Diplomati'a Mond'o 2014 - Verk'is Divers'a'j aŭtor'o'j


En'hav'o


Tekst'ar'o de Esperant'o

Part'o de unu tekst'o en kolekt'o de Esperant'a'j tekst'o'j

List'o de ĉiu'j part'o'jAl la antaŭ'a part'o  Al la post'a part'o

Le Monde diplomatique en Esperant'o 2014-2016

La baz'a'n tekst'o'n origin'e en'komput'il'ig'is Vilhelmo Lutermano

Kre'is la Esperant'a'n tekst'o'n: divers'a'j person'o'j

La artikol'o'j est'as ĉerp'it'a'j el la TTT -ej'o de Le Monde diplomatique en Esperant'o: https :// eo. mondediplo. com .

Proksim'um'a verk'o'jar'o: 2014-2016

Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ŝlos'il'a land'o ŝir'it'a inter orient'o kaj okcident'o

Ukrain'uj'o evit'as la orbit'o'n de la Eŭrop'a Uni'o

Fin'e de novembr'o, kelk'a'j'n tag'o'j'n antaŭ la sub'skrib'o de asoci-inter'konsent'o kun la Eŭrop'a Uni'o, Kiev'o subit'e romp'is la inter'trakt'ad'o'n, tiel obe'ant'e insist'a'n pet'o'n de Moskv'o. Prem'ten'at'a inter du potenc'a'j land'o'j, kiu'j vid'as ĝi'n ĉu kiel grand'a'n merkat'o'n, ĉu kiel geopolitik'a'n peon'o'n, Ukrain'uj'o, sub gvid'ad'o de si'a aŭtoritat'em'a reg'ist'ar'o, zigzag'as sur mal'larĝ'a voj'o.

“NI VOL'AS ni'a'n Eŭrop'a'n integr'ad'o'n! Ukrain'uj'o est'as Eŭrop'o!”: Tiu'n vesper'o'n, la 21-'a'n de novembr'o, la mens'o'j ekscit'iĝ'as sur Maidan Nezalezhnosti, la plac'o de Sen'de'pend'o de la ukrain'a ĉef'urb'o, Kiev'o. Pli ol mil manifestaci'ant'o'j decid'is tra'nokt'i tie, en ŝajn'e spontan'a elan'o, kiu'n iu'j jam kvalifik'as “nov'a Maidan ”. Antaŭ naŭ jar'o'j, la 22-'a'n de novembr'o 2004, ĉi tie star'iĝ'is la unu'a'j tend'o'j de la civit'an'a protest'mov'ad'o, kiu est'is far'iĝ'ont'a la “oranĝ'a revoluci'o”. La person'o plej mal'am'at'a de la manifestaci'ant'o'j est'as, nun kiel tiam, la prezid'ant'o Viktor Janukoviĉ. Sed ĉi-foj'e, ne tem'as pri fraŭd'a'j elekt'o'j. “La reg'ist'ar'o decid'is for'las'i ĉiu'j'n prepar'labor'o'j'n cel'ant'a'j'n la sub'skrib'o'n de asoci-inter'konsent'o kun la Eŭrop'a Uni'o, kiu laŭ'plan'e dev'us okaz'i post kelk'a'j tag'o'j en Viln'o”, klar'ig'as Andriy, 21-jar'a, student'o en la Universitat'o Tar'as- Chevtchenko de Kiev'o. “kaj anstataŭ'e, li pet'is si'a'j'n ministr'o'j'n intens'ig'i la kun'labor'ad'o'n kun la land'o'j de la Komun'um'o de Sen'de'pend'a'j Ŝtat'o'j, hered'ant'o de la USSR!”, li ek'koler'as.

Ĉi tiu'n asoci-inter'konsent'o'n kun la Eŭrop'a Uni'o Ukrain'uj'o inter'trakt'is ja en'kadr'e de la orient'a partner'ec'o. Lanĉ'it'a en 2009, la iniciat'o cel'as instig'i al'proksim'ig'o'n de ses post- USSR -'a'j respublik'o'j al la Eŭrop'a Uni'o, inter'ali'e tra sub'skrib'o de ambici'a'j asoci-inter'konsent'o'j, kun efik'o'j tiom politik'a'j kiom instituci'a'j kaj ekonomi'a'j. Inter tiu'j ses land'o'j, Azerbajĝan'o, Armen'uj'o kaj Belorus'uj'o ne mult'e progres'is en la inter'trakt'ad'o. Kontraŭ'e, Kartvel'uj'o kaj Moldav'uj'o , kiu'j de'long'e ig'is Eŭrop'a'n integr'ad'o'n prioritat'o, est'as en pozici'o sub'skrib'i si'a'j'n respektiv'a'j'n inter'konsent'o'j'n.

Minac'o'j de la rus'a reg'ist'ar'o

SUKCES'INT'E tiu'n unu'a'n etap'o'n en mart'o 2012, Ukrain'uj'o pret'iĝ'is sub'skrib'i definitiv'a'n dokument'o'n okaz'e de la pint'kun'ven'o de Viln'o la 28-'a'n kaj 29-'a'n de novembr'o. Ĝi eĉ est'is la ĉef'a land'o de la partner'ec'o. Kun preskaŭ kvar'dek ses milion'o'j da loĝ'ant'o'j, la eks- sovet'a respublik'o est'as en la rigard'o de la invest'ist'o'j kaj analiz'ist'o'j de Brusel'o, agrikultur'a kaj pri'energi'a ekonomi'a eldorad'o ĉe la pord'o de la Eŭrop'a Uni'o. Mult'a'j stud'aĵ'o'j antaŭ'anonc'is, ke la star'ig'o de liber'merkat'a zon'o mal'ferm'os ne'kon'at'a'j'n kresk'o-perspektiv'o'j'n, tra modern'ig'o de la produkt'o-struktur'o'j kaj normal'ig'o de la negoc-medi'o'j. Laŭ sinjor'in'o Catherine Ashton, alt'a reprezent'ant'o de la Uni'o por ekster'land'a'j afer'o'j, rezign'ant'e subskibi la inter'konsent'o'n, “Ukrain'uj'o mult'o'n perd'is”.

La re'struktur'ig'o'j postulat'a'j en industri'o kaj en la serv'o'j, kaj la pli grand'a konkurenc'o de la Eŭrop'a'j produkt'o'j est'us tamen trud'int'a'j grand'a'j'n adapt'o-klopod'o'j'n — kompren'u: ofer'o'j'n — de la ukrain'o'j, sen financ'a re'kompens'o de la Uni'o. La oficial'a prav'ig'o de la for'las'o de la inter'trakt'ad'o est'as ceter'e la “sekur'ig'o” de la land'a ekonomi'o. “Tiu'j asoci- inter'konsent'o'j iel spegul'as koloni'ec'a'n spirit'o'n, en tiu senc'o ke oni trakt'as tiu'j'n land'o'j'n, tre mal'sam'a'j'n, laŭ sam'a al'ir'o”, konced'as, sub kondiĉ'o de anonim'ec'o, okcident'a diplomat'o en posten'o en Kiev'o. “La en'korp'ig'o de la komun'um'a akir'it'aĵ'o kaj la postulat'a mal'ferm'o de la merkat'o'j est'as laŭ iu'j mult'e pli profit'don'a'j por la Eŭrop'a'j invest'ist'o'j ol por la ukrain'a'j entrepren'ist'o'j.” Do ankaŭ la Uni'o mult'o'n perd'is...

Sur la diplomati'a teren'o, Brusel'o sufer'as sever'a'n mal'venk'o'n. Sen Ukrain'uj'o, ĉef'a element'o de la region'a geopolitik'o, la orient'a partner'ec'o kaj la perspektiv'o'j de Eŭrop'iĝ'o kaj stabil'iĝ'o de tiu part'o de orient-Eŭrop'o najbar'a al la Uni'o ŝajn'as ja mal'bon'stat'a'j.“La politik'a premi'o dev'as est'i atribu'at'a al sinjor'o Vladimir Putin”,sugest'as al ni la eks'a prezid'ant'o [Viktor Juŝĉenko ]. Konsider'ant'e Kiev'o'n kiel histori'a'n kaj spirit'a'n lul'il'o'n de Rus'uj'o, la rus'a prezid'ant'o ja publik'e mal'aprob'is ĉia'n al'proksim'iĝ'o'n kun Brusel'o. Kaj fort'e instig'is s - ron Janukoviĉ al'ir'i la dogan'a'n uni'o'n konsist'ant'a'n el la federaci'o de Rus'uj'o kun Belorus'uj'o kaj Kazaĥ'uj'o, kiu est'as embri'o de vast'a Eŭrazi'a uni'o nask'iĝ'ont'a ĝis 2015. Tiu'j projekt'o'j tut'e ne kongru'as kun la star'ig'o de liber'merkat'a zon'o inter Ukrain'uj'o kaj la Eŭrop'uni'o, kiu nepr'e akompan'us la aplik'ad'o'n de la asoci-inter'konsent'o.

Rus'uj'o promes'is al si'a najbar'o grav'a'j'n avantaĝ'o'j'n se ĝi obe'as Moskv'o'n. Ĝi ankaŭ lanĉ'is mult'a'j'n avert'o'j'n pri ebl'a'j gas'a'j, financ'a'j aŭ etn'o'kultur'a'j streĉ'iĝ'o'j. Fin'e de juli'o, la rus'a'j gvid'ant'o'j mal'permes'is vend'i sur si'a teritori'o ukrain'a'n ĉokolad'o'n, antaŭ ol decid'i, mez'e de aŭgust'o, ĝeneral'a'n komerc'a'n embarg'o'n pri ĉiu'j ukrain'a'j produkt'o'j. Je tiu okaz'o, konsil'ist'o de la prezid'ant'o Putin, s - ro Sergueï Glaziev, anonc'is, ke konstant'a'j strikt'a'j kontrol'o'j est'os trud'at'a'j se Ukrain'uj'o decid'as sub'skrib'i la asoci-inter'konsent'o'n. “Ĉiu sci'as, ke la rus'a reg'ist'ar'o konsider'as Ukrain'uj'o'n kiel ŝlos'il'o'n de si'a projekt'o de Eŭrop-azi'a integr'iĝ'o”, dir'as s - ro Volodymyr Iliynyk, deput'it'o de la Parti'o de la region'o'j, pli'mult'ec'a en la Verkhovna Rad'a, la naci'a parlament'o. “Sed tiel ag'i, tio ne est'as civiliz'e kondut'i kun partner'o.”

Evit'i ĉia'n en'miks'iĝ'o'n

TAMEN, kvankam li por long'a daŭr'o mal'help'as la Eŭrop'a'j'n perspektiv'o'j'n de si'a land'o, s - ro Janukoviĉ ne engaĝ'iĝ'is al'iĝ'i al la dogan'a uni'o fleg'at'a de Moskv'o. “La prezid'ant'o kaj la oligark'o'j de si'a “klan'o de Donetsk ” [urb'o orient'e de la land'o] est'as ekonomi'a'j naci'ist'o'j. Ili vol'as ced'i si'a'n suveren'ec'o'n nek al la Eŭrop'a Uni'o, nek al Rus'uj'o”, klar'ig'as Tar'as Kuzio, esplor'ist'o ĉe la School of Advanced International Studies de Vaŝington'o.“Ili dezir'as viv'i en land'o “antaŭ-tut'mond'ig'a””, liber'a el en'miks'iĝ'o'j ĉu de Moskv'o aŭ de Brusel'o. “La famili'o” - tio est'as la proksim'ul'o'j de la tre aŭtoritat'em'a s - ro Janukoviĉ — firm'ig'as de kelk'a'j monat'o'j si'a'n aŭtoritat'o'n al Ukrain'uj'o. Ĉu ekonomi'e, politik'e aŭ juĝ'ist'e, ĝi prov'as evit'i ke ali'a land'o kapabl'u kontest'i ties akir'it'a'j'n privilegi'o'j'n.

La long'a'j prokrast'o'j ĉirkaŭ s -in'o Juli'a Timoĉenko, eks'a ĉef'ministr'o en'prizon'ig'it'a de 2011 pro mis'uz'o de pov'o, kaj de kiu la Eŭrop'a Uni'o van'e postul'as la liber'ig'o'n, ilustr'as form'o'n de orwella “du'obl'a pens'ad'o” laŭ Kuzio : du'op'a danc'ad'o, kiu ebl'ig'as al la ukrain'a'j reg'ant'o'j zigzag'e navig'i inter Brusel'o kaj Moskv'o, sed ankaŭ ne ek'solv'ad'i la fund'a'j'n problem'o'j'n, kiu'j gangren'as la soci'o'n. En Kiev'o, la lim'o ne klar'as inter naci'a aŭtonom'ec'o kaj izol'ism'o.

Sébastien GOBERT


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Akir'o de civit'an'ec'o tra la mond'o

Kial vi neniam far'iĝ'os ĉin'o

Kun mal'pli ol mil kvin'cent civit'an'ig'it'o'j por unu miliard'o tri'cent milion'o'j da loĝ'ant'o'j, Ĉin'uj'o est'as unu el la land'o'j plej lim'ig'a'j se tem'as pri don'i si'a'n civit'an'ec'o'n al ekster'land'an'o'j. Kiel est'as en Franc'uj'o, Katar'o, Brazil'o aŭ Mali'o? Nun, kiam la debat'o inter grund'o-jur'o kaj sang'o-jur'o ekscit'as la land'o'j'n traf'it'a'j'n de la kriz'o, ekzamen'o de la civit'an'ec'a'j kod'o'j al'port'as mult'a'j'n surpriz'o'j'n.

MEZ'E de oktobr'o 2013, pri'sport'a ĵurnal'o raport'is pri la kvar'on'fin'a'j matĉ'o'j de la eŭrop'a tabl'o'tenis'a konkurs'o: “Ĉe la vir'in'o'j, la nederland'a du'obl'a Eŭrop'o-ĉampion'in'o Li Jiao (2007 kaj 2011) mal'venk'is front'e al la portugal'a Fu Yu. Ĉi-last'a re'kun'iĝ'os en la last'a matĉ'o kun la sved'a Li Fen, kiu venk'is la plej lert'a'n eŭrop'an'in'o'n, Shen Yanfei (tut'mond'e hav'as la 11-'a'n vic'o'n). La ali'a du'on'fin'a matĉ'o est'os 100% german'a, inter Shan Xiaona kaj Han Ying *.”

*  l’Equipe. fr, 13-'a de oktobr'o 2013. Cit'it'a de Le Canard enchaîné , Pariz'o, 23-'a de oktobr'o 2013.

Kiam tem'as pri akir'i nov'a'n civit'an'ec'o'n, ĉiu'j ekster'land'an'o'j ne est'as egal'a'j: alt'nivel'a sport'ist'o, riĉ'a entrepren'ist'o aŭ tre kvalifik'it'a en'migr'ant'o hav'as mult'eg'e pli da ŝanc'o'j ol sen'mon'a rifuĝ'ant'o ricev'i nov'a'n pasport'o'n. Praktik'it'a'j en ĉiu'j land'o'j, la laŭ'elekt'a'j kaj oportun'ism'a'j civit'an'ig'o'j kontrast'as kun la spirit'o, kiu gvid'is, en la Eŭrop'o de la dek'naŭ'a jar'cent'o, la invent'o'n de tiu administr'a dokument'o. Koncept'it'a kiel mark'o de suveren'ec'o, ĝi tiam simbol'is, laŭ la formul'o de histori'ist'o John Torpey, la trans'don'o'n de la “monopol'o de la legitim'a'j cirkul'ad-rimed'o'j* de la privat'a'j ent'o'j al la publik'a potenc'o.

*  John Torpey, “ Aller et venir : le monopol'e étatique des “ moyens légitimes de circulation ””, Cultures & amp ; conflits , 'n- ro 31-32, Pariz'o, printemp'o-somer'o 1998.

Sub la monarĥi'a reĝim'o, la paroĥ'o'j administr'is la civil'a'n stat'o'n; por trans'lok'iĝ'i, servut'o dev'is ricev'i permes'o'n de si'a sinjor'o, kaj sklav'o tiu'n de si'a mastr'o; ŝip'kompani'o pov'is rifuz'i sen'problem'e pasaĝer'o'n, ktp. Sam'temp'a kun la dis'volv'iĝ'o de la inter'naci'a'j migr'ad'o'j, la nask'iĝ'o de la naci-ŝtat'o'j akompan'is la dezir'o'n determin'i “kiu aparten'as kaj kiu ne aparten'as, kiu rajt'as ir'i kaj ven'i kaj kiu ne”, kaj do star'ig'i jur'a'n disting'o'n inter ekster'land'an'o'j kaj la membr'o'j de la naci'a komun'um'o. La du'a'j ĝu'as rajt'o'j'n, kia'j'n voĉ'don'i, cirkul'i en'e de la land'o, profit'i diplomati'a'n protekt'o'n aŭ soci'a'j'n rajt'o'j'n, labor'i en la publik'a administraci'o, ktp., kaj dev'as plen'um'i dev'o'j'n, precip'e arme'a'j'n kaj impost'a'j'n.

Por desegn'i tiu'n lini'o'n, ĉiu'j land'o'j iom post iom hav'ig'is al si “naci'ec'o-kod'o'j'n”, kies ĉef'a'j variabl'o'j ankoraŭ nun valid'as: nask'iĝ'lok'o kaj famili'a de'ven'o por la origin-civit'an'ec'o — ricev'it'a ĉe la nask'o-, la edz'iĝ-status'o kaj la loĝ'lok'o por la akir'it'a civit'an'ec'o — don'it'a dum la viv'o de individu'o, per “civit'an'ig'o”. La aranĝ'ad'o de tiu'j parametr'o'j spegul'as la fizionomi'o'n, kiu'n ŝtat'o dezir'as don'i al si'a loĝ'ant'ar'o, la manier'o'n laŭ kiu ĝi kompren'as la lim'o'j'n de si'a politik'a komun'um'o.

Tiel, kiel preciz'ig'as en 1903 la konvenci'o de Hag'o, unu el la mal'oft'a'j inter'naci'a'j tekst'o'j en'kadr'ig'ant'a'j la leĝ'o'j'n pri ŝtat'an'ec'o / civit'an'ec'o, “ĉiu'j ŝtat'o pov'as kaj dev'as difin'i per'e de si'a leĝ'ar'o, kiu'j est'as ĝi'a'j civit'an'o'j”. Tio est'as konsekvenc'o de ties suveren'ec'o.

Fin'e de la 19-'a jar'cent'o, du koncept'o'j al'front'iĝ'as en Eŭrop'o. Unu, franc'a kaj inkluziv'a, est'as fond'it'a sur jur'o. “La princip'o de suveren'ec'o star'as en la naci'o” dir'as la Deklaraci'o de la hom'rajt'o'j de 1789, inspir'it'a de la broŝur'et'o de la Abat'o Sieyès, “Kio est'as la “tri'a stat'o”?” Tio'n si'a'manier'e re'pren'as Ernest Ren'a'n kiam li el'labor'as politik'a'n koncept'o'n de la naci'o, “ĉiu'tag'a referendum'o* far'e de la civit'an'o'j, opon'at'a'n al la “politik'o de ras'o”. La ali'a, german'a kaj ekskluziv'a, est'is artik'ig'it'a de Johann Gottlieb Fichte en si'a'j Parol'ad'o'j al la german'a naci'o. La naci'o tiam difin'as etn'a'n komun'um'o'n, organ'ec'a'n tut'ec'o'n port'ant'a'n la “aŭtentik'a'n german'a'n spirit'o'n”. La civit'an'ec'o-kod'o'j est'is long'temp'e interpret'at'a'j ĉe la lum'o de tiu opozici'o: la civit'an'a'j land'o'j aplik'as la grund'o-jur'o'n (j'us sol'i) kaj la etn'a'j land'o'j la sang'o-jur'o'n (j'us sanguinis). Tiu kred'o, kun'divid'it'a de la prezid'ant'o Nicolas Sarkozy, kiu asert'is en 2012, ke “la grund'o'jur'o, tio est'as Franc'uj'o*, est'as part'e erar'a. Civit'an'ec'o-kod'o ne est'as ne'dis'ig'ebl'a de iu land'o: ĝi est'as la altern'e variant'a produkt'o de ties migr'ec'a histori'o, de ties politik'a kaj demografi'a situaci'o, de ties jur'a tradici'o, kaj ties diplomati'a'j rilat'o'j.

*  Ernest Ren'a'n, Qu ’est- ce qu ’un'e nation?, Pocket, Pariz'o, 1993 (1-'a eld.: 1887).
*  Reuters, 29-'a de april'o 2012.

Tiel, la franc'a jur'o pri tiu tem'o ŝanĝ'is du'foj'e en'e de la 19-'a jar'cent'o. Sub la mal'nov'a reĝim'o (monarĥi'o) la sub'met'o al la leĝ'o'j de la land'o baz'iĝ'is sur la “princip'o de fidel'ec'o (sub'ord'ig'o?)”, tio est'as miks'aĵ'o el feŭd'a servut'ec'o, kiu lig'as la individu'o'n al la ter'o de si'a sinjor'o, kaj el grund'o'jur'o: est'is franc'a ĉiu individu'o nask'it'a en Franc'uj'o, kiu viv'is en Franc'uj'o kaj agnosk'is la aŭtoritat'o'n de ĝi'a suveren'o. Tiu ĉi princip'o domin'is Eŭrop'o'n dum plur'a'j jar'cent'o'j. Percept'at'a kiel monarĥi'a hered'aĵ'o, ĝi est'is mis'trakt'it'a de la franc'a kaj uson'a revoluci'o'j. Por mark'i la romp'o'n kun la mal'nov'a ord'o, la civil'a-jur'a kod'o de Napoleon'o en 1804 fond'is la origin-civit'an'ec'o'n sur la sang'o'jur'o. La franc'a model'o de la sang'o'jur'o — imit'at'a de Aŭstr'uj'o en 1811, Belg'uj'o en 1831, Hispan'uj'o en 1836, Prus'uj'o en 1842, Ital'uj'o en 1865 — opon'is al la brit'a model'o de la grund'o'jur'o, daŭr'e valid'a en plur'a'j eks'a'j koloni'o'j de la imperi'o, ekzempl'e Pakistan'o kaj Nov-Zeland'o.

Se Franc'uj'o elekt'is en 1889 imit'i Brit'uj'o'n kaj re'ven'i al la grund'o'jur'o, tio ne est'as ĉar ĝi'a kompren'o de la naci'o subit'e ŝanĝ'iĝ'is, sed por respond'i al du sam'temp'a'j imperativ'o'j: pri'zorg'i la demografi'a'n deficit'o'n, kiu'n oni pretend'is kaŭz'o de la mal'venk'o de 1871 kaj integr'i la ekster'land'an'o'j'n en la naci'a'n komun'um'o'n (kaj sekv'e en la arme'o'n). Ven'int'a'j el Belg'uj'o, Ital'uj'o, Svis'land'o kaj German'uj'o, ek'de la mez'o de la jar'cent'o, la en'migr'int'o'j nask'is infan'o'j'n, kiu'j, kvankam nask'it'a'j en Franc'uj'o, ne est'is civit'an'o'j. Sen modif'o de la civit'an'ec'o-kod'o, ili'a nombr'o nur pov'is mekanik'e kresk'i: ili est'is tri'cent ok'dek mil en 1851, kaj jam unu milion'o en 1881, por loĝ'ant'ar'o de kvar'dek milion'o'j. Oni do ŝanĝ'is la leĝ'o'n.

German'uj'o, kiu'n oni kred'is tiom lig'it'a al si'a sang'o'jur'o, traf'is sam'a'n sort'o'n ĉe la fin'o de la 20-'a jar'cent'o. Mal'fru'e far'iĝ'int'e land'o de en'migr'ad'o, ĝi konserv'is fil'ec'o'n (id'ec'o'n) kiel ekskluziv'a'n kriteri'o'n por trans'don'o de civit'an'ec'o. La nombr'o de ekster'land'an'o'j do sen'ĉes'e kresk'is: en 1998, du jar'o'j'n antaŭ la reform'o, ili est'is sep milion'o'j tri'cent mil, tio est'as du'obl'e pli ol en Franc'uj'o, kie la migr'o'flu'o'j est'is tamen kompar'ebl'a'j. Tiel, plej grand'a part'o de la en'migr'ad-land'o'j pli-mal'pli fru'e en'konduk'is la grund'o'jur'o'n, komplement'e al la sang'o'jur'o, en si'a'n leĝ'ar'o'n: Ital'uj'o, Hispan'uj'o, Portugal'uj'o, Uson'o, Kanad'o, Aŭstrali'o, Sud'afrik'o, Brazil'o, Argentin'o, ktp.

En la ŝtat'o'j de la amerik'a kontinent'o, kies histori'o kaj fond'o est'as intim'e lig'it'a'j al migr'o-fenomen'o, la grund'o'jur'o est'as apart'e inkluziv'a: ĉiu infan'o nask'iĝ'int'a tie pov'as ricev'i la civit'an'ec'o'n de la land'o en kiu li komenc'is si'a'n viv'o'n. Eŭrop'o est'as pli lim'ig'a. En Franc'uj'o, sam'e kiel en Dan'land'o aŭ Ital'uj'o — tri land'o'j kiu'j praktik'as la “prokrast'it'a'n grund'o'jur'o'n”-, li dev'as atend'i est'i plen'kresk'a kaj pruv'i, ke li “kutim'e” viv'as sur la teritori'o por ricev'i si'a'n du'a'n pasport'o'n. Krom se unu el li'a'j ge'patr'o'j nask'iĝ'is en Franc'uj'o: en tiu kaz'o, li ricev'as la civit'an'ec'o'n ek'de si'a nask'iĝ'o. Tio est'as la “du'obl'a grund'o'jur'o”, ankaŭ praktik'at'a en Luksemburg'o, Aŭstr'uj'o aŭ Hispan'uj'o. La eŭrop'a spert'o montr'is, ke amas'a migr'ad'o konduk'ant'a al stabil'iĝ'o de mult'nombr'a'j loĝ'ant'ar'o'j kre'as fort'a'n prem'o'n favor'e al fleks'ebl'ig'o de la jur'o pri civit'an'iĝ'o, prem'o al kiu la demokrati'o'j ne pov'as long'e rezist'i”, konklud'as la histori'ist'o'j Patrick Weil kaj Randall Hans'e'n*.

*  Patrick Weil kaj Randall Hans'e'n (sub dir. de), Nationalité et citoyenneté en Europe , La Découverte, kol. “ Recherches ”, Pariz'o, 2010.

La aŭtoritat'em'a'j ŝtat'o'j al'front'as ĝi'n pli facil'e. Tiel, en Azi'o kaj Afrik'o, nombr'o da en'migr'ad-land'o'j rest'as kun la sang'o'jur'o. Tiu elekt'o pov'is est'i, origin'e, hered'aĵ'o de la koloni'ad'o. La grund'o'jur'o, kiu reg'is en la franc'a kaj brit'a imperi'o'j, konduk'is al hierarki'iĝ'o de la loĝ'ant'ar'o'j. Kvankam ili posed'is la naci'ec'o'n de la koloni'a land'o, la “indiĝen'o'j” ne est'is civit'an'o'j; ili ne ĝu'is sam'a'j'n rajt'o'j'n kiel la individu'o'j instal'it'a'j en la metropol'o. Sen'de'pend'iĝ'int'e, iu'j nov'a'j afrik'a'j ŝtat'o'j for'ig'is la grund'o'jur'o'n kaj uz'is la sang'o'jur'o'n por kre'i naci'a'n kun'sent'o'n en la land'o'j, kies land'lim'o'j est'is desegn'it'a'j sen'konsider'e al la lok'a'j real'aĵ'o'j.

Profesi'o'j mal'permes'at'a'j al fremd'ul'o'j: friz'ist'o, estr'o de trink'aĵ'o-vend'ej'o, direktor'o de firma'o pri funebr'o-ceremoni'o'j...

MAL'PROKSIM'E de tiu origin'a cel'o, la sang'o'jur'o oft'e est'as uz'at'a por mal'help'i la integr'ad'o'n de la ekster'land'an'o'j, por ten'i ili'n en du'a'rang'a status'o, kiu'n la land'o taks'as pli profit'a por ĝi. Divers'grad'e, ĉiu'j land'o'j en la mond'o sankci'as la ekster'land'an'o'j'n, apart'e rifuz'ant'e al ili iu'j'n soci'a'j'n rajt'o'j'n*. En Franc'uj'o, plur'a'j profesi'o'j de la privat'a sektor'o est'as mal'permes'at'a'j al ne'eŭrop'a'j en'migr'int'o'j: direktor'o de firma'o pri funebr'o'ceremoni'o'j, estr'o de trink'aĵ'vend'ej'o, estr'o de sekur'ec-kompani'o... En Taj'land'o la list'o eĉ pli long'as: ekster'land'an'o'j rajt'as est'i nek friz'ist'o'j, kont'ist'o'j, ĉiĉeron'o'j. Kaj, sam'e kiel en Vjetnam'uj'o kaj Kamboĝ'o, ili ne rajt'as posed'i ne'mov'ebl'aĵ'o'j'n. Kun la sang'o'jur'o, tiu status'o plu'daŭr'as de generaci'o al generaci'o.

*  Vd. Alexis Spir'e, “ Xénophobes au nom de l ’Etat social”, Le Monde diplomatique, decembr'o 2013.

Praktik'at'a de ĉiu'j land'o'j, la sang'o'jur'o aplik'iĝ'as divers'manier'e. En la ŝtat'o'j kun mal'mult'a el'migr'ad'o, ĝi est'as kelk'foj'e temp'e lim'ig'it'a. Tiel, infan'o nask'it'a ekster'land'e el kanad'a ge'patr'o akir'as la kanad'a'n civit'an'ec'o'n nur “kondiĉ'e ke li aparten'as al la unu'a generaci'o nask'iĝ'int'a ekster'land'e*. La civit'an'o'j de land'o'j kun fort'a el'migr'ad'o (Ĉin'uj'o, Filipin'o'j, Vjetnam'uj'o, Haiti'o, Taj'land'o, Alĝeri'o, Marok'o, Mali'o, Senegal'o...) pov'as mal'e trans'don'i si'a'n civit'an'ec'o'n al si'a tut'a id'ar'o, kio favor'as la form'ad'o'n de diaspor'o'j. Proporci'e, tiu de Haiti'o est'as unu el la plej grand'a'j en la mond'o; tri el la dek milion'o'j da civit'an'o'j de la land'o est'as instal'it'a'j trans'ocean'e; ekzist'as eĉ ministr'ej'o de la haiti'an'o'j viv'ant'a'j ekster'land'e. Tiu'n situaci'o'n ebl'ig'as la aplik'o de sen'kondiĉ'a sang'o'jur'o, kiu permes'as al la el'migr'o-land'o'j plu'ten'i komun'um'a'n lig'o'n kun si'a'j land'an'o'j kaj tiel favor'i la kre'ad'o'n de en'migr'ad-ret'o'j, send'ad'o'n de mon'o, star'ig'o'n de trans'naci'a'j partner'ec'o'j, ktp.

*  “ Obtention et perte de la citoyenneté canadienne ”, ministère de la citoyenneté et de l’immigration (Ministeri'o de civit'an'ec'o kaj en'migr'ad'o), Otav'o, april'o 2009, www.cic. gc. ca

Foj'e uz'at'a por ekskluziv'i ekster'land'an'o'j'n, la sang'o'jur'o ankaŭ pov'as est'i seks'e diskriminaci'a. En plej mult'a'j arab'a'j land'o'j (vid'u art... ), en Burund'o, Svaziland'o, Nepal'o aŭ Surinam'o — land'o'j, kie la patr'o'lini'a tradici'o rest'as apart'e domin'a-, la vir'in'o'j ne trans'don'as si'a'n naci'ec'o'n al si'a'j infan'o'j aŭ al si'a edz'o. En Pakistan'o, Centrafrik'a Respublik'o, Gvatemal'o, Malajzi'o kaj Taj'land'o, nur tiu du'a lim'ig'o aplik'iĝ'as. Ankaŭ la okcident'a'j land'o'j long'e rifuz'is ke la vir'in'o'j trans'don'u si'a'n naci'ec'o'n. Nur en 1973, kvar jar'o'j'n post Meksik'o, Franc'uj'o for'ig'is tiu'n mal'permes'o'n, kelk'a'j'n jar'o'j'n antaŭ German'uj'o (1979), Ital'uj'o kaj Hispan'uj'o (1983) kaj Belg'uj'o (1984).

Dum la mov'ad'o al pli da egal'ec'o ne sent'iĝ'as en la arab'a mond'o, ĝi est'as percept'ebl'a en sub'sahar'a Afrik'o de du'dek'o da jar'o'j. En 1992, bocvan'a advokat'in'o, s -in'o Unity Dow, kontest'is la konstituci'ec'o'n de leĝ'o, kiu ŝi'n mal'help'is trans'don'i si'a'n naci'ec'o'n al la ge'fil'o'j, kiu'j'n ŝi hav'is kun si'a uson'a edz'o, kiu tamen viv'is en la land'o de pli ol dek jar'o'j. Post tri'jar'a tribunal'a lukt'o, la juĝ'ist'ar'o juĝ'is favor'e al ŝi: “La temp'o, kiam la vir'in'o'j est'is traktat'a'j kiel objekt'o'j kaj ekzist'is nur por obe'i al kapric'o'j kaj dezir'o'j de vir'o'j est'as jam long'e pas'int'a”, deklar'is la apelaci'a kort'um'o. La sekv'ant'a'j'n jar'o'j'n, plur'a'j ali'a'j afrik'a'j land'o'j kiel Burkin'a Faso, Ebur-bord'o, Etiopi'o, Mali'o kaj Niĝer'land'o ir'is la sam'a'n voj'o'n. Plej last'a'temp'e, Senegal'o star'ig'is en juni'o 2013 egal'ec'o'n inter vir'o'j kaj vir'in'o'j en si'a kod'o pri civit'an'ec'o.

Sed la iom-post-iom'a mal'aper'o de la seks'a diskriminaci'o ne mal'help'as persist'o'n de ali'a'j form'o'j de diskriminaci'o'j, ras'a'j kaj etn'a'j. En Liberi'o, land'o fond'it'a de liber'ig'it'a'j sklav'o'j, nur infan'o'j “el nigr'o'haŭt'a'j ge'patr'o'j” pov'as ricev'i la civit'an'ec'o'n. “Cel'e protekt'i, antaŭ'e'n'ig'i kaj plu'ten'i la kultur'o'n, la valor'o'j'n kaj la karakter'o'n de Liberiopozitivaj, la land'o mal'permes'as ankaŭ la civit'an'ig'o'n de ne-nigr'ul'o'j. Ali'a ekzempl'o: En Malavi'o, la origin'o-civit'an'ec'o est'as rezerv'it'a al la infan'o'j, kiu'j hav'as almenaŭ unu el la ge'patr'o'j “civit'an'o de Malavi'o” kaj “el afrik'a ras'o”. En la niĝeri'a konstituci'o, la ras'a prefer'o est'as esprim'at'a pli subtil'e: la origin'o-civit'an'ec'o est'as don'it'a al hom'o'j nask'it'a'j en la land'o antaŭ la sen'de'pend'iĝ'o kaj “kies unu el la ge'patr'o'j aŭ ge'av'o'j aparten'as aŭ aparten'is al indiĝen'a komun'um'o de Niĝeri'o”.

Kun la divid'o de la mond'o en du blok'o'j, iu'j praktik'ant'a'j ekskluziv'e la sang'o'jur'o'n, la ali'a'j al'don'ant'a'j kelk'a'j'n element'o'j'n el grund'o'jur'o, kelk'a'j infan'o'j pov'as pretend'i du naci'ec'o'j'n. Ekzempl'e, se oni nask'iĝ'as en Bon'aer'o el liban'a'j ge'patr'o'j, oni pov'as pretend'i sam'temp'e al la argentin'a civit'an'ec'o — pro la grund'o'jur'o — kaj al la liban'a — pro la sang'o'jur'o. Invers'e, infan'o nask'it'a en Bejrut'o el argentin'a'j ge'patr'o'j ne pov'as ricev'i la liban'a'n civit'an'ec'o'n. Sed kelk'a'j land'o'j, kiel Azerbajĝan'o, Centrafrik'a Respublik'o aŭ Japan'uj'o rifuz'as du'obl'a'n naci'ec'o'n, kaj ne hezit'as for'pren'i la civit'an'ec'o'n de tiu'j, kiu'j pet'as civit'an'iĝ'o'n ali'lok'e.

Hav'i du pasport'o'j'n, “evident'a absurd'aĵ'o”, laŭ Theodore Roosevelt

DUM pli ol jar'cent'o, la grand'a pli'mult'o de la mond'a'j ĉef'urb'o'j prov'is mal'help'i si'a'j'n civit'an'o'j'n posed'i du pasport'o'j'n. La du'obl'a aparten'o tiam el'vok'is perfid'o'n, spion'ad'o'n, detru'em'o'n. Ĝi est'is “evident'a absurd'aĵ'o” laŭ la uson'a prezid'ant'o Theodore Roosevelt (1858-1919). Tiu'n suspekt'o'n favor'is la inter'naci'a ne'stabil'ec'o: kie la du'obl'a civit'an'o plen'um'os si'a'n soldat'serv'o'n? Kiu'n land'o'n li elekt'os kaz'e de milit'o? En 1963, la eŭrop'a Konvenci'o de Strasburg'o ankoraŭ afiŝ'is kiel cel'o'n la “mal'pli'ig'o'n de la plur'naci'a'j kaz'o'j”.

Hieraŭ mal'akcept'at'a, tiu kaz'o est'as nun akcept'at'a de preskaŭ du'on'o de la land'o'j en la mond'o. Oni hodiaŭ valor'ig'as la “inter'naci'a'n influ'kapabl'o'n”, kiu'n ĝi al'port'as. La senat'an'in'o Joëlle Garriaud - Maylam tiel deklar'is: “La du milion'o'j kaj du'on'o da franc'o'j en ekster'land'o, el kiu'j la du'on'o est'as du'naci'an'o'j, konsist'ig'as dens'a'n kaj vari'a'n ret'o'n da entrepren'ist'o'j, projekt-gvid'ant'o'j, komerc'ist'o'j, konsil'ist'o'j, instru'ist'o'j, kiu'j est'as ne'mal'hav'ebl'a'j por ni'a ekster'a komerc'o kaj ni'a [?soft - power ] (influ'kapabl'o)*.” La okcident'a'j en'migr'ad-land'o'j la unu'a'j sent'is la ŝanĝ'o'n. Konstat'ant'e, ke ne ebl'as mal'help'i tiu'n situaci'o'n — neniu ŝtat'o est'as dev'ig'at'a anonc'i al ali'a la perd'o'n aŭ akir'o'n de civit'an'ec'o-, ili iom post iom komenc'is re'kon'i ĝi'n: Brit'uj'o en 1949, Franc'uj'o en 1973, Kanad'o en 1976, ktp.

*  La Tribun'e, Pariz'o, 17-'a de juni'o 2011.

La mov'ad'o ating'is Afrik'o'n en la 1990-'a'j jar'o'j. Sen'de'pend'iĝ'int'e, la nov'a'j ŝtat'o'j de la kontinent'o elekt'is mark'i klar'a'n diferenc'o'n kun la koloni'int'o, mal'permes'ant'e du'obl'a'n civit'an'ec'o'n: ĉiu dev'is elekt'i si'a'n aparten'o'n. Dis'volv'ad'o de la inter'naci'a'j kaj nur'afrik'a'j migr'ad'o'j ŝanĝ'is la don'it'aĵ'o'n. Dev'ig'ant'e si'a'j'n ekster'land'e instal'it'o'j'n elekt'i, la el'migr'ad-land'o'j akcept'is risk'o'n, ke ili elekt'os la pasport'o'n de si'a loĝ'lok'o, kaj tiel romp'i la lig'il'o'n kun ili'a diaspor'o. Iom post iom, la du'obl'a civit'an'ec'o est'is do re'kon'it'a. La land'o'j, kiu'j ĝi'n akcept'as (Alĝeri'o, Angol'o, Benin'o, Burkin'a Faso, Ĝibuti'o, Mali'o, Niĝeri'o...), foj'e sub kondiĉ'o de reg'ist'ar'a permes'o (kiel en Egipt'uj'o aŭ Eritre'o), est'as pli mult'a'j ol tiu'j, kiu'j ĝi'n mal'permes'as*.

*  Bronwen Manby, “ Les lois sur la nationalité en Afrique. Un'e étude comparée ”, Op'e'n Society Institut'e, Nov-Jork'o, 2009. En la land'o'j, kie la leĝ'o ne el'vok'as la demand'o'n de la du'obl'a civit'an'ec'o, oni konsider'as ĝi'n permes'it'a.

Ĉiu'jar'e nov'a'j ŝtat'o'j rezign'as batal'i kontraŭ la du'obl'a aparten'o: Belg'uj'o en 2010, Haiti'o en 2011, Niĝer'land'o en 2012, German'uj'o en 2013. Tiu ĉi mond'a evolu'o ŝajn'as ne'evit'ebl'a; ĝi est'as konsekvenc'o de geopolitik'a'j, ekonomi'a'j, teknologi'a'j faktor'o'j, trans la migr'o-fenomen'o. La fin'o de la mal'varm'a milit'o kaj la dis'volv'o de la inter'naci'a politik'a kun'labor'ad'o est'is akompan'at'a'j de pac'ig'o de la inter'ŝtat'a'j rilat'o'j: dum kaj laŭ'grad'e kiam la milit'risk'o mal'pli'iĝ'is, la tim'o koncern'e lojal'ec'o'n de la civit'an'o'j — ĉef'a argument'o uz'at'a kontraŭ la du'obl'a civit'an'ec'o — mal'aper'is.

Krom'e, la dis'volv'iĝ'o de transport'rimed'o'j (pli rapid'a'j kaj mal'pli kost'a'j) kaj de tele'komunik'il'o'j modif'is la migr'o'fenomen'o'n. Mal'e al la migr'ant'o'j de la 19-'a jar'cent'o, kiu'j hav'is mal'mult'e da kontakt'o'j kun si'a'j sam'land'an'o'j rest'int'a'j en la land'o, tiu'j de la 21-'a jar'cent'o ĉiu'tag'e komunik'as kun si'a famili'o, telefon'e aŭ inter'ret'e; ili vizit'as ĝi'n dum la feri'o'j, aŭ re'instal'iĝ'as en la origin-land'o dum la emerit'ec'o. La lig'il'o'j inter la migr'ant'o kaj si'a origin'land'o est'as do pli'fort'ig'it'a'j, kaj sekv'e ankaŭ la interes'o konserv'i si'a'n unu'a'n civit'an'ec'o'n.

“Ne'renvers'ebl'a konsekvenc'o de la tut'mond'iĝ'o* laŭ la jur'ist'o Peter Spir'o, sign'o kaj il'o de la “part'a sen'valor'ig'o de la suveren'ec'o baz'it'a sur la naci'o-ŝtat'o* laŭ la soci'olog'o Saskia Sassen, la du'obl'a civit'an'ec'o ŝajn'as destin'it'a konker'i la mond'o'n. Ĝi tamen plu est'as mal'permes'at'a en Ĉin'uj'o, Japan'uj'o, Ukrain'uj'o, Iran'o, Taj'land'o, Birm'o, Kuvajt'o kaj en la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j. Ali'a'j land'o'j toler'as ĝi'n nur en lim'ig'it'a'j kaz'o'j. En Dan'land'o kaj Nederland'o, ĝi est'as rezerv'it'a al la rifuĝ'int'o'j aŭ la el'migr'int'o'j, kies origin-land'o mal'permes'as for'las'o'n de si'a civit'an'ec'o*.

*  The New York Times , 18-'a de juli'o 2012.
*  Saskia Sassen, Critique de l ’Etat. Territoire, autorité et droits, de l’époque médiévale à nos jours , Demopolis - Le Monde diplomatique, Pariz'o, 2009.
*  Thomas Faist kaj Jürgen Gerdes, “Dual citizenship in 'a'n ag'e of mobility ”, Migration Policy Institut'e, Vaŝington'o, DC, 2008.12

La mal'permes'o aŭ lim'ig'o de la du'obl'a civit'an'ec'o pov'as brems'i la civit'an'ig'o'j'n. Long'temp'e dev'ig'it'a'j de German'uj'o for'las'i si'a'n origin'o-pasport'o'n (por ricev'i la german'a'n civit'an'ec'o'n), kaj do ofer'i si'a'j'n hered'o-rajt'o'j'n, la turk'o'j instal'it'a'j en German'uj'o oft'e prefer'is ne kandidat'iĝ'i al la civit'an'ec'o, des pli ke ili ĝu'is, kiel ekster'land'an'o'j, proksim'um'e sam'a'j'n rajt'o'j'n kiel la german'o'j. La land'o tiel hav'is unu el la plej mal'alt'a'j civit'an'ig'o-procent'o'j* en la okcident'a mond'o, post Uson'o, Aŭstrali'o, Franc'uj'o, Brit'uj'o, Sved'uj'o, Hispan'uj'o kaj Slovak'uj'o*.

*  La procent'aĵ'o de civit'an'ig'o'j dum unu jar'o, divid'it'a per la nombr'o de ekster'land'an'o'j.
*  Dietrich Thränhardt, “ Naturalisations en Allemagne : progrès et retards ”, Hommes & amp ; migrations , 'n- ro 1277, Pariz'o, januar'o-februar'o 2009.

Ĝeneral'e, du ĉef'a'j kriteri'o'j ebl'ig'as determin'i kiu pov'as ricev'i la akir-civit'an'ec'o'n: la loĝ'lok'o (pas'int'a, nun'a kaj est'ont'a) kaj la ge'edz'iĝ-status'o, kiu, en iu'j land'o'j, redukt'as la postulat'a'n loĝ-daŭr'o'n. Mal'e al la origin-naci'ec'o, kiu hav'as aŭtomat'a'n karakter'o'n — sufiĉ'as por nov'nask'it'o plen'um'i ĉiu'j'n kriteri'o'j'n-, la civit'an'ec'o, kiu'n oni pov'as ricev'i dum si'a viv'o est'as ĉiam iom arbitr'ec'a. En Franc'uj'o ekzempl'e, vjetnam'o viv'ant'a en la land'o de pli ol kvin jar'o'j, parol'as la lingv'o'n, dispon'as pri sufiĉ'a'j en'spez'o'j kaj kies juĝodatumo est'as virg'a — ĉiu'j postulat'a'j kondiĉ'o'j por kandidat'o'j al civit'an'iĝ'o — pov'as ricev'i rifuz'o'n de la prefekt'o.

Reg'ant'e la nombr'o'n de civit'an'ig'o'j don'it'a'j ĉiu'jar'e, la politik'a pov'o elekt'as la loĝ'ant'ar'o'n de la land'o. Tiel, en Franc'uj'o, sen'rilat'e al la kvalit'o de la dosier'o'j, la jar'a nombr'o de civit'an'ig'o'j est'is divid'it'a per du inter 2010 kaj 2012, pas'ant'e de naŭ'dek kvin mil al mal'pli ol kvin'dek mil. Mult'e mal'pli ol en Uson'o, (ses cent mil civit'an'ig'o'j jar'e por tri'cent dek kvin milion'o'j da loĝ'ant'o'j), sed tamen grand'a kvant'o, kompar'e kun ali'a'j land'o'j: Senegal'o, kiu en'hav'as dek du milion'o'j'n kaj du'on'o da loĝ'ant'o'j, don'is si'a'n civit'an'ec'o'n al nur dek du mil ekster'land'an'o'j en'e de la kvin'dek last'a'j jar'o'j; en 2010, Ĉin'uj'o, laŭ la popol'nombr'ad'o de tiu jar'o, en'hav'is unu miliard'o'n tri'cent milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j, sed nur mil kvar'cent kvar'dek ok civit'an'ig'it'o'j'n...

En la okcident'a'j land'o'j, civit'an'ig'o mark'as la rezult'o'n de integr'o-procez'o. Ĝi'n favor'as relativ'e fleks'ebl'a leĝ'ar'o. Tiel, la daŭr'o de loĝ'ad'o postulat'a de la civit'a'n-kandidat'o'j est'as ne'grand'a sur la amerik'a kontinent'o — du jar'o'j en Bolivi'o kaj Argentin'o, tri jar'o'j en Urugvaj'o, kvar jar'o'j en Brazil'o aŭ en Kanad'o, kvin jar'o'j en Peru'o, Ĉili'o, Meksik'o kaj Uson'o-, sam'e kiel sur la Mal'nov'a Kontinent'o: kvin jar'o'j en Belg'uj'o, Bulgar'uj'o, Franc'uj'o, Brit'uj'o kaj Pol'land'o.

Inter la plej postul'em'a'j eŭrop'a'j land'o'j, trov'iĝ'as Liĥtenŝtejn (tri'dek jar'o'j), Andor'o (du'dek kvin), Svis'land'o (dek du) kaj Luksemburg'o (dek). Ali'lok'e, trov'iĝ'as la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j (tri'dek jar'o'j), Katar'o (du'dek kvin) kaj Brunei (du'dek). En tiu'j land'o'j, mal'mult'nombr'a loĝ'ant'ar'o profit'as naci'a'n trezor'o'n — petrol'dolar'o'j aŭ gas'o, profit'a impost'a sistem'o — kiu'n ĝi intenc'as divid'i nur inter si. En 2013, ekzempl'e, 80% de la unu milion'o naŭ'cent mil loĝ'ant'o'j de Katar'o est'is ekster'land'an'o'j; ĉef'e tem'as pri hind'o'j, iran'an'o'j, bangladeŝ'an'o'j kaj irak'an'o'j. Zorg'e ten'it'a'j apart'e de la naci'a komun'um'o, kaj do de la gas'a rent'o, tiu'j en'migr'int'o'j ne ricev'as la minimum'a'n salajr'o'n; ili ne pov'as al'iĝ'i al sindikat'o, kaj ili'a labor'permes'o pov'as est'i ĉiu'moment'e nul'ig'it'a. La et'a monarĥi'o de la Golf'o ne vid'as interes'o'n por ili'a civit'an'ig'o. Ĝi dis'don'as tre avar'e si'a'n civit'an'ec'o'n, ĉef'e al la ekster'land'an'o'j, kiu'j serv'is, aŭ pov'us serv'i al la naci'o. Tiel, la somal'a pied'kur'ist'o Mohamed Suleiman far'iĝ'is en 1992 la unu'a katar'an'o, kiu gajn'is olimpi'a'n medal'o'n, kaj la bulgar'a halter-lev'ist'o Angel Popov, renom'it'a Said Saif Asaad, far'iĝ'is la du'a.

Pro lingv'a'j, histori'a'j, kultur'a'j aŭ etn'a'j apart'a'j lig'il'o'j, kaj por favor'i homogen'ec'o'n de si'a loĝ'ant'ar'o, kelk'a'j land'o'j don'as al ali'a'j favor'a'n reĝim'o'n. Ekzempl'e, en la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j, en'migr'int'o'j el Katar'o kaj Dubajo pov'as kandidat'iĝ'i por civit'an'ec'o post tri jar'o'j, kontraŭ sep por tiu'j el ali'a'j arab'a'j land'o'j, kaj tri'dek por ĉiu'j ali'a'j. Simil'e, Barejn'o disting'as inter la “ne-arab'o'j” (du'dek kvin jar'o'j) kaj la “arab'o'j” (dek kvin jar'o'j)*. En Israel'o, prioritat'o'n oni don'as al jud'o'j: pro la “rev'e'n-rajt'o”, ĉiu jud'a person'o, kiu instal'iĝ'as en la land'o kaj deklar'as si'a'n intenc'o'n rest'i tie, pov'as ricev'i la civit'an'ec'o'n.

*  “ Discrimination in granting citizenship in Bahrain ”, Bahrain Center for Hum'a'n Rights, mart'o 2004, www. bahrainrights. org.
Sang'o-jur'o, grund'o-jur'o kaj nun... mon'uj'o-jur'o

PLUR'A'J eŭrop'a'j ŝtat'o'j praktik'as form'o'j'n de naci'a prefer'o, tiel nom'at'a'j'n “simpl'ig'it'a civit'an'ig'o”. Konform'e al inter'konsent'o sub'skrib'it'a en 1969, Island'o, Sved'uj'o, Dan'land'o, Norveg'uj'o kaj Finn'land'o establ'is inter si escept'o-sistem'o'n. Tiel, finn'land'a en'migr'ant'o dev'as est'i loĝ'int'a nur du jar'o'j'n en Dan'land'o por rajt'i ricev'i ties civit'an'ec'o'n, kontraŭ sep jar'o'j por la ali'a'j ekster'land'an'o'j. Hispan'uj'o si'a'flank'e decid'is apart'a'j'n kondiĉ'o'j'n por la civit'an'o'j el Latin'amerik'o, Portugal'uj'o, Filipin'o'j, tiu'j el Andor'o aŭ el sefarada origin'o (du'jar'a loĝ'ad'o, anstataŭ dek)*. Franc'uj'o privilegi'as la civit'an'o'j'n de si'a'j eks'koloni'o'j nask'it'a'j antaŭ la sen'de'pend'iĝ'o de si'a land'o, kaj ankaŭ ili'a'j'n infan'o'j'n.

*  Francisco 'J. M. Fuentes, “La migration et le droit de la nationalité espagnole ”, en Patrick Weil kaj Randall Hans'e'n (sub dir. de), Nationalité et citoyenneté en Europe, cit.

La etn'a prefer'o manifest'iĝ'as foj'e en ne'rekt'a manier'o. Laŭ'long'e de la 20-'a jar'cent'o, preskaŭ ĉiu'j azi'a'j land'o'j spert'is grand'a'n el'migr'ad'o'n: japan'o'j instal'iĝ'is en Brazil'o, kore'o'j en Ĉin'uj'o, vjetnam'o'j en Franc'uj'o, ktp. Per ripet'a'j miks'ge'edz'iĝ'o'j, praktik'ad'o de la grund'o'jur'o kaj civit'an'ig'o'j, ili'a id'ar'o fin'fin'e akir'is ali'a'j'n civit'an'ec'o'j'n. De la 1980-'a'j jar'o'j, plej grand'a part'o de tiu'j land'o'j favor'as la re'ven'o'n de si'a'j “etn'a'j komun'um'o'j instal'it'a'j ekster'land'e, don'ant'e al ili prefer'a'n trakt'ad'o'n por ricev'i rest'ad'permes'o'j'n. Tiu'j rest'ad'permes'o'j post'e mal'ferm'as voj'o'n al civit'an'ig'o.*.

*  John D. Skrentny, Stephanie Chan, J'o'n Fox kaj Denis Kim, “ Defining nations in Asia and Europe : 'A comparative analysis of ethnic migration policy ”, International Migration Review , vol. 41, 'n- ro 4, Nov-Jork'o, Vintr'o 2007.

Sed ĉiu'j pasport'o'j ne est'as egal'a'j. Se nov-jork'a industri'ist'o dezir'as renkont'i partner'o'n instal'it'a'n en Pariz'o por inter'trakt'i kontrakt'o'n, li ne bezon'as pli ol dek du hor'o'j'n. Li hav'as tiel grav'a'n avantaĝ'o'n kompar'e kun konkur'ant'o el Bocvan'o, kiu dev'as depon'i viz'o'pet'o'n, pag'i dosier-kost'o'n kaj pacienc'i plur'a'j'n tag'o'j'n antaŭ ol ricev'i, ebl'e, la valor'a'n sezam'o'n. Li pov'as prefer'e pet'i entrepren'o'n, kiu fak'as pri “civit'an'ec'o-plan'ad'o” ( citizenship planning), kiu propon'as serv'o'n ebl'ig'ant'e akir'i du'a'n pasport'o'n. “Ni rapid'e kaj efik'e mastr'um'as vi'a'nom'e la administr'a'j'n klopod'o'j'n” fanfaron'as Henley & amp ; Partners, unu el la pionir'o'j de la sektor'o. Al la grund'o'jur'o kaj sang'o'jur'o al'don'iĝ'as do foj'e mon'uj'o-jur'o, kiu ebl'ig'as al la riĉ'ul'o'j de la Sud'o trov'i rimed'o'n por ripar'i la mal'bon'ŝanc'o'n de si'a nask'iĝ'o.

Al la klient'o'j dezir'ant'a'j ĝu'i la cirkul-liber'ec'o'n ofert'at'a'n de la Eŭrop'uni'o, la entrepren'o propon'as tre simpl'a'n solv'o'n: en si'a program'o “civit'an'ec'o per invest'ad'o”, Aŭstr'uj'o don'as si'a'n civit'an'ec'o'n en'e de mal'pli ol dek ok monat'o'j al ĉiu person'o, kiu invest'as pli ol 4 milion'o'j'n da eŭr'o'j en la land'o*. Mal'e al la ali'a'j en'migr'ant'o'j, tiu'j riĉ'a'j pet'ant'o'j ne bezon'as est'i loĝ'int'a'j en la land'o dek jar'o'j'n, parol'i la german'a'n, aŭ for'las'i si'a'n antaŭ'a'n civit'an'ec'o'n. Inspir'at'a'j de la aŭstr'a model'o, kaj pretekst'ant'e la kriz-kun'tekst'o'n, pli kaj pli da eŭrop'uni'a'j land'o'j ankaŭ modif'is si'a'n leĝ'ar'o'n por don'i rest'ad'permes'o'n al ekster'land'an'o'j, kiu'j invest'as en la lok'a'n ekonomi'o'n. Ĉiu ŝtat'o aplik'as propr'a'n tarif'o'n: 250.000 eŭr'o'j en Hungar'uj'o, 500.000 en Irland'o, 1 milion'o en Portugal'uj'o, 1,25 milion'o en Nederland'o*, ktp. Post kelk'a'j jar'o'j, tiu'j riĉ'a'j migr'ant'o'j pov'as pet'i la civit'an'ec'o'n de si'a elekt'o'land'o. Konsider'ant'e ili'a'n grav'ec'o'n, neniu dub'as, ke ili'a pet'o est'os favor'e ekzamen'at'a.

*  Christian H. Kälin, The Glob'al Residence and Citizenship Handbook , Henley & amp ; Partners - Ide'os Publications, Zurik'o-London'o- Hongkongo, 2011.
*  Je'a'n- Pierre Stroobants, “La surenchère de pays de l ’Uni'o'n po'ur offrir un titr'e de séjour aux riches étrangers ”, Le Mond'e, 26-'a de septembr'o 2013.

Benoït BRÉVILLE


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Vort'o de la redakt'ej'o

La aŭskult'ant'o'j de la radi'staci'o Europe 1 far'iĝ'is atest'ant'o'j, la 17-'a'n de novembr'o, de moment'o da ver'o. Demand'it'e de la ĵurnal'ist'o Je'a'n- Pierre Elkabbach, mal'trankvil'a pro la tro grand'a diskret'ec'o de la Mov'ad'o de la entrepren'o'j de Franci'o ( Medef) en la komunik'il'o'j, la prezid'ant'o de tiu mastr'o-organiz'aĵ'o, s - ro Pierre Gattaz, trankvil'ig'as si'a'n inter'parol'ant'o'n: “Ni okup'as la gazet'ar'o'n, ni est'as en la radi'o, ni est'as ĉie en la gazet'o'j, ne nur Pierre Gattaz : la tut'a skip'o!” Kvankam tio ne sufiĉ'is por trankvil'ig'i s - ron Elkabbach, tiu respond'o pri'skrib'as la situaci'o'n de franc'a gazet'ar'o “okup'at'a” de la mon'a'j potenc'o'j kaj sam'temp'e sen'mon'a, ĉar for'las'it'a de si'a'j uz'ant'o'j.

En tiu pejzaĝ'o, la ekzist'o de Le Monde diplomatique est'as mal'normal'aĵ'o. Ĝi klar'ig'ebl'as nur per la obstin'o de leg'ant'o'j kiu'j, ĉiu'monat'e, re'e asert'as si'a'n dezir'o'n je rigor'a inform'o mal'respekt'ant'a la oficial'a'n ideologi'o'n, inter'naci'a kaj sci'em'a, kapabl'a ten'i distanc'o'n dis'de la ard'ant'a aktual'aĵ'o.

Tiu ĉi apart'a gazet'o viv'as per si'a'j vend'o'j kaj per si'a'j abon'o'j, sed la rimed'o'j por ĝi'a dis'volv'ad'o mank'as. De la jar'o 2009, la donac'o'j kontribu'as ankaŭ al ĝi'a financ'ad'o. La 180.000 eŭr'o'j ricev'it'a'j en la last'a jar'o, est'as pli ol ni'a'j en'spez'o'j el reklam'o'j; ili fort'ig'is ni'a'j'n rimed'o'j'n por enket'ad'o kaj raport'ad'o.

Pov'as ŝajn'i strang'e, ĉiu'jar'e de'nov'e pet'i la abon'ant'o'j'n, aŭ la aĉet'ant'o'j'n de la gazet'o ĉe la kiosk'o'j, pag'i io'n krom'a'n por sub'ten'i la sen'de'pend'ec'o'n de ili'a monat'ul'o.

Sed, kun kiu ali'a ni pov'us kalkul'i?

La redakt'ej'o.

Al'don'o de la redakt'ej'o de la Esperant'a el'don'o

La pariz'a redakt'ej'o ĵus al'parol'is nur la abon'ant'o'j'n kaj aĉet'ant'o'j'n de la monat'a gazet'o. Sed kompren'ebl'e ĝi direkt'iĝ'as ankaŭ al la ret'a'j uz'ant'o'j de ni'a gazet'o.

Ceter'e, la ĝeneral'a situaci'o supr'e menci'it'a de la gazet'ar'o, en kiu ni'a Diplo est'as plur'rilat'e escept'o, ne est'as franc'a special'aĵ'o, sed est'as fenomen'o mond'vast'a.

Ni rekomend'as leg'i pri tio la ĵus aper'int'a'n libr'o'n de Ignacio Ramonet : “La eksplod'o de la ĵurnal'ism'o. De la amas'komunik'il'o'j al la amas'o de komunik'il'o'j”, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2013, 104 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-95-3

Mi dezir'as al ni'a'j leg'ant'o'j, sam'e kiel al ni'a skip'o de franc'a'j ĵurnal'ist'o'j kaj redakt'ist'o'j kaj al ni'a skip'o de traduk'ist'o'j, por tiu ĉi nov'a jar'o prosper'o'n ĉe ili'a labor'o kaj plezur'o'n far'ant'e ĝi'n.

Vilhelm'o LUTERMANO.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Streĉ'o'j inter Toki'o kaj Pekin'o

Nov'a batal'o de Pacifik'o ĉirkaŭ insul'ar'o

Minac'a'j deklar'o'j kaj ek'batal'o'j pli mal'pli mastr'it'a'j venen'ig'as la klimat'o'n en la Orient'a Ĉin'a Mar'o. Kaŭz'o est'as la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j, al kiu'j sam'temp'e pretend'as Japan'uj'o kaj Ĉin'uj'o — kun Vaŝington'o kiel arbitraci'ant'o, kiu kun kontent'o lim'ten'as la ambici'o'j'n de Pekin'o.

DE AŬGUST'O 2013, dat'o de ĝi'a dispon'ebl'o, la ĉin'a'j jun'ul'o'j sturm'e aĉet'as ĝi'n. The Glorious Mission est'as la unu'a ret'a milit'ŝajn'ig'a lud'o oficial'e partner'e evolu'ig'it'a kun la Liber'ig'a Popol'a Arme'o ( LPA)*. Unu misi'o ĉef'e plaĉ'eg'as: la re'pren'o de la Diaoyu - (laŭ ĉin'o'j) aŭ Senkaku - (laŭ japan'o'j) insul'o'j al la japan'a najbar'o. Nenio mank'as en tiu lud'o, de la amfibi'a'j vehikl'o'j ĝis la strat-batal'o'j inter la special'a'j taĉment'o'j, sen forges'i la sur'mar'a'j'n kanon'paf'ad'o'j'n.

*  Lud'o el'don'it'a de Giant Interactive Group, Ŝanhaj'o, www. plagame. cn.

La scen'arist'o'j cel'is real'ism'o'n, ĝis tiom, ke ili integr'is al la ĉe'est'ant'a'j arme'o'j la Liaoning , la nov'a'n ĉin'a'n aviad'il'ŝip'o'n funkci'ant'a'n de septembr'o 2012. La reklam'o'j por The Glorious Mission mal'kaŝ'e anonc'as: “La lud'ant'o'j (...) batal'os apud la ĉin'a'j arme'o'j kaj uz'os si'a'j'n arm'il'o'j'n por dir'i al la japan'o'j, ke Japan'uj'o dev'as re'don'i al ni ni'a'n ŝtel'it'a'n teritori'o'n*!” Ĉu konvenci'a retor'ik'o? Sed tem'as pri la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j, teritori'o nun disput'at'a de la du grand'a'j land'o'j de orient'a Azi'o, kaj la inter'naci'a'j event'o'j okaz'ant'a'j de pli ol unu jar'o ĵus montr'is kiom fajn'a est'as la lim'o inter virtual'a prezent'o kaj real'a geopolitik'o.

*  Jon'as Pulv'er, “ Guerre virtuelle si'n'o- japonaise autour des îles Senkaku ”, Le Temps , Ĝenev'o, 9-'a de aŭgust'o 2013.

Kiu renvers'is la antaŭ'stat'o'n, kiam ambaŭ land'o'j inter'konsent'is ne tuŝ'i la status'o'n de la insul'o'j? Ĉu la japan'a reg'ist'ar'o, kiu subit'e aĉet'is, la 11-'a'n de septembr'o 2012, tri el la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j al ties privat'a posed'ant'o? Sed ĝi dir'as, ke ĝi intenc'is anticip'i la far'o'n de kon'at'a naci'ist'o, s - ro Ishihara Shintaro, tiam'a guberni'estr'o de Toki'o, kiu dezir'is lanĉ'i naci'a'n mon'kolekt'ad'o'n por tiu akir'ad'o, kio est'us sen'util'a provok'o al Pekin'o. La “reg'at'a fajr'o” kontraŭ la incendi'o montr'iĝ'is ne'efik'a: la en'ven'o'j de la ĉin'a'j ŝip'o'j en la zon'o'n de la dek du mar'mejl'o'j de la Senkaku / Diaoyu pli kaj pli mult'iĝ'is de'post tiam; fanfaron'aĵ'o'j, akompan'at'a'j de per'fort'a'j manifestaci'o'j kontraŭ la japan'a reg'ist'ar'o, provizor'e permes'at'a'j de la ĉin'a reg'ist'ar'o, kiu sent'is si'n perd'ant'a si'a'n dign'o'n.

Ĉu, mal'e, pri la kriz'o-grav'ig'o kulp'as Ĉin'uj'o, kiu trans'ir'is nov'a'n ŝtup'o'n decid'ant'e, la 22-'a'n de novembr'o 2013, unu'flank'e kre'i aer-zon'o'n de ident'ig'o (AZ'I) pli'larĝ'ig'ant'a'n si'a'n simbol'a'n reg'ad'o'n en la orient'a Ĉin'a Mar'o, inkluziv'ant'e en ĝi'n la fam'a'j'n insul'o'j'n? Tiu mov'o dev'as est'i rilat'ig'it'a kun la paralel'a'j postul'o'j de Pekin'o en la sud'a ĉin'a mar'o: en april'o 2012, ĝi'a milit'ŝip'ar'o fakt'e ek'reg'is la Scarborough -rif'o'n, kiu aparten'as al la Filipin'o'j. Tim'ig'it'a, Manil'o fin'e decid'is en januar'o 2013 prezent'i la afer'o'n al arbitraci'a tribunal'o kadr'e de la konvenci'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j pri la mar'a jur'o ( KUNMJ)*.

*  François Bougon, “ Les Philippines ouvrent les hostilités avec la Chine sur l’atoll de Scarborough ”, Le Mond'e, 23-'a de januar'o 2013.

En la kaz'o de la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j, la re'bat'o de Toki'o kaj Vaŝington'o est'is tre mal'sam'a: jam la 25-'a'n de novembr'o 2013, Uson'o send'is du B -52-aviad'il'o'j'n, baldaŭ sekv'at'a'j'n de japan'a'j kaj sud'kore'a'j milit-aviad'il'o'j, sen'kaŝ'e super'flug'i la ĉin'a'n AZ'I, por sub'strek'i ĝi'a'n ne'ekzist'o'n. Malgraŭ la anonc'o de “urĝ'a'j defend-rimed'o'j” kontraŭ ĉiu ajn ekster'land'a aviad'il'o, kiu ne ident'ig'us si'n en'ir'ant'e la zon'o'n, Pekin'o nenio'n far'is kontraŭ tiu re'ag'o de la ali'a'j pacifik'a'j grand'a'j land'o'j, unu'iĝ'int'a'j por met'i lim'o'j'n al la ĉin'a strategi'a supr'e'n'ir'o.

Neniam ajn, pri la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j, la streĉ'o'j ating'is tia'n nivel'o'n. Komenc'e de oktobr'o 2013, Toki'o kaj Vaŝington'o sub'skrib'is nov'a'n versi'o'n de la defend'o-inter'konsent'o, kiu lig'as ili'n de'post la fin'o de la du'a mond'milit'o. La anonc'o pri aĉet'o de nov'a'j ekip'aĵ'o'j ne far'is tiom da efik'o kiom la deklaraci'o de la ŝtat-sekretari'o John Kerry, ven'int'a ĝi'n sub'skrib'i person'e: “Ni agnosk'as la japan'a'n administr'ad'o'n [sur la Senkaku -insul'o'j]”, li konfirm'is*, evit'ant'e parol'i pri “suveren'ec'o”, kiel dezir'is la japan'a alianc'an'o.

*  S -in'o Hillary Clinton, antaŭ'ant'o de s - ro Kerry, far'is simil'a'n deklar'o'n en januar'o 2013, provok'ant'e la koler'o'n de Pekin'o. Tradici'e, sam'e kiel en la kaz'o de Tajvan'o, Uson'o oficial'e sub'ten'is neniu'n en tiu suveren'ec-kverel'o, almenaŭ kiam la antaŭ'stat'o est'as respekt'at'a.

La 17-'a'n de decembr'o 2013, la reg'ist'ar'o de s - ro Abe Shinzo si'a'flank'e anonc'is kvin-procent'a'n alt'ig'o'n de si'a defend'o-buĝet'o por la period'o 2014-2019. Ĝi klar'e re'orient'as si'a'j'n prioritat'o'j'n al la mar'arme'a'j rimed'o'j: en aŭgust'o 2013, la mar'arme'o ricev'is la Izumo -destrojer'o'n, la plej impon'a'n milit'ŝip'o'n konstru'it'a'n de Japan'uj'o post la fin'o de la du'a mond'milit'o, kun ties du'cent-kvar'dek-ok-metr'o'j'n long'o. Toki'o konsider'as la insul'ar'o'n Ryukyu — kaj la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j'n, kiu'j pli'long'ig'as ĝi'n okcident'e — kiel la nov'a'n front'o'n de si'a'j geo'strategi'a'j pri'zorg'o'j.

La rifuĝ'ej'o de la mal'long-vost'a'j lar'o'j

KIEL KOMPREN'I tiu'n evolu'o'n? El geografi'a vid'punkt'o, la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j prezent'as mal'mult'a'n interes'o'n: sep kvadrat'a'j kilo'metr'o'j izol'it'a'j en orient'a Ĉin'a Mar'o, je tri'cent tri'dek kilo'metr'o'j de la ĉin'a'j mar'bord'o'j, cent sep'dek de Tajvan'o kaj kvar'cent dek de la japan'a'j Ryukyu -insul'o'j. Tio est'as nud'a insul'ar'o konsist'ant'a el tri rok'o'j kaj kvin insul'o'j. La nom'o de la plej grand'a, Ootsuri - shima (“insul'o de la fiŝ'kapt'ad'o”), ja indik'as tio'n, kio est'is long'temp'e la sol'a interes'o de tiu amas'o de grejs'o kaj koral'o, precip'e kon'at'a tiam kiel rifuĝ'ej'o, ne de destrojer'o'j kaj bomb'aviad'il'o'j, sed de la minac'at'a speci'o, de la mal'long-vost'a'j lar'o'j.

La pasi'a'j debat'o'j pri ĝi inter la du land'o'j intens'iĝ'as nur ek'de la 1970-'a'j jar'o'j. La insul'ar'o'n jam kon'is la ĉin'o'j de la Ming -dinasti'o, en la 14-'a jar'cent'o. Ĝi tamen rest'as sen loĝ'ant'o'j dum jar'cent'o'j, ĝis entrepren'em'a japan'o instal'as ekspluat'ej'o'n de guan'o en 1884. Tamen neniu el la du ŝtat'o'j oficial'e okup'as la lok'o'n: la insul'o'j daŭr'e est'as terra nullius (“sen'mastr'a'j ter'o'j”) laŭ la inter'naci'a jur'o. En 1894-1895, en milit'o kontraŭ skler'oz'a kaj kaduk'iĝ'ant'a Ĉin'uj'o, la imperi'a Japan'uj'o fakt'e okup'as la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j'n, kelk'a'j'n monat'o'j'n antaŭ ol dev'ig'i Pekin'o'n ced'i al li Port Arthur kaj Tajvan'o'n per la traktat'o de Shimonoseki.

Post la du'a mond'milit'o kaj la mal'venk'o de Japan'uj'o, Ĉin'uj'o re'ricev'as Tajvan'o'n, kio for'viŝ'as la humil'ig'o'n de Shimonoseki ; sed la Senkaku -insul'o'j ne est'as menci'at'a'j en la inter'konsent'o. La Traktat'o de San Francisk'o de 1951, kiu konsist'ig'as la pac-Inter'konsent'o'n inter Japan'uj'o kaj Uson'o, ne inkluziv'as ili'n en si'a artikol'o du'a, list'ig'ant'a la teritori'o'j'n al kiu'j Toki'o ne plu pretend'as, kiel prez'o de si'a re'integr'ad'o en la mond'a'n diplomati'o'n.

En 1952, traktat'o inter Japan'uj'o kaj Tajvan'o — kiu tiam reprezent'as Ĉin'uj'o'n ĉe la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j anstataŭ la Popol-Respublik'o Ĉin'uj'o — konfirm'as la teritori'a'j'n rezign'o'j'n difin'it'a'j'n en San Francisk'o, sen menci'i, ankoraŭ ĉi-foj'e, la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j'n.

Oficial'e sub uson'a administraci'o, la insul'o'j est'is re'don'it'a'j al Toki'o nur en juni'o 1971, kun'e kun la insul'ar'o Ryukyu. Grav'a detal'o tamen montr'as, ke Vaŝington'o hav'as tiam si'n'gard'em'a'j'n map'ist'o'j'n kaj bon'a'j'n jur'ist'o'j'n: okaz'e de tiu re'don'o Uson'o, kiu vol'as evit'i kapt'iĝ'i en teritori'a disput'o, pri kiu ili prav'e supoz'as ke ĝi nur komenc'iĝ'as, ne eksplic'it'e menci'as la Senkaku -insul'o'j'n.

Konfidenc'a raport'o de la Central Intelligence Agency (CIA) de 1971, mal'klas'ig'it'a pli ol tri'dek jar'o'j'n post'e, en maj'o 2007, bon'e resum'as la situaci'o'n*: kvankam ĝi re'kon'as la fort'o'n de la histori'a'j argument'o'j favor'a'j al la suveren'ec'o de Toki'o, ĝi tamen taks'as, ke tiu demand'o est'as mal'ĉef'a, kaj kaŝ'as ali'a'n, pli fundament'a'n. Por la analiz'ist'o'j de Langley — sid'ej'o de la CIA-, est'as ja la mal'kovr'o de petrol'rezerv'o'j ĉirkaŭ tiu'j insul'o'j, far'e de la ekonomi'a kaj soci'a Komision'o por Azi'o kaj Pacifik'o (eskap) en 1968, mal'kovr'o konfirm'it'a de Japan'uj'o en 1969, kiu kondamn'as la nud'a'n insul'ar'o'n far'iĝ'i tem'o de struktur'a mal'akord'o inter Tajvan'o, Ĉin'uj'o kaj Japan'uj'o. La CIA traf'is ĝust'e: la tri land'o'j sam'e soif'as petrol'o'n en 2014 kiel en la 1970-'a'j jar'o'j*.

*  “ The Senkaku Islands disput'e: Oil over troubled waters?”, Central Intelligence Agency, Langley, maj'o 1971.
*  Vd. Stephanie Kleine - Ahlbrandt, “Milit'o de naci'ism'o'j en la Ĉin'a Mar'o”, Le Monde diplomatique en esperant'o, novembr'o 2012.

Tamen, tiu pri'energi'a faktor'o pen'as klar'ig'i la nivel'o'n de la politik'a streĉ'o ankoraŭ konstat'at'a. Pekin'o kaj Toki'o sub'skrib'is en 2008 inter'konsent'o'j'n por kun'a ekspluat'ad'o de part'o de la hidrokarbon'a'j rezerv'o'j de la orient'a Ĉin'a Mar'o. Eĉ se tiu'j inter'konsent'o'j ne est'as aplik'at'a'j, ili est'as baz'o por ebl'a kompromis'o, konsider'ant'e la grand'ec'o'n de la rezerv'o'j de la zon'o, taks'it'a'j je pli ol du'cent miliard'o'j da kub'a'j metr'o'j. Kaj tio des pli ke, en la long'temp'o, la ekonomi'a bon'fart'o de ambaŭ partner'o'j est'as lig'it'a.

Ĉin'uj'o, en plen'a supr'e'n'ir'a faz'o, neniel prov'as milit'e konker'i la mond'o'n. Ŝajn'as tamen klar'e, ke ĝi intenc'as trud'i si'a'n region'a'n super'ec'o'n en okcident'a Pacifik'o, dum neniu kontest'as tiu'n re'ven'o'n al normal'a situaci'o en geopolitik'a zon'o, kiu'n ĝi domin'as per si'a miliard'o da loĝ'ant'o'j kaj si'a konker'a ekonomi'o*.

*  Vd. “Pekin'o asert'as si'a'j'n ŝip'a'j'n ambici'o'j'n”, Le Monde diplomatique en esperant'o, septembr'o 2008.

