a demokrat'ig'o komenc'e de la 1990-'a'j jar'o'j, kiu hav'is paroksism'o'n sub la prezid'ant'ec'o de s - ro Amadou Toumani Touré (2002-2012), plu'daŭr'as.

Organiz'i elekt'o'j'n en tia kun'tekst'o est'as politik'a teatr'o. Tio mal'trankvil'ig'as la opozici'o'n, des pli ke la lok'a'j balot'o'j, kiu'j dev'is okaz'i en decembr'o 2017, kaj post'e en april'o 2018, est'is plu prokrast'it'a'j. « Kiel oni pov'as pretend'i organiz'i elekt'o'n en land'o, de kiu oni ne reg'as la du'on'o'n de la teritori'o ? si'n demand'as la marks'ist'a opozici'ul'o Oumar Mariko. La reg'ist'ar'o inform'is, ke, en la region'o de Kidal, ja la ribel'ul'o'j pri'zorg'os la sekur'ec'o'n de la balot'o. Ĉu tio ne est'as pruv'o pri ĝi'a mal'sukces'o ? »

Rémi CARAYOL


La aŭtor'o

Rémi CARAYOL
Ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

En Afrik'o, la tim'ig'a vizi'o de fulba ĝihad'o

La migr'ul'o'j en la nas'o de Agadez



Traduk'it'a de:
Jeanne -Mari'e Cash
el la franc'a

[1] Vd Daniel Bertrand, «  Conjurer la fragmentation au Mal'i », Le Mond'e diplomatique , juli'o 2015

[2] «  Enquête modul'air'e et permanent'e auprès des ménages  », Institut national de la statistique du Mal'i, Bamak'o, aŭgust'o 2014.

[3] (3) «  Régions en dan'ger. Prévention datrocités de masse au Mal'i », rapport dalerte précoce par pays, Centr'e Sim'o'n Skjodt po'ur la prévention des génocides, Washington, DC, april'o 2018.

[4] (4) «  Enseignements africains sur le ter'ror'ism'e », Institut détudes et de sécurité, 18-'a de septembr'o 2017, https :// issafrica. org

[5] (5) Agent'ej'o Franc'e- Presse, 20-'a de juni'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a juli'o 2018

La revoluci'o laŭ Marc Chagall


Oni plej oft'e asoci'as la grand'a'n ond'o'n de art'ist'a vigl'iĝ'o, kiu akompan'is la rus'a'n revoluci'o'n de 1917, kun nom'o'j kiel tiu de Maleviĉ ol al tiu de Chagall. Tamen, tiu ĉi decid'is implik'iĝ'i per fond'o de skol'o, en kiu la avan'gard'o renkont'u la popol'o'n. Sed li baldaŭ sent'is si'n en dis'faz'iĝ'o kun la rifuz'o de la figur'ec'a art'o, kiu'n tiu skol'o postul'is.



de  Lionel RICHARD

EN MOSKV'O, en aŭtun'a maten'o de 1918, vir'o prezent'as si'n ĉe la popol'komisar'ej'o pri publik'a instru'ad'o. Li est'as proksim'um'e 30-jar'a kaj sub'brak'e port'as dik'a'n pak'aĵ'o'n. Li ven'as el Vitebsko, klar'ig'as li, urb'o de Belorus'uj'o situ'ant'a je kvin'cent kilo'metr'o – pli ol dek hor'o'j da vagon'ar'o – de la nov'a ĉef'urb'o. Li'a nom'o est'as Marc Chagall . Ili est'as pentr'ist'o. Li dezir'as parol'i person'e al la komisar'o Anatol'o Lunaĉarsko . Antaŭ 1914 li kon'at'iĝ'is kun li en Pariz'o. Li intenc'as montr'i al li elekt'aĵ'o'n de si'a'j last'a'temp'a'j labor'aĵ'o'j.

Chagall aparten'as al famili'o de analfabet'a'j kaj mal'riĉ'a'j jud'o'j. Li nask'iĝ'is kiel la plej mal'jun'a el naŭ infan'o'j en 1887 en antaŭ'urb'o de Vitebsko. Post ricev'i lecion'o'j'n pri desegn'ad'o li en'ir'is en la art'lern'ej'o'n de Sankt-Peterburg'o, post'e frekvent'is la atelier'o'n de Le'o Bakst, en la lern'ej'o pri art'o kaj desegn'o fond'it'a de Elizaveta Zvanceva. En Januar'o de 1910, Bakst, ornam'ist'o de la rus'a'j balet'o'j, ir'is al Pariz'o por tie sur'scen'ig'i lirik'a'n dram'o'n ; dank'e al stipendi'o Chagall sekv'is li'n. Dum li loĝ'is en la art'ist'a urb'et'o La Ruche, proksim'e de Montparnasse, li frekvent'is la tut'a'n tiu'temp'a'n avan'gard'o'n, de Amade'o Modigliani ĝis Pablo Pikas'o.

En Juni'o de 1914, tiam en Berlin'o por ekspozici'o de si'a'j pentr'aĵ'o'j en la galeri'o de la revu'o Der Sturm, li decid'is ir'i al Vitebsko. Li vol'is edz'iĝ'i al la fil'in'o de riĉ'a'j juvel'ist'o'j, Bella Rosenfeld, al kiu li en'am'iĝ'is, kiam ŝi est'is ankoraŭ tut'e jun'a adolesk'ant'in'o.

Kaj subit'e la milit'o. Post si'a edz'iĝ'o, la 25-'a'n de Juli'o 195, mal'ebl'is re'ven'i al Franc'uj'o. Li est'is dev'ig'at'a milit'serv'i en arme'a ofic'ej'o en Petrograd'o, kiel Sankt-Peterburg'o nom'iĝ'is de1914 ĝis 1924.

Kiam la revoluci'ul'o'j ek'reg'is en Petrograd'o, li do loĝ'is tie, kun si'a edz'in'o. Li tie pentr'is mult'a'j'n mem'portret'o'j'n scen'o'j'n, kiu'j montr'is la jud'o'j'n en ili'a ĉiu'tag'a aktiv'ec'o. Ne kontent'ig'a'j rezult'o'j, laŭ li'a juĝ'o. En Mart'o de 1918 la par'o ir'is al Vitebsko. Chagall aspir'is en'profund'iĝ'i en la labor'o'n, tag'e kaj nokt'e. [1]

Ĉu tamen est'as raci'a, pens'i ke pentr'ist'o pov'as viv'i tie nur per si'a'j pentr'aĵ'o'j ? … Tiu obstin'o risk'is fiask'o'n. Almenaŭ ebl'is profit'i la reform'o'j'n okaz'ant'a'j'n en la instru'ad'o de art'o, part'o'pren'i en ĝi, impuls'i en Vitebsko la trans'form'ad'o'j'n, kiu'j en Moskv'o kaj Petrograd'o jam est'is praktik'at'a'j.

Lunaĉarsko est'is ĝust'e la hom'o je la alt'ec'o de la situaci'o, kun kiu ebl'is inter'trakt'i. Chagall est'is favor'a al la dispon'o'j decid'it'a'j de la reg'ist'ar'o de Lenin'o. En li'a profund'o ne ĉes'is re'son'i la etern'a eĥ'ad'o de la pogrom'o'j, de la kontraŭ'jud'a'j ofend'o'j. Kial li ne aplaŭd'u revoluci'o'n, per kiu la jud'o'j fin'e ricev'is la rajt'o'n est'i aŭtent'a'j rus'a'j civit'an'o'j ?

Li'a inter'parol'ant'o en Moskv'o hav'is la reputaci'o'n de hom'o afabl'a kaj mal'mult'e sekt'ec'a” [2]. Lunaĉarsko entuziasm'iĝ'is pri la verk'o'j, kiu'j'n Chagall al'port'is al li. La dekret'o 3051 est'is tuj promulg'it'a : “La kamarad'o pentr'ist'o Marc Chagall est'as nom'um'it'a popol'komisar'o pri art'o por la region'o de Vitebsko. Ĉiu'j revoluci'a'j fort'o'j est'as al'vok'it'a'j, per tiu ĉi decid'o, garanti'i si'a'n plen'a'n apog'o'n al la kamarad'o Chagall.”

JEN CHAGALL lanĉ'it'a en la pint'o'n de la fest'aĵ'o'j por la unu'a dat're'ven'o de la revoluci'o. Li prezid'is la konstru'ad'o'n de sep triumf'ark'o'j en Vitebsko. Li ordon'is glu'i en la strat'o'j, al la mur'o'j, 450 revoluci'a'j'n afiŝ'eg'o'j'n. El'labor'it'a'j laŭ model'o'j, kiu'j'n li est'is skiz'it'a'j, 350 pentr'it'a'j tol'a'j banderol'o'j flirt'is en la vent'o. La promen'ant'o'j'n al'salt'is ruĝ'a'j ĉeval'o'j, verd'a'j bov'in'o'j, blu'a'j bird'o'j sur blank'a'j nub'o'j, rajd'ant'o'j flirt'ig'ant'a'j ruĝ'a'j'n flag'o'j'n.

Sekv'e, en decembr'o de 1918, Chagall sub'skrib'is proklam'o'n [3], kiu al'vok'is ĉiu'j'n plast'o-art'ist'o'j'n kun'labor'i kun li. En privat'a hotel'o en Vitebsko, aparten'int'a al bank'ist'o, ĵus fond'iĝ'is, anonc'is li, la unu'a super'a lern'ej'o pri art-instru'ad'o. Ĝi sekv'is la sam'a'j'n princip'o'j'n kiel la liber'a'j atelier'o'j mal'ferm'it'a'j en Moskv'o kaj Petrograd'o. Ne plu neces'is diplom'o por en'ir'i ĝi'n, sed ja program'o : instig'i al kre'a spont'ec'o en inter'rilat'o kun la ver'a viv'o de la popol'o.

Mult'is la stud'ant'o'j, proksim'um'e kvin'cent, kiu'j rapid'e en'skrib'is si'n. Inter la instru'ant'o'j est'is plur'a'j avan'gard'a'j eksperiment'ist'o'j. En la somer'o de 1919 al'ven'is ali'a avan'gard'ist'o, kies kandidat'ec'o est'is akcept'it'a, Lazar (Eliezer) Lissitzky, diplom'it'a arĥitekt'o de Darmstadt, en German'uj'o. Viktim'o de la numer'us clausus , kiu lim'ig'is la nombr'o'n de jud'o'j en la rus'a'j universitat'o'j, li est'is dev'ig'at'a en'skrib'i si'n malgraŭ'vol'e en universitat'o german'a. Li decid'is ke oni nom'u li'n “El” kaj akir'is si'a'n arĥitekt'a'n diplom'o'n en 1915.

Lissitzky admir'is la fantazi'o'n, per kiu la verk'o'j de Chagall tremp'iĝ'is. Sed li est'is ankaŭ log'at'a de la skrib'aĵ'o'j de pentr'ist'o de si'a kontraŭ'a flank'o, ne figur'ec'a, kun kiu li ek'korespond'ad'is : Kazimir Maleviĉ. Gvidulo, ĉirkaŭ kiu gravit'is grup'o de adept'o'j. Maleviĉ firm'ig'is si'a'n “super'ec'o'n” de'ir'ant'e de nenio, de nov'a tip'o de pens'ad'o, kiu montr'iĝ'is per for'ig'o de ĉia figur'ec'o profit'e al bild'a'j mas'o'j, al “form'o'j pur'a'j” kaj liber'a'j. Viv'u la super'ism'o !