Kvar strategi'a'j demand'o'j apart'e grav'as por ĝi: la re'ven'o de Tajvan'o en'e de la naci'o; la arbitraci'a mastr'ad'o de la est'ont'a kore'a re'unu'iĝ'o; la postul'o'j, kiu'j'n ĝi pretend'as en la sud'a Ĉin'a Mar'o ( Paracels -insul'o'j, insul'ar'o Pratleys, Scarborough -rif'o, Prat'as-insul'o'j); kaj fin'e la Senkaku / Diaoyu -demand'o.

Tiu'j insul'o'j est'as unu el la rigl'il'o'j de la insul'ar'a ĉen'o, kiu ĝen'as la nov'a'n mahanan * milit'ŝip'ar'o'n de Pekin'o en si'a liber'a al'ir'o al la profund'a'j akv'o'j de Pacifik'o. Ig'i si'a'n suveren'ec'o'n al la insul'ar'o re'kon'at'a, eĉ se problem'e kaj inter'spac'et'e, ebl'ig'us al ĝi antaŭ'e'n'ir'i sur la voj'o'n de la potenc'o, al kiu ĝi aspir'as.

*  Alfred Thayer Mahan, uson'a admiral'o el la fin'o de la 19 -'a jar'cent'o, est'as la grand'a teori'ist'o de la ŝip'ar'a potenc'o. Vd. James R. Holmes kaj Toshi Yoshihara, Chinese Naval Strategy in the 21 st Century : The Tur'n to Mahan , Routledge, Nov-Jork'o, 2008.

Tiu re'star'ig'it'a ambici'o sonor'as en la ĉin'a soci'o, kie la instru'ad'o de histori'o em'as plu'daŭr'ig'i, aŭ eĉ pli'grav'ig'i, la histori'a'j'n akuz'o'j'n kontraŭ la eks'a japan'a imperi'o — Toki'o simil'e far'as rilat'e histori'a'n ne'ad'o'n. La naci'ism'a klap'o ebl'ig'as al la reg'ist'ar'o, al'front'it'a al soci'o modern'ig'it'a kaj mal'seren'ig'it'a pro la mal'egal'ec'o'j de si'a model'o de aŭtoritat'em'a kapital'ism'o, fokus'i la intern'a'n debat'o'n al ekster'a'j demand'o'j. The Glorious Mission aper'as kiel simbol'o de tiu streĉ'o-liber'ig'a ag'ad'o.

Demand'o, kies solv'o pov'as est'i prokrast'it'a

EN TIU MAL'AKORD'O, la dimensi'o de la histori'a'j rajt'o'j est'as la plej bild'o'riĉ'a: apog'e al la postul'o'j de si'a naci'o, eminent'a'j ambasador'o'j analiz'as la ideogram'o'j'n desegn'it'a'j sur bril'kolor'a'j mez'epok'a'j map'o'j kaj cit'as antikv'a'j'n poem'o'j'n menci'ant'a'j'n la forges'it'a'j'n navig'ad'o'j'n de la fiŝ'ist'o'j de la Okinav'o-reĝ'land'o. Al tiu debat'o pri la simbol'o'j, kaj por kompren'i la ampleks'o'n de la debat'o, neces'as inkluziv'i la perspektiv'o'n de la region'a geopolitik'o kaj tiu'n de la ĉin'a intern'a politik'o. En 1978, okaz'e de la inter'trakt'ad'o de la pac- kaj amik'ec-traktat'o inter Japan'uj'o kaj la Ĉin'a Popol-Respublik'o, Deng Xiaoping, tiam'a gvid'ant'o de la Popol'respublik'o, deklar'is, ke la demand'o pri la Diaoyu -insul'o'j pov'as est'i “prokrast'it'a cert'a'n temp'o'n, ebl'e dek'o'n da jar'o'j”. “Se ni'a generaci'o ne posed'as la neces'a'n prudent'o'n por solv'i tiu'n demand'o'n, li al'don'is, la ven'ont'a generaci'o cert'e hav'os ĝi'n. Kaj solv'o kontent'ig'ant'a ĉiu'j'n pov'os tiam est'i trov'it'a*.”

*  Gazet'ar'konferenc'o de la 25-'a de oktobr'o 1978, konsult'ebl'a sur la ret'ej'o de la japan'a ambasad'ej'o en Franc'uj'o, www. fr. emb -japan.go. jp.

Tiam'a Ĉin'uj'o, kontinent'a land'o turn'it'a kontraŭ Sovet-Uni'o, neglekt'is si'a'n mar'arme'o'n kaj ekonomi'e est'is mal'pli fort'a ol Argentin'o. Pekin'o hodiaŭ re'pren'as si'a'n ver'a'n lok'o'n, kio mal'trankvil'ig'as ĝi'a'j'n najbar'o'j'n. Bedaŭr'ind'e por la mal'long'vost'a'j lar'o'j, la Senkaku / Diaoyu -insul'o'j trov'iĝ'as sur la strategi'a faŭlt'o-lini'o de la nun'a tekton'a glit'ad'o.

Olivier ZAJEC


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

La metamorfoz'o'j de Goma

Post'milit'a'j tag'o'j en Kong'o

Komenc'e de novembr'o 2013, la ĉef'a ribel'a mov'ad'o (la M 23) anonc'is ĉes'ig'o'n de si'a milit'a ag'ad'o. Tamen, la orient'a part'o de Demokrati'a Respublik'o Kong'o ne trov'is pac'o'n. En Goma, ĉef'a urb'o de la region'o, la viv'o laŭ'ebl'e organiz'iĝ'as kun mal'facil'o, dum kvar'dek'o da arm'it'a'j grup'o'j plu aktiv'as.

ĈE LA EN'IR'EJ'O de la Ihusi, kvar'stel'a hotel'o en Goma, ses hind'a'j “blu'kask'ul'o'j”, ĉiu'j arm'it'a'j, zorg'as pri sekur'ec'o. Apud la hotel'a butik'o, bank-aŭtomat'o dis'don'as 100-dolar'a'j'n mon'bilet'o'j'n: la sol'a pag'rimed'o akcept'at'a ĉi tie. “Kontant'a mon'o en verd'a'j bilet'o'j, tio est'as la ne'oficial'a deviz'o” lanĉ'as respond'ec'ul'o de la hotel'o. Dolar'o'j est'as ĉie akcept'at'a'j. Ili ankaŭ est'as pet'at'a'j de la administraci'o de la Demokrati'a Respublik'o Kong'o ( DRK) por pag'i impost'o'j'n aŭ eĉ la plej mal'grav'a'n atest'il'o'n pri vakcin'ad'o. Mon'er'o'j'n oni re'don'as en kong'a'j frank'o'j, kies vari'a ŝanĝ-prez'o ne inspir'as fid'o'n.

La deĵor'ant'o'j de la Ihusi -hotel'o, kun okul'o'j fiks'it'a'j al la televid'ekran'o, ne rimark'as, ke s - ro Juli'e'n Paluku, guberni'estr'o de 2007 de la provinc'o Nord- Kivuo, est'as for'las'ant'a la lok'o'n kun si'a'j kun'labor'ant'o'j. Tiu 45-jar'a eks'a ribel'ant'o est'is membr'o de la Alianc'o de la demokrati'a'j fort'o'j por liber'ig'o de Kong'o ( ADFL) de Laurent - Désiré Kabil'a*, kiu, en 1997, for'pel'is el la reg'a pozici'o la marŝal'o'n Jozef'o Mobutu kun help'o de la najbar'a Ruand'o. Li post'e al'iĝ'is al ali'a ribel'a mov'ad'o, la Kong'a Kun'iĝ'o por Demokrati'o ( KKD), pra'ul'o de la nun'temp'a Mov'ad'o de la 23-'a de mart'o ( M 23), akuz'at'a kiel la ali'a'j est'i “tele'reg'at'a” de Ruand'o kaj Ugand'o*. Dank'e al la si'n'sekv'a'j pac-inter'konsent'o'j kun arm'it'a'j grup'o'j, kiu'j ĉiu'foj'e re'aper'as sub ali'a nom'o, la vir'o kre'is al si fam'a'n pozici'o'n. Kun pint'a'j led'a'j ŝu'o'j, bril'a vest'komplet'o kaj teksas'a ĉapel'o, s - ro Paluku hav'as pli interes'a'n afer'o'n por far'i, tiu'n tag'o'n, ol renkont'i eŭrop'a'n parlament'an'in'o'n, la nederland'a'n ekologi'ist'o'n Judith Sargentini, zorg'ant'a'n pri la “sang'a'j erc'o'j” - ne'leĝ'a komerc'o lig'it'a al korupt'o kaj milit'o. En'kadr'e de “pled-misi'o” de la Katolik'a Komitat'o kontraŭ Mal'sat'o kaj por Dis'volv'iĝ'o ( KKMD), ŝi bedaŭr'ind'e al'ven'is unu hor'o'n mal'fru'e, sen la konven'a tualet'o postulat'a de la protokol'o.

*  Vd. Colette Braeckman, “La République démocratique du Congo dépecée par ses voisins ”, Le Monde diplomatique, oktobr'o 1999.
*  Vd. Ju'a'n Branco, “Kiu ver'e vol'as pac'o'n en Kivuo?”, Le Monde diplomatique, novembr'o 2012.

Koltan'o, metal'o ne'mal'hav'ebl'a por fabrik'ad'o de mult'a'j elektron'ik'a'j aparat'o'j, sed ankaŭ stan'o, or'o kaj diamant'o'j, trov'iĝ'as kern'e de la konflikt'o, kiu sub'fos'as Nord- Kivuon, tiu'n verd'ant'a'n provinc'o'n kun ses milion'o'j du'cent mil loĝ'ant'o'j (el la sep'dek kvin milion'o'j loĝ'ant'o'j en DRK), najbar'o de Ruand'o (dek unu milion'o'j da loĝ'ant'o'j). En tiu komenc'o de novembr'o, batal'o'j daŭr'e okaz'as, kvin'dek kilo'metr'o'j'n nord'e de Goma, inter la arme'o de la DRK ( FARDC) kaj la ribel'ul'o'j de M 23, dis'venk'it'a'j, en plen'a konfuz'o. Sed se s - ro Paluku urĝ'as re'ir'i hejm'e'n, tio est'as por ne mis'traf'i la televid'a'n montr'o'n de la Real-Madrid / Barcelon'o-matĉ'o...

Konsist'ant'a el eks'a'j soldat'o'j, la M 23 okup'is periferi'a'j'n kvartal'o'j'n de Goma dum kelk'a'j monat'o'j en 2012, antaŭ ol for'las'i la urb'o'n sekv'e de inter'konsent'o en februar'o 2013 kadr'e de la Inter'naci'a Konferenc'o pri la region'o de la Grand'a'j Lag'o'j ( IKRGL), inter'reg'ist'ar'a organiz'aĵ'o*. Novembr'e, la mov'ad'o est'is fin'e venk'it'a de la FARDC, post kiam London'o kaj Vaŝington'o sukces'is trud'i, ke Kigali ne plu sub'ten'u ĝi'n.

*  La Inter'naci'a Konferenc'o pri la region'o de la Grand'a'j Lag'o'j kun'ig'as Angol'o'n, Burund'o'n, Kenj'o'n, Centrafrik'a'n Respublik'o'n, Demokrati'a'n Respublik'o'n Kong'o, Ruand'o'n, Sudan'o'n, Sud-Sudan'o'n, Tanzani'o'n, Ugand'o'n kaj Zambi'o'n.

Dum'tag'e, Goma simil'as ordinar'a'n urb'o'n de Kong'o: grand'a'j bulvard'o'j, riĉ'a'j kaj mal'riĉ'a'j kvartal'o'j, polic'ist'o'j kontrol'ant'a'j la trafik'o'n mez'e de la voj'kruc'o'j. Ŝu'ripar'ist'o'j instal'it'a'j sur la trotuar'o'j pli'long'ig'as la viv'daŭr'o'n de “babuŝ'o'j” — tiel oni nom'as simpl'a'j'n zori'o'j'n, kiu'j est'as la ŝu'o'j de la plej'mult'o. La konstru'aĵ'o'j dis'fal'as, en ĝeneral'a indiferent'o. Special'aĵ'o de la urb'o: la “ ĉududu ”, du'rad'a'j vetur'il'o'j far'it'a'j el lign'o. Nek bicikl'o, nek skut'il'o, tiu'j vetur'il'o'j uz'as la hom'a'n fort'o'n kaj util'as por transport'i var'o'j'n: ter'pom'sak'o'j, fask'o'j de maniok'foli'o'j...

Tuj post nokt'iĝ'o, je la 18-'a hor'o, spontan'a ag'ad'ĉes'o. La strat'o'j mal'plen'iĝ'as kaj la motor'cikl'o-taksi'o'j ne plu rajt'as cirkul'i. Tiu regul'o cel'as pli bon'e lokaliz'i la bandit'o'j'n, kiu'j mal'aper'as en la mal'lum'o, far'int'e si'a'j'n ŝtel'o'j'n. En la ret'kaf'ej'o'j kaj la “dens'ej'o” de la et'a'j restoraci'o'j, oni vid'as neniu'n vir'in'o'n. Ili ne pren'as risk'o'n, ĉar seks'per'fort'o far'iĝ'is milit-arm'il'o en la region'o. La vend'ej'o'j ferm'iĝ'as last'e je la 20-'a hor'o, pro tim'o al ŝtel'ist'o'j.

Por la jun'ul'o'j, est'as “la arm'it'a'j grup'o'j aŭ la min'ej'o”

“Buĉ'ej'o Nenio sen Di'o”, “Trankvil'a Paper'vend'ej'o”, “Restoraci'o La Bon'a Saŭc'o”... Ŝajn'as ke la ŝild'o'j vol'as for'ig'i la mal'bon'a'n sort'o'n, kiu pez'as sur la urb'o. Goma, situ'ant'a je pli ol mil du'cent kilo'metr'o'j de la ĉef'urb'o Kinŝas'o, laŭ'dir'e en'hav'as pli ol milion'o da loĝ'ant'o'j. Ĝi ampleks'iĝ'is laŭ la jar'o'j, kun la sen'ĉes'a al'flu'o de de'lok'it'o'j. Ĝi est'is ĉe la epicentr'o de la du kong'a'j milit'o'j (1996-1997 kaj 1998-2003), kies nombr'o da hom'a'j viktim'o'j est'as ankoraŭ diskut'at'a. Ankaŭ vulkan'a laf'o-flu'aĵ'o est'ig'is viktim'o'j'n, en februar'o 2002. Rand'e de la ŝose'o ir'ant'a al Ugand'o, nord'e'n, nigr'a'j blok'o'j ankoraŭ atest'as ĝi'n.

La Nyiragongo, vulkan'o ankoraŭ aktiv'a, las'is al la region'o fekund'a'n grund'o'n kaj sub'grund'o'n riĉ'a'n je erc'o'j. Ĝi'a krater'o en'hav'as vast'eg'a'n laf'o'lag'o'n, super kiu konstant'e ŝveb'as fum'o'nub'o'j. Goma nun, est'as la milit'o, la seks'per'fort'aĵ'o'j, la vulkan'o”, resum'as Marthe Bosuandole, ĵurnal'ist'in'o el Kinŝas'o. “Sam'temp'e, ŝi daŭr'ig'as, ĉiu'j en Kong'o dezir'as vizit'i tiu'n urb'o'n, kiu est'is lok'o de feri'ad'o dum la Mobutu -reĝim'o. Goma daŭr'e hav'as fam'o'n de bel'a urb'o, pro la lag'o, la klimat'o kaj la plur'etaĝ'a'j dom'o'j.”

Vesper'e, ĉe la teras'o de la Ihusi -hotel'o, ĉiu'spec'a'j ekster'land'an'o'j ĝu'as la panoram'o'n al la lag'o Kivuo. Oficir'o'j de la misi'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN) por stabil'ig'o en DRK ( Monusco), la plej grav'a en Afrik'o, kun dek naŭ mil hom'o'j, renkont'as pilot'o'j'n de la sud'afrik'a aer'arme'o. Ne diskret'a'j, tiu'j last'a'j las'as diven'i, ke ili est'as en misi'o de inform'ad'o. “Ne, sinjor'in'o, ni ne pilot'as helikopter'o'j'n de la UN, sed sud'afrik'a'j'n Oryx, dir'as, pro pur'a fier'ec'o, sud'afrik'a oficir'o. Nenio'n pli li dir'os. Sud'afrik'o part'o'pren'as, kun Tanzani'o kaj Malavi'o, en la inter'ven-taĉment'o de la UN (al'don'e al la Monusco), decid'it'a en mart'o 2013 kaj deploj'it'a en juli'o. Tiu'j tri infanteri'a'j batalion'o'j — ĉirkaŭ du'mil kvin'cent afrik'a'j blu'kask'ul'o'j — ŝajn'as pli zorg'i pri konkret'a'j rezult'o'j ol si'a'j sam'ul'o'j hind'a'j aŭ urugvaj'a'j, kiu'j'n oni kelk'foj'e akuz'is praktik'i “arme'a'n turism'o'n” en DRK *. Ankaŭ Sud'afrik'o, min'ej'a potenc'ul'o, insist'as sci'i, kio okaz'as en tiu ĉi tre strategi'a region'o. Grav'a naft'o-tavol'o est'is mal'kovr'it'a en 2012 en la naci'a park'o de Virunga, ĉe la pied'o de la vulkan'o. La brit'a societ'o Soco konduk'as tie esplor'ad'o'n.

*  Akuz'o formul'it'a en decembr'o 2012 de s - ro Yoweri Museveni, la prezid'ant'o de Ugand'o, post la sturm'o al Goma en novembr'o 2012 far'e de M 23, kie nur mil kvin'cent blu'kask'ul'o'j est'is deploj'it'a'j.

Ĉe ali'a tabl'o trov'iĝ'as politik'a konsil'ist'o de la belg'a ambasad'ej'o en Kinŝas'o. S - ro Wim Schaerlaekens ven'as ĉi tie'n por “mezur'i la temperatur'o'n” en Goma. “La ruand'an'o'j ne plu pov'as far'i kio'n ili vol'as ĉi tie, li klar'ig'as. La inter'naci'a komun'um'o, kaj eĉ la afrik'a'j land'o'j kiel Sud'afrik'o kaj Angol'o, ne plu akcept'as tio'n.”

Por kompren'i la event'o'j'n, kiu'j okaz'as en la orient'o de Kong'o, neces'as rigard'i la faden'fask'o'j'n de la alianc'o'j, kiu'j struktur'as la region'a'n politik'o'n. S - ro Yoweri Museveni, la Ugand'o-prezid'ant'o, est'is alianc'an'o de Mobutu, tiam'a prezid'ant'o de Zair'o, mal'nov'a nom'o de la land'o; li post'e al'port'is help'o'n al s - ro Paul Kagamé, la ĉef'o de la Ruand'a patriot'a Front'o ( RPF), kiam tiu ĉi lanĉ'is si'a'n ofensiv'o'n kontraŭ la ras'ism'a reĝim'o de Juvénal Habyarimana, en 1993-1994. Far'iĝ'int'e prezid'ant'o de Ruand'o, s - ro Kagame alianc'iĝ'is al Laurent - Désiré Kabil'a, la patr'o de la nun'a prezid'ant'o Joseph Kabil'a. Jen kial ĉiu'j inter'trakt'ad'o'j pri pac'o en orient'a Kong'o okaz'as en Kampal'a, la ugand'a ĉef'urb'o. La rajt'o de la plej'aĝ'ec'o dev'ig'as, s - ro Museveni, 69-jar'a, reg'ant'o de 1986, kun'vok'as la kun'ven'o'j'n en si'a hejm'o. S - ro Kabil'a, 42-jar'a, ĉef'o de la plej grand'a land'o de la sub'sahar'a Afrik'o laŭ la are'o kaj la natur'a'j riĉ'aĵ'o'j, ven'as al la kun'ven'o, kvazaŭ li est'us obe'ant'a. Ĉiu'foj'e, oni re'diskut'as la divid-regul'o'j'n de la min'ej'a'j rent'o'j de orient'a Kong'o kun ties du mafi'o'ĉef'o'j.

“Nenio est'as inter'trakt'ebl'a! Neces'as sub'prem'i ĉiu'j'n arm'it'a'j'n grup'o'j'n! La inter'naci'a komun'um'o dev'as ne plu al'vok'i al dialog'o!” Je du'dek sep kilo'metr'o'j de Goma, la kamp'ar'an'o'j de Kibumba, zon'o liber'ig'it'a el la M 23 la 26-'a'n de oktobr'o, est'as el'ĉerp'it'a'j. Ili kritik'as s -in'o'n Mary Robinson, special-send'it'o'n de la UN en la region'o de la Grand'a'j Lag'o'j, kiu ne ĉes'as postul'i pac-inter'trakt'ad'o'n. En la region'o, la “inter'naci'a komun'um'o” est'as percept'at'a kiel unu el la protagonist'o'j de tiu sen'fin'a konflikt'o, kie ĉiu'j sekret'e ag'as por ekspluat'i la riĉ'aĵ'o'j'n de la DRK.

Ŝu'it'a'j per kaŭĉuk'a'j bot'o'j, la et'a'j farm'ist'o'j vend'as la mal'mult'o'n, kiu'j'n ili sukces'is kresk'ig'i: verd'a'j'n cep'o'j'n kaj stak'o'j'n da brasik'o'j. La milit'o mal'help'is ili'n sark'i la ter'pom'o'j'n. La ribel'ul'o'j de la M 23, ĉirkaŭ mil kvin'cent hom'o'j parol'ant'a'j la svahil'a'n, kiel en Goma, aŭ la ruand'a'n, kiel en Ruand'o, est'as suspekt'at'a'j est'i arm'it'a'j kaj financ'it'a'j de Ruand'o kaj Ugand'o. Ne ĉiu'j est'as tucioj, kiel ili ŝat'us kred'ig'i, kaj ili, laŭ iu'j, varb'as eĉ la sen'labor'a'j'n hutuojn, kiu'j trov'iĝ'as en la region'o. Tiu'j hom'o'j pag'as si'n mem per sub'met'o de la loĝ'ant'o'j al impost'o. “Ili postul'is 500 frank'o'j'n [0,40 centim'o'j da eŭr'o] por ĉio, ĉiu infan'o, ĉiu dom'o, la pas'rajt'o por ir'i al la lern'ej'o aŭ la bazar'o”, atest'as Innocent, 21-jar'a, loĝ'ant'o de Kibumba. “Ili dev'ig'is ni'n labor'i kaj demand'is, kie est'as la erc'o'j.”

Grup'o de UN-fak'ul'o'j pri la DRK est'is form'it'a en 2004 por sekv'i la evolu'o'n de la region'o. Ĝi'a'j raport'o'j pri la ekspluat'ad'o de la min'ej'a'j riĉ'aĵ'o'j far'e de la arm'it'a'j grup'o'j dev'ig'is la okcident'a'j'n land'o'j'n fort'e prem'i Kigali, per sen'ig'o, ek'de 2012, je la german'a, brit'a kaj nederland'a buĝet-help'o. Ĉirkaŭ 51 milion'o'j da eŭr'o'j. Est'as tre mal'facil'e ricev'i fid'ind'a'j'n taks'o'j'n pri la ampleks'o de tiu ne'leĝ'a komerc'o, eĉ ĉe la fak'ul'o-grup'o de la UN. Strang'e, ties respond'ec'ul'o'j ne dezir'as publik'ig'i si'a'j'n taks'o'j'n, kvankam ili dispon'as pri preciz'a'j inform'o'j.

Nur la sol'a koltan-min'ej'o de Rubaya, vilaĝ'o en Masisi -region'o, okcident'e de Goma, en'spez'ig'as ĉirkaŭ 3,5 milion'o'j'n da dolar'o'j monat'e. “Ni vend'as kvin'dek tun'o'j'n monat'e de la komenc'o de la jar'o” indik'as s - ro Robert Sen'ing'a, deput'it'o de la provinc'o. Tiu alt'a vir'o est'as la administr'ant'o de Cooperama, la kooperativ'o kiu super'reg'as la min'ej'o'n. Li est'as suspekt'at'a kun'labor'i kun la M 23 por trans'ig'i la erc'o'n en Ruand'o'n, kiu eksport'as ĝi'n al Ĉin'uj'o, kie trov'iĝ'as la sol'a'j aĉet'ont'o'j pret'a'j implik'iĝ'i en la komerc'o de la “sang'a'j erc'o'j”. Por sekur'ig'i la ekspluat'ej'o'n, milic'o nom'at'a Nyatura (“per'fort'e pren'i” en la ruand'a) est'is form'it'a en Rubaya, varb'ant'e en la lok'a loĝ'ant'ar'o. “Pro grav'a sen'sekur'ec'o en la region'o, kaj sen'labor'ec'o en la urb'o, la jun'ul'o'j de Nord- Kivuo hav'as elekt'o'n inter nur la arm'it'a'j grup'o'j kaj la labor'o en la min'ej'o”, dir'as Chrispin Mvano, ĵurnal'ist'o de Goma, kiu labor'as por Reuters.

La ruand'a prezid'ant'o akuz'at'a pri ĉiu'j mal'bon'o'j

“Ni tre fier'as pri ni'a arme'o. Est'as grand'a ĝoj'o, ke ĝi venk'is, ĉi-foj'e, la M 23” ĝoj'eg'as student'o en Goma. La situaci'o mult'e mal'trankvil'ig'as li'a'j'n kamarad'o'j'n en la universitat'o, kiu ankoraŭ funkci'as, pli mal'pli bon'e. La fasad'o de la Super'a Komerc'o-Institut'o (SKI) est'as tut'e blu'e farb'it'a, la kolor'o de la telefon-kompani'o Vodacom. Profesor'o pri soci'ologi'o konfes'as, ke la fakultat'o preter'viv'as per si'a'j mal'mult'a'j rimed'o'j. “La ge'patr'o'j est'as mal'riĉ'a'j, la student'o'j labor'as kiel motor'cikl'o-taksi'ist'o'j aŭ nokt'o'gard'ist'o'j por pag'i si'a'n stud'ad'o'n, 300 dolar'o'j'n jar'e, kaj la lu'prez'o'n de et'a ĉambr'o, inter 15 kaj 25 dolar'o'j monat'e”. Ankaŭ la instru'ist'o'j hav'as paralel'a'j'n labor'o'j'n. “Ni'a'j salajr'o'j est'as ne regul'e pag'at'a'j. Ni pov'as rest'i du aŭ tri monat'o'j'n sen salajr'o. Do ni el'turn'iĝ'as. Oni vend'as karb'o'n, brasik'o'n, frit'it'a'j'n kuk'o'j'n.” Eĉ en la universitat'o'j, la minac'o de la milic'o'j ŝveb'as. La student'o'j mem organiz'as si'a'n sekur'ec'o'n. Iu ajn ne'kon'at'a hom'o est'as tuj ĉirkaŭ'at'a de koler'a'j jun'ul'o'j. Unu el tiu'j improviz'it'a'j gard'ist'o'j, s - ro Dolphe Kalambayi, 21-jar'a, lev'as bakora , tradici'a'n ĉef'o-baston'o'n el lign'o, grand'a'n kiel klab'o, al kiu lig'iĝ'as magi'a'j pov'o'j.

Tiu student'o pri politik'a scienc'o prezent'as si'n kiel “komand'ant'o'n de la universitat'a sekur'ec'o”. Li'a misi'o est'as: “mal'help'i la bandit'o'j'n ven'i pri'rab'i ni'a'n universitat'a'n hered'aĵ'o'n kaj brul'ig'i ni'a'j'n diplom'o'j'n”, li dir'as. Li'a patr'o est'is ribel'ul'o de la Kong'a Kun'iĝ'o por Demokrati'o (franc'e: RCD). Li mem ebl'e al'iĝ'os al la regul'a arme'o de Kong'o, “pro kompens'o-dezir'o”. Kial? “Du'dek jar'o'j da milit'o, tio est'as tro! Ruand'o dis'volv'iĝ'as per ni'a'j riĉ'aĵ'o'j dum ni retro'ir'as. La milit'o dev'as re'ir'i tie'n de kie ĝi ven'is: al Ruand'o!” Mult'a'j diskut'o'j tem'as pri s - ro Kagamé, kiu'n oni akuz'as pri ĉiu'j mal'bon'o'j de la region'o. Li unu'e post'kur'is, per rab'ekspedici'o'j en kong'a'n teritori'o'n, la hutuojn de la Interahamwe, kiu'j fuĝ'is orient'e'n de Kong'o post la genocid'o de la Tucioj en 1994. Post'e, pretekst'e de lukt'o kontraŭ la gent'o'murd'int'o'j, li trud'is si'a'n plu'daŭr'a'n ĉe'est'o'n en la region'o, tra arm'it'a'j grup'o'j kiel la M 23. Bonheur, 22-jar'a, student'o pri kompar'a jur'o, rest'as ekster tiu'j diskut'o'j. “La politik'o est'as tro grand'a risk'o, li klar'ig'as kun rid'et'o. Parol'i pri tio pov'as est'i danĝer'e.” Li rev'as ir'i stud'i en pli bon'a'j kondiĉ'o'j, en Kampal'a, Ugand'o. Li ne sci'as, kio'n li far'os post'e. “Ebl'e labor'i en UN-agent'ej'o por star'ig'i bon'a'n reg'ad'o'n en Kong'o. La hom'o'j tro mult'e sufer'as. Eĉ manĝ'i viand'o'n est'as luks'o, en Goma.”

Ĉe la grand'a bazar'o de Virunga, vir'in'o'j vend'as legom'o'j'n sur la grund'o. Riziki, 25-jar'a, pag'as 8 centim'o'j'n da eŭr'o tag'e por tiu vend'o'lok'o. Ŝi per'labor'as inter 10 kaj 30 dolar'o'j'n semajn'e, vend'ant'e kontraŭ 100 kong'a'j frank'o'j unu kilo'gram'o'n da “difekt'a'j” tomat'o'j, kaj kontraŭ 500 frank'o'j unu kilo'gram'o'n da “bon'kvalit'a'j”. “La plej'mult'a'j hom'o'j ĉi tie est'as tro mal'riĉ'a'j por aĉet'i fiŝ'o'n aŭ viand'o'n. Neces'as almenaŭ 3000 kong'a'j frank'o'j [2,40 eŭr'o'j] por fiŝ'o, kiu ven'as de mal'proksim'e... Oni ne fiŝ'kapt'as en la apud'a lag'o, mi ne sci'as kial.” Ŝi manĝ'as viand'o'n de kapr'o aŭ bov'o nur du'foj'e monat'e. Fazeol'o'j, riĉ'a'j je protein'o'j, est'as la baz'a nutr'aĵ'o, sam'e kiel en la najbar'a Ruand'o. Ŝi konstat'as mank'o'n de var'o'j dum la batal'o'j. Tio est'as ŝi'a tut'a sci'o pri la afer'o'j de la milit'o. Pri la ceter'o, ŝi “ne sci'as”.

La bazar'o daŭr'as ĝis la 20-'a hor'o, lum'ig'it'a de kandel'o'j, petrol'lamp'o'j kaj torĉ'o'j, kiu'j'n kelk'a'j port'as sur si'a frunt'o, kiel min'ist'o'j. “Elektr'o trov'iĝ'as nur en la kvartal'o'j de grav'ul'o'j, tie, kie est'as la Monusco, la guberni'estr'o kaj la ekster'land'an'o'j.”, dir'as Panj'o Rebecca, vend'ist'in'o. Sed ŝi ne plend'as. “Oni tamen pov'as bon'e viv'i en Goma. La sol'a problem'o est'as la prez'o'j de la var'o'j, kiu'j ek'flam'as pro la al'flu'o de la de'lok'it'a'j hom'o'j.”

Iom pli for, en la popol-kvartal'o Kassika, la vend'ist'in'o'j ne kaŝ'as si'a'n mal'kontent'o'n. “Ni est'as ĉampion'o'j pri mort'ig'ad'o, pri'plor'as vir'in'o, kiu vend'as maniok-farun'o'n. Ĉiu'vesper'e, est'as mort'ig'it'o'j en la kvartal'o. Bandit'o'j aŭ ne'reg'at'a'j soldat'o'j ven'as pri'rab'i dom'o'j'n, per'fort'ant'e pord'o'j'n nokt'e. Ni ne vid'as polic'o'n.” La loĝ'ant'o'j ankaŭ ne vid'as Monusco -patrol'o'j'n apud si'a'j loĝ'ej'o'j. “Plej oft'e, kiam oni vek'iĝ'as maten'e, oni ek'sci'as, ke tiu aŭ tiu ĉi mort'is”, rakont'as s - ro Bissimwa Chifizi, instru'ist'o pri histori'o , kiu ankaŭ hav'as spic'vend'ej'o'n. “Nur en la pas'int'a nokt'o, est'is du murd'o'j. La arm'il'o'j, kiu'j circ'ul'as en la region'o fal'as en la man'o'j'n de ŝtel'ist'o'j, kiu'j seg'as la paf'il'tub'o'n de kalaŝnikov-mitral'et'o'j por far'i el ili revolver'o'j'n.”

Post 6-hor'a labor'o en si'a 4-kvadrat'metr'a butik'o lum'ig'it'a per tri kandel'o'j, li en'spez'is nur 1,50 eŭr'o'j'n. Li pas'ig'as la temp'o'n diskut'ant'e kun si'a'j najbar'o'j pri si'a ag'ad'o kiel prezid'ant'o de la komitat'o por elektr'iz'ad'o de la kvartal'o. “Ni munt'ig'is elektr'a'j'n drat'o'j'n, kolekt'ant'e kotiz'o'j'n, por help'i la Naci'a'n Societ'o'n de Elektr'o ( NSEL)? Sed ĝi ne send'as al ni elektr'o'n. Tio far'iĝ'is ver'a komerc'o: la agent'o'j de la NSEL proviz'as nur tiu'j'n, kiu'j plej ofert'as. Ili est'as tre korupt'it'a'j. Ĉar la urb'o plen'as je et'a'j fabrik'o'j, pan'far'ej'o'j, ripar'ej'o'j por motor'cikl'o'j, ili pren'os mon'o'n de ĉie.”

Koncern'e akv'o'n, “ĝi neniam ekzist'is en Kassika, cert'ig'as patr'in'o. Neniu'n fontan'o'n oni instal'is por la du mil loĝ'ant'o'j de tiu'j sen'asfalt'a'j strat'et'o'j. La vir'in'o'j do ir'as ĉerp'i akv'o'n en la najbar'a kvartal'o Bisso, kie la Ruĝ'a Kruc'o instal'is put'o'n. Oni re'vend'as du'dek'litr'a'j'n uj'o'j'n da akv'o kontraŭ 4 centim'o'j da eŭr'o.

“Ni est'as ne-ŝtat'o, bedaŭr'as s - ro Chifizi. Kiam la ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aĵ'o'j al'ven'as la respond'ec'ul'o'j ne orient'as ili'n al ĝeneral-interes'a'j projekt'o'j. Nur al urĝ'aĵ'o'j kaj nutr'aĵ'o'j.” Nokt'e, laŭ'long'e de bulvard'o'j, jun'ul'o'j rost'as kolbas'o'j'n far'it'a'j'n el vag'ant'a'j hund'o'j kapt'it'a'j sur'strat'e. Oni kelk'foj'e aŭd'as fajf'il'o'n: la sol'a arm'il'o pri kiu dispon'as la civil'ul'o'j por avert'i la ali'a'j'n, de dom'o al dom'o, kaz'e de agres'o.

Sabin'e CESSOU

Kivuo en la milit'o de la Grand'a'j Lag'o'j

1994. Genocid'o de la tucioj de Ruand'o; form'iĝ'o de la rifuĝ-tend'ar'o de Goma en Zair'o.

Maj'o 1997. La tucioj de Kivuo ( Banyamulenge), sub'ten'it'a'j de Burund'o, Ugand'o kaj Ruand'o, part'o'pren'as la fal'ig'o'n de la zair'a prezid'ant'o Mobutu Ses'e Sek'o. Laurent - Désiré Kabil'a pren'as li'a'n lok'o'n. Zair'o far'iĝ'as la Demokrat'a Respublik'o Kong'o ( DRK). Fin'o de la “unu'a Kong'o-milit'o”.

Aŭgust'o 1998. Help'e de Ruand'o, la banyamulenge de Goma form'as politik'o-milit'ist'a'n koalici'o'n, la Kong'a'n Kun'iĝ'o'n por Demokrati'o ( KKD ; franc'e: RCD). Komenc'o de la “du'a Kong'o-milit'o”.

Juli'o 1999. Batal-ĉes'ig'o de Lusak'a.

30 novembr'o 1999. Kre'ad'o de la UN-Misi'o en DRK (franc'e: Monuc).

Januar'o 2001. Murd'o de Laurent - Désiré Kabil'a. S - ro Joseph Kabil'a, li'a fil'o, far'iĝ'as li'a post'e'ul'o.

30 Juli'o 2002. Inter'konsent'o de Pretori'a inter la DRK (sen'arm'ig'o de la ruand'a'j hutuaj ribel'ul'o'j) kaj Ruand'o (for'ig'i si'a'n arme'o'n el la DRK).

31 Decembr'o 2002. Inter'konsent'o de Gbadolite. Fin'o de la “du'a Kong'o-milit'o”.

2004. En Bukavu (Sud- Kivuo), al'front'iĝ'o'j inter la arme'o de DRK ( FARDC) kaj du grup'o'j banyamulenge. En Kanybayonga (Nord- Kivuo), batal'o'j inter la RCD kaj la FARDC.

30 Aŭgust'o 2007. Al'front'iĝ'o'j en Nord- Kivuo inter la FARDC kaj la Naci'a Kongres'o por Defend'o de la Popol'o (franc'e: CNDP) de s - ro Laurent Nkunda, eks'ribel'ul'o de la RCD.

2008. Pac-Konferenc'o en Goma.

Mart'o 2012. Al'front'iĝ'o'j inter la FARDC kaj la Maï - Maï -ribel'ul'o'j de la Alianc'o de Patriot'o'j por liber'a kaj suveren'a Kong'o ( APCLS) en Nord- Kivuo.

Maj'o 2012. Kre'ad'o de la Mov'ad'o de la 23-'a de mart'o ( M 23), kiu kapt'as Goma en novembr'o.

18 Mart'o 2013. Kapitulac'o de s - ro Bosco Ntaganda, ĉef'o de la M 23.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ĉe la grand'a lud'o de naci'ec'o'j

Arab'a'j vir'in'o'j, la egal'ec'o mal'respekt'at'a

“Imag'it'a komun'um'o”, laŭ la histori'ist'o Benedict Anderson, la naci'o est'as oft'e analiz'it'a en termin'o'j de subjektiv'ec'o, kaj la naci'a aparten'o percept'at'a kiel sent'o: oni si'n “sent'as” - pli ol oni est'as — franc'o, meksik'an'o, alĝeri'an'o aŭ japan'o. Tiu ĉi al'ir'o tamen neglekt'as grav'a'n faktor'o'n: la civit'an'ec'o est'as ankr'it'a en la leĝ'o, jur'e kod'ig'it'a de la politik'a pov'o. Grund'o-jur'o (simpl'a, du'obl'a aŭ prokrast'it'a), sang'o-jur'o (sen'kondiĉ'a aŭ lim'ig'it'a je difin'it'a nombr'o da generaci'o'j), civit'an'ig'o, ricev'o tra ge'edz'iĝ'o, ktp.: ĉiu ŝtat'o est'as liber'a difin'i kiel ĝi trans'don'as la civit'an'ec'o'n, kun kelk'foj'e evident'a'j mal'just'aĵ'o'j.

“MI RENKONT'IS Guillaume, kiu est'as franc'o, en 1996. Li est'is civil-serv'ant'o kaj stud'is en Liban'o. De tiam, ni ne plu dis'iĝ'is”, rakont'as Lin'a*, 40-jar'a liban'a arkitekt'in'o. Kaj tamen tiu rilat'o ne est'is simpl'a. “Mi est'is islam'an'o kaj li krist'an'o. Ni ne pov'is ge'edz'iĝ'i ĉi tie, ĉar civil'a ge'edz'iĝ'o ne ekzist'as. Mi do edz'ig'is li'n en Kipr'o en 2000.” La par'o post'e deklar'as si'a'n edz'ec'o'n al la liban'a'j kaj franc'a'j aŭtoritat'ul'o'j en Bejrut'o. Lin'a ricev'as la franc'a'n civit'an'ec'o'n post unu jar'o, sed ili rest'as en “land'o de la cedr'o”. Guillaume ĝi'n ŝat'as, eĉ se la administr'a'j trud'o'j est'as pez'a'j: li dev'as re'nov'ig'i si'a'n rest'ad'permes'o'n ĉiu'n jar'o'n. “Ĉiu'j klopod'o'j est'as pez'a'j, tio tre streĉ'ig'as mi'n”, konfid'as ĉi tiu 45-jar'a konsil'ist'o pri ne'mov'ebl'aĵ'o'j.

*  Kelk'a'j el la renkont'it'a'j person'o'j dezir'is rest'i anonim'a'j.

En 2004, kiam ili'a unu'a fil'o nask'iĝ'as, Lin'a mal'kovr'as, ke tio est'is nenio, kompar'e kun tio, kio ili'n atend'is: “Mi'a infan'o, nask'it'a en Liban'o de liban'a patr'in'o, bezon'as rest'ad-permes'o'n, kvazaŭ li est'us ekster'land'an'o!” Ĉar Liban'o, sam'e kiel, en la arab'a mond'o, Kuvejto, Katar'o, Siri'o, Oman'o, Sudan'o kaj Somali'o, ne permes'as al la patr'in'o'j trans'don'i si'a'n civit'an'ec'o'n al si'a'j infan'o'j. Krom se la patr'o est'as ne'kon'at'a.

De nun, la par'o, kiu hav'as du fil'o'j'n, dev'as al'front'i la demand'o'j'n de la plej aĝ'a: “Kio mi est'as? Kial mi ne hav'as liban'a'n pasport'o'n?” Por Lin'a, “est'as mal'just'e respond'i: “Vi est'as liban'an'o, sed ne tiom, kiom la ali'a'j””. La patr'o est'as frustr'it'a por si'a'j fil'o'j, kiu'j al'ir'os nek al la publik'a lern'ej'o, nek al la san'sistem'o, nek al posed'o aŭ kre'ad'o de entrepren'o'j, nek al kelk'a'j profesi'o'j rezerv'it'a'j. Kaj tiu ne-status'o est'as hered'a.

Zeynab, kies viv'o est'as rakont'it'a en la dokument'a film'o All for the Nation real'ig'it'a en 2011 de Carol Mansour, eĉ ne hav'as ident'ig'il'o'n. Ŝi nask'iĝ'is kaj kresk'is en Liban'o, sed ŝi'a egipt'a patr'o for'pas'is antaŭ ol pov'i registr'i ŝi'n en Egipt'uj'o. Ŝi do ne ekzist'as en la registr'o'j de la liban'a ŝtat'o. Eĉ pli mal'bon'e, ŝi'a patr'in'o est'is dev'ig'it'a met'i si'a'j'n infan'o'j'n en orf'ej'o'n: sen civit'an'ec'o, neniu rajt'o, nek sen'pag'a lern'ej'o, nenio.

En la sam'a dokument'a film'o, Adel, egipt'a advokat'o, edz'o de liban'an'in'o kun kiu li hav'is du fil'o'j'n, rakont'as si'a'n for'pel'o'n el Liban'o. Li ankaŭ el'vok'as la financ'a'n rent'o'n de la rest'ad-permes'o'j por Liban'o: sen'pag'a por la franc'o Guillaume, sed ne por li. Precip'e, tiu permes'o pov'as est'i rifuz'it'a. Tiam, tiu'j edz'o'j kaj patr'o'j hav'as kelk'a'j'n tag'o'j'n por for'las'i la teritori'o'n kaj si'a'n famili'o'n.

En la du'dek du membr'o-ŝtat'o'j de la Arab'a Lig'o* la demand'o pri civit'an'ec'o ampleks'as ĝi'a'n trans'don'o'n pro nask'iĝ'o aŭ edz'iĝ'o, la civit'an'ig'o'n, du'obl'a'n civit'an'ec'o'n, la for'las'o'n de civit'an'ec'o por akir'i ali'a'n, la grund'o-jur'o'n kaj la sang'o-jur'o'n. Vir'in'o'j est'as tie la plej tuŝ'it'a'j de tiu'j civit'an'ec-kod'o'j. Ceter'e, kvankam preskaŭ ĉiu'j tiu'j land'o'j ratif'is, en 1981, la Konvenci'o'n pri for'ig'o de ĉia'j diskriminaci'o'j kontraŭ vir'in'o'j ( Cedaw), preskaŭ ĉiu'j tiu'j land'o'j esprim'is rezerv'o'j'n pri la 2-'a artikol'o, kiu koncern'as la star'ig'end'a'j'n rimed'o'j'n, kaj pri la 9 -'a artikol'o, kiu el'vok'as la trans'don'o'n de civit'an'ec'o al infan'o'j.

*  Alĝeri'o, Saud'a Arab'uj'o, Barejn'o, Komor'o'j, Ĝibuti'o, Egipt'uj'o, Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j, Irak'o, Jordani'o, Kuvajt'o, Liban'o, Libi'o, Marok'o, Maŭritani'o, Oman'o, Palestin'o, Katar'o, Somali'o, Sudan'o, Siri'o, Tunizi'o kaj Jemen'o.

Do asoci'o'j aktiv'as por egal'ec'o de la rajt'o'j. Vir'o'j ja pov'as trans'don'i si'a'n naci'ec'o'n al si'a'j ekster'land'a'j edz'in'o'j kaj al si'a'j infan'o'j, kie ajn ili nask'iĝ'as. La ekster'land'an'in'o'j, kiu'j edz'ig'as arab'o'j'n hav'as pli da rajt'o'j ol la land'an'in'o'j edz'in'ig'it'a'j al ne'naci'an'o'j, kaj mal'pli da trud'aĵ'o'j.

Tio est'as la kaz'o de s -in'o Susie Khalil, kiu renkont'is s - ron Adnan Khalil en 1977, en la universitat'o de Arizon'o. Ŝi est'as uson'an'in'o, 25-jar'a. Li nask'iĝ'is kaj kresk'is en Ĝido. Dek du jar'o'j'n post'e ŝi edz'ig'as li'n. Ili hav'as fil'o'n, Adam, kiu aŭtomat'e ricev'as la saud'a'n civit'an'ec'o'n, kvankam li nask'iĝ'is en Uson'o kaj neniam viv'is en la reĝ'land'o. Tri'dek jar'o'j'n post si'a renkont'iĝ'o, ili trans'loĝ'iĝ'as al Ĝido. Susie rajt'as pren'i la civit'an'ec'o'n, sed ŝi ne pet'as ĝi'n: “Tio don'as avantaĝ'o'j'n, kiu'j'n mi ne ver'e bezon'as. Mi'a situaci'o ne est'as tia, kia tiu de la saud'an'in'o'j edz'in'iĝ'int'a'j kun ne-saud'an'o'j”, ŝi dir'as, konsci'a pri si'a privilegi'a status'o. Tamen ŝi demand'as si'n: “Kio mi far'iĝ'us, se io mal'bon'a okaz'us al mi'a edz'o?”

Post long'a'j inter'trakt'ad'o'j kaj trans'naci'a'j sent'iv'ig'a'j kampanj'o'j, kelk'a'j leĝ'ar'o'j evolu'is. De la operaci'o “mi'a naci'ec'o”, la liban'a rest'ad'permes'o ne plu dev'as est'i re'far'it'a ĉiu'jar'e, sed ĉiu'n tri'a'n jar'o'n; kaj, en mart'o 2012, la unu'a'n foj'o'n, la ministr'ar'o met'is la demand'o'n ĉe la tag'ord'o. Krom'e, de respektiv'e 2005 kaj 2006, la ne-naci'an'o'j edz'iĝ'int'a'j kun alĝeri'an'in'o'j aŭ irak'an'in'o'j pov'as akir'i la civit'an'ec'o'n, sam'e kiel ili'a'j infan'o'j. Akir'i la naci'ec'o'n de la patr'in'o ebl'as de 2008 en Marok'o kaj Egipt'uj'o — rajt'o konfirm'it'a de la Konstituci'o redakt'ik'a post la eks'ig'o de s - ro Mohamed Mors'i, kiu ĉi-monat'e est'is sub'met'at'a al referendum'o-, kaj de 2010 en Tunizi'o kaj Libi'o — kelk'foj'e sub kondiĉ'o'j, kiel ekzempl'e ke la edz'o est'as islam'an'o.

S -in'o Amin'a Lotfi, naci'a prezid'ant'o de la Asoci'o Demokrati'a de la Vir'in'o'j de Marok'o ( ADVM) pri'skrib'as “long'a'n procez'o'n komenc'it'a'n antaŭ du'dek'o da jar'o'j”. Ĉi tiu progres'o est'as lig'it'a al pli larĝ'a'j reform'o'j sur ĉiu'j kamp'o'j (justic'o, labor'o, ktp.) kaj precip'e al la revizi'o de la famili'a kod'o, la moudawana *. Est'as ja la vir'in'o'j, kiu'j avert'is la asoci'o'j'n pri tiu instituci'a per'fort'o.” Resum'a not'o est'is prezent'it'a al la komision'o nom'um'it'a de la reĝ'o por la revizi'o de la moudawana. Jam en 2001 konsult'ad'o'j kaj ampleks'a kampanj'o est'is konduk'at'a'j. “Front'e al la mobiliz'iĝ'o de la konservativ'a'j mov'ad'o'j, la asoci'o'j form'is koalici'o'n. Ni kre'is la “printemp'o'n de egal'ec'o” en 2002. Ni do hav'is“printemp'o'n” antaŭ la arab'a printemp'o”, rimark'as s -in'o'n Lofti. En 2007, la kod'o pri civit'an'ec'o datum'ant'e je 1958 est'as fin'e revizi'it'a de la reg'ist'ar'o. La kampanj'o daŭr'is pli ol sep jar'o'j'n.

*  Vd. Wendy Kristianasen, “ Intervirina debat'o en Islamujo ”, Le Monde diplomatique, april'o 2004

Ĉi tiu reform'o ŝanĝ'is la viv'o'n de Amin'a, 51-jar'a marok'an'in'o, edz'in'iĝ'int'a de 2002 al tunizi'an'o. Ek'de ŝi'a nask'iĝ'o, ili'a fil'in'o est'as tre mal'san'a kaj dev'as ricev'i grav'a'j'n operaci'o'j'n: “Ni dev'is pag'i la hospital'o'n, ĉar ŝi hav'is nur la tunizi'a'n naci'ec'o'n.” Amin'a el'ĉerp'iĝ'as, labor'ant'a kiel pur'ig'ist'in'o por pag'i la kurac'o-kost'o'j'n. Est'is tre pez'a ŝarĝ'o por tiu mal'riĉ'a par'o, proksim'a al romp'iĝ'o. Nun la knab'in'o est'as dek-jar'a. Ŝi'a dosier'o est'is pri'stud'it'a de la tribunal'o en du monat'o'j, kaj la sezam'o est'is don'it'a. “Ni ankoraŭ est'as mal'riĉ'a'j, mi'a fil'in'o rest'as mal'san'a, sed ŝi est'as marok'a mal'riĉ'ul'in'o, nun, ŝi do hav'as rajt'o'j'n”, konklud'as Amin'a. Ĝis nun tamen, vir'in'o'j publik'e akuz'as tro mal'rapid'a'n trakt'ad'o'n de ili'a'j pet'o'j, kiel ekzempl'e Ilham, marok'a patr'in'o kies edz'o est'as maliano.

Si'a'flank'e, Saud'a Arab'uj'o, Jemen'o, Jordani'o, Maŭritani'o kaj Komor'o'j fleks'ebl'ig'is si'a'n leĝ'ar'o'n. De 2011, la vir'in'o'j de la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j pov'as trans'don'i si'a'n naci'ec'o'n al si'a'j infan'o'j el tiel nom'at'a “miks'it'a” ge'edz'iĝ'o: jen premier'o en land'o de la Golf'o. Far'iĝ'int'e 18-jar'a'j, la jun'ul'o'j dev'as depon'i pet-dosier'o'n, sam'e kiel en Saud'a Arab'uj'o, eĉ se la emir'land'a sistem'o est'as pli fleks'ebl'a. Princip'e, ili de la nask'iĝ'o hav'as la sam'a'j'n rajt'o'j'n kiel la emir'land'an'o'j, sed la leĝ'o ne est'as ĉiam aplik'at'a. Kaj la patr'in'o'j ne nepr'e kon'as ĝi'n. Sekv'e, la mobiliz'iĝ'o daŭr'as. Parlament'a elekt'o est'as plan'at'a en novembr'o 2014: “Nun aŭ neniam est'as ni'a ŝanc'o modif'i tiu'n leĝ'o'n”, deklar'as Lin'a. Ŝi tamen komenc'as dub'i: la konduk'it'a'j kampanj'o'j ŝajn'e ne ĉes'ig'is la unu'op'a'j'n regul'ig'o'j'n, cel'ant'a'j'n “aĉet'i” venk'o'n ĉe la balot'o.

“La mal'facil'aĵ'o'j lig'it'a'j al akir'o de civit'an'ec'o est'ig'is plej'mult'e da mobiliz'ad'o en la ĉi-last'a'j jar'o'j, ĉar ili tuŝ'as famili'a'j'n ĉiu'tag'aĵ'o'j'n: la administraci'a'j status'o'j ig'as diskriminaci'o'n tre vid'ebl'a, klar'ig'as Claire Beaugrand, asoci'it'a esplor'ist'in'o ĉe la Franc'a Institut'o de Proksim-Orient'o Institut Français du Proche -Orient ( IFPO) kaj analiz'ist'o por la Golf'o-land'o'j ĉe la International Crisis Group. La konsekvenc'o'j de ŝanĝ'o de leĝ'ar'o vari'as. Revizi'i la trans'don-regul'o'j'n mal'ferm'as la voj'o'n al modif'o de la loĝ'ant'ar'o-en'hav'o. En Liban'o, kie la demand'o est'as apart'e sent'iv'a, ekzist'as grand'a tim'o, ke la palestin'an'o'j iom post iom integr'iĝ'os en la loĝ'ant'ar'o'n per ge'edz'iĝ'o. Krom'e, apart'e en la Golf'o, la celebr'ad'o de lim'ig'a naci'ec'o, de kultur'a kaj etn'a “inter si”, est'as risort'o por legitim'ig'i la aŭtoritat'o'n. Tio esprim'iĝ'as per instig'o al ge'edz'iĝ'o inter sam'naci'an'o'j, inkluziv'e por vir'o'j. La minac'o fin'e est'as precip'e politik'a.”

La Koran'o kaj ali'a'j religi'a'j tekst'o'j evident'e dir'as nenio'n pri leĝ'o'j koncern'e civit'an'ec'o'n: “Cit'i, pri tio, religi'a'j'n ordon'o'j'n est'as fals'ig'e, sed ĝi est'as tre potenc'a faktor'o de sen'mov'ec'o. La demand'o ne tiom est'as denunc'i la pretekst'o'n kiel fals'a'n aŭ ne'koher'a'n, kiom kompren'i kial ĝi renkont'as eĥ'o'n”, daŭr'ig'as Beaugrand. “En la arab'a mond'o, la kod'o'j'n de la person'a status'o inspir'as religi'a'j princip'o'j; kontest'i la sistem'o'n de vir'a domin'ad'o est'as do oft'e tre mal'facil'e. Precip'e kiam la leĝ'o'j est'as voĉ'don'it'a'j de vir'a'j asemble'o'j.”.

La koloni'ad'o kaj modif'o de la land'lim'o'j dum tiu period'o, la milit'o'j, la mal'koloni'ig'o kaj la delikat'a ekvilibr'o de la soci'o pro religi'a'j konflikt'o'j (Liban'o) aŭ etn'a'j (Sudan'o): tiom da element'o'j, kiu'j drast'e ŝanĝ'is tiu'j'n region'o'j'n kaj ili'a'j'n leĝ'ar'o'j'n. Plur'a'j land'o'j prav'ig'as la lim'ig'o'j'n, asert'ant'e, ke donac'i la naci'ec'o'n al la palestin'an'o'j detru'us ili'a'n ident'ec'o'n, kaj atenc'us la rajt'o'n al re'ven'o kaj al kre'ad'o de ŝtat'o. La liban'a kampanj'o rifuz'as tiu'n argument'o'n: laŭ la statistik'o'j, nur 6% de la liban'an'in'o'j edz'in'iĝ'int'a'j al ekster'land'an'o'j, hav'as palestin'a'n edz'o'n.

Ĉu la “arab'a printemp'o” hav'os konsekvenc'o'j'n al la demand'o pri civit'an'ec'o? “Mi'a edz'o ofer'is si'a'n en'franc'uj'a'n viv'o'n por mi. Est'us just'a kompens'o don'i al li la civit'an'ec'o'n”, pled'as Lin'a. Ŝi rakont'as, kiel ŝi ek'sci'is, ke ŝi dev'as pag'i en'ir-rajt'o'n en Liban'o'n por si'a du'a fil'o, kiam ŝi ir'is depon'i pet'o'n por sen'pag'a rest'ad-permes'o. “Mi'a infan'o nask'iĝ'is ĉi tie, mi'a liban'a sang'o flu'as en li'a'j'n vejn'o'j'n kaj li el'ir'is el mi'a liban'a korp'o. Ĉu est'as ja liban'a teritori'o ĉi tie?”, ŝi ĵet'is al la administraci'a agent'o. Tiu respond'is al ŝi: “Li est'as ekster'land'an'o, li dev'as pag'i.”

Warda Mohamed


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Germani'o, model'a'j kliŝ'o'j

LAST'A'N SEPTEMBR'O'N, la parlament-elekt'o'j en la Federaci'a Respublik'o Germani'o subit'e inspir'is ese'ist'o'j'n, ĵurnal'ist'o'j'n kaj el'don'ist'o'j'n, dum tiu land'o ĝis tiam est'is mal'oft'e pri'trakt'at'a. Jen la okaz'o por far'i pont'o'j'n por azen'o'j kaj uz'i komfort'a'j'n pad'o'j'n. La last'a libr'o de Alain Minc * mal'ferm'iĝ'as per surpriz'a “Feliĉ'a kiel Di'o en Germani'o!”, invers'ig'it'a eĥ'o de la german'a (jud'a) dir'o “Feliĉ'a kiel Di'o en Franci'o”, kaj esprim'as per “kor-el'kri'o'n”, li'a'n “grand'eg'a'n admir'o'n por la nun'temp'a Germani'o”. Kaj li observ'as ke nur “la mal'kler'a kontraŭ'german'ism'o” kaj la “pesimism'o” de la franc'o'j ig'as ili'n “kred'i, ke la german'a trud'em'o est'as ne'invers'ig'ebl'a kaj do ke la imperi'a tent'o, flank'e de Berlin'o, est'as ne'evit'ebl'a. Nenio est'as pli mal'ĝust'a”. La Federaci'a Respublik'o, laŭ Minc, aspir'as “domin'i nek la mond'o'n nek Eŭrop'o'n, sed est'i “grand'a Svis'land'o” prosper'a, pac'a.”

*  Alain Minc : Viv'e l’Allemagne!” [“Viv'u Germani'o!”], Grasset, Pariz'o, 2013, 156 paĝ'o'j, 10 eŭr'o'j.

Mal'long'e, jam en la antaŭ'parol'o ĉio est'as dir'it'a. Ĉio, escept'e de tio kio kontraŭ'dir'as la tez'o'n de tiu ese'et'o. Kvankam ĝi menci'as s - ron Gerhard Schröder kaj la Harz -leĝ'o'j'n, ĝi bon'e evit'as prezent'i ili'a'j'n konsekvenc'o'j'n, ekzempl'e la eksplod'a'n alt'iĝ'o'n de la provizor'ec'o kaj de la mal'riĉ'ec'o. Nenio'n ankaŭ pri la politik'o, kiu'n Germani'o trud'as al si'a'j partner'o'j: ĝi praktik'as “al la Eŭrop'a Uni'o la kiom ebl'e plej mal'krud'a'n influ'o'n”. Pri tio Aten'o ebl'e ne konvink'iĝ'is ...

Odile Benyahia - Kouider, mal'e, ne cenzur'as la fakt'o'j'n. Hodiaŭ grand'a raport'ist'o ĉe la Nouvel Observateur, la aŭtor'in'o de “Germani'o pag'os”* est'is dum kvin jar'o'j korespond'ant'o de [ Libération en Germani'o. Mal'amik'a al ĉia german'o'fobi'o, ŝi tamen pri'lum'as la ombr'a'j'n zon'o'j'n de ni'a najbar'o. “En Germani'o ekzist'as proporci'e pli da mal'riĉ'ul'o'j kaj da eksklud'it'o'j ol en Franci'o”, skrib'as ŝi, cit'ant'e statistik'o'j'n de la Institut'o pri Labor'o kaj Kvalifik'o ( ILK): 5,8 milion'o'j da person'o'j, do preskaŭ unu german'o el kvin, labor'as por mal'pli ol 8,50 eŭr'o'j hor'e; 1,5 milion'o'j labor'as por mal'pli ol 5 eŭr'o'j hor'e. Oni kompren'as, ke la en'konduk'o, far'e de la nov'a koalici'o, de minimum'a salajr'o ‒ 8,50 eŭr'o'j hor'e ‒ est'as akcept'at'a kiel revoluci'o ...

*  Odile Benyahia - Kouider : “ l’Allemagne paiera. Voyage au pays d ’Angel'a [Germani'o pag'os. Vojaĝ'o en la land'o'n de Angel'a ( Merkel, la german'a ĉef'ministr'o), Fayard, Pariz'o, 2013, 265 paĝ'o'j, 18 eŭr'o'j.

Krom'a mal'fort'aĵ'o, la demografi'o. Kun 1,3 infan'o'j de vir'in'o (kontraŭ 2,01 en Franci'o), “la land'o hav'os 68,5 milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j en 2050, kontraŭ aktual'e 81 milion'o'j”. Kaj la aŭtor'in'o al'don'as: “Ĉu tiom mal'alt'a nask'o'kvot'o est'as la sign'o de Germani'o kiu vol'as domin'i Eŭrop'o'n?” Ŝi mal'trankvil'iĝ'as pro la supr'e'n'ir'o de la ekstrem'dekstr'o ‒ naŭ turk'a'j et'komerc'ist'o'j kaj jun'a polic'ist'in'o est'is murd'it'a'j inter 2000 kaj 2006, de la Naci-social'ist'a Sub'grund'o, kiu'n la gazet'ar'o nom'as “Frakci'o brun'a arme'o”. “Germani'o mal'kovr'is konstern'it'e, ke Hitler'o ne est'as komplet'e mort'int'a, ke li'a'j ide'o'j dis'vast'ig'is si'a'n venen'o'n ĝis en la tri'a'n post'milit'a'n generaci'o'n.”

Tiu'j'n kritik'o'j'n kaj ceter'a'j'n, Brun'o Odent, ĉef'o de la serv'o Mond'o de l’Humanité kaj special'ist'o pri Germani'o de pli ol du'dek jar'o'j, sistem'ig'as en si'a libr'o “German'a model'o, tromp'o”.* “Germani'o, resum'as li, “est'as mem kapt'it'a de la kriz'o. Stagn'ad'o de ĝi'a ekonomi'o est'as program'it'a, en la plej bon'a kaz'o, por 2013. [...] La kontraŭ'soci'a'j reform'o'j lanĉ'it'a'j komenc'e de la jar'dek'o 2000 de la kancelier'o Gerhard Schröder, daŭr'ig'at'a'j de Angel'a Merkel, kre'as amas'a'n provizor'ec'o'n kiu sufok'as la intern'a'n postul'o'n. Kaj la buĝet'a mal'abund'o trud'at'a'j al la eŭrop'a'j partner'o'j mal'pli'ig'as la vend'o'j'n de la eksport'ant'a'j firma'o'j.[...] La soci'a kaj profesi'a diskriminaci'o de la vir'in'o'j daŭr'as. La demografi'a kriz'o etend'iĝ'as. La kost'o'j por energi'o eksplod'as. Kaj la prez'o'j por lu'i loĝ'ej'o'n kaj de la ne'mov'ebl'aĵ'o'j, kiu'j ĝis nun ne mult'e mov'iĝ'is, komenc'as si'a'vic'e ankaŭ kresk'eg'i.”

*  Brun'o Odent ; Modèle allemand, un'e imposture. l’Europe en dan'ger [German'a model'o, tromp'o. Eŭrop'o en danĝer'o], Le Temps des cerises, Pariz'o, 2013, 202 paĝ'o'j, 15 eŭr'o'j.

La aŭtor'o, rigor'a, apog'as si'a'n enket'ad'o'n sur mult'a'j klar'ig'a'j ekzempl'o'j kaj signif'a'j nombr'o'j. “Eŭrop'o est'as en danĝer'o, konklud'as li. Ĉar la kun'efik'ad'o de dispon'o'j, kiu'j grav'ig'as la social'a'j'n sufer'o'j'n kaj la mult'iĝ'o'n de la afer'o'j pov'as profund'ig'i la mis'kredit'o'n de la politik'a'j gvid'ant'o'j ĝis “ne'reg'ebl'o” [...]. Tiu danĝer'a koktel'o est'as evident'a or'pluv'o por la popol'ism'o'j, la ekstrem'dekstr'o kaj la adept'o'j de kaŝ'angul'a'j ident'ec'o'j, naci'ist'o'j, region'ist'o'j, kiu'j progres'as en Eŭrop'o.”

Dominique VIDAL.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Mal'antaŭ la sukces'o de la sud'kore'a gigant'o

Samsung, la imperi'o da tim'o

Ĝi'a poŝ'telefon'o Galaxy propuls'is ĝi'n al la centr'o de atent'o tiom, ke ĝi'a'j vend'o'j preter'pas'is tiu'j'n de ĝi'a rival'o Apple. Rezult'e, Samsung kaj Apple konduk'as sen'kompat'a'n milit'o'n ĉe la tribunal'o'j kaj la inter'naci'a'j aŭtoritat'ul'o'j. Sed la sud'kore'a kompani'o okup'iĝ'as pri mult'e pli ol elektron'ik'aĵ'o'j, kaj ĝi'a'j plur'fac'et'a'j ag'ad'o'j konsist'ig'as potenc'a'n konzern'o'n kiu influ'as la politik'o'n, la justic'o'n kaj la gazet'ar'o'n de si'a land'o.

Oni tut'e ne pov'as preter'vid'i ĝi'n, eĉ mez'e de ĉi tiu arb'ar'o da vitr'a'j konstru'aĵ'o'j, ĉiu kun form'o pli bizar'a ol la ali'a'j, ĉar ĉi tie original'ec'o est'as sign'o de eminent'ec'o. La Tur'o de Samsung el'star'as en la kor'o de Gangnam, unu el la plej pomp'aĉ'a'j kvartal'o'j de Seul'o, kun si'a'j gigant'a'j avenu'o'j, luks'a'j aŭt'o'j kaj laŭ'mod'a'j ge'jun'ul'o'j, distrikt'o tut'mond'e fam'ig'it'a de la kant'ist'o Psy en li'a vide'o Gangnam Style.

Ĉi tie, Samsung Electronics prezent'as si'a'j'n plej spektakl'o'riĉ'a'j'n invent'aĵ'o'j'n sur tri etaĝ'o'j de la Tur'o: gigant'a'j ekran'o'j kiu'j trans'form'as vi'n en golf'ist'o'n aŭ basbal'a'n ĉampion'o'n; 3 D -'a'j televid'il'o'j; frid'uj'o'j kun tra'vid'ebl'a'j panel'o'j kiu'j sugest'as recept'o'j'n sur'baz'e de la en'hav'o de la frid'uj'o; spegul'o'j kun sent'il'o'j por montr'i vi'a'n kor'ritm'o'n kaj temperatur'o'n ... Kaj, en la honor'lok'o, la plej nov'a juvel'o de la kompani'o: la inteligent'a poŝ'telefon'o Galaxy S 4 last'a'temp'e lanĉ'it'a tut'mond'e'n.

Jen la hel'bril'a vizaĝ'o de Samsung. Je mal'fru'a hor'o post'tag'mez'a en maj'o, dek'o'j da adolesk'ant'o'j kolekt'iĝ'as ĉi tie, kelk'cent metr'o'j'n de la Universitat'o de Seul'o. Ili ir'as de unu stand'o al ali'a, mir'ant'e pri la teknologi'o. Ĉiu, al kiu oni parol'as, asert'as ke labor'posten'o ĉe Samsung est'us la plen'um'o de rev'o.

Tiu est'as opini'o tre oft'e aŭd'at'a. Samsung jam preter'pas'is kaj la uson'a'n kolos'o'n Apple kaj la japan'a'n Sony en la merkat'o'j de poŝ'telefon'o'j kaj tabul'komput'il'o'j, kaj “ĝi est'as la gigant'o de la alt'a teknologi'o” deklar'is jun'a esplor'ist'o last'a'temp'e dung'it'a de la templ'o de nov'ig'ad'o, Samsung De'sign. Ĝi'a'j kompani'o'j part'o'pren'is la konstru'o'n de la plej alt'a konstru'aĵ'o en la mond'o en Dubajo kaj de termo'nukle'a elektro'central'o en Abu - Dabio. Samsung, Samsung de'nov'e, ĉiam Samsung.

La kompani'o okup'iĝ'as pri ĉio, de ŝip'konstru'ad'o ĝis atom'a energi'o, de pez'a industri'o ĝis dom'konstru'ad'o, amuz'park'o'j ĝis arm'il'o'j, elektron'ik'aĵ'o'j ĝis po'detal'a komerc'o kaj eĉ kvartal'a'j bak'ej'o'j, asekur'o kaj esplor'institut'o'j. Samsung est'as tio, kio'n kore'o'j nom'as “ ĉaebolo ” ( 재벌, chaebol ), el chae , signif'ant'a “riĉ'ec'o”, kaj bol, signif'ant'a “famili'o” aŭ “klan'o”, instituci'o sen ekvivalent'o ali'lok'e en la mond'o*.

*  Vid'u Laurent Carroué, ‘ Les travailleurs coréens à l’assaut du drag'o'n’, Le Monde diplomatique februar'o 1997, kaj Jacques Decornoy, ‘ Délicate fi'n de guerre dans la péninsule de Corée ’, Le Monde diplomatique novembr'o 1994.

Park Je- song est'as esplor'ist'o ĉe la Kore'a Labor-Institut'o (KLI). “En Sud-Korei'o”, li dir'as, “oni nask'iĝ'as en akuŝ'ej'o kiu aparten'as al ĉaebolo, oni ĉe'est'as ĉaebolan lern'ej'o'n, oni ricev'as salajr'o'n de ĉaebolo - ĉar la pli'mult'o de mal'grand'a'j kaj mez'grand'a'j komerc'a'j entrepren'o'j de'pend'as de ili-, oni loĝ'as en ĉaebola apartament'o, oni hav'as ĉaebolan kredit'kart'o'n, kaj eĉ est'as proviz'at'a per liber'temp'o kaj butik'um'ad'o far'e de ĉaebolo ”. Li est'us pov'int'a al'don'i: “Oni pov'as elekt'iĝ'i kiel deput'it'o, dank'e al ĉaebolo ”, ĉar ĉi tiu'j konzern'o'j financ'as parti'o'j'n kaj dekstr'a'j'n kaj mal'dekstr'a'j'n.

Est'as ĉirkaŭ tri'dek ĉaeboloj, inter ili Hyundai, LG ( Lucky Goldstar) kaj SK Group ( Sunkyung Group), ĉiu posed'at'a de grand'a dinasti'a famili'o. La plej potenc'a est'as Samsung kiu aktiv'as en la nov'a'j teknologi'o'j kaj fleg'as si'a'n publik'a'n reputaci'o'n - la kompani'o el'spez'is 9 miliard'o'j'n da eŭr'o'j por merkat'um'ad'o en 2012* - malgraŭ tio, ke, kompar'e kun la dram'o'j de ĝi'a famili'o, kun sensaci'a'j jur'a'j proces'o'j, intern'a'j konflikt'o'j, korupt'o kaj ekstravaganc'a el'spez'ad'o, la televid'a dram'seri'o Dallas pal'iĝ'as.

*  Benjam'e'n Ferran, ‘ Samsung 'a dépensé 9 milliards en marketing en 2012’, Le Figar'o, Pariz'o, la 14'a de mart'o 2013.

La histori'o de Samsung reflekt'as tiu'n de la Respublik'o de Korei'o kiu lev'iĝ'is de la status'o de evolu'land'o en la 1960'a'j jar'o'j - kun rang'o pli mal'super'a ol Nord-Korei'o - ĝis tiu de la 15'a plej grand'a ekonomi'o de la mond'o hodiaŭ. La fond'int'o de la kompani'o, Le'e Byung - chul (1910-1987), komenc'iĝ'is ĉe la mal'supr'o per et'skal'a entrepren'o kiu hav'is kiel ĝi'a'n log'o'tip'o'n tri stel'o'j'n - sam sung en la kore'a. La oficial'a histori'o emfaz'as li'a'n komerc'a'n sagac'o'n kiu ebl'ig'is, ke li koncentr'iĝ'u pri hejm'a'j var'o'j (televid'il'o'j, frid'uj'o'j), kaj post'e pri elektron'ik'aĵ'o'j, gajn'ant'e aklam'o'n kaj plen'ig'ant'e la kas'ej'o'n de la kompani'o en Korei'o kaj ankaŭ en okcident'a'j merkat'o'j. Li testament'is si'a'n riĉ'aĵ'o'n al si'a'j infan'o'j, pag'ant'e pli-mal'pli neniom da impost'o'j, kaj nom'um'is unu el si'a'j fil'o'j, Le'e Kun-he'e, kiel si'a'n post'e'ul'o'n.

Ĝoj'fajr'o de la komput'il'o'j

La kompani'o lev'iĝ'is al la pint'a pozici'o en la mond'o laŭ vend'o'j de semi'kondukt'aĵ'o'j ( Apple est'as klient'o), inteligent'a'j poŝ'telefon'o'j, plat'a'j ekran'o'j kaj televid'il'o'j, kaj ĝi est'as unu el la plej grand'a'j inĝenier'ad'a'j kaj kemi'a'j firma'o'j en la mond'o. Samsung est'as la du'dek'a plej grand'a komerc'a entrepren'o de la mond'o* kun spez'o kiu ekvivalent'as kvin'on'o'n de la maln'et'a intern'a produkt'o de Sud-Korei'o. Kun propr'a riĉ'aĵ'o de proksim'um'e 13 miliard'o'j da dolar'o'j, Le'e Kun-he'e est'as la plej riĉ'a vir'o en la land'o kaj la 69'a plej riĉ'a tut'mond'e. Mank'as en la oficial'a legend'o tio, ke Le'e Byung - chul komenc'is si'a'n entrepren'o'n en 1938 kun la aprob'o de la japan'a'j okup'ant'o'j de si'a land'o. Ĝi jam ne dir'as ke la kompani'o kresk'is per la help'o de la diktator'o Park Chung -he'e kies reĝim'o don'is al ĝi ter'o'n, financ'o'n, pli mal'alt'a'j'n impost'o'j'n kaj protekt'ism'a'j'n leĝ'o'j'n. Produkt'o de la diktator'ad'o, Samsung re'ten'as kelk'a'j'n el ĝi'a'j karakteriz'aĵ'o'j. La nun'temp'a kompani'estr'o, 71-jar'aĝ'a, “reg'as kun absolut'a pov'o super la direkt'o de la kompani'o kaj la person'ar'o” dir'as Park Je- song de KLI, “malgraŭ tio, ke li ten'as nur mal'grand'a'n part'o'n de ĝi'a kapital'o” (mal'pli ol 3%). Post kiam li parol'as, ĉiu'j obe'as sen'disput'e. En 1993, li ordon'is al si'a tut'a person'ar'o: “Ŝanĝ'u ĉio'n, krom vi'a'j'n edz'in'o'j'n.” Abrupt'e, produkt'o'j, labor'praktik'o'j kaj administr'ad'o est'is radikal'e trans'form'it'a'j. Ĉi tiu fam'a “respond'em'ec'o pri la merkat'o” far'is Samsung sukces'a kaj far'is ĝi'a'n estr'o'n legend'o.

*  (3) ‘ The Forbes Glob'al 2000’, Forbes , Nov-Jork'o, maj'o 2013 www. forbes. com

Du jar'o'j'n post'e, Le'e Kun-he'e organiz'is gigant'a'n ĝoj'fajr'o'n el cent kvin'dek mil mis'fabrik'it'a'j tek'o'komput'il'o'j antaŭ ŝok'it'a'j dung'it'o'j. Bild'o'j de la scen'o est'is montr'it'a'j en ĉiu'j fabrik'o'j de la firma'o kiel avert'o ke fuŝ'a labor'o valor'as neniom pli ol cindr'amas'o. “Nul'a'j mank'o'j” far'iĝ'is la regul'o kaj la labor'ist'o'j est'is dev'ig'it'a'j observ'i ĝi'n.

Kim Yong - cheol, eminent'a advokat'o, iam labor'is ĉe la Ĝeneral'a Sekretari'ej'o de Samsung, la intern'a sankt'ej'o ankaŭ nom'at'a Reformation Headquarters Group (kern'a grup'o por reform'o). Li dir'as, ke dum kun'sid'o'j kun la grand'a ĉef'o, kiu'j foj'e daŭr'as pli ol ses hor'o'j'n, eĉ ne unu kadr'ul'o aŭdac'as trink'i glas'o'n da akv'o por ke ili ne dev'u vizit'i la neces'ej'o'n, kio'n s - ro Le'e mal'permes'as. Neniu pov'us parol'i sen li'a permes'o. Esprim'i dub'o'j'n est'as ne'imag'ebl'e. “Li simil'as diktator'o'n. Li ordon'as, ili obe'as.”

Ankaŭ sub'kontrakt'ist'o'j ne pov'as ne sub'met'iĝ'i. Laŭ la franc'a direktor'o de firma'o kiu konstru'as luks'a'j'n urb'a'j'n konstru'aĵ'o'j'n kaj kiu bon'e kon'as Korei'o'n kaj pet'is rest'i anonim'a, “Por labor'i ĉi tie, oni dev'as est'i rekomend'it'a. Sistem'o de konkurenc'a'j ofert'o'j ne ekzist'as. Ĉio est'as baz'it'a sur fid'o. Se oni est'as akcept'it'a, oni dev'as tut'e dediĉ'i si'n al la kompani'o kaj obe'i ĉiu'j'n ordon'o'j'n. La avantaĝ'o est'as tio, ke oni pov'as en'konduk'i nov'a'j'n praktik'o'j'n, sed nur sub la gard'em'a rigard'o de Samsung .” Oni ne pov'as labor'i por ali'a ĉaebolo nek rifuz'i ordon'o'n. “Ĉi tiu'j est'as feŭd'a'j inter'rilat'o'j” li agnosk'as. Ĉe ali'a'j sub'kontrakt'ist'o'j mal'pli prestiĝ'a'j, pov'as okaz'i ke la kompani'o arbitr'e tranĉ'as ili'a'j'n profit'marĝen'o'j'n aŭ ili'n subit'e for'pren'as de la list'o de proviz'ant'o'j.