EN OKTOBR'O de 1919 Lissitzky ricev'is la misi'o'n ir'i al Moskv'o ĉe Lunaĉarsko. La vitebska lern'ej'o bezon'is material'o'n. Kun la aprob'o de Chagall li kontakt'is Maleviĉ. Li sukces'is konvink'i li'n akcept'i si'a'vic'e propon'o'n dung'iĝ'i en Vitebsko. Chagall firm'e ten'is la gvid'o'n de la lern'ej'o, de kiu li est'is la origin'o. Sed, tre rapid'e, aper'is kverel'o'j inter Maleviĉ kaj li. Ili'a dis'opini'o tem'is pri la en'hav'o de la instru'ad'o. Por Maleviĉ la muĝ'ad'o de la kanon'o'j de la Oktobr'a Revoluci'o dev'as est'i la okaz'o por for'ig'i la lern'ad'o'j'n kaj por “pur'ig'i” la cerb'o'j'n je ĉiu'j “akademi'a'j akcesor'aĵ'o'j”. [4]

Chagall, ŝat'ant'a la tradici'o'j'n, fin'e abdik'is. [5] La 17-'a'n de Novembr'o 1919 li send'is leter'o'n al la kamarad'o Osip Brik, respond'ec'ul'o pri la du'a liber'a atelier'o de Moskv'o, por pet'i li'n ke li konfid'u al li “klas'o'n de pentr'aĵ'o”. Li est'as dispon'ebl'a, dir'is li, por serv'i la cel'o'j'n de la revoluci'o en la mezur'o de si'a'j “fort'o'j” kaj de si'a'j “kompetent'o'j”.

Propon'o van'a. En Moskv'o li trov'is nur por'temp'a'n labor'o'n kiel dekoraci'ist'o en la Jud'a Naci'a Teatr'o, la Gosekt . Li ne est'is plu integr'it'a en la re'nov'iĝ'o, kiu trans'form'eg'is la art'o'j'n. Li sent'is si'n en dis'faz'ec'o kun la reg'ant'a mov'ad'o de “art'ist'a produkt'ad'o”.

Mal'long'e post'e, redukt'it'a al la funkci'o de instru'ist'o pri desegn'ad'o en orf'ej'o, li ne vid'is ali'a'n el'ir'o'n ol for'las'i Rus'land'o'n dum tio ankoraŭ ebl'is. Kun si'a edz'in'o Bella kaj ili'a fil'in'o Id'a, nask'it'a en 1916, li ating'is Berlin'o'n en la somer'o de 1922 por tie organiz'i nov'a'n ekspozici'o'n. La 1-'a'n de Septembr'o 1923 la famili'o trajn'is al Pariz'o.

Ĝis si'a mort'o Chagall ne ĉes'is ripet'ad'i : “Mi ne el'migr'is pro politik'a'j kial'o'j, sed pro art'ist'a'j kial'o'j …”

Lionel RICHARD.

Ĝis la 16-'a de Juli'o 2918 la Centr'o Georges - Pompidou prezent'as en Pariz'o la ekspozici'o'n “ Chagall, Lissitzky, Malevitch. La rus'a avan'gard'o en Vitebsko (1918-1922)”.

LA RUS'A REVOLUCI'O en la jar'o'j 1918-1919, do la mond'o re'turn'it'a. Venk'a revoluci'o ĉi-mal'supr'e, kio'n montr'as la ruĝ'a flag'o, kiu dis'volv'iĝ'as sur la plank'o. Lenin'o, star'ant'a invers'e sur tabl'o sur unu brak'o kaj kun la kap'o mal'supr'e, nun posed'as la potenc'o'n. Li flirt'ig'as ĉe si'a'j pied'o'j la tradici'a'n flag'o'n de Rus'land'o. Ĉio ĥaos'ig'it'a.

Jen la fest'o kun tambur'o'j kaj trumpet'o'j. Tamen la soldat'o'j atent'as, kun fusil'o ĉe la vang'o. Ĉe la eĝ'o de la tabl'o, sur kiu Lenin'o prov'as ten'i si'n en ekvilibr'o, sur seĝ'o sid'as medit'ant'a raben'o. Kio okaz'os al la jud'ism'o, al la jud'o'j ?

Mal'supr'e dekstr'e de la bild'o la famili'o Chagall, stern'it'a sur lit'o, ŝajn'as ankaŭ met'i al si tiu'n demand'o'n. Epizod'o de viv'o en histori'a'j monat'o'j. Neniom da kritik'o. Kaj eĉ mal'pli da satir'o. Sed demand'a atent'o pri la event'o'j.


La aŭtor'o

Lionel RICHARD


La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Leter'o de la 12-'a de Mart'o 1918 al Nadeĵda Dobiĉina, kiu tre aktiv'e labor'is en la administraci'o pri art'o en Petrograd'o, cit'it'a en Alexandre Kamenski, “ Marc Chagall  : « Mit dem Herzen war ich immer hier … »”, Kunst und Literatur, vol. 2, Berlin'o ( GDR), Mart'o-April'o 1988 (traduk'o de artikol'o aper'int'a en Novy Mir, 'n- ro 1987-8, Moskv'o).

[2] André Pierre, Le Populaire , Pariz'o, 18-'a'n de Septembr'o 1921.

[3] La dekret'o de Lunaĉarsko, kiu nom'um'as Chagall, kaj tiu publik'a anonc'o de Chagall est'as konserv'at'a'j en la urb'a'j arĥiv'o'j de Vitebsko. Kp Andre'j Wosnessenski, “ Ein Museum für Chagall  !”, Kunst und Literatur, vol. 5, Septembr'o-Oktobr'o 1989 (traduk'o de artikol'o aper'int'a en Ogoniok , Moskv'o, la 22-'a'n de Januar'o 1987).

[4] Izobraitelnoje , 'n- ro 1, Moskv'o, 1919, cit'it'a de Evgeni Kovtun, l’Avant -Gard'e russe dans les années 1920-1930, Parkstone - Aurora, Bournemouth (Brit'uj'o), 1996.

[5] Kp Alexandra Schatskich, “ Malevitsch in Witebsk ”, Kunst und Literatur, vol. 5, Septembr'o-Oktobr'o 1989 (traduk'o de kontribu'aĵ'o aper'int'a en Iskustvo , vol. 1988-11, Moskv'o). Schatskich don'as kiel font'o'j'n la Ŝtat'arĥiv'o'j'n pri literatur'o kaj art'o, en Moskv'o.



Akcept'ej'o >> 1'a juli'o 2018

Sen'sekur'ec'o aŭ ekzil'o en Ebur-Bord'o

La aflikt'o'j de afrik'a futbal'o


El la 32 team'o'j part'o'pren'ant'a'j la Mond'a'n Pokal'o'n en Rusi'o, nur Niĝeri'o kaj Senegali'o reprezent'as sub'sahar'a'n Afrik'o'n. El'star'a'j lud'ist'o'j el la kontinent'o ne mank'as, sed la riĉ'a'j land'o'j de la Nord'o ili'n akapar'is. Ĉampion'o'j de Afrik'o en 2015, kaj kvalifik'iĝ'int'o'j en la last'a'j tri turnir'o'j de la Mond'a Pokal'o, eburbordanoj ĉi-jar'e dev'as kontent'ig'i si'n per tio, ke ili sekv'os la Mond'a'n Pokal'o'n televid'e. Ĉiu'tag'e, ili'a'j profesi'a'j klub'o'j mal'facil'e viv'ten'as si'n.



de  David GARCIA

En Akoumassi, en la sud'orient'o de Abiĝano , oni trans'form'as la kort'o'n de la urb'a mez'lern'ej'o en trejn'kamp'o'n dum la lern'ej'a'j feri'o'j. Ĉi-maten'e en april'o, la komenc'ant'a'j futbal'ist'o'j de la akademi'o Métro Star pied'bat'as la pilk'o'n sub sufok'a varm'o. Kun'fond'int'o de ĉi tiu lern'ej'o, unu el cent'o'j en la ekonomi'a ĉef'urb'o de Ebur-Bord'o, Aristid'e B. [1] trejn'as jun'ul'a'j'n team'o'j'n. Eks'a profesi'a futbal'ist'o, li al'vok'is si'a'n plej bon'a'n lud'ist'o'n. En ruĝ'a'j ĵerz'o kaj ŝort'o, 9-jar'a infan'o el'paŝ'is. "Mi dezir'as lud'i en Eŭrop'o" li dir'is mem'fid'e. Ĉu li konsci'as la risk'o'j'n de tia aventur'o ? La lev'iĝ'ant'a stel'ul'o de Metr'o Star kap'jes'is al si'a ĉef'o. Eks'a team'estr'o de la naci'a team'o de Ebur-Bord'o, Yaya Touré ricev'as preskaŭ 1 milion'o'n da eŭr'o'j monat'e ĉe Manchester City  [2] ; Neymar, la brazil'a stel'ul'o de Par'is Saint - Germain , pli ol 3 milion'o'j'n [3]. Ĉi tiu'j lud'ist'o'j aparten'as al la elit'o kiu per'labor'as pli ol 720 000 dolar'o'j'n (620 000 eŭr'o'j'n) ĉiu'n jar'o'n, en'kalkul'ant'e ĉiu'j'n kontinent'o'j'n, kaj kiu konsist'ig'as 2% de profesi'a'j futbal'ist'o'j laŭ esplor'o de la Inter'naci'a Federaci'o de Profesi'a'j Futbal'ist'o'j ( Fifpro) far'it'a en 2016 ĉe 54 naci'a'j asoci'o'j. La pli'mult'o loĝ'as en Eŭrop'o, en la land'o'j de la Golf'o aŭ en Ĉini'o. Kontrast'e, 21% de lud'ist'o'j ricev'as mal'pli ol 300 dolar'o'j'n (260 eŭr'o'j'n) monat'e, plej'part'e ĉe afrik'a'j klub'o'j kiu'j pag'as la plej mal'alt'a'j'n salajr'o'j'n.

Kaj kvankam, tut'mond'e, 41% de pri'sond'it'a'j lud'ist'o'j dir'is ke ili'a'j salajr'o'j est'is prokrast'it'a'j en la last'a'j du sezon'o'j, ĉi tiu proporci'o ating'as 55% en Afrik'o. Ne'disput'ebl'e, la kontinent'o hav'as la plej ne'sekur'a'j'n labor'kondiĉ'o'j'n por lud'ist'o'j : 15% ne hav'as kontrakt'o'n, kompar'e kun 3% en Eŭrop'o. Ne'pag'it'a'j gratifik'o'j por sub'skrib'o'j, prokrast'o'j de salajr'o'j, vund'o'j kaj ne'pag'it'a hospital'a kurac'ad'o : jen la ĉiu'tag'a viv'o de afrik'a'j lud'ist'o'j. En mond'o for de la kelk'a'j privilegi'a'j lud'ist'o'j kiu'j riĉ'iĝ'as per si'a talent'o en la eŭrop'a'j ĉampion'ad'o'j, ili oft'e lud'as sen kontrakt'o kaj en plend'eg'ind'a'j labor'kondiĉ'o'j.