La advokat'o Kim Yong - cheol vid'is la sistem'o'n de Samsung de intern'e. Dum “sep jar'o'j kaj unu monat'o” li sub'met'is si'a'j'n talent'o'j'n al la serv'o de la grand'a ĉef'o kaj ties pli-mal'pli legitim'a'j komerc'a'j praktik'o'j: du'obl'a kont'ad'o, sekret'a'j kas'o'j por sub'aĉet'i ĵurnal'ist'o'j'n kaj politik'ist'o'j'n, kaj sekret'a'j kont'o'j por plen'um'i propr'a'j'n bezon'o'j'n kiel tiu'j'n de s -in'o Le'e, fervor'a am'ant'o de la nun'temp'a art'o. “Mi rest'is ĝis kiam mi el'trov'is, ke ili mal'ferm'is bank'o'kont'o'n mi'a'nom'e kun dek'o'j de milion'o'j da ŭonoj *.”

*  1000 Won valor'as proksim'um'e 0,60 eŭr'o'j'n.

Li eks'iĝ'is en 2005. Du jar'o'j'n post'e, enket'o komenc'iĝ'is. Le'e Kun-he'e est'is kondamn'it'a al en'prizon'ig'o de tri jar'o'j kun pun'prokrast'o pro impost'a fraŭd'o kaj malversaci'o, sed li'n amnesti'is la tiam'a prezid'ant'o de la respublik'o, Le'e Myung -bak*, si'a'temp'a estr'o de fili'o de Hyundai. F -in'o Park Geun - hye, la nun'a prezid'ant'o kaj fil'in'o de la eks'diktator'o, invit'is li'n akompan'i ŝi'n dum vizit'o al Uson'o en maj'o 2013. Est'is kvazaŭ la franc'a prezid'ant'o kun'port'us Bernard Tapie * en si'a bagaĝ'o.

*  Ne parenc'o de la propriet'ul'o'j de Samsung. Est'as relativ'e mal'mult'a'j famili'nom'o'j en Korei'o: du'on'o de la loĝ'ant'ar'o kun'divid'as nur kvin nom'o'j'n (Le'e, Kim ...)
*  Franc'a komerc'ist'o kaj politik'ist'o. En La 1990'a'j jar'o'j li est'is konvikt'it'a pri fraŭd'o kaj korupt'o - ml.

Koler'ig'it'e de ĉi tiu mal'just'aĵ'o, en 2010 Kim Yong - cheol verk'is Pens'i Samsung -'e, gal'o'plen'a atak'o pri la kompani'o*. En ĝi, li detal'as la eksces'o'j'n de la famili'o kaj korupt'o'n ĉe la plej alt'a'j nivel'o'j de la ŝtat'o: “Mi dev'is pruv'i ke mi ne mensog'as.” Ĉiu'j tri ĉef'a'j ĵurnal'o'j - Chosun , Joongang kaj Donga , aŭ “ Chojoodong ”, kiel kore'o'j kolektiv'e nom'as ĉi tiu'j'n sen'efik'a'j'n el'don'aĵ'o'j'n - rifuz'is akcept'i reklam'o'j'n pri la libr'o, kaj neniu el ili recenz'is ĝi'n. Ĉiu'j lig'iĝ'as al Samsung per'e de reklam'o'j, kovert'o'j regul'e trans'don'at'a'j al ĵurnal'ist'o'j, kaj per proksim'a'j famili'a'j lig'o'j. Nur la ĵurnal'o Hankyoreh romp'is la mur'o'n de silent'o, kaj sekv'e est'is sen'ig'it'a je reklam'o'j de la kompani'o.

*  Nur en la kore'a.

Sed sci'ig'o pri la libr'o dis'vast'iĝ'is per soci'a'j ret'serv'o'j kaj du cent mil ekzempler'o'j vend'iĝ'is. Kvankam ĝi est'is furor'libr'o, ĝi'a aŭtor'o ankoraŭ est'is sen'labor'a. Li nom'as si'n konservativ'ul'o, sed li dev'is re'ven'i al li'a hejm'urb'o Gwangju, bastion'o de la liberal'a Demokrat'a Parti'o, sed la sol'a lok'o kie li pov'us trov'i labor'posten'o'n. Li hav'as nur unu bedaŭr'o'n, nom'e ke “la publik'a debat'o ne okaz'is. Samsung nom'is mi'a'n libr'o'n ”pur'a fikci'o“”. Kaj ĉio daŭr'is kiel antaŭ'e.

Sam'e okaz'is al la film'ist'o Im Sang- soo kiu elekt'is fikci'o'n por si'a film'o La Gust'o de Mon'o* en 2012. En ĝi, li majstr'e portret'as la kondut'o'n de la ĉaeboloj : la korupt'o, la arogant'ec'o, la mal'estim'o al la person'ar'o, famili'a'j vendet'o'j, eĉ murd'o. “La ĉaeboloj trans'form'as hom'o'j'n en sklav'o'j'n. Mi dev'is montr'i ili'a'n intern'a'n funkci'ad'o'n” li dir'is en la sid'ej'o de la kore'a el'don'o de Le Monde Diplomatique*. Sed “la film'o ne est'is sukces'o ĉe la giĉet'o'j”: la amas'komunik'il'o'j ignor'is ĝi'n kaj la ĉef'a'j kin'ej'o'j rifuz'is prezent'i ĝi'n. Por Im, “la plej grand'a sen'iluzi'iĝ'o est'is tio, ke la film'o vek'is preskaŭ neniom da interes'o ĉe la mal'dekstr'ul'ar'o ĉar ili ne aŭdac'as atak'i ĉi tiu'n fortik'aĵ'o'n. Sur la kore'a du'on'insul'o est'as du dinasti'o'j: la Kim-'o'j en la Nord'o kaj la Le'e-'o'j en la Sud'o.”

*  Mend'ebl'a de Wild Sid'e Vide'o, Pariz'o.
*  La intervju'o leg'ebl'as en ni'a ret'ej'o: ‘ L ’univers impitoyable des dynasties sud- coréennes ’, Planète Asie, http ://blog. mondediplo.net .

La kompar'o ne est'as tro'ig'o kiam oni konsider'as la sort'o'n de Roh Ho'e- chan, parlament'a deput'it'o de la Nov'a Progres'ism'a Parti'o, kiu est'is dev'ig'it'a eks'iĝ'i last'a'n februar'o'n pro tio, ke li publik'ig'is list'o'n de person'o'j sub'aĉet'it'a'j de Samsung. Kaj ne nur iu'n ajn list'o'n: tiu'n, kompil'it'a de la Sekret'a Serv'o kiu, ial, registr'is konversaci'o'j'n inter la kompani'estr'o'j de Samsung kaj la ĵurnal'o Joongang . Oni mult'e parol'is pri mon'o pag'it'a al eminent'ul'o'j: la vic'ministr'o pri justic'o, unu-du prokuror'o'j, kelk'a'j ĵurnal'ist'o'j kaj iu'j kandidat'o'j en elekt'ad'o'j.

Kiam inform'o pri la list'o komenc'is tra'lik'iĝ'i, Roh Ho'e- chan pet'is kaj ricev'is parlament'a'n enket'komision'o'n kiu rapid'e kaŝ'is la skandal'o'n. Nur la vic'ministr'o pri justic'o eks'iĝ'is. Fid'ant'e al si'a imun'ec'o kiel elekt'it'a deput'it'o, Roh rivel'is la list'o'n ĉe gazet'ar'a konferenc'o kaj, hav'ant'e neniu'j'n iluzi'o'j'n pri la efik'o, publik'ig'is ĝi'n sur si'a ret'ej'o. Sed la Super'a Kort'um'o decid'is ke parlament'a imun'ec'o ne etend'iĝ'as al Inter'ret'o. “Est'is fars'e” dir'is Roh Ho'e- chan. “Ili kondamn'is mi'n, sed neniu prokuror'o est'is akuz'it'a. Mi dev'as atent'ig'i ke la juĝ'ist'o, kiu respond'ec'is pri la enket'o, hav'as fil'o'n kiu est'as dung'it'o de Samsung. La Super'a Kort'um'o vol'is instru'i lecion'o'n al mi kaj al ĉiu'j. Est'as frenez'e, ke mi ricev'is ne'kred'ebl'a'n nombr'o'n da telefon'vok'o'j de ”amik'o'j“ kiu'j vol'is persvad'i mi'n ke mi ne daŭr'ig'u mi'a'n batal'o'n.” Kaj sekv'e li demisi'is.

Ne manĝ'u kun labor'sindikat'an'o en la kantin'o

Ankaŭ labor'sindikat'an'o'j est'as buŝ'um'it'a'j. Sed Kevin Cho, pro'parol'ant'o por la kompani'o, ne'as ke est'as ia ajn persekut'ad'o. Li skrib'is ret'poŝt'e (est'as pli facil'e renkont'iĝ'i kun ministr'o aŭ parlament'a deput'it'o ol kun reprezent'ant'o de Samsung): “Labor'sindikat'o'j ekzist'as en mult'a'j fili'o'j, kaj la kompani'o observ'as la labor'leĝ'o'j'n kaj etik'a'j'n norm'o'j'n.” Ja est'as firma'a'j sindikat'o'j, sed ne la Kore'a Konfederaci'o de Labor'sindikat'o'j ( KCTU), kies antaŭ'ul'o lud'is decid'a'n rol'o'n en la ĉes'ig'o de la diktator'ad'o en la 1980'a'j jar'o'j. Laŭ esplor'o de profesor'o Cho Don- moon, soci'olog'o ĉe la Katolik'a Universitat'o de Korei'o*, taktik'o'j de la administr'ist'ar'o kontraŭ labor'sindikat'o'j inkluziv'is for'kapt'o'j'n, mal'dung'o'j'n, minac'o'j'n kaj ĉantaĝ'o'n. Ĝis 2011, nur unu sindikat'o est'is sankci'it'a ĉe la firma'o, kaj dung'it'o kiu vol'is kre'i tio'n dev'is registr'i si'n ĉe la ŝtat'a'j aŭtoritat'ul'o'j. Kiam pet'o por tia registr'iĝ'o est'is ricev'it'a, ŝtat'ofic'ist'o inform'is la administr'ist'ar'o'n de Samsung kaj sekv'e pov'us okaz'i, ke ili suspend'os la pet'ant'o'n dum la kelk'a'j tag'o'j bezon'at'a'j por ke la firma'o star'ig'u si'a'n propr'a'n sindikat'o'n en la fabrik'o. Ek'de januar'o 2011, tamen, labor'sindikat'a plur'ism'o est'as agnosk'at'a, sed la KCTU ankoraŭ est'as rigard'at'a kiel la mal'amik'o.

*  Cho Don- moon, La kontraŭ-labor'sindikat'a strategi'o de Samsung. Histori'o de la lukt'o de la labor'ist'o'j por establ'i sindikat'o'n, (en la kore'a), 2012.

La ses labor'ist'o'j hav'as inter 30 kaj 50 jar'o'j'n. Ĉiu'j labor'as por Samsung, apud Ulsan, du kaj du'on'o'n da hor'o'j sud'orient'e de Seul'o per alt'rapid'a trajn'o. Por ili'n renkont'i, est'is neces'e vojaĝ'i laŭ ĉirkaŭ'ir'a voj'o al tradici'a kore'a gast'ej'o mez'e de flor'o'j kaj arb'o'j ĉe la rand'o de lag'o, for de ili'a'j hejm'o'j, kie oni ili'n ne re'kon'os. La etos'o est'as pli rav'a ol la fabrik'o'j kie ili fabrik'as tek'o'komput'il'a'j'n bateri'o'j'n, LCD -ekran'o'j'n kaj sun'energi'a'j'n panel'o'j'n. Kiel membr'o'j de la KCTU, ili tra'viv'as du'on'sekret'a'n ekzist'o'n.

Ĉiu el ili est'as klasifik'it'a kiel “ MJ ”, tio est'as moon ja'e, la kore'a vort'o por “problem'o”. “En ĉiu sekci'o”, unu dir'is, “iu'j est'as komisi'it'a'j ident'ig'i, ĝen'ad'i kaj sub'aĉet'i MJ -'o'j'n, kaj mal'help'i ke ili ”infekt'u“ ali'ul'o'j'n.” Ali'a dir'is: “Se iu hazard'e pren'as trink'o'n kun MJ -'o ĉe vesper'kun'ven'o, li aŭ ŝi est'os tuj al'vok'it'a de la administr'ant'o'j kaj pri'demand'it'a pri tio, kio est'is aŭd'it'a kaj dir'it'a. Eĉ en la kantin'o, est'as ne'konsil'ind'e sid'i kun MJ -'o.”

Nokt'o'mez'a lim'temp'o por labor'ist'o'j

Sankci'o'j ŝut'iĝ'as sur ili'n: nur unu ankoraŭ hav'as si'a'n posten'o'n ĉe la ĉen'stabl'o. Unu est'is trans'lok'it'a al ofic'ej'o kie li sid'as sol'a, pri'trakt'ant'e la bon'far'a'j'n afer'o'j'n de la fabrik'o. Ali'a est'is lok'it'a en zorg'em'e kontrol'at'a proviz'fak'o. Demand'it'e pri kio'n far'as la kvar'a vir'o, ĉiu'j ĉirkaŭ la tabl'o ek'rid'eg'is. “Nenio'n”, li respond'is. “Mi laŭ'vort'e far'as nenio'n. Antaŭ'e, mi est'is labor'ist'o, sed nun mi est'as sol'a en ofic'ej'o kun nenio por far'i.” Li rid'as, sed li dev'is konsult'i psikiatr'o'n. Al koleg'o kiu ĵus al'iĝ'is al la labor'sindikat'o, administr'ant'o'j propon'is “dev'ig'a'n staĝ'o'n” de kelk'a'j monat'o'j en Malajzi'o. Li rifuz'is, kaj ver'ŝajn'e est'as pun'ot'a. La ses'a vir'o est'is mal'dung'it'a antaŭ kvar jar'o'j sen rajt'o je apelaci'o.

Est'as ali'a'j MJ -'o'j en Suwon, la sid'ej'o de Samsung, 30 kilo'metr'o'j'n sud'e de Seul'o. Cho Jang-he'e est'as si'a'temp'a administr'ant'o de restoraci'o ĉe la amuz'park'o Everland . Kun'e kun tri koleg'o'j, li aŭdac'is star'ig'i labor'sindikat'o'n fili'iĝ'int'a'n al la KCTU. Ĉiu'j antaŭ'a'j prov'o'j est'is mal'help'it'a'j: kelk'a'j potencial'a'j membr'o'j est'is promoci'it'a'j, kelk'a'j ricev'is mon'o'n por pag'i la kost'o'n de la eduk'ad'o de si'a'j infan'o'j. Ali'a'j sub'met'iĝ'is al prem'ad'o. “Subit'e, koleg'o'j ne kuraĝ'as rigard'i en vi'a'j'n okul'o'j'n, ili jam ne vol'as parol'i al viCho dir'is. “Eĉ est'is ”trejn'seanc'o'j“ dum kiu'j administr'ant'o'j dir'is al la person'ar'o ke ni est'as huligan'o'j kiu'j en'danĝer'ig'as la firma'o'n.” Ili est'is gvat'sekv'at'a'j du'dek kvar hor'o'j'n ĉiu'tag'e kaj est'is film'at'a'j. Ili'a'j telefon'o'j est'is sub'aŭskult'at'a'j, ili'a'j famili'o'j minac'at'a'j. Sed ili el'ten'is.

Ĉiu'n jar'o'n, kadr'ul'o'j de Samsung ek'ir'as por ĉas'i nov'a'j'n rekrut'o'j'n. Ili invad'as la provinc'a'j'n super'a'j'n lern'ej'o'j'n kie instru'ist'o'j antaŭ'elekt'as kandidat'o'j'n por ili. Ĉiu'j dir'as, ke est'as pli da kandidat'o'j ol labor'posten'o'j. Samsung hav'as grand'a'n reputaci'o'n kaj salajr'o'j est'as relativ'e alt'a'j je proksim'um'e 2 000 eŭr'o'j monat'e, grand'eg'a sum'o por ĉi tiu'j nov'ul'o'j en land'o kie la minimum'a salajr'o est'as nur 600 eŭr'o'j. “Pro tio, ke mi labor'as ĉe Samsung ”, dung'it'o klar'ig'is, “mi pov'as help'i mi'a'j'n ge'patr'o'j'n kaj prepar'i por mi'a edz'in'iĝ'o.”

Sed la rev'o'j de jun'ul'in'o'j oft'e velk'as en la blank'a'j produkt'ad'ej'o'j de la fabrik'o'j. Unu'a'vid'e, ĉio ŝajn'as est'i steril'iz'it'a, kun la “operaci'ant'o'j” perfekt'e vest'it'a'j kiel astronaŭt'o'j kun nur la okul'o'j vid'ebl'a'j kaj en medi'o de rigor'a sekur'ec'o. Sed ĉi tiu futur'ec'a dekor'o kaŝ'as praktik'o'j'n el Mez'epok'o.

Dung'it'o'j dev'as far'i almenaŭ dek du hor'o'j'n da labor'o ĉiu'tag'e ses tag'o'j'n semajn'e, kaj post'e part'o'pren'i bon'far'a'n ag'ad'o'n (por nutr'i solidar'ec'o'n, laŭ la administr'ist'ar'o). Post tio, pov'us est'i, ke ili dev'os re'ven'i al la labor'ej'o antaŭ ol en'lit'iĝ'i. En si'a liber'a tag'o, la labor'ist'o'j est'as tiel lac'a'j, ke ili rest'as dorm'ant'a'j en si'a'j dorm'ej'o'j kaj mal'oft'e vizit'as si'a'j'n famili'o'j'n. “Oni el'lit'iĝ'as Samsung -'e, manĝ'as Samsung -'e, labor'as Samsung -'e, parol'as Samsung -'e, kaj dorm'as Samsung -'e” dir'as Kab- soo, kontent'a pro tio ke ŝi pov'is ŝpar'i iom'et'o'n da mon'o kaj trov'i ali'a'n posten'o'n iom mal'pli pen'ig'a'n.

Kompren'ebl'e, ĉi tiu'j fraŭl'in'o'j rajt'as el'ir'i vesper'e. “Ni ne est'as en Ĉini'o!” dir'as eks'a kadr'ul'o de la kompani'o, iom ĉagren'it'a. Li agnosk'as, tamen, ke tio ne est'as aprob'at'a. Kaj se okaz'as, ke ili re'ven'as post la hor'o de mal'permes'at'a for'est'o (nokt'o'mez'o), ili ricev'as “ruĝ'a'n kart'o'n” kiu ne est'os re'tir'it'a ĝis post kiam ili far'os bon'far'a'n ag'ad'o'n por la firma'o.

La lac'ec'o est'as tiel grand'a, ke mal'bon'kondut'o mal'oft'as. Kaj tamen, en'e de si'a'j kapuĉ'a'j kunikl'o'kostum'o'j, labor'ist'o'j rezist'as ĉi tiu'n robot'ig'ad'o'n. Mal'permes'at'e ŝmink'i si'n, ili sur'met'as art'e'far'it'a'j'n okul'har'o'j'n. Kovr'at'a'j ĝis la okul'o'j per la laŭ'regul'a ĉap'o, ili trov'as elegant'a'j'n manier'o'j'n por port'i ĝi'n. Tiel dir'as Le'e Kyung - hong, jun'a film'ist'o de dokument'film'o'j kiu film'is ili'n dum tri jar'o'j*, sed nur post kiam ili eks'dung'iĝ'is de la firma'o ĉar est'as absolut'e mal'permes'at'e parol'i al iu ajn dum ili labor'as por Samsung.

*  Le'e Kyung - hong, La imperi'o da tim'o (en la kore'a), Pur'n Production, Seul'o, 2013. Lingv'a not'o: ‘Imperi'o da tim'o’, tio est'as “imperi'o plen'a de tim'o”, “imperi'o tim'o'plen'a” - ml

Tiu'j est'as ili'a'j sol'a'j kapric'o'j. “Ni labor'is en tim'o” memor'as Kab- soo. Tim'o far'i erar'o'j'n. Tim'o ne sukces'i. Tim'o pri mal'san'o. La fabrik'ad'o de semi'kondukt'aĵ'o'j efektiv'e postul'as grand'a'j'n kvant'o'j'n da kemi'aĵ'o'j, ekstrem'e danĝer'a'j gas'o'j kaj elektro'magnet'a'j kamp'o'j. Labor'ist'o'j dev'as tremp'i plat'o'j'n el vitr'o en plur'a'j ban'o'j kun grand'a rapid'ec'o, neniam far'ant'e erar'o'n, re'kontrol'ant'e ...

Du mil mal'observ'o'j de la leĝ'o'j pri labor'ej'a sekur'ec'o

Sekur'ec'a'j norm'o'j ekzist'as, sur'paper'e. Sed en la fabrik'o ĉe Hwasung, du lik'o'j de fluor'id'a acid'o okaz'is inter januar'o kaj maj'o 2013. Ventol'ad'a'j sistem'o'j foj'e ne funkci'as. Oft'e, la operaci'ant'o'j mem mal'ŝlos'as la sekur'ig'a'j'n valv'o'j'n por labor'i pli rapid'e kaj plen'um'i si'a'j'n task'o'j'n. Pro tio, ke ili ne est'as pag'at'a'j laŭ si'a propr'a produkt'ad'o, ili sent'as si'n respond'ec'a'j pri la komun'a rezult'o.

Sub tia'j kondiĉ'o'j, labor'ist'o'j ne el'ten'as pli ol kvar aŭ kvin jar'o'j'n. Post tio, ili aŭ trov'as ali'a'n labor'posten'o'n aŭ re'ven'as hejm'e'n al si'a'j ge'patr'o'j kaj edz'in'iĝ'as (nur 53,1% de kore'in'o'j labor'as)*. Kelk'a'j mort'as, kiel 22-jar'aĝ'a Hwang Yumi kiu mort'is en 2007 post kvar jar'o'j ĉe la fabrik'o en Giheung. Ŝi'a patr'o, Hwang Sang- gi, taksi'ist'o en Dokcho, du kaj du'on'a'n hor'o'j'n de Seul'o, memor'as ĉiu'n moment'o'n de la kancer'o kiu for'mord'et'is ŝi'n monat'o'n post monat'o. Li far'iĝ'is simbol'o de protest'o eĉ se, si'a'vort'e, “mi ne parol'as tiel ĝentil'e kiel la burokrat'o'j de Samsung ”. Spit'e minac'o'j'n kaj mon'ofert'o'j'n por silent'ig'i li'n, li neniam rezign'is. Li vol'as, ke la kancer'o de si'a fil'in'o est'u agnosk'it'a kiel labor'mal'san'o ne nur de la ŝtat'o - kiu jam tio'n far'is - sed ankaŭ de Samsung, kiu ankoraŭ ne'as tio'n. Li protest'as por Yumi kaj por ĉiu'j, kiu'j ankoraŭ mort'as.

*  La mez'um'o de la OEKD est'as 56,7%.

La unu'a person'o, kiu aŭskult'is li'a'n rakont'o'n, est'is la advokat'o Le'e Jong -ran. Ŝi pov'us parol'i sen'ĉes'e pri la mal'util'o kaŭz'it'a de ĉi tiu'j koncentr'iĝ'o'j de toks'a'j substanc'o'j. “La fabrik'ist'o'j dir'as, ke est'as neniu kial'o mal'trankvil'iĝ'i, sed neniu el ili vol'as don'i preciz'a'n list'o'n de la produkt'o'j uz'at'a'j, pro kial'o'j de ”komerc'a konfidenc'ec'o“. Kaj ge'jun'ul'o'j mort'as sekret'e.” Kun'labor'e kun d - ro Kong Jeong -ok kaj la asoci'o Sub'ten'ant'o'j por la San'o kaj Rajt'o'j de Labor'ist'o'j en la Semi'kondukt'aĵ'a Industri'o, Le'e Jeong -ran ident'ig'is cent ok'dek unu eks'a'j'n dung'it'o'j'n de Samsung kiu'j sufer'is divers'a'j'n mal'san'o'j'n (leŭkemi'o, mam'kancer'o, mult'lok'a skler'oz'o) inter 2007 kaj maj'o 2013. Por mult'a'j special'ist'o'j pri Samsung, ĉi tiu'j mal'san'o'j est'is publik'a sekret'o. Sed est'is nur post kiam toks'a'j likv'aĵ'o'j lik'is en Hwasung, nur dek minut'o'j'n laŭ rekt'a lini'o de la luks'a'j apartament'o'j de Suwon, ke iu'j ek'mal'trankvil'iĝ'is. La Ministeri'o de Labor'o far'is special'a'n inspekt'o'n kaj trov'is pli ol du mil mal'observ'o'j'n de la leĝ'o pri labor'ej'a'j sekur'ec'o kaj san'o. La administr'ist'ar'o promes'is ili'n re'bon'ig'i.

Sed kiam, post monat'o'j kaj monat'o'j da proces'o'j por ig'i ke apart'a kaz'o est'u konsider'it'a, la ŝtat'a agent'ej'o pri publik'a kompens'o fin'e engaĝ'is si'n, ĝi'a komision'o inkluziv'is kurac'ist'o'n de Samsung *, kiu hav'is la decid'a'n voĉ'don'o'n.

*  ’ South Kore'a'n government rejects Samsung victims workers compensation based 'o'n Samsung doctors opini'o'n’, Sharps , la 31'a de maj'o 2013, http :// stopsamsung. wordpress. com

Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Iluzi'o'j kaj sen'iluzi'iĝ'o'j pri la “ abeaĵoj

En Japani'o, fals'a ekonomi'a aŭdac'o kaj ver'a naci'ism'o

Kiam la japan'a ĉef'ministr'o Abe Shinzo anonc'is tio'n, kio'n oni nom'is la “ abeaĵoj abenomics ”, nom'e funkci'ig'i la pres'il'o'n de mon'bilet'o'j por re'lanĉ'i fluktu'ant'a'n ekonomi'o'n, oni ĉie aplaŭd'is li'n. Fin'e gvid'ant'o aŭdac'as defi'i la doktrin'o'n de la mal'abund'o! Sed la demand'o pri la ricev'ant'o'j de la verŝ'it'a'j sum'o'j, kiu est'is neglekt'it'a, re'ven'as al la surfac'o. La el'spez'o'j por la arme'o, ekzempl'e, kresk'os je kvin el'cent'o'j en la ven'ont'a jar'o. Kaj la kresk'o ...

JULI'O 2013. Post la triumf'a venk'o de la Liberal'demokrat'a Parti'o ( LDP) en la senat'a'j elekt'o'j, la japan'a ĉef'ministr'o Abe Shinzo dispon'as pri la absolut'a pli'mult'o en la du ĉambr'o'j de la parlament'o. Dum la land'o spert'is jar'o'j'n de deflaci'o ‒ ek'de la kriz'o de 1997 ‒, post'e la katastrof'o'n de la ter'trem'o kaj la histori'a'n akcident'o'n de la atom'central'o de Fuk'u'ŝim'o, en mart'o 2011,* la reg'ist'ar'o Abe, ek'de si'a en'potenc'iĝ'o la 28-'a'n de decembr'o 2012, emfaz'is si'a'n intenc'o'n de ekonomi'a normal'ig'o. Tio'n la komunik'il'o'j nom'is la “ abeaĵojn ” (“ abenomics ”), kun referenc'o al la “ reaganomics ”, kiu'j stamp'is la unu'a'n period'o'n de la uson'a nov'liberal'ism'o sub la prezid'ant'ec'o de Ronald Re'ag'a'n, en la 1980-'a'j jar'o'j.

*  Vd pri tiu katastrof'o la libr'o'n de Jasuo HOR'I: Ter'trem'a katastrof'o de Japani'o. Tag'libr'o, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS) kaj Sen'naci'ec'a Asoci'o Tut'mond'a (SAT), 2011, 176 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-56-4. - vl

La reg'ist'ar'o pretend'is el'ir'i el la deflaci'o per tri spec'o'j de dispon'o'j: alt'ig'i la dispon'ebl'a'n mon'o'n, ali'vort'e funkci'ig'i la mon'pres'il'o'n, kun la cel'o ating'i 2-el'cent'a'n kvot'o'n de inflaci'o en du jar'o'j (mal'proksim'a'j est'as la mal'raci'a'j tim'o'j de Eŭrop'o vid'e al la plej et'a trem'et'o de inflaci'o); re'lanĉ'i la publik'a'j'n invest'o'j'n; real'ig'i strategi'o'n de kresk'o, baz'it'a sur eksport'o'j, privat'ig'o'j kaj mal'regul'ad'o de la labor'merkat'o. Jar'o'n post'e, kiel nun stat'as la afer'o'j?

Romp'i kun la ortodoks'ec'o ne sufiĉ'as

La ne tre ortodoks'a el'ŝut'ad'o de dispon'ebl'a mon'o ek'de januar'o 2013, trud'it'a de la Bank'o de Japani'o, unu'e stimul'is la bors'a'n ekonomi'o'n ‒ tiom pli rapid'e ĉar la valor'o de la akci'o'j komenc'is kresk'i dum la monat'o'j antaŭ la senat'elekt'o'j. Laŭ la ripet'a postul'o de la grand'a'j eksport'ist'o'j, la kurz'o de la jen'o mal'alt'iĝ'is, ĉef'e kompar'e kun la dolar'o kaj la eŭr'o. La vend'o'j ekster'land'e'n est'is per tio stimul'it'a'j (+ 16% de oktobr'o 2012 ĝis oktobr'o 2013), sed mult'e mal'pli ol atend'it'e (nur + 4% en volumen'o), precip'e pro la mal'fort'a ekonomi'a kresk'o en la klient'a'j land'o'j kaj pro grav'a'j de'lok'ad'o'j dum la last'a'j jar'dek'o'j. Nur la profit'o de la eksport'ist'o'j alt'iĝ'is per tio.

Ali'flank'e, la valor'mal'alt'iĝ'o de la japan'a mon'o kresk'ig'is la prez'o'n de la import'aĵ'o'j. Neniam, laŭ la datum'o'j de la ministr'ej'o pri financ'o'j,* la komerc'a deficit'o est'is tiom alt'a ek'de 1979: pli ol 9 miliard'o'j da eŭr'o'j en novembr'o 2013 (1.293 miliard'o'j da jen'o'j), kontraŭ plus'o pli ol 11 miliard'o'j da eŭr'o'j en 2007.

*  NHK News Web, 20-'a de novembr'o 2013.

Kio est'is buĝet'a tabu'o en la antaŭ'a'j jar'o'j, la ŝtat'o en'ŝuld'iĝ'is ‒ 224 el'cent'o'j de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) en 2013 ‒, la stimul'ad'o de la publik'a'j labor'o'j est'is salut'at'a de la lok'a'j entrepren'o'j, kiu'j sufer'as pro la mal'rapid'iĝ'o de si'a aktiv'ec'o. La ide'o normal'ig'i la ekonomi'o'n per publik'a'j el'spez'o'j ‒ dum ĉie ali'i'e, special'e en Eŭrop'o, la doktrin'o ordon'as redukt'i ili'n ‒ est'as tre log'a por la adept'o'j de politik'a vol'ism'o kaj por la ekonomik'ist'o'j mal'amik'a'j al mal'abund'o, kiel Joseph Stiglitz : “La “ abeaĵoj ” est'as la bon'a voj'o por normal'ig'i la japan'a'n ekonomi'o'n. Eŭrop'o kaj Uson'o dev'as inspir'iĝ'i de ili.”* Tamen, tiu part'a re'ven'o al la kejnzismo ne hav'is la esper'it'a'n efik'o'n. La jar'a kresk'o'kvot'o de la MEP, kiu ating'is 4,3 el'cent'o'j'n inter januar'o kaj mart'o 2013, fal'is al 1,9 el'cent'o dum la tri'a jar'kvar'on'o (juli'o ĝis oktobr'o). La kvot'o de produkt'iv'a invest'o de la entrepren'o'j, kiu akcel'is la de'lok'ad'o'j'n en la last'a'j jar'o'j, rest'as mal'alt'a.* La bilanc'o est'as tiom mal'mult'e konvink'a, ke s - ro Abe, komenc'e de oktobr'o, anonc'is nov'a'n pak'aĵ'o'n da financ'ad'o'j de en'tut'e 40 miliard'o'j da eŭr'o'j.

*  Inter'parol'ad'o en Asahi Shimbun , Toki'o, 15-'a de novembr'o 2013.
*  “Japan growth slows 'o'n weakness overseas ”, The Wall Street Journal Online , 13-'a de novembr'o 2013, http :// online. wsj. com.

Sed ne sufiĉ'as, por re'lanĉ'i la maŝin'o'n, romp'i kun la ĉirkaŭ'ant'a ortodoks'ec'o kaj verŝ'i la mon'o'n sur la entrepren'o'j'n. En social'a kamp'o la bilanc'o de la “ abeaĵoj ” est'as klar'e negativ'a. La nombr'o de mastr'um'o'j kiu'j ricev'as social'a'n help'o'n ating'is histori'a'n rekord'o'n, kun unu milion'o ses'cent mil koncern'at'a'j mastr'um'ej'o'j en aŭgust'o 2013.*

*  “Nov'a rekord'o de la nombr'o de mastr'um'o'j kiu'j ricev'as social'a'n help'o'n”, Nihon Keizai Shimbun , 13-'a de novembr'o 2013 (en la japan'a).

Mal'antaŭ kvot'o de sen'labor'ec'o inter la plej mal'alt'a'j de la Organiz'aĵ'o pri Ekonomi'a'j Kun'labor'ad'o kaj Dis'volv'ad'o ( OEKD), de 4 el'cent'o'j, kaŝ'iĝ'as silent'a, sed profund'a mal'bon'iĝ'o de la dung'a situaci'o, kun pli'alt'ig'o de provizor'a'j labor'o'j kaj de la labor'intens'o. 35 el'cent'o'j de la dung'o'j est'as nun provizor'a'j (part'temp'a labor'o, provizor'a anstataŭ'a labor'o, ktp), kaj la real'a en'spez'o de la salajr'ul'o'j mal'progres'as: - 1,3 el'cent'o'j inter oktobr'o 2012 kaj oktobr'o 2013, laŭ la ministr'ej'o pri san'o, labor'o kaj social'a asekur'o.

Oni dev'as dir'i, ke la kvot'o de sindikat'ec'o fal'is (18 el'cent'o'j, kontraŭ 24 el'cent'o'j komenc'e de la 1990-'a'j jar'o'j). Pri la postul'o'j de la provizor'a'j labor'ist'o'j okup'iĝ'as ĉef'e la asoci'o'j kaj ne la sindikat'o'j. Ek'de 2012, ili publik'ig'as la nigr'a'n list'o'n de entrepren'o'j kiu'j trud'as al si'a'j salajr'ul'o'j mal'human'a'j'n labor'kondiĉ'o'j'n. La premi'o de la “nigr'a kompani'o” ( burakku kigyou ), atribu'at'a ĉiu'jar'e, est'is en 2013 don'it'a al la restoraci'a grup'o Watami , kies fond'int'o kaj prezid'int'o, s - ro Watanabe Miki, est'is ĵus elekt'it'a senat'an'o en la list'o de la pli'mult'o. Li'a fam'a ordon'o al la dung'it'o'j, “Labor'u tri'cent ses'dek kvin tag'o'j'n jar'e kaj du'dek kvar hor'o'j'n tag'e, ĝis vi'a mort'o”, riĉ'ig'is la list'o'n de la dir'o'j de la japan'a nov'liberal'ism'o, kies plej mal'nov'a est'as “Kalkul'u kun vi'a'j propr'a'j fort'o'j” (jijo doryoku).

S - ro Abe, argument'ant'e per si'a decid'o redukt'i la impost'o'j'n por la societ'o'j, publik'e admon'is la mastr'ar'o'n alt'ig'i la salajr'o'j'n por help'i la kresk'o'n de la konsum'ad'o. Sed fakt'e li montr'iĝ'as est'i diligent'a aplik'ant'o de la mond'a strategi'o mal'alt'ig'i la “labor'kost'o'j'n”. Li ne nur daŭr'ig'as la impost'a'j'n donac'o'j'n, sed li alt'ig'as la al'don'valor'a'n impost'o'n (AV'I), kiu pez'as sur la mastr'um'o'j'n kaj pas'os de 5 al 8 el'cent'o'j ek'de la 1-'a de april'o por mal'grand'ig'i la deficit'o'n de la social'a asekur'o. S - ro Abe pov'int'us elekt'i alt'ig'i la kvot'o'n de kotiz'o'j de la entrepren'o'j, la plej mal'alt'a'n de la mond'o: iom'et'e pli ol 5 el'cent'o'j de la MEP, kontraŭ 11 el'cent'o'j mez'um'e por la Eŭrop'a Uni'o, ekzempl'e.*

*  Itoh Shuhei, “La grand'a turn'o'punkt'o de la social'a asekur'o”, Sekai , Toki'o, novembr'o 2013 (en la japan'a).

Sam'temp'e, la reg'ist'ar'o far'as komerc'a'n ofensiv'o'n, en Japani'o tre sub'ten'at'a de la komunik'il'o'j, por eksport'i atom'central'o'j'n, luks'a'j'n nutr'aĵ'o'j'n kaj alt'teĥnologi'a'j'n arm'il'o'j'n. La vend'o de tiu'j last'a'j al ekster'land'o est'is ĝis tiam strikt'e lim'ig'it'a de tri princip'o'j pli aŭ mal'pli respekt'at'a'j ek'de 1967: ne vend'i arm'il'o'j'n al land'o'j en konflikt'o; ne vend'i ili'n al tiu'j, kiu'j pov'as ek'milit'i; ne sub'ten'i la eksport'ad'o'n de arme'a'j ekip'aĵ'o'j.

Vol'i eksport'i atom'central'o'j'n ŝajn'as est'i absurd'a. Kvankam la ĉef'ministr'o deklar'is la 7-'a'n de septembr'o 2013, antaŭ la komitat'o pri Olimpi'a'j Lud'o'j, ke la central'o de Fuk'u'ŝim'o est'as sub reg'ad'o kaj ke ĉio est'os regul'ig'it'a antaŭ la Lud'o'j de Toki'o en 2020, la evaku'ad'o de la polu'it'a akv'o est'as daŭr'e ne reg'at'a, kio koler'ig'as la loĝ'ant'o'j'n, kamp'ul'o'j'n, legom'kultur'ist'o'j'n kaj fiŝ'ist'o'j'n de la region'o.

Koncern'e la kamp'kultur'a'j'n eksport'o'j'n, la agres'a politik'o, kiu'n la reg'ist'ar'o rekomend'as, est'as konsider'at'a kiel taktik'o por de'turn'i la atent'o'n de la kritik'ant'o'j de la traktat'o pri trans'pacifik'a partner'ec'o (Trans- Pacific Partnership , TPP, kiu est'as nun traktat'a. Mult'a'j tim'as, ke tiu traktat'o mort'ig'os la famili'a'n kamp'kultur'o'n kaj la norm'o'j'n de nutr'aĵ'a sekur'ec'o, kiu'j est'as pli strikt'a'j en Japani'o ol en Uson'o.*

*  Vd Lori Wallach, La trans'atlantik'a traktat'o, ciklon'o kiu minac'as la eŭrop'an'o'j'n, Le Monde diplomatique en Esperant'o, novembr'o 2013.

La turn'iĝ'o, kiu'n far'as tiu nov'a ekonomi'a politik'o, mal'trankvil'ig'as tiom pli, ĉar en la histori'o de Japani'o, la respond'o al social'a kriz'o ĉiam konsist'is en strikt'ig'o de la liber'ec'o'j. Dum la ekonomi'a kriz'o de la jar'o'j 1920 ‒ 1930, front'e al la kresk'o de la demokrati'a'j postul'o'j de la kamp'ul'o'j kaj urb'a'j labor'ist'o'j, oni fin'e decid'is la arme'ig'o'n kaj sub'prem'ad'o'n, kiu'j favor'is la supr'e'n'ir'o'n de ekspansi'a naci'ism'o.

Akcel'at'a milit'iz'ad'o

ERA'O DE fort'a kaj distribu'em'a kresk'o komenc'iĝ'is post la du'a mond'milit'o, kio ebl'ig'is kontent'ig'i la pli'mult'o'n de la loĝ'ant'ar'o. La mit'o pri la supr'e'n'ir'ant'a mez'a klas'o definitiv'e dis'fal'is kun la du “perd'it'a'j jar'dek'o'j” (tiel oni nom'as la period'o, kiu komenc'iĝ'is kun la kriz'o de 1997), dum la sfer'o de social'a'j postul'o'j pli kaj pli ŝrump'as. En kriz'a temp'o, la naci'ism'o kaj ident'ec'a'j politik'o'j est'as efik'a'j instrument'o'j por ĉirkaŭ'ir'i la social'a'j'n postul'o'j'n: riĉ'iĝ'int'o'j kaj mal'riĉ'iĝ'int'o'j labor'as kun'e por si'a patr'uj'o, ĉiu'j unu'ec'e kontraŭ la najbar'a'j land'o'j.

La krud'iĝ'o de la teritori'a'j incident'o'j kun Ĉini'o pri la insul'o'j Senkaku ( Dyaoyu en la ĉin'a) en la mar'o de Orient'a Ĉini'o ( vd Olivier Zajec : Streĉ'iĝ'o'j inter Toki'o kaj Pekin'o. Nov'a batal'o de Pacifik'o pri insul'ar'o) kaj kun Sud-Korei'o ‒ la ali'a teritori'a disput'o, tre apog'at'a de la komunik'il'o'j ‒ pri la insul'et'o'j Takeshima ( Dokdo en la kore'a) don'as al la Abe -reg'ist'ar'o rev'it'a'n okaz'o'n de naci'ism'a mobiliz'o. Ne est'as hazard'o, ke la projekt'o publik'ig'it'a en 2012 de la LDP por revizi'i la konstituci'o'n ĝeneral'e nom'at'a'n Konstituci'o de la pac'o for'ig'as la referenc'o'n al la universal'a princip'o de la hom'ar'o en la antaŭ'part'o kaj se ĝi en'met'as formul'o'j'n kiel “La ŝtat'o [est'as] baz'it'a sur la patr'uj'o kaj la famili'o, la respekt'o de la harmoni'o”. La konstituci'ist'o Higuchi Yoichi dir'as ke li mal'trankvil'as pri la est'ont'ec'o de la japan'a demokrati'o: “Ŝtat'o, kiu privilegi'as pli kaj pli ekskluziv'e la rajt'o de la sang'o [hodiaŭ la sistem'o est'as miks'it'a kun la rajt'o je teritori'o sub cert'a'j kondiĉ'o'j], pov'as far'iĝ'i ksenofobi'a.”

Por s - ro Abe, tiu revizi'o cel'as “el'ir'i el la post'milit'a reĝim'o” kaj pri'dub'i la inter'naci'a'n ord'o'n star'ig'it'a'n en la konferenc'o'j de Jalt'o, kaj de Pocdamo en la jar'o 1945, kiu'j pun'is la faŝism'em'a'j'n potenc'o'j'n. Sed la ĉef'ministr'o ne vol'as distanc'iĝ'i de Uson'o nom'e de la naci'a suveren'ec'o: li mal'e insist'as pri fort'ig'o de la arme'a alianc'o kaj prav'ig'as la ĉe'est'o'n de grav'a'j uson'a'j milit'baz'o'j, kiel tiu de Okinav'o.

Dum long'a temp'o, la denunc'ad'o de tiu milit'a, politik'a kaj ekonomi'a sub'met'iĝ'o est'is la monopol'o de la Japan'a Komun'ist'a Parti'o ( JPK), kiu nom'is la land'o'n “koloni'o de Uson'o”. Nun la kritik'o'j ven'as ĉef'e de la liberal'ul'o'j kaj de eks'a'j funkci'ul'o'j, kiu'j neniam est'is en la ĉirkaŭ'aĵ'o de la JPK. Kun'aŭtor'o de ĵus aper'int'a verk'o titol'it'a Sen'ĉes'a “Okup'ad'o”,* Magosaki Ukeru, eks'a diplomat'o kaj eks'profesor'o ĉe la Lern'ej'o de Naci'a Defend'o, rekomend'as aŭtonom'ec'o'n vid'e al Uson'o kaj revizi'o'n de la arme'a traktat'o kaj star'ig'o'n de Orient'azi'a Komun'um'o.

*  Magosaki Ukeru kaj Akir'a Kimura : Sen'ĉes'a “Okup'ad'o”, Houritsu Bunkaysa, Kiot'o, 2013 (en la japan'a).

Tiu pozici'iĝ'o de part'o de la liberal'ul'o'j kontrast'as kun la politik'a lini'o de la reg'ist'ar'o Abe, sam'e pri la traktat'o pri defend'o kiel pri la TPP, kiu'n la parti'o en la potenc'o kontraŭ'is, kiam ĝi est'is en la opozici'o sub la antaŭ'a'j reg'ist'ar'o'j. Ili opini'as, ke tiu liber'komerc'a traktat'o favor'us nur la uson'a'j'n entrepren'o'j'n, kiu'j pov'us ating'i la juĝ'ad'o'n kaj kondamn'o'n de la japan'a reg'ist'ar'o en kaz'o de mal'konsent'o, laŭ la uson'a'j jur'a'j norm'o'j. Jen dispon'o, kiu ne pov'us est'i pli simbol'a por la rezign'o pri la naci'a suveren'ec'o.

Sed la kritik'ant'o'j de la de'pend'ec'o mal'trankvil'iĝ'as ĉef'e pro la defend'politik'o. Anstataŭ al'port'i pli da aŭtonom'ec'o, la ambici'a revizi'o de la konstituci'o, difin'it'a de s - ro Abe, permes'us la part'o'pren'o'n en operaci'o'j de kolektiv'a defend'o kun'e kun la uson'a arme'o, kio est'as ĝis nun mal'permes'at'a.

Tiu vol'o ŝanĝ'i la konstituci'o'n kaj kresk'ig'i la eksport'ad'o'n de milit'a material'o apart'e klar'ig'as la “ abeaĵojn ”, kiu'j, kiel skrib'is la Süddeutsche Zeitung (la 22-'a'n de juli'o 2013), est'as por s - ro Abe nur rimed'o por alt'ig'i Japani'o'n en la rang'o'n de grand'a milit'potenc'o.

Japani'o kaj Ĉini'o rival'as do pri naci'ism'o, kun kresk'ant'a milit'ar'iz'o ambaŭ'flank'e. Tio est'as akompan'at'a, ĉe la japan'a dekstr'ul'ar'o, de provok'o'j pri la modern'a histori'o de orient'a Azi'o: ŝtat'ist'o'j vizit'as la tre disput'at'a'n sankt'ej'o'n Yasukuni , kie ili honor'as la soldat'o'j'n mort'int'a'j'n por la imperi'ist'o, inkluziv'e de la plej grand'a'j milit'krim'ul'o'j;* ili ne'as la dev'ig'a'n prostitu'ad'o'n de azi'a'j vir'in'o'j organiz'it'a'n de la imperi'a arme'o dum la du'a mond'milit'o.

*  Vd Tetsuya Takahashi, “Le sanctuaire Yasukuni ou la mémoire sélective du Japon ”, Le Monde diplomatique, mart'o 2007.

Por evit'i, ke la region'a streĉ'iĝ'o konduk'as al arm'it'a al'front'iĝ'o, neces'us fort'e revizi'i la “ abeaĵojn ”. La prioritat'o dev'us est'i mal'prajm'i la social'a'n mal'kontent'o'n kaj favor'i sent'ebl'a'n alt'ig'o'n de la salajr'o'j kaj ankaŭ fort'ig'o'n de la leĝ'o'j pri rajt'o'j de la labor'ist'o'j, por korekt'i la grav'a'j'n mal'egal'ec'o'j'n. S - ro Abe dev'us krom'e definitiv'e halt'ig'i la atom'energi'a'n program'o'n: ties evident'a mal'sukces'o est'as ĉiu'tag'e konfirm'at'a de la sen'fin'a el'ir'o de radi'aktiv'a akv'o en Fuk'u'ŝim'o, polu'ad'o kiu pov'us vek'i grav'a'n disput'o'n kun la najbar'a'j land'o'j en la Pacifik'a Ocean'o.

Pli fundament'e, anstataŭ kred'ig'i je re'a produkt'iv'ism'a kresk'ad'o per tio ke li apog'as si'n sur grand'a'j entrepren'o'j, kiu'j amas'ig'as ĉia'j'n privilegi'o'j'n, est'us prefer'ind'a konsider'i la struktur'a'n ŝanĝ'iĝ'o'n de la soci'o, kiel emfaz'as Kosuke Motani. Tiu ekonomik'ist'o insist'as pri la konstant'a mal'grand'iĝ'o de la aktiv'a loĝ'ant'ar'o, kiu en 2035 pas'os al 44,2 milion'o'j'n da hom'o'j, dum ĝi est'is 81,2 milion'o'j en la jar'o 1995, kaj pri la mal'alt'a konsum'ad'o de la bon'stat'a klas'o.* Tio'n si'a'manier'e emfaz'as ankaŭ ali'a ekonomik'ist'o, Tachibanaki Toshiaki, special'ist'o pri analiz'o de soci'a'j mal'egal'ec'o'j. La “ abeaĵoj ”, kiu'j vol'as ĉia'prez'e kre'i riĉ'aĵ'o'j'n, en'radik'ig'as la mal'egal'ec'o'j'n en sistem'a logik'o, en kiu “la gajn'ant'o'j pren'as ĉio'n”. Tio laŭ li eĉ ne pov'as funkci'i, pro la mal'jun'iĝ'o de la loĝ'ant'ar'o kaj la evolu'o de la valor'o'j de la japan'o'j, kiu'j pli kaj pli em'as serĉ'i “feliĉ'o'n” ol konsum'ad'o'n.*

*  Tokyo Shimbun , 17-'a de novembr'o 2013.
*  Tachibanaki Toshiaki, “Ĉu ignor'i la mal'egal'ec'o'n de la soci'o?”, Sekai , aŭgust'o 2013 (en la japan'a).

Katsumata MAKOTO.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Polemik'o pri la masakr'o'j

De pli ol dek kvin jar'o'j, en la orient'o de la Demokrati'a Respublik'o Kong'o ( DRK) okaz'as sang'a'j al'front'iĝ'o'j, en kiu milic'o'j kaj arme'o'j part'o'pren'as. Ali'a font'o de streĉ'iĝ'o: ag'ant'o'j kaj observ'ant'o'j dediĉ'as si'n al reciprok'a alt'ig'o de la nombr'o de viktim'o'j kaj afiŝ'as nombr'o'j'n oft'e fantazi'a'j'n.

ĈU FORGES'IT'A “popol'eksterm'o”? Ĉu kvin milion'o'j da mort'int'o'j en la Demokrati'a Respublik'o Kong'o ( DRK) ne rimark'it'a'j? La disput'o, nutr'at'a de kong'a'j* kaj inter'naci'a'j asoci'o'j, pri la nombr'o de viktim'o'j de la konflikt'o'j en la region'o de la afrik'a'j Grand'a'j Lag'o'j ek'de 1993, venen'iĝ'as. Laŭ iniciat'o de re'kon'at'a ne'reg'ist'ar'a organiz'aĵ'o, la International Rescue Committee ( IRC), fond'it'a de Albert'o Ejnŝtejn'o en la jar'o 1933, la polemik'o tem'as ankaŭ pri la pri'taks'o de la event'o'j. La IRC jam en 1966 ne hezit'is nom'i la nombr'o'n de kvar milion'o'j da mort'int'o'j kaj el'vok'i “popol'eksterm'o'n”.* Asoci'o'j kiel Caritas re'uz'as la termin'o'n, kaj ankaŭ disput'at'a raport'o de la Alt'a Komisar'ej'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j pri la hom'rajt'o'j, sub'met'it'a la 25-'a'n de aŭgust'o 1910 al la ĝeneral'a sekretari'o Ban Ki - moon.

*  Kp ekz -'e www. digitalcongo.net.
*  Mortalité en République démocratique du Congo. La crise continue [Mort'o'kvant'o en la Demokrati'a Respublik'o Kong'o. La kriz'o daŭr'as]”, IRC, Novjork'o, 2006, www. rescue. org.

De tiam, reciprok'a alt'ig'o de la nombr'o de viktim'o'j hav'is la efik'o'n, ke oni konsider'as la nombr'o'n de kvin milion'o'j la plej ver'ŝajn'a'n, dum terur'a nombr'ad'o, ŝajn'e pli neŭtral'a, don'as taks'ad'o'j'n kiu'j vari'as inter tri milion'o'j kaj du'on'o kaj ... ses milion'o'j da mort'int'o'j! Tiu last'a nombr'o don'as evident'e paralel'o'n al la popol'eksterm'o kontraŭ la jud'o'j en la jar'o'j 1939-1940 en Eŭrop'o. Cert'a'j ret'ej'o'j parol'as eĉ pri dek du milion'o'j da viktim'o'j, kio, laŭ la plej mult'a'j special'ist'o'j, est'as delir'a.

Pro si'a fort'a politik'a, jur'a kaj emoci'a ŝarĝ'o, la termin'o “popol'eksterm'o”, koncern'e la DRK, est'as ĉio ali'a ol neŭtral'a. Ĝi part'o'pren'as en la fort'rilat'o'j'n inter la land'o'j de la region'o, special'e la DRK kaj Ruand'o, kun la ekster'ordinar'a'j min'ej'a'j natur'riĉ'aĵ'o'j de la afrik'a gigant'o kiel disput'objekt'o. La persekut'ad'o de la popol'eksterm'ist'o'j don'is al Kigalo * la pretekst'o'n send'i trup'o'j'n en la DRK, rest'i tie dum long'a'j jar'o'j kaj ekspluat'i la kong'a'j'n natur'riĉ'aĵ'o'j'n.* Tem'as pri relativ'ig'o de la popol'eksterm'o de la tucioj en Ruand'o kaj mal'fort'ig'i la prezid'ant'o'n Paul Kagamé.

*  La ĉef'urb'o de Ruand'o, etn'o'lingv'e Kigali. - vl
*  Vd Colette Braekman, Guerre sans vainqueurs en République Démocratique du Congo ”, Le Monde diplomatique, april'o 2001.

La inter'naci'a'j organiz'aĵ'o'j re'kon'as nur unu popol'eksterm'o'n en la region'o de la Grand'a'j Lag'o'j: tiu'n de la tucioj en Ruand'o, en 1994, dum kiu, laŭ ili, inter ok'cent mil kaj unu milion'o da hom'o'j est'is mort'ig'it'a'j. La kontraŭ'ant'o'j al la ruand'a reĝim'o si'a'vic'e el'vok'as “du'obl'a'n popol'eksterm'o'n”, por nom'i la masakr'o'n kiu viktim'ig'is la hutuojn far'e de la trup'o'j de s - ro Kagamé dum la re'konker'o de la land'o ek'de la printemp'o 1994. Tiu'n teori'o'n, pli ol kontest'ebl'a'n, re'pren'is en la DRK la hutuaj aktiv'ul'o'j aŭ la kong'a'j ultra'naci'ist'o'j. “Tiu manier'o mal'grav'ig'i la popol'eksterm'o'n de la tucioj kaj la sam'temp'a'n masakr'o'n de la demokrati'a'j hutuoj mal'ebl'ig'as kompren'i tio'n, kio okaz'is antaŭ'e, dum'e kaj post'e”, klar'ig'as s - ro Ald'o Ayello, eks'a special'a reprezent'ant'o de la Eŭrop'a Uni'o pri la Grand'a'j Lag'o'j.*

*  Courrier international , Pariz'o, decembr'o 2010.

La lim'o'j de la supoz'it'a popol'eksterm'o en la temp'o kaj en la spac'o vari'as laŭ la interpret'o'j, sed koncern'as precip'e la DRK, dum la “grand'a afrik'a milit'o”* en kiu, inter 1993 kaj 2003, al'front'iĝ'is plur'a'j land'o'j* kaj ses politik'a'j-milit'a'j mov'ad'o'j. Precip'e Kivuo est'as koncern'at'a, kaj la viktim'o'j est'as laŭ'dir'e precip'e la hutuoj en la DRK ven'int'a'j el Ruand'o (kiu'j'n Kigalo prezent'as blok'e kiel “popol'eksterm'ist'o'j'n”), sed ankaŭ kong'a'j civit'an'o'j. Laŭ la apog'ant'o'j de la tez'o de “kong'a popol'eksterm'o”, mal'mult'a'j de ili est'is mort'ig'it'a'j per kugl'o'j aŭ en arm'it'a'j al'front'iĝ'o'j: intenc'e puŝ'it'a'j en arb'ar'a'j'n zon'o'j'n, en la okcident'o'n de la aktual'a DRK, ili mort'is pro mal'sat'o aŭ pro mal'san'o'j. La monat'a mort'o'kvot'o en la DRK est'as, laŭ ili, je 40 el'cent'o'j super la mez'um'o de la sub'sahar'a Afrik'o kaj ating'as 2,1 mort'o'j'n por mil loĝ'ant'o'j.*

*  Filip Reyntjens, La Grand'e Guerre africaine. Instabilité, violences et déclin de l ’Etat en Afrique central'e (1996-2006), Les Belles Lettres, col. “Le bruit du mond'e”, Pariz'o, 2012.
*  Angol'o, Burund'o, Ĉadi'o, Namibi'o, Ugand'o, la DRK, Ruand'o, Zimbabv'o.
*  “ Mortality in the Democratic Republic of Congo : 'A nationwide survey ”, The Lanc'et, vol. 367, 'n- ro 9504, London'o, 7-'a de januar'o 2006.

Ĉu oni nombr'is tiu'j'n viktim'o'j'n, aŭ eĉ nekropsi'is ili'n? Kvankam mort'ig'ej'o'j aŭ tomb'o'j ja est'is ident'ig'it'a'j de hom'help'a'j ag'ant'o'j aŭ de oficial'a'j observ-misi'o'j, tiu'j kaz'o'j est'as mal'mult'a'j. Du belg'a'j demografi'ist'o'j de la Asoci'o pri dis'volv'ad'o de aplik'at'a esplor'ad'o en soci'a'j scienc'o'j ( Adaes) ne nur relativ'ig'as la tre alt'a'j'n nombr'o'j'n don'it'a'j'n de si'a'j koleg'o'j kaj de la IRC, sed ili mal'alt'ig'as ili'n. André Lambert kaj Louis Lohlé - Tart kvalifik'as la nombr'o'n de kvar milion'o'j da mort'int'o'j kiel “burlesk'a'n”. Laŭ ili, la viv'ekspekt'o kaj la ident'ig'o de la batal'lok'o'j ebl'ig'as star'ig'i “scienc'e fund'it'a'n” pri'taks'o'n de la “mort'o'j super tiu'j de tiu'j atend'end'a'j laŭ la tie'a'j viv'ekspekt'o'j”, kaj per tio la total'a nombr'o de viktim'o'j redukt'iĝ'as al 183.000.*

*  La stud'aĵ'o dispon'ebl'as ĉe Adras.net.

La kvalifik'o de “popol'eksterm'o” cel'as mal'stabil'ig'i la reĝim'o'n de la prezid'ant'o Kagamé : la teori'ul'o'j de la “forges'it'a popol'eksterm'o” est'as oft'e lig'it'a'j kun ĝi'a'j kontraŭ'ul'o'j, kaj la kong'a'j mort'int'o'j est'as konstant'e instrument'ig'at'a'j de la mal'amik'o'j de la reĝim'o de Kigalo.

La ĉef'a argument'o de la apog'ant'o'j de la tez'o de popol'eksterm'o est'as statistik'a kaj demografi'a. Nu, laŭ la Ĝenev'a'j Konvenci'o'j de 1948, “la popol'eksterm'o est'as kompren'at'a [kiel ag'o] far'it'a kun la intenc'o detru'i, ĉu tut'e, ĉu part'e, naci'a'n, etn'a'n, ras'a'n aŭ religi'a'n grup'o'n kiel tia'n”. Tiel, la nombr'o de viktim'o'j ne sufiĉ'as por deklar'i io'n popol'eksterm'o; la intenc'o de la ag'ant'o'j est'as decid'a. La hutuaj rifuĝ'ant'o'j kaj la kong'a'j civil'ul'o'j mort'int'a'j pro la sekv'o'j de la milit'o est'as flank'a'j viktim'o'j de konflikt'o, kiu ne cel'is ili'n kiel grup'o'n. Ili aparten'as al la histori'o de tiu'j “amas'masakr'o'j”, ies ne'cert'a memor'o est'as daŭr'e la objekt'o de mult'spec'a'j kaj sen'ĉes'a'j ideologi'a'j manipul'ad'o'j.

Michel GALY.

Vid'u pri la konflikt'o en la region'o ankaŭ la libr'o'n de Elisée Byelongo Isheloke : Eĥ'o'j el Bembujo. Tradici'o, rilat'o'j kun Banyamulenge, la genez'o de la milit'o en Kong'o'land'o-Kinŝas'o, kaj la diaspor'o rilat'e al Esperant'o, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2009, 91 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-11-3. - vl


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Verd'a energi'o, jen la mal'amik'o

EN SI'A stud'aĵ'o pri “du jar'cent'o'j da reakci'a retor'ik'o” la uson'a ekonomik'ist'o Albert Hirschman not'as ke, dum debat'o'j pri la Universal'a Deklar'o de la Hom'rajt'o'j*, la mal'permes'o de infan'labor'o,*, la ok'hor'a labor'tag'o aŭ pri la social'a sekur'ec'o, la konservativ'a'j fort'o'j ĉiu'foj'e uz'is tri spec'o'j'n de argument'o'j: la sen'util'o'n (la propon'it'a ŝanĝ'o ne solv'os la problem'o'n), la en'danĝer'ig'o'n (ĝi nul'ig'us la profit'o'j'n lig'it'a'j'n kun la antaŭ'a'j sistem'o'j) kaj la pervers'a'n efik'o'n (“la plan'it'a ag'o hav'os katastrof'a'j'n sekv'o'j'n”).* Ĉar ĝi turn'as la progres'em'a'n intenc'o'n en ĝi'a'n mal'o'n, tiu last'a figur'o montr'iĝ'as apart'e detru'a kaj mal'mobiliz'a: se ag'i konduk'as al mal'progres'o, tiam prefer'e far'i nenio'n.

*  En Esperant'o vd Universal'a Deklar'o de Hom'rajt'o'j, en: Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j: Ĉart'o de la Unu'ig'int'a'j Naci'o'j, Universal'a Deklar'o de Hom'rajt'o'j, Konsil'ant'ar'o pri Hom'rajt'o'j, Inter'naci'a Traktat'o pri la Civil'a'j kaj Politik'a'j Rajt'o'j, Konvenci'o pri la Rajt'o'j de la Infan'o, Konvenci'o pri la Rajt'o'j de Handikap'it'o'j, Protokol'o pri abol'o de mort'pun'o, Konvenci'o pri Indiĝen'a'j kaj Trib'a'j Popol'o'j”, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2009, 230 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-00-7, paĝ'o'j 60-69.
*  Saml., p. 126-157, special'e la artikol'o 32, p. 145 s.
*  Albert 'O. Hirschman, Deux Siècles de rhétorique réactionnaire , Fayard, Pariz'o, 1991.

La tez'o de la pervers'a efik'o re'aper'as hodiaŭ pri la tem'o de energi'ŝpar'ad'o kaj de re'nov'ig'ebl'a'j energi'o'j. La fot'o'elektr'a'j sun'panel'o'j ne re'pag'as, laŭ tio, la energi'o'n neces'a'n por ili'a produkt'ad'o kaj ne est'as re'cikl'ig'ebl'a'j; la bateri'o'j por stok'i ili'a'j'n “verd'a'j'n” vat'o'j'n est'as, laŭ tio, pli mal'util'a'j ol ĉio; la ĝeneral'ig'o de la kompakt'a'j fluoresk'a'j lamp'o'j ( KFL) de mal'alt'a konsum'o, laŭ tio anonc'as ekologi'a'n katastrof'o'n. Resum'e, la ekologi'o polu'as. “Kiam oni referenc'as tiu'j'n pervers'a'j'n efik'o'j'n, emfaz'as Hirschman, tiam oft'e pro kial'o'j kiu'j ne hav'as mult'o'n komun'a'n kun la real'o de la fakt'o'j.” Sed la oni'dir'o tre oft'e kroĉ'iĝ'as al ver'o por ke tiu nask'u mensog'o'n.

En si'a blog'o, Jacques Boulesteix, astr'o'fizik'ist'o kaj lok'a elekt'it'o publik'ig'as artikol'o'n titol'it'a'n “Fluor'kompakt'a'j ampol'o'j: inter mon'ĉantaĝ'o, danĝer'o kaj teĥnologi'a absurd'o”*. Tiu'j ampol'o'j de mal'alt'a konsum'o efektiv'e en'hav'as de unu ĝis du mili'gram'o'j'n da gas'form'a hidrarg'o, sam'e kiel ceter'e la bon'a'j mal'nov'a'j ne'o'n-tub'o'j. Neniu kontest'as la alt'a'n venen'ec'o'n de tiu metal'o. Sed “unu KFL konsum'as kvar- ĝis kvin-obl'e mal'pli da elektr'o ol inkandesk'a ampol'o, klar'ig'as s - ro Edouard Toulouse, sen'de'pend'a konsil'ist'o. Tio sekv'ig'as mal'pli'ig'o'n de la mal'util'a'j el'las'o'j de la elektr'a sektor'o, ĉu de atom'rub'aĵ'o'j, ĉu de forc'ej'efik'a'j gas'o'j, ĉu de ali'a'j tip'o'j de atmosfer'a polu'ad'o kiel tiu'j de la term'a'j elektro'central'o'j, special'e tiu'j nutr'at'a'j de karb'o. Tiu last'a en'hav'as efektiv'e mal'grand'a'n kvant'o'n da venen'aĵ'o'j, inter'ali'e hidrarg'o'n.”

*  Jacques Boulesteix, “ Ampoules fluocompactes : entre racket, dan'ger et aberration technologique ”, Marseille, scienc'e, innovation et société, 2-'a de juli'o 2009, http :// boulesteix.blog. lemonde. fr.

En Uson'o kalkul'o montr'is, ke la hidrarg'o-bilanc'o de unu ampol'o KFL est'as pozitiv'a: la ŝpar'o de elektr'o sekv'ig'as pli grand'a'n redukt'o'n de atmosfer'a'j hidrarg'o-el'las'o'j ol la kvant'o de tiu element'o en'ten'at'a en la ampol'o.* En Svis'land'o stud'aĵ'o far'it'a de la Federaci'a Laboratori'o de material-ekzamen'ad'o kaj de esplor'ad'o al'don'as, ke “la ekologi'a bilanc'o de la KFL far'iĝ'as pli bon'a ol tiu de la inkandesk'a ampol'o post nur cent ok'dek hor'o'j da uz'ad'o. Ĉar ĝi'a mez'um'a viv'daŭr'o est'as dek mil hor'o'j, la aĉet'o de fluor'kompakt'a ampol'o ekologi'e rapid'e amortiz'iĝ'as.*

*  The facts about light bulbs and mercury ”, National Resources Defens'e Council , Novjork'o, www. nrdc. org.
*  Energeia , 'n- ro 5, Bern'o, septembr'o 2013.

La elektr'o el sun'panel'o'j ricev'as mult'a'n kritik'o'n: oni murmur'as, ke unu sun'panel'o por si'a fabrik'iĝ'o vor'as pli da energi'o ol ĝi iam ajn produkt'as. En april'o 2011, en la send'aĵ'o “Al'don'aĵ'o al enket'o” en la televid'kanal'o Franc'e 2, s -in'o Nathalie Kosciusko - Morizet, tiam ministr'o pri ekologi'o, ripet'as ĉi tiu'n erar'a'n argument'o'n. Tamen, stud'aĵ'o far'it'a en 2006 de la Inter'naci'a Agent'ej'o pri Energi'o montr'as, ke “la temp'o de re'hav'o de energi'o de la fot'o'elektr'a'j sistem'o'j est'as tre bon'a, ĉar ĝi vari'as inter 1,36 kaj 4,7 jar'o'j laŭ la land'o'j kie tia instal'aĵ'o situ'as kaj laŭ la uz'at'a tip'o de aplik'o (teras'e sur tegment'o aŭ ĉe la fasad'o)”.* Sub temp'o de re'hav'o de energi'o oni kompren'as la “temp'o'n, kiu'n sun'panel'o bezon'as por gener'i tiom da energi'o kiom neces'is por produkt'i ĝi'n”. Sci'ant'e ke la panel'o'j est'as garanti'at'a'j por almenaŭ du'dek aŭ du'dek kvin jar'o'j de si'a'j fabrik'int'o'j, kaj hav'as viv'daŭr'o'n mult'e pli long'a'n, la stud'aĵ'o konklud'as, ke “la mez'um'a temp'o de re'hav'o de energi'o en Franci'o est'as tri jar'o'j: la sistem'o do re'don'as dek'obl'e si'a'n energi-ŝuld'o'n en viv'daŭr'o de tri'dek jar'o'j.”.*

*  “ Temps de retour énergétique ”, aŭgust'o 2012, www. photovoltaique. info.
*  Brun'o Gaiddon kaj Cécile Miquel, “ Systèmes photovoltaïques : fabrication et impact environnemental ”, Hespul, Villeurbanne, juli'o 2009.

Ali'a makul'o de la sun'panel'o'j: ili laŭ'dir'e ne est'as re'cikl'ig'ebl'a'j. Ĉi-foj'e la argument'o est'as mal'taŭg'a. Produkt'o far'iĝ'as re'cikl'ig'ebl'a, kiam oni invest'as en sistem'o de re'cikl'ig'ad'o. Konsider'e al supr'e menci'it'a'j daŭr'o'j de uz'ad'o, la demand'o valid'as ĉef'e pri la romp'it'a'j panel'o'j. En Franci'o, la tut'e unu'a sun'elektr'a instal'aĵ'o est'is konekt'it'a al la ret'o en juni'o 1992. Ĝis 2015, la dat'o ĉe kiu oni dev'as atend'i la unu'a'j'n amas'a'j'n anstataŭ'ig'o'j'n de panel'o'j, la eŭrop'a program'o de kolekt'ad'o nom'at'a PV Cikl'o,* star'ig'it'a en 2007, est'os fin'int'a la star'ig'o'n de efik'a kaj aŭtomat'a re'cikl'ig'sistem'o.

*  Recycling von Photovoltaik -Modul'e'n”, februar'o 2010, www. bine. info.

Ali'flank'e oni pov'int'us diskut'i pri la panel'o'j nom'at'a'j “mal'dik'a tavol'o” fabrik'at'a'j sur'baz'e de telur'o de kadmi'o ( CdTe), venen'a sub'produkt'o de la zink'industri'o, kiu hav'as grand'a'j'n stok'o'j'n da ĝi kaj pri kiu neniu sci'as kio'n far'i el ĝi. La uson'a entrepren'o First Solar uz'as ĝi'n por fabrik'i panel'o'j'n kaj vid'as en tio suk'a'n proced'o'n por stok'i tiu'n rub'aĵ'o'n. La telur'o de kadmi'o tie trov'iĝ'as kapt'it'a en la panel'o. En la jar'o 2011, tia'j panel'o'j est'is 5,3 el'cent'o'j de la mond'a produkt'ad'o.* Dis'vast'ig'i danĝer'a'n rub'aĵ'o'n per ĝi'a uz'ad'o kaj ĝi'a vend'o anstataŭ stok'i kaj neŭtral'ig'i ĝi'n, ĉu tio est'as akcept'ebl'a? La kritik'o, kiu ĉi tie trov'int'us bon'a'n task'o'n, ignor'as tiu'n problem'o'n.

*  Font'o: Photon International.

ĜI MAL'E viv'ten'as si'n per kritik'o al la kresk'ant'a uz'ad'o de bateri'o'j kiel rimed'o de stok'ad'o por, ekzempl'e, pri'lum'i en la nokt'o: tiu'j akumul'il'o'j ne est'as re'cikl'ig'ebl'a'j, laŭ ĝi. La ret'ej'o favor'a al atom'energi'o “Ni sav'u la klimat'o'n” menci'as stud'aĵ'o'n, en kiu oni preciz'ig'as, sen grand'a'j klar'ig'o'j: “La bateri'o'j kaj la pil'o'j (special'e) far'as problem'o'n fin'e de si'a viv'o.”* S - ro Marc Jedliczka, direktor'o de la asoci'o Hespul special'iĝ'int'a pri re'nov'ig'ebl'a'j energi'o'j, respond'as malic'e: “Tiu demand'o est'is neniam lev'it'a por la bateri'o'j uz'at'a'j de jar'dek'o'j en la aŭtomobil'o'j. En bon'a'j industri'a'j kondiĉ'o'j de fabrik'ad'o kaj de kolekt'ad'o, la re'cikl'ig'ad'o de bateri'o'j ne est'as problem'o.” Tamen la demand'o de akumul'ad'o de “verd'a” elektr'o met'iĝ'as nur por la uz'ant'o'j ne lig'it'a'j al la elektr'a ret'o; la panel-elektr'o pov'us facil'e dis'volv'iĝ'i sen bateri'o'j en urb'a medi'o. Tie oni pov'as reciprok'ig'i la produkt'ad'o'j'n tra la ret'o kaj part'um'i ili'n anstataŭ stok'i ili'n individu'e.

*  “10 questions à Je'a'n Dhers sur le stockage de l’énergie électrique [10 demand'o'j al 'J. D. pri la stok'ad'o de elektr'a energi'o]”, 7-'a de decembr'o 2006, www. sauvonsleclimat. fr.

Io evident'a al'don'iĝ'as al dosier'o klar'e far'it'a kun akuz'a intenc'o: la sun'panel'o'j produkt'as nur tag'e kaj la vent'a produkt'ad'o de elektr'o ebl'as nur kiam la vent'o blov'as. Per ali'a'j vort'o'j, la postul'o'j de ni'a modern'ec'o ne harmoni'as kun tiu'j intermit'a'j energi'o'j. Nu, la re'nov'ig'ebl'a'j energi'o'j est'as ja vari'a'j, sed neniam ne'antaŭ'vid'ebl'a'j.* La antaŭ'vid'o de ili'a produkt'ad'o est'as ceter'e part'o de la ĉiu'tag'a labor'o de la mal'long'temp'a energi'merkat'o, inter'ali'e de la merkat'o Powernext , baz'it'a en Pariz'o, aŭ de la European Energy Exchange ( EEX) de Lepsik'o. Oni sci'as plur'a'j'n tag'o'j'n antaŭ'e, post'e ĉiam pli preciz'e, la mega'vat'o'j'n kre'ot'a'j'n de la pur'a'j font'o'j.* Tiu plan'ad'o plej'bon'ig'as ili'a'n uz'ad'o'n per ili'a kombin'ad'o kun “mol'a'j” energi'o'j kiel akv'o, gas'o aŭ bio'gas'o.

*  Vd Aurélien Bernier, “Un acheminement de l’électricité vert'e, alibi de la privatisation ”, Le Monde diplomatique, maj'o 2013.
*  Neue Energi'e, Berlin'o, septembr'o 2013.

La 3-'a'n de oktobr'o 2013 la sun'elektr'a energi'o kun la vent'energi'o liver'is kun'e, antaŭ tag'mez'o, 59,1 el'cent'o'j'n de la german'a elektr'a produkt'ad'o, kaj 36,4 el'cent'o'j'n en du'dek kvar hor'o'j.* Simil'a'j rezult'o'j est'is ating'it'a'j en juni'o. La oni'dir'o'j ne halt'as ĉe tiu'j ĉiam pli oft'a'j ating'o'j. “Pli fi'fam'ig'at'a ol la ali'a'j re'nov'ig'ebl'a'j energi'o'j, la sun'elektr'a energi'o vek'as rezist'ad'o'n de la sistem'o, ĉar tiu teĥnologi'o est'as tiu, kiu plej pri'dub'ig'as la klasik'a'j'n monopol'ism'a'j'n skem'o'j'n: ĝi est'as mal'centr'a kaj akir'ebl'a de ĉiu'j, analiz'as s - ro Jedliczka. Ĉe la origin'o de tiu'j oni'dir'o'j oni trov'as oft'e person'o'j'n lig'it'a'j'n al la histori'a'j elektr'ist'o'j, kiu'j si'a'vic'e est'as lig'it'a'j al la fosili'a'j kaj atom'a'j energi'o'j.” Kontraŭ tiu energi'o, kiu ven'as sam'temp'e el la sun'o kaj el la alt'a teĥnologi'o, kiu produkt'as elektr'o'n sen mov'i ia'n ajn element'o'n, la konservativ'a'j fort'o'j pov'is nur re'trov'i si'a'n mal'nov'a'n refleks'o'n: gard'u vi'n kontraŭ la pervers'a efik'o! Por ke nenio ŝanĝ'iĝ'u, ni ŝanĝ'u nenio'n ...

*  “German solar PV, wind peak at 59,1% of electricity production 'o'n October 3 rd. 2013”, 7-'a de oktobr'o 2013, www. solar - server. com.

Philippe BOV'ET.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Cenzur'ist'o'j kaj kanajl'o'j

LA ESPRIM'LIBER'EC'O ekzist'as nur kiam oni aplik'as ĝi'n al el'dir'o'j, kiu'j'n oni ne aprob'as. La romp'o'j de ĝi'a princip'o viv'as ceter'e mult'e pli long'e ol la motiv'o'j kiu'j prav'ig'is ili'n kaj la reg'ist'ar'o'j kiu'j akapar'is ili'n por kruel'e pun'i. La 25-'a'n de oktobr'o 2001, en etos'o preskaŭ panik'a pro la mort'ig'a'j atenc'o'j de la 11-'a de septembr'o, unu sol'a uson'a senat'an'o, s - ro Russel Feingold, voĉ'don'is kontraŭ la Patriot Act , arsenal'o de liber'mort'ig'a'j dispozici'o'j, kiu'j'n la pretekst'o de batal'o kontraŭ la teror'ism'o permes'is blok'e akcept'ig'i al la deleg'it'o'j de la kongres'o. Dek tri jar'o'j'n kaj unu prezid'ant'o'n post'e, tiu'j escept'a'j dispon'o'j rest'as leĝ'o en Uson'o.