Malgraŭ si'n'sekv'o de dolor'a'j spert'o'j en kelk'a'j klub'o'j, 27-jar'aĝ'a Justin S. ankoraŭ esper'as sur'tir'i si'a'j'n futbal'bot'o'j'n de'nov'e. En 2007, en la 17'a jar'aĝ'o, li sub'skrib'is si'a'n unu'a'n profesi'a'n kontrakt'o'n. Li'a ĉiu'monat'a salajr'o de 76 eŭr'o'j est'is pli mal'alt'a ol la minimum'a salajr'o en Ebur-Bord'o (91,50 eŭr'o'j). La bonifik'o por sub'skrib'o de 229 eŭr'o'j specif'it'a en la kontrakt'o neniam est'as pag'it'a al li. "La klub'estr'in'o petal'vok'is al ni'a'j emoci'o'j : ’Mi est'as vi'a panj'o, vi'a panj'o ne hav'as mon'o'n’. Ni fal'is en la tromp'o'n" li dir'is. Post sen'sukces'a el'prov'o kun tunizi'a klub'o, en januar'o 2008 li prov'is si'a'n fortun'o'n en la ebur'bord'a Ligue 2. Est'is infer'o. "Oni pag'is al mi iom pli ol 15 eŭr'o'j'n monat'e, dum labor'ist'o'j ricev'is 5 eŭr'o'j'n tag'e." Por instig'i al futbal'ist'o'j ating'i la pint'a'n rang'o'n en la supr'a lig'o, la administr'ant'o'j de la klub'o rav'is la lud'ist'o'j'n propon'ant'e al ili bonifik'o'j'n de 30 eŭr'o'j por ĉiu venk'o. Du monat'o'j pas'is sen venk'o, kaj la salajr'o'j est'is pag'it'a'j mal'fru'e. La kondiĉ'o'j en ili'a loĝ'ej'o simil'is la plej mal'bon'a'j'n ŝvit'labor'ej'o'j'n. Lud'ist'o'j dorm'is sur la plank'o de dorm'ej'o kun si'a'j tornistr'o'j kiel kap'kusen'o, dir'is Justin S.

"Pas'ig'i tri monat'o'j'n sen salajr'o en Ligue 1 est'as oft'e"

Dek jar'o'j'n post'e, ĉi tia'j kondiĉ'o'j ankoraŭ daŭr'as en Ebur-Bord'o kiel la klub'estr'o agnosk'as, laŭ si'a propr'a manier'o. Bernard Adou, la paternalism'a prezid'ant'o de la Association Sportive de l’Indénié (AS'I), klub'o en Ligue 1 de Abengourou, en la orient'o de la land'o, al'vok'as al vund'it'a'j futbal'ist'o'j ignor'i si'a'j'n vund'o'j'n : "Eĉ en la kaz'o de ne'bon'a'j kondiĉ'o'j kaj ne'pag'o de salajr'o'j, lud'ist'o'j dev'as lud'i. Ne'pag'it'a'j salajr'o'j pov'as est'i kompens'at'a'j, sed ne matĉ'o'j" plu dir'is s - ro Adou. Efektiv'e, ne'pag'it'a'j salajr'o'j kaj bonifik'o'j ne ĉiam est'as kompens'at'a'j". Furioz'iĝ'int'a'j, Justin S. kaj li'a'j sam'team'an'o'j fin'e bojkot'is trejn'ad'o'n en 2008-2009. En leter'o al la estr'ar'o de la klub'o, la futbal'ist'o'j pet'is matrac'o'j'n kaj ventol'il'o'j'n. Ili ricev'is tio'n, kio'n ili pet'is, sed katastrof'o'j daŭr'e traf'is la team'o'n. Lud'ist'o infekt'iĝ'is de malari'o, 21-jar'aĝ'a defend'ant'o mort'is en hospital'o post kolizi'o dum trejn'ad'o. Est'is ne'el'ten'ebl'e por Justin S. kaj kvar el li'a'j sam'team'an'o'j, kiu'j decid'is for'las'i la klub'o'n dum la sezon'o. Ili pli prefer'is sen'labor'ec'o'n ol ekspluat'ad'o'n.

21-jar'aĝ'e, li'a koleg'o Samuel K. jam est'is spert'int'a la aflikt'o'j'n de la viv'o de profesi'a futbal'ist'o. Aktual'e lud'ant'a en Ligue 1, li est'is vund'it'a en decembr'o 2016. "En la stadion'o Champroŭ en Abiĝano, kie oni pri'konkur'as la pli'mult'o'n de la matĉ'o'j de la ĉampion'ad'o, la art'e'far'it'a gazon'o est'as dis'faden'iĝ'int'a kaj danĝer'a" li dir'is. "Mult'a'j lud'ist'o'j vund'iĝ'as". La klub'estr'o konsent'is pag'i la kost'o'n de la operaci'o tuj post kiam li est'os en'bank'ig'int'a la trans'klub'iĝ'a'n pag'o'n de ali'a lud'ist'o. Post ses monat'o'j, la pag'o ankoraŭ ne est'is far'it'a. La Ebur'bord'a Futbal'a Federaci'o ( FIF) akcept'is la respond'ec'o'n pri li'a post'operaci'a kurac'ad'o. Trans'lok'it'a al ali'a klub'o de la supr'a lig'o, li de'nov'e vund'iĝ'is en februar'o 2018. Malgraŭ tio, la klub'estr'o pet'is al li lud'i la tut'a'n sekv'ant'a'n matĉ'o'n, post tri tag'o'j. La lud'ist'o rifuz'is. La pag'o de li'a salajr'o est'is inter'romp'it'a. "Mi ne ricev'is mi'a'n salajr'o'n de pli ol unu monat'o, ĉiu'j ebur'bord'a'j klub'estr'o'j est'as sam'a'j" li dir'is koler'e. Ne nur li est'as sub'met'at'a al tia trakt'o.

"Pas'ig'i tri monat'o'j'n sen salajr'o est'as oft'e en Ligue 1" plend'is Aristid'e B. "Kelk'foj'e, la pag'o'n de la baz'a salajr'o kondiĉ'as venk'o aŭ eĉ plur'a'j si'n'sekv'a'j venk'o'j." Laŭ la Asoci'o de Ebur'bord'a'j Futbal'ist'o'j ( AFI), la plej alt'a'j salajr'o'j vari'as de 450 ĝis 600 eŭr'o'j. La mez'um'a labor'pag'o de la lok'a futbal'ist'o est'as inter 230 kaj 300 eŭr'o'j, aŭ tri'obl'o de la minimum'a salajr'o, en land'o kies ekonomi'o de'nov'e kresk'as (8% ĉiu'n jar'o'n ek'de 2015). "Kiel oni pov'as atend'i ke, fin'e de si'a karier'o, kiu est'as laŭ'difin'e mal'long'a, futbal'ist'o pov'as util'ig'i si'a'n ŝpar'mon'o'n por aĉet'i dom'o'n ?" demand'is Cyril Domoraud, la prezid'ant'o de la AFI. La eks'defend'ant'o de Inter Milan'o akcept'is ni'n ĉe la sid'ej'o de la organiz'aĵ'o kiu trov'iĝ'as en Cocody, riĉ'a urb'o nord'e de Abiĝano. Eks'a team'estr'o de la naci'a team'o de Ebur-Bord'o, s - ro Domoraud lud'is en Franci'o, ĉe Olympique de Marseille kaj en Monak'o, kaj post'e ĉe Espanyol en Barcelon'o. La ali'a'j fond'int'a'j membr'o'j de la asoci'o ankaŭ far'is sukces'a'j'n karier'o'j'n en Eŭrop'o. Ikon'o de la ebur'bord'a futbal'o, ador'at'a en la land'o, Didier Drogba gajn'is la pokal'o'n de la Eŭrop'a Lig'o de Ĉampion'o'j ĉe la angl'a klub'o Chelsea . Ali'a naci'a stel'ul'o, Kol'o Touré, ankaŭ lud'is en Angli'o por Arsenal, Manchester City kaj Liverpool .

Mal'mult'a'j aŭdac'as si'n turn'i al proces'o por defend'i si'a'j'n rajt'o'j'n pro tim'o pri venĝ'atenc'o'j. La vic'prezid'ant'o de la Ebur'bord'a Futbal'a Federaci'o, Sory Diabaté, kiu ankaŭ est'as la prezid'ant'o de la Profesi'a Futbal'a Lig'o, rifuz'as ĉia'n respond'ec'o'n. "Kelk'a'j jun'ul'o'j plend'as pri tio, ke ili ne ricev'is si'a'n salajr'o'n, sed ili eĉ ne hav'as kopi'o'n de si'a kontrakt'o. (...) Est'as ne'ebl'e far'i juĝ'o'n kiam kontrakt'o mank'as", tiel li prav'ig'as si'n. Dum s - ro Diabaté respond'is ni'a'j'n demand'o'j'n en si'a ofic'ej'o, dung'it'o de la Federaci'o film'is la intervju'o'n. Ali'a ĉiam ĉe'est'is. "Ĉi tiu komitat'o nek est'as sen'de'pend'a nek egal'a, kiel Fifpro rekomend'is" kontraŭ'e dir'is s - ro Domoraud  : La lud'ist'o'j de AFI ne est'as membr'o'j de ĝi. Ĉio ĉi alud'et'as mis'ekvilibr'o'n favor'e al la dung'ant'o'j. Ĉio'n dir'int'e, klub'estr'o'j elekt'as la membr'o'j'n de la estr'ar'a komitat'o de la ebur'bord'a federaci'o.

En Ebur-Bord'o, la super'viv'o de profesi'a'j klub'o'j de'pend'as de fedracia financ'ad'o. Ĉiu team'o ricev'as la sam'a'n kvot'o'n, fiks'it'a'n je 114 000 eŭr'o'j ĉiu'jar'e. Iu'j ne konsent'as kun ĉi tiu egal'rajt'ec'o. Per'e de si'a ĝeneral'a direktor'o la franc'o Benoît You, Asec Mimosas akuz'as ke ĉi tiu sistem'o mal'instig'as la lev'iĝ'o'n de vigl'a'j kaj sukces'a'j klub'o'j. Asec rekomend'as subvenci'o'n kiu konsist'u el fiks'a part'o, ident'a por ĉiu'j, kaj vari'a part'o indic'it'a laŭ la nivel'o de organiz'it'ec'o de la klub'o'j. Pli'mult'o de klub'estr'o'j kaj la IFF mal'akcept'as ĉi tiu'n ŝanĝ'iĝ'o'n.