Oni sci'as, ke la ministr'o'j pri intern'a'j afer'o'j zorg'as pli pri ord'o kaj sekur'ec'o ol pri liber'ec'o'j. Ĉia minac'o kuraĝ'ig'as ili'n postul'i nov'a'n sub'prem'a'n il'ar'o'n kiu kun'ig'as ĉirkaŭ ili mal'trankvil'a'n aŭ skandal'it'a'n loĝ'ant'ar'o'n. Tiel, Franci'o en januar'o, pro antaŭ'mal'help'o, mal'permes'is plur'a'j'n kun'ven'o'j'n kaj spektakl'o'j'n, kiu'j'n ĝi opini'is kontraŭ'a'j al la “respekt'o ŝuld'at'a al la dign'o de la hom'a person'o”. Lev'iĝ'ant'e kontraŭ la kontraŭ'jud'a'j deklam'ad'o'j de Dieudonné, kiu “jam ne est'as komik'ist'o” kaj kies kondut'o “jam ne est'as art'kre'ad'o”, s - ro Manuel Valls minac'is: “Mi eksklud'as nenia'n ebl'ec'o'n, inkluziv'e akr'ig'o'n de la leĝ'o.”* Sed ĉu demokrati'a ŝtat'o pov'as akcept'i sen trem'i, ke ministr'o de la polic'o juĝ'as, en si'a ministr'a kvalit'o, la humur'o'n kaj la art'kre'ad'o'n — eĉ kiam ambaŭ for'est'as?

*  Inter'parol'ad'o ĉe Aujourd ’hu'i en Franc'e, Pariz'o, 28-'a de decembr'o 2013.

En juli'o 1830, Karl'o la 10-'a eks'ig'is per edikt'o la gazet'ar'a'n liber'ec'o'n. Iu el li'a'j apog'ant'o'j tiam prav'ig'is la re'star'ig'o'n de la princip'o de antaŭ'a cenzur'o, kiu anstataŭ'is la post'pres'a'n plend'o'n ĉe la tribunal'o'j, per jen'a'j vort'o'j: “Kiam la sub'prem'ad'o inter'ven'as, la damaĝ'o est'as far'it'a; anstataŭ ripar'i, la pun'o al'don'as al la debat'o la skandal'o'n.”* Tag'o'n post la reĝ'a edikt'o la gazet'o'j aper'is tamen sen antaŭ'a permes'o, dank'e al divers'a'j el'turn'iĝ'o'j. La publik'o avid'e leg'is ili'n kaj koment'is ili'n. Kaj la revoluci'o fal'ig'is la reĝim'o'n de Karl'o la 10-'a.

*  Cit'it'a el Je'a'n- Noël Jeanneney, Les Grandes Heures de la presse qui ont fait l’histoire , Flammarion, Pariz'o, 2013, p. 28.

Preskaŭ du jar'cent'o'j'n post'e, la ribel'ant'o'j, la pari'o'j kaj la sen'ind'ul'o'j dispon'as pri dek'mil'o'j da abon'ant'o'j en si'a kont'o de Twitter ; YouTube ebl'ig'as al ili renkont'iĝ'i en ili'a salon'o babil'ant'e sur sof'o, front'e al film'il'o. Ek'de kiam cert'a'j spektakl'o'j kaj publik'a'j kun'ven'o'j est'as juĝ'it'a'j mal'ind'a'j por la hom'a person'o, ĉu do neces'as ankaŭ sankci'i la dis'send'o'n de la sam'a'j mesaĝ'o'j tra la soci'a'j ret'o'j? Tio signif'us atribu'i tuj la aŭreol'o'n de viktim'o'j de la “sistem'o” al la komerc'ist'o'j de provok'aĵ'o'j. Kaj don'i kredit'o'n al ili'a'j plej paranoj'a'j akuz'o'j.

En re'ag'o al la last'a'j iniciat'o'j de s - ro Valls, social'ist'a eks'ministr'o mal'trankvil'iĝ'is pri “profund'a mal'progres'o kiu em'as instal'i ia'n reĝim'o'n de antaŭ'mal'help'o, eĉ de antaŭ'a moral'a cenzur'o al la esprim'liber'ec'o”. Kaj li konklud'is, sen'dub'e karitat'e: “En tiu ĉi afer'o, la emoci'o, la koler'o kaj la ribel'o kontraŭ la fi'aĵ'o ŝancel'is la plej bon'a'j'n mens'o'j'n.”*

*  “ Jack Lang sur l’affaire Dieudonné : “La décision du Conseil d ’Etat est un'e profonde régression ””, Le Mond'e, 13-'a de januar'o 2014.

Serge HALIMI.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Serge Halimi re'elekt'it'a kiel direktor'o de “Le Monde diplomatique

La kontrol'konsil'ant'ar'o de Le Monde diplomatique S.'A. re'elekt'is, la 13-'a'n de januar'o 2014, por du'a ses'jar'a mandat'o, Serge Halimi kiel prezid'ant'o'n de la direkt'ej'o de tiu el'don'societ'o de Le Monde diplomatique kaj de Manière de voir [regul'a'j laŭ'tem'a'j kolekt'aĵ'o'j de artikol'o'j aper'int'a'j en la “Diplo”]*. La statut'o de la societ'o dispozici'as, ke la kontrol'konsil'ant'ar'o pov'as decid'i nur pri kandidat'o propon'it'a de la Asoci'o Gunter Holzmann , kiu kun'e kun La Amik'o'j de Le Monde diplomatique est'as la gard'ant'o de la sen'de'pend'ec'o de la gazet'o, kaj en kiu membr'as la tut'a person'ar'o.

*  Simil'e al ni'a el'don'o de “Kie'n Afrik'o en la 21-'a jar'cent'o?”, Le Monde diplomatique en Esperant'o kaj Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 157 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-39-7. Ceter'e pli'a'j laŭ'tem'a'j broŝur'o'j est'as intenc'at'a'j, sed ni bezon'as leg'ant'o'j'n, kiu'j indik'u al ni si'a'j'n propon'o'j'n (kiu'j'n tem'o'j'n, kaj kiu'j'n aper'int'a'j'n — aper'ig'ind'a'j'n — artikol'o'j'n ĝi en'hav'u). - vl

Dum sekret'a voĉ'don'ad'o, la 12-'a'n de novembr'o 2013, la Ĝeneral'a Asemble'o de tiu asoci'o nom'um'is Serge Halimi kiel si'a'n kandidat'o'n en la funkci'o de prezid'ant'o de la direkt'ej'o de la societ'o kaj kiel direktor'o de publik'ad'o. La kontrol'konsil'ant'ar'o de la asoci'o Amik'o'j de Le Monde diplomatique far'is la sam'a'n decid'o'n la 29-'a'n de novembr'o 2013.

Laŭ propon'o de Serge Halimi, la kontrol'konsil'ant'ar'o, prezid'at'a de Louis Dreyfus, elekt'is por ses jar'o'j Vincent Car'o'n, Brun'o Lombard, Pierre Rimbert kaj Ann'e- Cécile Robert kiel membr'o'j'n de la direkt'ej'o de Le Monde diplomatique S.'A..

La redakt'ej'o de Le Monde diplomatique .


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Siri'o, Barejn'o, Egipt'uj'o, Tunizi'o: kvar destin'o'j por revoluci'o

La “arab'a printemp'o” ne dir'is si'a'n last'a'n vort'o'n

Tri jar'o'j'n post la komenc'o de mov'ad'o, kiu for'bala'is la prezid'ant'o'j'n Zine El- Abidine Ben Al'i kaj Hosni Mubarak, la kontest'ad'o en la arab'a mond'o, minac'at'a de la ekster'land'a'j inter'ven'o'j kaj de la konfesi'a'j divid'o'j, serĉ'as du'a'n spir'o'n. Se Siri'o tra'viv'as la plej mal'bon'a'n scen'ar'o'n, Tunizi'o konfirm'as, ke la aspir'o al civit'an'ec'o kaj serĉ'ad'o de kompromis'o'j pov'as rezult'ig'i antaŭ'e'n'ir'o'j'n.

ĈE SI'A KOMENC'O, la “arab'a printemp'o” for'bala'is la okcident'a'j'n antaŭ'juĝ'o'j'n. Ĝi detru'is la orient'ism'a'j'n kliŝ'o'j'n pri la hered'a ne'kapabl'o de la arab'o'j koncept'i demokrati'a'n sistem'o'n kaj ŝancel'is la kred'o'n, laŭ kiu ili ne merit'as ali'a'n sort'o'n ol est'i reg'at'a'j de despot'o'j. Tri jar'o'j'n post'e, ĝi mal'hel'iĝ'is. Rest'as ne'cert'ec'o pri la est'ont'o de la procez'o, kiu en'ir'as en si'a'n kvar'a'n faz'o'n.

La unu'a etap'o, kiu fin'iĝ'is en 2011, est'is gigant'a ond'o da postul'o'j koncern'ant'a'j la dign'o'n kaj civit'an'ec'o'n, nutr'at'a el amas'a'j kaj spontane'a'j protest'o'j. La post'a etap'o, en 2012, est'is tiu de re'flu'o de la lukt'o'j al si'a lok'a kun'tekst'o kaj de ili'a al'ĝust'ig'o al la histori'a hered'o de ĉiu land'o. Sam'temp'e, ekster'a'j fort'o'j komenc'is re'orient'i tiu'j'n konflikt'o'j'n al pli danĝer'a'j direkt'o'j, konduk'ant'e la popol'o'j'n al la situaci'o, kiu'j'n ili nun tra'viv'as.

Pas'int'a'n jar'o'n, oni vid'is la tri'a'n faz'o'n, mark'it'a'n de inter'naci'iĝ'o kaj en'miks'iĝ'o pli kaj pli agres'em'a de la region'a'j kaj okcident'a'j grand'a'j regn'o'j. Koncentr'ad'o de atent'o al la rival'ec'o inter suna'ist'o'j kaj ŝijaist'o'j ĝeneral'iĝ'is en la tut'a Mez-orient'o, instig'ant'e ĉiu'n ŝtat'o'n kaj ĉiu'n soci'o'n koncentr'i si'a'n atent'o'n sur la aks'o de la religi'a'j ident'ec'o'j. La antagonism'o inter islam'ism'o kaj sekular'ism'o grand'skal'e mal'mol'iĝ'is. Danĝer'e est'as, ke la geopolitik'a'j rival'ec'o'j kaj religi'a'j streĉ'o'j super'as la specif'ec'o'j'n de ĉiu land'o kaj ŝajn'as redukt'i la lok'a'j'n ag'ant'o'j'n en pup'o'j en la man'o'j de ekster'land'a'j potenc'ul'o'j.

Kompar'o inter Siri'o, Barejn'o, Egipt'uj'o kaj Tunizi'o montr'as mult'kolor'a'n spektr'o'n de inter'naci'a'j influ'o'j. En la du unu'a'j land'o'j, la ekster'a'j inter'ven'o'j incit'is la intern'a'n milit'o'n kaj radikal'ig'is la plej fort'a'j'n tavol'o'j'n de la ribel'ant'o'j. En Egipt'uj'o, la okcident'a sub'ten'o al la aŭtoritat'em'a politik'o de la nov'a reĝim'o dis'prem'is la komenc'a'j'n demokrati'a'j'n motiv'o'j'n. Nur Tunizi'o ŝajn'e est'as sur promes'plen'a voj'o, laŭ'grad'e kiom ĝi rest'as relativ'e ŝirm'at'a de la geopolitik'a'j, religi'a'j kaj ideologi'a'j al'front'iĝ'o'j, kiu'j tra'bala'is la tut'a'n region'o'n.

En ĉiu el tiu'j land'o'j, tamen, la “arab'a printemp'o” las'is ne'for'viŝ'ebl'a'n spur'o'n de popol'a mobiliz'iĝ'o, en kiu la civit'an'o'j ek'konsci'iĝ'is pri si'a fort'o. Ĝi mal'ferm'is spac'o'j'n por kontest'ad'o, kiu'j'n la ŝtat'o ne plu pov'as ferm'i sen sub'prem'o, politik'e mult'e'kost'a. Kiom ajn ne'cert'a est'as la est'ont'o, la fer'a ord'o, kiu antaŭ'e reg'is ja dis'fal'is.

En Siri'o, la milit'o nask'iĝ'is el mov'ad'o por civil'a mal'obe'o, rapid'e trans'form'iĝ'int'a en vast'a popol-ribel'o. La brutal'a re'ag'o de la reĝim'o al la unu'a'j avert'o'j ne sukces'is tim'ig'i la manifestaci'ant'o'j'n, sed ĝi komenc'is grav'e damaĝ'ig'a'n cikl'o'n de protest'o'j kaj sub'prem'o'j. Se la arme'o de la prezid'ant'o Bachar Al- Assad rapid'e mort'ig'is la esper'o'j'n de pac'a revoluci'o, est'as tamen la geopolitik'a'j kalkul'o'j kaj religi'a'j demand'o'j, kiu'j, al'kroĉ'iĝ'int'a'j post'e al ĝi, trans'form'is la popol'ribel'o'n en terur'a'n intern'a'n milit'o'n: ĝis hodiaŭ, cent du'dek mil mort'int'o'j, du milion'o'j kaj du'on'o da rifuĝ'int'o'j kaj kvar milion'o'j da trans'lok'it'o'j.

De ĉiam, Siri'o est'as karakteriz'it'a de la divers'ec'o de religi'a'j kaj komun'um'a'j tradici'o'j. Ekspluat'ant'e la intern'a'j'n streĉ'o'j'n, la ekster'a'j potenc'ul'o'j romp'is ĉi tiu'n delikat'a'n mozaik'o'n. La land'o hav'as grav'a'n centr'a'n pozici'o'n en tiu Mez-orient'o, kie al'front'iĝ'as la interes'o'j de Uson'o, Israel'o, Saud'a Arabi'o, Katar'o, Jordani'o, Turk'uj'o kaj Iran'o. La pra'a divid'o de tiu mond-part'o inter la du rival'a'j tendenc'o'j de Islam'o, suna'ism'o kaj ŝijaism'o, est'is paroksism'ig'it'a'j de tiu'j ambici'a'j ŝtat'o'j, por kresk'ig'i si'a'n influ'o'n.

Oni konsider'as, ke la alaŭita klan'o, kiu form'as la reĝim'o'n de s - ro Baŝar Al- Asad part'o'pren'as en ŝijaism'a ark'o, ir'ant'a de Iran'o al Liban'o de la Hisbulaho, dum la ribel'a'j grup'o'j plej'part'e aparten'as al la suna'ism'a tend'ar'o. Sed ĉi tiu antagonism'o real'e kaŝ'as mult'e pli nuanc'it'a'n real'o'n. Sam'e kiel al la afgan'a'j muĝahedinoj de la 1980-'a'j jar'o'j, al la siri'a opozici'o mank'as koher'ec'o. Ĝi'a'j ekster'land'a'j reprezent'ant'o'j kon'as mal'mult'e aŭ tut'e ne la arm'it'a'j'n grup'o'j'n, kiu'j sur'lok'e batal'as. Tiu'j ĉi serĉ'as sub'ten'o'j'n ali'lok'e: nord'e de la land'o, ili ĝeneral'e apog'as si'n al la help'o de Turk'uj'o kaj Katar'o, dum en la sud'o, ili ricev'as arm'il'o'j'n kaj asist'o'n de Jordani'o, Saud'a Arab'uj'o kaj Uson'o.

Ĉi tiu'j geopolitik'a'j en'plekt'iĝ'o'j kre'as paradoks'o'j'n, kiu'j kontraŭ'dir'as la nur religi'a'n klar'ig'o'n de la konflikt'o. Riad'o aprob'is la arme'a'n puĉ'o'n en Egipt'uj'o kontraŭ la Islam'a Frat'ar'o, kiu tamen aparten'as al la sam'a tendenc'o kiel la grup'o'j kiu'j'n ĝi arm'ig'as sur la siri'a front'o. La ĵus'a “degel'o” de la rilat'o'j inter Vaŝington'o kaj Tehrano relativ'ig'as la du'um'a'n vid'o'n oft'e adopt'it'a'n de la okcident'a'j amas'komunik'il'o'j: Israel'o kaj Saud'a Arab'uj'o opini'as si'n ambaŭ for'las'it'a'j de Vaŝington'o front'e al Tehrano, kaj do subit'e far'iĝ'as fakt'e alianc'an'o'j.

Ankaŭ la fend'o inter laik'a'j kaj islam'ism'a'j fort'o'j pez'as. Se la Liber'a Siri'a Arme'o ( LSA) klar'e asert'as si'a'n sekular'a'n ankr'iĝ'o'n, la plej'part'o de la ali'a'j grup'o'j form'as religi'a'n mozaik'o'n, ir'ant'a de la moder'a'j islam'ist'o'j ĝis la ĝihad'ist'o'j proksim'a'j de Al-Kaid'o, tra la salaf'ist'o'j. Mal'facil'as ceter'e taks'i ĝis kiu grad'o la plej radikal'a'j grup'o'j, kiel Ahrar Al- Cham aŭ la Islam'a Ŝtat'o en Irak'o kaj Orient'o ( IŜIO), manifest'as ver'a'n religi'a'n konvink'o'n aŭ uz'as si'a'n ŝild'o'n por pli mal'alt'a'j cel'o'j. Ĉiu'okaz'e, tiu fragment'iĝ'o, font'o de kresk'ant'a'j mal'akord'o'j , mal'ferm'is du'a'n front'o'n si'n'e de la ribel'a tend'ar'o mem, kiel montr'as la mort'ig'a'j batal'o'j kiu'j okaz'is en januar'o inter la LSA kaj la IŜIO en la nord'o de Siri'o. Tiu dis'iĝ'o de la intern'a milit'o est'as faktor'o, kiu pov'as part'e klar'ig'i la plu'viv'o'n de la reĝim'o de s - ro Al- Asad.

Oni oft'e prezent'as la siri'a'n konflikt'o'n en termin'o'j de simpl'a mekanik'o: kiam la reg'ant'o mal'fort'iĝ'as, opozici'o pli'fort'iĝ'as, kaj invers'e. Tio est'as forges'i, ke mon'o kaj arm'il'o'j ne far'as ĉio'n en milit'o; neces'as ankaŭ hom'a'j fort'o'j. Sed, sur tiu kamp'o, mal'abund'o konstant'e minac'as la reĝim'o'n de Damask'o. La pli'fort'ig'o de la Al- Qods -trup'o'j el Iran'o, de la taĉment'o'j de la liban'a Hizbulaho kaj de la lok'a'j milic'o'j ( chabiha) est'as do viv'grav'a por la konserv'o de ties milit'a potenc'o. Ĉar uz'i kemi'a'j'n arm'il'o'j'n ne plu ebl'as, la reg'ist'ar'o pli ol iam ajn de'pend'as de si'a'j ekster'land'a'j krom'soldat'o'j.

La Islam'a Frat'ar'o pri'lum'it'a

ĈEF'A FONT'O de mal'trankvil'o: la nov'a radikal'iĝ'o de la opozici'o kaj de la reĝim'o. La Front'o Al- Nosra kaj la IŜIO, kiu'j ambaŭ deklar'as si'n proksim'a'j al Al-Kaid'o, larĝ'e profit'as la help'o'n de la Golf'o. Ankaŭ Saud'a Arab'uj'o kresk'ig'is si'a'n part'o'pren'o'n, sub'ten'ant'e grup'o'j'n ne'al'iĝ'int'a'j'n al la teror'ism'a mov'ad'o fond'it'a de Usama Bi'n Lad'e'n, tiel renvers'ant'e la fort'o'rilat'o'n en'e de la opozici'o. Si'a'flank'e, la siri'a regul'a arme'o profund'e ŝanĝ'iĝ'is. De la 'A- Qusayr -batal'o, en maj'o-juni'o 2013, la Al- Qods -trup'o'j kaj la Hizbulaho de'nov'e deploj'is la trup'o'n en et'a'j mov'ebl'a'j taĉment'o'j organiz'it'a'j kvazaŭ milic'o'j.

Pro ĉiu'j tiu'j kial'o'j, la ekster'land'a'j grand'a'j regn'o'j mal'mult'e zorg'as ĉes'ig'i la konklikton. Uson'o ne pov'as permes'i al si nov'a'n milit'o'n kaj akcept'as pli mal'pli facil'e vid'i si'a'n hegemoni'o'n kontest'at'a en la Mez-orient'o, ĉar ĝi'a nun'a strategi'o privilegi'as Azi'o'n. En la logik'o de la uson'a real'politik, Vaŝington'o ne plu hav'as kapabl'o'n mal'help'i putr'iĝ'o'n de la siri'a demand'o: kiel ĝi'n indik'is la konsil'ist'o Edward Luttwak en la New York Times *, prudent'o ordon'as las'i la milit'ant'o'j'n mort'ig'i unu la ali'a'j'n tiom kiom ebl'as, ĉar la triumf'o de opozici'o domin'at'a de la islam'ist'o'j est'us sam'e mal'util'a por la okcident'a'j interes'o'j, ol la venk'o de la Al- Asad -klan'o. La saud'a alianc'an'o, si'a'flank'e, vid'us favor'e la fal'o'n de la Damask'o-reĝim'o, kaj pov'us kontent'iĝ'i pri dis'er'ig'it'a land'o, ĥaos'a, kiu tranĉ'us la ŝijaism'a'n aks'o'n lig'ant'a'n Liban'o'n kaj Iran'o'n. Ne'reg'ebl'a Siri'o est'us por Tehrano kaj Moskv'o prefer'ebl'a solv'o al la venk'o de la ribel'ant'o'j, eĉ se oni dev'as las'i an'o'n de la Al- Asad -famili'o, redukt'it'a je pup'o, sid'ant'a en si'a palac'o en Damask'o, sam'e kiel far'is dum'temp'e li'a afgan'a sam'rang'ul'o.

*  Edward Luttwak, “In Syria, America loses if either sid'e wins ”, The New York Times , 24-'a de aŭgust'o 2013.

Pac'o en proksim'a est'ont'o ŝajn'as do tre mal'ver'ŝajn'a. Se la aŭtor'o'j de sur'lok'e far'it'a'j krim'o'j dev'as respond'i pri si'a'j ag'o'j, la ekster'land'a'j potenc'ul'o'j, kiu'j instig'is tiu'j'n per'fort'aĵ'o'j'n hav'as grand'a'n part'o'n de la respond'ec'o. La intern'a milit'o far'iĝ'is tiom terur'a, ke mal'mult'a'j ankoraŭ memor'as pri la manifestaci'o'j de la unu'a hor'o, kiam tut'a popol'o postul'is la rajt'o'n pri dign'o kaj civit'an'ec'o. En tiu tragedi'o, tio est'as ebl'e la plej trist'a aspekt'o.

Ankaŭ en Barejn'o, la potenc'a'j land'o'j montr'is si'a'n kapabl'o'n paroksism'ig'i la lok'a'j'n streĉ'o'j'n, sed en tut'e ali'a manier'o ol en Siri'o. La unu'a'j manifestaci'o'j en tiu et'a insul'o de la Golf'o esprim'is tre vast'e kun'divid'it'a'n dezir'o'n de demokrati'o: oni taks'as, ke je ili'a pint'o, ili mobiliz'is preskaŭ kvin'on'o'n de la loĝ'ant'ar'o. Se la milit'a inter'ven'o de la Kun'labor-Konsili'o de la Golf'o ( KKG)* rapid'e mort'ig'is tiu'n kolektiv'a'n aspir'o'n, la mal'sukces'o de la mov'ad'o klar'iĝ'as ankaŭ kaj ebl'e precip'e, per la en'trud'iĝ'o de geopolitik'o kaj religi'a'j mot'o'j.

*  Ĝi'a'j ses membr'o'j est'as Saud'a Arab'uj'o, Barejn'o, la Arab'a'j Unu'iĝ'int'a'j Emir'land'o'j, Kuvajt'o, Oman'a kaj Katar'o.

Dum en Siri'o alaŭita reg'ist'ar'o front'as plej'mult'e suna'ist'a'n loĝ'ant'ar'o'n, Barejn'o est'as suna'ist'a monarĥi'o, plej'mult'e loĝ'at'a de ŝijaist'o'j. Tial la respektiv'a'j interes'o'j de la du rival'a'j land'o'j de la region'o, Iran'o kaj Saud'a Arab'uj'o, rekt'e frap'as unu kontraŭ la ali'a. Pro si'a geografi'a proksim'ec'o, Riad'o aplik'as al si'a najbar'o rigard'o'rajt'o'n apart'e en'trud'iĝ'a'n. Sub'ten'at'a de Okcident'o, la inter'ven'o de la KKG -trup'o'j eksplic'it'e respond'is al la dezir'o de Riad'o plu'ten'i Barejn'o'n en si'a'n influ'zon'o'n.

Ĉe la komenc'o, ŝijaist'o'j kaj suna'ist'o'j manifestaci'is unu apud la ali'a'j, sur sam'a lini'o de demokrati'a'j postul'o'j. Nur kiam la Saud'a inter'ven'o okaz'is, la konfesi'a aspekt'o iom post iom for'ig'is la politik'a'j'n cel'o'j'n. Tiu kapt'ad'o de la lok'a dinamik'o far'e de ekster'a'j interes'o'j tamen pri'lum'is la mal'fort'ec'o'n de la reĝim'o. Sen la financ'a, milit'ist'a kaj politik'a help'o de la Golf'o-ŝtat'o'j, la dinasti'o Al- Khalifa dispon'us nek pri la rimed'o'j, nek pri la legitim'ec'o neces'a por rest'i ĉe la reg'ist'ar'o. Ĝi'a preter'viv'o nun de'pend'as nur de ties ekster'land'a'j protekt'ant'o'j.

La inter'naci'iĝ'o de la konflikt'o ruin'ig'is histori'a'n ŝanc'o'n por la barejn'a soci'o solv'i si'a'j'n mal'nov'a'j'n konfesi'a'j'n streĉ'o'j'n per demokrati'a dialog'o. Dum la sam'a'j kial'o'j konduk'is al eksplod'o de Siri'o, ĉe Barejn'o ili plu viv'ten'as, sub art'e'far'it'a spir'ad'o, aŭtokrat'a'n reĝim'o'n.

Diferenc'e de Siri'o kaj Barejn'o, Egipt'uj'o est'as land'o sufiĉ'e fort'a kaj aŭtonom'a por rezist'i la ekster'a'j'n prem'o'j'n. La potenc'a'j ekster'land'o'j tamen est'as lig'it'a'j al la politik'a dram'o, kiu tie okaz'as. En juli'o 2013, puĉ'o renvers'is la reg'ist'ar'o'n, mal'laŭd'at'a'n sed legitim'a'n, de la Islam'a Frat'ar'o. Kie ajn en la mond'o, tiel brutal'a romp'o de demokrati'a procez'o est'ig'us ĝeneral'a'n indign'o'n. En Egipt'uj'o, ĝi tamen ricev'is aprob'o'n de la okcident'a'j diplomat'ej'o'j. Uson'o kaj ties eŭrop'a'j alianc'an'o'j, sed ankaŭ Saud'a Arab'uj'o kaj ties najbar'o'j de la Golf'o, sam'e kiel Jordani'o, Marok'o kaj Israel'o, ĉiu'j tre rapid'e akcept'is la arme'a'n puĉ'o'n, kiu liber'ig'is ili'n el Mohamed Mors'i, demokrati'e elekt'it'a sed taks'it'a ne'reg'ebl'a.

Kiam la nov'a reĝim'o est'is apenaŭ instal'it'a, tiam Saud'a Arab'uj'o, la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j kaj Kuvajt'o don'is al ĝi ekonomi'a'n help'o'n je 12 miliard'o'j da dolar'o'j, tio est'as naŭ'obl'e pli ol la ĉiu'jar'a 1,3 miliard'o don'it'a de Uson'o kiel arme'a asist'ad'o. Almenaŭ du kial'o'j pov'as klar'ig'i la decid'o'n de Riad'o: unu'e, la de'long'a mal'fid'o de la vahab'it-reĝim'o al la Islam'a Frat'ar'o; du'e, la tim'o, ke la ekzempl'o de la jun'a egipt'a demokrati'o etend'iĝ'os, don'os popol'a'n mandat'o'n al islam'ism'a'j fort'o'j kaj kuraĝ'ig'os la saud'an'o'j'n kontest'i la gvid'ant'o'j'n de si'a land'o.

La fakt'o, ke Okcident'o aprob'is la arme'a'n puĉ'o'n ne kresk'ig'is si'a'n prestiĝ'o'n en'e de la egipt'a loĝ'ant'ar'o, ŝancel'it'a de la implic'a mesaĝ'o, ke demokrati'o est'as akcept'ebl'a nur se ĝi elekt'as kandidat'o'j'n ŝat'at'a'j'n de ekster'land'a'j potenc'ul'o'j. La ironi'o de la afer'o est'as, ke, for'las'ant'e la Islam'a'n Frat'ar'o'n, Vaŝington'o kaj ties alianc'an'o'j mem sabot'is la arab'o-okcident'a'n projekt'o'n star'ig'i koher'a'n suna'ist'a'n blok'o'n kapabl'a'n kun'ten'i la iran'a'n influ'o'n, tiel est'ig'ant'e ne'atend'it'a'n konverĝ'o'n de la saud'a kaj israel'a ekster'a'j politik'o'j.

La puĉ'o de la general'o Abdel Fatah Al- Sissi tamen rezult'is ankaŭ de mal'bon'eg'a ekonomi'a situaci'o kaj de la kresk'ant'a mal'popular'ec'o de s - ro Mors'i. Eĉ li'a'j elekt'int'o'j ne plu fid'is la kapabl'o'n de la reg'ist'ar'o respond'i al la problem'o'j de sen'labor'ec'o kaj korupt'o. La hegemoni'a'j ambici'o'j de la Frat'ar'o, kiu rifuz'is divid'i eĉ iom'et'e la pov'o'n, akcel'is ties mis'kredit'ig'o'n. Tiu'j ambici'o'j ankaŭ frap'puŝ'iĝ'is kontraŭ la rezist'o de la ŝtat-aparat'o, plu konsist'ant'a'j el polic'an'o'j, juĝ'ist'o'j kaj fouloul (aŭtoritat'ul'o'j de la mal'nov'a reĝim'o) profund'e mal'amik'a'j al la Frat'ar'o. Tiu “profund'a ŝtat'o” kapt'is la okaz'o'n re'el'merg'iĝ'i. Des pli facil'e, ke la Islam'a Frat'ar'o, for'puŝ'ant'e juĝ'ist'o'j'n, guberni'estr'o'j'n kaj alt'rang'ul'o'j'n por lok'i si'a'j'n propr'a'j'n hom'o'j'n en'e de la ŝtat'aparat'o, perd'is ankaŭ si'a'j'n potencial'a'j'n alianc'an'o'j'n ĉe la maldektro kaj la salaf'ist'o'j.

La fulm'o, kiu for'bat'is ili'n ankaŭ signif'as la fin'o'n de la aŭreol'o de ne'venk'ebl'ec'o, kiu ĉirkaŭ'is islam'ism'o'n antaŭ'e. La Frat'ar'o est'is nek revoluci'a grup'o, nek lok'a branĉ'o de iu inter'naci'a teror'ism'a front'o, sed organiz'aĵ'o prefer'e konservativ'a, predik'ant'a religi'a'n pi'ec'o'n, ekonomi'a'n liberal'ism'o'n kaj karitat'o'n al la plej mal'riĉ'a'j. Ĝi arog'is al si neniu'n monopol'o'n pri islam'o kaj hav'is neniu'n lig'o'n kun la salaf'ist'o'j, nek kun la teologi'ist'o'j de Al- Azhar *. Ĝi'a'j adept'o'j viv'as nun en mal'liber'ej'o aŭ kaŝ'it'a'j. Pli si'n'gard'a'j, aŭ pli ruz'a'j, la salaf'ist'o'j de la parti'o Al- Nour montr'is si'a'n pragmat'ism'o'n sub'met'iĝ'ant'e al la arme'a reĝim'o. Kun la “arab'a printemp'o”, la islam'ism'a sfer'o sam'temp'e divers'iĝ'is kaj fragment'iĝ'is, el'merg'ant'e nov'a'j'n figur'o'j'n ekster la tradici'a'j skolastik'a'j kaj politik'a'j rond'o'j.

*  Grav'a instituci'o de la suna'ism'a islam'o, kies sid'ej'o est'as en Kair'o.
Respond'ec'a antaŭ la popol'o

DUM si'a mal'long'a temp'o de reg'ad'o, la Islam'a Frat'ar'o evit'is komenc'i trud'a'n islam'ig'o'n de la soci'o. Ili'a cel'o est'is prefer'e fort'ig'i si'a'n politik'a'n domin'ad'o'n sur la instituci'a teren'o. Ja ne hazard'e, la Mors'i-reg'ist'ar'o, dum la puĉ'o, defend'is si'n per argument'o de legitim'ec'o ( chariya) pli ol islam'a leĝ'o (ŝari'o). Ĉi-rilat'e, la okcident'a tim'o, ke la “arab'a printemp'o” rezult'ig'os islam'ism'a'n kontaĝ'o'n en Mez-orient'o ŝajn'as sen ver'a konsist'o.

En Egipt'uj'o mem, la arme'a puĉ'o ricev'is aprob'o'n de la jun'ul'ar'a mov'ad'o Tamarrod, de la kopt'a eklezi'o kaj de la laik'a'j liberal'a'j parti'o'j. La liberal'ism'o de tiu'j last'a'j evident'e ne inkluziv'as defend'o'n de la politik'a plur'ism'o, kiu ne kongru'as kun la for'ig'o de la Islam'a Frat'ar'o. Sekv'e, la plural'ism'o pov'is tut'e mal'aper'i. La cenzur'o trud'it'a de la nov'a milit'ist'a reĝim'o montr'iĝ'as ja pli sever'a ol tiu, kiu reg'ad'is sub la prezid'ant'ec'o de s - ro Hosni Mubarak. Ne nur la Islam'a Frat'ar'o est'is for'ig'it'a kun brutal'ec'o ne vid'it'a de'post la epok'o de la prezid'ant'o Gamal Abdel Nasser, sed ĝi'a'n ostracism'o'n akompan'is naci'ism'a kaj ksenofobi'a kampanj'o, kompar'ant'a ĝi'a'j'n aktiv'ist'o'j'n al “teror'ist'o'j”, pag'at'a'j de ekster'land'an'o'j. Ne'atend'it'a konsekvenc'o de la egipt'a revoluci'o, aŭtokrati'a prezid'ant'ec'o trans'form'iĝ'is en milit'ist'a'n diktatur'o'n, kiu uz'as milit'a'n leĝ'o'n kaj laŭ'leĝ'a'n per'fort'o'n. Elekt'o'j ne est'is for'ig'it'a'j, sed ili okaz'as sub streĉ'a kontrol'o.

Pro la mal'permes'o de la Frat'ar'o kaj dis'er'iĝ'o de ĉiu'j politik'a'j fort'o'j de la land'o, la arme'o trud'iĝ'is mank'e de ali'a'j ebl'ec'o'j. Ĝi propr'a-iniciat'e ne for'las'os la reg'pozici'o'n, almenaŭ dum ĝi ĝu'as komplic'ec'o'n de la okcident'a'j land'o'j kaj la Golf'o-ŝtat'o'j, ĉar ĝi konsider'as si'n volb'o'ŝlos'il'o de la soci'o.

Egipt'uj'o ne sufer'as etn'a'j'n kaj religi'a'j'n streĉ'o'j'n, kiu'j sub'fos'as kelk'a'j'n el ties najbar'o'j; la hipotez'o de mal'ferm'a milit'o ŝajn'as do for. Tamen la milit'ist'o'j ne pov'as kontent'iĝ'i per re'star'ig'o de la mal'nov'a ord'o. La kost'o de amas'a sub'prem'ad'o far'iĝ'is politik'e tro grand'a, kaj la egipt'o'j mal'kovr'is la fort'o'n de amas'a'j mobiliz'iĝ'o'j. La grand'a fend'o inter islam'ism'o kaj sekular'ism'o ceter'e risk'as pli'grand'iĝ'i. Iu'j inter la Islam'a Frat'ar'o pov'us est'i tent'at'a'j per'arm'il'e ek'batal'i.

Sed la ĉef'a nov'aĵ'o est'as la postul'o, pli kaj pli grand'a en la popol'o, de politik'a respond'ec'o. Eĉ dum la puĉ'o de juli'o 2013, la milit'ist'o'j est'is dev'ig'it'a'j prav'ig'i si'a'j'n ag'o'j'n, post kiam demokrati'a iniciat'o mandat'it'a de civit'a'n-grup'o'j laŭt'e esprim'is si'a'n mal'trankvil'o'n. La reĝim'o nun trov'iĝ'as antaŭ mal'facil'a elekt'o: ĉu ĝi re'viv'ig'u la Mubarak -sistem'o'n, kun la general'o Al- Sissi en civil'a'j vest'aĵ'o'j, aŭ ĉu ĝi prefer'os la pakistan'a'n model'o'n, kie la civil'ul'o'j pov'as decid'i, sed las'as al la milit'ist'o'j veto'rajt'o'n por la grav'a'j afer'o'j?

Kompar'e kun tio, la tunizi'a trans'ir'o ŝajn'as preskaŭ promen'ad'o. Konduk'it'a de lok'a'j ag'ant'o'j ŝajn'e zorg'ant'a'j pri stabil'ec'o kaj respekt'o de la demokrati'a'j regul'o'j, ĝi rest'is ŝirm'it'a kontraŭ ekster'land'a'j manipul'ad'o'j. Kaŭz'o de tio est'as apart'e ĝi'a geografi'o: kvankam zorg'e super'rigard'it'a de la franc'a eks'koloni'ig'ant'o, Tunizi'o mal'oft'e est'is ej'o de geopolitik'a'j konkur'o'j de ekster'land'a'j interes'o'j. Ĝi'a loĝ'ant'ar'o est'as relativ'e homogen'a rilat'e religi'o'n. La plej not'ind'a tem'o de konflikt'o, de post la fal'o de la prezid'ant'o Zine El- Abidine Ben Al'i, est'as la lukt'o inter islam'ist'o'j kaj laik'ul'o'j.

Ennahda -parti'o, islam'ist-tendenc'a, venk'is ĉe la unu'a'j liber'a'j elekt'o'j, sed ĝi far'is la sam'a'n erar'o'n kiel la Islam'a Frat'ar'o: ĝi interpret'is la ricev'it'a'n mandat'o'n kiel sezam'o'n al la absolut'a pov'o. La politik'a situaci'o rapid'e degener'is, kun murd'o'j de plur'a'j mal'dekstr'a'j opon'ant'o'j kaj la potenc'iĝ'o de la salaf'ist'a'j grup'o'j, tre mal'amik'a'j al la balot'a plural'ism'o. Ili'a'j minac'o'j est'ig'is ĝen'o'n en la loĝ'ant'ar'o, kiu ne kutim'as tia'n klimat'o'n.

En Tunizi'o neniu tend'ar'o pov'as pretend'i hegemoni'o'n, kaj Ennahda form'is koalici'o'n kun du laik'a'j parti'o'j. La liberal'a'j kaj progres'em'a'j mov'ad'o'j do fin'e akcept'is la naci'a'n dialog'o'n propon'at'a'n de la reg'ist'ar'o kaj labor'is kun la islam'ist'o'j — escept'e la plej radikal'a'j, la salaf'ist'o'j. Ĉiu'j parti'o'j de la balot'a lud'ej'o inter'konsent'is, ke oni ne pov'as ignor'i la risk'o'n de per'fort'ec-spiral'o. Krom'e, la diferenc'o inter religi'ul'o'j kaj sekular'ul'o'j montr'iĝ'is mal'pli ne'venk'ebl'a ol ŝajn'is. Mal'mult'o fin'fin'e diferenc'ig'as la moder'a'j'n islam'ist'o'j'n dis'de ili'a'j laik'a'j konkur'ant'o'j, dum ĉi-last'a'j pli volont'e re'kon'as la grav'ec'o'n de religi'o en ĉiu nov'a politik'a sistem'o.

Sed est'as ĉef'e la mov'iĝ'em'a civil'a soci'o, kiu re'aktiv'ig'is la kalendar'o'n de la demokrati'a trans'ir'o. La Tunizi'a Ĝeneral'a Uni'o de la Labor'o ( TĜUL), kaj la entrepren'ist'a organiz'aĵ'o Tunizi'a Uni'o de Industri'o, Komerc'o kaj Meti'o'j ( TUIKM), la advokat'o-orden'o kaj la tunizi'a Lig'o de Hom'rajt'o'j laŭt'e esprim'iĝ'is dum la naci'a dialog'o. Ili fiks'is nov'a'j'n cel'o'j'n por la reg'ist'ar'o kaj al'vok'is ratif'i la Konstituci'o'n.

La arme'o, si'a'flank'e, pez'as mult'e mal'pli ol en Egipt'uj'o: En'hav'ant'a mal'mult'nombr'a'n membr'ar'o'n kaj sen politik'a tendenc'o, ĝi rest'is en si'a'j kazern'o'j de post 2011. La mal'nov'a reĝim'o de s - ro Ben Al'i est'is ja polic'a ŝtat'o, ne arme'a diktatur'o. Ĝi'a reg'ad'o teknokrat'a kaj kleptomani'a ne bezon'is ideologi'a'n baz'o'n. Tial la tunizi'a revoluci'o eks'ig'is la elit'o'n de la mal'nov'a unu'sol'a parti'o, las'ant'e sen'ŝanĝ'e la burokrat'ar'o'n kaj la polic'o'n, kiu'j ne est'is konekt'it'a'j al la reĝim'o. La konserv'ad'o de tiu skelet'o kontribu'is ten'i relativ'a'n stabil'ec'o'n de la leĝ'a ord'o. Krom'e, la mal'nov'a aŭtokrati'o est'is instal'int'a solid'a'n struktur'o'n de instituci'o'j kaj leĝ'o'j, kiu'j est'is mal'mult'e uz'at'a'j dum la last'a jar'dek'o de la Ben Al'i-epok'o, sed pov'as nun montr'iĝ'i util'a por konstru'i funkci'a'n demokrati'a'n sistem'o'n. Ĝust'e tial, ke la antaŭ'a nepotism'o ne est'is baz'it'a sur ideologi'o, kapabl'a re'aper'i, la re'star'ig'o de aŭtoritat'em'a ŝtat'o ŝajn'as ne ver'ŝajn'a.

Tunizi'o est'as bon'ŝanc'a pov'i respond'i al si'a'j mal'cert'ec'o'j per'e de propr'a'j rimed'o'j, sen de'pend'i de la bon'vol'o de ali'a'j. La mond'a'j kaj region'a'j grand'a'j land'o'j lud'is mal'grand'a'n rol'o'n en la nun'a trans'ir'o. Vaŝington'o ne veto'is kontraŭ la en'ir'o de Ennahda en la reg'ist'ar'o'n, nek favor'is tiu'n aŭ iu'n kandidat'o'n. La petrol-ŝtat'o'j de la Golf'o ne amas'e sub'ten'is si'a'j'n prefer'at'a'j'n kandidat'o'j'n. Franc'uj'o rest'as si'n'gard'e neŭtral'a, ĝi'a figur'o ja rest'as makul'it'a pro la ĉiam'a sub'ten'o, kiu'n ĝi al'port'is al s - ro Ben Al'i ĝis la last'a sekund'o de li'a regn'o. Kaz'e de sukces'o, la tunizi'a spert'o est'os percept'at'a kiel esper-sign'o en la tut'a region'o, kaj ebl'e trans'e.

Reg'at'o'j far'iĝ'int'a'j civit'an'o'j

DUM LA “arab'a printemp'o” komenc'as si'a'n kvar'a'n jar'o'n, ni pov'as atend'i daŭr'ig'o'n de la inter'ven'o'j en la lok'a'j konflikt'o'j kaj kresk'o'n de ili'a'j detru'a'j efik'o'j. La geopolitik'a'j, religi'a'j kaj ideologi'a'j front-lini'o'j nun dis'ŝir'as la tut'a'n Mez-orient'o'n. Nur for'las'ant'e si'a'n en'miks'iĝ'o'n en la revoluci'o'j, la ekster'a mond'o pov'as help'i al ili'a re'nask'iĝ'o.

Tamen kelk'a'j pli preciz'a'j tendenc'o'j pov'as est'i rimark'at'a'j en la komenc'iĝ'ant'a jar'o. Unu'e, la Golf'o-monarĥi'o'j ver'ŝajn'e pez'os ankoraŭ pli ol antaŭ'e sur la afer'o'j de si'a'j arab'a'j najbar'o'j. La petrol'a rent'o don'as al ili konsider'ind'a'n influ'pov'o'n super mal'pli dot'it'a'j land'o'j, kia'j Egipt'uj'o, Marok'o kaj Jordani'o, kie ili'a'j mon'help'o'j est'as pli grand'a'j ol tiu'j de la okcident'a blok'o. Kvankam mal'pli grand'a'j, la okcident'a'j help'o'j hav'as tamen avantaĝ'o'n: ili de'pend'as nek de la naft'o'kurz'o'j, nek de la princ'o-humor'o'j.

Du'e, neces'as sub'strek'i la grav'ec'o'n de la inter'konsent'o'j sub'skrib'it'a'j en period'o'j de naci'a trans'ir'o. En ali'a'j demokrati'ig'o-kun'tekst'o'j, kiel ekzempl'e en Latin-Amerik'o, kompromis'a'j inter'konsent'o'j inter rival'a'j fort'o'j est'is profund'e instituci'ig'it'a'j kaj akcept'it'a'j de ĉiu'j. En Mez-orient'o, mal'e, la divid'o-logik'o domin'as la kompromis'o-solv'o'n, tial la frakci'o'j dis'ŝir'iĝ'as por la reg'ad'o anstataŭ ĝi'n divid'i.

Tri'e, la mal'fort'ec'o de la lok'a'j instituci'o'j, al'don'e al la mal'saĝ'a'j inter'ven'o'j de ekster'a'j grand'a'j land'o'j, proviz'is argument'o'j'n al la sabot'ant'o'j de la demokrati'a procez'o. La tunizi'a'j salaf'ist'o'j kaj egipt'a'j fals'a'j liberal'ul'o'j est'as du'a'rang'a'j person'o'j, kiu'j hav'as nenio'n por perd'i, romp'ant'e la mal'facil'e inter'trakt'it'a'j'n kompromis'o'j'n. Ili'a grav'ec'o kresk'as kiam progres'as la erozi'o de la instituci'o'j kaj kvant'o de koncern'a'j interes'o'j. En ekstrem'a'j scen'ar'o'j, mal'fort'a'j ŝtat'o'j ne hav'as sufiĉ'a'j'n rimed'o'j'n por ĉes'ig'i la ne'el'ir'ebl'a'n cirkl'o'n de la sekur'ec'a dilem'o. En Jemen'o kaj Liban'o, mult'a'j grup'o'j prefer'as per'arm'il'e defend'i si'n ol fid'i ŝtat'o'n ne'kapabl'a'n protekt'i ili'n, kaj tiel ili mal'fort'ig'as ĝi'n ankoraŭ iom pli.

La last'a punkt'o, pli pozitiv'a, koncern'as civit'an'ec'o'n. La arab'a'j popol'o'j ne plu percept'as si'n kiel reg'at'o'j'n, sed kiel civit'an'a'j'n fort'o'j'n, kiu'j merit'as respekt'o'n kaj parol'o'n. Kiam nov'a popol'ribel'o okaz'os, ĝi est'os sam'temp'e pli spontane'a, pli eksplod'em'a kaj pli daŭr'i'pov'a. La arab'a'j civit'an'o'j nun sci'as kiu'j'n ekstrem'a'j'n solv'o'j'n ili'a'j reg'ist'ar'o'j pret'as uz'i por plu'ten'i si'n en reg'a pozici'o. Ankaŭ la trud'a'j reĝim'o'j bon'e kon'as la vol'o'firm'ec'o'n de la amas'o'j “for'ig'i” ili'n. La “arab'a printemp'o” ne dir'is si'a'n last'a'n vort'o'n.

HICHAM BEN ABDALLAH EL- ALAOUI


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ador'at'a de la loĝ'ant'ar'o, la industri'o de hamburger kaj de frit'it'a kok'id'aĵ'o mal'sat'ig'as si'a'j'n labor'ist'o'j'n

Kiam la dung'it'o'j de la rapid'manĝ'ej'o “fast food ” romp'as pec'o'n de la uson'a rev'o

La aŭt'ist'o kiu, ĉe la el'vetur'o el Durham , en Nord- Karolinio, vetur'as sur la voj'o al Hillsborough , penetr'as en la kor'o'n de strang'a teritori'o. Apenaŭ mal'aper'as el li'a retro'spegul'o la nobl'a'j tur'o'j de la universitat'o de Duk'e, kiam parad'as sub li'a'j okul'o'j McDonalds, Cracker Barel, Wendys, Chick -fil-'A, Arbys, Waffle House, Bojangles, Biscuitville, Subway, Taco Bell kaj Kentucky Fried Chicken ( KFC). Ĉiu'j grand'a'j nom'o'j de la rapid'manĝ'o unu apud la ali'a sur voj'pec'o de apenaŭ kilo'metr'o kaj du'on'o. Se oni tra'ir'as pied'e tiu'n zum'eg'ant'a'n arteri'o'n el asfalt'o kaj kalori'o'j, oni rimark'as, ke ĝi'a'j rand'o'j est'as plen'a'j de gras'a'j paper'o'j kaj de karton'a'j glas'et'o'j. Sed tiu pejzaĝ'o ja kutim'e aprez'iĝ'as nur tra aŭt'o'fenestr'o kaj kun fon'e de aŭt'o'radi'o. La ĉe'est'o de pied'ir'ant'o ĉe la voj'rand'o hav'as ceter'e la talent'o'n konfuz'i la aŭt'ist'o'j'n, pro kio la ĵurnal'ist'o, kiu tie promen'is, du'foj'e est'is preskaŭ renvers'it'a.

Tamen ne vetur'il'o plen'frap'e vund'is mi'n; sed ia vizi'o: la spont'a kompren'o de tio, kio don'as al la rapid'manĝ'a restoraci'o ĝi'a'n fatal'a'n efik'ec'o'n. Rapid'a tra'ir'o tra la Waffle House sufiĉ'as por konstat'i tio'n, kio est'as lud'at'a en tiu industri'o. Modul'a konstru'aĵ'o, ĉen'labor'a produkt'ad'o de vafl'o'j, du'uj'a'j frit'il'o'j, vic'ig'o de distribu'ant'a'j spic'uj'o'j kaj eĉ la sprit'a kovr'il'et'o el plast'o sur la kaf'tas'et'o, kun ĝi'a re'fald'ebl'a bek'o, el'pens'it'a por ke la klient'o frand'e trink'et'u si'a'n trink'aĵ'o'n sen tim'i ke gut'o fal'os sur li'a'n brust'tol'aĵ'o'n: jen atest'o'j pri la hom'a invent'em'o, kiu'j'n oni pov'as nur admir'i. Kaj tamen, tiu koncentr'at'o de efik'ec'o est'as akir'it'a je la prez'o de gigant'a mal'ŝpar'o ‒ de brul'aĵ'o, de klimat'iz'il'o, de grund'o, de rub'o'j. Ĉi tie, ĉef'verk'o de industri'a inĝenier'art'o, tie, diboĉ'o de resurs'o'j kaj de sen'kompat'e ekspluat'ebl'a'j labor'ul'o'j.

Kun emoci'o oni pens'as pri la ekster'ordinar'a naci'a fort'o'streĉ'o, kiu neces'is por ating'i tiu'n revoluci'o'n de amas'a gastronomi'o. Ĉu la subvenci'o'j al la kamp'kultur'o, la labor'o'j de akv'um'ad'o, la program'o'j de konstru'ad'o de rapid'voj'o'j, ĉiu'j ĉi grand'a'j labor'ej'o'j pri kiu'j la land'o orgojl'as de ok'dek jar'o'j, serv'is last'analiz'e nur por konstru'i naci'o'n de manĝ'aĉ'fabrik'o'j, voj'o'n de Hillsborough je kontinent'a skal'o? Ĉu tia kolektiv'a elan'o por ebl'ig'i el kelk'a'j hom'o'j amas'ig'i tun'o'j'n da mon'o dum la ali'a'j streb'eg'as por mizer'a salajr'o?*

*  Vd Thomas FRANK: Kulp'ig'i la mal'riĉ'ul'o'j'n.

Last'a'n somer'o'n, en Durham , escept'a event'o sku'is la sektor'o'n de rapid'manĝ'a'j restoraci'o'j: strik'o. Ag'o des pli ne'atend'it'a, ĉar ĝi okaz'is en federaci'a ŝtat'o, Nord- Karolinio, kiu est'is fam'a pro si'a ĝis'ost'a mal'amik'ec'o al sindikat'o'j, kaj kiu ceter'e flat'as si'n est'o ia lul'il'o de la rapid'manĝ'o, ĉar tri gigant'o'j de la sektor'o ‒ Hardees, Bojangles kaj Krispy Krem'e ‒ nask'iĝ'is en ĝi'a teritori'o.

La mov'ad'o ek'ir'is ĉe fili'o de Burger King . Situ'ant'a sur voj'kruc'iĝ'o mez'e de nenio, la establ'o simil'as pli al fortik'aĵ'et'o de la Tartar'a Dezert'o ol al restoraci'o. Iu'n maten'o'n je la 6-'a hor'o, man'plen'o da dung'it'o'j vic'iĝ'as antaŭ la en'ir'ej'o de la konstru'aĵ'o kaj komenc'as skand'i: “La labor'ist'a'j rajt'o'j est'as part'o de la hom'a'j rajt'o'j!” Je tiu fru'a hor'o la mens'o'j mal'facil'e varm'iĝ'as, do oni prov'is ali'a'n slogan'o'n: “Oni ne pov'as viv'i per sep dolar'o'j du'dek kvin”” ‒ alud'o al la minimum'a hor'salajr'o praktik'at'a en tiu branĉ'o.

La send'it'o'j de la lok'a'j inform'ĉen'o'j baldaŭ aper'as, sam'e kiel du patrol'o'j de la polic'o. Klient'o, kiu sid'as sol'a ĉe'tabl'e de la Burger King kontempl'as la scen'o'n. Dum la pint'a hor'o proksim'iĝ'as, aŭt'ist'o'j hup'as por montr'i si'a'n sub'ten'o'n.

Tag'mez'e la strik'ant'o'j komenc'as larĝ'ig'i la mov'ad'o'n kaj kun'ven'as antaŭ fili'o de McDonalds en la urb'o'centr'o de Durham , post'e antaŭ tiu de Little Caesar ĉe ok'trak'a voj'o en la urb'o Raleigh . Ili'a nombr'o kresk'as vid'ebl'e. Amas'ig'it'a'j ĉe la bord'o de la trotuar'o, ili sving'as afiŝ'o'j'n dum ili'a'j infan'o'j lud'as sub la raĥitaj * arb'o'j kiu'j ĝis'viv'as en tiu antaŭ'urb'a zon'o. Kamion'ist'o'j hurl'ig'as si'a'j'n siren'o'j'n kiel sign'o'n de solidar'ec'o. Oni aŭd'as ankaŭ kelk'a'j'n insult'o'j'n, lanĉ'it'a'j'n de preter'pas'ant'a'j ŝofor'o'j vetur'ig'ist'o'j.

*  Raĥito est'as medicin'a termin'o kun la signif'o “Mal'sufiĉ'a solid'iĝ'o de ost'o'j en tre jun'a aĝ'o kaŭz'ant'a mis'form'iĝ'o'j'n de spin'o, de gamb'o'j” kiu en PIV aper'as en la form'o “rakit'o”, laŭ ĝi'a princip'o kontraŭ'fundament'e trans'form'i laŭ'ebl'e ĉiu'j'n ĥ en k. - vl

La last'a etap'o de la tag'o okaz'as ĉe la KFC de Raleigh . Est'as la 16-'a hor'o; la somer'a varm'o ne mal'vigl'ig'is la ard'o'n de la protest'ul'o'j, kies nombr'o nun lev'iĝ'as al cent kvin'dek. Al ili al'iĝ'is la pastr'a moŝt'o William Barb'er la 2-'a, lok'a gvid'ant'o de la Naci'a Asoci'o por Avanc'ad'o de kolor'haŭt'ul'o'j ( National Association for the Advancement of Colored People, NAACP ), kiu organiz'as semajn'a'j'n kun'ven'o'j'n por denunc'i la sub'prem'a'n politik'o'n de la nov'a respublik'an'a guberni'estr'o Patrick McCrory, kiu respond'ec'as pri mil'o da arest'o'j de manifestaci'ant'o'j ek'de li'a en'funkci'iĝ'o en januar'o 2013.

Kun si'a kontur'o de kolos'o iom'et'e volb'it'a de la artr'oz'o kaj kun si'a potenc'a bas'a voĉ'o, kiu respekt'ig'as la urb'a'n bru'o'n, la pastr'o Barb'er al'parol'as la amas'o'n antaŭ la KFC. Egal'e, dir'as li, kiom da labor'hor'o'j li akumul'is: neniam salajr'ul'o de rapid'manĝ'a restoraci'o ating'as la sojl'o'n de sufiĉ'a en'spez'o. Kio'n la strik'ant'o'j postul'as, al'don'as li, est'as la rajt'o “ĝu'i la frukt'o'n de si'a labor'o”. La esprim'o ne est'is elekt'it'a hazard'e: ĝi trov'iĝ'is inter la postul'o'j de la nigr'ul'o'j'n en la sud'a'j federaci'a'j ŝtat'o'j post la fin'o de la sklav'ism'o. La alud'o far'iĝ'as klar'a, kiam la orator'o al'don'as: “Mi ven'is ĉi tie'n por dir'i al vi, ke tiu frukt'o est'as putr'a. La frukt'o est'as putr'a kiam vi labor'as en KFC kaj kiam vi pov'as apenaŭ pag'i la kok'id'aĵ'o'n kiu'n vi prepar'as. La frukt'o est'as putr'a kiam vi'a labor'o konsist'as en nutr'i ali'a'j'n hom'o'j'n, sed kiam ĝi ne ebl'ig'as al vi nutr'i vi'a'j'n propr'a'j'n infan'o'j'n.”

Mult'a'j afer'o'j est'is skrib'it'a'j pri la sen'precedenc'a soci'a mov'ad'o, kiu tra'bala'is la sektor'o'n de la rapid'manĝ'a'j restoraci'o'j en Uson'o de pli ol jar'o, de Pensilvani'o ĝis la ŝtat'o Novjork'o, de Rhodes Island ĝis Sud- Karolinio, kaj kiu kulmin'is, la 5-'a'n de decembr'o 2013, per naci'a strik'o en pli ol cent urb'o'j de la land'o. Sed kio'n oni spert'is tiu'n tag'o'n en Nord- Karolinio, tio ne est'is strik'o en la tradici'a senc'o. En ali'a'j ŝtat'o'j la labor'ĉes'ig'o'j, sub'ten'at'a'j de la potenc'a sindikat'o de dung'it'o'j de la serv'o'sektor'o (Servic'e Employees International Uni'o'n, SEIU ), est'is sufiĉ'e amas'a'j por kaŭz'i la ferm'o'n de mult'a'j establ'o'j. Nenio tia okaz'is en Durham kaj Raleigh , kie la batal'o lim'iĝ'is al sporad'a'j kolektiv'a'j protest'o'j. Ĉi tie, tre mal'mult'a'j dung'it'o'j ĉes'ig'is la labor'o'n. Kaj neniu sindikat'o help'is ili'n: la sol'a organiz'it'a sub'ten'o ven'is de kolektiv'o de defend'o de la loĝ'ant'o'j, Action NC .

Do ne ver'e mir'ig'as, ke la labor'ist'o'j de la rapid'manĝ'o renkont'it'a'j tiu'n tag'o'n en Nord- Karolinio, ŝajn'as absolut'e nenio'n sci'i pri la praktik'o'j de labor'ist'a organiz'aĵ'o. Kiel strik'ant'in'o konced'is, mal'komfort'e sur si'a'j alt'a'j kalkan'o'j, la konflikt'o surpriz'is ili'n. Neniu est'is prepar'it'a por la korp'a defi'o de strik'posten'o. Ankaŭ neniu serioz'e pens'is mal'instig'i la konsum'ant'o'j'n tra'ir'i la pord'o'n de la establ'o. Kaj kiam la varm'o far'iĝ'is sufok'a, cert'a'j strik'ant'o'j ne hezit'is re'ven'i mem en si'a'n labor'lok'o'n por mend'i trink'aĵ'o'n. La plej mult'a'j ceter'e eĉ ne dum sekund'o imag'is, ke ili'a ag'o pov'us al'tir'i la fulm'o'j'n de ili'a dung'ist'o ‒ problem'a naiv'ec'o, sed logik'a en ŝtat'o, kie la sindikat'a'j rajt'o'j preskaŭ tut'e ne ekzist'as. Nord- Karolinio hav'as efektiv'e la plej mal'alt'a'n kvot'o'n de sindikat'ec'o de Uson'o.

La plend'motiv'o'j, mal'e, est'is tut'e solid'a'j. Kun nigr'a rob'o kaj krucifiks'o* ĉe la kol'o, s -in'o Willietta Dukes hav'as unu mizer'e pag'at'a'n dung'o'n post la ali'a en franĉiz'it'a'j* rapid'manĝ'ej'o'j. Ŝi dir'as est'i si'n'don'em'a al si'a labor'o kaj zorg'em'a kontent'ig'i la klient'o'n. Sed post dek ses jar'o'j en la vapor'o de frit'ole'o kaj en pri'zorg'ad'o de si'a'j infan'o'j, ŝi daŭr'e ne hav'as rimed'o'j'n por akir'i loĝ'ej'o'n. Ŝi loĝ'as ĉe si'a plej aĝ'a fil'o en ties gast'ĉambr'o. Ŝi dir'as, ke dum'e ŝi'a'j dung'ist'o'j bru'e gratul'as si'n pro la krom'aĵ'o'j'n kiu'j'n ili ricev'as. Iu'n tag'o'n la ĉef'o de ŝi'a skip'o konfid'is al ŝi la teĥnik'o'n redukt'i la stres'o'n: vesper'e, en la dom'o, mal'streĉ'iĝ'i en varm'a ban'o. “Dum mi eĉ ne hav'as dom'o'n!”, suspir'as s -rin'o Dukes. Antaŭ ne'long'e ŝi'a direkt'ej'o send'is al ŝi poŝt'aĵ'o'n ‒ liver'it'a'n per FedEx ‒ en kiu ĝi avert'is ŝi'n kontraŭ la fi'ec'o de la sindikat'o'j ...

*  Sign'o de la krist'an'a kred'o (simbol'o de la kruc'o sur kiu ĝi'a fond'int'o est'is mort'ig'it'a). - vl
*  Angl'ism'o, kun la signif'o, ke firma'o rajt'as uz'i la mark'o'n de entrepren'o por komerc'i per var'o'j laŭ ties recept'o'j. Vd la tri'a'n signif'o'n de la vort'o en Vikipedio . - vl

S -in'o Luci'a Garcia konduk'is si'a'n 6-jar'a'n fil'o'n al la strik'posten'o de Burger King . Ŝi labor'as en antaŭ'urb'a McDonalds , kie la bon'a sort'o atribu'is al ŝi 7,95 dolar'o'j'n hor'e ‒ 70 cent'on'o'j'n pli ol la minimum'a salajr'o. Malgraŭ tiu privilegi'o, kaj kvankam ŝi'a edz'o ankaŭ labor'as, ŝi kaj ŝi'a famili'o manĝ'as ĝis'sat'e nur dank'e al la nutr'aĵ'pak'aĵ'o'j de la eklezi'o. La pint'o de absurd'o por iu kiu la tut'a'n tag'o'n serv'as hamburger-'o'j'n. “Tio mal'ĝoj'ig'as, ŝi konfes'as, ĉar tio hont'ig'as mi'a'j'n fil'in'o'j'n.”

Ĉiu'j jam sci'as pri la salajr'o'politik'o kiu reg'as en la rapid'manĝ'ej'o'j, kiu'j dung'as dek tri milion'o'j'n da hom'o'j en Uson'o. Ĉiu kon'as ankaŭ la argument'o'n, per kiu ili vol'as prav'ig'i tiu'n politik'o'n: la dung'it'o'j est'as ĉef'e sen'diplom'a'j jun'ul'o'j, ili ne bezon'as zorg'i pri famili'o kaj spert'as tiu'n unu'a'n dung'o'n kiel ŝanc'o'n por al'ir'i al pli en'spez'ig'a situaci'o. Resum'e, labor'i en rapid'manĝ'ej'o est'as, laŭ ili, ia serv'o al la naci'o, nun'temp'a versi'o de la milit'serv'o, kiu'n far'is ni'a'j antaŭ'ul'o'j.

La situaci'o de la dung'it'o'j de tiu branĉ'o en Nord- Karolinio montr'as la vant'ec'o'n de tiu infan'rakont'o. Oft'e tem'as pri plen'kresk'ul'o en matur'a aĝ'o, krom'e famili'a'j patr'o'j aŭ patr'in'o'j. Almenaŭ unu strik'ant'o inter la pri'demand'it'o'j en Raleigh est'is universitat'a diplom'it'o. Labor'o est'as labor'o, kaj en tiu'j ĉi temp'o'j de mal'abund'o, tiu'j restoraci'o'j kun kri'ant'a'j ŝild'o'j, kiu'j liver'as nutr'aĵ'o'n ja mizer'kvalit'a'n, sed je al'ir'ebl'a'j prez'o'j, est'as por mult'a'j la sol'a dispon'ebl'a pan'akir'a labor'o, sen'de'pend'e de la aĝ'o kaj de la kvalifik'o.

Tiu'j, kiu'j uz'as la lingv'a'j'n element'o'j'n de la mastr'ar'o de la rapid'manĝ'ej'o'j, hav'as nenia'n ide'o'n pri la konsider'ind'a klopod'ad'o de la mastr'ar'o por ten'i la salajr'o'j'n al tiom mal'alt'a nivel'o. Fakt'e la salajr'o'kondiĉ'o'j trud'at'a'j al la person'ar'o est'is el'labor'it'a'j kun ne mal'pli diligent'eg'a zorg'em'o ol la recept'o'j de la hamburger-'o'j aŭ la kovr'il'o'j de la karton'a'j glas'et'o'j. Ili de'ven'as el inĝenier'art'o destin'it'a far'i la labor'ist'o'j'n sam'e inter'ŝanĝ'ebl'a'j kiel la botel'et'o'j'n de majonez'o.

En si'a libr'o Fast Food Nation *, la ĵurnal'ist'o Eric Schlosser pri'skrib'as mani'a'n konkur'o'n al norm'ig'ad'o. La nutr'aĵ'o'j al'ven'as frost'ig'it'a'j al la restoraci'o antaŭ ol est'i kuir'ot'a'j de fid'ind'a'j maŝin'o'j, kies uz'ad'o bezon'as nenia'n apart'a'n kvalifik'o'n. “Labor'posten'o'j intenc'e “sen'kvalifik'it'a'j” est'as proviz'ebl'a'j per mal'mult'e'kost'a'j labor'ist'o'j, skrib'as la ĵurnal'ist'o. La de'pend'o vid'e al la labor'ist'o aŭ de la labor'ist'in'o est'as konsider'ind'e mild'ig'it'a per la facil'o per kiu li aŭ ŝi est'as anstataŭ'ig'ebl'a.”

*  Eric Schlosser, Fast Food Nation : The Dark Sid'e of the All - American Meal (“La land'o de rapid'manĝ'ej'o'j: la mal'lum'a flank'o de tip'e uson'a manĝ'aĵ'o”), Houghton Mifflin, Boston'o, 2001.

Tiu'rilat'e la nom'o “restoraci'o” montr'iĝ'as mal'taŭg'a: la industri'ist'o'j de tiu branĉ'o mem prefer'as don'i al ĝi la termin'o'n “nutr'aĵ'sistem'o”. Ne neces'as dir'i, ke en tia sistem'o la sindikat'o'j ne est'as bon'ven'a'j. Laŭ Schlosser, McDonalds hav'is en la 1960-'a'j kaj 1970-'a'j jar'o'j “flug'ant'a'n taĉment'o'n” de super'a'j kadr'ul'o'j task'it'a'j sufok'i ĉia'n em'o'n de sindikat'iĝ'o en ĉiu'j part'o'j de la land'o. Pli last'a'temp'e, en 2009, la Naci'a Asoci'o de Restoraci'o'j ( NRA) far'is bru'a'n kampanj'o'n kontraŭ leĝ'projekt'o, kiu vol'is facil'ig'i la star'ig'o'n de sindikat'o'j en la entrepren'o'j. La mastr'o'j de la hamburger hav'as ankaŭ arme'o'n de tim'ind'a'j prem'grup'ist'o'j, inter kies unu'a rang'o trov'iĝ'as s - ro Richard Berm'a'n, la fond'int'o de la Centr'o por la liber'ec'o de la konsum'ant'o, kiu inund'as la komunik'il'o'j'n per kontraŭ'sindikat'a'j akuz'o'j kaj de pled'o'j favor'e al la ne'ced'ebl'a rajt'o plen'ŝtop'i si'n per nutr'aĵ'o mal'util'a al la san'o.

Ĝeneral'e la uson'an'o'j ador'as la entrepren'ist'o'j'n kiu'j norm'ig'as si'a'n nutr'aĵ'o'n. Ili'a kolektiv'a bild'o est'as satur'it'a de celebr'ad'o de la grand'a'j patriot'o'j de nutr'aĵ-eduk'ad'o: la pionir'o de la hamburger je 15 cent'on'o'j, la invent'int'o de la fals'e meksik'a gastronomi'o, la geni'o de la pic'o fin'bak'it'a en tri'dek sekund'o'j, la konstru'int'o de kvar'etaĝ'a sandviĉ'o, ktp. Ĉiu'j glor'a'j bon'far'ist'o'j kaĵol'at'a'j de la komunik'il'o'j kaj kies memor'aĵ'o'j est'as avid'e aĉet'at'a'j en la libr'o'vend'ej'o'j kaj al kiu'j la kandidat'o'j de prezid'ant-elekt'o'j neniam forges'as prezent'i si'a'j'n omaĝ'o'j'n. Iu'j ceter'e eĉ mem konkurs'is por la Blank'a Dom'o ...

Kaj krom'e ekzist'as la trup'o de iom mal'pli hero'a'j et'mastr'o'j, nom'at'a'j la franĉiz'ig'iĝ'int'o'j, kiu'j met'as si'a'n ambici'o'n en la serv'o'n de mark'o kaj de sistem'o koncept'it'a de iu ali'a. Cert'e ili neniam spert'os la glor'o'n de Harland Sanders, la fond'int'o de la imperi'o KFC ; tamen, ili ankaŭ bril'as per si'a individu'ism'o kaj si'a sent'o de iniciat'o, kun kiu ili dediĉ'as si'n sen'ĉes'e al ia nov'a koncept'o de pic'o en eskim'a stil'o aŭ de glace'ig'it'a dolĉ'aĵ'o kun havaj'a gust'o. Ankaŭ tiu'j'n Uson'o am'as. Ĉu ili ne est'as part'o de “ni'a'j najbar'o'j”, kiel emfaz'is ĉef'artikol'ist'o de Fox News incit'eg'it'a de la strik'mov'ad'o en la rapid'manĝ'ej'o'j? Kial ne re'kon'i ke ili “energi'e labor'is dum si'a tut'a viv'o kaj risk'is si'a'n propr'a'n mon'o'n” por prosper'ig'i la uson'a'n rev'o'n, kiel memor'ig'is kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e ali'a koment'ist'o de la sam'a ĉen'o?

Tiu'j mit'o'j est'as potenc'a arm'il'o. S - ro Williard (“ Mitt ”) Romney memor'is tio'n dum la elekt'o'kampanj'o de 2012. En parol'ad'o, kiu'n li far'is en Ĉikag'o, la respublik'an'a kandidat'o por la Blank'a Dom'o ekzalt'is la “entrepren-spirit'o'n” de James John Liautaud, la fond'int'o de la ĉen'o Jimmy Johns Gourmet Sandwiches. Li post'e preciz'ig'is, ke la gran'a'j hom'o'j kun tia hard'it'ec'o “atend'as nenio'n de la ŝtat'o”, ĉar ili prefer'as [“kalkul'i pri si mem kaj dir'i al si: “Kio'n mi pov'as far'i por pli'bon'iĝ'i? Kio'n mi pov'as far'i por real'ig'i la projekt'o'j'n kiu'j'n mi koncept'as por mi mem kaj por mi'a famili'o?””

Se la adept'o'j de la person'a dis'volv'iĝ'o per la nutr'aĵ'sistem'o “atend'as nenio'n de la ŝtat'o”, la ŝtat'o, mal'e, eg'e kalkul'as kun ili. Tio'n pruv'as la voj'o'j, la rub'aĵ'kolekt'o'j kaj la prunt'aĵ'o'j je mal'alt'a interez'o kiu'j'n ĝi sen'pag'e dispon'ig'as al ili. Al'don'iĝ'as pli ne'atend'it'a mask'it'a subvenci'o. En Nord- Karolinio kiel en la ceter'a land'o, mult'a'j salajr'ul'o'j de la rapid'manĝ'ej'o'j ‒ se ne la pli'mult'o ‒ ricev'as el la publik'a potenc'o nutr'aĵ'kupon'o'j'n aŭ ali'a'j'n form'o'j'n de donac'o en natur'aĵ'o. Kiam la labor'ist'o'j montr'as, ke ili ne pov'as viv'i per 7,25 dolar'o'j hor'e, tio tut'e ne est'as el'pens'aĵ'o: ili est'as efektiv'e ne kapabl'a'j viv'i per la minimum'a salajr'o, kaj eĉ mal'pli “real'ig'i” ia'n ajn projekt'o'n. Resum'e, la reg'ist'ar'o uz'as la mon'o'n de la impost'pag'ant'o por mal'ebl'ig'i ke ili mort'u pro mal'sat'o kaj por komplez'i ili'a'j'n dung'ist'o'j'n en la ĝu'ad'o de la tiel ricev'at'a'j profit'o'j.

Oni sci'as, kiel funkci'as la gigant'o'j de la rapid'manĝ'ej'o: ili akumul'as ekster'ordinar'a'j'n profit'o'j'n, distribu'as mal'bon'kvalit'a'n nutr'aĵ'o'n kaj don'as al si'a'j lok'a'j ĉef'o'j princ'a'j'n plus'o'j'n. Krom'e ili pli kaj pli oft'e aparten'as al pensi'fondus'o'j aŭ al grup'o'j de spekul'ist'o'j kiu'j kaŭz'is la sen'fin'a'n kriz'o'n pro kiu tiom da labor'ist'o'j hav'as nun jam neniu'n ali'a'n elekt'o'n ol pet'i ĵet'ebl'a'n dung'o'n en ili'a'j frit'ej'o'j.

La kaz'o de Burger King perfekt'e ilustr'as tiu'n meĥanism'o'n. La iam'a uson'a numer'o du de la hamburger est'as hodiaŭ jam nur lud'il'o en la man'o'j de la bank'ist'o'j. Akir'it'a en 1997 de Diageo , mult'naci'a entrepren'o pri alkohol'o, Burger King est'is re'vend'it'a en 2002 al financ'a konsorci'o, kiu inklud'as Goldman Sachs kaj Bain Capital , la invest'fondus'o kre'it'a de s - ro Romney. En la jar'o 2010 ĝi pas'is sub la reg'ad'o'n de la uson-brazil'a fondus'o 3 G Capital , kiu mal'prosper'ig'is ĝi'n tiom ke ĝi ankoraŭ pen'as por re'lev'iĝ'i. Long'a kaj dolor'a konflikt'o kun si'a'j salajr'ul'o'j pov'as nur bon'fart'ig'i ĝi'n.

Simil'a'j ekzempl'o'j abund'as. La ĉen'o de frit'it'a'j kok'id'o'j Bojangles unu'e ekscit'is la avid'o'n de Falfurrias Capital Partners antaŭ ol est'i en'glut'it'a de la invest'fondus'o Advent International . Su'n Capital Partners posed'as la ĉen'o'j'n Friendlys, Captain Ds, Johnny Rockets kaj Boston Mark'et. Fog Cutter Capital Group kaj Consumer Capital Partners aĉet'is respektiv'e Fatburger kaj Smashburger . Roak Capital , si'a'vic'e propriet'ul'o de Arbys , de Cinnabon , de Carvel kaj de Moes Southwest Grill , ĝi'a avid'o je tiu ĉen'o logik'e konduk'is ĝi'n pli'e al akir'o de kompani'o de rub'aĵ'kolekt'ad'o, Waste Pro.

Eĉ la franĉiz'iĝ'int'o'j, kiu'j hav'as la afabl'a'n rapid'manĝ'ej'o'n (“fast food) ĉe la strat'angul'o, jam ne ver'e est'as simpl'a'j “najbar'o'j”. Ankaŭ ĉe ili la siren'o'j de Wall Street venk'is la am'o'n je gras'odor'o. La plej grand'a franĉiz'it'o de Burger King est'as komerc'a kompani'o kun sid'ej'o en Sirakuz'o, en la ŝtat'o Novjork'o, kiu hav'as ne mal'pli ol kvin'cent ses'dek ses rapid'manĝ'ej'o'j'n. Ĝi'a prezid'ant'o en'poŝ'ig'is proksim'um'e du milion'o'j'n da dolar'o'j en 2011, inkluziv'e de akci'o'j. Ali'a ag'ant'o de Burger King , Strategic Restaurants , fal'is en la mon'uj'o'n de la invest'fondus'o Cerber'us Capital Management , kiu kolekt'as part'o'pren'o'j'n en proksim'um'e tri'cent entrepren'o'j de la tut'a mond'o. Pizza Hut si'a'vic'e ced'is si'a'n ĉef'a'n franĉiz'o'n al Merrill Lynch , kiu post'e re'vend'is ĝi'n al la fondus'o Olympic Growth fund V . Dum'e, la rent'ul'o'j de Valor Equity tranĉ'is al si pec'o'n de Little Caesar kaj de DunkinDonuts tra si'a fili'o Sizzling Platter .