Rimed'o por ekvilibr'i la buĝet'o'n

Krom de intern'a'j kverel'o'j, ebur'bord'a futbal'o est'as antaŭ ĉio sub'fos'at'a de si'a kronik'a mal'kapabl'o gener'i en'spez'o'j'n. La mez'um'a ĉe'est'o ĉe matĉ'o de la ebur'bord'a Ligue 1 est'as ĉirkaŭ mil spekt'ant'o'j. Nur unu event'o tir'as la amas'o'j'n : Asec Mimosas kontraŭ Africa Sports . De'long'a'j rival'o'j, ĉi tiu'j du team'o'j el Abiĝano est'as la plej prestiĝ'a'j de la land'o. Kvin mil spekt'ant'o'j ĉe'est'is ili'a'n last'a'n al'front'iĝ'o'n. La mal'mult'a en'spez'o de 750 eŭr'o'j est'is divid'it'a egal'e inter la du klub'o'j. Pro la mal'alt'a nivel'o de publik'ec'o, sponsor'o'j ne dezir'as al'fiks'i si'a'n log'o'tip'o'n al la ĉemiz'o'j de la lud'ist'o'j.

Ek'de 2016, Canal Plus pag'as 2,3 milion'o'j'n da eŭr'o'j ĉiu'jar'e al la Ebur'bord'a Futbal'a Federaci'o por el'send'i matĉ'o'j'n de la supr'a lig'o. Ĝi rifuz'as publik'ig'i ĉi tiu'n sum'o'n, kiu est'as konfirm'it'a de kelk'a'j klub'estr'o'j kaj ŝajn'as est'i rid'ind'e mal'alt'a. En kompar'o, est'as atend'ebl'e ke la Profesi'a Futbal'a Lig'o de Franci'o ricev'os 1 153 milion'o'j'n da eŭr'o'j el el'send'o'rajt'ig'o'j ĉiu'sezon'e ek'de 2020. Ĝi'a vic'prezid'ant'o, s - ro Diabaté, rimark'as tamen ke "Dank'e al la kontrakt'o kun Canal Plus, la Federaci'o pov'is pli'ig'i la subvenci'o'n al klub'o'j je 40%". Sed pov'us est'i ke tio ne sufiĉ'as. Ekzempl'o est'as la Stella Club, emblem'a team'o de la mal'riĉ'a urb'o Adjamé en la nord'o de Abiĝano. "Ĉiu'n jar'o'n, mank'as al ni iom pli ol 90 000 eŭr'o'j por pag'i ni'a'j'n el'spez'o'j'n" klar'ig'is Salif Bictogo rid'et'ant'e. Li ankaŭ est'as la ĝeneral'a direktor'o de la togoland'a kaj benin'a fili'o'j de Snedai, la koncesi'ul'o por pasport'o'j kaj biometri'a'j viz'o'j en la nom'o de tiu'j land'o'j. "Ni dev'as pag'i la mon'o'n el ni'a'j propr'a'j poŝ'o'j. Mi antaŭ'pag'as mon'o'n dum pli ol dek jar'o'j !" al'don'is la klub'estr'o de Stella, inter du ek'rid'eg'o'j. La subvenci'o de la federaci'a reg'ist'ar'o kovr'as nur kvar'on'o'n de la jar'buĝet'o kaj, post la mal'promoci'o de la klub'o al Ligue 2 en 2015, la kompani'o Orange re'tir'is si'a'n sub'ten'o'n. De tiam, neniu ali'a sponsor'o anstataŭ'is ĝi'n. Li'a'j lud'ist'o'j ankaŭ est'as dev'ig'at'a'j konsent'i kredit'o'n al la klub'o. "Mi pag'as ili'n mal'fru'e je almenaŭ unu monat'o kaj du'on'o. Mi mem dev'as hav'i rimed'o'j'n. Precip'e pro tio, ke la Federaci'o pag'as la subvenci'o'n per kelk'a'j part'o'pag'o'j, kaj kutim'e mal'fru'e". Tiel la klub'estr'o prav'ig'as si'n, tiu, kiu est'is lud'ist'o de la klub'o Stella antaŭ ol li al'propr'ig'is al si la estr'ec'o'n de si'a hejm'urb'a klub'o antaŭ 18 jar'o'j.

Inter'lig'it'ec'o kun la politik'a mond'o

Sam'kiel la pli'mult'o de si'a'j koleg'o'j, s - ro Bictogo uz'as la salajr'o'j'n de si'a'j lud'ist'o'j kiel rimed'o'n por ekvilibr'ig'i la buĝet'o'n. Li emfaz'as si'a'j'n sen'parti'ec'o'n kaj entrepren'em'a'n spert'o'n kiu'j pruv'as, laŭ li, li'a'n serioz'ec'o'n kaj profesi'ec'o'n. Klub'estr'o'j, kiu'j est'as mal'pli kompetent'a'j kaj pli favor'as si'a'n propr'a'n interes'o'n, sub'e'n'tir'us la ebur'bord'a'n futbal'o'n. "Se ekzist'us financ'a kontrol'organiz'o, kiel en Franci'o (kie la Naci'a Direkci'o pri la Kontrol'o de Administr'ad'o kontrol'as la kont'o'j'n de profesi'a'j klub'o'j), pli ol du'on'o de klub'o'j est'us retro'klasifik'it'a" li asert'is.

Influ'a agent'o de lud'ist'o'j kaj ĝeneral'a direktor'o de la AS'I Abengourou, Abdoulaye Diabaté konfirm'is ĉi tiu'n diagnoz'o'n. "Iu'j klub'o'j viv'as sol'e per la subvenci'o. Ili tut'e ne sci'as kiel dis'volv'iĝ'i, ili'a'j klub'estr'o'j ne est'as entrepren'ist'o'j" li lament'is. Ĉu "entrepren'em'o" est'as la solv'o por la sub'evolu'o de la ebur'bord'a futbal'o ? S - ro Adou, la prezid'ant'o de la AS'I, ŝajn'e respond'as al la profil'o skiz'it'a de si'a koleg'o. Ĉi tiu komerc'ist'o estr'as la ebur'bord'a'n fili'o'n de Grenobloise dElectronique et dAutomatismes (GE'A), franc'a firma'o kiu est'as special'ist'o pri la instal'ad'o de pag'bar'il'o'j. Li akcept'is ni'n en si'a luks'a vila'o en Abiĝano. S - ro Adou aĉet'is la klub'o'n en 2014. Li hered'is team'o'n kies lud'ist'o'j ricev'is mizer'a'n labor'pag'o'n : ĉirkaŭ 90 eŭr'o'j'n, la minimum'a'n salajr'o'n. La entrepren'ist'o pli'ig'is salajr'o'j'n kaj konstru'is konkurenc'iv'a'n team'o'n. La atend'it'a'j sport'a'j rezult'o'j sekv'is. "Ĉi-jar'e, salajr'o'j est'as pag'at'a'j regul'e. Tio est'as, ĉiam pli" al'don'is s - ro Diabaté, iom petol'em'e.

Impuls'at'a de alt'a'j ambici'o'j, s - ro Adou ne est'as kontent'a nur labor'i por la sport'a progres'o de si'a klub'o. En Decembr'o 2016, li est'is elekt'it'a deput'it'o de la elekt'ant'ar'o de Abengourou. "La klub'o kontribu'is 30% aŭ 40% al mi'a elekt'iĝ'o" dir'is la klub'estr'o de la AS'I. "Tiu'j, kiu'j ne kon'is mi'n, vid'is mi'n televid'e." En mart'o, li anonc'is si'a'n kandidat'iĝ'o'n por la prezid'ant'ec'o de la region'a magistrat'o de Indénié - Djuablin, de kiu Abengourou est'as ĉef'urb'o. "Nur politik'ist'o'j pov'as est'i klub'estr'o'j en Afrik'o" dir'is s - ro Adou. "Se, morgaŭ, mi far'iĝ'os la prezid'ant'o de la region'a magistrat'o, mi invest'os mon'o'n en la dis'volv'o'n de la klub'o. Komerc'ist'o ne invest'os en klub'o'n se ne est'os profit'o." Pov'as est'i, ke la prezid'ant'o de la AS'I sekv'as la paŝ'o'j'n de si'a koleg'o ĉe 'AS Tanda. Komerc'ist'o, urb'estr'o kaj deput'it'o de la distrikt'o Assuéfry - Transua en la nord'orient'o de la land'o, Séverin Kouabénan Yoboua gajn'is du ĉampion'ec'o'j'n de Ligue 1 en 2015 kaj 2016.

En Ebur-Bord'o, la inter'lig'it'ec'o inter la politik'a mond'o kaj la mond'o de futbal'o est'as mal'nov'a tradici'o. En la 1980'a'j jar'o'j, la ebur'bord'a'n futbal'o'n reg'is Simplice Zinsou, la bo'fil'o de Félix Houphouët - Boigny , la ŝtat'estr'o kaj patr'o de la ebur'bord'a sen'de'pend'ec'o. Spez'o neniam est'is problem'o por la klub'estr'o de Africa Sports . " Simplice Zinsou hav'is al'ir'o'n al ĉio" nostalgi'e memor'is Alexis Vagba, la nun'a prezid'ant'o de Africa Sports . La klub'o hav'is la rimed'o'j'n por ten'i lud'ist'o'j'n tent'it'a'j'n de ekster'land'a karier'o. "Li eĉ intenc'is serĉ'i talent'ul'o'j'n en ali'a'j Afrik'a'j land'o'j." Fidel'a al Africa Sports dum 40 jar'o'j, s - ro Vagba spert'is prosper'a'j'n temp'o'j'n, kaj post'e temp'o'n de relativ'a regres'o. "Sukces'a entrepren'ist'o, Simplice Zinsou ne sub'ten'is la klub'o'n long'a'temp'e. Africa Sports neniam posed'is ne'mov'ebl'aĵ'o'j'n kaj ne hav'as si'a'n propr'a'n trejn'kamp'o'n !" li lament'is. Pro tio la tren'ej'o de la du'a plej grand'a klub'o en Ebur'a Bord'o est'as "migr'a", ĉar la klub'o lu'as la kamp'o'j'n sur kiu'j ĝi'a'j lud'ist'o'j trejn'iĝ'as. Trejn'ist'o ven'as konduk'i la lud'ist'o'j'n maten'e kaj post'e re'ven'ig'as ili'n vesper'e.

La pli'mult'o de ebur'bord'a'j klub'o'j ne hav'as sid'ej'o'n. Pro tio ke mank'as ofic'ej'o'j, manaĝer'o'j okaz'ig'as kun'sid'o'j'n ĉe si aŭ en hotel'a'j drink'ej'o'j. "En sub'sahar'a Afrik'o, la profesi'ism'o est'as sub'evolu'int'a, sam'e pri infra'struktur'o kiel pri organiz'ad'o" resum'is Stéphane Burchkalter, ĝeneral'a sekretari'o de la afrik'a fak'o de Fifpro. Oni ĝeneral'e konsent'as, tamen, ke la plej alt'rang'a el ebur'bord'a'j klub'o'j est'as escept'o. Asec Mimosas est'as unu'anim'e konsider'at'a kiel la sol'a ver'e profesi'a futbal'a ent'o. Sam'kiel Africa Sports , la Sport'a Asoci'o de Komerc'a'j Dung'it'o'j profit'is de alt'nivel'a sub'ten'o. Georges Ouegnin, la frat'o de la nun'a prezid'ant'o, est'is la ĉef'adjutant'o de Houphouët - Boigny. La Direktor'o de Protokol'o de la Prezid'ant'ec'o de la Respublik'o, oni rigard'as li'n kiel la vic'estr'o'n de la reĝim'o. "Ĉi tio montr'as, ke ankoraŭ est'as politik'a'j konekt'o'j en la ebur'bord'a futbal'o" dir'is Vagba. "Sen ĉi tiu'j konekt'o'j, klub'o ne pov'as kresk'i."

Mal'kiel s - ro Zinsou, Roger Ouegnin, kiu est'as la klub'estr'o ek'de 1989, don'is al la klub'o la rimed'o'j'n por dis'volv'iĝ'i. Tio far'is Asec unu el la plej bon'e struktur'it'a'j team'o'j en sub'sahar'a Afrik'o. Ĉe Sol Béni, si'a sid'ej'o kaj sport'a kompleks'o el dek hektar'o'j ĉe la rand'o de lagun'o Ébrié en Cocody, Asec Mimosas hav'as instal'aĵ'o'j'n kiu'j prav'ig'as ĝi'a'n reputaci'o'n : du trejn'kamp'o'j, eduk'o'centr'o, administr'ej'o, konstru'aĵ'o por la amas'komunik'il'o'j de la klub'o, kaj eĉ hotel'o kun naĝ'ej'o. Respond'ec'ul'o pri komunik'ad'o, trejn'ist'o de team'o de jun'ul'o'j mal'pli ol 15-jar'aĝ'a'j, kaj ĝeneral'a direktor'o, s - ro You ĵongl'as per si'a'j divers'a'j dev'o'j. Li gvid'as ni'n tra ĉi tiu lok'o kiu est'as unik'a en li'a land'o.

Ni en'ir'is klas'ĉambr'o'n de la akademi'o. Dek du lern'ant'o'j inter 13- kaj 17-jar'aĝ'a'j part'o'pren'is kurs'o'n pri kurac'ej'o'j kaj mem'kurac'ad'o. " Fabrice, kiom est'is en vi'a klas'o antaŭ ol vi en'ir'is la akademi'o'n ?" demand'is s - ro You. La infan'o respond'is : "Kvar'dek kvin." Ali'a dir'is : "Sep'dek." La klas'o'j de la akademi'o MimoSifcom ne est'as tiel ampleks'a'j kiel tiu'j de naci'a ebur'bord'a instru'plan'o de eduk'ad'o. Du el la lern'ant'o'j est'is flug'ont'a'j al Eŭrop'o, sur'voj'e al Franci'o kaj Belgi'o, kie ili lud'os en turnir'o'j. La plej bon'a lern'ej'o en la land'o trejn'as 45 est'ont'a'j'n profesi'a'j'n lud'ist'o'j'n, kiu hav'as inter 12 kaj 18 jar'o'j'n. El'elekt'it'a'j, ĉi tiu'j jun'ul'o'j kutim'e est'as el la mal'riĉ'a'j kvartal'o'j de la ĉef'urb'o. La jar'buĝet'o de 300 000 eŭr'o'j est'as plen'e financ'at'a de la agr'o'industri'a kompani'o Sifca, la plej grand'a dung'ant'o en Ebur-Bord'o, kun 30 000 dung'it'o'j. Asec propon'as al si'a'j lud'ist'o'j salajr'o'j'n inter 500 kaj 800 eŭr'o'j monat'e, mizer'a'j sum'o'j kompar'e kun tio, kio'n ili pov'us ricev'i en Eŭrop'o, Azi'o, Nord-Afrik'o aŭ Sud-Afrik'o, sed ĉi tiu'j sum'o'j est'as tri'obl'e pli grand'a'j ol la salajr'o'j propon'at'a'j en la ali'a'j ebur'bord'a'j team'o'j. En'spez'o'j ven'as de reklam'ant'o'j, sed du'on'o ven'as de trans'ced'o'j de lud'ist'o'j al ebur'bord'a'j kaj fremd'a'j klub'o'j : "Pro la mank'o de sufiĉ'a'j rimed'o'j por re'ten'i ni'a'j'n plej lert'a'j'n lud'ist'o'j'n, ni est'as dev'ig'at'a'j vend'i ili'n. La klub'o ricev'as iom'et'o'n da mon'o, sed tio redukt'as la kvalit'o'n de la lud'ad'o" agnosk'is s - ro You.

Antaŭ 20 jar'o'j, est'is tut'e ali'a afer'o. Sur la etaĝ'o de la administr'ant'o'j, galeri'o de fot'o'j de eks'a'j lud'ist'o'j memor'ig'as pri la glor'a jar'dek'o de la klub'o. En la 1990'a'j jar'o'j, la plej bon'a'j ebur'bord'a'j futbal'ist'o'j lud'is por Asec kaj form'is la spin'o'n de la naci'a team'o kiu kvalifik'iĝ'is tri foj'o'j'n por la Mond'a Pokal'o (en 2006, 2010 kaj 2014) kaj gajn'is la Afrik'a'n Pokal'o'n de Naci'o'j en 2015. Unu el ili est'is Bakari Koné. Ĉi tiu eks'a ŝotanto por Olympique de Marseille (2008-2010) pas'ig'is si'a'n jun'aĝ'o'n en Williamsville, labor'ist'a kvartal'o en nord'a Abiĝano. Rimark'it'e de la rekrut'ig'ist'o'j de Asec, li al'iĝ'is al la unu'a klas'o de la akademi'o je la aĝ'o de 13 jar'o'j, en 1994. "Kiam mi hav'is 17 jar'o'j'n, mi rev'is pri karier'o por help'i mi'a'n famili'o'n. Kiel far'is ĉiu'j lern'ant'o'j de la akademi'o" dir'is " Baky " trankvil'e. Post kvar sezon'o'j ĉe Asec, li lud'is dum unu jar'o en Katar'o, prelud'o al el'star'a karier'o en la Franc'a lig'o.

Re'ven'int'e al si'a original'a klub'o en 2016, la futbal'ist'o nun labor'as kiel administraci'a kadr'ul'o kaj memor'as la or'a'n epok'o'n de si'a debut'o. La fervor'ul'o'j de Asec kaj Africa Sports dorm'is antaŭ'e de la stadion'o Houphouet - Boigny en Abiĝano por cert'ig'i al si lok'o'j'n ! Tiu epok'o jam pas'is. La banal'ig'o de futbal'o far'e de televid'o ŝanĝ'is la rilat'o'n de "fan'o'j" al ili'a'j plej ŝat'at'a'j team'o'j. "La fervor'ul'o'j de Asec ag'as kiel konsum'ant'o'j de televid'a'j sport'a'j program'o'j. Ili kompar'as la ofert'o'j'n. Unu'flank'e, ili hav'as televid'e la Eŭrop'a'n Lig'o'n de Ĉampion'o'j kun ĝi'a'j inter'naci'a'j stel'ul'o'j. Ali'flank'e, est'as Asec kontraŭ Bassam ĉe la stadion'o, mez'bon'a matĉ'o lud'at'a sur lud'kamp'o de mal'bon'a kvalit'o en temperatur'o de 40 grad'o'j. Ili'a elekt'o est'as rapid'e far'it'a" resum'is s - ro You abrupt'e.

Lud'ist'o'j el'suĉ'it'a'j de la eŭrop'a Eldorad'o

La ĉampion'ad'o de la supr'a lig'o est'is kre'it'a en 1960, tri jar'o'j'n post la unu'a turnir'o de la Afrik'a Pokal'o de Naci'o'j. Post jar'dek'o'j da relativ'a progres'o, afrik'a futbal'o ricev'is mort'ig'a'n bat'o'n de la Eŭrop'a Tribunal'o de Justic'o. Je la 15'a de decembr'o 1995, la juĝ'decid'o Bosman mal'permes'is restrikt'o'j'n de la nombr'o de fremd'a'j futbal'ist'o'j kiu'j ricev'as permes'o'n lud'i en profesi'a'j team'o'j de la Eŭrop'a Uni'o. Je la 23'a de juni'o 2000, la Inter'konsent'o de Koto'nu'o etend'is ĉi tiu'n kondiĉ'o'n al afrik'a'j civit'an'o'j. Post tio, el'suĉ'at'a'j de la eŭrop'a Eldorad'o, la futbal'ist'o'j de la afrik'a kontinent'o amas'e el'migr'is tuj post kiam ili ek'hav'is 18 jar'o'j'n, la minimum'a aĝ'o postulat'a de la Federaci'o Inter'naci'a de Futbal'o Asoci'a ( FIFA). "La etend'iĝ'o de la juĝ'decid'o Bosman trans'form'is Afrik'o'n" dir'is Sory Diabaté. "Ni'a'j ge'jun'ul'o'j ident'ig'as si'n kun lud'ist'o'j kiu'j en'poŝ'ig'as milion'o'j'n da eŭr'o'j. Ili dezir'as for'ir'i pli kaj pli fru'e." Kaj ĉia'prez'e [4]. Ĉe la plej lert'a'j, mult'a'j elekt'as du'obl'a'n naci'ec'o'n, por al'iĝ'i al naci'a team'o en Eŭrop'o. Sekv'e, dum la Eŭrop'a Ĉampion'ad'o de 2016, 40 lud'ist'o'j de afrik'a de'ven'o lud'is en eŭrop'a team'o [5].

"Eŭrop'a'j klub'o'j rabat'e aĉet'as 18-, 19- aŭ 20-jar'aĝ'a'j'n afrik'a'j'n lud'ist'o'j'n por far'i profit'o'n per ili'a re'vend'o" dir'is You. Parentez'e, ili oft'e rifuz'as pag'i trejn'kompens'o'n al la hejm'klub'o'j, kiel montr'as la mal'bon'ŝanc'o spert'it'a de la Verd'a'j Agl'o'j de Kinŝas'o (Demokrati'a Respublik'o de Kongol'o), kiu ne pov'is ricev'i el la belg'a klub'o Anderlecht la kost'o'n de la trejn'ad'o de Junior Kabananga." Kvankam ni ne pov'as kulp'ig'i la koloni'a'n super'reg'ad'o'n pri ĉio, est'as mal'facil'e ignor'i ĝi'a'n efik'o'n sur la kondiĉ'o'j'n de ni'a inter'naci'a komerc'o" dir'is Jérôme Champagne, eks'a direktor'o de inter'naci'a'j rilat'o'j por FIFA de 2007 ĝis 2010 [6]. Sam'kiel mineral'o'j kaj petrol'o, futbal'ist'o'j est'as el'tir'at'a'j el si'a'j de'nask'a'j land'o'j, kaj ekspluat'at'a'j kaj profit'ig'at'a'j far'e de riĉ'a'j land'o'j, precip'e la eŭrop'a'j."