Sur la nivel'o de la mark'o'j kiel sur tiu de ili'a'j franĉiz'o'j, la mastr'ar'o de la rapid'manĝ'a sistem'o de Nord- Karolinio silent'eg'as pri la strik'o de la last'a somer'o. Pro simpl'a kial'o: menci'i la mal'kontent'o'n de ĝi'a labor'ist'ar'o damaĝ'int'us la bild'o'n de sektor'o zorg'em'a aper'i kiel forĝ'ist'o'j de famili'a feliĉ'o. Nenio ronĝ'as la reputaci'o'n de restoraci'o pli ol koler'a kelner'in'o posten'ig'it'a antaŭ la en'ir'ej'o kiu plend'as ĉar ŝi ne pov'as vakcin'i si'a'n ses'jar'a'n infan'o'n pro mank'o de en'spez'o'j.

La mut'ad'o de la ĉen'o tamen ne mal'help'is ĝi'n send'i al la front'o si'a'j'n gard'hund'o'j'n. La strik'o apenaŭ komenc'iĝ'is, kiam la Institut'o pri Dung'politik'o, unu el la prem'grup'o'j gvid'at'a'j de s - ro Berm'a'n, aper'ig'is plen'a'n paĝ'o'n en la Wall Street Journal . Super la fot'aĵ'o de japan'a kuir'ej'a robot'o, reklam'mesaĝ'o proklam'is, ke la ag'o de la strik'ant'o'j est'as “ne batal'o kontraŭ la estr'o'j, sed batal'o kontraŭ la teĥnologi'o”. La labor'ist'o'j ja kompren'is la alud'o'n: en la kaz'o de ili'a obstin'o oni pov'us ankaŭ sen'problem'e rezign'i pri ili, per instal'o de aŭtomat'o'j en ĉiu'j rapid'manĝ'ej'o'j de la land'o.

S - ro Berm'a'n ne mal'prav'as. La ĵurnal'ist'o'j est'is anstataŭ'ig'it'a'j per blog'ist'o'j, la labor'ist'o'j per robot'o'j, la universitat'a'j profesor'o'j per asist'ant'o'j kaj per inter'ret'a'j kurs'o'j. Kial la di'o de efik'ec'o halt'us sur tiu bon'a voj'o? Oni volont'e propon'us al la politik'a'j gvid'ant'o'j en'skrib'i si'n en tiu list'o ...

En Nord- Karolinio la rapid'manĝ'ej'o nask'is legend'a'n histori'o'n. Boddie - Noell est'as la unu'a entrepren'o kiu invest'is en mal'ferm'o de Hardees , nom'o de ĉen'o kiu vend'as mal'mult'e'kost'a'j'n hamburger-'o'j'n kopi'it'a'j'n de tiu'j de McDonalds . Dum plur'a'j jar'o'j ĝi far'iĝ'is la plej grand'a franĉiz-firma'o de tiu mark'o en Uson'o. Strang'e, ĝi ne est'is aĉet'it'a de pensi'fondus'o kaj neniam minac'is si'a'n person'ar'o'n anstataŭ'ig'i ĝi'n per robot'o'j. Tio est'as famili'a afer'o, kies deviz'o ‒ “Ni kred'as en la hom'o'j” ‒ ŝajn'as est'i sincer'a. Ĝi flat'as si'n est'i star'ig'int'a pastr'a'n ofic'o'n task'it'a'n “sub'ten'i dung'it'o'j'n kiu'j hav'as person'a'j'n aŭ profesi'a'j'n zorg'o'j'n”. Tiu'j vid'ebl'e ne mal'aper'is, ĉar plur'a'j salajr'ul'o'j de la entrepren'o al'iĝ'is al la strik'posten'o'j de Burger King . Boddie - Noell est'as ankaŭ propriet'ul'o de plant'ej'o. Situ'ant'a en la proksim'ec'o de Naŝvilo (Tenesi'o), la teren'o de Ros'e Hill est'as kron'it'a de burĝ'a kamp'ar'dom'o konstru'it'a fin'e de la 18-'a jar'cent'o de la antaŭ'ul'o'j de la famili'o Boddie. La bon'a'j kaj la mal'bon'a'j moment'o'j en ĝi'a histori'o ilustr'as la sort'o'ŝanĝ'o'j'n de la uson'a kapital'ism'o.

La famili'o Boddie vend'is Ros'e Hill en la plej mal'bon'a moment'o de la depresi'o de la 1930-'a'j jar'o'j, kiu ne domaĝ'is eĉ la unu el'cent'o'n de la plej'riĉ'ul'o'j. Ĝi pov'is re'aĉet'i si'a'n bien'o'n en 1979 dank'e al la en'spez'o'j de la Hardees . Do, la mirakl'a inter'ven'o de la rapid'manĝ'ej'a sistem'o ebl'ig'is al la hered'ant'o'j re'akir'i si'a'n perd'it'a'n paradiz'o'n. Hodiaŭ la burĝ'a kamp'ar'dom'o est'is trans'form'it'a en konferenc'ej'o'n. Ĝi akcept'as ankaŭ edz'iĝ'fest'o'j'n por adept'o'j de la sud'ŝtat'a folklor'o.

Ale'o bord'at'a de flor'ant'a'j ne'forges'u'min'o'j'n gvid'as la vizit'ant'o'n ĝis ornam'it'a fer'pord'eg'o kun la blazon'o de la Boddie -dinasti'o. Iom post'e, fe'ec'a nobel'dom'o kun sen'makul'e blank'a'j mur'o'j kaj kun antaŭ'pord'o perfekt'e blu'a, kaj sub'ten'at'a de kvar majest'a'j kolon'o'j. Oni prem'as la sonor'il'o'n, sed nenio mov'iĝ'as. Ros'e Hill ŝajn'as est'i tut'e sen'hom'a. Vid'i tiu'n luks'a'n rest'ad'ej'o'n tiel ne'loĝ'at'a en tiu'j tag'o'j de strik'o, tio aper'ig'as ali'a'n vizi'o'n, tiu'n de mond'o en kiu la labor'ist'o'j est'as tut'e mal'aper'int'a'j. Ili cert'e daŭr'e montr'os rid'et'a'n vizaĝ'o'n en la ŝild'o'j de la entrepren'o'j, sed la teĥnologi'o kaj la merkat'o far'is ili'n definitiv'e inter'ŝanĝ'ebl'a'j.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Nord'kore'a televid'o, ali'a mond'o

La NORD'KORE'A TELEVID'O, sistem'e ĉe'est'a en la publik'a'j lok'o'j, kaj ĝeneral'e en la loĝ'ej'o'j de la urb'an'o'j, far'as ĉio'n por neniam surpriz'i. Oni vid'as tie preciz'e tio'n, kio'n oni pov'as vid'i kaj aŭd'i se oni ir'as al teatr'o — popol'ism'a pec'o kun ideologi'a mesaĝ'o — aŭ al koncert'o — de arme'a'j ĥor'o'j. Oni regal'as la spekt'ant'o'n per la sam'a'j mal'nov'a'j film'o'j kiu'j'n oni prezent'as en la kin'ej'o. Ĉio kio koncern'as la viv'o'n de la land'o, mal'e, lim'iĝ'as al politik'o kaj montr'iĝ'as en pozitiv'a lum'o.

La ŝtat'a tut'land'a televid'o send'as dek du hor'o'j'n tag'e. En la program'o, iu'n dimanĉ'o'n inter ali'a'j: nov'aĵ'inform'o'j, popol'kant'o'j, ĉin'a felieton'o pri la kontraŭ'japan'a milit'o, ali'a'j popol'kant'o'j kun politik'a'j tekst'o'j (“Ho bedaŭr'at'a gvid'ant'o”, “Ho mi'a nask'iĝ'land'o”, ktp), s - ro Kim Jong -un mal'ferm'as kvin mil loĝ'ej'o'j'n rezerv'it'a'j'n al la scienc'ist'o'j kaj du alt'a'j'n loĝ'dom'o'j'n por la profesor'o'j de la universitat'o Kim Il- sung, arme'a koncert'o por celebr'i la naci'a'n fest'o'n, sport'o, kanzon'o'j, infan'rakont'o'j, dokument'film'o pri animal'o'j, propagand'a resum'o de la antaŭ'a'j tag'o'j (parad'marŝ'o'j, spektakl'o'j), post'e kaj maŝ'e, ceremoni'o'j de la 9-'a de septembr'o — fond'o'tag'o de la Demokrati'a Popol'respublik'o Korei'o ( DPRK) —, raport'aĵ'o pri la popol'a eduk'ad'o — ia plu'a kler'ig'ad'o —, lukt'o'turnir'o por knab'o'j, re'e inform'o'j, post'e teatr'o kaj arme'a'j ĥor'o'j (la sam'a'j kiel maten'e). Vesper'e, mal'nov'a film'o. Laŭ la last'a'j nov'aĵ'o'j, la film'reĝisor'o'j pov'os baldaŭ far'iĝ'i sol'e respond'ec'a'j pri si'a buĝet'o kaj si'a scen'ar'o, kondiĉ'e ke ili fin'e far'u interes'a'j'n film'o'j'n. Tio pov'us est'i reform'o esenc'a.

La tag'o'j de la semajn'o don'as apenaŭ pli da vari'ec'o, kun prefer'o por scienc'a'j el'send'o'j, tendenc'o kiu respond'as al la retor'ik'o de la naci'a politik'o: ĉio'n por la scienc'o. Mesaĝ'o pri mal'ferm'o'j: far'iĝ'u scienc'ist'o'j, vi ĝu'os aprez'ind'a'j'n avantaĝ'o'j'n.

En si'a tradici'a kostum'o, la prezent'ist'in'o'j, aŭ kelk'foj'e vir'prezent'ist'o'j, de la televid'a'j gazet'o'j uz'as ton'o'n de bombast'a deklam'o kiam ili el'vok'as la grand'a'n gvid'ant'o'n kaj ties far'o'j'n: ĉiam pli fort'a, pli kar'a, pli larĝ'a. Oni dir'as per la sam'a vort'o la land'o'n kiu'n oni hav'as kaj la land'o kiu'n oni vol'as. Don'i negativ'a'n inform'o'n est'as ne'pens'ebl'a. Amik'o, kiu'n mi demand'is ĉu la membr'ec'o en la Parti'o de la Labor'ist'o'j implic'as ĉe'est'i en kun'ven'o'j, respond'is surpriz'it'e: “Tio ne neces'as, la televid'o don'as la lini'o'n.”

Spit'e al tim'em'a'j prov'o'j el'send'i debat'o'j'n, en kiu'j la part'o'pren'ant'o'j mal'bon'e deklam'as tekst'o'n kiu'n ili est'is lern'int'a'j parker'e, kiel esper'i ke kun si'a'j ted'a'j proklam'o'j, si'a total'a for'est'o de rekt'a'j el'send'o'j, la ĉef'a nord'korei'a televid'ĉen'o pov'us ŝanĝ'iĝ'i? Eĉ la karaoke'o'j*, kiu'j inter'romp'as ĉiu'j'n program'o'j'n, ne ŝanĝ'iĝ'is, kun la escept'o ke ili nun celebr'as s - ron Kim fil'o'n anstataŭ la patr'o'n.

*  Kanzon'o'j, en kiu aŭd'ebl'as nur la orkestr'a muzik'o laŭ kiu oni dev'as kant'i kon'at'a'n kanzon'o'n. - vl

Tamen est'iĝ'is ali'a televid'ĉen'o, Mansudae , en 2013. Dek hor'o'j'n tag'e, vendred'e, sabat'e kaj dimanĉ'e, ĝi el'send'as ekster'land'a'j'n film'o'j'n, tre oft'e el la iam'a orient'a blok'o, kaj sport'o'n. Nenia'j prezent'ist'in'o'j, nek nov'aĵ'inform'o'j, nek oficial'a'j mal'ferm'o'j: Mansudae hav'as klar'a'n sukces'o'n.

Sed la ver'a ŝanĝ'iĝ'o, se juĝ'i laŭ la sekv'a'tag'a'j konversaci'o'j, ven'as el la dimanĉ-vesper'a el'send'o. Ĝi don'as inter'naci'a'j'n nov'aĵ'o'j'n, per raport'aĵ'o'j prunt'it'a'j el divers'a'j ekster'land'a'j televid'o'j. Last'a'n oktobr'o'n, la german'a'j elekt'o'j, la pasi'o de la rus'a prezid'ant'o Vladimir Putin por arm'il'o'j, la hezit'o'j de Ukrain'o inter Eŭrop'o kaj Rusi'o, la teror'ism'o en Kenj'o, la atenc'o'j en Irak'o, la sekv'o'j de la sink'o de la ŝip'o Costa Concordia en Itali'o, la aŭt'o-ekspozici'o de Frankfurt'o. Do, sufiĉ'e mal'proksim'a de la ne'sci'o, kiu'n oni kutim'e supoz'as ĉe la nord'kore'o'j.

Patrick MAURUS.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ador'at'a de la loĝ'ant'ar'o, la industri'o de “hamburger” kaj de frit'it'a kok'id'aĵ'o mal'sat'ig'as si'a'j'n labor'ist'o'j'n

Kulp'ig'i la mal'riĉ'ul'o'j'n

KIOM VAŜINGTON'O el'spez'as por cert'ig'i la plu'viv'ad'o'n de la labor'ist'o'j kaj sam'temp'e garanti'i la konkurenc'kapabl'o'n de la hamburger-'o'j?* Laŭ la Naci'a Leĝ'projekt'o pri Dung'o ( NELP laŭ la angl'a), ne'reg'ist'ar'a organiz'aĵ'o, kiu defend'as la rajt'o'j'n de la modest'a'j salajr'ul'o'j, la help'program'o'j por dung'it'o'j de la rapid'manĝ'ej'o'j kost'as 7 miliard'o'j'n da dolar'o'j jar'e. Tia subvenci'o al la mastr'ar'o pov'as ŝok'i en land'o, kiu vid'is tiom da labor'ist'o'j en'marĉ'iĝ'i en la mal'riĉ'ec'o'n dum la last'a'j kvin jar'o'j. La mal'trankvil'o de la uson'an'o'j pri tio tamen nur mal'rapid'e trov'as politik'a'n esprim'iĝ'o'n. La demokrat'a pli'mult'o en la senat'o kaj la ĉirkaŭ'aĵ'o de la prezid'ant'o Barack Obama ja anonc'is ke ili sub'ten'as la ide'o'n alt'ig'i la minimum'a'n salajr'o'n al 10 dolar'o'j hor'e; sed ili'a et'anim'ec'o kaj la obstrukc'o de la respublik'an'o'j ankaŭ pri tio blok'as ĉia'n progres'o'n.

*  Vd Thomas FRANK: Kiam la dung'it'o'j de la rapid'manĝ'ej'o “fast food romp'as pec'o'n de la uson'a rev'o.

La dekstr'ul'ar'o est'as efektiv'e obsed'at'a de la tim'o, ke la nun'a kriz'o pov'as kaŭz'i politik'a'j'n sku'o'j'n simil'a'j'n al tiu'j, kiu'j stamp'is la Grand'a'n Depresi'o'n en la 1930-'a'j jar'o'j. Pro tio ĝi furioz'e kulp'ig'as la mal'riĉ'ul'o'j'n kaj ig'as tiu'j'n port'i la kost'o'j'n de la recesi'o. En la okul'o'j de la konservativ'ul'o'j, la ekzist'o de labor'ist'o'j tiom mal'bon'e pag'at'a'j ke ili ne pov'as trans'viv'i sen la sub'ten'o'j de la reg'ist'ar'o tut'e ne signif'as ke ili dev'us ricev'i pli bon'a'n salajr'o'n aŭ praktik'i si'a'j'n sindikat'a'j'n rajt'o'j'n, sed mal'e ke oni dev'as for'ig'i ... la help'o'j'n de la reg'ist'ar'o.

En oktobr'o 2013 la respublik'an'o'j, en la ĉambr'o de reprezent'ant'o'j [la Kongres'o] ‒ kie ili est'as la pli'mult'o ‒ decid'is tekst'o'n, kiu drast'e lim'ig'as la program'o'j'n de nutr'aĵ'kupon'o'j. Ebl'e ili imag'as, ke per dis'pec'ig'o de la last'a'j help'rimed'o'j ili instig'os la labor'ist'o'j'n kalkul'i pli “pri si mem”.

Thomas FRANK.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

En Nord-Korei'o la ekonomi'o antaŭ'as la politik'o'n Aŭ: La drak'o Nord-Korei'o vek'iĝ'as

RE'FOJ'E la Demokrati'a Popol'respublik'o Korei'o ( DPRK) aper'is titol'paĝ'e en la inter'naci'a gazet'ar'o, kun ĉi-foj'e la arest'o, en plen'a kun'ven'o de la politik'buro'o, de la onkl'o de la gvid'ant'o Kim Jong -un, post'e li'a proces'o kaj ekzekut'iĝ'o, ĉio en'e de kvar tag'o'j. Nask'it'a en 1946, kaj do relativ'e jun'a laŭ la lok'a'j kriteri'o'j, Jang Song - thaek est'is oft'e konsider'at'a kiel la numer'o du de la reĝim'o. Li “far'is ribel'aĵ'o'j'n”, leg'ebl'is en la lok'a gazet'ar'o. La spec'o de krim'o, pri kiu li est'is akuz'it'a, daŭr'e ne est'is preciz'ig'it'a, kio don'as kredit'o'n al la ide'o de politik'a kondamn'o. Cert'a'j okcident'a'j koment'ist'o'j prezent'is la vir'o'n kiel mal'fidel'a'n edz'o'n; ali'a'j vid'is li'n est'i viv'e vor'at'a de mal'sat'a'j hund'o'j ... La special'ist'o pri Nord-Korei'o Bruce Cumings prav'as kiam li dir'as, ke la DPRK frenez'ig'as tiu'j'n, kiu'j parol'as pri ĝi.

Tiu justic'o apart'e rapid'a kaj impres'a ‒ bild'o'j de li'a arest'o est'is montr'at'a'j televid'e ‒ pov'us pens'ig'i ke nenio mov'iĝ'is en la nord'kore'a justic'aparat'o. Tamen, kvankam la akuz'at'o'j est'as daŭr'e stigmat'iz'at'a'j de si'a propr'a advokat'o, kiu ĝeneral'e dank'as la kort'um'o'n pro la decid'it'a verdikt'o, ŝajn'as ke oni jam ne intern'ig'as sen proces'o. En oktobr'o 2013 plur'a'j tribunal'o'j est'is en labor'o, do atend'ant'e re'skrib'o'n de la jur'o. Cert'e ankoraŭ pli decid'a est'as la ferm'o de du el la ses plej grand'a'j intern'ul'ej'o'j, menci'it'a de la sud'kore'a gazet'ar'a agent'ej'o Yonhap .

Mal'e al la kliŝ'o'j, la reĝim'o ne est'as granit'a blok'o. Prefer'e oni parol'u pri “monolit'ik'a poli'krati'o”, barbar'a termin'o por sign'i sam'temp'e la fragment'iĝ'o de la ŝtat'o ne'kapabl'a nutr'i la loĝ'ant'ar'o'n dum la kriz'o de la 1990-'a'j jar'o'j, konserv'ad'o de la arme'a fortres'o, aper'o de ekonomi'a'j zon'o'j kaj zon'o'j de mem-entrepren'ist'o'j, kaj la konflikt'o'j inter publik'a'j organism'o'j.

La fragment'iĝ'o de la ŝtat'o ne est'as ĝi'a pere'o. Tem'as pli ĝust'e pri degener'o de la publik'a'j potenc'o'j, ekzempl'e de la organism'o task'it'a pri distribu'ad'o de nutr'aĵ'o al 60 el'cent'o'j de la loĝ'ant'ar'o dum la jar'o'j de ekonomi'a kriz'o kaj de mal'sat'o. Tiu kriz'o, lok'e nom'at'a “mal'facil'a marŝ'o”, daŭr'is de 1995 ĝis 1997 kaj mort'ig'is, laŭ la taks'o'j, inter 3 kaj 10 el'cent'o'j'n de la loĝ'ant'ar'o. La potenc'o, se ĝi antaŭ'e est'is ver'e popular'a, dum tiu kriz'o pruv'is si'a'n ne'kapabl'o'n kontent'ig'i la plej baz'a'j'n bezon'o'j'n de la popol'o. Cert'e, ĝi pov'as argument'i per la “uson'a agres'o”, do la embarg'o, ankoraŭ fort'ig'it'a post la lanĉ'o de raket'o'j en la last'a jar'o. La efik'o'j est'as real'a'j: eĉ Ĉini'o, la sol'a alianc'an'o de Pjongjang'o, publik'ig'is en oktobr'o 2013 cent'paĝ'a'n list'o'n de produkt'o'j mal'permes'at'a'j eksport'i al Nord-Korei'o. Kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e, la inter'naci'a el'send'o de dimanĉ-vesper'o en la nord'kore'a televid'o Mansudae , tre rigard'at'a, send'is long'a'n kanad'a'n dokument'film'o'n pri la fals'aĵ'o'j, special'e ĉin'a'j (vid'u la artikol'o'n Nord'kore'a televid'o, ali'a mond'o) ...

Kiel ajn, tiu'j klar'ig'a'j skem'o'j, gurd'at'a'j de la ŝtat'monopol'a'j inform'il'o'j, las'as la loĝ'ant'ar'o'n skeptik'a, kiu asimil'as la “mal'facil'a'n marŝ'o'n” al milit'o: mal'sat'o, mal'aper'o de la publik'a'j serv'o'j, ĝeneral'iĝ'int'a fi'komerc'ad'o. En ĉiu'j lok'o'j frap'it'a'j de la mizer'o, kaj ĉef'e en la orient'a part'o de la land'o, la sol'a obsed'o est'is trans'viv'i. La dispon'ebl'a'j resurs'o'j est'is rab'it'a'j kaj vend'it'a'j en ĉia'j ebl'a'j komerc'a'j form'o'j, de kontraband'o ĝis la liber'a merkat'o.* La fabrik'o'j, kiu'j ferm'is unu post la ali'a pro mank'o de energi'o, est'is mal'munt'at'a'j; publik'a'j konstru'aĵ'o'j est'is dis'er'ig'it'a'j, ili'a'j metal'o'j inter'ŝanĝ'at'a'j kontraŭ nutr'aĵ'o el Ĉini'o. La ĉe'est'o de la ŝtat'o mal'fort'iĝ'is, eĉ en ĝi'a form'o de polic'o. Mult'a'j raport'o'j de fuĝ'int'o'j atest'as, ke mal'grand'iĝ'is la nombr'o de kondamn'o'j al pun'o'j de koncentr'ej'o pro fi'komerc'o aŭ pro la prov'o kontraŭ'leĝ'e trans'ir'i la land'lim'o'n. Iu'n tag'o'n cert'e ebl'os montr'i tio'n, kio ver'e okaz'is, kaj apart'e la manier'o'n, kiel la tradici'a'j organiz'aĵ'o'j reform'iĝ'is por anstataŭ'i la mank'ant'a'n ŝtat'o'n.

*  Kp Barbar'a Demick, Nothing to envy : Real Lives in North Kore'a, Spiegel and Grau, Novjork'o, 2009. Escept'e de kelk'a'j paĝ'o'j de politik'a lecion'o, ĝi est'as honest'a kaj inform'it'a pri'skrib'o de tiu terur'a epok'o, konfirm'it'a de la nord-kore'a'j oficial'ul'o'j, kiu'j komenc'as el'vok'i tiu'n period'o'n.

Nun la real'aĵ'o'j de tiu period'o aper'as sur la televid'ekran'o'j, kun kelk'a'j bild'o'j de ferm'it'a'j fabrik'o'j, de sen'elektr'a'j loĝ'ej'o'j, de detru'it'a'j kamp'o'j kaj de neĝ'o. Kvazaŭ en film'o pri milit'o. Tem'is do ja pri milit'o, dir'as la televid'o. Kio permes'as tiu'n konklud'o'n: ekzist'as mal'amik'o; kaj, de tiu moment'o, la afer'o'j ir'as pli bon'e.

Sed tiam, kiel klar'ig'i, ke la reĝim'o bezon'as arest'i kaj elimin'i iu'n el si'a'j plej eminent'a'j membr'o'j? Ĉu tio est'as sign'o de fort'o aŭ de mal'fort'o? Por kompren'i la batal'o'n kiu furioz'as en la pint'o de la potenc'o, neces'as tuj for'ĵet'i la kliŝ'o'n de kontraŭ'ec'o inter konservativ'ul'o'j kaj reform'ist'o'j, ĉar ĉiu'j est'as “reform'ist'a'j”. Efektiv'e, eĉ la plej mens'barit'a burokrat'o sci'as, ke la oficial'a retor'ik'o hav'as jam eĉ ne la plej et'a'n efik'o'n. La “mal'facil'a marŝ'o” far'is la propagand'o'n komplet'e ne'aŭd'ebl'a. Jam neniu kred'as, ke morgaŭ ĉio est'os sen'pag'a. Cert'e, okaz'e daŭr'e funkci'as rest'aĵ'o'j de la naci'ism'a retor'ik'o, sen'ĉes'e ripet'at'a'j, kiu'j memor'ig'as ke en la nord'o ne ekzist'as ekster'land'a'j trup'o'j ‒ dum uson'a'j batalion'o'j est'as en la sud'o ‒ aŭ kiu'j menci'as la mult'a'j'n viktim'o'j'n (ĉiu'j histori'o'j de Korei'o, en la nord'o kiel en la sud'o, prezent'as la land'o'n kiel viktim'o'n de ekster'land'a'j agres'o'j). Sed ili ne sufiĉ'as, aŭ ne plu sufiĉ'as, por mov'i la land'o'n. Por tio neces'as magazen'o'j dec'e proviz'it'a'j.

Se gvid'a'j kadr'ul'o'j al'front'iĝ'as inter si, tio okaz'as por mastr'i la evolu'o'n de la land'o, mult'e pli ol por reg'i la aparat'o'n de la potenc'o. Kim Il- sung est'is la “patr'o de la patr'uj'o”; li'a fil'o Kim Jong -il en'karn'ig'is la reform'o'n. La nep'o, s - ro Kim Jong -un, ne pov'as ali'e ol daŭr'ig'i la lini'o'n, ĉar li tir'as el tio si'a'n tut'a'n legitim'ec'o'n.* Sed, por ke li'a'j ekonomi'a'j sukces'o'j est'u daŭr'em'a'j, ili ne pov'as lim'iĝ'i al pli bon'a distribu'ad'o de la var'o'j.

*  Vd Bruce Cumings, “La dynastie Kim ou les deux corps du roi ”, Le Monde diplomatique, februar'o 2012.

Kiam oni re'ven'as el la DPRK, nenio pli mal'facil'as ol kompren'ig'i la ekonomi'a'n ek'salt'o'n. Ĉiu hav'as en si'a kap'o la apokalips'a'j'n bild'o'j'n de mal'sat'o, dum inter'temp'e la situaci'o iom post iom pli'bon'iĝ'is. Ĉio akcel'iĝ'is en la last'a'j monat'o'j. La montr'o'tabl'o'j de la magazen'o'j est'as de'nov'e plen'a'j kaj la elektr'o re'ven'is. La alt'a'j konstru'aĵ'o'j de la antaŭ'urb'o, kiu'j last'a'n jar'o'n est'is mal'lum'a'j, nun est'as lum'ig'at'a'j la tut'a'n nokt'o'n. La potenc'o antaŭ'e'n'ig'is la afer'o'j'n ĉiu'nivel'e. Antaŭ'e ĝi lanĉ'is re'organiz'ad'o'n de la kamp'ar'a mond'o, do redukt'o'n de la grand'o de la produkt'ad-unu'o'j ĉirkaŭ la famili'a'j vilaĝ'o'j. Ĝi'a re'lanĉ'a operaci'o sukces'is. Sam'temp'e ĝi far'is la ekonomi'a'j'n kaj financ'a'j'n interes'o'j'n de la arme'o (unu milion'o da hom'o'j) ne'tuŝ'ebl'a'j, inter'ŝanĝ'e kun la for'las'o de la fam'a princip'o “unu'e la arme'o” ‒ la oficial'a slogan'o por akcept'ig'i la prioritat'o'n al la gigant'a'j el'spez'o'j por la arme'o. La milit'ist'o'j konserv'as si'a'j'n privilegi'o'j'n, sed ili promes'as rest'i neŭtral'a'j al la nov'a politik'o.

La konflikt'o okaz'as do inter la reform'ist'o'j laŭ la ĉin'a manier'o (merkat'o plu unu'sol'a parti'o) unu'flank'e kaj la adept'o'j de la mal'nov'a parti'ŝtat'o. La unu'a'j praktik'as ia'n fuĝ'o'n antaŭ'e'n per konsum'ad'o: la magazen'o'j de Pjongjang'o est'as plen'a'j, ĉiu'j loĝ'ant'o'j de la urb'o'j komerc'as, la afer'o'j flor'as ĉe la ĉin'a land'lim'o, la tri special'a'j ekonomi'a'j zon'o'j kresk'eg'as. La tradici'a'j membr'o'j de la parti'ŝtat'o, total'e mal'estim'at'a'j pro la mal'sat'period'o, si'a'vic'e ne nepr'e kontraŭ'as la reform'o'j'n, sed aventur'o'n kiu sen'ig'us ili'n je si'a pov'o. S - ro Kim hav'as la avantaĝ'o'n, sed la parti'o nur komenc'iĝ'is. Pri tio atest'as la fakt'o, ke la praktik'ad'o de la komerc'a'j afer'o'j pov'as apog'i si'n sur nenia jur'a-leĝ'a baz'o. Ĝi est'as risk'a lud'o.

Imit'ant'e si'a'n patr'o'n, kiu zorg'is por ne eks'ig'i la mal'nov'a'j'n kadr'ul'o'j'n sed sam'temp'e met'is apud ili jun'a'j'n sen'titol'a'j'n kadr'ul'o'j'n, s - ro Kim instal'as mal'grand'a'j'n “krom'ministr'ej'o'j'n”, kiu'j help'as la oficial'a'j'n kaj evident'e sen'efik'a'j'n, ekzempl'e en la sektor'o de kamp'kultur'o, kaj nom'um'as ver'a'j'n special'ist'o'j'n. Ekzempl'o est'as la ministr'ej'o task'it'a pri “konserv'ad'o” de grund'o'j kaj arb'ar'o'j, nov'a nom'o per kiu oni ŝajn'as oficial'e re'kon'i la neces'o'n ... konserv'i.

En tiu kun'tekst'o, kiu pov'as est'i la senc'o de la elimin'ad'o de Jang Song - thaek? Ĉu li est'is tro por-ĉin'a? Est'as mal'nov'a kutim'o de la reĝim'o apog'i si'n sur iu tendenc'o por kontraŭ'star'i ali'a'n kaj post'e neni'ig'i ĝi'n. La eksces'a de'pend'ec'o vid'e al tri'a land'o est'as politik'a minac'o, ĉar la naci'a sen'de'pend'ec'o rest'as pli aŭ mal'pli la sol'a ideologi'a ferment'o kiu ankoraŭ funkci'as.

Ĉiu'kaz'e la ekonomi'a'j inter'ŝanĝ'o'j kun Ĉini'o progres'as per gigant'a'j paŝ'o'j: en 2011 ili kresk'is je 62,5 el'cent'o'j kaj ating'is 5,63 miliard'o'j'n da dolar'o'j.* En aŭgust'o 2013 la ĉin'a vic'ministr'o pri komerc'o, s - ro Chen Jian, admon'is la entrepren'o'j'n invest'i en Nord-Korei'o, okaz'e de vizit'o de ... Jang Song - thaek. Tamen, la list'o de grav'a'j ekonomi'a'j partner'o'j, de Barat'o ĝis Egipti'o, de Indonezi'o ĝis Taj'land'o, ne ĉes'as long'iĝ'i. Sud-Korei'o rest'as la du'a liver'ant'o kaj klient'o, kun la special'a ekonomi'a zon'o de Kaesong ‒ eĉ kvankam tiu est'is ferm'it'a de april'o ĝis septembr'o laŭ decid'o de s - ro Kim. La inter'ŝanĝ'o'j (fal'int'a'j je 10 el'cent'o'j) kresk'is al 1,71 miliard'o'j da dolar'o'j en 2013. La sud'kore'a mastr'ar'o dezir'as inter'konsent'o'j'n kun la nord'o.

*  Statistik'o'j de la Kore'a'n Trad'e Investment Agency , Seul'o, 2012.

Oni pov'as est'i optimism'a pri la hipotez'o de mal'ferm'iĝ'o: ne nur ĉia retro'ir'o efik'us kontraŭ la interes'o'j de la ĉin'o'j, kiu'j est'as la precip'a'j invest'ist'o'j, sed ĝi stumbl'us kontraŭ la rifuz'o de la loĝ'ant'ar'o. La reĝim'o el'lud'is ĉiu'j'n si'a'j'n kart'o'j'n; la sol'a rest'ant'a est'as tiu de konsum'ad'o.

Kiu'j est'as ĝi'a'j arm'il'o'j? La re'lev'iĝ'o de la energi'sektor'o. Dum la kriz'o la mal'modern'ec'o de la kamp'kultur'a politik'o kaj la sen'arb'ar'ig'o pli'grav'ig'is inund'o'j'n, kiu detru'is min'ej'o'j'n kaj voj'o'j'n, la baz'o de la ekonomi'a riĉ'ec'o de la Nord'o ‒ kiu est'is ĝis 1975 pli grand'a ol tiu de la sud'o. La help'o de Pekin'o (kun tre propr'a interes'o) ebl'ig'is grand'part'e solv'i tiu'n problem'o'n, kvankam ne sen mal'facil'aĵ'o'j. Sek'ig'i min'ej'o'n bezon'as temp'o'n kaj mult'a'n mon'o'n, klar'ig'is al ni sur'lok'a'j ĉin'a'j teĥnik'ist'o'j, des pli ke ili est'is ekspluat'at'a'j kun kaduk'a'j infra'struktur'o'j. Dank'e al divers'a'j operaci'o'j de var'inter'ŝanĝ'o aŭ de help'o inter ŝtat'o'j (Ĉini'o, Sud-Korei'o, Japani'o), oni far'is nov'a'j'n bor'ad'o'j'n, special'e por petrol'o, en la sud'okcident'o de Uijongbu , proksim'e de Ĉini'o, kaj oni konstru'is sen'nombr'a'j'n bar'aĵ'o'j'n: dum flug'o inter Pjongjang'o kaj Ŝenjang'o, en Ĉini'o, ebl'ig'as mezur'i la ampleks'o'n de la labor'o'j. Nord-Korei'o do re'star'ig'is si'a'n energi-situaci'o'n, kio est'is unu'a nepr'a paŝ'o; sed ĝi ankoraŭ ne re'lanĉ'is si'a'n industri'o'n. Tio bezon'os kapital'o'n de tut'e ali'a grand'ec'o.

Du'a arm'il'o de la potenc'o: la reform'o de la kamp'kultur'o. Laŭ la ne'reg'ist'ar'a'j organiz'aĵ'o'j ( NRO), la plej mal'facil'a part'o est'as far'it'a. La asoci'o'j ceter'e mult'e pen'as por kompren'ig'i al la grand'a'j inter'naci'a'j organism'o'j ke ili ĉes'u liver'i nutr'aĵ'o'j'n kiu'j risk'as mal'ekvilibr'ig'i la produkt'ad'o'n, kaj prefer'e star'ig'i kun'labor'ad'o'n, kiel kun evolu'land'o. La unu'a reform'o okaz'as nun, kiu don'as la tut'a'n spac'o'n al la privat'a'j merkat'o'j ‒ kaj jam ne al la ŝtat'a'j ‒, kaj la tentakl'a'j kolektiv'a'j unu'o'j jam ne est'as sur la tag'ord'o.

La star'ig'o de privat'a'j entrepren'o'j, kiu'j dung'as salajr'ul'o'j'n, pov'as montr'iĝ'i etap'o iom pli pen'ig'a, ĉar la kamp'kultur'o mobiliz'as ĉiam konsider'ind'a'n nombr'o'n da labor'ist'o'j. Kvankam mal'facil'as prezent'i preciz'a'j'n nombr'o'j'n, oni pov'as asert'i, ke neces'as ankoraŭ plur'a'j labor'ist'o'j tie, kie unu sufiĉ'as por meĥaniz'it'a kamp'kultur'ist'o en Franci'o. En la moment'o de la “mal'facil'a marŝ'o” kaj de la grand'a'j inund'o'j, la tut'a loĝ'ant'ar'o, inkluziv'e de kadr'ul'o'j, est'is pet'it'a part'o'pren'i en la re'star'ig'o'n de la voj'o'j. Sen asfalt'o kompren'ebl'e: neces'is, eĉ en Pjongjang'o, kolekt'i la romp'it'aĵ'o'j'n, mol'ig'i ili'n sur varm'ig'a'j plat'o'j kaj post'e ferm'i la tru'o'j'n per bat'ad'o de martel'o'j aŭ de kuler'o'j. Tio don'as ide'o'n pri la ampleks'o de la defi'o por (re)meĥaniz'ad'o hodiaŭ.

La ali'a lud'ebl'a kart'o por la potenc'o? Financ'a, post'e komerc'a mal'ferm'iĝ'o. La “liber'a'j merkat'o'j”, kiu'j ekzist'as de plur'a'j jar'o'j, est'os nun part'o de la pejzaĝ'o, eĉ se fot'ad'o est'as daŭr'e agres'e mal'permes'at'a por la plej instituci'a'j, kiel tiu de Tongil en Pjongjang'o. Ili est'as hodiaŭ preter'pas'it'a'j de ali'a'j struktur'o'j, mal'facil'e pri'skrib'ebl'a'j pro la for'est'o de oficial'a aŭ almenaŭ publik'a status'o.

Kvankam la mal'fort'aĵ'o rest'as la nutr'aĵ'o'j, precip'e freŝ'a'j, oni trov'as ĉio'n en la grand'a'j magazen'o'j de Pjongjang'o: vest'aĵ'o'j'n, ŝmink'aĵ'o'j'n, elektron'ik'a'j'n aparat'o'j'n, poŝ'telefon'o'j'n, bicikl'o'j, ktp. Kaj la prez'o'j ne mal'help'as la amas'o'j'n al'flu'i tie'n. Tut'e ne tem'as pri magazen'o'j por la eminent'ul'o'j, des pli ke la naci'a mon'o est'as nun liber'e inter'ŝanĝ'at'a kaj ke ĉiu, kiu hav'as ali'land'a'n mon'o'n, pov'as aĉet'i ŭonojn. Ekzist'as giĉet'o en ĉiu grand'a magazen'o kiel en ĉiu hotel'o, kun fluktu'ant'a kurz'o. Tio mal'ebl'ig'as ĉia'n evolu'o'n de nigr'a merkat'o. Oni ja vid'as kvin'jar'ul'in'o'j'n propon'i mon'ŝanĝ'o'n ĉirkaŭ liber'a'j merkat'o'j; sed tem'as pri akir'o de ali'land'a mon'o por pov'i aĉet'i cert'a'j'n import'aĵ'o'j'n aŭ alt'kvalit'a'j'n var'o'j'n, kaj ne pri spekul'ad'o je kurz'o'j. Nun butik'o'j de tre grand'a luks'o, koncentr'it'a'j en last'a'temp'e konstru'it'a'j dom'o'j kun restoraci'o kaj saŭn'o est'as en respekt'at'a situaci'o. Koncern'e ekster'land'a'n mon'o'n, ĉio cirkul'as, ĉio est'as hav'ebl'a.

Tiu'j kolektiv'a'j magazen'o'j est'as mond'o'j de publik'a-privat'a miks'aĵ'o. Intern'e, kiel sur la montr'o'tabl'o'j sur la strat'o, est'as sufiĉ'e facil'e orient'iĝ'i: kiam la produkt'o'j est'as bon'kvalit'a'j, tem'as plej oft'e pri privat'a komerc'o. Plej'part'e la struktur'o'j aparten'as teĥnik'e daŭr'e al la ŝtat'o, sed tem'as pri tio, kio'n la histori'ist'o Andre'j Lankov, special'ist'o pri Nord-Korei'o*, nom'as “leĝ'a fikci'o.

*  Kp Andreï Lankov, The Real North Kore'a: Life and Politics in Failed Stalin'ist Utopi'a, Oxford University Press, 2013.

La dezir'o konsum'i, la avid'o marĉand'i, la bezon'o el'turn'iĝ'i far'as la rest'o'n. La ĉe'lim'a'j urb'o'j Dandong kaj Yanji , ĉe la ĉin'a flank'o, situ'ant'a'j proksim'a'j de la du special'a'j ekonomi'a'j zon'o'j de Hwanggumpyong kaj Ras'o'n, akcept'as mult'a'j'n komerc'ist'o'j'n el Nord-Korei'o, kiu'j praktik'as komerc'o'n kiu ŝajn'as ankoraŭ tre modest'a, je hom'a mezur'o ‒ fakt'e, kio'n hom'o pov'as transport'i. La ĉin'a urb'o, kiel ĉiam, adapt'iĝ'as tre rapid'e al tiu postul'o instig'at'a de la instanc'o'j. En Dandong vojaĝ'agent'ej'o asert'as al ni, ke ĝi sol'e organiz'as ĉiu'jar'e kvar mil [trans'lim'a'j'n] vojaĝ'o'j'n de ĉin'o'j. Tio supoz'ig'as, kie Pjongjang'o trov'as part'o'n de la kapital'o neces'a por si'a re'lev'iĝ'o.

En Jian , ĉe la ĉin'a flank'o de la lim'o, nord'kore'o'j klar'ig'as ke ili ven'as por labor'i kelk'a'j'n semajn'o'j'n aŭ kelk'a'j'n monat'o'j'n, antaŭ ol re'ven'i kun si'a salajr'o. Ali'a'j, pli mal'facil'e renkont'ebl'a'j, est'as send'at'a'j de la ŝtat'o en Ĉini'o'n kadr'e de grand'a program'o, kiu ebl'ig'as al ili labor'i kaj viv'i sufiĉ'e liber'e, tamen la plej grand'a part'o de ili'a salajr'o est'as pag'at'a rekt'e al la nord'kore'a'j instanc'o'j. Tio ŝajn'as est'i la sort'o de arb'o'hak'ist'o'j kaj de kudr'ist'in'o'j. Kore'o'j praktik'is tiu'j'n meti'o'j'n en Manĉuri'o kaj en Siberi'o jam mult'e antaŭ la star'ig'o de la DPRK.

Sed, dum la land'o montr'as klar'a'n ekonomi'a'n vigl'ec'o'n, la nun'a gvid'ant'ar'o pen'as don'i jur'a'n form'o'n al si'a politik'o. La inter'ŝanĝ'o'j kun la ekster'land'a'j entrepren'o'j far'iĝ'as unu post la ali'a, sur'lok'e, kaj neniu regul'ar'o por la nov'a ekonomi'a don'it'aĵ'o dispon'ebl'as. Ĉar nenia nov'a retor'ik'o est'is el'labor'it'a, reg'as ia teori'a ĝis'nun'a stat'o. Do, oni daŭr'e mal'permes'as fot'i la liber'a'j'n merkat'o'j'n ... Nur la special'a'j ekonomi'a'j zon'o'j ricev'as lavang'o'n da regul'ad'o'j, kaj, se kred'i la ĉin'a'n gazet'ar'o'n, la konflikt'o'j kun la entrepren'o'j de la imperi'o de la mez'o est'as ne'nombr'ebl'a'j. Kaj mank'as arbitraci'o.

Se la komplet'a sub'met'iĝ'o ‒ aŭ sent'at'a kiel tia de la loĝ'ant'ar'o ‒ sub Pekin'o est'us cert'e mort'ig'a por la reĝim'o, la sen'mov'iĝ'o est'us tut'e sam'e tia. En 2009, respond'e al la kriz'o, Pjongjang'o prov'is financ'a'n kaj impost'a'n reform'o'n sam'e aŭdac'a'n kiel energi'a'n: akr'a devalut'o kaj konfisk'ad'o de la plej grand'a part'o de la ŝpar'aĵ'o'j depon'it'a'j en la ŝpar'kas'o'j ‒ mon'o kiu ceter'e valor'is objektiv'e nenio'n, ĉar en tiu epok'o ne trans'form'ebl'a en var'o'j'n. Nu, la potenc'o, kiu ne trem'is dum la plej akr'a'j kriz'o'j, ĉi-foj'e ŝancel'is front'e al grand'a rifuz'o esprim'at'a de la urb'a'j mez'a'j klas'o'j. En kelk'a'j tag'o'j la reform'o est'is nul'ig'it'a, kaj kun ĝi ĝi'a iniciat'int'o (sed cert'e ne li'a skip'o).

S - ro Kim do perfekt'e sci'as, kio'n vol'as kaj kio'n ne vol'as la mez'a'j tavol'o'j, kiu'j'n oni pov'as taks'i je 20 ĝis 25 el'cent'o'j de la loĝ'ant'ar'o: la kadr'ul'o'j, la loĝ'ant'o'j kiu'j rajt'as loĝ'i en la grand'a'j urb'o'j kaj la labor'ist'o'j kun ekster'land'a'j kontakt'o'j. Kaj li decid'is en'karn'ig'i ili'a'j'n dezir'o'j'n. Vest'it'a kiel li'a patr'o, kun har'aranĝ'o kiel li'a av'o, sed akompan'at'a de bel'aspekt'a edz'in'o (tradici'o kaj modern'ec'o ...), li ne ĉes'as mal'ferm'i nov'a'j'n instal'aĵ'o'j'n aŭ serv'o'j'n.

Pur'a produkt'o de la sistem'o, grand'part'e ne'kon'at'a antaŭ si'a en'potenc'iĝ'o, la jun'a gvid'ant'o en la moment'o ĝu'as cert'a'n popular'ec'o'n. Por hav'i ide'o'n pri tio, sufiĉ'as sid'i en kaf'ej'o de Pjongjang'o, iu'n lund'o'n. Dum sur la ekran'o de unu el la mult'a'j publik'a'j televid'il'o'j montr'iĝ'as unu post la ali'a la grand'a'j moment'o'j de s - ro Kim, la etos'o iom post iom kalm'iĝ'as kaj la rigard'o'j turn'iĝ'as al la ekran'o. La send'aĵ'o daŭr'as kvar'dek kvin minut'o'j'n, dum kiu'j la gvid'ant'o kun energi'o mal'ferm'as aŭ inspekt'as si'a'j'n grand'a'j'n labor'o'j'n.

En la ĉef'urb'o ĉiu pov'as konstat'i, ke la horizont'o far'iĝ'as plen'a de grand'a'j konstru'aĵ'o'j, de loĝ'ej'o'j, de amuz'park'o'j, de naĝ'ej'o'j, de hospital'o'j. Dimanĉ'a promen'ad'o en iu el tiu'j park'o'j aŭ en naĝ'ej'o kun gigant'a'j tobogan'o'j, est'as tre instru'a: oni vid'as tie plen'a'j'n bus'o'j'n de kamp'ar'an'o'j, ven'ig'it'a'j de si'a labor'unu'o por tag'o, kiu'n ili fin'os per ĉe'est'o en la amas'spektakl'o Arirang .

Ĉu la DPRK est'as la ven'ont'a “drak'et'o”? Teĥnik'e tio est'as ver'ŝajn'a, se la politik'a lini'o daŭr'as kaj se re'star'iĝ'as modern'a ŝtat'o. Post la ekster'land'a'j inter'ven'o'j de la last'a jar'cent'o, tio est'as la kvin'a foj'o kiam la nord'kore'o'j spert'as ekonomi'a'n re'lev'iĝ'o'n. Ili hav'as la apog'o'n de si'a spert'o. Sed la ideologi'a kaj jur'a defi'o ‒ ne nur ekonomi'a ‒ est'as sen'precedenc'a.

Patrick MAURUS.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Muzik'o — La gitar-herold'o

En la jar'o 1919, Uson'o en tim'o antaŭ la “ruĝ'o” celebr'is la cent'jar'iĝ'o'n de si'a grand'a poet'o Walt Whitman, kiu en si'a'j last'a'j jar'o'j est'is konvink'it'a, ke li'a land'o est'us perd'it'a, se la social'ism'o ne sav'os ĝi'n. Sam'jar'e, 7-jar'a knab'o nom'at'a Woodie Guthrie est'as atest'ant'o pri la frenez'o kiu kapt'as li'a'n nask'iĝ'land'o'n Oklahom'o dum la mal'kovr'o de petrol'o tie. La kamp'ar'a mond'o, ekzalt'it'a de Whitman, komenc'as si'a'n mal'rapid'a'n agoni'o'n kaj, kiel la famili'o Guthrie, la kamp'ul'o'j trans'form'iĝ'as en migr'ul'o'j'n.

En 2012 est'is la cent'jar'iĝ'o de la nask'iĝ'o de tiu knab'o far'iĝ'int'a folk -kant'ist'o, kiu'n Uson'o celebr'is ne sen ĝen'o vid'e al tiu mit'a figur'o aŭtent'e uson'a, kiu ne kaŝ'is si'a'j'n simpati'o'j'n por la komun'ism'o nek si'a'n sen'mank'a'n sub'ten'o'n al la cel'o'j de la ekspluat'at'o'j.* La milion'o'j da viktim'o'j de la grand'a recesi'o, kiu komenc'iĝ'is en 1929, kiel de la ekologi'a kaj politik'a katastrof'o de la dust bowl *, trov'is si'a'n herold'o'n en tiu vag'ant'a kant'ist'o kun magr'a vizaĝ'o, cigared'o ĉe la lip'o'j kaj gitar'o ĉe'ŝultr'e. Ne ekzist'is io pli uson'a ol Guthrie, sed li'a patriot'ism'o hav'is la akord'o'j'n de la Inter'naci'o*

*  Vd http :// autodidactproject. org / my /gut.... - vl
*  “Polv-basen'o”. Fuĝ'ant'a'j antaŭ la polv'o'ŝtorm'o'j kaj la sek'ec'o, pli ol du'cent kvin'dek mil ruin'iĝ'int'a'j kamp'ul'o'j serĉ'is rifuĝ'o'n en Kaliforni'o. Vd la dokument'film'o'n de Ken Burns The Dust Bowl , PBS Vide'os, 2012.
*  Tem'as pri la ses'strof'a (sed plej oft'e kantat'a'j nur tri strof'o'j) inter'naci'a himn'o de la labor'ist'o'j (kaj ankaŭ de la divers'land'a'j komun'ist'a'j parti'o'j), kies tekst'o est'as de Pottier kaj la melodi'o de Degeyter, kun la refren'o (traduk'o de Zilberfarb):

Art'ist'o ekster'norm'a, patr'o de engaĝ'iĝ'int'a'j kant'ist'o'j de si'a land'o, li parol'is el la kor'o de Uson'o al la kor'o de Uson'o. Tiu region'an'o rest'as en la memor'o'j kiel la figur'o de la hobo , migr'ant'o serĉ'ant'a dung'o'n kiu, en la okcident'o de la 1930-'a'j jar'o'j, viv'is, de unu trajn'o al ali'a, si'a'n ekster'leĝ'a'n marĝen'ec'o'n, sed ankaŭ si'a'n sub'fos'ad'o'n de la norm'o'j de la burĝ'a soci'o. Ek'de 1937, kaj dum kvin jar'o'j, Guthrie la hobo est'is tiel membr'o de batal'ant'a frat'ar'o, tiu de la eksklud'it'o'j kaj sub'prem'at'o'j, blank'ul'o'j de la fabrik'o'j kaj nigr'ul'o'j de la kamp'o'j kiu, “de Dakot'o de la nord'o ĝis Arkanso “sufer'is sur la voj'o, esperant'e akir'i almenaŭ unu dolar'o'n tag'e”. Neniu sukces'is pli bon'e ol li harmoni'ig'i la uson'a'n individu'ism'o'n kun la defend'o de solidar'ec'o kaj de egal'ec'o. Kvankam li ne nask'iĝ'is en la mizer'o, li tre rapid'e spert'is si'a'n sort'o'n de dram'o'j kaj de el'radik'iĝ'o'j. El la sort'o'bat'o'j de si'a patr'o kaj el la spektakl'o de la ĉifon'a'j rifuĝ'int'o'j de li'a nask'iĝ'ŝtat'o erar'vag'ant'a'j en Kaliforni'o post la dust bowl , li tir'is koler'eg'o'n kaj inspir'o'n.

Jen la legend'a histori'o de Woodie Guthrie, tia kia'n li redakt'is ĝi'n en 1943 en la mem'biografi'o*, kiu decid'ig'is la jun'a'n Bob Dylan, id'o'n de la burĝ'ar'o, elekt'i la folk -muzik'o'n kaj la popol'a'n lingv'o'n. La kritik'ant'o'j de Guthrie van'e emfaz'is ke, far'iĝ'int'e adopt'a novjork'an'o, li est'is influ'it'a de la intelekt'a mal'dekstr'o origin'a de centr'a Eŭrop'o, kaj la makarti'ist'o'j sam'e van'e asert'is, ke li est'is post'e korupt'it'a de la Komun'ist'a Parti'o kaj de la sindikat'o'j ‒ Guthrie rest'as, laŭ la vort'o'j de John Steinbeck, “la bard'o de la uson'a spirit'o”.

*  Woodie Guthrie, En route po'ur la gloire [Sur'voj'e al glor'o], Albin Michel, Pariz'o, 2012 (1'a eld. en poŝ'format'o: 1990), 416 paĝ'o'j, 22, 90 eŭr'o'j.

Sed li'a rest'ad'o en Novjork'o est'is determin'a. En kontakt'o kun mond'o, kiu teori'ig'as la soci'a'n batal'o'n kaj postul'as la feliĉ'a'n est'ont'ec'o'n, li trans'form'is la mil'o'j'n da re'kant'aĵ'o'j kaj da melodi'o'j kuŝ'ant'a'j sur paper'pec'o'j en kanzon'o'j'n sam'temp'e tradici'a'j'n kiel sen'precedenc'a'j'n, nostalgi'a'j'n kaj ribel'a'j'n. En la grup'o de la Almanac Jubile'e Singers li mal'kovr'is la batal'o'j'n de la sindikat'o'j, por kiu'j li kant'is kaj verk'is si'a'j'n plej bel'a'j'n tekst'o'j'n: Pretty Boy Floyd ”, “ Pastures of Plenty ”, “Hard Travelin ’, “ Deportee... La grup'o volont'e far'iĝ'is pli popular'a ol est'is ĝi'a soci'a origin'o, kaj Guthrie mal'ŝat'is aŭd'i ke oni memor'ig'is al li, ke li est'as mal'pli membr'o de la labor'ant'a klas'o ( working class ) ol intelekt'ul'o.*

*  Ed Cray, Ramblin ’ Man: The Life and Times of Woody Guthrie , antaŭ'parol'o de Studs Ter'kel, W. W. Norton & amp ; Company, Novjork'o, 2006, 488 paĝ'o'j, 17, 95 dolar'o'j.

Li'a mort'o, en 1967, ne mut'ig'is li'n. De Bob Dylan, Joan BaezJohnny Cash en la 1960-'a'j jar'o'j ĝis Bruce SpringsteenLou Reed, oni ne ĉes'as re'mal'kovr'i li'n. Li'a'j lirik'a'j mal'ben'o'j kontraŭ la bank'o'j, la polic'o, la land'lim'o'j, la mort'pun'o aŭ la fripon'a'j mastr'o'j re'trov'iĝ'as en la ne'el'don'it'a roman'o (1947) House of Earth , en kiu, kiel far'is Whitman, li don'as popol'a'n kaj human'ism'a'n voĉ'o'n al la uson'a literatur'o. Sagac'a novjork'a el'don'ist'o ĵus publik'ig'is ĝi'n.*

*  Woodie Guthrie, House of Earth , editor'it'a kaj kun antaŭ'parol'o de Douglas Brinkley kaj Johnny Depp, Harper, Novjork'o, 2013, 234 paĝ'o'j, 25, 99 dolar'o'j.

Sylvie LAURENT.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ĉu baldaŭ la fin'o de la milit'o kontraŭ drog'o'j?

Long'temp'e, Vaŝington'o trud'is si'a'n solv'o'n por la plag'o de la drog'o'j: milit'o, konduk'at'a prefer'e sur ali'a'j teritori'o'j ol si'a. De kelk'a'j jar'o'j, tamen, la inter'konsent'o fend'iĝ'as.

“La milit'o kontraŭ drog'o'j est'as fiask'o*.” La raport'o publik'ig'it'a la 30-'a'n de septembr'o 2013 sur la ret'ej'o de la British Medical Journal las'as neniu'n dub'o'n: la prohibici'a'j politik'o'j — lig'it'a'j al la nom'o de la uson'a prezid'ant'o Richard Nixon, kiu, la 17-'a'n de juli'o 1971, lev'is la drog'o'j'n al la rang'o de “publik'a mal'amik'o 'n- ro unu”, ne plen'um'is si'a'j'n promes'o'j'n. Inter 1990 kaj 2010, la mez'a prez'o de opi'aĵ'o'j (heroin'o kaj opi'o) kaj de kokain'o eĉ fal'is respektiv'e de 74% kaj 51%, se oni pren'as en konsider'o'n la inflaci'o'n kaj pli'bon'ig'o'n de la pur'ec'o de la produkt'o'j. Ĉu ven'is temp'o konsider'i ali'a'n metod'o'n por lukt'i kontraŭ tiu plag'o, simil'e al kelk'a'j uson'a'j ŝtat'o'j kaj ankaŭ Urugvaj'o*?

*  “ Internationalwar ” 'o'n illegal drugs 'is failing to curb supply ”, BMJ Op'e'n, 30 septembr'e 2013, http :// blogs. bmj. com.
*  Vd Johann HAR'I “Kial Urugvaj'o laŭ'leĝ'ig'as kanab'o'n” Le Monde diplomatique, Februar'o 2014.

Respond'i pozitiv'e ne signif'as mal'grav'ig'i la fenomen'o'n. Kun preskaŭ du'cent milion'o'j da klient'o'j, la drog-merkat'o el'ig'as vend'o'sum'o'n taks'it'a'n je 300 miliard'o'j da dolar'o'j jar'e, tio est'as preskaŭ la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) de Dan'land'o. Sed la por'ĉiam'ec'o de la problem'o ne mask'u ties profund'a'n evolu'o'n.

Nun kiel hieraŭ, tri and'a'j land'o'j, Bolivi'o, Kolombi'o kaj Peru'o, proviz'as kvazaŭ la tut'mond'a'n ofert'o'n de kokain'o. Afgan'uj'o daŭr'e produkt'as pli ol 80% de la opi'aĵ'o'j vend'at'a'j en la mond'o. Sed kresk'ant'a part'o de tiu'j produkt'o'j destin'it'a'j por Eŭrop'o trans'ir'as nun tra la afrik'a kontinent'o, kun grav'a'j mal'stabil'ig'a'j efik'o'j al la lok'a'j ekonomi'o'j kaj instituci'o'j.

Sam'e kiel en ali'a'j sektor'o'j, la tut'mond'a mend'ad'o est'as ŝvel'ig'at'a de tiu de la sojl'o'land'o'j. Dum la uson'a konsum'ad'o regul'e fal'as de 2006, tiu de la brazil'an'o'j kresk'as kaj lev'is ili'a'n land'o'n je la rang'o de du'a merkat'o en la mond'o por kokain'o. En ali'a'j kontinent'o'j, ali'a'j produkt'o'j sed sam'a'j evolu'o'j: la kresk'o de la heroin-mend'ad'o en Ĉin'uj'o kaj en sud-orient'a Azi'o kompens'as ĝi'a'n mal'kresk'o'n en Okcident'a Eŭrop'o. Kvankam la ĉef'a'j merkat'o'j ankoraŭ est'as en la Nord'o (inkluziv'e Rus'uj'o'n), oni konstat'as iom-post-iom'a'n mov'iĝ'o'n de la gravit'o'centr'o, kio, en ne tre for'a est'ont'o, pov'us rezult'ig'i, ke la sud-sud'a'j inter'ŝanĝ'o'j far'iĝ'os la plej'mult'o.

Mal'mult'a'j ekonomi'a'j ag'ant'o'j pli rigor'e aplik'is la instru'o'j'n de la Mond'a Bank'o invit'ant'a uz'i la vast'a'j'n oportun'ec'o'j'n de la ekonomi'a tut'mond'iĝ'o, ol la inter'naci'a'j fi'komerc'ist'o'j. Profit'ant'e el la rapid'a kresk'o de la mar'a kaj aer'a trans'kontinent'a transport'o, kaj ankaŭ el la hegemoni'o de la “liber'ig'u la merkat'o'n”, kiu lim'ig'as la dogan'a'j'n kontrol'o'j'n, ili ankaŭ kapabl'as, laŭ la Inter'naci'a Organ'o por la Kontrol'o de drog'o'j ( IOKD, en la franc'a OICS), “pag'i la serv'o'j'n de alt'nivel'a'j inform'ad'ik'ist'o'j por eskap'i el la polic'o, kun'ord'ig'i la send'o'j'n kaj blank'ig'i la mon'o'n*. La mal'regul'ad'o kaj la aper'o de financ'a'j “ŝose'o'j”, pli mal'pli laŭ'leĝ'a'j, transit'ant'e tra impost'paradiz'o'j, krom'e ofert'is al ili mult'eg'a'j'n ebl'ec'o'j'n por re'cikl'ig'o de ili'a'j profit'o'j.

*  “ Rapport 2008”, OICS, Vien'o, 2009.

La mafi'ec'a'j ret'o'j profit'is el la amas'a mal'riĉ'iĝ'o de la mal'gajn'int'o'j de la tut'mond'iĝ'o. Kamp'ar'an'o'j aŭ urb'an'o'j, tiu'j ĉi konsist'ig'as ne'el'ĉerp'ebl'a'n “rezerv-arme'o'n” por la produkt'ad'o kaj la transport'o de la drog'o'j. Sed la politik'a ekonomi'o de tiu merkat'o karikatur'e imit'as la mal'just'ec'o'n de la inter'naci'a'j valor'ĉen'o'j, ĉu tem'as pri agr'o-negoc'o aŭ teks-industri'o: en 2008, nur 1,5% el la profit'o'j pro kokain-vend'o en Uson'o re'ven'is al la et'a'j produkt'ist'o'j de koka'o, dum la ret'o'j, kiu'j organiz'as la distribu'o'n intern'e de la uson'a teritori'o kapt'is 70%*, antaŭ ol verŝ'i ili'n en la luks'aĵ-industri'o aŭ en la divers'a'j sektor'o'j ebl'ig'ant'a'j “blank'ig'o'n” de la mal'pur'a mon'o (sen'mov'ebl'aĵ'o'j, kazin'o'j, turism'o).

*  “ Rapport mondial sur les drogues 2010”, Office des Nations unies contre la drogue et le crime (UN-Ofic'o kontraŭ drog'o kaj krim'o), Vien'o, 2010.

Inter'naci'a kun'labor'ad'o pri lukt'o kontraŭ drog'o'j komenc'iĝ'as en 1909. Uson'o, kiu ĵus “aĉet'is” Filipin'o'j'n al la hispan'o'j, kun'vok'as kelk'a'j'n ŝtat'o'j'n en la urb'o Ŝanhaj'o por ili'n konvink'i el'radik'ig'i la plag'o'n opi'o en la For'a Orient'o. Ĉu pro moral'a dev'o? La operaci'o est'as ĉef'e manier'o romp'i la brit'a'n monopol'o'n pri la opi'o-komerc'o, sam'temp'e akir'ant'e al si favor'o'n de la ĉin'a'j aŭtoritat'ul'o'j. Jam tiam montr'iĝ'as la ĉef'a'j karakteriz'o'j de la inter'naci'a reĝim'o, kiu'j venk'os en la du'a du'on'o de la 20-'a jar'cent'o: orient'iĝ'o al absolut'a mal'permes'o (prohibici'o), emfaz'o al la for'ig'o de la ofert'o, ĉef'a influ'o de Uson'o...

Strategi'a prioritat'o por Vaŝington'o

Tri UN-struktur'o'j, kiu'j ĉiu'j hav'as si'a'n sid'ej'o'n en Vien'o, konsist'ig'as la instituci'a'n arkitektur'o'n garanti'ant'a'n la funkci'ad'o'n de la sistem'o. Konsist'ant'a el kvin'dek tri land'o'j elekt'it'a'j por kvar'jar'a'j mandat'o'j, la Komision'o pri drog'o'j est'as la decid'rajt'a instanc'o, en kiu est'is formul'it'a'j la tri ĉef'a'j kontraŭ'drog'a'j konvenci'o'j*. Prezent'ant'e si'n mem kiel “kvazaŭ tribunal'a organ'o”, la IOKD zorg'e inspekt'as la naci'a'j'n politik'o'j'n de la pli ol cent ok'dek ŝtat'o'j, kiu'j ratif'is la tekst'o'j'n. Tiu'j'n du organism'o'j'n asist'as loĝistik'e kaj administr'e la UN-ofic'o kontraŭ drog'o kaj krim'o ( UNODK). Ĉi-last'a ceter'e proviz'as teknik'a'n asist'o'n al la ŝtat'o'j por la lukt'o kontraŭ la fi'komerc'o, inter'ali'e tra la program'o pri kontrol'ad'o de kontener'o'j ekzist'ant'a en dek'du'o da land'o'j.

*  La unu'nur'a konvenci'o pri drog'o'j (1961), la konvenci'o pri la substanc'o'j ag'ant'a'j al la centr'a nerv'a sistem'o (1971) kaj la konvenci'o kontraŭ la ne'leĝ'a komerc'o de drog'o'j kaj substanc'o'j ag'ant'a'j al la centr'a nerv'a sistem'o (1988).

La trakt'ad'o'n de la drog'o-demand'o karakteriz'as Nord-Sud'a mal'ekvilibr'o. Tiu merkat'o, mal'e de tio, kio'n oni observ'as en tiu pri arm'il'o'j - valor'ig'o de la produkt'ad'o (kiu kre'as dung'o'j'n en la Nord'o) kaj kondamn'o de la aĉet'o far'e de la sud'a land'o'j-, karakteriz'iĝ'as ĝeneral'e per respond'ec'ig'o de la produkt'ant'a'j land'o'j (aŭ konsum'ant'o'j de “mal'riĉ'a'j” produkt'o'j, tia'j kia'j opi'o, kanab'o aŭ koka'o). La ŝarĝ'o de la kontrol'o plej oft'e pez'as sur ili.

La reĝim'o tamen ĝu'as tia'n nivel'o'n de politik'a al'iĝ'o, kia'n mal'mult'a'j ali'a'j inter'naci'a'j sistem'o'j pov'as pretend'i. La diplomati'a aktiv'ism'o de Uson'o de pli ol unu jar'cent'o est'as grav'a faktor'o, apart'e tra unu'flank'a procez'o de “aŭtent'ig'o”, cel'ant'a ĉiu'jar'e klasifik'i la land'o'j'n laŭ ili'a respekt'o de si'a'j “dev'o'j ven'ant'a'j el la inter'naci'a'j kontraŭ-drog'a'j inter'konsent'o'j”.

Sed la dezir'o de Uson'o pri ĝis'fin'a batal'o est'as foj'e modif'it'a aŭ eĉ renvers'it'a, de la geopolitik'a'j zorg'o'j de la prezid'ej'o. De Birm'o ( Mjanmao) ĝis Nikaragv'o, tra Sicili'o, la imperativ'o'j de la mal'varm'a milit'o oft'e konduk'is la uson'a'j'n sekret'a'j'n serv'o'j'n sub'ten'i la organiz'o'n de vend'o'ret'o'j de drog'o'j por financ'i la lukt'o'n kontraŭ la komun'ism'a “minac'o”.

La renvers'iĝ'o, far'e de la uson'a mar'ist'a infanteri'o, de la Panam'o-prezid'ant'o Manuel Noriega, eks-alianc'an'o kaj kon'at'a drog'negoc'ist'o, en decembr'o 1989, komenc'as tamen nov'a'n period'o'n, dum kiu la “milit'o kontraŭ drog'o'j” ricev'as geo'strategi'a'n antaŭ'e'n'puŝ'o'n, ĉe la fin'o de la mal'varm'a milit'o. Re'bat'o de la Drug Enforcement Administration (DE'A) super la Central Intelligence Agency (CIA): la lukt'o kontraŭ drog-komerc'o ne plu est'as ofer'at'a al la geopolitik'a'j interes'o'j, ĝi far'iĝ'as ties ĉef'a lev'il'o.

Post la atenc'o'j de la 11-'a de septembr'o 2001, tiu milit'o part'o'pren'as en tiu, pli larĝ'a, kiu cel'as “el'radik'ig'i teror'ism'o'n”. Por la strategi'ist'o'j de la Pentagon'o (uson'a ministr'ej'o pri Defend'o), la afgan'a situaci'o montr'as, ke teror'ism'o kaj la fi'komerc'ist'a'j ret'o'j nutr'as unu la ali'a'j'n, eĉ foj'e konfuz'iĝ'as, en la “sen'jur'a'j” zon'o'j for'las'it'a'j de la “fal'int'a'j” [“mal'ind'a'j”?] ŝtat'o'j. Sed la grav'a'j drog-ret'estr'o'j iel lig'it'a'j al la alianc'it'a'j potenc'ul'o'j est'as mal'oft'e ĝen'at'a'j.

Kvankam pionir'a, la al'paŝ'o de Urugvaj'o, unu'a land'o, kiu laŭ'leĝ'ig'is la konsum'o'n de kanab'o por ne-medicin'a uz'o, ne al'ven'is kvazaŭ tondr'o'fulm'o en blu'a ĉiel'o. Plur'a'j front'o'j aper'is ĉi last'a'j'n jar'o'j'n, sur'baz'e de sam'a konstat'o: la nun'a sistem'o ne nur ne est'as efik'a, ĉar la nombr'o de konsum'ant'o'j ja ne mal'mult'iĝ'as, sed ĝi est'ig'as seri'o'n de flank'efik'o'j mal'pli kaj mal'pli akcept'ebl'a'j.

Unu'a front'o, mal'ferm'it'a antaŭ pli ol dek jar'o'j, antaŭ'e'n'puŝ'as la princip'o'n de “redukt'o de la risk'o'j”, kiu met'as la demand'o'j'n pri publik'a san'o antaŭ la cel'o redukt'i la konsum'o'n. Tiu princip'o manifest'iĝ'as per program'o'j de inter'ŝanĝ'o de injekt'il'o'j, mal'ferm'o de konsum-salon'o'j kaj test'ad'o de la produkt'o-kvalit'o, kiu'j ekzist'as hodiaŭ en plur'a'j eŭrop'a'j land'o'j. Tamen, tiu esprim'o rest'as mal'permes'it'a en la rezoluci'o'j de la Komision'o pri drog'o'j, pro la fort'eg'a rezist'o de la prohibici'em'a'j ŝtat'o'j, gvid'at'a'j de Uson'o kaj Rus'uj'o.

Latin-Amerik'a ribel'o

TIU RIGID'EC'O, laŭ la esplor'ist'o David Bewley - Taylor, est'ig'as procez'o'n de “mol'a for'las'o”: plur'a'j ŝtat'o'j (inter'ali'e German'uj'o, Nederland'o, Hispan'uj'o, Brit'uj'o, Portugal'uj'o kaj Brazil'o) “si'n'de'turn'as de la prohibici'a norm'o,ekspluat'ant'e la plastik'ec'o'n de la traktat'o'j, tamen teknik'e rest'ant'e intern'e de si'a'j jur'a'j dev'ig'o'j”*. Krom'e, pli kaj pli vigl'a'j streĉ'o'j aper'as inter IOKD kaj la UN-Agent'ej'o task'it'a pri lukt'o kontraŭ aidos'o ( Onusida).

*  David Bewley - Taylor, “ The contemporary international drug control system : 'A history of the UNGASS decade ”, IDE'AS Reports, London School of Economics, oktobr'o 2012, www. lse.ac. uk.

Ig'i ne'pun'ebl'a la posed'o'n de et'a'j kvant'o'j de kanab'o est'as manier'o respekt'i la inter'naci'a'j'n tekst'o'j'n — kiu'j mal'permes'as la laŭ'leĝ'ig'o'n-, de'turn'ant'e si'n de ili'a spirit'o. La mult'a'j eŭrop'a'j kaj sud'amerik'a'j land'o'j, kiu'j elekt'is tiu'n ĉi kompromis'o'n, est'as motiv'it'a'j de vari'a miks'aĵ'o de zorg'o'j praktik'a'j (redukt'i la rimed'o'j'n invest'ot'a'j'n por pun'i la konsum'ant'o'j'n) kaj filozofi'a'j: konsum'o de mol'a'j drog'o'j est'as nur liber'a dispon'o pri si mem.

Hodiaŭ, la avan'gard'a rol'o long'temp'e lud'at'a de Nederland'o kun ĝi'a coffee shops -sistem'o kiu baz'iĝ'as sur ne'pun'ec'o de vend'o, est'as imit'at'a de Urugvaj'o kaj la uson'a'j ŝtat'o'j Kolorad'o kaj Vaŝington'o. Tio tre mal'kontent'ig'as la IOKD. S - ro Raymond Yans ne forges'is avert'i Montevide'o'n kontraŭ la konsekvenc'o'j de al'paŝ'o, kiu minac'as “la integr'ec'o'n de la sistem'o de traktat'o'j” kaj ne hezit'is postul'i de la prezid'ant'o Barack Obama, ke li, sur'baz'e de la federaci'a leĝ'o — kiu mal'permes'as la laŭ'leĝ'ig'o'n — nul'ig'u la rezult'o'j'n de la referendum'o'j est'ig'int'a'j la laŭ'leĝ'ig'o'n en la cit'it'a'j ŝtat'o'j.

Tri'a rezist'o-aks'o evolu'as de 2012 en la kern'o mem de la region'o, kie la lukt'o kontraŭ drog'o'j est'is konduk'at'a kun plej grand'a vol'o, help'e de Uson'o. Gvid'at'a'j de la prezid'ant'o'j Ju'a'n Manuel Santos (Kolombi'o) kaj Otto Perez Molina (Gvatemal'o), kun la not'ind'a sub'ten'o de la meksik'a prezid'ant'o Enrique Pen'a Nieto, tiu mov'ad'o intenc'as el'ir'i el ne'venk'ebl'a “milit'o”, kiu kresk'ig'as krim'ec'o'n kaj korupt'o'n, embaras'ant'e la tribunal'a'j'n sistem'o'j'n. Per aŭdac'o antaŭ'e ne'imag'ebl'a, la centr-amerik'a'j prezid'ant'o'j kun'ven'int'a'j en mart'o 2012 en Tegucigalp'o (Hondur'o) al'iĝ'is — en ĉe'est'o de la uson'a vic'prezid'ant'o Joseph Bid'e'n! - al la propon'o de Gvatemal'o konsider'i alternativ'a'j'n mekanism'o'j'n por lukt'i kontraŭ la drog'komerc'o, kiel la ne'pun'ebl'ig'o'n de la kokain-transit'o sur'voj'e al Uson'o.

Tiu iniciat'o est'as des pli konstern'a por Vaŝington'o, ke ĝi okaz'as en'e de ĝi'a rekt'a influ'zon'o, kaj est'as sub'ten'at'a de konservativ'a'j politik'a'j person'ec'o'j. Kvankam la mal'fort'iĝ'o de la prohibici'o-koncept'o'j ŝajn'as ne'renvers'ebl'a, apart'e en'e de la uson'a publik'a opini'o, la mez'daŭr'a est'ont'ec'o de la inter'naci'a reg'o'reĝim'o est'as mal'facil'e antaŭ'vid'ebl'a. Ĉu fleks'ebl'ig'o de la konvenci'o'j? Ĉu etend'iĝ'o de la kondut'o'j “mol'a for'las'o”? aŭ mult'obl'ig'o de la ver'a'j for'las'o'j (kiel en Urugvaj'o), pri kiu'j oni mal'facil'e imag'as, kiel ili pov'us est'i sankci'it'a'j de UN? La fort'o'rilat'o'j si'n'e de la diplomati'o de drog'o'j decid'os pri tio.

François POLET


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ruĝ'a'j lum'o'j

Pri Roz'a Luksemburg'o (1871-1919), kiu lud'is centr'a'n rol'o'n en la star'ig'o de la Komun'ist'a Parti'o de Germani'o ( KPD), la memor'o de la komun'ist'o'j ŝajn'as konserv'i la bild'o'n de pasi'a kaj mal'ced'em'a vir'in'o, adept'o de la “revoluci'a spont'ism'o”, ag'ant'a kontraŭ la politik'a'j aparat'o'j. Ĉirkaŭ ŝi'a'j inter'ven-tekst'o'j, regul'e re'el'don'at'a'j — Ĉu soci'a reform'o aŭ revoluci'o?*, Amasstriko, parti'o kaj sindikat'o'j*, La rus'a revoluci'o* plej oft'e el'vok'as ŝi'a'j'n batal'o'j'n intern'e de la german'a social'ism'o, ŝi'a'n kontraŭ'star'o'n al la reform'ism'a'j tez'o'j de Eduard'o Bernŝtejno, ŝi'a'n rifuz'o'n de la milit'o, ŝi'a'n kritik'o'n de la aŭtoritat'ec'a'j tendenc'o'j de la bolŝevism'o.

*  La german'a original'o, “Sozialreform oder Revolution ” konsult'ebl'as inter'ret'e sub jen'a adres'o www. mlwerke.de/lu/lu'e. htm .
*  La german'a original'o “Der politische Massenstreik und die Gewerkschaften ” konsult'ebl'as inter'ret'e sub la adres'o www. mlwerke.de/lu/ luc. htm .
*  La german'a original'o “Die russische Revolution ” est'is unu'e publik'ig'it'a de Paul Löwy laŭ la man'skrib'a post'las'aĵ'o kaj last'e aper'is en Ros'a Luxemburg : Politische Schriften, volum'o 3, Europäische Verlagsanstalt, Frankfurt'o ĉe Majn'o, 1968, paĝ'o'j 106- 141 kaj ret'e konsult'ebl'a ĉe www. mlwerke.de/lu/lu3106. htm .