Sen'kuraĝ'ig'it'a, la prezid'ant'o de Africa Sports est'as eks'iĝ'ont'a. Mal'laŭt'e, en la hotel'o kie ni renkont'is li'n, s - ro Vagba sci'ig'is al ni sekret'o'n : "La klub'o ne hav'as rimed'o'j'n por progres'i. Mi est'as far'ant'a sam'kiel Asec. Ni est'as aktual'e vend'ant'a'j Africa Sports al belg'a invest'ant'o." La koncern'at'a aĉet'ant'o inter'trakt'as kun unu el si'a'j koleg'o'j, du tabl'o'j'n post'e ... Unu'e la lud'ist'o'j'n, post'e la klub'o'j'n ? Evident'e, la ebur'bord'a futbal'o est'as eg'e avid'at'a.

Firm'e establ'it'a en Afrik'o, sam'kiel si'a trunk'a kompani'o Bolloré, Canal Plus est'as part'o'pren'int'a strategi'o'n por sub'ten'i lok'a'j'n futbal'klub'o'j'n. " Canal don'is al la franc'a Ligue 1 la vid'ebl'ec'o'n kaj la mon'rimed'o'j'n por dis'volv'iĝ'i. La ebur'bord'a ĉampion'ad'o pov'as est'i profesi'ig'it'a laŭ la sam'a model'o" kred'as la direktor'o de la "sport'a produkt'ad'o" de la ĉen'o en Ebur-Bord'o. Special'iĝ'int'a pri la sur'merkat'um'a'j teknik'o'j, la elokvent'a Eddy Rabi'n dezir'as trans'form'i matĉ'o'j'n en "event'o'j'n" por far'i la "produkt'o'n Ligue 1" pli al'log'a kaj tir'i jun'a'n kaj ŝik'a'n spekt'ant'ar'o'n. Kontraŭ la sam'a prez'o, animaciaĵoj, danc'o'j kaj koncert'o'j regul'e gaj'ig'os la antaŭ'matĉ'a'j'n kaj post'matĉ'a'j'n hor'o'j'n kun, sam'e kiel en la unu'a event'o ĉi tia, organiz'it'a je la 24'a de mart'o, la emblem'a'j ebur'bord'a'j ritm'o'j Coupés - Décalés . Ĉu tio ĉes'ig'os la el'ir'ad'o'n ? Laŭ inter'naci'a esplor'o, 173 ebur'bord'a'j lud'ist'o'j elekt'is ekzil'o'n en 2018 [7].


La aŭtor'o

David GARCIA
Ĵurnal'ist'o, David Garcia est'as la aŭtor'o de Le Pays Bouygues est roi, Dan'ger public, Pariz'o, 2006.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Sklav'o'j de la 21-'a jar'cent'o en Katar'o

La ĉeval'o aĥalteko, emblem'o de naci'o



Traduk'it'a de:
Mike Le'o'n
el la franc'a.

[1] La nom'o'j de la futbal'ist'o'j de Koumassi est'as ŝanĝ'it'a'j laŭ ili'a pet'o.

[2] Afrik- foot , la 31'a de decembr'o 2017.

[3] l’Équipe , Boulogne - Billancourt, la 24-'a de septembr'o 2017.

[4] Vid'u Johann Harscoët, " Tu ser'as Pelé, Maradona, Zidane " ou... rien, Le Mond'e diplomatique , juni'o 2006.

[5] ’ Euro 2016 : 40 joueurs d ’origin'e africaine ’, la 9'a de juni'o 2016, www. football 365. fr

[6] Vid'u la intervju'o'n en ni'a ret'ej'o kun Jérôme Champagne  : ’ Dans le football, le rideau de l ’argent à remplacé le rideau de fer’, www.mond'e- diplomatique. fr /58795

[7] ’ Les footballeurs expatriés dans le mond'e : étude glob'al'e 2018’, Centr'e international détude du sport ( CIES), maj'o 2018.


Akcept'ej'o >> 1'a juli'o 2018

En Ital'uj'o kaj en Turk'uj'o sam'e kiel ĉie, la reg'ist'ar'o'j ced'as al la merkat'o'j


La invest'ist'o ne voĉ'don'as

Scen'o tut'e kutim'a. Reg'ist'ar'o – ĉu progres'em'a aŭ reakci'a – decid'as io'n, kio kontraŭ'as la prefer'o'j'n de la financ'o. La merkat'o'j minac'as, la politik'a potenc'o rezign'as, la komunik'il'o'j aplaŭd'as. La ital'a kriz'o demonstr'is, ke la nov'liberal'a “cirkl'o de raci'o” pli kaj pli simil'as al maŝ'o ĉirkaŭ la kol'o de la elekt'ant'o.



de  Renaud LAMBERT , Sylvain LEDER

LA EŬROP'AN'O'J ĵus re'mal'kovr'is : unu el la plej influ'hav'a'j ag'ant'o'j de ili'a'j demokrati'o'j fajf'as pri la urn'o'j. Li'a nom'o ? “La invest'ist'o”.

En Maj'o de 2018 la ital'a prezid'ant'o Sergio Mattarella por moment'o en'kriz'ig'is si'a'n land'o'n per tio ke li rifuz'is nom'um'i s - ron Paolo Savona ministr'o pri ekonomi'o. Tiu last'a hav'is la sub'ten'o'n de du parti'o'j task'it'a'j star'ig'i reg'ist'ar'o'n, la Lig'o (ekstrem-dekstr'a) kaj la Mov'ad'o 5 stel'o'j (“kontraŭ'sistem'a”) … sed en li'a kor'o ne trov'iĝ'is la Eŭrop'a Uni'o. “La nom'um'o de ministr'o pri ekonomi'o ĉiam est'as tuj'a mesaĝ'o de konfid'o aŭ de alarm'o por la ekonomi'a'j kaj financ'a'n ag'ant'o'j”, la ŝtat'estr'o la 27-'a'n de Maj'o prav'ig'is la rifuz'o'n. Nu, la invest'ist'o ŝat'eg'as la Uni'o'n, fason'it'a'n tia ke ĝi re'don'as al li cent'obl'e.

Ĉar la nom'o de s - ro Savona ŝveb'ig'is super Ital'uj'o la minac'o'n de merkat'a'j ĉagren'o'j, la Lig'o kaj la 5-stel'a Mov'ad'o dev'is revizi'i si'a'j'n dokument'o'j'n. Kaj, se ili ne sukces'os tio'n, preciz'ig'is la eŭrop'a komisar'o pri la buĝet'o Günther Oettinger, la ital'o'j re'ven'os al la urn'o'j, edif'it'a'j : “La evolu'o'j por la ital'a ekonomi'o pov'us est'i tiom drakon'a'j, ke tio pov'us est'i ebl'a signal'o por la elekt'ant'o'j ke ili ne elekt'u mal'dekstr'a'j'n kaj dekstr'a'j'n popol'ist'o'j'n.” Tio ne neces'is. Mal'pli ol semajn'o'n post'e la koalici'o propon'is nov'a'n kandidat'o'n por la posten'o de ekonom'i-ministr'o, ŝajn'e pli harmoni'a kun la eŭrop'a projekt'o. La eŭrop'skeptik'ul'o Savona ricev'is du'a'rang'a'n rol'o'n en la okul'o'j de la invest'ist'o'j : tiu'n de ministr'o pri eŭrop'a'j afer'o'j …

Ĉu la ital'o'j per tio evit'is la plej'a'n mal'bon'o'n, aŭ ĉu ili tro'ig'is la minac'o'n ? Per ali'a'j vort'o'j : ĉu ebl'as far'i fort'o'prov'o'n kontraŭ la financ'merkat'o'j kaj gajn'i ĝi'n ? Tio'n ĵus prov'is la turk'a prezid'ant'o Recep Erdogan en instru-riĉ'a batal'et'o.

Kontraŭ'dir'a'j postul'o'j

SE ONI imag'us grad'it'a'n skal'o'n de politik'a decid'em'o, la franc'a prezid'int'o François Hollande pov'us est'i ĉe unu el la du polus'o'j ; s - ro Erdogan okup'us la kontraŭ'a'n part'o'n. Unu'flank'e la firm'ec'o de flan'o, ali'flank'e tiu de acer'o. For'pur'ig'ad'o de la disident'o'j, kaŝ'a'j arest'o'j, geopolitik'a incit'iĝ'em'o : la turk'a ŝtat'estr'o montr'as tre mal'oft'a'n decid'em'o'n. Inter la mult'a'j ebl'ec'o'j de trup-mov'iĝ'o'j la strategi'a re'tir'iĝ'o ne est'as li'a prefer'at'a paŝ'o. Kaj tamen li ĵus est'is dev'ig'at'a far'i humil'ig'a'n re'tir'iĝ'o'n pri la demand'o de la interez-kvot'o'j.

Sam'e kiel la nord'o, al kiu montr'as la kompas'a nadl'o, struktur'as la spac'o'n, la interez'kvot'o'j praktik'at'a'j de la centr'a bank'o de land'o – nom'at'a'j gvid'a'j kvot'o'j – organiz'as ties ekonomi'a'n medi'o'n. De ili de'ven'as la plej mult'a'j ali'a'j interez'kvot'o'j de la ekonomi'o, nom'e tiu'j, kiu'j'n la privat'a'j establ'o'j propon'as al la mastr'um'o'j kaj al la entrepren'o'j. iam la centr'a bank'o mal'alt'ig'as si'a'n gvid'kvot'o'n, ĝi facil'ig'as la al'ir'o'n al kredit'o, tiel spron'ant'e la konsum'ad'o'n de la mastr'um'o'j, mal'long'e, la tut'a'n aktiv'ec'o'n. Tia politik'o pov'as ankaŭ konduk'i al kresk'o de la inflaci'o, se tiu kresk'o de konsum'ad'o kaj de invest'ad'o ne est'as akompan'at'a de simil'a kresk'o de la produkt'ad'o de var'o'j kaj de serv'o'j sur la teritori'o.

Por invest'ist'o'j de deviz'o'j la gvid'kvot'o de centr'a bank'o ebl'ig'as antaŭ ĉio kalkul'i la profit'o'j'n, kiu'j'n ili pov'as esper'i de si'a'j invest'o'j. Nu, la spekul'ist'o'j ador'as la truk'o'n en'ŝuld'iĝ'i en unu mon'o por invest'i la prunt'it'a'j'n sum'o'j'n en ali'a mon'o kun fort'a interez'kvot'o (la carry trad'e). Jen ekzempl'o : komenc'e de Juni'o 2018 la uson'a centr'a bank'o (Federaci'a Rezerv'o) praktik'as gvid'kvot'o'n de proksim'um'e 2 el'cent'o'j, kiu ebl'ig'as al invest'ist'o pren'i 1 milion'o'n da dolar'o'j por jar'a kost'o de 20.000 dolar'o'j. La prunt'ant'o pov'as konvert'i si'a'j'n verd'a'j'n bilet'o'j'n al turk'a'j funt'o'j kaj profit'i invest'o'n pag'at'a'n sur'baz'e de la turk'a gvid'kvot'o : 15 el'cent'o'j. [1]

Oni pov'us demand'i si'n pri la interes'o tiom rekompenc'i la turist'o'j'n de la mon'ŝanĝ'a merkat'o. En la kadr'o de financ'ec'ig'it'a ekonomi'o tiu truk'o montr'iĝ'as determin'ant'a, ĉar la al'flu'o de dolar'o'j est'as unu el la sol'a'j manier'o'j ekvilibr'ig'i si'a'j'n kont'o'j'n. Tiu'j de Turk'uj'o sufer'as struktur'a'n mal'ekvilibr'o'n lig'it'a'n kun la energi'bezon'o'j de la land'o : la petrol'o kaj la gas'o, kiu'j'n ĝi konsum'as – kaj kiu'j'n ĝi dev'as ven'ig'i el ekster'land'e – pez'as sur ĝi'a komerc'a bilanc'o. Ankar'o do de'pend'as de la deviz'o'j al'port'at'a'j de la invest'ist'o'j.

Sam'e kiel la plej mult'a'j sojl'o'land'o'j (Sud-Afrik'o, Brazil'o, Indonezi'o …) Turk'uj'o est'as al'front'it'a al kontraŭ'a'j postul'o'j. Tiu'j de la invest'ist'o'j, mal'mult'e em'a'j ced'i pri la ampleks'o de si'a'j atend'at'a'j profit'o'j, kiu'j'n oni dev'as de'log'i per frenez'e puf'ig'it'a'j interez'kvot'o'j. Tiu'j de la produkt'iv'a ekonomi'o, kiu bezon'as sufiĉ'e mal'mult'e'kost'a'j'n kredit'o'j'n, por ke la produkt'ad'kost'o'j ne kresk'eg'u aŭ por facil'ig'i la konsum'ad'o'n de la mastr'um'o'j kaj la al'ir'o'n al loĝ'ebl'ec'o. Ali'vort'e : mal'alt'a'n gvid'kvot'o'n, kiu lim'ig'as la profit'o'n de la spekul'ist'o'j …

En tiu al'front'iĝ'o la invest'it'o'j plej oft'e kalkul'as kun grav'a alianc'an'o : la centr'a bank'o mem. La dikt'aĵ'o de ĝi'a “sen'de'pend'ec'o” jam trud'iĝ'is al mult'a'j land'o'j, pri kiu'j tem'as ĉi tie, pretekst'e de la intenc'o for'pren'i la mon'politik'o'n – la stir'ad'o'n de la valor'o de la mon'o kaj de la interez'kvot'o'j de la land'o – el la man'o'j de la politik'a'j gvid'ant'o'j, kiu'j'n la elekt'o'procez'o'j tro oft'e instig'as al dezir'o kontent'ig'i la bezon'o'j'n de ili'a'j elekt'ant'o'j, nom'e don'i al ili al'ir'o'n al kredit'o (do, mal'alt'ig'i la interez'kvot'o'j'n) aŭ pres'ig'i bilet'o'j'n (alt'ig'i la inflaci'o'n). “Demagogi'a de'voj'ig'o”, kiu'n la nov'liberal'a'j ideologi'ist'o'j (monist'o'j) – politik'e venk'a'j ek'de la fin'o de la 1970-'a'j jar'o'j – mal'help'is per tio ke ili sub'met'is la sen'de'pend'a'j'n centr'a'j'n bank'o'j'n … al si'a'j propr'a'j prefer'o'j : alt'a'j interez'kvot'o'j kaj, antaŭ ĉio, batal'o kontraŭ la inflaci'o, kiu ronĝ'as la valor'o'n de la bon'hav'o de la riĉ'ul'o'j redukt'ant'e tiu'n de la mon'o.

Jam dum iom da temp'o la turk'a prezid'ant'o aŭd'ig'is, ke li'a'opini'e la turk'a ekonomi'o dev'as adapt'iĝ'i al la postul'o'j de la produkt'iv'a ekonomi'o sam'e kiel al tiu de la islam'o, kiu kondamn'as uzur'o'n. Li'a projekt'o ? Mal'alt'ig'i la gvid-kvot'o'n. La Financial Times , kiu kun'sent'as ili'a'n ek'tim'eg'o'n, raport'as ke “la ekster'land'a'j invest'ist'o'j esper'is, ke s - ro Erdogan profit'os si'a'n vizit'o'n al London'o [en Maj'o de 2018] por trankvil'ig'i ili'n.” [2] Erar'o. La turk'a prezid'ant'o, esprim'ant'e si'n ĉe la Bloomberg TV la 15-'a'n de Maj'o, konfirm'is ke la alt'a'j interez'kvot'o'j est'as, laŭ li, “la font'o de la problem'o'j, ne ili'a solv'o”, kaj ke venk'o en la anticip'a'j elekt'o'j de la 24-'a de Juni'o ebl'ig'os al li re'akir'i la reg'ad'o'n super la mon'politik'o de la land'o.

Ĝis tiam la sub'prem'a natur'o de la reĝim'o de s - ro Erdogan kaŭz'is al la financ'merkat'o'j nenia'n sen'dorm'a'n nokt'o'n. Li'a'j deklar'o'j ĉe la Bloomberg TV est'is “voj'ŝanĝ'o”, laŭ financ'a konsult'ist'o demand'it'a de la Financial Times  : “Dum long'a temp'o la invest'ist'o'j imag'is ke tiu reg'ist'ar'o est'as al ili favor'a” (24-'a'n de Maj'o). Alarm'it'a de la pretend'o de politik'a gvid'ant'o akapar'i la mon'sistem'a'n rimed'o'n – “decid'o arbitr'a” –, la ĉef'ekonomik'ist'o de la gazet'o de la City , Mart'in Wolf, invit'is li'n “demonstr'i (…) ke li [pov'as] stir'i Turk'uj'o'n en konven'a manier'o” (25-'a de Maj'o). “Konven'a”, tio est'as en harmoni'o kun la prefer'o'j de la invest'ist'o'j. “Tio pov'as ĝen'i iu'j'n, sed kiu'j dev'as raport'i al la civit'an'o'j est'as tiu'j, kiu'j stir'as la ŝtat'o'n”, pled'is s - ro Erdogan ĉe Bloomberg TV por prav'ig'i lim'ig'o'n de la sen'de'pend'ec'o de centr'a bank'o kiras'it'a kontraŭ la bezon'o'j de la elekt'ant'o'j.

La turk'a prezid'ant'o ankoraŭ ne re'don'is si'a'n mikrofon'o'n al la teĥnik'ist'o de Bloomberg , kiam la milit'o eksplod'is … La sam'a'n tag'o'n la invest'ist'o'j re'tir'is si'n el la istanbul'a merkat'o kaj per tio kaŭz'is proksim'um'e 20-el'cent'a'n valor-fal'o'n de la turk'a pund'o en unu monat'o. La import'o'j far'iĝ'is aŭtomat'e pli kost'a'j (ĉar neces'as pli da pund'o'j por akir'i sam'a'n kvant'o'n de dolar'o'j), kaj la kost'o de viv'ten'ad'o kresk'as. La for'ir'o de la invest'ist'o'j ceter'e sen'ig'as Turk'uj'o'n je ekster'land'a'j fondus'o'j, kiu'j'n ĝi bezon'as por pag'i si'a'j'n ŝuld'o'j'n al la ceter'a mond'o, nom'e si'a'j'n publik'a'j'n kaj privat'a'j'n ŝuld'o'j'n (tiu'j de la entrepren'o'j montr'iĝ'as kolos'a'j). Antaŭ kelk'a'j semajn'o'j de la elekt'o la nub'o'j kolekt'iĝ'is danĝer'e. La fort'ul'o de la turk'a naci'ist'a dekstr'ul'ar'o ced'is : li rezign'is pri si'a plan'o mal'ebl'ig'i unu'a'n alt'ig'o'n de la turk'a gvid'kvot'o de 13,5 al 16,5 el'cent'o'j, la 24-'a'n de Maj'o kaj post'e al 17,75 el'cent'o'j la 7-'a'n de Juni'o.

Ital'uj'o, membr'o'land'o de la eŭr'o-zon'o, est'as mal'pli sub'met'it'a al la fluktu'ad'o de la ŝanĝ'merkat'o ol Turk'uj'o. Tamen ĝi ne est'as ŝirm'at'a kontraŭ la postul'o'j de la financ'o. La kol-arteri'o, kiu'n la invest'ist'o'j ident'ig'is ĉe si'a'j eŭrop'a'j “partner'o'j” por al'met'i la tranĉ'a'n flank'o'n de si'a kling'o, nom'iĝ'as spread .

Ek'de la 1970-'a'j jar'o'j, kaj sub la influ'o de la monist'o'j, Uson'o ĉes'is financ'i si'n ĉe si'a'j centr'a'j bank'o'j (meĥanism'o akuz'at'a ke ĝi puf'ig'as la inflaci'o'n) kaj mal'alt'ig'is la impost'o'j'n, special'e por tiu'j de alt'a'j en'spez'o'j. Ĝi akir'as kontant'a'n mon'o'n, kiu'n ĝi bezon'as ĉe la invest'ist'o'j, per el'don'ad'o de trezor'a'j valor'paper'o'j, aŭ obligaci'o'j, bil'o'j. Mal'long'e, atest'il'o'j'n de ŝtat'ŝuld'o. Tiu'j bil'o'j est'as inter'ŝanĝ'at'a'j per du mal'sam'a'j manier'o'j. En la primar'a merkat'o la ŝtat'o “el'don'as” si'a'j'n obligaci'o'j'n, kiu'j hav'as prez'o'n kaj interez'kvot'o'n. La prez'o kongru'as al la prunt'it'a mon'o, la interez'kvot'o fiks'as la gajn'o'n. Por prez'o de 100 eŭr'o'j, interez'kvot'o de 3 el'cent'o'j propon'as gajn'o'n nom'at'a'n “kupon'o”, de 3 eŭr'o'j jar'e.

Sed tre mal'mult'a'j invest'ist'o'j dezir'as konserv'i si'a'j'n titol'o'j'n ĝis matur'ec'o (inter du kaj kvin'dek jar'o'j laŭ la bil'o'j). La inter'ŝanĝ'o antaŭ la lim'dat'o okaz'as en la sekundar'a merkat'o. Kiam ŝtat-obligaci'o est'as tre postulat'a, ĝi'a titol'o pli'valor'iĝ'as : de el'don'prez'o de 100 eŭr'o'j ĝi akir'as valor'o'n de 150 eŭr'o'j, ekzempl'e. En la kontraŭ'a kaz'o ĝi mal'pli'valor'iĝ'as. La kupon'o mem ne vari'as. Sed ĝi ja kongru'as kun vari'a el'cent'aĵ'o laŭ la prez'o : 3 eŭr'o'j est'as 3 el'cent'o'j de 100 eŭr'o'j ; se la titol'o fal'as al 60 eŭr'o'j, tiam la sam'a 3-eŭr'a kupon'o egal'as al 5 el'cent'o'j de la nov'a prez'o. Oni parol'as tiam pri vari'aĵ'o de la interez'kvot'o : se ĝi kresk'as, tio signif'as, ke la titol'o ne est'as aprez'at'a.