Sed la viv'o kaj verk'ar'o de tiu, kiu est'is murd'it'a de la korpus'o'j de volont'ul'o'j* post la mal'sukces'o de la spartak'a ribel'o, ne resum'ebl'as per kelk'a'j trajt'o'j: en du'dek kvin jar'o'j da politik'a engaĝ'iĝ'o, Roz'a Luksemburg'o ir'is itiner'o'n pli kompleks'a'n ol tiu, al kiu la legend'o redukt'as ĝi'n,* kaj produkt'is konsider'ind'a'n amas'o'n da skrib'aĵ'o'j. La nun okaz'ant'a publik'ig'o de ŝi'a Komplet'a Verk'ar'o ( Œuvres complètes ) [en la franc'a] ver'ŝajn'e ebl'ig'os far'i al si pli preciz'a'n bild'o'n pri ŝi kaj pri ŝi'a'j batal'o'j,

*  Kelk'a'j'n tag'o'j'n post la sang'a sub'prem'o de la januar'ribel'o, la 15-'a'n de januar'o 1919, taĉment'o de la volont'ul'a korpus'o “Gard'e- Kavallerie - Schützen - Division ” arest'is la gvid'ant'o'j'n de la Spartak'o-Lig'o Roz'a Luksemburg'o kaj Karl'o Libkneĥto. En la ĉef'stab'o de tiu korpus'o ili tortur'e pri'demand'is ili'n kaj tuj post'e murd'is ili'n. La kadavr'o'n de Roz'a Luksemburg'o ili ĵet'is en kanal'o'n, kie oni trov'is ĝi'n nur kvar monat'o'j'n post'e. Milittribunalo decid'is liber'ig'o'n de la murd'int'o'j. - vl
*  Kp John Peter Nettl, Ros'a Luxemburg , Spartacus, Pariz'o, 2013 (mal'long'ig'it'a versi'o de pli mal'nov'a verk'o).

La unu'a volum'o* en'ten'as la En'konduk'o'n al la politik'a ekonomi'o, verk'o aper'int'a post ŝi'a mort'o kaj konsist'ant'a el la kurs'o'j, kiu'j'n ŝi don'is, ek'de oktobr'o 1907, ĉe la Centr'a Lern'ej'o de la Social'demokrat'a Parti'o de Germani'o ( SPD). Kvankam akompan'at'a de antaŭ'parol'o al kiu mank'as koher'o, kaj kun mank'o de plur'a'j ĉapitr'o'j, kies manuskript'o'j est'is neniam trov'it'a'j, la tekst'o tamen est'as re'vigl'ig'a tut'aĵ'o kaj ind'a je interes'o.

*  Rosa Luxemburg, Introduction à l’économie politique [En'konduk'o en la politik'a'n ekonomi'o'n], Agone-Smolny, 2009, Marsejl'o-Tuluz'o, 476 paĝ'o'j, 20 eŭr'o'j. ‒ La german'a original'o “Einführung in die Nationalökonomie” konsult'ebl'as ret'e en www. mlwerke.de/lu/lu05/lu05en. htm . - vl

Luksemburg'o traduk'as kaj sintez'as kelk'a'j'n el la grand'a'j tez'o'j formul'it'a'j de Karl'o Marks'o. Kiel bon'a vulgar'ig'ist'o ŝi sci'as ankaŭ polemik'i, pri postul'em'a'j tem'o'j de histori'o aŭ de antrop'ologi'o, kun la universitat'a'j eminent'ul'o'j de si'a temp'o. Ĉar ŝi est'is mem ekonomik'ist'o, ŝi ne kontent'iĝ'is cit'i Marks'o'n, sed propon'as analiz'o'n de “nun'temp'a'j” tendenc'o'j de la kapital'ism'o, kiu'n anonc'as ŝi'a grand'a libr'o La akumul'ad'o de la kapital'o de la jar'o 1913.* Du'a volum'o,* kiu kun'ig'as ŝi'a'j'n tekst'o'j'n pri la lern'ej'o de la SPD, daŭr'ig'is tiu'n unu'a'n verk'o'n kaj komplet'ig'is la portret'o'n de Roz'a Luksemburg'o kiel pedagog'o.

*  En la german'a original'o, Rosa Luxemburg : Die Akkumulation des Kapitals. Ein Beitrag zur ökonomischen Erklärung des Imperialismus, Berlin'o, 1913, el'don'ej'o: Buchhandlung Vorwärts Paul Singer GmbH,. Re'pres'o en: Rosa Luxemburg - Gesammelte Werke. Herausgegeben vom Institut für Marxismus-Leninismus beim ZK der SED. Band 5, Berlino/GDR. 1975, ”Die Akkumulation des Kapitals“, p. 5-411, kaj konsult'ebl'a ret'e sub la adres'o www. mlwerke.de/lu/lu05/lu05005. htm . - vl
*  Rosa Luxemburg, A l’école du socialisme, Agone-Smolny, 2012, 268 paĝ'o'j, 22 eŭr'o'j.

La last'e aper'int'a tri'a volum'o* kun'ig'as la artikol'o'j'n kiu'j'n ŝi dediĉ'is al la franc'a politik'a viv'o. Kvankam Franci'o neniam est'is en la centr'o de ŝi'a'j okup'iĝ'o'j, ŝi tamen plur'foj'e koment'is la progres'o'j'n kaj mal'progres'o'j'n de la social'ism'a batal'o en Franci'o. Kelk'a'j event'o'j apart'e atent'ig'as ŝi'n. La afer'o Dreyfus unu'e, kiu dis'ŝir'is la social'ist'a'n famili'o'n. Kaj, sekv'e de tio, la en'ir'o de Alexandre Millerand, tiam social'ist'o, en reg'ist'ar'o'n de “respublik'a defend'o”. Luksemburg'o avert'as kontraŭ si'a'j franc'a'j kamarad'o'j: tom favor'a, kiom ŝi est'is al Dreyfus, tiom ŝi est'is mal'amik'a al la “ministr'ism'o”. Kontraŭ Je'a'n Jaurès ŝi ripet'as, ke la part'o'pren'o de social'ist'o en burĝ'a reg'ist'ar'o pov'as est'i nur stult'aĵ'o kaj sak'strat'o.

*  Ros'a Luxemburg, Le Social'ism'e en Franc'e (1898-1912), Agone - Smolny, 2013, 297 paĝ'o'j, 22 eŭr'o'j.

Dum ŝi kondamn'as la erar'o'j'n, Luksemburg'o observ'as la progres'o'n de la franc'a social'ism'o al unu'ec'o kaj en la jar'o 1905 salut'as la kun'iĝ'o'n de la precip'a'j tendenc'o'j en la si'n'o de la Franc'a Sekci'o de la Labor'ist'a Inter'naci'o ( SFIO) ‒ sen tamen konsent'i la agnosk'o'n de la merit'o'j de ekz -'e Jaurès, kiu'n ŝi daŭr'e suspekt'as je moder'ism'o.

Kio surpriz'as en tiu'j tri volum'o'j da divers'spec'a'j tekst'o'j, est'as konstant'a zorg'o pri klar'ig'o. Preciz'ig'i la fakt'o'j'n, cit'i la nombr'o'j'n, inform'i la leg'ant'o'n pri ekster'land'a'j event'o'j, for'ig'i la iluzi'o'j'n kiu'j ig'as la politik'a'n spac'o'n ne'kompren'ebl'a, diskut'i paŝ'o'n post paŝ'o pri detal'o por post'e desegn'i kompren'ebl'a'n bild'o'n pri la tut'o: jen pri kio ŝi okup'iĝ'as sen'ĉes'e. Mal'proksim'a de la ruĝ'a pasionaria de la kliŝ'o'j, Roz'a Luksemburg'o aper'as ĉi tie kiel alt'nivel'a intelekt'ul'o kiu, en epok'o de grand'a konfuz'o, sen'lac'e prov'as kompren'i kaj kompren'ig'i.

Antony BURLAUD.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

De la kontraŭ'leĝ'a'j vend'ist'o'j al la apotek'ist'o'j

Kial Urugvaj'o laŭ'leĝ'ig'as kanab'o'n

La 23-'a'n de decembr'o 2013 la urugvaj'a prezid'ant'o José Mujica aprob'is leĝ'projekt'o'n cel'ant'a'n kre'i regul'ig'at'a'n merkat'o'n. Li tiel far'iĝ'as la unu'a ŝtat'estr'o, kiu permes'as produkt'ad'o'n kaj vend'o'n — en ret'o de apotek'o'j — de drog'o mal'permes'at'a ali'lok'e.

EN MEKSIK'O, portret'o'j de mal'aper'int'o'j pend'as sur mur'o'j, kvazaŭ est'us enorm'a reklam'kampanj'o organiz'it'a de hom-komerc'ist'o. Laŭ la organiz'aĵ'o Hum'a'n Rights Watch , pli ol ses'dek mil meksik'an'o'j perd'is si'a'n viv'o'n en la “milit'o kontraŭ drog'o” lanĉ'it'a en 2006 de la eks'a prezid'ant'o Felipe Calderon. Tiu amas'buĉ'ad'o si'n nutr'as el du inter'kruc'iĝ'int'a'j font'o'j: unu'flank'e, Uson'o transport'as mon'o'n kaj arm'il'o'j'n ĉe la ali'a'n flank'o'n de la Rio Grand'e por sub'prem'i la komerc'o'n de drog'o'j; ali'flank'e, la kartel'o'j disput'as inter si la reg'ad'o'n de la liver'ad'a'j cirkvit'o'j*. Kiel dir'as la verk'ist'o Charles Bowden, la milit'o kontraŭ drog'o kombin'iĝ'as kun la milit'o por la drog'o. Ambaŭ est'as sam'e mort'ig'a'j.

*  Vd Je'a'n- François Boyer, “Meksik'o ne aŭdac'as al'front'i la kartel'o'j'n”, Le Monde diplomatique, juli'o 2012.

Ĝis antaŭ mal'long'a temp'o, ia fatal'ism'o domin'is, inspir'it'a de la konstat'o, ke la sovaĝ'ec'o ne pov'as est'i halt'ig'it'a, sed nur de'lok'it'a. Sed de'post du jar'o'j, gvid'ant'o'j de Latin-Amerik'o, inter kiu'j la kolombi'a prezid'ant'o Ju'a'n Manuel Santos, publik'e konsider'as for'las'i la dogm'o'n pri sub'prem'ad'o kaj aplik'i mal'sam'a'n politik'o'n — la sol'a, kiu, laŭ ili, kapabl'as el'radik'ig'i la drog'merkat'o'n. Tiu'n voj'o'n nun laŭ'ir'as Urugvaj'o. Ĝi'a prezid'ant'o, s - ro José Mujica est'as mal'tip'a gvid'ant'o. An'o de la Tupamaros - guerilo en la 1970-'a'j jar'o'j, li rest'is mal'liber'ig'it'a en put'o dum du jar'o'j kaj du'on'o. Elekt'iĝ'int'e en novembr'o 2009 prezid'ant'o, li ne instal'iĝ'is en la or'um'it'a prezid'ej'o-palac'o sed daŭr'e loĝ'as en si'a dom'et'o kun lad'a tegment'o, en popol'a kvartal'o de Montevide'o. Li donac'as 87% de si'a ŝtat'estr'a salajr'o al organism'o'j por help'o al social'a loĝ'ad'o kaj oft'e uz'as bus'o'n por ir'i al si'a'j rendevu'o'j.

Ĉe la origin'o de per'fort'o

EN JULI'O 2013, la deput'it'o'j de li'a koalici'o adopt'ig'is leĝ'o'n permes'ant'a'n kultiv'ad'o'n de kanab'o sur la naci'a teritori'o kaj ĝi'a'n vend'o'n al plen'kresk'ul'o'j. La konsum'ant'o'j pov'as de nun aĉet'i si'a'n ŝat'at'a'n herb'o'n en apotek'o'j, kun maksimum'o de kvar'dek gram'o'j monat'e, aŭ mem kultiv'i ĝi'n, ĝis ses plant'o'j por unu mastr'um'o. Est'as la unu'a foj'o, ke land'o rekt'e mal'obe'as la traktat'o'j'n de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN) mal'permes'ant'a'j'n la uz'o'n de kanab'o.

“Jam de pli ol cent jar'o'j ni iel ajn aplik'ad'as sub'prem'a'j'n politik'o'j'n al la drog'o-demand'o, klar'ig'as s - ro Mujica. Kaj, post cent jar'o'j, ni konklud'is, ke tiu'j politik'o'j ne'kontest'ebl'e fiask'is.” Li'a ministr'o pri defend'o, s - ro Eleŭtorio Huidobro — ali'a eks'membr'o de la Tupamaros, ankaŭ rest'int'a plur'a'j'n jar'o'j'n en put'o-, resum'as la ek'konsci'iĝ'o'n, kiu ig'is li'a'n land'o'n trans'ir'i tiu'n histori'a'n paŝ'o'n: “Se ni ne far'as tio'n nun, tio, kio okaz'is en Meksik'o, ankaŭ okaz'os ĉe ni. Kaj ni est'os en tre mal'bon'a situaci'o.” Urugvaj'o ja situ'as sur unu el la ĉef'a'j kontinent'a'j voj'o'j de la drog'o'j, uz'at'a de la bolivi'a kokain'o kaj de la paragvaj'a kanab'o, antaŭ ili'a transport'o al Eŭrop'o. Laŭ la deput'it'o Sebastian Sabin'i, unu el tri murd'o'j en la land'o est'as lig'it'a al la drog'o-komerc'o.

Est'as la prohibici'o-politik'o, insist'as s - ro Huidobro, kiu kre'is la drog-fi'komerc'o'n kaj la per'fort'o'n, kiu font'as el ĝi: “Rifuz'ant'e laŭ'leĝ'ig'i la komerc'o'n de haŝiŝ'o, oni nur met'as la profit'o'j'n de tiu merkat'o en la man'o'j'n de krim'ul'o'j kaj trans'form'as ili'n en potenc'a'n instituci'o'n.” En ne'leĝ'a ekonomi'o, la konflikt'o'j ne solv'iĝ'as ĉe tribunal'o'j, sed per teror'o. Sam'e kiel alkohol-prohibici'o nask'is Al Capone kaj la amas'murd'o'n de la Sankt'a Valentino *, la band'o de la Zetas kaj la sen'fin'a buĉ'ad'o, kiu funebr'ig'as la nord'o'n de Meksik'o est'as natur'a'j frukt'o'j de la drog'o'mal'permes'o. “La uson'a milit'o kontraŭ drog'o rezult'ig'as pli da damaĝ'o'j ol haŝiŝ'o mem, opini'as s - ro Huidobro. Ĝi kaŭz'as eg'e pli mult'e da viktim'o'j, est'ig'as mult'e pli da ne'stabil'ec'o. Ĝi met'as al la planed'o problem'o'n mult'e pli grav'a'n ol iu ajn drog'o. La kurac'il'o est'as pli terur'a ol la mal'san'o.”

*  La 14-'a'n de februar'o 1929, en Ĉikag'o, la mafi'o de South Sid'e, estr'at'a de Al Capone, per ruz'aĵ'o fal'ig'as tiu'n de North Sid'e, gvid'at'a'n de Bugs Mor'a'n, en kapt'il'o'n, kaj murd'as sep ĝi'a'j'n membr'o'j'n.

La reg'ist'ar'o de s - ro Mujica konsider'as el'radik'ig'o'n de la drog'o'komerc'o kiel ne ating'ebl'a'n cel'o'n. La UN-slogan'o - “Mond'o sen drog'o. Ni pov'as ĝi'n far'i!”” ŝajn'as al li absurd'aĵ'o. La ĝeneral'a sekretari'o de la prezid'ej'o, s - ro Dieg'o Canepa, argument'as, ke la ĥemi'a modif'o de la konsci'o respond'as al dezir'o ne'dis'ig'ebl'e asoci'it'a al la hom'a speci'o, kiu manifest'iĝ'is en ĉiu'j kon'at'a'j soci'o'j.

Send'i la arme'o'n nur efik'as de'lok'i la komerc'o'n kelk'a'j'n cent'o'j'n da kilo'metr'o'j mal'proksim'e. La fak'ul'o'j nom'as tio'n la “balon'efik'o”: kiam vi en'puŝ'as fingr'o'n en aer'plen'a'n sak'o'n, ĝi'a cirkonferenc'o kresk'as pro la prem'o. La produkt'ej'o'j atak'it'a'j en Kolombi'o re'aper'is en Bolivi'o, la detru'it'a'j ret'o'j en Karibujo re'konstru'iĝ'is en Meksik'o, ktp. Oni nur pov'as retro'puŝ'i la problem'o'n, sed ne for'ig'i ĝi'n.

El tiu konstat'o, s - ro Mujica klonkludis, ke “ĉar la merkat'o jam ekzist'as, neces'as ĝi'n regul'ig'i, el'tir'i ĝi'n el mal'lum'o por sen'ig'i la fi'komerc'ist'o'j'n je ĝi.” En Uson'o, la laŭ'leĝ'ig'o de alkohol'o en 1933 ĉes'ig'is la krim'a'n komerc'o'n de alkohol'o kaj la murd'o'j'n inter konkur'ant'o'j. La bier'far'ist'o Budweiser ne est'as filantrop'o, sed tamen li ne lukt'as por si'a komerc'o murd'ant'e la dung'it'o'j'n de Guinness... Sam'manier'e, la laŭ'leĝ'ig'o de kanab'o — kaj ĝi'a vend'ad'o en apotek'o'j posed'ant'a'j permes'il'o'n — for'pren'as la pan'o'n el la buŝ'o'j de la organiz'it'a krim'ul'ar'o. Krom'e, la el'pren'it'a'j impost'o'j pov'as est'i uz'at'a'j por financ'i kurac'ej'o'j'n por toks'o'mani'ul'o'j kaj program'o'j'n por evit'i drog'o'konsum'o'n.

Haŝiŝ-cigared'o'j apud suĉ'bombon'o'j

LA SUD'AMERIK'A'J sub'ten'ant'o'j de la laŭ'leĝ'ig'o tut'e ne intenc'as defend'i la util'o'n de kanab'o nek instig'i ĝi'a'n konsum'o'n — la prezid'ant'o Mujica ne hezit'is kvalifik'i la uz'ant'o'j'n de dolĉ'a'j drog'o'j: “nab'os”, insult'et'a vort'o, kiu signif'as “nap'o”. Ili taks'is, ke haŝiŝ'cigared'o ne est'as pli mal'util'a ol glas'o da alkohol'o, kaj ke do neces'as ĝi'n toler'i.

La urugvaj'a'j reform'ist'o'j sci'is, ke ili traf'os indign'o'n de la prohibici'ist'o'j. De jar'dek'o'j, tiu'j last'a'j sving'as la minac'a'n bild'o'n de la laŭ'leĝ'ig'o, sinonim'a de ĥaos'o kaj diboĉ'ad'o, kiu invit'os infan'o'j'n kur'i al la bombon'vend'ist'o por aĉet'i drog'o'j'n. Al tio la urugvaj'an'o'j respond'as, ke ĥaos'o ja est'as tio, kio'n ili'a kontinent'o nun'temp'e sufer'as. Ili'a reform'o cel'as ekzakt'e la mal'o'n: re'pren'i reg'ad'o'n de la merkat'o por ĝi'n mastr'i. Laŭ ili, precip'e la adolesk'ul'o'j profit'os el tio. Ĉe jun'ul'o'j, regul'a konsum'ad'o de kanab'o pov'as difekt'i ties mens'a'j'n kapabl'o'j'n: est'as do viv'grav'e de'admon'i ili'n pri ĝi. Sed jun'a'j uson'an'o'j prefer'as aĉet'i haŝiŝ'o'n ol alkohol'o*, ĉar ne'leĝ'a komerc'ist'o mal'oft'e postul'as la ident'ig'il'o'n de klient'o... Apotek'ist'o, mal'e, em'as respekt'i la leĝ'o'n, ĉar se ne, li ebl'e perd'os si'a'n permes'il'o'n.

*  Tom Fieling, The Candy Machine : How Cocaine Took Over the World , Penguin, London'o, 2009.

Tra la tut'a mond'o, mult'a'j leĝ'far'ant'o'j kaj polic'ist'o'j privat'e re'kon'as la avantaĝ'o'j'n de la laŭ'leĝ'ig'o. En Urugvaj'o, ili tio'n dir'as laŭt'e kaj ag'as konsekvenc'e. Kial ili, kial ĉi tie? Kial la obstakl'o'j, ali'lok'e ne'super'ebl'a'j, - inert'o'fort'o, tim'o de la publik'a opini'o, tim'o mal'plaĉ'i al Uson'o* - est'as pli facil'e venk'ebl'a'j en Urugvaj'o ol ali'lok'e?

*  Vd François Polet, “Ĉu baldaŭ la fin'o de la milit'o kontraŭ drog'o'j?”Le Monde diplomatique, februar'o 2014.

Plur'a'j faktor'o'j kombin'iĝ'as por tio. La unu'a est'as la vigl'ec'o de la kontraŭ'prohibici'a mov'ad'o, vigl'ig'it'a de seri'o da laŭt'a'j mal'just'aĵ'o'j. En april'o 2011, ekzempl'e, 66-jar'a instru'ist'in'o de la arme'a Akademi'o, est'as arest'it'a ĉar ŝi kresk'ig'is hejm'e kelk'a'j'n kanab'o-plant'o'j'n. Ŝi pov'as est'i pun'at'a per du'dek monat'o'j da mal'liber'ec'o, pro ne'leĝ'a komerc'o'cel'a produkt'ad'o. Tiam teks'iĝ'as vast'a sub'tenor'et'o, al kiu la jun'a'j parlament'an'o'j de la Mov'ad'o de Popol'a Part'o'pren'o ( MPP), la parti'o de s - ro Mujica, asoci'iĝ'as, aktiv'ant'e por la laŭ'leĝ'ig'o.

Sam'moment'e, la aŭtoritat'o de Uson'o ek'ŝancel'iĝ'as. Kolorad'o- kaj Vaŝington'o-ŝtat'o'j adopt'is en 2013 leĝ'o'n referendum'e aprob'it'a'n, kiu laŭ'leĝ'ig'as uz'o'n, produkt'ad'o'n kaj vend'o'n de haŝiŝ'o. La uson'a'j respond'ec'ul'o'j est'as de tiam mal'pli bon'e pozici'it'a'j por admon'i aŭ pun'i la ŝtat'o'j'n, kiu'j dezir'as sam'e ag'i.

Fin'e, la popular'ec'o kaj la vol'firm'ec'o de la urugvaj'a prezid'ant'o lud'is ĉef'a'n rol'o'n. Iu, kiu trans'viv'is en put'o dum jar'o'j est'as sen'dub'e pli bon'e arm'it'a por rezist'i al la prem'o'j, intern'a'j aŭ ekster'a'j.

Ĝis nun, s - ro Mujica kaj li'a'j alianc'an'o'j tamen ne sukces'is al'iĝ'ig'i al si'a afer'o la pli'mult'o'n de si'a'j sam'land'an'o'j. Kvankam la laŭ'leĝ'ig'o ricev'as kresk'ant'a'n aprob'o'n, ĝi ankoraŭ ricev'as 60% da mal'favor'a'j opini'o'j en la opini'enket'o'j. La opon'ant'o'j hav'as tri argument'o'j'n. Unu'e, la efik'o de “ne'esper'it'a profit'o”: “Kiam vi laŭ'leĝ'ig'as drog'o'n, la hom'o'j tuj konsum'as pli da ĝi”, asert'as la deput'it'in'o Veron'ic'a Alonzo. Tiu argument'o ŝajn'as san'a prudent'o, sed ĝi tamen est'as kontraŭ'dir'it'a de la fakt'o'j. En Nederland'o, kie vend'o de kanab'o en la cofffee shops est'as permes'at'a de 1976 (la respond'ec'ul'o'j rezign'is pri formal'a laŭ'leĝ'ig'o por ne kontraŭ'i tro vid'ebl'e la traktat'o'j'n de UN), la konsum'ant'o'j est'as nur 5% de la loĝ'ant'ar'o, kompar'e kun 6,3% en Uson'o kaj 7% en la tut'a Eŭrop'uni'o*. La minac'o de amas'kur'ad'o al la apotek'o'j ŝajn'as do fantasm'o.

*  “ Dutch fear threat to liberal'ism in “soft drugscurbs ”, Reuters, 10-'a de oktobr'o 2011.
Ĉu baldaŭ la vic'o de kokain'o?

LA DU'A tim'o est'as, ke la laŭ'leĝ'ig'o de kanab'o instig'os la uz'ant'o'j'n anstataŭ'i ĝi'n per la mal'mild'a'j drog'o'j, apart'e la past'a bas'e, deriv'aĵ'o de kokain'o kompar'ebl'a al krak'o, kiu hav'as detru'a'n efik'o'n en la marĝen'o'j de la urugvaj'a soci'o. Est'as la teori'o de la “mal'ferm'a pord'o”: et'a mal'virt'o neces'e konduk'os al pli grav'a mal'virt'o. La Doktor'o Raquel Peyraube, fak'ul'o pri trakt'ad'o de la toks'o'mani'ul'o'j, ne kred'as je ĝi. Laŭ ŝi, est'as mal'e la prohibici'o, kiu, per la monopol'o don'it'a al la ne'leĝ'a'j komerc'ist'o'j, orient'as la konsum'ant'o'j'n de kanab'o al la mult'e pli danĝer'a'j produkt'o'j. “En super'bazar'o, vi aĉet'as aĵ'o'j'n, kiu'j'n vi ne bezon'as, ĉar oni met'as ili'n sub vi'a'n naz'o'n, aŭ oni iel ig'as ili'n al'log'a'j, ŝi klar'ig'as. Sam'manier'e, la ne'leĝ'a'j vend'ist'o'j prov'as proviz'i al si'a'j klient'o'j kokain'o'n aŭ ali'a'j'n produkt'o'j'n. Prohibici'o favor'as la mal'mild'a'j'n drog'o'j'n.” Tiu'n analiz'o'n konfirm'as freŝ'dat'a pri'stud'aĵ'o de la Op'e'n Society Foundations , la ret'o de fond'aĵ'o'j kre'it'a de la miliard'ul'o Georg'e Sor'os: ĝi demonstr'as, ke Nederland'o hav'as la plej mal'alt'a'n procent'aĵ'o'n de toks'o'mani'ul'o'j en Eŭrop'o, preciz'e ĉar ĝi mal'help'is kanab'o'n est'i najbar'o de la mal'mild'a'j drog'o'j*.

*  “ Coffee shops and compromise : Separated illicit drug markets in the Netherlands ”, Op'e'n Society Foundations, Nov-Jork'o, juli'o 2013, www. opensocietyfoundations. org.

La Doktor'o Peyraube kritik'as ankaŭ la ide'o'n, laŭ kiu la laŭ'leĝ'ig'o de kanab'o kaŭz'os kresk'o'n de la nombr'o de skizofreni'ul'o'j. Se ekzist'us lig'o inter la haŝiŝ'o kaj aper'o de tiu ĉi mal'san'o, ŝi dir'as, la nombr'o de skizofreni'ul'o'j est'us eksplod'e kresk'int'a dum la last'a'j jar'dek'o'j, ĉar neniu ne'as, ke la kanab'o-konsum'o ne ĉes'is kresk'i en tre mult'a'j land'o'j: sed ĝi rest'is stabil'a. Laŭ ŝi, tamen, la ebl'ec'o, ke skizofreni'ul'o'j konsum'as pli oft'e kanab'o'n ol la mez'um'o, pro ĝi'a mal'streĉ'ig'a efik'o, ja ekzist'as; tio pov'us klar'ig'i la korelativ'ec'o'n.

Al tiu'j kritik'o'j al'don'iĝ'as ali'a, pli serioz'a, pri kiu zorg'as la urugvaj'a administraci'o. La kanab'o-laŭ'leĝ'ig'o ja redukt'os la merkat'o'n de la ne'leĝ'a'j drog'o'j, sed ĝi las'as sen'ŝanĝ'a la komerc'o'n de la plej profit'don'a'j produkt'o'j. Por ver'e ŝancel'i la pov'o'n de la kartel'o'j, koher'ec'o dev'us instig'i ni'n ir'i antaŭ'e'n kaj regul'ig'i la cirkul'ad'o'n de ĉiu'j drog'o'j, por kiu'j ekzist'as fort'a mend'o. Por iu'j el ili, kiel ekstazio aŭ kokain'o, neces'os en'kadr'ig'i la vend'ad'o'n; por ali'a'j, kiel ekzempl'e heroin'o, pli si'n'gard'e est'us sen'dub'e distribu'ad'o nur laŭ kurac'ist'a preskrib'o, kiel montr'as la eksperiment'o'j far'it'a'j en Svis'uj'o.

“Tio postul'os long'a'n temp'o'n, re'kon'as s - ro Sabin'i, la hom'o de la MPP, kiu plej engaĝ'iĝ'is por la reform'o. Sed kiam ven'os la vic'o de la ali'a'j drog'o'j, ni est'os pret'a'j por pled'i ni'a'n afer'o'n antaŭ la publik'o.” Tiu, kiu'n la observ'ant'o'j konsider'as kiel la est'ont'a post'e'ul'o de la ŝtat'estr'o jam anonc'is si'a'n intenc'o'n laŭ'leĝ'ig'i kokain'o'n.

Ĉu ekzist'as ali'a voj'o? Kial persist'i daŭr'ig'i tio'n, kio'n s - ro Huidobro nom'as “jam perd'it'a'n” milit'o'n? Atend'ant'e, ke la politik'ul'o'j de si'a land'o bon'vol'os respond'i tiu'n demand'o'n, la meksik'an'in'o Emma Vel'et'a pri'plor'as la mal'aper'o'n de ok si'a'j famili'an'o'j, rab'it'a'j kaj mal'liber'ig'it'a'j de fi'komerc'ist'o'j kun probabl'a komplic'ec'o de la lok'a'j respond'ec'ul'o'j*. Kiel observ'is David Sim'o'n, la kre'int'o de la televid'a seri'o The Wire , Uson'o ebl'e dezir'os konduk'i si'a'n milit'o'n kontraŭ drog'o'j “ĝis la last'a meksik'an'o”*.

*  “La pesadilla de perder 'a toda su famili'a en Chihuahua ”, 28-'a de maj'o 2012, www. animalpolitico. com.
*  David Sim'o'n, “'A fight to the last Mexican ”, 10-'a de juli'o 2012, http :// davidsimon. com.

Johann HAR'I


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Histori'o de spamo

REDAKT'ANT'E tiu'n ĉi artikol'o'n mi hav'is kompat'a'n ide'o'n por la traduk'ont'o kiu re'kre'os ĝi'n en la franc'a. “ Spam ” referenc'as divers'de'ven'a'n kun'met'aĵ'o'n de neolog'ism'o'j kaj de pur'a ĵargon'o, kiu de'prunt'as sam'temp'e el la inform'ad'ik'o, la inĝenier'art'o de protekt'ad'o, la pun'jur'o, la krim'o (amator'o aŭ organiz'it'a) kaj el la poezi'o de poliglot'a ret'o nutr'at'a de angl'o'saks'a ĵargon'o. Tie bunt'e kaj miks'e apud'as obskur'senc'a'j noci'o'j kiel “ bajesa * venen'ad'o” (la art'o ĉirkaŭ'ir'i aŭ detru'i la kontraŭspamajn filtr'il'o'j'n), “ botnets ” (ret'o'j de “fantom'a'j maŝin'o'j” aŭ “ linkbaits ” ([“log'lig'il'o'j”, lig'il'o'j insid'e koncept'it'a'j por stimul'i la dezir'o'n de la inter'ret'uz'ant'o al'klak'i ĝi'n). Oft'e tiu alt'sci'a lingv'aĵ'o el'vok'as pli onomatope'o'j'n de bild'stri'o'j ol tim'ig'a'n planed'vast'a'n plag'o'n: “ sping ” (kun'met'aĵ'o el spam kaj de ping , kiu signif'as pet'o'n send'it'a'n de unu komput'il'o al ali'a), “ splog ” (kun'met'aĵ'o el spam kaj blog), “ Lulz ” (kruel'a humur'a trajt'o) ... Prov'i pri'skrib'i la industri'o'n de spamo fakt'e signif'as import'i la ĵargon'o'n de mez'epok'a'j rab'ist'o'j kaj fals'a'j pilgrim'ant'o'j en la teĥnik'a'n sfer'o'n de la 21-'a jar'cent'o, konekt'i la mez'epok'a'n kvartal'o'n de almoz'pet'ant'o'j kaj ŝtel'ist'o'j al la rapid'eg'a ret'o. Imag'u François Vill'o'n kun mus'o en la man'o, kaj vi komenc'os hav'i ide'o'n pri tio, kio atend'as vi'n.

*  “ bayésien ” en la franc'a traduk'o. - vl

Tiu lingv'a problem'o komenc'iĝ'as per la vort'o “ spamo ” mem, vort'o kiu kovr'as ĉio'n, kiu'n eĉ la special'ist'o'j pen'as difin'i preciz'e. Ĝi aplik'iĝ'as al la grand'eg'a pli'mult'o ‒ pli ol 85 el'cent'o'j ‒ de tiu'j ret'mesaĝ'o'j ĉiu'tag'e inter'ŝanĝ'at'a'j en la mond'o, kiu'j plej'part'e al'ter'iĝ'as en la rub'uj'o'n eĉ sen ke ili'a'j adres'at'o'j vid'is ili'n. Ĝi kovr'as miliard'o'j'n da tweets (“ tvitoj ”, “ tvitaĵoj ”), da Facebook -publik'ig'aĵ'o'j, da SMS , da blog'o'j, da koment'o'j, da ret'ej'o'j, da kontribu'aĵ'o'j en Vikipedio kaj ali'a'j form'o'j de ret'a'j esprim'o'j. Ĉar ili nutr'is tiu'n kolos'a'n flu'o'n, individu'o'j est'is mal'liber'ig'it'a'j, entrepren'o'j kondamn'it'a'j al ferm'o, ret'ej'o'j for'ig'it'a'j el serĉ'il'o'j, land'o'j (mal'long'e) for'ten'at'a'j de la ret'o. La spamo profund'e ŝanĝ'is Inter'ret'o'n, ĝi'a'j'n sistem'o'j'n kaj serv'o'j'n, sed ankaŭ la kondut'o'n de ĝi'a'j uz'ant'o'j.

En antaŭ'a'j temp'o'j, eĉ antaŭ la inter'ven'o de Inter'ret'o aŭ de la minitelo *, uson'a'j student'o'j kun'iĝ'is en kel'o'j por manipul'i terminal'o'j'n per ali'a'j komput'il'o'j en la land'o. Ili ag'ad'is nokt'e, ĉar tag'e la maŝin'o'j est'is okup'at'a'j de mult'e'kost'a'j laboratori'a'j projekt'o'j. Ŝat'ant'o'j de scienc'fikci'o kaj de absurd'a humur'o, ili pas'ig'is hor'o'j'n por koncept'i program'o'j'n, kre'i lud'o'j'n aŭ inter'ŝanĝ'i mesaĝ'o'j'n spic'it'a'j'n per referenc'o'j al skeĉ'o'j de la brit'a trup'o Monty Python . Unu el ili'a'j favor'at'a'j scen'o'j, dis'send'it'a de la British Broadcasting Corporation ( BBC) en 1970, pren'is si'a'n komik'a'n efik'o'n el interjekci'o maŝ'e kaj ĉia'ton'e ripet'at'a de la kelner'in'o kaj la viking'a klient'ar'o de te'salon'o: “ Spam!”

*  Franc'e “ Minitel ” pionir'a ret'sistem'o en Franci'o, uz'ebl'a per komunik'a'j aparat'o'j nom'at'a'j “ Minitel ” aŭ per komput'il'o'j. - vl

La ŝerc'o dis'vast'iĝ'is. La student'o'j uz'is ĝi'n kiel kod'nom'o'n destin'it'a'n sabot'i ĉia'n dialog'o'n. Oni re'program'is si'a'n komput'il'o'n tiel, ke, en taŭg'a moment'o de ret'a inter'ŝanĝ'o, la vort'o “ spam ” aper'is sur la ekran'o de la inter'parol'ant'o kaj mult'obl'iĝ'as sen'fin'e, ĝis ĝi invad'is la diskut-platform'o'n kaj elimin'is la eventual'a'j'n part'o'pren'ant'o'j'n. Ŝerc'o idiot'a, sed sen konsekvenc'o'j, iel kiel blov'i en vuvuzelon * mez'e de konversaci'o. Jen la inform'ad'ik'a ĥaos'o kiu nask'is la verb'o'n “ spami ”.

*  Afrik'de'ven'a blov'instrument'o, nun'temp'e el plast'o, proksim'um'e 65-70 cm long'a, kiu el'ig'as tre laŭt'a'n son'o'n. - vl

La vort'o dis'vast'iĝ'is dum la 1980-'a'j jar'o'j kaj cel'is pli larĝ'e ĉia'n mesaĝ'o'n sen'util'a'n, mult'vort'a'n, sen'signif'a'n aŭ mis'uz'a'n. Nur en la jar'o 1994 ĝi ricev'is nov'a'n signif'o'n, kiam du advokat'o'j de Arizon'o uz'is la diskut'sistem'o'n Usenet ‒ la antaŭ'ul'o de Inter'ret'o ‒ por propon'i si'a'j'n serv'o'j'n al kelk'mil'o'j da uz'ant'o'j dis'e tra la mond'o. Ili vol'is vend'i al ekster'land'an'o'j jur'a'n truk'o'n por pli'bon'ig'i ili'a'j'n ŝanc'o'j'n de la lot'um'ad'o de la verd'a kart'o ( green card ), kiu rajt'ig'as rest'ad'o'n sur uson'a teritori'o. En la komun'um'o de la Usenet -uz'ant'o'j la vort'o “ spam ” far'iĝ'is tiam sinonim'o ke komerc'a mesaĝ'o, do kun senc'o proksim'a al tiu, kiu'n ni kon'as hodiaŭ.

La diferenc'o est'as, ke la mesaĝ'o de la du advokat'o'j tem'is pri real'a serv'o (kvankam ĉe la lim'o de fraŭd'o): ili'a'j adres'at'o'j pov'is al'vok'i telefon'numer'o'n kaj pet'i rendevu'o'n. Tio ver'is ankaŭ por la spamoj send'at'a'j en la unu'a'j jar'o'j de Inter'ret'o. Se ili dezir'is, la inter'ret-uz'ant'o'j ja pov'is akir'i la “mal'dik'ig'a'n pilol'o'n”, la fals'e luks'a'n horloĝ'o'n aŭ la aparat'o'n por “grand'ig'i la penis'o'n”, kiu'j'n la bazar'ul'o'j laŭd'is. Tiu'temp'e la spamo est'is jam mal'estim'at'a, sed ĝi aparten'is ankoraŭ al laŭ'leĝ'a serv'o en komerc'a vid'punkt'o. La ret'o est'is tiam en plen'a ekspansi'o, kaj por la komerc'a sektor'o neces'is montr'i si'n tia, se ĝi vol'is ver'e profit'i el ĝi. Kun la escept'o de patent'it'a'j fraŭd'ul'o'j, kiu'j mis'uz'is la uz'ant'o'n per mesaĝ'o'j de la tip'o “Sinjor'o, ni dev'as 1,2 milion'o'j'n da dolar'o'j re'ven'ig'i el Niĝeri'o ...” ‒ fascin'a avatar'o de la fripon'aĵ'o'j praktik'at'a'j jam en la post'revoluci'a Franci'o de la polic'a detektiv'o Eugène - François Vidocq ‒, la spamistoj em'is prezent'i si'n kiel skrupul'a'j entrepren'ist'o'j kun poŝt'adres'o, kun aŭtent'a mark'o kaj kun sen'riproĉ'a'j produkt'o'j, en la pur'a tradici'o de la komerc'a'j pionir'o'j. Nu, ili'a'j vend'a'j argument'o'j en'hav'is jam la ingredienc'o'j'n, al kiu'j ni hodiaŭ est'as familiar'iĝ'int'a'j: varb'aĉ'a'j slogan'o'j redakt'it'a'j en erar'a gramatik'o kaj akompan'at'a'j de mal'ver'ŝajn'a'j ilustr'aĵ'o'j. Sed kiu pov'int'us diven'i, ke tiu'j metod'o'j hav'is ekstrem'e mal'long'a'n Or'a'n Era'o'n kaj fin'fin'e relativ'e dec'a'n, vid'e al la ond'eg'o, kiu'n ni spert'as nun'temp'e?

Nun'temp'e, kiam spamo traf'as vi'n en vi'a elektron'ik'a poŝt'kest'o, en vi'a kont'o ĉe Tvito ( Twitter ) aŭ en la koment'o'j de blog'o, est'as tre ver'ŝajn'a ke vi est'as la unu'a hom'a est'ul'o kiu mal'ĉifr'as ĝi'n. Ĝi est'as koncept'it'a kaj dis'send'it'a de komplet'e aŭtomat'ig'it'a'j maŝin'o'j, kie la hom'a inter'ven'o est'as redukt'it'a al regul'ad'o de parametr'o'j. Kie'n pas'is la virt'a'j entrepren'ist'o'j, kiu'j vend'aĉ'is abon'o'j'n al pornografi'a'j ret'ej'o'j?

Du grav'a'j ŝanĝ'o'j inter'ven'is komenc'e de la 2000-'a'j jar'o'j: unu'flank'e, mult'a'j land'o'j far'is kontraŭspamajn leĝ'o'j'n, kiu'j el'met'is la leĝ'romp'ul'o'j'n al pun'o'j de mon'o aŭ de mal'liber'ej'o, kaj ali'flank'e oni dis'volv'is efik'a'j'n filtr'il'o'j'n por ret'mesaĝ'o'j. Por obe'i la leĝ'o'j'n, la spamisto dev'is en'met'i divers'a'j'n leĝ'a'j'n menci'o'j'n en si'a'j mesaĝ'o'j: lig'il'o'n, kiu ebl'ig'as mal'abon'o'n, poŝt'adres'o'n por send'i plend'o'j'n, ktp. Tiu dev'o facil'ig'is la task'o'n al la filtr'o'sistem'o'j, ĉar por ili sufiĉ'is trov'i la karakteriz'a'j'n formul'o'j'n por ident'ig'i la spamon, kapt'i kaj esting'i ĝi'n. La spamistoj, kiu'j respekt'is la leĝ'o'n, nun jam ne pov'is mal'util'i, dum la ali'a'j pren'is sur si'n risk'o'j'n ne neglekt'ind'a'j'n.

Por evit'i la jur'a'j'n zorg'o'j'n kaj ĉirkaŭ'ir'i la filtr'il'o'j'n, ekzist'is nur unu solv'o: mobiliz'i dek'mil'o'j'n da komput'il'o'j kapabl'a'j send'i ĉiu cent'o'j'n da mesaĝ'o'j minut'e el inter'ret-adres'o'j dis'a'j en la tut'a planed'o, por produkt'i cunam'o'n de spamoj kiu'j dron'as ĉiu'j teĥnik'a'j'n kaj leĝ'a'j'n dig'o'j'n. La obstin'a'j spamistoj dev'is konstru'i mond'a'n spammaŝinon. Kaj ĝust'e tio'n ili far'is.

La inter'ret-uz'ant'o subit'e ek'ricev'is mesaĝ'o'j'n kun strang'a'j lig'il'o'j aŭ kun al'don'aĵ'o'j, kiu'j'n ili naiv'e al'klak'is, sen antaŭ'supoz'i ke per tio ili konfid'is la kontrol'o'n de si'a komput'il'o al mil'o'j'n da kilo'metr'o'j for'a bandit'o. Dum la viktim'o plen'ig'as formul'ar'o'n aŭ lud'as soliter'o'n, li'a maŝin'o, far'iĝ'int'a “zombi'o”, ne'rimark'at'e el'ŝut'as ordon'o'j'n, parametr'o'j'n kaj adres'list'o'j'n, antaŭ ol si'a'vic'e send'i spamojn, plur'dek'o'j'n sekund'e, kaj daŭr'e sen ke ĝi'a uz'ant'o sci'as tio'n. Kun'e kun la ceter'a'j “zombi'a'j maŝin'o'j” de la ret'o, la algoritm'a troj'a ĉeval'o en'met'it'a en la komput'il'o'n modif'as la mesaĝ'o'j'n, re'skrib'as ili'n, aranĝ'as ili'n mal'sam'e, tiel ke ĝi trov'as la breĉ'o'n en la kontraŭspamaj filtr'il'o'j.

La spamvomaj robot'o'j far'iĝ'is tiom tiran'a'j ke ili ten'as la mond'o'n en si'a man'o, redukt'as milion'o'j'n da komput'il'o'j al help'arme'o de frenez'a cerb'o. Neniam la sun'o sub'ir'as en ili'a imperi'o: atent'a'j al la ter'a rotaci'o, ili send'as si'a'j'n mesaĝ'o'j'n laŭ la ritm'o de altern'ad'o inter mal'dorm'o kaj dorm'o de la loĝ'ant'ar'o'j en ili'a cel'il'o. La projekt'o de la spamisto est'as tiu de organiz'it'a krim'o, kiu ĉes'is respond'i al ĉia komerc'a logik'o. Li'a'j aparat'o'j ne cel'as vend'i var'aĉ'o'n, sed rikolt'i numer'o'j'n de kredit'kart'o'j kaj de pas'vort'o'j, mal'ferm'i voj'o'n en la bank'a'j kont'o'j de la inter'ret-uz'ant'o, paraliz'i la ret'a'j'n serv'o'j'n, tro'ŝarĝ'i la servil'o'j'n, el'fraŭd'i mon'o'n kaj neŭtral'ig'i la kontraŭ'ul'o'j'n.

Hodiaŭ ni est'as ĉiu'j kapt'it'o'j de tiu sistem'o. Cert'e, ni'a'j defend'il'o'j solid'iĝ'as, ni'a'j man'far'it'a'j ret'mesaĝ'o'j help'as la filtr'il'sistem'o'j'n disting'i inter bon'a grajn'o kaj lol'o, la serĉ'il'o'j for'ten'as la spamajn ret'ej'o'j'n kaj koment'o'j'n, sed la infekt'o tamen daŭr'e etend'iĝ'as. Ni'a'j abon'ant'o'j en Tvito est'as kelk'foj'e fals'a'j kontakt'o'j kre'it'a'j de program'o'j, kaj ni'a'j komput'il'o'j liver'as la arm'il'o'j'n de rab'ad'o.

Pli fundament'e, la spamo invit'as ni'n cerb'um'i pri la demand'o, al kio Inter'ret'o dev'us serv'i. Por respond'i al tiu demand'o neces'as imag'i, kio por ĉiu el ni est'us prav'a, raci'a kaj honest'a uz'ad'o de la teĥnik'o. La spamo est'as iel la kaŝ'it'a flank'o de la Teks'aĵ'o; ĝi est'as la ocean'o kiu ĉirkaŭ'as la insul'et'o'n sur kiu ni viv'as.

Fin'n BRUNTON.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Sub prem'o

“LA AFP est'as disput'objekt'o de potenc'o. Ĝi trov'iĝ'as sub konstant'a'j prem'o'j. Asert'i la mal'o'n signif'as invent'i histori'o'j'n!”, lanĉ'as eks'a serv'o-ĉef'o de la franc'a gazet'ar'a agent'ej'o Agence Franc'e Presse . Kiam oni demand'as la AFP -an'o'j'n pri ili'a labor-aŭtonom'ec'o, ili oft'e lim'ig'as si'n al menci'o de la statut'o de 1957 destin'it'a konserv'i ili'a'n sen'de'pend'ec'o'n (vid'u la artikol'o'n “Model'o ĉiel sku'at'a. Ĉu la Agence Franc'e Presse trans'viv'os la pere'o'n de la gazet'ar'o?”). Ali'a'j est'as pli parol'em'a'j: “Ekzist'as mem'cenzur'o en cert'a'j tikl'a'j dosier'o'j, re'kon'as ĵurnal'ist'o kiu labor'as en Pariz'o. Ne ekzist'as apart'a'j instrukci'o'j, sed ni'a labor'o en'ten'as part'o'n de prudent'o.”

Ĉu evit'i la koler'ig'a'j'n tem'o'j'n? “Kiel por ĉiu'j komunik'il'o'j, kelk'foj'e ven'as telefon'vok'o'j, fulm'as iu el li'a'j koleg'o'j, sed ni'a meti'o est'as rezist'i al tiu'j “amik'a'j” konsil'o'j. La plej mult'a'j hom'o'j vid'as la AFP kiel per'ant'o'n de komunik'aĵ'o'j: tio montr'as ke ili absolut'e ne kon'as ni'a'n labor'o'n. La misi'o de AFP -ĵurnal'ist'o est'as hierarĥi'ig'i la inform'o'j'n. Oni ne tra'las'as ĉio'n!”

Neces'as far'i simpl'e sen est'i simpl'ism'a: “La AFP dev'as est'i leg'ebl'a por la membr'o'j de reg'ist'ar'o kiel por la baz'a leg'ant'o de region'a'j ĵurnal'o'j”, klar'ig'as ali'a AFP -an'o. Oni publik'ig'as mesaĝ'o'n ĉiam post mult'a'j re'leg'ad'o'j kaj post valid'ig'o de la hierarĥi'o. Tio pov'as montr'iĝ'i tikl'a afer'o: dum la reg'ad'o de s - ro Nicolas Sarkozy la nombr'o'j de sen'labor'ul'o'j est'is tem'o de streĉ'it'ec'o inter la ĉef'redakt'ej'o kaj la social'a serv'o.

“En Franci'o oni oft'e em'as atend'i la oficial'a'n inform'o'n. Ni hav'as tre mal'mult'e enket'a'n kultur'o'n kaj, krom'e, ni'a'j klient'o'j ne pet'as tio'n de ni!”, bedaŭr'as pariz'a ĵurnal'ist'o. Sed kvankam la AFP, mal'e al la angl'a'j kaj uson'a'j agent'ej'o'j, nur mal'oft'e produkt'as enket'o'j'n, ĝi propon'as ĉiu'tag'e mult'a'j'n raport'aĵ'o'j'n en land'o'j de la tut'a mond'o: pri la tend'ar'o'j de rifuĝ'int'o'j en Sud'a Sudan'o, pri la sam'seks'em'ul'o'j en Afrik'o, la mal'riĉ'ec'o en Kolombi'o ... Do, tem'o'j mal'oft'e uz'at'a'j de la franc'a'j komunik'il'o'j, kiu'j, mens'e lim'ig'it'a'j al Franci'o, prefer'as pli da “ buzz ” kaj da divers'aĵ'o'j.

Kiel son'kest'o la AFP sufer'as ankaŭ kresk'ant'a'n prem'o'n de la ali'a'j komunik'il'o'j: “La inform'a'j televid'ĉen'o'j dev'ig'as ni'n ir'i ĉiam pli rapid'e. Kaj, kelk'foj'e, oni far'as stult'aĵ'o'j'n ...”, konced'as AFP -an'o. Ekzempl'e en januar'o 2010, la AFP trov'is bild'o'j'n pri la ter'trem'o en Haiti'o sur Tvito kaj dis'send'is ili'n al si'a'j klient'o'j, kiel la agent'ej'o Getty , sen sci'i ke tem'is pri labor'o de profesi'a fot'ist'o. Tiu tir'is la afer'o'n antaŭ tribunal'o'n: la AFP kaj Getty est'is kondamn'it'a'j de uson'a tribunal'o je 900.000 eŭr'o'j da mon'pun'o ...

Marc ENDEWELD.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Model'o ĉiel sku'at'a ‒ Ĉu la franc'a inform'agent'ej'o Agence Franc'e- Presse trans'viv'os la pere'o'n de la gazet'ar'o?

Membr'o de la pint'a tri'op'o de la mond'a'j inform'agent'ej'o'j, la franc'a Agence Franc'e- Presse ( AFP) plen'frap'e sufer'as la kriz'o'n de la franc'a pres'it'a gazet'ar'o kaj de la konkurenc'o de la soci'a'j ret'o'j aŭ de la film'et'o'j de privat'ul'o'j.[1] En la moment'o, en kiu la plej mult'a'j komunik'il'o'j ofer'as la aktual'aĵ'o'n favor'e al klaĉ'o'j kaj al divers'aĵ'o'j, ĝi'a tut'mond'a ret'o tamen far'as ĝi'n ne'anstataŭ'ig'ebl'a. Sed ĝi'a ekonomi'a ekvilibr'o ne cert'as.

AFP. Familiar'a sigl'o, kiu sign'as ĉiu'j'n mesaĝ'o'j'n de la tri'a plej grand'a tut'mond'a gazet'ar'a agent'ej'o, kiu regul'e aper'as en mult'a'j komunik'il'o'j ‒ aŭd'vid'a'j, pres'it'a gazet'ar'o kaj nun en Inter'ret'o ‒ tag'nokt'e. Fond'it'a en la jar'o 1945, la Agence Franc'e- Presse [ aĵáns fráns prés ] est'as grand'ul'o de inform'o kiu hav'as du mil du'cent ses'dek kun'labor'ant'o'j'n de ĉiu'j naci'ec'o'j en ses'dek kvin land'o'j kaj kiu'j labor'as en ses lingv'o'j: la franc'a, la angl'a, la german'a, la portugal'a, la arab'a kaj la hispan'a. Fin'e de la du'a mond'milit'o ĉiu'j grand'potenc'a'j ŝtat'o'j dev'ont'ig'is si'n dispon'i pri inter'naci'a gazet'ar'a agent'ej'o, sam'e kiel pri sid'ej'o en la Konsil'ant'ar'o pri Sekur'ec'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN) aŭ, post mal'long'e, pri la atom'bomb'o.

Preskaŭ sep'dek jar'o'j'n post'e, la AFP produkt'as ĉiu'tag'e kvin mil mesaĝ'o'j'n, du mil fot'aĵ'o'j'n kaj cent'o'j'n da televid'a'j tem'o'j. Du'cent ofic'ej'o'j tra la mond'o, kvin “region'a'j baz'o'j” en Pariz'o, Vaŝington'o, Montevide'o, Nikozi'o kaj Hongkongo. Spez'o de 289,6 milion'o'j da eŭr'o'j en 2012. La valor'o de la AFP ven'as el la fakt'o ke ĝi kovr'as grand'a'n nombr'o'n da land'o'j kaj liver'as divers'a'j'n inform'o'j'n.

Ĝi'a'j histori'a'j konkur'ant'o'j nom'iĝ'as Associated Press ( AP), kooper'a agent'ej'o est'iĝ'int'a el alianc'o inter plur'a'j grand'a'j uson'a'j gazet'o'j, pli centr'it'a sur la region'o de uson'a influ'o, kaj Reuters , agent'ej'o angl'a-kanad'a, ĉef'e special'iĝ'int'a pri financ'a inform'ad'o kaj kies ĉef'sid'ej'a unu'o est'as bors'e not'at'a. Inter la plej fam'a'j anonc'o'j de la AFP est'is tiu pri la mort'o de Jozef'o Stalin'o en la jar'o 1953, pri la ostaĝ'ig'o de la israel'a'j atlet'o'j en la Olimpi'a'j Lud'o'j de Munken'o de 1972, pri la kraŝ'o de la super'son'a aviad'il'o Concorde en Pariz'o en 2000, aŭ pri la fuĝ'o de s - ro Zine El- Abidin Ben Al'i el Tunizi'o en 2011.*

*  Kp Hamida Ben Salah, “La chance dannoncer au mond'e la fi'n d ’un dictateur ”, Making - of , 18-'a de decembr'o 2013, http :// blogs. afp. com / makingof.

Histori'e la gazet'ar'a'j agent'ej'o'j koncentr'is si'n al kolekt'ad'o kaj trans'don'ad'o de krud'a'j inform'o'j en larĝ'a'j teritori'o'j, naci'a'j kaj inter'naci'a'j, dum ili'a'j klient'o'j (la gazet'o'j, radi'o'j kaj televid'o'j) dediĉ'is si'a'j'n rimed'o'j'n al produkt'ad'o de disting'a'j en'hav'o'j, al ties form'ig'o kaj ili'a dis'send'ad'o al la publik'o.

Dek du ofic'ej'o'j en la Proksim-Orient'o

TIU LABOR'DIVID'O eksplod'is kun Inter'ret'o kaj la cifer'ec'a'j instrument'o'j. Nun, ĉiu individu'o pov'as dis'send'i inform'o'n, kiu far'iĝ'as al'ir'ebl'a por ĉiu'j kaj ĉie: “Antaŭ'e la AFP hav'is la absolut'a'n monopol'o'n de rapid'o. Ĝi ne hav'is konkurenc'o'n pri la grand'a'j anonc'o'j. Ĉio ŝanĝ'iĝ'as kun Twitter, bedaŭr'as AFP -an'o. Kresk'ant'a nombr'o da grav'a'j inform'o'j est'as efektiv'e unu'e met'it'a en soci'a'j ret'o'j. Kiel en la 8-'a de februar'o 2013, kiam la prezid'ant'o de la Eŭrop'a Konsil'ant'ar'o, s - ro Herm'a'n Van Rompuy, anonc'is sur Tvito [ Twitter ], ke la eŭrop'a'j gvid'ant'o'j ating'is inter'konsent'o'n pri la buĝet'o de la Eŭrop'a Uni'o por 2014-2020. Aŭ la 6-'a'n de novembr'o 2012, kiam s - ro Barack Obama konfirm'is si'a'n re'elekt'o'n tvitante “Kvar jar'o'j'n pli”. Kvar hor'o'j'n post'e, tiu mesaĝ'o, akompan'at'e de fot'o, sur kiu li brak'um'is si'a'n edz'in'o'n Michelle, est'is retvitita pli ol kvin'cent mil foj'o'j'n ...

Inter Inter'ret'o ‒ sur komput'il'o, tabul'et'o aŭ smartphone ‒ kaj la konstant'a'j inform'ĉen'o'j, la gazet'ar'a'j agent'ej'o'j est'as hodiaŭ al'front'it'a'j al mult'spec'a'j inter'naci'a'j konkurenc'ant'o'j: Cable News Network ( CNN), Al- Jazira , BBC World - wide , Google , Twitter ... “Mi memor'as epok'o'n, kiam la AFP don'is la ritm'o'n. Neniu gazet'ar'a konferenc'o komenc'iĝ'is, antaŭ ol cert'iĝ'i ke AFP ĉe'est'as. Ĝi'a ĵurnal'ist'o est'is iom'et'e la reĝ'o”, amar'e memor'as ali'a AFP -an'o.

Por daŭr'ig'i la influ'o'n de la entrepren'o mez'e de komunik'il'a univers'o en plen'a sku'iĝ'o, la direkt'ej'o de la AFP instig'as si'a'j'n ĵurnal'ist'o'j'n mal'ferm'i si'a'n propr'a'n Tvito -kont'o'n. Jen et'a revoluci'o: “Tiu instig'o de la direkt'ej'o traf'as la kultur'o'n de ombr'o de la ĵurnal'ist'o'j de la agent'ej'o”, klar'ig'as unu el ili. Antaŭ'e, la sol'a'j'n re'ag'o'j'n al ni'a'j artikol'o'j ni ricev'is de ni'a'j koleg'o'j. La soci'a'j ret'o'j eksplod'ig'is ni'a'j'n iam'a'j'n kutim'o'j'n. Al la plej et'a erar'o, Tvito re'ag'as.” La faden'o Tvito de Reuters hav'as pli ol tri milion'o'j'n kaj du'on'o da abon'ant'o'j; tiu de AP, pli ol du milion'o'j'n kaj du'on'o. Kaj tiu de la AFP? Apenaŭ pli ol kvar'cent mil (angl'a'j'n kaj franc'a'j'n).

“La soci'a'j ret'o'j est'as real'a'j alarm'sistem'o'j”, konced'as la prezid'ant'o-ĝeneral'a direktor'o ( PDĜ) de la AFP, s - ro Emmanuel Hoog, kiam li akcept'as ni'n en la sid'ej'o de la agent'ej'o en Pariz'o, Plac'e de la Bourse , vid-al-vid'e de la kolon'o'j de la palac'o Brogniart, preter'pas'it'a simbol'o de la franc'a kapital'ism'o.* “Sed neniu grand'a komunik'il'o de la mond'o viv'as sen la agent'ej'o'j. Ni al'port'as al ili du afer'o'j'n: konstant'a'n re'ag'ad'o'n kaj tut'semajn'a'n ag'ad'o'n. Kaj Tvito, tio est'as ret'o, tio ne est'as redakt'ej'o. Front'e al la komunik'il'a bru'o, ni ofert'as fid'ind'o'n.” Sam'a asert'o flank'e de s - ro Philippe Massonnet, direktor'o pri inform'ad'o de la AFP : “Ni'a meti'o hodiaŭ est'as kun'tekst'ig'i la inform'o'n, kun ĝi'a perspektiv'o kaj histori'a memor'o.” Laŭd'ind'a intenc'o, sed kelk'foj'e mal'facil'as rezist'i al la prem'o'j de tuj'a inform'o ... kaj erar'o est'as rapid'e far'it'a (vid'u “Sub prem'o”).

*  En ĝi trov'iĝ'is la bors'o de Pariz'o ĝis 1998.

Montr'ant'e al mond'map'o ĉe la vand'o, en kiu ĉiu ofic'ej'o de la AFP est'as indik'it'a per buton'o, s - ro Massonnet prefer'as lu'don'i tiu'n ret'o'n de la agent'ej'o. Ĝi'a tut'mond'a ret'o est'as efektiv'e unu el la plej bon'a'j atut'o'j: “Ni'a'j klient'o'j bezon'as pli kaj pli da gazet'ar'a'j agent'ej'o'j kiu'j daŭr'e far'as si'a'n labor'o'n tra la tut'a mond'o, special'e en la region'o'j, por kiu'j ili ne hav'as la rimed'o'j'n neces'a'j'n por hav'i tie konstant'e ĵurnal'ist'o'j'n.” Mal'e al mult'a'j komunik'il'o'j, kiu'j tim'em'e vol'as ĉiel ŝpar'i, la AFP konserv'as do ret'o'n, kiu cert'ig'as al ĝi ĉe'est'o'n en land'o'j for'las'it'a'j de la grand'a pli'mult'o de la inter'naci'a'j gazet'o'j. “Komenc'e de 2013, en Siri'o, ekzist'is praktik'e jam nur la gazet'ar'a'j agent'ej'o'j, unu aŭ du special'a'j send'it'o'j, unu aŭ du free - lances, memor'ig'is al ni la direktor'o pri inform'ad'o.

Sed tiu persist'em'o, kiu ebl'ig'as al la agent'ej'o firm'ig'i si'a'n kredit'o'n kaj si'a'n leg'ant'ar'o'n, bezon'as konsider'ind'a'n financ'a'n kaj hom'a'n klopod'o'n: la AFP dispon'as pri dek du ofic'ej'o'j en la Proksim-Orient'o; en Kabul'o (Afgani'o), proksim'um'e dek'o da hom'o'j labor'as por ĝi konstant'e. Dum la milit'o en Libi'o, en 2011, ĝi est'is la sol'a kiu hav'is ofic'ej'o'n en Tripol'o. La kovr'ad'o de tiu milit'operaci'o vol'it'a de s - ro Nicolas Sarkozy ‒ kaj de Bernard-Henr'i Lévy ‒ est'is cert'ig'it'a de tri'dek'o da AFP -an'o'j, kiu'j altern'is en la libi'a teritori'o, dum en'tut'e du mil naŭ'cent tag'o'j da misi'o. Tiu mobiliz'o est'is util'a: la 20-'a'n de oktobr'o 2011, la AFP aper'ig'is la ekskluziv'a'n fot'aĵ'o'n de la sang'a kadavr'o de Muamar Kadhafi.

Tamen tiu strategi'o ne est'as ĉiam profit'ig'a, kaj la financ'a ekvaci'o ŝajn'as des pli delikat'a, ju pli la gazet'ar'a kriz'o profund'iĝ'as. Kiel “po'grand'ul'o”, kiu vend'as krud'a'n inform'o'n al la komunik'il'o'j, la agent'ej'o sufer'as plen'frap'e la ekonomi'a'j'n mal'facil'aĵ'o'j'n de si'a'j klient'o'j. Ĝi'a komerc'a direkt'ej'o dev'as do ĉio'n far'i por re'ten'i ili'n, en moment'o kiam la plej mult'a'j el ili vol'as re'diskut'i la tarif'o'j'n por mal'alt'ig'i ili'n kaj jam ne hezit'as mal'abon'i tiu'n serv'o'n. En 2004, la sen'pag'a ĵurnal'o Metr'o rezign'is dum cert'a temp'o pri la serv'o'j de la agent'ej'o. En 2009, plur'a'j region'a'j ĵurnal'o'j de la grup'o Hersant Média , inter ili La Provenc'e, Nic'e- Matin, Var- Matin, Par'is Normandi'e kaj L ’Uni'o'n, mal'abon'is la AFP. En 2010 est'is la vic'o de la sen'pag'a ĵurnal'o 20 minutes .

Por kontraŭ'star'i tiu'n ne'aprez'o'n, la AFP kre'is si'a'n propr'a'n mal'mult'e'kost'a'n serv'o'n, nom'at'a'n “ l’Essentiel. Por la du'on'o de la prez'o de klasik'a abon'o, ĝi ebl'ig'as akir'i 30 el'cent'o'j'n de la mesaĝ'o'j en la franc'a kaj 50 el'cent'o'j'n de la ekster'land'a'j nov'aĵ'o'j propon'at'a'j al la region'a gazet'ar'o. Kelk'a'j ĵurnal'o'j kiel Par'is Normandi'e20 minutes tiam decid'is de'nov'e prov'i la aventur'o'n. Malgraŭ ĉio, la spez'o'j de la mesaĝ'o-serv'o en la franc'a lingv'o, iom'et'e pli ol 55 milion'o'j da eŭr'o'j en 2010, fal'is al proksim'um'e 50 milion'o'j da eŭr'o'j tri jar'o'j'n post'e.

Tamen, por s - ro Hoog, “la klient'ar'o de la AFP kresk'as kiel ankaŭ ĝi'a total'a spez'o. Tio est'as plej grav'a”. Li esper'as la rezult'o'j'n de la “re'a'j inter'trakt'ad'o'j kun la region'a ĉiu'tag'a gazet'ar'o”, de la “eksperiment'o'j” kaj la “inter'naci'ig'o de la klient'ar'o”: “Antaŭ'e, la AFP est'is io iom simil'a al “la franc'o'j parol'as al la franc'o'j”. Hodiaŭ, ĝi est'as ok'dek ŝtat'an'ec'o'j kaj klient'o'j en cent kvin'dek land'o'j! Kaj mi cert'as, ke rest'as ankoraŭ rezerv'o'j por pli'a progres'o.” Sign'o de tiu inter'naci'iĝ'o: en Azi'o, la ĵurnal'ist'o'j de la AFP est'as angl'a'lingv'a'j, kies mesaĝ'o'j est'as nur du'a'vic'e traduk'at'a'j al la franc'a.

Ek'de 2011, la inter'naci'a ag'ad'o est'is 54 el'cent'o'j de la tut'a'j spez'o'j de la AFP (kontraŭ 47 el'cent'o'j ses jar'o'j'n antaŭ'e). En la sam'a jar'o, la kontribu'ad'o de la franc'a gazet'ar'o al ĝi'a bilanc'o ne est'is pli ol 9 el'cent'o'j (kontraŭ 13 el'cent'o'j en 2004). Ĝi'a unu'a mond'merkat'o rest'as Eŭrop'o, sekv'at'a de Azi'o, de Nord'amerik'o, de Proksim-Orient'o, de Afrik'o kaj de Latin'amerik'o.

En kiu'j el tiu'j region'o'j la AFP vol'as dis'volv'iĝ'i? Kvankam s - ro Hoog gratul'as si'n pro la “vigl'ec'o de la afrik'a merkat'o” ‒ proporci'a al la mal'engaĝ'iĝ'o de Reuters en tiu kontinent'o ‒, tiu al'port'as nur marĝen'a'n part'o'n de la en'spez'o'j. Ceter'e, la AFP est'us tie al'front'it'a al “mal'facil'aĵ'o'j de raport'ad'o en la franc'lingv'a zon'o”. Ankaŭ Latin'amerik'o al'port'as mal'mult'a'j'n en'spez'o'j'n: Pro la ĉe'est'o de la hispan'a agent'ej'o EF'E, de Reuters , de AP, sed ankaŭ de la ital'a kaj german'a agent'ej'o'j, la merkat'o est'as tie ekstrem'e konkurenc'a. Nur Azi'o prezent'as perspektiv'o'j'n de kresk'o, sed la gazet'ar'a kriz'o tuŝ'as tie la grand'a'n japan'a'n grup'o'n Jiji Press , la ekskluziv'a distribu'ant'o de la AFP en Japani'o. Ĝi do re'inter'trakt'is si'a'n jar'a'n kontrakt'o'n de 8 milion'o'j da eŭr'o'j al 20 el'cent'o'j mal'pli.*

*  Inter'ŝanĝ'e kun tiu 20-el'cent'a mal'alt'ig'o, Jiji Press don'is al la AFP la rajt'o'n vend'i en Japani'o ekster'komunik'il'a'j'n inform'ad'produkt'o'j'n, nom'e en la cifer'ec'a branĉ'o.
Supr'e'n'ir'o de la sport'a inform'ad'o

MALGRAŬ la magr'a'j financ'a'j rezult'o'j de la angl'a'lingv'a mesaĝ'serv'o de la AFP (proksim'um'e 19 milion'o'j da eŭr'o'j en 2013), la agent'ej'o koncentr'as si'a'j'n klopod'o'j'n al sojl'o'land'o'j kiel Barat'o, kie la pres'it'a gazet'ar'o est'as flor'ant'a.* Tie ĝi hav'as kvar ofic'ej'o'j'n kaj tri'dek'o'n da konstant'a'j ĵurnal'ist'o'j. Sed ĝi ĉe'est'as ankaŭ en Brazil'o, kie baldaŭ okaz'os grand'a'j sport'aĵ'o'j: la Mond'a Pokal'o de Pied'pilk'o en juni'o-juli'o 2014, la Olimpi'a'j Lud'o'j de Rio de Ĵanejro du jar'o'j'n post'e.

*  Kp Papering over the cracks ”, The Economist , London'o, 8-'a'n de novembr'o 2011.

La sport'o hav'as efektiv'e bon'a'n lok'o'n en ĝi'a'j strategi'a'j projekt'o'j. Ĝi jam prezent'as 25 el'cent'o'j'n de ĝi'a tekst'a produkt'ad'o kaj 35 el'cent'o'j'n de ĝi'a fot'a produkt'ad'o. Dum la Mond'a Pokal'o de Pied'pilk'o en Sud-Afrik'o, en 2010, ĝi send'is cent kvin'dek person'o'j'n tie'n por apog'i si'a'n ofic'ej'o'n de Johanesburgo. Apart'e profit'ig'a, la merkat'o de sport'a inform'ad'o trov'iĝ'as en plen'a kresk'o. La AP est'as tamen klar'e antaŭ ĝi, ĉar, kun la grup'o News Corporation de s - ro Rupert Murdoch, ĝi reg'as la agent'ej'o'n Stats LLC , la mond'a'n ĉampion'o'n de inform'ad'o en tiu sektor'o. En 2011, la AFP van'e prov'is far'i kun ĝi partner'ec'o'n por Eŭrop'o.

Krom'a pruv'o de la log'o de tiu merkat'o: antaŭ tri jar'o'j, la grup'o de ekonomi'a inform'ad'o Bloomberg si'a'vic'e ankaŭ engaĝ'iĝ'is en la konkur'o'n, per lanĉ'ad'o de serv'o pri bat'pilk'o [bas'e- ball ] kaj pri uson'a pied'pilk'o, antaŭ ol al'ir'i Eŭrop'o'n kaj pied'pilk'o'n. “Kiel en financ'o, ni vol'as kre'i la mond'gvid'ant'o'n pri analiz'ad'o de don'it'aĵ'o'j en sport'o, deklar'as s - ro Bill Squadron, direktor'o de Bloomberg Sports.* Ni dispon'as pri tri'dek jar'o'j da algoritm'o'j dis'volv'it'a'j por la financ'o.” La franc'a agent'ej'o ankoraŭ ne dispon'as pri tia kompetent'o pli kaj pli aprez'at'a.*

*  Le Mond'e, 15-'a de novembr'o 2012.
*  Vd Sim'o'n Kuper, “La fée Statistique ensorcelle de football ”, Le Monde diplomatique, mart'o 2013.

“Ek'de la 1970-'a'j jar'o'j la AFP sukces'is si'a'n inter'naci'iĝ'o'n, sed ne si'a'n teĥnologi'a'n re'orient'iĝ'o'n”, konced'as Eric Scherer, eks'a AFP -an'o kiu far'iĝ'is fak'ul'o pri cifer'ec'a'j komunik'il'o'j kaj nun labor'as por Franc'e Télévisions . Inter si'a reg'ad'o de la flu'o kaj si'a divers'kultur'a ident'ec'o, la AFP hav'us ĉio'n por sukces'i, sed ĝi sufer'as ankoraŭ si'a'n mal'ĉe'est'o'n en financ'a inform'ad'o sku'at'a de la inform'ad'ik'o.

En 2013, la spez'o per Inter'ret'o kaj mult'komunik'il'o de la agent'ej'o (proksim'um'e 14 milion'o'j da eŭr'o'j) mal'alt'iĝ'is je 20 el'cent'o'j, ĉef'e pro la perd'o de grand'a kontrakt'o kun la portal'o Yahoo . Ali'flank'e, ĝi'a produkt'ad'o de film'et'o'j ‒ en divers'a'j lingv'o'j ‒ dek'obl'iĝ'is de du jar'o'j kaj ating'as nun du'cent film'et'o'j'n tag'e. “Se ni vol'as, ke la jun'ul'o'j leg'u, ke ili inform'iĝ'u, taks'as s - ro Massonnet, tiam neces'as valor'ig'i ni'a'j'n inform'o'j'n ankaŭ per bild'o'j.”

La AFP konstru'as ankaŭ platform'o'n de serv'o'j, kiu ebl'ig'as al ĝi'a'j klient'o'j ĉerp'i el la dokument'a'j font'o'j en ĝi'a'j arĥiv'o'j dank'e al serĉ'il'o: “Ni trans'ir'as de logik'o de pur'a flu'o al ekspluat'ad'o pli kaj pli profund'a de ni'a'j en'hav'o'j”, klar'ig'as s - ro Hoog. La serv'o “'e- diplomacy montr'as en real'a temp'o sur mond'map'o la aktiv'ec'o'n de la Tvito -kont'o'j de pli ol kvar mil ŝtat'estr'o'j, ministr'o'j, ambasador'o'j aŭ grand'a'j mastr'o'j de la tut'a mond'o, sed ankaŭ de influ'hav'a'j blog'ist'o'j, special'iĝ'int'a'j ĵurnal'ist'o'j kaj de prem'grup'o'j.*

*  http :// ediplomacy. afp. com.

Neces'as sam'temp'e rezist'i al la konkurenc'o de la cifer'ec'a'j komunik'il'o'j kaj trov'i nov'a'j'n merkat'o'j'n, ĉar la pres'it'a gazet'ar'o est'as mort'e mal'san'a ‒ strategi'o jam uz'at'a, per grand'a'j invest'o'j, de Reuters kaj de AP. Nun la grand'a'j gazet'ar'a'j agent'ej'o'j ne pov'as mal'ĉe'est'i en la Mobil'e World Congress , la plej grand'a ekspozici'o de la industri'o de poŝ'telefon'o'j, kiu okaz'as ĉiu'jar'e en Barcelon'o. “Ek'de la invent'o de la soci'a ret'o, mal'facil'as dis'ig'i la B 2 B [ business to business ] dis'de la B 2 C [ business to consumer ]. Fakt'e, ĉiu grand'a nov'ig'o ven'as nun el la grand'a publik'o kaj influ'as invers'e la produkt'o'j'n por profesi'ul'o'j”, deklar'is en la jar'o 2010 la eks'a prezid'ant'o-ĝeneral'a direktor'o de Thomson Reuters , s - ro Tom Glocer.* Pro tio, ek'de si'a al'ven'o ĉe la pint'o de la AFP, en 2010, s - ro Hoog dezir'is ke ĝi direkt'u si'n al la grand'a publik'o. De tiam, la agent'ej'o lanĉ'is aplik'aĵ'o'n de iPhone en la angl'a, hispan'a, portugal'a, german'a kaj arab'a kaj aplik'aĵ'o'n por iPad en la angl'a, hispan'a kaj portugal'a. Tiu'j serv'o'j ne dispon'ebl'as en la franc'a, ĉar en Franci'o tiu projekt'o est'is rapid'e kontraŭ'at'a per la ne'ced'em'a opozici'o de la pres'it'a gazet'ar'o, kiu est'as larĝ'e reprezent'at'a en la kontrol'konsil'ant'ar'o de la AFP kaj kiu pren'as de ĝi grand'a'n part'o'n de si'a'j en'hav'o'j.

*  Thomson Reuters : WikiLeaks 'n’est pas un concurrent ”, Buzz Média Orange ‒ Le Figar'o, 9-'a de decembr'o 2010, www. lefigaro. fr.

La kontrol'konsil'ant'ar'o de la AFP ilustr'as ĝi'a'n tut'e apart'a'n reg'ad'o'n ek'de la decid'o pri ĝi'a statut'o en 1957. Tiu statut'o, kiu'n s - ro Massonnet nom'as “jur'a ornitorink'o”, far'is ĝi'n “aŭtonom'a organism'o kun civil'a person'ec'o” kun “funkci'ad'o laŭ komerc'a'j regul'o'j”. Kio ebl'ig'as al ĝi konserv'i si'a'n sen'de'pend'ec'o'n kaj si'a'n kredit'o'n, tio est'as ankaŭ ĝi'a plej grand'a mal'fort'ec'o. Ĉar la AFP simil'as al societ'o kun privat'a jur'o, sen tamen dispon'i pri kapital'o. “Ĝi est'as mult'naci'a entrepren'o kun la buĝet'o de MME!”,* plend'as s - ro Massonnet. Est'as por ĝi des pli mal'facil'a financ'i si'a'n dis'volv'ad'o'n, ĉar ĝi'a'j franc'a'j klient'o'j ‒ pres'it'a gazet'ar'o, publik'a'j aŭd'vid'a'j komunik'il'o'j kaj la ŝtat'o ‒ sid'as ankaŭ en la kontrol'konsil'ant'ar'o kaj tie regul'e postul'as mal'alt'ig'o'n de si'a'j abon'kost'o'j ...

*  MME : mal'grand'a'j kaj mez'grand'a'j entrepren'o'j.

“Ili trov'iĝ'as en konstant'a interes'konflikt'o. La inter'naci'a dimensi'o interes'as ili'n nur por mal'alt'ig'i ili'a'j'n kost'o'j'n”, incit'iĝ'as ĵurnal'ist'o de la Naci'a Sindikat'o de Ĵurnal'ist'o'j ‒ Ĝeneral'a Konfederaci'o de Labor'o ( SNJ - CGT)*. Kadr'ul'o resum'as: “Ĝi est'as entrepren'o kun alt'a'j fiks'a'j kost'o'j, ĉe kiu 80 el'cent'o'j de ĝi'a spez'o est'as por person'a'j kost'o'j, al'front'it'a al ekster'ordinar'e konkurenc'a merkat'o kaj dispon'ant'a pri tre mal'alt'a'j financ'a'j ag'o'spac'o'j. En tia'j kondiĉ'o'j, kiel financ'i ĝi'a'n dis'volv'ad'o'n? La kooper'a model'o de la AP funkci'as, ĉar Uson'o est'as la mond'e plej grand'a merkat'o de komunik'il'o'j. Ni ne est'as en la sam'a situaci'o.”

*  Original'e: Syndicat national des journalistesConfédération générale du travail ( SNJ - CGT). - vl

Tiu mal'ebl'o invest'i pov'as aper'ig'i absurd'a'j'n situaci'o'j'n. En la jar'o 1998 la AFP kun'labor'is kun Worldwide Television News ( WTN), agent'ej'o pri bild'o'j kaj film'et'o'j, kiu serioz'e konkurenc'is la AP -'o'n en la nord'amerik'a merkat'o. Tiam WTN vol'is est'i aĉet'at'a, kaj oni komenc'is diskut'o'j'n. Sed, ĉar la AFP dispon'is pri nenia kapabl'o financ'i, kaj antaŭ la rifuz'o de la ŝtat'o don'i escept'okaz'a'n help'o'n, ĝi dev'is rezign'i la aĉet'o'n, kvankam la kost'o est'is relativ'e mal'alt'a por tia operaci'o (10 milion'o'j da dolar'o'j). Kaj WTN aĉet'iĝ'is de AP. “Kun la infra'struktur'o'j de WTN ni ne est'us perd'int'a'j dek kvin jar'o'j'n da ni'a dis'volv'iĝ'o pri la mult'komunik'il'a kaj film'et'a kamp'o”, bedaŭr'as ĵurnal'ist'o.

La AFP tamen sukces'as far'i grand'skal'a'j'n partner'ec'o'j'n. Pri fot'aĵ'o'j ĝi kun'labor'as kun Getty , la prestiĝ'a agent'ej'o de uson'a'j bild'o'j.* En Japani'o ĝi dispon'as ek'de 2006 pri inter'aktiv'a inform'serv'o en Inter'ret'o kun'labor'e kun Softbank , unu el la grand'a'j grup'o'j de komunik'ad'o kaj de telefon'ad'o de tiu land'o. Kaj, de 2008, ĝi liver'as la ĝeneral'a'j'n kaj politik'a'j'n inform'o'j'n al la grup'o de financ'a inform'ad'o Dow Jones and Company ( News Corporation) por ties fili'o Dow Jones Newswires . Ekster la komunik'il'o'j, la ebl'a'j divers'ig'o'j est'as ankoraŭ marĝen'a'j: partner'ec'o kun JC Decaux por nutr'i je inform'o'j si'a'j'n Abribus , aŭ aplik'aĵ'o'n “Mes actus por BNP Paribas .

*  En aŭgust'o 2011 la agent'ej'o Getty est'is aĉet'it'a de la grup'o Carlyle per 3,3 miliard'o'j da dolar'o'j.

La ŝtat'o ne ver'e propon'as strategi'a'n perspektiv'o'n por la AFP, dum ĝi kontribu'as ‒ kiel klient'o ‒ al mal'grand'a part'o de ĝi'a buĝet'o, nom'e 120 milion'o'j'n da eŭr'o'j. Nek publik'a entrepren'o nek publik'a establ'o, la agent'ej'o efektiv'e de'pend'as de la abon'o'j de la administraci'o'j. En 2010, la Eŭrop'a Komision'o, ĉiam zorg'ant'a pri “liber'a kaj sen'difekt'a konkurenc'o”, taks'is ‒ apog'at'e de plend'o ‒, ke tem'as pri mask'it'a'j subvenci'o'j. La nun okaz'ant'a'j inter'trakt'ad'o'j de la ŝtat'o kun Brusel'o cel'as ĉef'e, ke tiu konced'u ke part'o de tiu publik'a financ'ad'o neces'as “por plen'um'ad'o de misi'o'j de ĝeneral'a interes'o”.

Dum'e, la financ'a situaci'o de la AFP mal'bon'iĝ'as. Unu'a sekv'o: mal'alt'ig'o de la buĝet'o de pag'o laŭ tekst'o (- 10,3 el'cent'o'j mez'um'e) kaj de misi'kost'o'j (- 12,7 el'cent'o'j) de cert'a'j serv'o'j. Eks'membr'o de la kontrol'konsil'ant'ar'o ne kaŝ'as si'a'n pesimism'o'n: “El mi'a vid'punkt'o, la AFP est'as best'o pli kaj pli mal'probabl'a. Ĝi est'as atak'at'a ĉe la du flank'o'j. En ni'a nov'a cifer'ec'a eko'sistem'o, la princip'o de valid'ig'o est'as ankaŭ cert'ig'it'a ĉe Tvito. Kaj mi ne vid'as nov'a'j'n serv'o'j'n sufiĉ'e nov'ec'a'j'n por invers'ig'i en'spez'o-kurb'o'n. Est'as la fin'o de la katedral'o'j. Kio funkci'as, tio est'as mal'grand'a'j skip'o'j mult'e pli re'ag'kapabl'a'j.” La eks'a vic'a ĝeneral'a direktor'o de la AFP, Fabrice Bakhouche, hodiaŭ konsil'ist'o de la ĉef'ministr'o Je'a'n- Marc Ayrault, kontraŭ'dir'as: La AFP est'as “la plej grand'a inform-firma'o de la mond'o. Tio permes'us io'n grand'a'n!”

Marc ENDEWELD.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Aritmetik'o kaj cert'ec'o'j

EN SI'A numer'o de la 31-'a de januar'o 2009, la brit'a medicin'a revu'o The Lanc'et demonstr'is, ke en Rus'land'o la program'o de amas'a'j privat'ig'o'j komenc'e de la 1990-'a'j jar'o'j kaŭz'is subit'a'n mal'alt'iĝ'o'n de la viv'ekspekt'o: “Proksim'um'e de kvin jar'o'j inter 1991 kaj 1994”*

*  David Stuckler, Lawrence King kaj Mart'in KcKee, Mass privatisation and the post- communist mortality crisis : 'A cross - national analysis ”, The Lanc'et, vol. 373, 'n- ro 9661, London'o, 31-'a de januar'o 2009.

Ĉe la aper'o de la artikol'o, la brit'a semajn'ul'o The Economist , kiu est'is sub'ten'int'a la “ŝok'terapi'o'n”, for'bala'is tiu'j'n kritik'o'j'n. Kun apog'o de grafik'aĵ'o'j, ĝi asert'is ke The Lanc'et “tromp'iĝ'as pri la kalendar'o kaj pri la efik'o de la reform'o'j”: “La rus'a tragedi'o est'as, ke la reform'o'j est'is tro mal'rapid'a'j, ne tro rapid'a'j”.*

*  Mass murder and the mark'et”, The Economist , London'o, 22-'a de januar'o 2009.

Ĉu la fin'o de la dosier'o? Ĵus aper'int'a libr'o* analiz'as la respond'o'n de The Economist al The Lanc'et. Kaj la rezult'o est'as ne'refut'ebl'a: “Uz'ant'e nombr'o'j'n glat'ig'it'a'j'n je kvin'jar'a'j period'o'j ‒ kaj elimin'ant'e cert'a'j'n font'o'j'n kaj prefer'ant'e ali'a'j'n ‒, la el'don'ist'o'j de la magazin'o sen'krest'ig'is la kurb'o'n de la rus'a mort'ad'o de la 1990-'a'j jar'o'j. Grav'a kaj subit'a kresk'o tiam trans'form'iĝ'as en pli kaj pli grand'a mal'kresk'o. [...] Se iu el ni'a'j student'o'j kulp'iĝ'us pri tia mal'serioz'aĵ'o, ni send'us li'n rekt'e al la dekan'o de la fakultat'o.”

*  David Stuckler kaj Sanjay Bas'u, The Body Economic : Why Austerity Kills , Allen Lan'e, London'o, 2013.

Perseverare diabolicum *. En januar'o 2014, The Economist anonc'is, ke ĝi trov'is la solv'o'n al la ŝuld'o'kriz'o en Eŭrop'o: privat'ig'o'j. “Mov'iĝ'u iom'et'e!, ĝi instig'is la politik'a'j'n gvid'ant'o'j'n. Kie est'as la hered'ant'o'j de Thatcher kaj de Re'ag'a'n?”*

*  Du'a part'o de la latin'aĵ'o “Erar'e humanum est, perseverare diabolicum ” (Erar'i est'as hom'a, persist'i [en la erar'o] diabl'a).- vl
*  The $9 trillion sal'e”, The Economist , 11-'a de januar'o 2004.

Renaud LAMBERT.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Individu'o'j, klas'o'j, komun'um'o'j

Kriz'o'j de ident'ec'o'j

Laŭ la vort'ar'o Larousse , ident'ec'o signif'as “la konstant'a kaj fundament'a karakter'o” de person'o aŭ grup'o. Sed hodiaŭ, ne est'as ekster'ordinar'e konsider'i, ke ni hav'as plur'ec'a'j'n ident'ec'o'j'n, produkt'it'a'j'n de la histori'o, la renkont'iĝ'o'j, la mult'a'j lig'o'j kiu'j'n oni teks'as. Tiam, kio'n signif'as tiu paradoks'a noci'o, tiom por la individu'o, kiom por la kolektiv'o en kiu li esprim'iĝ'as?

LAŬ'DIR'E, oni ne diskut'u la vort'o'j'n, sed prefer'e parol'u pri la aĵ'o'j. Jes ja, sed okaz'as, ke ni ne bon'e sci'as kiu'j'n afer'o'j'n esprim'as la vort'o'j,kiu'j'n ni uz'as. Tiel est'as pri la vort'o “ident'ec'o”: ĝi aper'as en ĉia'j diskut'o'j, ĉu tem'as pri la naci'a ident'ec'o, la jud'a ident'ec'o, la komun'ist'a ident'ec'o, la seks'a'j ident'ec'o'j, ktp. Kompren'ebl'e, en la adjektiv'o'j kvalifik'ant'a'j la ident'ec'o'n ja ĉiu'foj'e kaŝ'iĝ'as la tem'o'j de tiu'j debat'o'j.

Por kio util'as tiu'j kvalifik'o'j? Por difin'i la grup'o'n, al kiu individu'o pov'as aparten'i, grup'o tiam ident'ig'ebl'a kiel kolektiv'a ident'ec'o, unu'vort'e, por respond'i al la demand'o:“Kiu ni est'as, naci'o, popol'o, parti'o, ktp...?” Aŭ ĝi util'as por mult'obl'ig'i la vid'punkt'o'j'n pri kiu mi est'as, tiel don'ant'e al mi plur'ec'a'n ident'ec'o'n, kiu pov'us respond'i la demand'o'n: “Kiu mi est'as, mi person'e?”

Dum long'a temp'o oni parol'is pri ident'ec'o nur por signif'i objekt'o'n de “ident'ec'o-juĝ'o”, tio est'as la fakt'o cert'ig'i, ekzempl'e, ke iu hom'o est'as ja tiu, kiu'n li pretend'as est'i, aŭ tiu, kiu'n ni serĉ'as sub tiu nom'o, aŭ ke du nom'o'j signif'as la sam'a'n objekt'o'n (“lag'o Leman'o” = lag'o de Ĝenev'o”). Hodiaŭ, tiu noci'o oft'e hav'as ali'a'n senc'o'n. Ven'int'a el la uson'a'j soci'a'j scienc'o'j, ĝi en'ir'is la nun'temp'a'n komun'a'n kompren'o'n, sur fon'o de “ident'ec'a politik'o” (angl'e: identity politics ), franc'o'j prefer'e dir'us: communautarisme (komun'um'ism'o). Ĝi postul'as la rajt'o'n de ĉiu al la re'kon'o de ties aparten'o al tiu aŭ tiu ĉi komun'um'o si'n'e de la tut'a soci'o, kaj al la esprim'o de tiu aparten'o. Ident'ec'o tiam re'send'as al la ide'o de ident'ec'a politik'o, kie la elekt'o'j de la elekt'ant'o est'as konsider'at'a'j konsekvenc'o'j de ties origin'a komun'um'o, pli ol de ties person'a'j opini'o'j de civit'an'o. Kaj tio ja met'as kelk'a'j'n demand'o'j'n.

Ĉar, kvankam oni volont'e konsent'as, ke grav'as defend'i la divers'ec'o'n, la liber'ec'o'n por ĉiu est'i si mem, est'as mal'pli facil'e sci'i kiu est'as la ver'a defend'ant'o. Ĉu tiu, kiu asert'as la rajt'o'n de minoritat'o konserv'i si'a'j'n kutim'a'j'n praktik'o'j'n (ekzempl'e apart'ec'o'n de kostum'o, nutr'o'reĝim'o, kalendar'o, ktp.)? Aŭ ĉu tiu, kiu opini'as, ke atribu'i kolektiv'a'n ident'ec'o'n al loĝ'ant'ar'o est'as forges'i, ke ĝi konsist'as el individu'o'j, kiu'j ne ĉiam konsent'os est'i konsider'at'a'j reprezent'ant'o'j, ĉiu'j simil'a'j, de sam'a “ident'ec'o” - kvazaŭ la fakt'o, ke mi est'as franc'a civit'an'o dev'ig'us mi'n konform'iĝ'i al divers'a'j stereotip'o'j, difin'ant'a'j por iu'j la ver'a'n franc'o'n, la esenc'o'n de la franc'ec'o.

Problem'o de “tro'a akumul'ad'o de mandat'o'j”

ONI OFT'E kred'as, ke ebl'as el'ir'i el tiu koncept'a embaras'o per prokrast'ig'a solv'o: la kolektiv'a'j ident'ec'o'j ekzist'as, ni dev'as do re'kon'i ili'n, kondiĉ'e ke oni preciz'ig'u, ke ili ne pov'as redukt'i la individu'ec'o'n de ĉiu, li'a'n respond'o'n al “Kiu mi est'as?”. Ĉar la person'a ident'ec'o est'as ĉiam plur'ec'a, jes ja. Unu'e, ĉar je ĉiu'j moment'o'j de mi'a viv'o mi re'kon'as mi'a'j'n divers'a'j'n lig'o'j'n kun ali'a'j individu'o'j kaj tir'as el tiu'j lig'o'j signif'o'n de mi mem tiel plur'ec'a'n kiel est'as mi'a'j aparten'o'j. Du'e, ĉar laŭ'long'e de mi'a viv'o, mi ne ĉes'as trans'form'iĝ'i, sekv'e mi'a person'a ident'ec'o ne pov'as est'i sen'mov'a en por'ĉiam'a difin'o. Laŭ tio do ne est'as konflikt'o inter la asert'o de kolektiv'a ident'ec'o kaj tiu de la person'a ident'ec'o.

Malgraŭ tio, mal'avantaĝ'o de la koncept'o “plur'ec'a ident'ec'o”, est'as ke, post mal'mult'a temp'o, oni ne plu sci'as pri kio oni parol'as... Oni imag'as, ke facil'as hav'i plur'a'j'n ident'ec'o'j'n, ĉar oni kred'as, ke tio est'as kvazaŭ hav'i plur'a'j'n vizit'kart'o'j'n. Tamen, malgraŭ ke ĉiu'j tiu'j kart'o'j est'as mi'a'j, ili prezent'as nur unu sam'a'n person'o'n.La teori'o'j tiel nom'at'a'j “konstru'ism'a'j” sub'strek'as, ke oni ne dev'as sen'mov'ig'i la ident'ec'o'n de iu, sub la pretekst'o, ke ĉiu est'as est'aĵ'o viv'a kaj histori'a, do ĉiam engaĝ'it'a en viv'grav'a kaj ekzist'ec'a metabol'ism'o kun si'a medi'o. Ili invit'as ni'n konsider'i ni'a'j'n ident'ec'o'j'n ŝanĝ'ebl'a'j. Sed rest'as la demand'o: kiel mi'a ident'ec'o pov'us ŝanĝ'iĝ'i, sen ke mi mem est'u ŝanĝ'it'a en ali'a'n person'o'n? Kaj se mi ced'is mi'a'n lok'o'n al iu ali'a, kie trov'iĝ'as mi'a ident'ec'o, tiu, kiu dev'as ebl'ig'i dir'i, ke est'as ja mi, kiu sen'ĉes'e ŝanĝ'iĝ'as, de la komenc'o ĝis la fin'o?

Jes ja, ni hav'as mult'a'j'n okup'o'j'n kaj respond'ec'o'j'n, vari'a'j'n aparten'o'j'n al disting'ebl'a'j defend'end'a'j afer'o'j, plur'a'j'n komun'um'o'j'n, kiu'j'n ni pov'as ident'ig'i kiel ni'a'j'n. Sed tiu plur'ec'o de aparten'o'j pov'as est'ig'i konflikt'o'j'n inter la postul'o'j kiu'j'n ni ricev'as.

Al kiu don'i prioritat'o'n, aŭ eĉ ekskluziv'ec'o'n, de ni'a'j energi'o'j? Tiu'j kolektiv'a'j lig'il'o'j kaj tiu'j al'iĝ'o'j postul'as engaĝ'iĝ'o'n, kaj tio tiam met'as problem'o'n simil'a'n al tiu de la “akumul'it'a'j mandat'o'j”: est'as ja ne'ebl'a por unu sol'a person'o plen'um'i la respond'ec'o'j'n de plur'a'j. La individu'o tiel tir'at'a en divers'a'j'n direkt'o'j'n tiam spert'os “ident'ec'o-kriz'o'n” - por re'uz'i la termin'o'n de la psik'analiz'ist'o Erik Erikson, invent'int'o de tiu noci'o. Li far'iĝ'os ne'decid-kapabl'a kaj sen'ig'it'a je si'a est'ont'ec'o. Li pov'os el'ir'i el tiu kriz'o, nur se li sukces'os re'difin'i si'a'j'n aparten'o-lig'il'o'j'n en tia manier'o, ke ili ne plu postul'os de li ne'ebl'a'n plur'ec'o'n de li mem.

Kie do est'as la ident'ec'o en tiu'j mult'ec'a'j lig'il'o'j? Ni ja sci'as kio'n signif'as la vort'o kiam tem'as pri cert'iĝ'i, ekzempl'e, ke ni parol'as pri la sam'a person'o - “Vi dir'as, ke Poincaré nask'iĝ'is en Nancy, sed ĉu tem'as pri Henr'i (tiam est'as ĝust'a) aŭ pri Raymond (tiam est'as ne'ĝust'a)?”-, sed ĉu ni pov'as klar'ig'i kio'n ĝi signif'as kiam ni renkont'as ĝi'n en tia'j deklar'o'j: “Ili vol'as parol'i si'a'n lingv'o'n, tio est'as por ili part'o de ili'a ident'ec'o”, aŭ: “Ni'a kord'a kvar'op'o nun spert'as ident'ec'o-kriz'o'n”?

Kiam, sur ident'ec'a slip'o, oni dev'as sign'i unu el du fak'et'o'j “ M ” aŭ “ F ”, la respond'o ident'ig'as la seks'o'n, ne la person'o'n: du'on'o de la hom'ar'o far'as la sam'a'n respond'o'n. Sam'e, la eventual'a religi'a ident'ec'o est'as tiu de la konfesi'o al kiu oni aparten'as. Simil'as al la bank'a ident'ec'o. Vi'a atest'o pri bank'a ident'ec'o ident'ig'as la kont'o'n, kiu'n vi hav'as en tiu bank'o, ne vi'a'n person'o'n. Konsekvenc'e, la divers'ec'o de la kvalifik'it'a'j “ident'ec'o'j”, kiu'j'n oni menci'as por far'i mem'portret'o'n neniel tuŝ'as ni'a'n propr'a'n individu'ec'o'n. Ili ne far'as el ni plur'a'j'n person'o'j'n en unu korp'o, ĉar ili ja ne ident'ig'as “ni'n”. Ili ne konsist'ig'as plur'ec'a'n ident'ec'o'n, sed re'send'as al kolektiv'a'j ident'ec'o'j, kiu'j'n oni dev'as disting'i. Sed tio est'as oft'e rifuz'at'a de la nun'a soci'a filozofi'o, kiam ĝi re'produkt'as la domin'ant'a'n individu'ism'a'n politik'a'n ideologi'o'n, kiam ĝi privilegi'as la trankvil'ig'a'n kaj dub'ind'a'n diskurs'o'n de la plur'ec'a ident'ec'o, invit'ant'e intern'ig'i la divers'ec'o'n de la mond'o (unu'nur'a ident'ec'o, tio est'as fanatik'ism'o aŭ integr'ism'o) kaj konsider'i ĉiu'j'n ŝanĝ'o'j'n (inkluziv'e ekonomi'a'j'n) kiel la sign'o'n de viv'o, al kiu oni respond'u per nov'a divers'ig'o de ni'a'j interes'o'j... La demand'o est'as grav'a. Ĉar dis'solv'i la rilat'o'n al kolektiv'a'j ident'ec'o'j en “plur'ec'a'n ident'ec'o'n” hav'as konsider'ind'a'j'n konsekvenc'o'j'n, tiel sur la individu'a kamp'o, kiel sur la politik'a.

Iu'j, kiel Margaret Thatcher, pret'is asert'i, ke hom'a'j soci'o'j ne ekzist'as. Oni kon'as ŝi'a'n fam'a'n “La “soci'o”, tio ne ekzist'as. Est'as individu'o'j, vir'o'j kaj vir'in'o'j, kaj est'as famili'o'j.” (“ There 'is no such thing 'as society. There ar'e indivudual men and women, and there ar'e families.”) Tamen, la sam'a s -in'o Thatcher ne hezit'is defend'i la interes'o'j'n de si'a land'o dum la eŭrop'a'j inter'trakt'ad'o'j de 1979 “Mi vol'as mi'a'n mon'o'n”; (“'I want my money back ”) aŭ sur la inter'naci'a scen'ej'o. Facil'as teori'e deklar'i la plej strikt'a'n soci'ologi'a'n individu'ism'o'n, sed ven'as moment'o, kiam oni ja dev'as re'en'konduk'i la kolektiv'ec'o'n, kiu'n oni antaŭ'e deklar'is ne'ekzist'ant'a kaj mistifik'ant'a... Dir'i, ke la hom'a'j soci'o'j hav'as ident'ec'o'n, ne est'as dir'i, ke ili konsist'as el element'o'j simil'a'j, aŭ kiu'j kred'as si'n simil'a'j, sed nur ke ĉiu ekzist'as apart'e, ke oni pov'as si'n referenc'i al ĝi disting'ant'e ĝi'n dis'de ali'a'j sam'spec'a'j. Oni eĉ pov'as don'i al ili nom'o'j'n: la kvar'op'o Modigliani, la regiment'o Sambre -et- Meuse , la Unu'iĝ'int'a'j ŝtat'o'j de Amerik'o, ktp. Sam'e, kiam hom'a grup'o ricev'as nom'o'n, ĝi pov'as est'i konsider'at'a en si'a histori'o. Nom'i ĝi'n est'as konsider'i ĝi'n kiel histori'a'n ent'o'n, la sam'a'n grup'o'n, hieraŭ kaj hodiaŭ.

Sed kiel kompren'i, ke soci'o sukces'as tra'ir'i la jar'cent'o'j'n, sen'mov'a, sen'difekt'a, ĉiam simil'a al si mem? Ni ĉi tie re'kon'as klasik'a'n problem'o'n de la mal'nov'a filozofi'o, kiu'n oni re'trov'as en la nun'temp'a analiz'a filozofi'o kun la ide'o de la ident'ec'o-kriteri'o'j. La real'aĵ'o'j de la mond'o ne hav'as ĉiu'j la sam'a'j'n kriteri'o'j'n de ident'ec'o. Est'as ident'ec'o-kriteri'o'j propr'a'j je diamant'o aŭ granit'o. Sed, ĉu ĉar soci'o sukces'as tra'ir'i la jar'cent'o'j'n sen ŝanĝ'i io'n ajn, ĉu pro tio ĝi ten'as si'n ekzist'ant'a? Tut'e mal'e. Civit'o, klar'ig'is jam Aristotel'o, simil'as river'eg'o'n. Simil'e kiel river'o persist'as en si'a ekzist'o ĉar ĝi ne ĉes'as re'nov'ig'i si'a'n akv'o'n, civit'o plu'daŭr'as ĉar ĝi ne ĉes'as re'nov'ig'i si'n, - en si'a en'hav'o (kun la si'n'sekv'a'j generaci'o'j), en si'a intern'a funkci'ad'o kaj en si'a al'ĝust'ig'o al la medi'o. Ni hav'as (geografi'a'j'n) ident'ec-kriteri'o'j'n por tio, kio'n ni nom'as “la sam'a river'eg'o”. Est'as sam'e por la divers'a'j tip'o'j de soci'o'j. La ident'ec-kriteri'o por “la sam'a civit'o”, tio est'as politik'a komun'um'o, konsist'as, ĉiam laŭ Aristotel'o, en la trans'don'o de la leĝ'o'j kaj mor'o'j.

Sed tiu ident'ec-kriteri'o, kiam tem'as pri ni'a'j soci'o'j, kiu rajt'as ĝi'n aplik'i kaj decid'i? La ŝlos'il'o de la nun'temp'a diskurs'o pri la kolektiv'a'j ident'ec'o'j trov'iĝ'as en la trans'ir'o de “mi” al “ni”. Sam'e kiel mi pov'as prezent'i mi'n, don'i element'o'j'n de mi'a biografi'o, kiu'j ŝajn'as al mi ne dis'ig'ebl'a de mi'a person'ec'o, tiel la hom'grup'o'j prezent'as si'n unu al la ali'a'j. Est'as la dev'o de ĉiu dir'i tio'n, kio, en la element'o'j de si'a mem'portret'o, ŝajn'as al li esenc'a part'o de si'a person'o: tio, kio'n pet'i al li rezign'i — kostum'o, lingv'o, rit'ar'o — signif'us postul'i de li rezign'i est'i si mem, ag'i kvazaŭ li est'us ali'ul'o, kaj iel divid'i si'n, kun ekster'a person'ec'o por la ali'a'j, kaj intim'a person'ec'o, kaŝ'it'a al la ali'a'j.

Sam'e, grup'o posed'as kolektiv'a'n ident'ec'o'n se ĝi'a'j membr'o'j hav'as la form'o'j'n de lingv'aĵ'o, kiu'j ebl'ig'as al ili dir'i al la mond'o: ni ekzist'as kiel grup'o (ne grav'as ĉu tem'as pri vilaĝ'o, entrepren'o, teatr'o-trup'o aŭ naci'o). Oni serĉ'u ili'a'n kolektiv'a'n ident'ec'o'n en la moment'o'j kiam la soci'an'o'j dir'as “kiu'j ili est'as”. Ili ne nepr'e dir'as tio'n per voĉ'a deklar'o, en fraz'o'j, sed per si'a'j monument'o'j — montr'ant'a'j kio'n ili honor'as-, per si'a'j ceremoni'o'j kaj liturgi'o'j — kie ili en'scen'ig'as la ide'o'n, kiu'n ili hav'as pri si mem-, tra si'a'j pedagogi'a'j instituci'o'j — kie ili decid'as pri tio, kio'n ili vol'as trans'don'i.

La grup'o ja esprim'iĝ'as, sed por kio'n dir'i? Por decid'i pri tio, kio'n ĝi opini'as est'i si'a propr'a posed'aĵ'o. Neniu kontest'as, krom ebl'e la ekstrem'ist'o'j de la soci'ologi'a individu'ism'o, ke grup'o pov'as hav'i propr'a'n posed'aĵ'o'n — ĉu oni nom'as ĝi'n “komun'a'j hav'aĵ'o'j” aŭ “ĝeneral'a interes'o”. Ekzist'as decid'o'j, kiu'j profit'os al iu grup'o, sed sufer'ig'os ali'a'j'n. Kaj ni tiel al'ven'as al la politik'a demand'o: ĉu grup'o pov'as mem okup'iĝ'i pri si'a propr'a hav'aĵ'o? Ĉu ĝi kapabl'as reg'i si'n mem? Ĉu ebl'as al civit'an'o de tiu grup'o demand'i:“Kio'n ni far'u?” Sen kolektiv'a ident'ec'o, ne ekzist'as “ni”, kio signif'as, laŭ politik'a'j termin'o'j, ke ne ebl'as demokrati'a praktik'o de la suveren'ec'o, ĉar tia form'o de reg'ist'ar'o implic'as ke ĉiu civit'an'o pov'as pli'larĝ'ig'i si'a'n “mi” en “ni”, subjekt'o de la ĝeneral'a vol'o.

Tiu difin'o de demokrati'o nun nask'as oft'e grav'a'n obĵet'o'n. La referenc'o al la “ni” de la politik'a komun'um'o, kiu ŝajn'as postul'i unu'anim'ec'o'n de la civit'an'o'j, aspekt'as sam'temp'e, praktik'e ne'ebl'a kaj princip'e ne'dezir'ind'a. Ĉar, se demokrati'o est'as akcept'ad'o de la mal'konsent'o'j, liber'ec'o por ĉiu esprim'iĝ'i, respekt'o de la ali'ul'a'j opini'o'j, la al'vok'o al tiu “ni” tiam de'pend'as de jakoben'a* obsed'o pri la unu'ec'o de politik'a korp'o, kiu ĉiam parol'u unu'voĉ'e. Neces'us do serĉ'i demokrati'o'n sen tiu “ni”, sen la kolektiv'a esprim'ad'o de la demos (popol'o en la grek'a).

*  Jakoben'o: Histori'e: membr'o de la “Klub'o de la jakoben'o'j”, mal'dekstr'a ag'ad'grup'o dum la franc'a Revoluci'o. Nun'a signif'o: parti'an'o de radikal'a demokrati'o (laŭ PIV)- jmc.
La demand'o pri la bon'o de la civit'o

EFEKTIV'E, por ke est'u demokrati'o, neces'as ke ĉiu est'u liber'a hav'i kaj esprim'i opini'o'n, eĉ se ĝi est'as opozici'a. Pli ĝeneral'e, demokrati'o tia, kia ni kompren'as ĝi'n postul'as pli'larĝ'ig'o'n de la individu'a'j liber'ec'o'j, kaj dev'as akcept'i mal'konsent'o'n kaj konflikt'o'n. Sed mal'akord'o kaj konflikt'o pri kio? Pri la reg'ad'o de la civit'o. Ĝis kiam oni prononc'is tiu'j'n vort'o'j'n, la difin'o de demokrati'o rest'as ne'politik'a. Por ke ĝi est'u politik'a, neces'as inter'ven'o de la demand'o pri la propr'a hav'aĵ'o de la civit'o. Pri tiu ĉi preciz'a punkt'o demokrati'o postul'as debat'o'n kaj permes'as konflikt'o'n de opini'o'j: ekzist'o de propr'a hav'aĵ'o por ni'a soci'o kaj tio, ke la sol'a prav'ig'o de reg'ist'ar'o est'as pri'zorg'i ĝi'n, tio ĝust'e est'as la princip'o de politik'a komun'um'o.

La nun'temp'a hom'o interpret'as si'a'n rajt'o'n pri emancip'iĝ'o kiel rajt'o'n mem difin'i si'a'n ident'ec'o'n tia, kia li ĝi'n kompren'as, kaj tio konduk'as li'n en'met'i en ĝi'n soci'a'j'n lig'il'o'j'n, kiu'j ne ven'as de soci'a kontrakt'o. Li uz'as la ident'ec'a'n idiom'o'n por far'i paŝ'o'n direkt'e al re'pac'iĝ'o kun si'a propr'a hom'ec'o. Kaj koncern'e la “ni” de la ĝeneral'a vol'o, ĝi esprim'as la ident'ec'o'n de ni'a politik'a korp'o, ĝi'a'n dezir'o'n ekzist'i kaj daŭr'i. Hav'i kolektiv'a'n ident'ec'o'n, tio signif'as hav'i histori'o'n kaj zorg'i pri est'ont'ec'o: tio ne est'as trov'iĝ'i en iu aŭ tiu apart'a stat'o, ekzempl'e stat'o de ne'divid'ec'o kaj koher'ec'o. Tial, la komenc'o de koncept'a prudent'o ĉi-rilat'e est'as ĉes'i konfuz'i la ident'ec'o'n (kiu permes'as met'i la demand'o'n: “Kio'n ni far'os?”) kun la unu'ec'o (kiu implic'us, ke ĉiu'j respond'o'j akord'iĝ'as)...

Vincent DESCOMBES


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Prezident'a kapitulac'o front'e al la min'ej'a lobi'o

Por la tut'a or'o de Peru'o

Kandidat'o de la mal'dekstr'o en 2011 la peru'a prezident'o Ollanta Humala hav'as nur unu obsed'o'n: Kontent'ig'i la min'ej'a'n lobi'o'n risk'ant'e sub'prem'i la popol'a'j'n mobiliz'iĝ'o'j'n, kiel en Cajamarca en la nord'o de la land'o.

“Ĉu oni demand'is al vi vi'a'n opini'o'n?” La du'a'n de maj'o 2011, en la centr'a plac'o de Bambamarca, sur la and'a peru'a alt'eben'aĵ'o. Kun mikrofon'o en'man'e kaj kamp'ul'a ponĉ'o sur'dors'e, s - ro Ollanta Humala, eks'milit'ist'o, kandidat'o al la plej'alt'a funkci'o, hurl'as al skandal'o: “Kio plej'grav'a est'as? Or'o aŭ akv'o? Vi nek manĝ'as nek trink'as or'o'n! (....), akv'o est'as el kio riĉ'ec'o el'ven'as!”. Ne! Min'as Conga ne tra'pas'os!

Min'as Conga? Ĝi est'as projekt'o de ekstrakt'ad'o de or'o kaj kupr'o, gvid'at'a de Yanacocha, konsorci'o format'a de la uson'a gigant'o Newmont (51,35%), la peru'a grup'o Buenaventura (43,65%) kaj la inter'naci'a financ'a Societ'o, branĉ'o de kredit'o al privat'a sektor'o de la Tut'mond'a Bank'o (5%). Kvar lag'o'j est'as mal'aper'ont'a'j. Dum la dek sep jar'o'j de antaŭ'kalkul'at'a ekspluat'ad'o ĉirkaŭ naŭ'dek mil tun'o'j da skori'o'j, ŝarĝ'it'a'j de pez'a'j metal'o'j est'os ĉiu'tag'e el'ĵet'at'a'j. Sed ni ja est'as en zon'o de akv'o-re'ŝarĝ'ad'o, akv'o'font'o de river'o'j, kiu'j proviz'as la ĉirkaŭ'a'j'n kamp'o'j'n, urb'o'j'n kaj vilaĝ'o'j'n.

Fam'a pro si'a lakt'a produkt'ad'o kaj si'a'j fromaĝ'o'j, la region'o de Cajamarca jam spert'is la sek'ig'o'n de plur'a'j lag'o'j far'e de Yanacocha. Ek'de 1993 la kompani'o ĉi tie ekspluat'as la plej grand'a'n or'min'ej'o'n de Sud-Amerik'o. Pro tio, ĝi est'as permes'at'a pump'i po ĝis naŭ'cent litr'o'j da akv'o en sekund'o, tio est'as inter tri kaj kvar'obl'e pli ol la ĉef'urb'o Cajamarca, dev'ig'at'a porci'um'i la trink'ebl'a'n akv'o'n de si'a'j du'cent ok'dek kvar mil'o'j da loĝ'ant'o'j. La defend'o-front'o'j por la medi'o kaj la kamp'ar'an'a'j rond'o'j (komitat'o de gard'ist'o'j kun juĝ'o'rajt'a'j funkci'o'j) konsider'as la entrepren'o'n kiel respond'ec'a'n pri la el'ĉerp'iĝ'o de plur'a'j akv'o-flu'o'j kaj pri mult'a'j polu'ad'o'j per pez'a'j metal'o'j, cianid'o'j kaj ali'a'j toks'a'j substanc'o'j. Nu, kiam la kandidat'o de la naci'ism'a opozici'o Gana Per'u promes'as “respekt'i ili'a'n vol'o'n koncern'e la min'ej'a'n industri'o'n” mult'a'j el ili aplaŭd'as.

S - ro Humala gajn'as la balot'ad'o'n de juni'o 2011, dank’al la sigel'it'a alianc'o por la re'balot'o kun la centr'ist'a eks'prezident'o Alejandro Toled'o (2001 - 2006), kiu proviz'is li'n per la plej'part'o de li'a'j ministr'o'j. Sed kvin monat'o'j'n post'e, li ŝanĝ'as si'a'n analiz'o'n: “Ni rifuz'as la ekstrem'a'j'n pozici'o'j'n! (...) Ĉu akv'o kontraŭ or'o? Ni propon'as saĝ'a'n pozici'o'n: kaj or'o, kaj akv'o”*. Kiam ĝeneral'a strik'o sen'mov'ig'as la urb'o'n Cajamarca postul'ant'e la for'las'o'n de la projekt'o, s - ro Humala situ'as en la rekt'a lini'o de si'a'j antaŭ'ul'o'j: li deklar'as la kriz'a'n stat'o'n kaj vok'as la arm'it'a'j'n fort'o'j'n. En juli'o 2012, kiam li ripet'as si'a'n apog'o'n al Yanacocha, la sekv'ant'a'j protest'o'j est'as per'fort'e sub'prem'at'a'j: kvin mort'int'o'j kaj tri dek'o'j da vund'it'o'j.

*  Gazet'ar'a konferenc'o de la 16 -'a de novembr'o 2011.

Titol'it'a “La grand'a trans'form'iĝ'o”, la program'o de Gana Per'u, skrib'it'a en 2010, en'konduk'iĝ'is per akuz-parol'ad'o kontraŭ la nov'liberal'a model'o, denunc'is la special'iĝ'o'n de la land'o pri eksport'ad'o kaj la kapt'ad'o'n de la natur'a'j riĉ'o'font'o'j far'e de ekster'land'a'j entrepren'o'j. En septembr'o 2013 ĉe la fin'o de la profesi'a foir'o Perumin, s - ro Humala ne plu serĉ'as la romp'o'n. “La respond'ec'a min'ej'a industri'o dev'as far'iĝ'i lev'il'o de ni'a dis'volv'iĝ'o dank’al la privat'a invest'ad'o” deklar'as la prezident'o de Peru'o, land'o, kiu ŝajn'as kondamn'it'a al la ekspluat'ad'o de si'a'j min'ej'o'j ek'de la koloni'a epok'o.

Inter 1993 kaj 2012, la privat'a invest'ad'o en la min'ej'a sektor'o est'as mult'obl'ig'it'a per kvar'dek. La nov'liberal'a'j reform'o'j de la jar'o'j 1990, gvid'it'a'j de Albert'o Fujimori (dekstr'ul'o) kaj post'e la grand'a prez'alt'iĝ'o de la ĉef'a'j metal'o'j dum la jar'o'j 2000 (pli ol 400% da kresk'ad'o por or'o, kupr'o kaj stan'o, 150% por zink'o, 350% por plumb'o, pli ol 550% por arĝent'o) firm'ig'is la de'pend'ec'o'n de la ekonomi'o rilat'e al tiu sektor'o. Unu'a cel'o de la rekt'a'j ekster'land'a'j invest'o'j, ĝi konsist'ig'as 60 el'cent'o'j'n el la eksport'aĵ'o'j, proviz'as al Peru'o 50 el'cent'o'j'n el ĝi'a'j deviz'o'j kaj preskaŭ 15 el'cent'o'j'n el ĝi'a'j fisk'a'j en'spez'o'j. Konsekvenc'o'j? Mal'fort'a divers'iĝ'o kaj vund'ebl'ec'o al la fluktu'ad'o de kurz'o'j sur la inter'naci'a'j merkat'o'j.

La ortodoks'a'j ekonomi'ist'o'j sub'strek'as, ke dum la last'a jar'dek'o, karakteriz'it'a de fort'a ekonomi'a kresk'ad'o, la mal'riĉ'ec'a el'cent'aĵ'o regres'is de du'dek ok poent'o'j. Tamen en la kamp'ar'a'j region'o'j de And'o'j, ĉef'a'j lok'o'j por la star'ig'o de min'ej'o'j, tiu el'cent'aĵ'o ankoraŭ ating'as 58,8% kontraŭ 14,5% en Lima'o. Mal'mult'e integr'it'a en la lok'a ekonomi'o, la min'ej'a industri'o rekt'e dung'as nur 1,3% de la lok'a aktiv'a profesi'a loĝ'ant'ar'o kaj uzurp'as la teren'a'j'n kaj akv'a'j'n rimed'o'j'n de la famili'a agrikultur'o, unu'a en'spez'a font'o en la kamp'ar'o.

Kun la help'o de la franc'a ĝendarm'ej'o

Sub la prezid'ad'o de s - ro Humala, la revizi'o de la min'ej'a fisk'a prem'o cel'e al financ'i la soci'a'j'n politik'o'j'n ne for'pel'is la entrepren'o'j'n: La krom'a kost'o el la nov'a'j impost'o'j, dedukt'ebl'a de la societ'a impost'o, rest'is sufiĉ'e lim'ig'it'a, dum la nov'a manier'o kalkul'i la el'pren'aĵ'o'j'n - baz'at'a sur la operaci'a rezult'o kaj ne plu sur la valor'o de la vend'o'j - preciz'e respond'as al la propon'o de la min'ej'a lobi'o.

Ali'flank'e, tiu sam'a lobi'o postul'as de la reg'ist'ar'o, ke ĝi simpl'ig'u la administr'a'j'n procedur'o'j'n. Tia est'as laŭ ĝi la kondiĉ'o por pli'bon'ig'i la konkurenc'kapabl'o'n - kaj re'ten'i la invest'o'n - dum la prez'o de la metal'o'j regres'as ek'de du jar'o'j. Last'printemp'e ar'o da dekret'o'j jam modif'is la kondiĉ'o'j'n por ricev'i min'ej'a'j'n licenc'o'j'n: garanti'o de protekt'ad'o de la arkeologi'a hered'aĵ'o praktik'e for'ig'it'a*, temp'lim'o por aprob'o de la stud'ad'o'j pri la efik'o al la medi'o redukt'it'a je cent tag'o'j. Paralel'e, la and'a'j komun'um'o'j, pli'mult'e loĝ'at'a'j de keĉu'o'j kaj ajmar'o'j, est'is eksklud'it'a'j de la aplik'zon'o de la leĝ'o, kiu dev'ig'as la entrepren'o'j'n konsult'i la indiĝen'a'j'n popol'o'j'n.

*  La region'a'j direkci'o'j de la kultur'o dispon'as pri du'dek tag'o'j por atest'i la ne'ĉe'est'o'n de arkeologi'a'j spur'o'j sur la koncern'it'a perimetr'o. Post tiu lim'temp'o ili'a silent'o est'as konsider'at'a kiel konsent'o.

La licenc'o'j por esplor'i kaj ekspluat'i mult'obl'iĝ'as, etend'iĝ'as sur nov'a'j'n teren'o'j'n (ĝis 69% en kelk'a'j region'o'j) kaj la min'ej'a industri'o far'iĝ'as la unu'a kaŭz'o de soci'a'j konflikt'o'j: cent sep el cent sep'dek kvin en septembr'o 2013. Ĉu preter'pas'i 30 miliard'o'j'n da dolar'o'j per eksport'ad'o de min'aĵ'o'j en 2016? Tiu cel'o afiŝ'at'a de la reg'ist'ar'o renkont'as last'a'n lim'o'n: la rezist'o'n de la lok'a'j popol'o'j. En novembr'o 2013, unu jar'o'n post la al'ven'o al Cajamarca de du oficir'o'j de la franc'a ĝendarm'ej'o cel'e al trejn'i la kontraŭ-popol'ribel'a'j'n polic'an'o'j'n pri la “reg'ad'o de hom'amas'o'j”, du inter'konsent'o'j pri kun'labor'ad'o pri sekur'ec'o kaj defend'o, est'is sub'skrib'it'a'j kun Franc'uj'o. Baldaŭ Pariz'o send'os al Lima'o ali'a'j'n trejn'ist'o'j'n. Ĉu la “franc'a sekur'ec'a lert'ec'o”, tiu, kiu'n s -in'o Michèle Alliot -Mari'e, tiam'a ministr'o de la ekster'land'a'j kaj eŭrop'a'j afer'o'j, donac'is al Tunizi'o antaŭ la fal'o de s - ro Zine El- Abidine Ben Al'i, est'us trov'int'a nov'a'n oportun'ec'o'n?

Ann'a BEDNIK


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

La imperi'o de vide'o'lud'o'j

Cel'ant'e real'ism'o'n, ne la real'o'n

Art'e'far'it'a inteligent'ec'o, grafik'aĵ'o'j, scen'ar'o'j: dank'e al la kresk'ant'a potenc'o de lud'konzol'o'j, la vide'o'lud'a industri'o si'n lanĉ'as en serĉ'ad'o'n de real'ism'o kiu ne tiom cel'as imit'i la real'a'n viv'o'n, sed pli proviz'i ekscit'aĵ'o'j'n.

Animal Crossing est'as vide'o'lud'o program'it'a de Nintendo en 2001 de kiu vend'iĝ'is du'dek kvin milion'o'j da ekzempler'o'j. Ĝi'a hero'o loĝ'as en bunt'a vilaĝ'o kie konsum'ism'o hav'as infan'ec'a'n kaj dik'a'n aspekt'o'n. Por pag'i si'a'n hipotek'a'n kredit'o'n li pluk'as pom'o'j'n kaj vend'as ili'n al procion'o-nutr'o'var'ist'o, li kapt'as insekt'o'j'n kaj don'as ili'n al la lok'a muze'o, li'a'j najbar'o'j send'as donac'o'j'n al li. La mond'o de The Sims ( Electronic Arts, 2000, cent sep'dek milion'o'j da ekzempler'o'j) ne est'as tiel idili'a: en uson'a antaŭ'urb'o, la simul'it'a'j loĝ'ant'o'j manipul'at'a'j de la lud'ant'o est'as aŭtomat'o'j kiu'j ek'viv'as por proviz'i la neces'aĵ'o'j'n de la viv'o kiel nutr'aĵ'o, san'o, soci'a viv'o. Ili aĉet'as vest'aĵ'o'j'n Diesel, mebl'o'j'n Ikea kaj aŭt'o'j'n Renault. Jen du reprezent'ad'o'j de la ĉiu'tag'a viv'o kiu'j relief'ig'as rilat'o'j'n al la mond'o kiu'j est'as diametr'e kontraŭ'a'j: la japan'a estetik'o prefer'as stil'ig'o'n kaj fantazi'o'n, kontrast'e kun okcident'a'j vide'o'lud'o'j kiu'j nun grand'part'e super'reg'as la merkat'o'n kaj kiu'j ĉiam prioritat'ig'is la serĉ'o'n de real'ism'o.

Por ating'i real'ism'o'n en vide'o'lud'ad'o, oni unu'e dev'as kompren'i simul'ad'o'n, la proced'o kre'i model'o'n de iu real'aĵ'o per sistem'o de regul'o'j. Europa Universal'is IV est'as la last'a titol'o de la sved'a studi'o Paradox kiu si'n dediĉ'as al lud'o'j de strategi'o kun histori'a tem'o. Ĝi far'as la lud'ant'o'n reg'ant'o de land'o kiu'n li aŭ ŝi dev'as prosper'ig'i de la dek'kvin'a ĝis la dek'naŭ'a jar'cent'o. Ĝi'a ĉef'a arkitekt'o, Johan Andersson, resum'as ĉi tiu'n metod'o'n efektiv'ig'i la regul'o'j'n: “Ni konsider'as la histori'a'j'n (politik'a'j'n, religi'a'j'n, ekonomi'a'j'n) elekt'o'j'n al'front'it'a'j'n de land'o'j, kaj ni klopod'as ili'n traduk'i en vide'o'lud'a'n logik'o'n tiel, ke la lud'ant'o pov'u ili'n spert'i.

Pro la kresk'ant'a potenc'o de lud'konzol'o'j, kaj la pli kaj pli komplik'a prepar'a labor'o, simul'ad'o'j propon'as pli ver'a'n spert'o'n de real'ec'o. Dan Greenawalt, la uson'a produkt'ist'o ĉe Tur'n 10 de la aŭt'o'sport'a simul'ad'o Forza Motorsport 5, asert'as ke li hav'as kvazaŭ scienc'a'n metod'o'n: “Ni ne domaĝ'as el'spez'o'j'n kiam tem'as pri esplor'o'j” li dir'as. “Ni far'as ĉio'n far'ebl'a'n por rest'i en la avan'gard'o de la scienc'o pri vetur'il'a dinamik'o.” Laŭ s - ro Greenawalt, per'e de proced'o'j kiel per-laser'a modl'ad'o li pov'as re'produkt'i aŭt'o'drom'o'j'n kun tiom'a fidel'ec'o, ke oni pov'as disting'i “la trud'herb'o'j'n laŭ'long'e de la rand'o'j kaj eĉ la plej et'a'n ne'regul'aĵ'o'n de la kur'ej'o.” La sam'a atent'o al detal'o'j trov'ebl'as ĉe la zurik'a studi'o Giants de la art'a direktor'o Thomas Frey kaj li'a Farming Simulator de kiu vend'iĝ'is kvar milion'o'j da ekzempler'o'j. Ĝi komisi'as al la lud'ant'o la respond'ec'o'n pri agrikultur'a entrepren'o kaj ĝi'a'j traktor'o'j: “Ni kun'labor'as kun mult'a'j profesi'ul'o'j, fabrik'ist'o'j de agrikultur'a'j maŝin'o'j, kultiv'ist'o'j kaj fak'ul'o'j.” Malgraŭ tio, Johan Andersson kred'as ke oni dev'as agnosk'i la lim'o'j'n de simul'ad'o'j, precip'e kiam oni dev'as en'kalkul'i la hom'a'n kapric'ec'o'n: “La real'a viv'o est'as tiel komplik'a, ke oni ne pov'as ĝi'n re'produkt'i, precip'e se oni prov'as kre'i amuz'a'n spert'o'n.

Malgraŭ tiu lim'ig'o, vide'o'lud'o'j hav'as ne'disput'ebl'a'n kapabl'o'n ebl'ig'i al la lud'ant'o spert'i la ej'o'j'n de la lud'o kaj la dinamik'o'n al kiu la ej'o'j est'as sub'met'at'a'j. “Ili perfekt'e reprezent'as spac'o'j'n, ebl'e pli bon'e ol iu ajn ali'a rimed'o* dir'as Dan Houser, vic'prezid'ant'o de Rockstar Games. En Grand Theft Auto V , la last'a produkt'o de la novjork'a studi'o, la lud'ant'o ĉirkaŭ'vag'as en la urb'o Los Santos, et'a versi'o de Los - Anĝeleso, kun ĝi'a'j industri'a'j zon'o'j kaj plaĝ'o'j, lad'urb'o'j kaj luks'a'j vila'o'j, golf'ej'o'j kaj kegl'ej'o'j. Oni ja pov'as kritik'i la lud'o'n pro ĝi'a ekstrem'a per'fort'o kaj ĝi'a em'o egal'e kalumni'i Respublik'an'o'j'n kaj labor'sindikat'an'o'j'n, sed ĝi'a kapabl'o projekci'i ni'n en iu'n lok'o'n est'as ne'disput'ebl'a. Vag'i en la strat'o'j de Los Santos est'as tiom virtual'a turism'o kiom soci'ologi'a pied'ir'ad'o, kaj kapt'as la atmosfer'o'n de la urb'o kiel ankaŭ la streĉ'it'ec'o'j'n kiu'j viv'ig'as ĝi'n.

*  Libération , Pariz'o, la 16'a de septembr'o 2013.

Vide'o'lud'o'j dispon'as pli kaj pli alt'nivel'a'j'n il'o'j'n por re'produkt'i la real'ec'o'n. Sed dum la industri'o serv'as al pli vast'a spekt'ant'ar'o ŝvel'ig'it'a de ekonomi'a'j interes'o'j, ĝi inklin'as sekv'i la holivud'a'n model'o'n en si'a em'o flat'i la fantazi'o'j'n de la publik'o. Milit'ist'a paf'lud'o kiel Call of Duty : Ghosts ( Activision) asert'as ke ĝi est'as “fot'o'real'ism'a” kun bild'o'j tiel alt'kvalit'a'j ke oni supoz'us ke ili de'ven'is de film'o.

Ĉi tiu'n metod'o'n oni dev'as disting'i de real'ism'o laŭ la strikt'a senc'o. Ne tem'as pri preciz'a re'produkt'ad'o de tio, kio okaz'as sur la batal'ej'o: kio, fin'e, est'us la komerc'a perspektiv'o de lud'o kiu sub'met'as la lud'ant'o'n al ĉiu'j ĉiu'tag'a'j horor'o'j de la milit'o? Fizik'a simul'ad'o kaj grafik'a potenc'o est'as ĉi tie serv'ig'at'a'j al spektakl'o kiu est'as kontent'a je simpl'a ver'ŝajn'ec'o. Truk'o'j ebl'ig'as al program'ist'o'j bild'ig'i impon'a'j'n scen'o'j'n: por ke la lud'ant'o rest'u glu'it'a al si'a stir'stang'o, la inund'o da eksplod'o'j dev'as ŝajn'i ver'a. “Vol'a suspend'o de ne'kred'em'o” (laŭ la vort'o'j de la poet'o Samuel Taylor Coleridge rilat'e al la teatr'o), la kapabl'o de la spekt'ant'o kred'i je tio, kio'n li vid'as, dev'as ne est'i inter'romp'it'a.

Produkt'i bild'o'n de la mond'o, filtr'it'a tra la prism'o de kin'o kaj televid'o

Efektiv'e, ne est'as real'ec'o mem kiu'n la lud'o prov'as re'produkt'i, sed sekundar'a real'ec'o filtr'it'a tra la prism'o de la amas'komunik'il'o'j, precip'e kin'o kaj televid'o. Ekzempl'e, la sport'a'j simul'ad'o'j, kiel FIFA de Electronic Arts kaj NBA 2 K de Tak'e- Two Interactive, ne reprezent'as futbal'o'n kaj korb'o'pilk'ad'o'n kiel oni ili'n praktik'as sur la kamp'o'j kaj lud'ej'o'j en la real'a viv'o, sed kiel oni ili'n re-el'send'as, kun lant'mov'a'j re'a'j prezent'o'j, en'met'aĵ'o'j, kaj la raport'ad'o de la prezent'ist'o'j.

Ĉi tiu'j lud'o'j sukces'as pro tio, ke ili ebl'ig'as al la lud'ant'o'j pas'i preter la lim'o'j de ili'a'j real'a'j viv'o'j kaj pren'i sur si'n la ĉef'rol'o'n. Eĉ sub'ten'ant'o de real'ism'o kiel Dan Greenawalt agnosk'as ke li vol'as kre'i “sabl'o'lud'ej'o'n” kie oni pov'as spert'i si'a'j'n fantazi'o'j'n: ek'ten'i la stir'rad'o'n de rev'a aŭt'o kun fam'a mark'o, est'i al'front'it'a de “situaci'o'j kiu'j en la real'a mond'o est'us ekonomi'e ne'real'ig'ebl'a'j, ne'cert'a'j aŭ tro danĝer'a'j.” Ali'vort'e, la program'ist'o'j de Tur'n 10 propon'as alt'nivel'a'n motor'o'n por pli bon'e lud'i per lud'aŭt'o'j “kvazaŭ mon'o ne est'as problem'o.” Se vi ne pov'as pag'i la kost'o'n de nov'a aŭtomobil'o, vi ankoraŭ hav'as la magi'a'n mond'o'n de la vide'o'lud'o.

Sid'ant'e antaŭ la ekran'o, la lud'ant'o pov'as sur'pren'i ĉia'j'n rol'o'j'n kaj si'n vest'i per ĉia'j kostum'o'j. Est'as io por ĉiu'j gust'o'j, eĉ la tre ne'kutim'a'j. Ĉu vi est'as trajn'am'ant'o? Jen Train Simulator 2014. Ĉu vi ĉiam rev'is est'i kamion'ist'o? Eurotruck Simulator 2 est'as por vi, kun ĝi'a'j tri'dek-tun'a'j vetur'il'o'j kaj kilo'metr'o'j da aŭt'o'voj'o inter Gdansk'o kaj Duseldorf'o. Ĉu vi aspir'as est'i kultiv'ist'o? Farming Simulator est'is kre'it'a ĝust'e por vi. Ĉiu el ĉi tiu'j lud'o'j prov'as konserv'i mal'facil'a'n ekvilibr'o'n inter simul'ad'o kaj distr'ad'o. “Real'ism'a simul'ad'o risk'as far'iĝ'i ripet'em'a kaj enu'ig'a. Plej'oft'e, ni dev'as simpl'ig'i por far'i ĝi'n pli intuici'a kaj amuz'a” dir'as Thomas Frey. Sekv'e “amuz'o”, kiu est'as fin'fin'e la cel'o de vide'o'lud'a distr'ad'o, strikt'e lim'ig'as tio'n, kio pov'as est'i reprezent'it'a.

Est'us erar'e rigard'i real'ism'o'n kiel nur'a'n iluzi'o'n. Kvankam oni ne for'port'iĝ'u per entuziasm'o pri la aktual'a mod'o de “serioz'a'j lud'o'j”, tio est'as verk'o'j, oft'e komisi'it'a'j, kiu'j cel'as al'port'i vide'o'lud'o'j'n en la ver'a'n mond'o'n pro ili'a util'ec'o kiel il'o por lern'ad'o kaj konsci'ig'o, oni ne pov'as ne'i, tamen, ke iu'j lud'o'j pri aktual'aĵ'o'j pov'as instig'i nov'a'n pens'manier'o'n pri iu'j situaci'o'j. En September 12 th de Gonzalo Frasca, ekzempl'e, por montr'i al ni la katastrof'a'n efik'o'n de tiel nom'it'a'j “kirurgi'a'j atak'o'j”, la lud'o invit'as al lud'ant'o'j al'paf'i teror'ist'o'j'n per cel'il'o kiu est'as tiel larĝ'a ke oni ne pov'as ne traf'i krom'viktim'o'j'n. Sed kvankam efik'a, la rezult'o pli simil'as karikatur'o'n ol ver'a'n simul'ad'o'n.

Sen'de'pend'a'j vide'o'lud'o'j pri ŝajn'e banal'a'j tem'o'j

Pov'us est'i, ke la est'ont'ec'o de real'ism'o trov'iĝ'os en ia intim'a natur'ec'o prezent'at'a je la nivel'o de la ĉiu'tag'a viv'o, sen bel'ig'o. Ĉi tiu est'as last'a'temp'a tendenc'o de sen'de'pend'a'j vide'o'lud'o'j*, ĉiam pli konstru'it'a'j laŭ ŝajn'e banal'a'j tem'o'j. Oni pens'as precip'e pri aŭtobiografi'a'j lud'o'j kiel Depression Quest en kiu la jun'a program'ist'in'o Zo'e Quinn esplor'as si'a'j'n propr'a'j'n spert'o'j'n per inter'ag'a fikci'o. Ĉi tiel, ŝi cel'as sent'iv'ig'i tiu'j'n, kiu'j em'as rigard'i depresi'ul'o'j'n kiel mal'ind'a'j'n, kaj re'memor'ig'i depresi'ul'o'j'n ke ili ne est'as sol'a'j.

*  Sen'de'pend'a'j vide'o'lud'o'j: lud'o'j kre'it'a'j de individu'o'j aŭ mal'grand'a'j program'ist'ar'o'j sen financ'a sub'ten'o de el'don'ist'o'j de vide'o'lud'o'j - ml.

Papers, Please (Dokument'o'j'n, mi pet'as) de Lucas Pop'e, est'as ali'a lud'o kiu relief'ig'as la ĉiu'tag'a'n real'o'n kun ĝi'a tut'a banal'ec'o kaj kruel'ec'o. La lud'ant'o est'as lim'gard'ist'o por fikci'a diktatur'o. Tag'o'n post tag'o li kontrol'as la pasport'o'j'n de tiu'j kiu'j aspir'as en'migr'i antaŭ ol permes'i al ili tra'pas'i, ili'n re'turn'i aŭ, se neces'e, ili'n arest'i, ĝust'e kiel soldat'o'j ĉe kontrol'punkt'o'j en Gaza'o aŭ dogan'ist'o'j en Sangatte kaj Roissy *. Per laŭ'paŝ'a pli'ig'o de la nombr'o de regul'o'j, Papers, Please sukces'as ten'i la lud'o'n interes'a dum ĝi montr'as kiel la rutin'o pov'as mal'sent'em'ig'i hom'o'j'n. Dispon'ant'e mal'mult'e da temp'o, la lud'ant'o est'as sen'human'ig'at'a kaj sen'human'ig'as la migr'ant'o'j'n.

*  Sangatte : urb'o ĉe la franc'a en'ir'ej'o de la Manik'a Tunel'o. Roissy : la ej'o de la flug'haven'o Par'is- Charles -de- Gaulle - ml.

Mart'in Lefebvre


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Tiom riĉ'a Okcident'a Sahar'o

La demand'o pri Okcident'a Sahar'o pli kaj pli miks'iĝ'as kun tiu de la ekonomi'a dis'volv'ad'o de Marok'o. Ĉar la teritori'o'j, kiu'j'n Rabat'o nom'as “sud'a'j provinc'o'j” grav'e kontribu'as al la eksport'a'j en'spez'o'j de la reĝ'land'o. La sub'ten'ant'o'j de la sen'de'pend'ec'o kontest'as la leĝ'ec'o'n de tiu ekspluat'ad'o.

Sur la ĉef'a voj'o, kiu lig'as la grand'a'n urb'o'n de la nord'o de Okcident'a Sahar'o Ajun'o* al Daĥlo, pli ol kvin'cent kilo'metr'o'j'n for'e en la sud'o, oni ne plu nombr'as la kamion'o'j'n, kiu'j transport'as polp'o'j'n kaj blank'a'j'n fiŝ'o'j'n. La region'o sum'ig'as mil du'cent kilo'metr'o'j'n da mar'bord'o kaj ĝi'a'j akv'o'j est'as inter la plej fiŝ'en'hav'a'j akv'o'j en la mond'o. Laŭ raport'o de la CESE (Ekonomi'a, Soci'a kaj Medi'a Konsili'o de Marok'o)( Conseil économique, social et environnemental - CESE)*, la sektor'o de fiŝ'ad'o konsist'ig'as sep'dek mil posten'o'j'n* al kiu'j oni dev'as al'don'i grav'a'n ne'deklar'it'a'n aktiv'ec'o'n. Pez'ant'e sol'a 17% de la Maln'et'a En'land'a Produkt'o ( MEP) de tiu teritori'o, 31% de la lok'a'j posten'o'j kaj 78% de la marok'a'j fiŝ'pren'it'aĵ'o'j, la fiŝ'ad'o de la “sud'a'j provinc'o'j” - kiel oni oficial'e nom'as en Marok'o Okcident'a'n Sahar'o'n - nask'as grand'eg'a'n riĉ'ec'o'n. La reĝ'land'o al'propr'ig'is ĝi'n al si en 1975, sam'temp'e, kiam ĝi aneks'is tiu'n teritori'o'n, konsider'at'a'n kiel “ne'aŭtonom'a'n”* ek'de la voĉ'don'o de la rezoluci'o 2072 en la ĝeneral'a Asemble'o de la Organiz'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN) en 1965.

*  Vd. Gaël Lombart kaj Juli'e Pichot, “Tim'o kaj silent'o en Ajun'o” Le Monde Diplomatique, januar'o 2006.
*  “Nov'a model'o de dis'volv'ad'o por la sud'a'j provinc'o'j”, CESE, Rabat'o, oktobr'o 2013.
*  Tiu nombr'o en'hav'as la region'o'n de Tan-Tan kaj de Guelmin, lok'it'a'n en la sud'o de Marok'o
*  Land'o ne de'koloni'at'a aŭ kies popol'o'j ankoraŭ ne plen'e administr'as si'n.

Sur tiu sol'a kaj danĝer'a voj'o, oni renkont'as ali'a'j'n kamion'o'j'n, kiu'j transport'as tomat'o'j'n, kukum'o'j'n kaj melon'o'j'n produkt'it'a'j'n apud Daĥlo. Laŭ la ne'reg'ist'ar'a organiz'o ( NRO) Western Sahar'a Resource Watch , la ĉirkaŭ'aĵ'o'j de la urb'o nombr'as dek unu agr'o'kultur'a'j'n ekspluat'ej'o'j'n, inter kiu'j tiu de la societ'o Tawarta. Vitr'o'ĝarden'o flank'as la voj'o'n laŭ almenaŭ kvin'cent metr'o'j. En tiu agr'o'kultur'a farm'o, oni produkt'as ĉeriz-tomat'o'j'n vend'at'a'j'n laŭ la komerc'a mark'o “Stel'o de Sud'o”, mark'o aparten'ant'a al la franc'a societ'o Idyl. Mal'just'e stamp'it'a'j “de'ven'ant'a'j el Marok'o”, tiu'j agr'o'kultur'aĵ'o'j, kiu'j kovr'is ĉirkaŭ ses'cent hektar'o'j'n en 2008,* est'as post'e eksport'at'a'j al Eŭrop'o tra Agadiro, mil kilo'metr'o'j'n for'e.

*  Laŭ la NRO Western Sahar'a Resource Watch ” , nombr'o re'pren'it'a de la Eŭrop'a Komision'o.
Ne'hipotek'ebl'a'j rajt'o'j....aŭ preskaŭ

La CESE vid'as en ĝi aktiv'ec'o'n “kun alt'a al'don'it'a valor'o” . La program'o Verd'a Marok'o antaŭ'vid'is por Okcident'a Sahar'o kresk'o'n de tri'dek ses mil tun'o'j da frukt'o'j-legom'o'j en 2008 ĝis ok'dek mil tun'o'j en 2013, cel'e al ating'i cent ses'dek mil tun'o'j'n en 2020 sur are'o de du mil hektar'o'j. La tut'o de tiu'j produkt'o'j est'as program'at'a por eksport'ad'o. La nombr'o de la labor'ist'o'j, nun ĉirkaŭ dek mil, sam'period'e tri'obl'iĝ'us.

Pli nord'e, dek'o'n da kilo'metr'o'j for de Ajun'o, oni mal'kovr'as haven'o'n ekspluat'at'a'n de la Marok'a Kompani'o de Fosfat'o'j ( Office Chérifien des Phosphates, OCP). Fajn'a pulvor'o perturb'as vid'ad'o'n. Ĝi de'ven'as de fosfat'o'j transport'at'a'j ek'de la min'ej'o de Bukraa per rul'iĝ'ant'a tapiŝ'o cent'o'n da kilo'metr'o'j long'a tra la dezert'a pejzaĝ'o. Oni supoz'as pli ol vid'as la stok'ej'o'j'n kaj la siluet'o'n de karg'o'ŝip'o'j* al'ven'int'a'j el la tut'a mond'o por en'ŝarĝ'i la min'aĵ'o'n. Tiu riĉ'o'font'o est'as esenc'a por la reĝ'land'o. OCP est'as la du'a produkt'ist'o kaj la unu'a eksport'ist'o de fosfat'o'j kaj fosfor'a acid'o en la tut'a mond'o kaj ankaŭ unu el la plej grav'a'j eksport'ist'o'j de fosfat'a'j sterk'o'j. Marok'o el'tir'is 6% de si'a MEP en 2012 kaj posed'as la plej grav'a'j'n tut'mond'a'j'n rezerv'o'j'n.

*  ŝip'o'j, kiu'j transport'as ne'pak'it'a'j'n var'o'j'n

Vic'prezid'ant'o de asoci'o, kiu labor'ad'as pri la natur'a'j riĉ'o'font'o'j en Okcident'a Sahar'o, s - ro Mohamed Alisalem Bobeit, kiu'n oni renkont'as en dom'o de Ajun'o, trankvil'e parol'as. Li bon'e konsci'as pri la grav'ec'o de PhosBoucraa por Marok'o. La ekspluat'ej'o produkt'as ĉirkaŭ 10% de la fosfat'o'j el'tir'it'a'j de OCP kaj tiu ĉi antaŭ'vid'as du'obl'ig'i si'a'n produkt'ad'o'n ĝis 2020. “Est'as pred'ad'o de riĉ'o'font'o'j, kiu'j aparten'as al la sahar'an'a popol'o” opini'as s - ro Bobeit. Publik'e esprim'iĝ'ant'e pri tio li akcept'as risk'o'n: S - ro Sid Ahmed Lamjayed, prezid'ant'o de la asoci'o (ne'leĝ'ec'a, ĉar Marok'o re'kon'as neniu'n asoci'o'n kre'it'a'n de la sahar'an'o'j) est'is arest'it'a la 25-'a'n de decembr'o 2010 post la vast'a protest'mov'ad'o de Gdeim Izik * kaj kondamn'it'a al viv'o'daŭr'a en'karcer'ad'o far'e de la milit'ist'a tribunal'o de Rabat'o.

*  Vd. “ Résistance obstinée des SahraouisLe Monde diplomatique, februar'o 2012.

Sed li'a analiz'o est'as pli kaj pli kun'divid'at'a, se oni juĝ'as per la mult'obl'ig'o de manifestaci'o'j. Ĉes'ig'o de ekspluat'ad'o de riĉ'o'font'o'j tiom long'e kiom la konflikt'o ne est'as solv'it'a per la organiz'o de mem'decid'a referendum'o: ek'de oktobr'o 2012 kaj la manifestaci'o de Gdeim Izik, tiu postul'o est'as kern'e de la konflikt'o, kiu opon'as la Front'o'n Polisarion (arm'it'a politik'a mov'ad'o konsider'at'a de UN kiel “legitim'a reprezent'ant'o de la sahar'an'a popol'o”) al Marok'o. “Rezoluci'o de ON'U, kiu mal'permes'us la ekspluat'ad'o'n de la riĉ'o'font'o'j far'e de Marok'o, el'labor'us la favor'a'j'n kondiĉ'o'j'n por antaŭ'e'n'ir'o al la solv'ad'o de la konflikt'o” opini'as s - ro Brahim Sabbar, ĝeneral'a sekretari'o de la sahar'an'a Asoci'o de la viktim'o'j de grav'a'j atenc'o'j kontraŭ la hom'rajt'o'j far'it'a'j de la marok'a ŝtat'o ( ASVDH)

Divid'it'a, la “inter'naci'a komun'um'o” real'e las'is Marok'o'n propr'ig'i al si tiu'n du'cent sep'dek mil kvadrat-kilo'metr'o'j'n vast'a'n teritori'o'n. Tia'manier'e, ĝi pov'is ek'reg'i Phos - Bukraa akord'e kun la antaŭ'a okup'ant'o, Hispan'uj'o, kiu ekspluat'is la lok'o'n ek'de 1962 kaj rest'is akci'ul'o ĝis 2002. Tamen la milit'o kontraŭ la Front'o Polisario jam est'is eksplod'int'a kaj Okcident'a Sahar'o jam est'is en'skrib'it'a en la list'o de la ne'aŭtonom'a'j teritori'o'j reg'at'a'j de la artikol'o 73 de la Ĉart'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j. En 1962, la ĝeneral'a Asemble'o de UN star'ig'is la rajt'o'n de la popol'o'j “uz'i kaj dispon'i pri la natur'a'j riĉ'o'font'o'j, kiu'j'n ĝi'a'j teritori'o'j en'hav'as cel'e al garanti'i si'a'n dis'volv'iĝ'o'n kaj si'a'n bon'stat'o'n”*. La jurisprudenc'o post'e konfirm'is la “ne'hipotek'ebl'a'j'n rajt'o'j'n” de la popol'o'j de la ne'aŭtonom'a'j teritori'o'j pri ili'a'j natur'a'j riĉ'o'font'o'j kaj ankaŭ ili'a'n rajt'o'n “est'i kaj rest'i estr'o de la est'ont'a valor'ig'o de tiu'j riĉ'o'font'o'j”.

*  Rezoluci'o 1803 ( XVII) de la 14-'a de decembr'o 1962.

La tut'a nun'a debat'o tem'as pri la profit'o'j, kiu'j'n el'tir'as - aŭ ne - la sahar'an'o'j el la ekonomi'a ekspluat'ad'o aplik'at'a de Marok'o. La sub'skrib'o far'e de la reĝ'land'o, en oktobr'o 2001, de naft'o'esplor'a'j kontrakt'o'j kun du kompani'o'j inter kiu'j TotalFinaElf, ofert'is al UN okaz'o'n esprim'i opini'o'n, kiu nuanc'is la grand'a'j'n princip'o'j'n antaŭ'e el'dir'it'a'j'n. “La demand'o est'as sci'i, ĉu la regul'o de la “ĉiam'a suveren'ec'o” (sur la natur'a'j riĉ'o'font'o'j) mal'permes'as al la administr'ant'a regn'o ĉiu'n aktiv'ec'o'n lig'it'a'n al la natur'a'j riĉ'o'font'o'j de la ne'aŭtonom'a teritori'o, kiu'n ĝi administr'as aŭ nur tiu'j'n, kiu'j est'us entrepren'at'a'j sen konsider'o al la bezon'o'j kaj interes'o'j de la popol'o de tiu teritori'o, sen ke tiu ĉi profit'u el ili”, deklar'as la vic'ĝeneral'a-sekretari'o por la jur'a'j afer'o'j.

Sed neniu taks'o'mekanism'o pri tiu'j interes'o'j est'as antaŭ'vid'it'a. La kondiĉ'o'j, kiu'j permes'us al “la koloni'a'j popol'o'j de la ne'aŭtonom'a'j teritori'o'j” praktik'i si'a'j'n legitim'a'j'n rajt'o'j'n sur si'a'j natur'a'j riĉ'o'font'o'j ne est'as difin'it'a'j. Tiam la demand'o iĝ'as element'o de la fort'o'rilat'o inter la konflikt'ant'a'j parti'o'j. La Front'o Polisario publik'e mal'laŭd'as la “pred'ad'o'n” de la riĉ'o'font'o'j kaj la mal'estim'o'n de la “popol'o de Okcident'a Sahar'o” . Ĝi komenc'is en novembr'o 2012 jur'a'n procedur'o'n antaŭ la Justic'a Kort'um'o de la Eŭrop'a Uni'o, pet'ant'e la nul'ig'o'n de la komerc'a kaj agr'o'kultur'a liber-inter'ŝanĝ'a akord'o inter Eŭrop'a Uni'o kaj Marok'o, kiu, sub'skrib'it'a la antaŭ'a'n mart'o'n, inklud'as Okcident'a'n Sahar'o'n. Unu'a argument'o esprim'at'a: La ne'konsult'o de la Front'o Polisario.

Pag'o de mon'atribu'o'j por aĉet'i la social'a'n pac'o'n

La marok'a'j aŭtoritat'o'j, si'a'flank'e, dis'volv'as intens'a'n aktiv'ec'o'n por konvink'i, ke la ekonomi'a ekspluat'ad'o profit'as al la “popol'o de la teritori'o” . Ili mult'obl'ig'as la anonc'o'j'n de nov'a'j program'o'j de invest'ad'o, regul'e re'pren'it'a'j'n de la franc'a gazet'ar'o* kaj abund'e de la marok'a gazet'ar'o. Oni tie parol'as pri “lok'a popol'o” sen ke oni sci'as, ĉu tem'as pri la sahar'an'o'j aŭ la marok'an'o'j plur-cent'mil'op'e instal'it'a'j en tiu zon'o. La Front'o Polisario el'vok'as la “popol'o'n de Okcident'a Sahar'o”. La du esprim'o'j est'as uz'at'a'j de la jur'a konsil'ant'o de la UN por montr'i la sahar'an'o'j'n, kio nur pli'fort'ig'as la konfuz'o'n.

*  Ann'e Cheyvialle, “Le Maroc invest'it massivement dans le Sahar'a occidentalLe Figar'o, Pariz'o, 11-'a de novembr'o 2013.

La reg'ist'ar'o mult'e streb'as por kred'ebl'ig'i la ide'o'n, ke la sahar'an'o'j profit'as el la natur'a'j riĉ'o'font'o'j. OCP ekzempl'e konduk'as social'a'n politik'o'n:“Ĉiu'j net'a'j en'spez'o'j de Phos - Bukraa est'as re'invest'it'a'j en la region'o kaj profit'as al ĝi'a'j loĝ'ant'o'j”, oni pov'as leg'i en ĝi'a aktiv'ec'a raport'o 2012. Sur la min'ej'a lok'o, oni dung'is ne mal'pli ol kvin'cent tri'dek jun'a'j'n sahar'an'o'j'n post la event'o'j de Gdeim Izik. Oni intenc'is varb'i la infan'o'j'n de la emerit'ul'o'j, kiu'j jam labor'is tie dum la hispan'a epok'o kaj kiu'j ne est'as kontent'a'j pri la ricev'it'a pensi'o.“Inter'konsent'o ja est'as trov'it'a sed la jun'ul'o'j est'as dung'it'a'j laŭ statut'o per kiu neniu est'as plu dung'at'a, do kun pli mal'grand'a salajr'o”, tamen bedaŭr'as s - ro Eddia Sid'i Ahmed Moussa, figur'o de la lok'a sindikat'ism'o, ĝeneral'a sekretari'o de la sindikat'a Konfederaci'o de la sahar'an'a'j labor'ist'o'j (mal'permes'it'a).