Knut la Grand'a jam …

POR MEZUR'I la log'o'n de la divers'a'j obligaci'o'j, la invest'ist'o'j kompar'as ili'n ĉiu'j'n kun simil'a'j titol'o'j konsider'at'a'j “fort'a'j”, ĉar sen'risk'a'j. En la kamp'o de la eŭrop'a ŝuld'o ili do kompar'as la interez'kvot'o'j'n de la obligaci'o'j kun tiu'j, kiu'j'n el'don'as German'uj'o, land'o konsider'at'a kiel plej pag'i'pov'a. Ju pli la interez'kvot'o de la ital'a'j obligaci'o'j kresk'as, des pli ili mal'sam'as al la german'a'j obligaci'o'j : inter la du ŝuld'o'j la diferenc'o, ankaŭ mezur'at'a per el'cent'o-punkt'o'j, grand'iĝ'as. En la angl'a, tia diferenc'o est'as nom'at'a spread … kaj la invest'ist'o parol'as angl'e. Per ali'a'j vort'o'j, ju pli la spread kresk'as, des pli la interez'kvot'o'j praktik'at'a'j en la primar'a merkat'o, dum la el'don'o de ŝuld'o'j, dev'as est'i alt'ig'ot'a'j, por ke la invest'ist'o'j ne las'u la nov'a'j'n obligaci'o'j'n al la profit'o de tiu'j, kiu'j cirkul'as en la sekundar'a merkat'o.

Inter April'o kaj Maj'o de 2018 la ital'a spread (la diferenc'o inter la interez'kvot'o postulat'a de la invest'ist'o'j por aĉet'i obligaci'o'j'n el'met'it'a'j'n por dek jar'o'j de Berlin'o kaj Rom'o) du'obl'iĝ'is. Nu, Ital'uj'o hav'as grav'a'n en'ŝuld'iĝ'o'n, pli ol 130 el'cent'o'j'n de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP). Ĉar – ne pli ol la ceter'a'j – la land'o ne kapabl'as re'pag'i tia'j'n sum'o'j'n el la poŝ'o, ĝi dev'as uz'i la “rul'ig'ad'o'n” de la ŝuld'o : regul'e el'don'i obligaci'o'j'n por re'pag'i al la akir'int'o'j de la antaŭ'a'j. La kresk'o de la spread do montr'iĝ'as sufiĉ'e mult'e'kost'a por konvink'i la politik'a'j'n elit'o'j'n kiom ebl'e plej rapid'e trankvil'ig'i la merkat'o'j'n. Pro tio la decid'o de la ital'a prezid'ant'o …

En ĉef'artikol'o de la 24-'a de Maj'o la Financial Times gratul'is si'n pro la decid'o de la turk'a prezid'ant'o “abdik'i” : “Recep Tajjib Erdogan (…) ĵus lern'is dolor'a'n instru'o'n kiu jam instru'is la reĝ'o'n Knut la Grand'a, suveren'o de Angl'uj'o en la 11-'a jar'cent'o. Oni rakont'as ke tiu ek'sid'is antaŭ la kresk'ant'a tajd'o por montr'i al la flat'ul'o'j, kiu'j ĉirkaŭ'is li'n, ke li ne reg'as la mar'o'n. Sam'e s - ro Erdogan ĵus lern'is, ke la tajd'o de la tut'mond'iĝ'int'a financ'o ne sub'met'iĝ'os al li.” Al'front'it'a al tia fort'o, “ĉia inform'it'a gvid'ant'o adapt'os si'a'n politik'o'n”.

“Se li ne intenc'as ĉes'ig'i la financ'ad'o'n de la ŝtat'o per la merkat'o'j”, oni dev'us al'don'i. Por la moment'o tio ne est'as en la projekt'o de la Lig'o, nek en tiu de la 5-stel'a Mov'ad'o, nek en tiu de la turk'a naci'ist'a dekstr'ul'ar'o. Tio ne signif'as, ke la merkat'o'j ĉiam trud'is si'a'j'n vid'punkt'o'j'n : la uson'a prezid'ant'o Richard Nixon ekzempl'e rezist'is al ili en la jar'o 1971, kiam li decid'is ĉes'ig'i la konvert'ebl'o'n de la dolar'o en or'o'n. Kio ebl'is hieraŭ, tio rest'as ebl'a, kaj ali'a'j politik'a'j fort'o'j – progres'em'a'j, ekzempl'e – pov'us tiu'kamp'e re'akir'i la ambici'o'n. Sed liber'ig'i la demokrati'o'n el la potenc'o de la invest'ist'o'j implic'as en'ir'i konflikt'o'n de tre mal'oft'a per'fort'o, kaj neces'as mezur'i ties implik'aĵ'o'j'n. Antaŭ ol prepar'i si'n al tio.

Renaud LAMBERT kaj Sylvain LEDER .


La aŭtor'o

Renaud LAMBERT
ĵurnal'ist'o.
(vid'u)

Sylvain LEDER
Profesor'o pri ekonomi'a'j kaj soci'a'j scienc'o'j, part'o'pren'is en la kun'ord'ig'ad'o de la “Manuel déconomie critique du Mond'e diplomatique ”, 2016.
(vid'u)

La last'a'j artikol'o'j de tiu ĉi aŭtor'o:

Komunik'il'o'j kontraŭ komunik'il'o'j

La brazil'a Par'ana'o front'e al la « modern'ig'o » de la agr'o'kultur'o

Carlos Slim, la tut'a or'o de Meksiki'o

Kiel kub'an'o'j viv'as

Front'e al la merkat'o'j la scen'ar'o de batal'o



Traduk'it'a de:
Vilhelm'o Lutermano
el la franc'a.

[1] Tamen neces'us de'pren'i la inflaci-nivel'o'n kaj la kost'o'n de la ŝanĝ'o.

[2] Laura Pitel, Benedict Mander, Jonathan Wheatley kaj Roger Blitz, “ Turkish lir'a leads broad sell - off in emerging mark'et currencies ”, Financial Times , London'o, 15-'a'n de Maj'o 2018.



Akcept'ej'o >> 1'a juni'o 2018

La du'a armen'a printemp'o


Tri'dek jar'o'j'n post'e

Post tri semajn'o'j da manifestaci'o'j pac'a'j kaj de civil'a mal'obe'o, jun'a deput'it'o de la opozici'o far'iĝ'is la ĉef'ministr'o de Armen'uj'o, la 8-'a'n de maj'o 2018. Urb'a loĝ'ant'ar'o, kre'em'a kaj plur'lingv'a, sukces'is fal'ig'i rigid'a'n potenc'o'n, tip'a'n por la post'soveti'a spac'o, en mov'ad'o kiu memor'ig'as pli la lukt'ad'o'n por sen'de'pend'ec'o ol la “kolor'a'j'n revoluci'o'j'n”.



de  Tigr'a'n YEGAVIAN

KUN kamufl'o'stil'a T -ĉemiz'o, ĉap'o kun larĝ'a rand'o kaj tend'um'a dors'o'sak'o, s - ro Nikol Paŝinian est'as spert'a marŝ'ist'o. Kun sal-pipr'a barb'o, romp'it'a voĉ'o, tiu du'a'rang'a deput'it'o, kiu reprezent'as mut'a'n opozici'o'n, montr'iĝ'is talent'a orator'o, kapabl'a re'don'i gust'o'n de la politik'o al armen'a jun'ul'ar'o, kiu rev'is jam nur pri ekzil'o. Kiam li for'ir'is de Gumri, la 31-'a'n de mart'o 2018, li kun'ig'is nur dek'o'n da adept'o'j en tiu nord'a urb'o, viktim'a de la ter'trem'o de 1988 kaj de la sen'industri'ig'o. Sed li'a slogan'o “ Mergir Sergin ” (“Rifuz'u Serĝ'o'n”) plen'e traf'is : s - ro Serĝ'o Sarkissian, prezid'ant'o de la respublik'o jam dum dek jar'o'j, prov'as al'kroĉ'i si'n je la potenc'o per konstituci'a ĵongl'aĵ'o, kiu far'as li'n ĉef'ministr'o kun fort'ig'it'a'j prerogativ'o'j. Kelk'a'j'n semajn'o'j'n kaj 250 kilo'metr'o'j'n post'e, kiam la marŝ'ant'o'j al'ven'as ĉe la pord'o'j de Erevanano, ili est'is plur'a'j dek'mil'o'j, kiu'j dir'is al li : “For !”

En land'o de iom'et'e mal'pli ol tri milion'o'j da loĝ'ant'o'j oni taks'as ke proksim'um'e ĉiu kvin'a hom'o part'o'pren'is en tiu river'et'o kiu far'iĝ'is river'o kaj post'e river'eg'o. La 23-'a'n de april'o ili est'is almenaŭ 150 000 nur en la ĉef'urb'o, Erevan'o, kiu'j ating'is la liber'ig'o'n de s - ro Paŝinian, mal'long'e arest'it'a de la polic'o. “Nikol Paŝinian prav'is. Kaj mi, mi tromp'iĝ'is” fin'e konced'is s - ro Sarkissian klin'ant'e si'n kaj la sam'a'n vesper'o'n demisi'is, nur ses tag'o'j'n post si'a en'posten'iĝ'o. Tag'o'n antaŭ'e, mal'ver'ŝajn'a renkont'iĝ'o kun'ig'is la du vir'o'j'n antaŭ la film'il'o'j kaj mal'kaŝ'is la ampleks'o'n de la generaci'a kolizi'o.

Tiu mobiliz'iĝ'o kaj tiu renvers'o de la histori'o memor'ig'as la grand'a'j'n ekologi'ist'a'j'n kaj naci'ist'a'j'n manifestaci'o'j'n de 1987 kaj 1988 en Erevan'o, kiu'j antaŭ'prezent'is la dis'fal'o'n de Sovet'uni'o. La et'a sud'kaŭkaz'a respublik'o fin'e akir'is si'a'n suveren'ec'o'n ek'de aŭgust'o de 1991, plur'a'j'n monat'o'j'n antaŭ ol tiu est'is konced'it'a al la ali'a'j respublik'o'j de la USSR. Kiel not'as la etn'olog'o Lev'o'n Abrahamian, kun tri'dek jar'o'j da distanc'o oni re'trov'as la sam'a'n fest'a'n, art'a'n dimensi'o'n, kaj tiu spark'o el'ir'is de man'plen'o da preskaŭ ne kon'at'a'j intelekt'ul'o'j kaj aktiv'ul'o'j. S - ro Paŝinian tiu'temp'e est'is nur 13-jar'a. Kun li, la id'o'j de la “1988-'a generaci'o” hodiaŭ manifestaci'as kaj postul'as raport'o'n al si'a'j ge'patr'o'j, kiu'j batal'is por la sen'de'pend'ec'o, post'e dum la Karabaĥ -milit'o (1991-19949 por el'ŝir'i el Azerbajĝan'o tiu'n mal'nov'a'n aŭtonom'a'n respublik'o'n plej'mult'e loĝ'at'a'n de armen'o'j. [1]

Kvankam ĝi kaŭz'is fier'o'n sam'e en Armen'uj'o kiel en la diaspor'o, ti