Ali'a lev'il'o: Distribu'o de la kart'o de “naci'a promoci'o”, social'a help'o ekvivalent'a al 150 eŭr'o'j ĉiu'monat'e, kiu ŝajn'as larĝ'e atribu'at'a. Plur'a'j rakont'o'j sur'lok'e kolekt'it'a'j konfirm'as, ke koncern'e la sahar'an'o'j'n, tiu mon'atribu'o ebl'ig'as aĉet'i la social'a'n pac'o'n kaj regul'ig'i la politik'a'n agit'ad'o'n per mon'a dis'don'o tra la trib'estr'o'j. La aŭtoritat'o'j pov'as eĉ for'ig'i la help'o'n de tiu, kiu est'as vid'it'a en por'sahar'an'a manifestaci'o.

Ĉu oni pov'as parol'i pri real'a'j “profit'o'j”? Mank'e de fid'ind'a'j datum'o'j en la teritori'o, datum'o'j, kiu'j'n Marok'o ne est'as dev'ig'it'a proviz'i ĉar ĝi ne est'as konsider'at'a kiel la “administr'ant'a regn'o”*, ne ebl'as respond'i cert'a'manier'e. La instrument'ig'o de tiu tem'o cel'e al serv'i la reĝ'a'n politik'o'n ne est'as dub'ind'a. La difin'o en novembr'o 2013 de “nov'a dis'volv'ad-model'o de la sud'a'j provinc'o'j” el'labor'it'a de CESE cel'is al'port'i la kontribu'o'n de la “civil'a soci'o” al la “sukces'o de la marok'a iniciat'o por la aŭtonom'ec'o”*. Ek'de 2007, la reĝ'o Mohammed la 6-'a prezent'as tio'n kiel kontraŭ-projekt'o'n al la mem'decid'a referendum'o ĉiu'jar'e pet'at'a de la UN ek'de 1991.

*  Kiel ĝi'n memor'ig'is la jur'a konsil'ant'o de la UN en februar'o 2002, la inter'konsent'o'j de Madrid'o, sub'skrib'it'a'j en novembr'o 1975 inter Hispan'uj'o, Marok'o kaj Maŭritani'o, ne indik'is Marok'o'n, kiel nov'a'n administr'ant'a'n regn'o'n de Okcident'a Sahar'o.
*  CESE, gazet'ar'a komunik'o, 8-'a de novembr'o 2013.
La eŭrop'a Parlament'o re'nov'ig'as la fiŝ-inter'konsent'o'n

Last'a freŝ'dat'a ekzempl'o: la 10-'a'n de decembr'o 2013, la pli'mult'o de la eŭrop'a Parlament'o valid'ig'is la nov'a'n fiŝ'inter'konsent'o'n, kiu daŭr'ig'os inter 2014 kaj 2017 tiu'n de 2007-2011. Tiu'foj'e ankoraŭ, Marok'o inklud'as en ĝi - sen eĉ menci'i ĝi'n en la protokol'o - la akv'o'j'n de Okcident'a Sahar'o. La inter'konsent'o de'nov'e plan'as pag'o'n de jar'a subvenci'o (30 milion'o'j da eŭr'o'j, anstataŭ la antaŭ'a'j 36 milion'o'j, por dis'volv'i la industri'a'n sektor'o'n). Kompens'e, Marok'o atribu'as licenc'o'j'n al eŭrop'a'j ŝip'o'j kaj fiŝ'kvot'o'j'n laŭ la speci'o'j. Ĉar la sam'a Asemble'o est'is rifuz'int'a en decembr'o 2011 re'nov'ig'i la unu'a'n inter'konsent'o'n, tiu nov'a voĉ'don'o aspekt'as kiel signal'o send'at'a al la marok'a reg'ist'ar'o kaj al ĝi'a “reform'ism'a” politik'o.

Por tio, la jur'a serv'o de la eŭrop'a Parlament'o rapid'e for'ig'as la demand'o'n pri profit'o'j, konsider'ant'e, ke Marok'o rajt'as inklud'i la akv'o'j'n de Okcident'a Sahar'o kaj ke tia inter'konsent'o est'as laŭ'leĝ'a kondiĉ'e, ke la reĝ'land'o “respekt'as si'a'j'n dev'ig'o'j'n rilat'e al la popol'o de Okcident'a Sahar'o”. Kaj des pli mal'bon'e, se la sol'a'j eŭrop'a'j parlament'an'o'j permes'at'a'j vizit'i tiu'n teritori'o'n est'as tiu'j el la amik'ec-grup'o Eŭrop'a Uni'o - Marok'o! La franc'a social'ist'a deput'it'o Gilles Pargneaux, prezid'ant'o de tiu grup'o, ceter'e ne tromp'iĝ'as pri tio:“Iluzi'e est'is solv'dezir'i la problem'o'n de Okcident'a Sahar'o per la for'ĵet'o de tiu fiŝ'inter'konsent'o. Mi memor'ig'as, ke la propon'o pri la aŭtonom'ec'o de Okcident'a Sahar'o, prezent'it'a de Marok'o al la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j en 2007, est'as la sol'a ebl'a solv'o”*. Ankaŭ des pli mal'bon'e por la pur'e ekonomi'a kaj financ'a interes'o de la tekst'o: Sen'de'pend'a pri'taks'o de la antaŭ'a inter'konsent'o est'is montr'int'a “tre mal'fort'a'n” kost'o-efik'ec'a'n rilat'o'n kaj absolut'e escept'a'n ne'efik'ec'o'n.

*  “La eŭrop'a parlament'o definitiv'e adopt'as la fiŝ'inter'konsent'o'n inter Eŭrop'a Uni'o kaj Marok'o”, Grup'o de Amik'ec'o EU -Marok'o, la 10-'a'n de decembr'o 2013, http :// groupedamitieuemaroc. wordpre...

Unu'a ekster'land'a invest'ant'o en Marok'o, Franc'uj'o aktiv'e kontribu'as al tiu stat'o de la afer'o'j ne'favor'a al la sahar'an'o'j. Last'a'n novembr'o'n okaz'is la inaŭgur'o de la nov'a fiŝ'haven'o de Boujdour, impres'a kun ĝi'a ĉef'a dig'o sep'cent ok'dek metr'o'j'n long'a kaj ĝi'a transvers'a dig'o du'cent ses'dek metr'o'j'n long'a. Ĝi est'is konstru'it'a kun la financ'a sub'ten'o de la franc'a Agent'ej'o de dis'volv'ad'o, kies kontribu'o al Marok'o kresk'is de 380 milion'o'j da eŭr'o'j en 2011 ĝis 831 milion'o'j da eŭr'o'j en 2012. En Boujdour s -rin'o Sultan'a Khaya, jun'a sahar'an'a aktiv'ul'in'o por la hom'rajt'o'j, ĵus kre'is lig'o'n por la protekt'o de la natur'a'j riĉ'o'font'o'j. Ŝi tim'as petrol'ekspluat'ad'o'n de Total, kiu, en juli'o 2013, tio est'as dek du jar'o'j'n post la unu'a kontrakt'o en Okcident'a Sahar'o, gvid'is misi'o'n de sism'a esplor'o en zon'o pli ol cent mil kvadrat'a'j'n kilo'metr'o'j'n ampleks'a, nom'at'a Anzarane Offshore....

Olivier QUARANTE


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Eŭrop'a'j ekstrem-dekstr'o'j

En Ukrain'uj'o, la ekstrem'ist'o'j de naci'ism'o

La ekstrem'dekstr'o'j kvant'e progres'as en Eŭrop'o, kvankam mult'a'j el ili prov'as nov-vest'iĝ'i ( Vd Je'a'n- Yves Camus, “Mutaci'a'j ekstrem-dekstr'o'j en Eŭrop'o”.). Evident'e tia'j mov'ad'o'j lud'as rol'o'n en Ukrain'uj'o. Svoboda , aŭ la eĉ pli radikal'a Praviy Sektor, esper'as profit'i el la popol'ribel'o kontraŭ la korupt'a sistem'o de la prezid'ant'o Viktor Janukoviĉ.

Barikad'o'j star'ig'it'a'j en la centr'o de Kiev'o, gard'it'a'j de et'a'j grup'o'j de volont'ul'o'j prov'ant'a'j si'n varm'ig'i ĉe improviz'it'a'j braĝ'uj'o'j. La dekor'o miks'as ukrain'a'j'n kaj eŭrop'a'j'n flag'o'j'n, portret'o'j'n de la poet'o Tar'as Ŝevĉenko (1814-1861), konsider'at'a unu el la patr'o'j de la ukrain'a ident'ec'o, aŭ de Step'a'n Bandera (1909-1959), percept'at'a, laŭ la vid'punkt'o'j, kiel grand'a patriot'o aŭ kiel naz'i-kun'labor'int'o. Aŭ ankoraŭ fot'o'j de tiu'j kvin civit'an'o'j far'iĝ'int'a'j hero'o'j, kiu'j mort'is dum la al'front'iĝ'o'j de la strat'o Grouchevski.

Tio est'is komenc'e de februar'o, du semajn'o'j'n antaŭ ol la Majdan -plac'o, epicentr'o de la kontest'ad'o, far'iĝ'is sang'o'makul'it'a, en la spiral'o de la sub'prem'o de la reg'ist'ar'o kaj de la per'fort'a respond'o de part'o de la manifestaci'ant'o'j. Majdan -plac'o est'is okup'at'a de simpati'ant'o'j ven'int'a'j el la tut'a Ukrain'uj'o: Lvivo, Ternopilo, Ivan'o- Frankivsk, bastion'o'j de la naci'ism'o, sed ankaŭ el Luhansko kaj Donecko, tiu'j grand'a'j urb'o'j el la industri'a orient'o, kies kor'o ĉiam est'is ĉe la flank'o de Rus'uj'o. Vir'in'o'j ĉiu'aĝ'a'j al'port'ant'a'j nigr'a'n pan'o'n kaj lard'o'n al la gard'ant'a'j vir'o'j. Insist'a odor'o de te'o, brasik'sup'o kaj brul'ig'it'a lign'o. Dum la semajn'o, kelk'mil'o'j da manifestaci'ant'o'j; dimanĉ'e, plur'a'j dek'mil'o'j da hom'o'j, kiu'j ven'as aŭskult'i la diskurs'o'j'n de la opozici'o-gvid'ant'o'j, preĝ'ant'e kaj kant'ant'e la naci'a'n himn'o'n.

La mov'ad'o aper'is fin'e de novembr'o, re'ag'e al la suspend'o far'e de la prezid'ant'o Viktor Janukoviĉ, de la inter'trakt'ad'o pri liber'merkat'a inter'konsent'o kun Brusel'o*. Kaj Majdanplaco trans'form'iĝ'is. Kun'ig'ant'e en la komenc'o kelk'mil'o'j'n da por'eŭrop'a'j simpati'ant'o'j, la plac'o far'iĝ'is, laŭ la sub'prem'o-ritm'o, simbol'o de la ribel'o de la ukrain'o'j el ĉiu'j horizont'o'j kontraŭ afer'ist'a kaj korupt'it'a politik'a sistem'o. Ribel'o unu'e kontraŭ la Janukoviĉ -sistem'o, sed ankaŭ rifuz'o de la opozici-parti'o'j, super'ig'it'a'j de tiu kriz'o.

*  Vd Sébastien Gobert, “Ukrain'uj'o evit'as la orbit'o'n de la Eŭrop'a Uni'o”, Le Monde diplomatique, decembr'o 2013.

La en'plekt'iĝ'o, minoritat'a sed tre vid'ebl'a, de plur'a'j naci'ism'a'j grup'o'j, kaj la aper'o de ekstrem-radikal'a'j tendenc'o'j, kiu'j ne agnosk'as la demokrati'a'j'n valor'o'j'n kaj ne montr'as eŭrop'a'n simpati'o'n, est'ig'as kontrast'a'j'n re'ag'o'j'n. Unu'flank'e, ili'a ĉe'est'o est'as abund'e uz'at'a de la Kreml'o, kaj kelk'foj'e de la ukrain'a reĝim'o, por mis'kredit'ig'i la mov'ad'o'n. Ali'flank'e, ĝi est'ig'as mal'trankvil'o'n pri ebl'a kapt'ad'o de la ribel'o far'e de ekstrem'dekstr'o — eĉ se tem'as ĉef'e pri popol'a mov'ad'o, rezist'a al ĉiu prov'o de politik'a klasifik'ad'o.

La ukrain'a ekstrem'dekstr'o ĉerp'as grand'a'n part'o'n de si'a'j referenc'o'j en la naci'ism'a mov'ad'o, kiu kresk'as ek'de la 1920-'a'j jar'o'j, dum Pol'land'o kaj sovet'a Rus'uj'o divid'as inter si plej'part'o'n de la aktual'a Ukrain'uj'o. Ek'de la komenc'o, est'as tie implik'iĝ'o de influ'o'j: la ital'a faŝism'o, la part'a kun'labor'o — pragmat'a laŭ iu'j, ideologi'a laŭ ali'a'j — de part'o el ties reprezent'ant'o'j (kiel Bandera) kun nazi'a German'uj'o, la part'o'pren'o de plur'a'j ukrain'a'j batalion'o'j en la masakr'o de jud'a'j kaj pol'a'j civil'ul'o'j dum la du'a mond'milit'o, ktp.

Kiel konstat'as la politik'olog'o Andre'as Umland, profesor'o ĉe la universitat'o Kiev'o- Mohyla, “neniu objektiv'a histori'a pri'stud'o est'is far'it'a ĉi tie pri Bandera. Pri'skrib'it'a kiel faŝist'o alianc'it'a al nazi'o'j far'e de la sovet'uni'a histori'o'grafi'o, li est'as nun glor'ig'it'a sen nuanc'o'j far'e de la ukrain'a'j histori'ist'o'j. Li'a'j admir'ant'o'j de Majdanplaco hav'as pri li naiv'a'n kaj parti'a'n al'ir'o'n, kaj tio est'as problem'a. Invers'e, kvalifik'i li'n faŝist'o, kiel far'as Rus'uj'o, ŝajn'as sam'e parti'a kaj ne'honest'a.”

Mal'aktiv'ig'it'a dum la sovet'uni'a period'o, la naci'ism'a tendenc'o re'aper'as post la sen'de'pend'iĝ'o, en 1991, dat'o de la kre'ad'o de la ukrain'a soci-naci'a parti'o ( USNP). Ĝis la komenc'o de la 2000-'a'j jar'o'j, la USNP rest'as marĝen'a organiz'o, ksenofob'a kaj ekstrem-naci'ist'a,kies mal'fort'a influ'o est'as lim'ig'it'a je la okcident'a'j region'o'j. Ĝi'a nun'a gvid'ant'o, s - ro Oleg Tiagnibok, est'as elekt'it'a deput'it'o la unu'a'n foj'o'n en 1998.

En 2004, dum si'a ses'a kongres'o, la parti'o liber'iĝ'as el si'a'j faŝist'a'j vest'aĵ'o'j: ĝi al'pren'as nov'a'n nom'o'n: Svoboda (“Liber'ec'o”) kaj for'las'as si'a'n nov'nazi'a'n emblem'o'n, la Wolfsangel (lup'o-hok'o), por adopt'i pli neŭtral'a'n simbol'o'n. Koment'ant'e ĉi tiu'j'n kosmetik'a'j'n evolu'o'j'n, la esplor'ist'o Oleksiy Leŝenko, de la Analiz'o-Institut'o Gorŝenin, dir'as, ke “ili cel'is ĉef'e trankvil'ig'i la elekt'ant'ar'o'n, sed ankaŭ don'i pli bon'a'n bild'o'n de Svoboda ekster'land'e.”

Serĉ'ant'e respekt'ind'ec'o'n, Svoboda tiam hav'as mult'a'j'n kontakt'o'j'n kun ali'a'j eŭrop'a'j ekstrem'dekstr'a'j parti'o'j, kiel montr'as la ĉe'est'o de s - ro Jean-Marie Le Pen, prezid'ant'o de la franc'a Front National (Naci'a Front'o), ĉe la kongres'o de 2004, kiel honor'a gast'o. Ceter'e, la parti'o iom post iom moder'ig'as si'a'n naci'ist'a'n si'n'ten'o'n kaj si'a'j'n referenc'o'j'n al Bandera — pri kiu ne est'as inter'konsent'o en Ukrain'uj'o — por adopt'i pli ĝeneral'a'n diskurs'o'n, sufiĉ'e komun'a en la eŭrop'a ekstrem'dekstr'o, fokus'it'a al radikal'a kaj impet'a kritik'o de la “sistem'o”.

“Jud'o-moskv'a mafi'o”

Tiu ĉi fasad-pur'ig'ad'o ne mal'help'as s - ron Tiagnibok re'memor'ig'i, per si'a'j impet'a'j formul'o'j, la ksenofobi'a'n kaj kontraŭ'jud'a'n uter'o'n, el kiu li de'ven'as. En 2004, li tiel deklar'as, ke “jud'o-moskv'a mafi'o” reg'as Kiev'o'n, kio rezult'ig'as li'a'n eks'ig'o'n el la parlament'a grup'o “Ni'a Ukrain'uj'o”. En 2005, li skrib'as mal'ferm'a'n leter'o'n al la prezid'ant'o, en kiu li pet'as li'n “ĉes'ig'i la krim'a'j'n aktiv'aĵ'o'j'n de la ukrain'a jud'ar'aĉ'o”.

Ĉe la parlament'a'j elekt'o'j de 2012, Svoboda surpriz'as ĉar ĝi ricev'is preskaŭ 10,5% de la voĉ'o'j kaj send'as tri'dek sep deput'it'o'j'n al la Rad'a (parlament'o). Kun pli ol du milion'o'j da elekt'int'o'j, ĝi tiam far'iĝ'as naci'skal'a parti'o, kun konsider'ind'a'j balot'rezult'o'j eĉ ali'lok'e ol en la okcident'a'j region'o'j, tradici'e pli naci'ism'a'j.

La kontraŭ'sistem'a diskurs'o de Svoboda mult'e kontribu'is al ĝi'a balot-sukces'o. Kiel indik'as s - ro Iv'a'n Stoik'o, deput'it'o, an'o de la opozici'a parti'o Batkivĉina (dekstr'a centr'o) kaj “komand'ant'o” de la Dom'o de Ukrain'uj'o, unu el la okup'it'a'j konstru'aĵ'o'j de Majdan, “La elekt'ant'ar'o, sen'iluzi'ig'it'a de la tradici'a politik'a klas'o kaj atend'ant'a radikal'a'j'n ŝanĝ'o'j'n, est'is log'it'a de la Svoboda -retor'ik'o, de ĝi'a popol'proksim'ec'o kaj de ĝi'a'j mult'a'j lok'a'j ag'ad'o'j”. Si'a'flank'e, s - ro Yuro Yakimenko, vic'direktor'o de la pens-fabrik'o Razumikov -Centr'o, taks'as, ke, el la 10% de voĉ'o'j ricev'it'a'j de Svoboda, “5% est'as la mal'mol'a nukle'o. La ali'a'j 5% voĉ'don'is ĉef'e por esprim'i si'a'n kontraŭ'star'o'n al la ali'a'j politik'a'j fort'o'j”.

Svoboda, “ver'ŝajn'e laŭ konsil'o'j de la Front National , laŭ Umland, ceter'e evolu'ig'is ekonomi'a'n program'o'n kun soci'a dimensi'o. Ĝi plan'as inter'ali'e re'ŝtat'ig'o'n de kelk'a'j entrepren'o'j, en'konduk'o'n de pli ol proporci'a impost'ad'o de la profit'o'j, kaj ankaŭ lukt'o'n kontraŭ la pov'o de la oligark'ar'o super la politik'a kaj ekonomi'a sistem'o. Ĉi tiu'j anonc'it'a'j decid'o'j, al'don'e al la promes'o de vigl'a lukt'o kontraŭ korupt'o, fort'e log'is iu'j'n kategori'o'j'n de voĉ'don'ant'o'j, et'a'j entrepren'ist'o'j kaj membr'o'j de la mez'a'j klas'o'j, apart'e sufer'ant'a'j pro la kriz'o kaj pro la nepotism'o, kiu ankoraŭ kresk'is de la elekt'o de s - ro Janukoviĉ.

Svoboda ankaŭ rikolt'is la frukt'o'j'n de si'a naci'ist'a si'n'ten'o, kiu, kvankam mild'ig'it'a, rest'as centr'a en la ident'ec'o de la parti'o. Ĝi tiel sukces'is kapt'i part'o'n de la elekt'ant'ar'o, kiu antaŭ'e voĉ'don'is por s - ro Viktor Juŝĉenko, prezid'ant'o de 2005 ĝis 2010. “La Juŝĉenko -period'o est'is la plej fekund'a koncern'e la nask'iĝ'o'n de naci'ism'o”, observ'as Sophie Lambroschini, franc'a esplor'ist'in'o instal'it'a en Kiev'o. “Tiu period'o liber'ig'is la parol'o'n en la publik'a kaj politik'a are'o. Sed est'as nun Svoboda, kiu ricev'as la profit'o'n, ĉar la naci'ist'a voĉ'don'ant'ar'o est'is fort'e el'rev'ig'it'a de Juŝĉenko.”

Emmanuel DREYFUS


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Parti'o'j stimul'it'a'j de la bankrot'o de la tradici'a'j parti'o'j

Mutaci'a'j ekstrem-dekstr'o'j en Eŭrop'o

De tri'dek'o da jar'o'j, ĉie en Eŭrop'o la ekstrem-dekstr'o'j kvant'e progres'as. Kvankam kelk'a'j parti'o'j en'met'as en si'a'j'n deklar'o'j'n nov'nazi'a'j'n referenc'o'j'n, la plej mult'a'j serĉ'as respekt'ind'ec'o'n kaj invad'as la social'a'n teren'o'n. Si'n prezent'ant'a kiel la last'a rimed'o kaj kiel rempar'o kontraŭ supoz'at'a islam'ig'o de la soci'o, tiu'j parti'o'j instig'as al re'organiz'o de la mal'dekstr'o'j.

Se oni konsider'as, ke la emerĝ'o de la ekstrem-dekstr'a'j popol'ism'o'j okaz'is komenc'e de la 1980-'a'j jar'o'j, pli ol tri'dek jar'o'j pas'is sen aper'ig'i pli klar'e difin'o'n sam'temp'e preciz'a'n kaj operaci'a'n de tiu politik'a kategori'o. Neces'as do prov'i pli bon'e kompren'i kio est'as en tiu kategori'o, kiu'n oni komun'e nom'as “ekstrem-dekstr'o” aŭ “popol'ism'o”*.

*  Vd Serge Halimi, “Le popol'ism'e, voilà l’ennemi!”, kaj Alexandre Dorn'a, “ Faut -il avoir peur du popol'ism'e?”, Le Monde diplomatique, respektiv'e april'o 1996 kaj novembr'o 2003.

En Eŭrop'o, de 1945, la termin'o “ekstrem'dekstr'o” est'as uz'at'a por tre mal'sam'a'j fenomen'o'j: ksenofob'a'j kaj “kontraŭ-sistem'a” popol'ism'o, naci-popol'ism'a'j parti'o'j, kelk'foj'e religi'a'j fundament'ism'o'j. La konsist'o de la koncept'o est'as kontest'ind'a, ĉar, el vid'punkt'o pli aktiv'ul'a ol objektiv'a, la mov'ad'o'j kun tia etiked'o est'as interpret'at'a'j kiel daŭr'ig'ad'o, kelk'foj'e adapt'it'a al la neces'o'j de la epok'o, de la ideologi'o'j naci-social'ism'a, faŝist'a, kaj aŭtoritat'em'e naci'ism'a laŭ si'a'j divers'a'j histori'a'j form'o'j. Kio ne spegul'as la real'o'n.

Jes ja, la german'a nov'nazi'ism'o — kaj iu'grad'e la naci-demokrat'a parti'o de German'uj'o ( NPD) — sam'e kiel la ital'a nov'faŝism'o (redukt'it'a je CasaPound, Fiamma Tricolore kaj Forza Nuova , tio est'as sum'e 0,53% de la voĉ'o'j) est'as la ideologi'a daŭr'ig'o de si'a'j model'o'j, sam'e kiel la mal'fru'a'j avatar'o'j de la mov'ad'o'j de la 1930-'a'j jar'o'j en Centr'a kaj Orient'a Eŭrop'o: Lig'o de la Pol'a'j Famili'o'j, Slovak'a Naci'a Parti'o, Parti'o de Grand'a Ruman'uj'o. Dum'e, sur la balot'a kamp'o, nur la mort'int'a Ital'a Soci'a Mov'ad'o (ISM), kies histori'o inter'romp'iĝ'as en 1996, kun la konservativ'a turn'iĝ'o impuls'it'a de si'a ĉef'o Gianfranco Fin'i, sukces'is el'ig'i tiu'n politik'a'n famili'o'n el marĝen'ec'o en Okcident'a Eŭrop'o*; kaj en Orient'o, ĝi ĉes'is kresk'i. Eĉ se la sukces'o'j de Or'a tag'iĝ'o en Grek'uj'o kaj de Jobbik en Hungar'uj'o* pruv'as, ke ĝi ne est'as definitiv'e mort'a, en 2014 ĝi est'as tre mal'pli'mult'a.

*  Li'a parti'o Est'ont'o kaj Liber'ec'o por Ital'uj'o ricev'is 0,47% de la voĉ'o'j ĉe la balot'o de februar'o 2013.
*  Vd. G. M.Tam'as, “Hungari'o, la laboratori'o de nov'a dekstr'ul'ar'o”, Le Monde diplomatique, februar'o 2012.
Akcept'ad'o de la parlament'a demokrati'o

Ĉar ni'a epok'o ne mult'e ŝat'as la grand'a'j'n ideologi'o'j'n laŭd'ant'a'j'n la al'ven'o'n de nov'a hom'o kaj nov'a mond'o, la valor'o'j de tiu tradici'a ekstrem'dekstr'o montr'iĝ'as ne'adapt'it'a'j. La kult'o de ĉef'o kaj de unu'nur'a parti'o ne konven'as al la atend'o'j de ne'homogen'a'j kaj individu'ism'a'j soci'o'j, en kiu'j publik'a opini'o form'iĝ'as tra la televid-debat'o'j kaj uz'ad'o de la soci'a'j ret'o'j. Tamen, la ideologi'a hered'aĵ'o de tiu tradici'a ekstrem'dekstr'o rest'as fundament'a. Est'as unu'e etn'ism'a kompren'o de la popol'o kaj de la naci'a ident'ec'o, el kio de'ven'as la du'obl'a mal'ŝat'eg'o de la ekster'a mal'amik'o — ekster'land'a individu'o aŭ ŝtat'o - kaj de la intern'a mal'amik'o — la etn'a'j aŭ religi'a'j mal'pli'mult'o'j kaj la tut'o de la politik'a'j kontraŭ'ul'o'j. Est'as ankaŭ model'o de organik'ism'a soci'o, oft'e korporaci'ism'a, fond'it'a sur ekonomi'a kaj politik'a kontraŭ-liberal'ism'o, ne'ant'e la super'ec'o'n de la individu'a'j liber'ec'o'j kaj la ekzist'o'n de la soci'a'j antagonism'o'j, escept'e de tiu opon'ant'a la “popol'o'n” kaj la“elit'o'j'n”.

En la jar'o'j 1980-1990, aper'is la balot'a sukces'o de ali'a famili'o, kiu'n la amas'inform'il'o'j kaj mult'a'j koment'ist'o'j daŭr'e nom'is “ekstrem'dekstr'o”, kvankam iu'j el ili jam sent'is, ke la kompar'o kun la faŝism'o'j de la 1930-'a'j jar'o'j ne plu kongru'is, ke ĝi mal'help'is la mal'dekstr'o'n el'labor'i efik'a'n respond'o'n al si'a'j kontraŭ'ul'o'j. Kiel nom'i la skandinav'a'j'n ksenofob'a'j'n popol'ism'o'j'n, la Naci'a'n Front'o'n ( FN) en Franc'uj'o, la Vlaams Belang en Flandr'uj'o, la Liberal'a'n Parti'o'n de Aŭstr'uj'o ( FPÖ)? Tiam komenc'iĝ'is la grand'a termin'ologi'a disput'o, kiu ankoraŭ ne fin'iĝ'is. “Naci'a popol'ism'o” - uz'at'a de Pierre-André Taguieff*, - “radikal'a'j dekstr'o'j”, “ekstrem'dekstr'o'j”: rakont'i la semantik'a'n diskut'o'n, kiu divid'as la politolog'o'j'n, neces'ig'us tut'a'n libr'o'n. Ni do simpl'e sugest'u, ke la menci'it'a'j parti'o'j mutaci'is de la ekstrem-dekstr'o al la kategori'o de la radikal'a'j kaj popol'ism'a'j dekstr'o'j.

*  Pierre-André Taguieff, l’Illusion populist'e, Berg International, Pariz'o, 2002.

La diferenc'o ven'as de tio, ke, formal'e kaj plej oft'e sincer'e, tiu'j parti'o'j akcept'as la parlament'a'n demokrati'o'n kaj la al'ir'o'n al reg'a pozici'o per la nur'a voj'o de balot'o. Se ili'a instituci'a projekt'o rest'as ne'klar'a, ĝi tamen valor'ig'as la rekt'a'n demokrati'o'n, per rimed'o de popol'iniciat'a referendum'o, mal'favor'e al la reprezent'a demokrati'o. La frap'fraz'o pri “for'bala'ad'o” por for'pel'i el la reg'ad'o elit'o'j'n, kiu'j'n oni taks'as korupt'it'a'j kaj mal'proksim'a'j de la popol'o, est'as komun'a al ili ĉiu'j. Ĝi cel'as sam'temp'e la social-demokrati'o'n, la liberal'ul'o'j'n kaj la konservativ'a'n dekstr'o'n.

La popol'o est'as por ili trans'histori'a ent'o, en'hav'ant'a la mort'int'o'j'n, la viv'ant'o'j'n kaj la est'ont'a'j'n generaci'o'j'n, lig'it'a'j'n per kultur'a kapital'o ne'vari'a kaj homogen'a. Tio indukt'as la disting'o'n inter la “origin'a'j” naci'an'o'j kaj la en'migr'int'o'j, apart'e la ekster'eŭrop'a'j, kies loĝ-rajt'o'n kaj ekonom'i-soci'a'j'n rajt'o'j'n oni dev'us lim'ig'i. Dum la tradici'a ekstrem'dekstr'o rest'as kaj kontraŭ'jud'a kaj ras'ism'a, la radikal'a'j dekstr'o'j hav'as nov'a'n privilegi'a'n figur'o'n de la mal'amik'o, sam'temp'e intern'a kaj ekster'a: islam'o, al kiu ili asoci'as ĉiu'j'n individu'o'j'n ven'int'a'j'n de kultur'e islam'a'j land'o'j.

La radikal'a'j dekstr'o'j defend'as la merkat'a'n ekonomi'o'n, ĉar tiu ĉi ebl'ig'as al individu'o dis'volv'i si'a'n entrepren'em'o'n, sed la kapital'ism'o, kiu'n ili dezir'as, est'as ekskluziv'e naci'a, kaj ili rifuz'as la tut'mond'iĝ'o'n. Ili do est'as fin'fin'e naci-liberal'a'j parti'o'j, kiu'j akcept'as inter'ven'o'n de la ŝtat'o ne nur en la “reĝ'a'j” kamp'o'j, sed ankaŭ por protekt'i la marĝen'ig'it'o'j'n kaj eksklud'it'o'j'n de la mond'ig'it'a kaj financ'ec'ig'it'a ekonomi'o, kiel atest'as la diskurs'o de s -in'o Marin'e Le Pen, prezid'ant'in'o de la FN *.

*  Vd. Eric Dupin, “ Acrobaties doctrinales au Front national ”, Le Monde diplomatique, april'o 2012.

Laŭ kio la radikal'a'j dekstr'o'j fin'fin'e disting'iĝ'as de la ekstrem'dekstr'o'j? Ĉef'e laŭ ili'a mal'pli alt'a grad'o de antagonism'o kun demokrati'o. La politik'olog'o Uwe Backes * montr'as, ke la jur'a norm'o valid'a en German'uj'o konsider'as legitim'a kaj laŭ'leĝ'a radikal'a'n kritik'o'n de la ekzist'ant'a soci'a kaj ekonomi'a ord'o, dum ĝi difin'as kiel danĝer'o'n por la ŝtat'o la ekstrem'ism'o'n, kiu est'as blok'a rifuz'o de la valor'o'j en'ten'at'a'j en la fundament'a leĝ'o. Sur'baz'e de tiu klasifik'o, ŝajn'as kongru'e nom'i “ekstrem'a'j dekstr'o'j” la mov'ad'o'j'n, kiu'j tut'e rifuz'as la parlament'a'n demokrati'o'n kaj la ideologi'o'n de la hom-rajt'o'j, kaj “radikal'a'j dekstr'o'j” tiu'j'n, kiu'j akcept'as ili'n.

*  Uwe Backes, Political Extremes : 'A Conceptual History From Antiquity to the Present , Routledge, Abingdon (Brit'uj'o), 2010.
Eksplic'a aŭ latent'a etn'ism'o

Tiu'j du politik'a'j famili'o'j okup'as mal'sam'a'n lok'o'n en la politik'a sistem'o. La ekstrem'dekstr'o ne nur trov'iĝ'as en la situaci'o de tio, kio'n la ital'a esplor'ist'o Piero Ignazi nom'as la “eksklud'it'o”*, sed ĝi ankaŭ glor'as si'n pro tiu pozici'o kaj el'tir'as el ĝi avantaĝ'o'n. La radikal'a'j dekstr'o'j, si'a'flank'e, konsent'as part'o'pren'i en la reg'ad'o, ĉu kiel partner'o de koalici'o — la Nord'a Lig'o en Ital'uj'o, la Uni'o Demokrati'a de la Centr'o ( UDC) en Svis'land'o, la Parti'o de la Progres'o en Norveg'uj'o, ĉu kiel al'don'a parlament'a apog'o al reg'ist'ar'o en kiu ili ne rekt'e part'o'pren'as: Parti'o por la liber'ec'o ( PVV) de s - ro Geert Wilders en Nederland'o, la Parti'o de la popol'o en Dan'land'o. Ĉu ili'a plu'viv'o est'as cert'ig'it'a? Tia'j parti'o'j viv'as sur faden'o, inter marĝen'ec'o, kiu, se ĝi daŭr'as, konduk'as al balot'a glass ceiling (vitr'o'plafon'o) kaj normal'ig'o, kiu, se tro evident'a, pov'as konduk'i al kaduk'iĝ'o.

*  Piero Ignazi, Il Pol'o escluso. Profil'o storico del Moviment'o Social'e Itali'an'o, Il Mul'in'o, Bolonjo, 1989.

La grek'a ekzempl'o est'as model'a kaz'o. Ekzist'ant'e dum preskaŭ tri'dek'o da jar'o'j kiel grup'et'et'o, la nov'nazi'a mov'ad'o Or'a Tag'iĝ'o rikolt'as preskaŭ 7% de la voĉ'o'j okaz'e de la du parlament'a'j balot'o'j de 2012*. Ĉu oni dedukt'u, ke ĝi'a esoter'o-nazi'a ras'ism'o subit'e konvink'is kvar'cent du'dek ses mil voĉ'don'ant'o'j'n? Tut'e ne. Tiu'j ĉi unu'e prefer'is la tradici'a'n ekstrem'dekstr'o'n, reprezent'it'a'n de la ortodoks'a popol'a Alarm'o (LA'OS), kiu en'ir'is la Parlament'o'n en 2007. Sed inter la du parlament'a'j balot'o'j de 2012 okaz'is ŝlos'il'a event'o: la part'o'pren'o de la LA'OS en la reg'ist'ar'o de naci'a uni'o gvid'at'a de s - ro Lucas Papadémos, kies projekt'o est'is aprob'ig'i de la parlament'o nov'a'n financ'a'n “sav-plan'o'n”, konsent'it'a'n de la “tri'op'o”*, je kost'o de drast'a'j ŝpar'decid'o'j. Far'iĝ'int'e radikal'a dekstr'o*, la LA'OS perd'is si'a'n log'ec'o'n profit'e al Or'a Tag'iĝ'o, kiu rifuz'is ĉiu'j'n konced'o'j'n. Invers'e, en plej'part'o de la eŭrop'a'j land'o'j, la radikal'a'j dekstr'o'j ĉu tut'e anstataŭ'is si'a'j'n ekstrem'ist'a'j'n konkur'ant'o'j'n (Sved'uj'o, Norveg'uj'o, Svis'land'o kaj Nederland'o), ĉu sukces'is, kiel la “Ver'a'j Finn'o'j”, emerĝ'i en land'o'j kie tiu'j est'is mal'sukces'int'a'j.

*  Ĉar neniu pli'mult'o aper'is por form'i nov'a'n reg'ist'ar'o'n post la parlament'a'j elekt'o'j de maj'o 2012, nov'a balot'o est'is organiz'it'a unu monat'o'n post'e.
*  Inter'naci'a Mon-Fondus'o, Eŭrop'a Centr'a Bank'o kaj Eŭrop'a Komision'o.
*  S - ro Georgi'os Karatzaferis, kiu ĝi'n direkt'as, aparten'is antaŭ'e al la Nov'a Demokrati'o de la ĉef'ministr'o Anton'is Samar'as.

Last'a kaz'o, kiu far'iĝ'as nun oft'a: tiu, kie la radikal'a dekstr'o sufer'as pro balot'a konkurenc'o de “suveren'ist'a'j” parti'o'j. La vol'o el'ir'i el la Eŭrop'a Uni'o konsist'ig'as la kern'o'n de la program'o de tiu'j parti'o'j, sed ili ekspluat'as ankaŭ la tem'o'j'n de ident'ec'o, en'migr'ad'o kaj de la kultur'a kaduk'ec'o, sen tamen est'i stamp'it'a'j per ekstrem'ist'a origin'o, kaj sen la ras'ism'o. Ni menci'u la Alternativ'o'n por German'uj'o, la Parti'o'n por sen'de'pend'o en Brit'uj'o ( UKIP), la Team Stronach en Aŭstr'uj'o kaj Debout la République , de s - ro Nicolas Dupont - Aignan, en Franc'uj'o.

Est'as tre bedaŭr'ind'e ke la termin'o “popol'ism'o” est'as tre oft'e uz'at'a kiel ajn, apart'e por mis'kredit'ig'i ĉiu'n kritik'o'n de la liberal'a ideologi'a inter'konsent'o, ĉiu'n re'ekzamen'o'n de la du'polus'iĝ'o de la politik'a debat'o en Eŭrop'o inter konservativ-liberal'ul'o'j kaj social-demokrat'o'j, ĉiu'n balot'a'n esprim'iĝ'o'n de la popol'a sent'o de mal'fid'o al la mis'funkci'ad'o'j de la reprezent'a demokrati'o. La universitat'an'o Paul Taggart, ekzempl'e, malgraŭ la kvalit'o'j kaj la relativ'a preciz'ec'o de si'a difin'o de la dekstr'a'j popol'ism'o'j, ne pov'as mal'help'i si'n trov'i simetri'o'n inter ĉi-last'a'j kaj la kontraŭ-kapital'ism'a mal'dekstr'o. Li tiel for'ig'as la fundament'a'n diferenc'o'n, la eksplic'a'n aŭ latent'a'n etn'ism'o'n de la ekstrem'a'j kaj radikal'a'j dekstr'o'j.*. Li, kiel mult'a'j ali'a'j, ne difin'as la popol'ism'o'n de la radikal'a dekstr'o per ties ideologi'a singular'ec'o, sed per ĝi'a pozici'o de mal'konsent'o si'n'e de politik'a sistem'o, kie est'as legitim'a nur la elekt'o de liberal'a'j aŭ centr'o-mal'dekstr'a'j parti'o'j.

*  Paul Taggart, The New Populism and the New Politics : New Protest Parties in Sweden in 'a Comparative Perspective , Palgrave Macmillan, London'o, 1996.

Sam'e, la tez'o defend'it'a de Giovanni Sartori, laŭ kiu la politik'a lud'o ord'iĝ'as ĉirkaŭ la disting'o inter la parti'o'j de inter'konsent'o kaj parti'o'j protest'a'j, la unu'a'j est'ant'e tiu'j, kiu'j kapabl'as funkci'ig'i la reg'ad'o'n, kaj kiu'j est'as akcept'ebl'a'j kiel koalici'o-partner'o'j, met'as la problem'o'n de al'elekt'ad'o, de ferm'it'a sistem'o. Se la font'o de ĉiu legitim'ec'o est'as la popol'o, kaj ke grav'a part'o de ĝi (inter 15 kaj 25% en mult'a'j land'o'j) voĉ'don'as por popol'ism'a kaj kontraŭ'sistem'a radikal'a dekstr'o, je la nom'o de kiu princip'o oni protekt'u ĝi'n kontraŭ ĝi mem, per plu'ten'ad'o de tiu'j parti'o'j for de la reg'ad'o — sen ceter'e sukces'i redukt'i ili'a'n influ'o'n en la long'daŭr'o?

Tiu ĉi punkt'o de politik'a filozofi'o est'as des'pli grav'a, ke ĝi koncern'as ankaŭ la si'n'ten'o'n de la opini'far'ant'o'j koncern'e la alternativ'a'j'n kaj radikal'a'j'n mal'dekstr'o'j'n, mal'legitim'it'a'j ĉar ili vol'as trans'form'i - kaj ne aranĝ'i — la soci'o'n. Tial ili oft'e, laŭ la mal'nov'a kaj fals'a ide'o ke “la ekstrem'o'j kun'iĝ'as”, est'as konsider'at'a'j kiel la invers'it'a kopi'o de la dekstr'a'j radikal'ec'o'j. La politolog'o Meindert Fennema tiel konstru'as vast'a'n kategori'o'n de la “protest'a'j parti'o'j”, difin'it'a'j kiel opon'ant'a'j al la tut'a politik'a sistem'o, mal'laŭd'ant'e ĝi'n pro ĉiu'j mal'bon'aĵ'o'j de la soci'o kaj propon'ant'e, laŭ li, neniu'n “preciz'a'n respond'o'n” al la koncern'a'j problem'o'j. Sed kio est'as “preciz'a respond'o” al la problem'o'j, kiu'j'n la social-demokrati'o kaj la liberal-konservativ'a dekstr'o ne sukces'is solv'i?

Ceter'e, ĉu la problem'o de Eŭrop'o est'as la progres'o de la ekstrem'a'j kaj radikal'a'j dekstr'o'j, aŭ la ŝanĝ'o de ideologi'a paradigm'o de la dekstr'o'j? Unu el la ĉef'a'j fenomen'o'j de la 2010-'a'j jar'o'j, est'as, ke la klasik'a dekstr'o mal'pli kaj mal'pli hezit'as akcept'i kiel reg'ist'ar-partner'o'j'n radikal'a'j'n parti'o'j'n, kia'j la Lig'o de la Nord'o en Ital'uj'o, la UDC en Svis'land'o, la FPÖ en Aŭstr'uj'o, la Lig'o de la pol'a'j famili'o'j, la Parti'o de Grand'a Ruman'uj'o, la slovak'a naci'a Parti'o kaj nun la norveg'a Parti'o de la Progres'o.

Ne tem'as nur pri balot'a taktik'o kaj aritmetik'o. La kresk'ant'a por'ec'o inter la voĉ'don'ant'ar'o'j de la FN kaj de la Uni'o'n po'ur un Mouvement Populaire ( UMP) en Franc'uj'o montr'as tio'n, tiom'grad'e, ke la model'o de la tri dekstr'o'j — kontraŭ'revoluci'a, liberal'a kaj referendum'a (kun ĝi'a mit'o de la providenc'a hom'o) — el'labor'it'a de René Rémond, eĉ se oni al'don'os kvar'a'n, kiu est'as la Naci'a Front'o*, ne plu pov'as aplik'iĝ'i al la franc'a real'ec'o.

*  René Rémond, La Droite en Franc'e de 1815 à nos jours. Continuité et diversité d ’un'e tradition politique , Aubier, Pariz'o, 1954. Al'don'o re'pren'it'a de la aŭtor'o en Les Droites aujourd ’hu'i, Louis Audibert, Pariz'o, 2005.

Ver'ŝajn'e ni ir'as al konkurenc'o inter du dekstr'o'j. Unu, naci'a-respublik'a, real'ig'os suveren'ist'a'n kaj moral'e konservativ'a'n sintez'o'n de la referendum'a tradici'o kaj de la radikal'a dekstr'o de la FN ; tio est'us la re'ven'o de la “naci'a” famili'o. La ali'a est'os federaci'ist'a, por'eŭrop'a, liber'merkat'a kaj liberal'a sur la soci'a kamp'o.

Kun kompren'ebl'e lok'a'j variant'o'j, la lukt'o por la pov'o si'n'e de la grand'a famili'o de la dekstr'o'j okaz'as ĉie en Eŭrop'o ĉirkaŭ la sam'a'j fend'o'lini'o'j: naci'ŝtat'o'j kontraŭ eŭrop'a reg'ist'ar'o; “unu ter'o, unu popol'o” kontraŭ mult'kultur'a soci'o; “komplet'a sub'met'iĝ'o de la viv'o al la logik'o de profit'o”* aŭ super'ec'o de la komun'um'o. Antaŭ ol pens'i la manier'o'n venk'i la radikal'a'j'n dekstr'o'j'n en balot'o'j, la eŭrop'a mal'dekstr'o dev'os re'kon'i la mutaci'o'j'n de si'a mal'amik'o. Ni est'as ankoraŭ mal'proksim'e de tio.

*  Robert de Herte, Eléments , 'n- ro 150, Pariz'o, januar'o-mart'o 2014.

Je'a'n- Yves CAMUS


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Serb'o'j, Kroat'o'j, Bosniakoj, manifestaci'as kun'e en Tuzla

Bosnujo fin'fin'e unu'ig'it'a... kontraŭ la privat'ig'o'j!

Mal'riĉ'ec'o, sen'labor'ec'o, korupt'o, nepotism'o, ne'kompetent'o de la politik'a klas'o... Preskaŭ du'dek jar'o'j'n post la fin'o de la milit'o, la dezir'o solv'i la komun'a'j'n mal'facil'aĵ'o'j'n trans'pas'as la komun'um'a'j'n diferenc'o'j'n. Komenc'e de februar'o, long'a'n temp'o'n silent'ig'it'a'j de la “klient'ar'ism'a” sistem'o, la civit'an'o'j de Bosnujo -Hercegovin'o las'is eksplod'i si'a'n koler'o'n. Ili de nun prov'ad'as rekt'a'n demokrati'o'n.

“JAM du'dek jar'o'j'n ni dorm'as, nun est'as temp'o vek'iĝ'i!” La formul'o, sen'fin'e ripet'at'a de la manifestaci'ant'o'j, kiu'j kun'iĝ'as ĉiu'tag'e en ĉiu'j urb'o'j de Bosnujo -Hercegovin'o, bon'e esprim'as la tut'e nov'a'n karakter'o'n de la mobiliz'iĝ'o.

La hipotez'o de social'a eksplod'o de'long'e ekzist'is: sen'labor'ec'o oficial'e est'as pli ol 40% de la aktiv'a loĝ'ant'ar'o, la privat'ig'o'j rezult'ig'is rab'ad'o'n de la publik'a'j riĉ'aĵ'o'j kaj la land'o rest'as domin'at'a de politik'a elit'o, ne'mov'ebl'a kaj korupt'it'a. Malgraŭ tio, la mov'ad'o ŝajn'e surpriz'is tiom la gvid'ant'a'j'n klas'o'j'n, kiom la okcident'a'j'n diplomat'ej'o'j'n, kiu'j plu'ten'as Bosnujo -Hercegovin'o'n en situaci'o de du'o'n-protektorat'o de'post la pac-inter'konsent'o de Dayton, en 1995.

La 5-'a'n de februar'o, ses'cent sen'labor'ul'o'j kun'iĝ'is antaŭ la sid'ej'o de la kanton'a administraci'o en Tuzla. Al ili al'iĝ'is la salajr'ul'o'j de entrepren'o'j privat'ig'it'a'j dum la last'a jar'dek'o kaj bankrot'int'a'j post'e, kaj ankaŭ simpl'a'j civit'an'o'j, inter kiu'j mult'a'j jun'ul'o'j. Du postul'o'j tuj el'star'iĝ'is: la komplet'a revizi'o de la fraŭd'a'j privat'ig'o'j kaj la demisi'o de la politik'ul'o'j, kiu'j respond'ec'as pri tiu situaci'o.

Tuzla, balot'a bastion'o de la social-demokrat'a parti'o ( SDP), est'is antaŭ'e grand'a industri'a centr'o. Tiu ĉi urb'o kun cent kvin'dek mil loĝ'ant'o'j sukces'is konserv'i “jugoslav'a'n” kultur'o'n de kun'loĝ'ad'o inter la divers'a'j komun'um'o'j, eĉ dum la milit'o. Tamen, la publik'a'j entrepren'o'j, kiu'j labor'ig'is la pli'mult'o'n de la loĝ'ant'o'j, est'is for'vend'it'a'j sub kontrol'o de la kanton'a agent'ej'o por privat'ig'o'j. Ĉi last'a'j'n monat'o'j'n, la nov'a'j posed'ant'o'j de Dita, Polihem, Guming, Konjuh kaj Aida vend'is si'a'j'n aktiv'o'j'n, ĉes'is pag'i si'a'j'n salajr'ul'o'j'n kaj pet'is pri bankrot'o, for'las'ant'e mil'o'j'n da sen'help'a'j hom'o'j sen iu ajn rajt'o.

Silent'o en la oficial'a'j amas'komunik'il'o'j

EN Zenica, Most'ar, Sarajev'o, PrijedorBijeljina, sed ankaŭ en et'a'j urb'o'j kiel Gornji Vakuf - UskopljeSrebrenica, la mov'ad'o etend'iĝ'is. La 7-'a'n de februar'o, la konstru'aĵ'o'j de la kanton'a'j administraci'o'j en Tuzla kaj en Zenica ek'brul'iĝ'is, sam'e kiel ankaŭ la ŝtat'a prezid'ej'o en Sarajev'o. En Tuzla, kiu rest'is la epicentr'o de la kontest'ad'o, la kanton'a'j aŭtoritat'ul'o'j demisi'is jam la 7-'a'n de februar'o. De post tiam, la urb'o eksperiment'as form'o'n de rekt'a demokrati'o, kun plen'a asemble'o de la civit'an'o'j, mal'ferm'a al ĉiu'j, kiu kun'ven'as ĉiu'vesper'e. Agnosk'it'a kiel legitim'a inter'parol'ant'o far'e de la reg'ant'o'j, tiu plen'a asemble'o diskut'as pri la revizi'ad'o de la privat'ig'o'j kaj pri la star'ig'o de provizor'a reg'ist'ar'o. Ali'a'j est'as form'iĝ'ant'a'j en Zenica — kie la kanton'a'j gvid'ant'o'j ankaŭ demisi'is — kaj en Sarajev'o.

La SDP kaj la bosn'a'j naci'ist'o'j de la parti'o de demokrati'a ag'ad'o ( SDA) prov'as evit'i la problem'o'n propon'ant'e antaŭ'temp'a'j'n elekt'o'j'n, sed, paradoks'e, tia'j elekt'o'j pov'us nur konfirm'i la nun'a'j'n elit'o'j'n. Bosnujo -Hercegovin'o ja posed'as, de la fin'o de la milit'o, instituci'o'j'n inter la plej kompleks'a'j'n en la mond'o. La land'o, teori'e unu'ig'it'a, est'as divid'it'a en du ent'o'j, la Federaci'o Bosnujo -Hercegovin'o (kroat'o-bosn'a) kaj la serb'a Respublik'o de Bosnujo. La Federaci'o mem est'as divid'it'a en dek kanton'o'j, kies kompetent'o'j (koncern'e eduk'ad'o'n, ekonomi'o'n, san'o'n, sed ankaŭ polic'o'n aŭ justic'o'n) est'as pli grav'a'j ol tiu'j de la centr'a ŝtat'o. Fin'fin'e, tiu mal'probabl'a instituci'a kompon'aĵ'o blok'as ĉiu'n decid'o'n, mal'help'as ĉiu'n ŝanĝ'o'n kaj garanti'as la profit'o'j'n de politik'a klas'o tiom mult'nombr'a kiom sen'respond'ec'a.

S - ro Milorad Dodik, prezid'ant'o de la serb'a Respublik'o, prov'is prezent'i la mov'ad'o'n kiel “minac'o'n” por la serb'a ent'o. La oficial'a'j amas'komunik'il'o'j kvalifik'as la protest'ant'o'j'n “perfid'ul'o'j” aŭ ne menci'as la nun'a'j'n mobiliz'iĝ'o'j'n, apenaŭ el'vok'at'a'j'n de la serb'a publik'a televid'o de Bosnujo, la RTRS. Tamen manifestaci'o'j okaz'is en plur'a'j urb'o'j de la ent'o, kaj eĉ la potenc'a'j asoci'o'j de eks'soldat'o'j mal'laŭd'as “la krim'ec'o'n, korupt'o'n kaj nepotism'o'n”, pet'ant'e s - ron Dodik demisi'i.

Mort'u naci'ism'o

LA POSTUL'O for'ig'i la kanton'o'j'n de la Federaci'o pov'as mal'trankvil'ig'i la kroat'a'j'n naci'ist'a'j'n gvid'ant'o'j'n, kiu'j defend'as si'a'j'n feŭd'o'j'n. Sed en Most'ar, la grand'a urb'o de Hercegovin'o, daŭr'e divid'it'a en kroat'a'j kaj bosn'a'j kvartal'o'j, la civit'an'o'j kun'e al'ven'is en la strat'o'j'n, la unu'a'n foj'o'n de la fin'o de la milit'o. Laŭ la esplor'ist'o Vedran Dzihic, “La rakont'o'j pri etn'a mal'am'o part'o'pren'as en la mit'ologi'o de la ‘ Dayton - Bosnujo ’, mit'ologi'o fleg'it'a de la amas'inform'il'o'j proksim'a'j de la reĝim'o, kiu'j hav'as interes'o'n en la antaŭ'stat'o.” Eĉ nov'a frap'fraz'o aper'is sur la mur'o'j de la land'o: “Mort'u naci'ism'o!”.

Si'a'flank'e, la okcident'a'j diplomat'ej'o'j rest'as mir'ind'e silent'a'j. Jes ja , per'e de si'a alt'a reprezent'ant'o en Bosnujo -Hercegovin'o, s - ro Valentin Inzko, la Eŭrop'a Uni'o hav'as rol'o'n de garanti'ul'o de la Dayton -inter'konsent'o'j, ĝust'e kontest'at'a'j de la manifestaci'ant'o'j. S - ro Inzko taks'is, ke Bosnŭjo -Hercegovin'o tra'viv'as “la plej mal'bon'a'n situaci'o'n de'post la fin'o de la milit'o”, el'vok'ant'e eĉ la pli'fort'ig'o'n de la arme'a misi'o Eufor . Respond'e al tio, la manifestaci'ant'o'j postul'as li'a'n demisi'o'n, dum mal'dekstr'a'j person'ec'o'j el tut'a Balkanujo kaj el Eŭrop'o lanĉ'is al'vok'o'n invit'ant'a'n la “inter'naci'a'n komun'um'o'n”“romp'i si'a'j'n lig'o'j'n kun la naci'ist'a'j politik'a'j elit'o'j de Bosnujo -Hercegovin'o.”*

*  “'A'n op'e'n letter to the International Community in Bosni'a and Herzegovina ”, Criticatac, 14-'a de februar'o 2014, www. criticatac. ro.

La ribel'o'n de Bosnujo oni atent'e sekv'as en la najbar'a'j land'o'j, kie solidar'ec'a'j manifestaci'o'j okaz'is, inter'ali'e en Serb'uj'o, Kroat'uj'o kaj Montenegr'o. Ĉie, la ekonomi'a trans'ir'o kaj ties seri'o de privat'ig'o'j produkt'is la sam'a'j'n rezult'o'j'n kiel en Bosnujo -Hercegovin'o, sed ĉi tiu est'as la unu'a, kiu tra'viv'as ribel'o'n eksplic'e social'a kaj kontraŭ-naci'ism'a de post la eksplod'o de eks'a Jugoslav'uj'o. La “printemp'o de Balkanujo ” ebl'e ankoraŭ ne komenc'iĝ'is, sed ĝi'a'j antaŭ'anonc'a'j sign'o'j aper'is ek'de la komenc'o de februar'o (2014).

Je'a'n- Arnault DÉRENS


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Trans'atlantik'a kapt'il'o

NI POV'AS VET'I, ke ĉe la ven'ont'a'j eŭrop'a'j elekt'o'j oni mult'e mal'pli parol'os pri ĝi ol pri la nombr'o da el'pel'it'a'j ne'oficial'a'j en'migr'int'o'j aŭ pri la tiel nom'at'a “teori'o de la seks'o” en la lern'ej'o. Pri kio tem'as? Pri la Trans'atlantik'a Partner'ec'o ( TAP), kiu koncern'os ok'cent milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j kun alt'a aĉet'pov'o kaj preskaŭ la du'on'o'n de la mond'a riĉ'aĵ'o.* La Eŭrop'a Komision'o inter'trakt'as pri tiu liber'komerc'a traktat'o kun Vaŝington'o nom'e de la du'dek ok regn'o'j de la Eŭrop'a Uni'o; la Eŭrop'a Parlament'o, elekt'ot'a ven'ont'a'n maj'o'n, dev'os ratif'i ĝi'n. Nenio est'as ankoraŭ fin'decid'it'a, sed la 11-'a'n de februar'o ĉi-jar'a, dum si'a ŝtat'vizit'o en Vaŝington'o, la franc'a prezid'ant'o François Hollande propon'is rapid'i: “Ni pov'as ĉio'n gajn'i, se ni ir'as rapid'e. Ali'e, ni bon'e sci'as ke okaz'os akumul'iĝ'o de tim'o'j, de minac'o'j, de nervoz'iĝ'o'j.”

*  Vd Lori Wallach, “La trans'atlantik'a traktat'o, ciklon'o kiu minac'as la eŭrop'an'o'j'n”, Le Monde diplomatique en Esperant'o, novembr'o 2013.

Ĉu “ĉio'n gajn'i, se ni ir'as rapid'e”? En tiu ĉi afer'o, mal'e, grav'as ke oni halt'ig'u la liberal'ig'a'j'n maŝin'o'j'n kaj la industri'a'j'n prem'grup'o'j'n (uson'a'j'n, sed ankaŭ eŭrop'a'j'n) kiu'j inspir'as ili'n. Des pli ĉar la tekst'o de la mandat'o por inter'trakt'i, don'it'a al la komisar'o'j de Brusel'o, est'is kaŝ'it'a al la eŭrop'a'j parlament'an'o'j, dum la komerc'a strategi'o de la Uni'o (se en'tut'e ekzist'as ia krom la deklam'ad'o'j de la liber'komerc'a brevier'o) jam est'is neniel sekret'a por la grand'a'j uson'a'j orel'o'j de la National Security Agency ( NSA)* ... Tia kaŝ'em'o, eĉ nur relativ'a, anonc'as tre mal'oft'e agrabl'a'j'n surpriz'o'j'n. Fakt'e, la salt'o antaŭ'e'n de la liber'komerc'o kaj de la “atlantik'ism'o” pov'as dev'ig'i la eŭrop'an'o'j'n import'i viand'o'n kun hormon'o'j, genetik'e modif'it'a'n maiz'o'n, kok'id'aĵ'o'j'n lav'it'a'j'n per klor'o. Kaj mal'permes'i al la uson'an'o'j favor'i si'a'j'n lok'a'j'n produkt'o'j'n (“ Buy American Act ”) kiam ili uz'as publik'a'j'n el'spez'o'j'n por batal'i kontraŭ la sen'labor'ec'o.

*  Patrick Le Hyaric, eŭrop'a deput'it'o de la grup'o Eŭrop'a Unu'ec'a Mal'dekstr'o ( EUM), publik'ig'is la integr'a'n tekst'o'n de tiu inter'trakt-mandat'o en si'a libr'o Drak'ul'o kontraŭ la popol'o'jOriginal'e: Dracula contre les peuples , Editions de l’Humanité , Saint - Denis, 2013.

Tamen, la pretekst'o de la inter'konsent'o est'as la dung'o. Sed, kuraĝ'ig'it'e de la “stud'aĵ'o'j” oft'e financ'at'a'j de la prem'grup'o'j, la adept'o'j de la TAP est'as pli parol'em'a'j pri la labor'posten'o'j kre'it'a'j pro la eksport'o'j ol pri tiu'j kiu'j perd'iĝ'os pro la import'o'j. La ekonomik'ist'o Je'a'n- Luc Gréau tamen memor'ig'as, ke dum du'dek kvin jar'o'j ĉiu nov'a venk'o de la liberal'ism'o ‒ unu'ec'a merkat'o, unu'ec'a mon'o, trans'atlantik'a merkat'o ‒ est'is defend'at'a kun la pretekst'o ke ĝi ĉes'ig'os la sen'labor'ec'o'n. Ekzempl'e, raport'aĵ'o de 1988, “Defi'o 1992”, anonc'is ke “ni dev'is gajn'i kvin aŭ ses milion'o'j'n da dung'o'j pro la unu'ec'a merkat'o. Tamen, en la moment'o kiam tiu est'is instal'it'a, Eŭrop'o, viktim'o de la recesi'o, perd'is inter tri kaj kvar milion'o'j'n da ili”* ...

*  Je'a'n- Luc Gréau, “Le projet de marché transatlantique ”, Fondation Res Public'a, 'n- ro 76, Pariz'o, septembr'o 2013.

En la jar'o 1998, mult'flank'a inter'konsent'o pri invest'o (MI'I [AM'I en la franc'a]), jam koncept'it'a de kaj por la mult'naci'a'j konzern'o'j, est'is dis'pec'ig'it'a de la popol'a'j mobiliz'iĝ'o'j.* La TAP, kiu en'hav'as kelk'a'j'n el ĝi'a'j plej mal'util'a'j ide'o'j, dev'as spert'i la sam'a'n sort'o'n.

*  Vd Christian de Bri'e, Comment l ’AM'I fut mis en pièces ”, Le Monde diplomatique, decembr'o 1998.

Serge HALIMI.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

“La lern'ej'o antaŭ la moske'o”

La Gülen -mov'ad'o: turk'a enigm'o

Suspekt'at'a en divers'a'j korupt'o-afer'o'j, la turk'a ĉef'ministr'o Recep Tayyip Erdogan ankoraŭ pli'grav'ig'is si'a'n mal'popular'ec'o'n per leĝ'o por kontrol'i la Inter'ret'o'n, konsider'at'a kontraŭ la liber'ec'o'j. Li des pli trov'iĝ'as en mal'fort'a pozici'o, ke li definitiv'e perd'is grav'a'n alianc'an'o'n: s - ro Fethullah Gülen, fond'int'o de mov'ad'o inspir'it'a el sufi'ism'o, kies influ'zon'o preter'pas'as la lim'o'j'n de la land'o.

TIES membr'o'j nom'as ĝi'n Hizmet (la Serv'o); la turk'a'j amas'inform'il'o'j, Cemaat (“la Komun'um'o”). Vast'a kaj potenc'a soci'a grup'o religi'e baz'it'a, la mov'ad'o Gülen est'is fond'it'a en la 1970-'a'j jar'o'j de s - ro Fethullah Gülen, grav'a mistik'a pens'ul'o de la sufi'ism'a tradici'o*, viv'ant'a en Uson'o, kie li est'as kon'at'a kaj aprez'at'a. En 2008, li est'is inter la “intelekt'ul'o'j la plej influ'a'j en la mond'o” laŭ la uson'a revu'o Foreign Policy .

*  Hel'e'n Ros'e Ebaugh, The Gülen Movement : 'A Sociological Analysis of 'a Civic Movement Rooted in Moderate Islam, Springer, Dordrecht, 2010.

En Turk'uj'o, la publik'a opini'o est'as divid'at'a pri la esenc'o kaj la cel'o'j de la mov'ad'o. Ties sub'ten'ant'o'j glor'as ĝi'n tiom, kiom ĝi'a'j kontraŭ'ul'o'j ĝi'n prezent'as kiel danĝer'o'n. Ĝi ja rest'as tre diskret'a pri si'a funkci'ad'o, kio pov'as est'i rezult'o de elekt'it'a strategi'o, sed klar'iĝ'as ankaŭ per ali'a'j faktor'o'j. Ek'de si'a kre'ad'o, la mov'ad'o est'is sub'prem'it'a de la kemala ŝtat'o, apart'e de la arme'o, kaj s - ro Gülen est'is dev'ig'it'a instal'iĝ'i en Uson'o en 1999 por evit'i mal'liber'ej'o'n. Ali'flank'e, la mov'ad'o konsist'as el ar'o de mal'centr'ig'it'a'j kaj trans'naci'a'j ret'o'j, sen hierarki'a struktur'o. Ja la pens'o de s - ro Gülen, esprim'it'a en si'a'j libr'o'j kaj mal'oft'a'j publik'a'j deklar'o'j aŭ intervju'o'j, lig'as kaj inspir'as ĝi'a'j'n membr'o'j'n. Oni oft'e kompar'is la gulenistojn al la jezuit'o'j, kun kiu'j ili hav'as tre bon'a'j'n rilat'o'j'n, sed ankaŭ al la protest'ant'a'j misi'ist'o'j, al la Op'us De'i, kaj eĉ al la framason'o'j.

Ĉu ili est'as nur ag'ant'o'j de la soci'o? Ĉu la Gülen -mov'ad'o aparten'as al la “civil'a religi'o” (angl'e: civil religi'o'n), koncept'o uz'at'a de la uson'a soci'ologi'o por nom'i religi'e baz'it'a'j'n mov'ad'o'j'n, si'n okup'ant'a'j'n pri sekular'a'j aktiv'aĵ'o'j en la soci'o*? Aŭ ĉu ĝi ankaŭ hav'as kaŝ'it'a'n cel'o'n? Kvankam ĝi ne hav'as rekt'e politik'a'j'n aktiv'aĵ'o'j'n, pro ĝi'a potenc'o kaj ĝi'a'j financ'a'j rimed'o'j, ĝi hav'as real'a'n influ'pov'o'n, esenc'e por defend'i si'a'j'n interes'o'j'n.

*  Robert 'N. Bellah, “La religi'o'n civil'e aux Etats -Un'is”, Le Débat , 'n- ro 30, Pariz'o, 1984.
Pli individu'ism'a soci'o

LA ĈEF'MINISTR'O Recep Tayyip Erdogan, kies alianc'an'o est'is s - ro Gülen inter 2002 kaj 2011, uz'is sen rezerv'o tiu'n influ'o'n: li uz'is gulenistajn juĝ'ist'o'j'n kaj polic'ist'o'j'n por ĉes'ig'i la milit'ist'a'n kurator'ec'o'n al la politik'a viv'o — antaŭ ol akuz'i la mov'ad'o'n, kiam la kriz'o eksplod'is, fin'e de decembr'o 2013, pri en'ŝtel'iĝ'o en la juĝ'ist'ar'o kaj polic'o. Front'e al tiu'j atak'o'j, iu'j gulenistaj ret'o'j ĵet'is si'n en la batal'o'n, kun la risk'o en'danĝer'ig'i la spirit'ec'a'n bild'o'n de ili'a ĉef'o. Tiu'j du epizod'o'j ja montr'as la pov'o'n de la organiz'aĵ'o. Efik'e kontribu'int'e for'ig'i el la scen'ej'o si'a'n histori'a'n kontraŭ'ul'o'n, la arme'o'n, ĝi fort'e mal'stabil'ig'is la potenc'ul'o'n de la land'o, s - ron Erdogan : est'as juĝ'ist'o'j proksim'a'j de la organiz'o, kiu'j ek'ig'is la jur'a'n persekut'ad'o'n pri la korupt'a'j afer'o'j ĉe la pint'o de la reg'ist'ar'o.

Sed la mov'ad'o ankaŭ inter'ven'is en la debat'o pri demokrati'o en Turk'uj'o, kaj apart'e pri la nov'a Konstituci'o. Mal'e al s - ro Erdogan, kiu vol'as trud'i reĝim'o'n kun fort'a prezid'ant'o, esperant'e est'i elekt'at'a al tiu posten'o en juli'o 2014, s - ro Gülen defend'as la nun'a'n parlament'a'n reĝim'o'n, sed rekomend'as pli strikt'a'n dis'ig'o'n de la pov'o'j.

Laŭ last'a'temp'a'j taks'o'j, la mov'ad'o, kiu prioritat'e sub'ten'as eduk'ad'o'n - “la lern'ej'o antaŭ la moske'o”, ŝat'as ripet'i s - ro Gülen -, dispon'as pri du mil eduk'ej'o'j, ĉef'e alt'nivel'a'j lice'o'j, en cent kvar'dek land'o'j. Ĝi organiz'as platform'o'j'n, kiel la “Pariz'a platform'o”, kiu propon'as renkont'iĝ'o'j'n kaj debat'o'j'n dediĉ'it'a'j'n al inter'religi'a kaj inter'kultur'a dialog'o, aŭ al soci'a'j demand'o'j (dung'ec'o, diskriminaci'o'j, mal'riĉ'ec'o), kaj dis'volv'as karitat'a'j'n aktiv'aĵ'o'j'n. Ĝi'a'j'n hav'aĵ'o'j'n oni taks'as je 50 miliard'o'j da dolar'o'j. Grand'a part'o de ĝi'a'j fondus'o'j ven'as de la “nov'a islam'a burĝ'ar'o”*, tiu'j konservativ'a'j kaj pi'a'j entrepren'ist'o'j el Anatoli'o*. Fort'iĝ'int'e de'post la 1980-'a'j jar'o'j, ili aprez'as la modern'ec'o'n de la ide'o'j de s - ro Gülen, kiu propon'as alianc'ig'i la islam'a'n etik'o'n kaj la merkat-ekonomi'o'n por islam'o mal'ferm'it'a al la nun'temp'o kaj al la mond'o*. Li'a doktrin'o cel'as akord'ig'i strikt'a'n praktik'o'n de la religi'o kun sekular'ig'it'a soci'a ag'ad'o*, rifuz'ant'e ili'a'n kun'fand'o'n, mal'e al la politik'a islam'ism'o.

*  “ Les calvinistes islamiques : changement et conservatisme en Anatoli'e central'e”, European Stability Initiative, Berlin'o-Istanbul'o, 2005.
*  Vd. Wendy Kristianasen, “ Activisme patronal ”, Le Monde diplomatique, maj'o 2011.
*  Dilek Yankaya, La Nouvelle Bourgeoisie islamique : le modèle turc , Presses universitaires de Franc'e (PUF), Pariz'o, 2013.
*  Louis -Mari'e Bureau, La Pensée de Fethullah Gülen. Aux sources de l ’“islam'ism'e modéré, l’Harmattan, Pariz'o, 2012.

Ĉu si'n'e de la turk'a soci'o, en Afrik'o, ĉu en Proksim-Orient'o, en Centr'a Azi'o, aŭ ankoraŭ en Balkanujo, grand'eg'a est'as la influ'o de tiu pens'o inter la islam'a'j loĝ'ant'ar'o'j, kiu'j dezir'as islam'o'n pac'ig'it'a'n kun modern'ec'o. Ĝi dis'vast'iĝ'as tra la amas'inform'il'o'j de la mov'ad'o: Zaman (“La Temp'o”), unu'a turk'a ĵurnal'o (unu milion'o da ekzempler'o'j) hav'ant'a el'don'o'j'n en la angl'a ( Todays Zaman) kaj en la franc'a ( Zaman Franc'e, sur la Inter'ret'o), sed ankaŭ paĝ'ar'o'j'n en mult'a'j lingv'o'j kaj televid-ĉen'o'j'n, kiel Samanyolu (La Lakt'a Voj'o). La trans'naci'a'j gulenistaj ret'o'j ceter'e est'as atut'o por la turk'a'j diplomati'o kaj eksport'ad'o.

Konform'e al si'a pens'o, kiu ekskluziv'as miks'ad'o'n de religi'o kaj politik'o, s - ro Gülen neniam ŝanĝ'iĝ'is en si'a defend'o de demokrati'o, nek en si'a firm'a opon'o al la turk'a politik'a islam'ism'o kaj al ĝi'a ideologi'o de la “naci'a vizi'o” ( milli görüs): sintez'o de rit'ism'a islam'o, proksim'a de la turk'a ŝtat'o kaj naci'ism'o, kies fond'int'o est'is Necmettin Erbakan, ĉef'ministr'o en 1996-1997 . la gulena pens'o ne est'as tamen sen ia “turk'ism'o”, ver'ŝajn'e lig'it'a al la fakt'o, ke ĝi'a mesaĝ'o est'as en'kadr'ig'it'a en la turk'a sufi'ism'o. Tial, kvankam ĝi asert'as si'n favor'a al pac'o, la mov'ad'o montr'iĝ'is hezit'em'a kiam s - ro Erdogan anonc'is la komenc'it'a'j'n inter'trakt'ad'o'j'n kun la histori'a ĉef'o de la Kurd'o'j en Turk'uj'o, s - ro Abdullalh Öcalan *.

*  Vd. Vicken Cheterian, “ Chance historique po'ur les Kurdes ”, Le Monde diplomatique, maj'o 2013.

Inter 2002 kaj 2011, s - ro Gülen sub'ten'is la reg'ist'ar'o'n de la Parti'o de just'ec'o kaj dis'volv'iĝ'o ( AKP) ĉar ĝi'a'j gvid'ant'o'j, kvankam de'ven'ant'a'j de la politik'a islam'ism'o, prezent'iĝ'is kiel “demokrat'o'j-konservativ'ul'o'j”: difin'o konform'a al ties vizi'o. Krom'e, la AKP -statut'o'j en'hav'as neniu'n referenc'o'n al islam'o. La kun'labor'ad'o inter tiu'j du potenc'a'j ag'ant'o'j , unu politik'a, la ali'a soci'a, lud'is grav'a'n rol'o'n en la trans'form'iĝ'o de la land'o kaj en ĝi'a ekonomi'a kaj diplomati'a pli'fort'iĝ'o. Kun'e, ili sukces'is for'ig'i la arme'o'n. Sed, ek'de 2010, s - ro Gülen komenc'is publik'e kritik'i la elekt'o'j'n de s - ro Erdogan, sam'e intern'e kiel ekster'land'e — li inter'ali'e kontest'is li'a'n pli kaj pli akr'a'n diskurs'o'n kontraŭ Israel'o. Li ankoraŭ pli distanc'iĝ'is post la aŭtoritat'em'a kaj islam'ig'a turn'iĝ'o de la ĉef'ministr'o, en 2011. La rilat'o'j tiel streĉ'iĝ'is ĝis la romp'o, fin'e de 2013.

Ĉu religi'a mov'ad'o pov'as est'i ag'ant'o de modern'ec'o? Por turk'o'j, kiu'j hav'as pri ĝi respublik'a'n kaj laik'a'n kompren'o'n, laŭ la franc'a manier'o, tiu hipotez'o pov'is ŝajn'i absurd'a. Kaj tamen, est'as ja kio okaz'as, ĉar la turk'a soci'o profund'e trans'form'iĝ'is. La mez'a'j klas'o'j far'iĝ'is la pli'mult'o kaj, precip'e, Anatoli'o, kvankam rest'ant'e konservativ'a, komenc'is mutaci'o'n. La soci'o far'iĝ'as pli individu'ism'a — inkluziv'e en si'a rilat'o al islam'o — kaj sekular'iĝ'as, tio'n montr'is la “turk'a maj'o 68”, kiel oni nom'is la manifestaci'o'j'n de maj'o-juni'o 2013 en Istanbul'o kaj ali'a'j grand'a'j urb'o'j. La aŭtoritat'em'a kemalista modern'ec'o mal'sukces'is integr'i la anatoli'a'j'n loĝ'ant'ar'o'j'n, konservativ'a'j'n kaj pi'a'j'n; ĉi-foj'e okaz'as emerĝ'o de “de'sub'a” modern'ec'o, kiu inkluziv'as long'temp'e mal'estim'at'a'j'n tavol'o'j'n de la soci'o.

Human'ist'a spirit'ec'o

KOMENC'IT'A'J en la 1980-'a'j jar'o'j sub la gvid'ad'o de Turgut Özal, la plej grav'a ŝtat'estr'o de'post Mustapha Kemal Atatürk, la fond'int'o de la Respublik'o, la ekonomi'a'j kaj soci'a'j reform'o'j vigl'ig'is la tut'a'n land'o'n. Nun, tamen, la konservativ'ec'o kaj la rilat'o al islam'o de la mez'a'j klas'o'j kaj de la anatoli'a'j entrepren'ist'o'j modif'iĝ'as sub efik'o de la instrument'a raci'ec'o de la kapital'ism'o. Oni rajt'as pens'i, ke la efik'o de tiu ekonomi'a kaj soci'a raci'ec'o iom post iom retro'puŝ'os la individu'a'n kaj kolektiv'a'n konservativ'ec'o'n. Kaj la Gülen -mov'ad'o est'as kun'ag'ant'o de tiu'j trans'form'iĝ'o'j.

Ĉi tiu modern'ig'o kaj la ŝanĝ'o'j okaz'int'a'j en la rilat'o al islam'o pov'as est'i kompren'at'a'j ĉe la lum'o de la soci'ologi'o de la religi'o'j de Max Weber *. Ja, la labor'o'j de la german'a soci'olog'o montr'is, ke est'as la soci'a'j procez'o'j, kiu'j fin'fin'e determin'as la direkt'o'j'n ir'ot'a'j'n de la instituci'o'j, religi'a'j dogm'o'j kaj simbol'o'j; tio'n konfirm'as la evolu'o'j de la turk'a soci'o.

*  Max Weber, Soci'ologi'e des religions , Gallimard, kol. “Tel”, Pariz'o, 2006.

Sur la spirit'a kaj intelekt'a kamp'o'j, s - ro Gülen aper'as kiel hered'ant'o de Saïd Nursi (1876-1960), kiu kre'is la sufi'ism'a'n frat'ar'o'n Nurcu. Li interpret'is kaj aktual'ig'is la instru'o'n de Nursi pri la grav'ec'o de la rilat'o'j inter islam'o kaj modern'ec'o — tio est'as raci'o kaj scienc'o. Li en ĝi integr'is la demokrati'a'n dimensi'o'n, kaj ankaŭ pli decid'a'n inter'ven'o'n en la soci'o, apart'e koncern'e eduk'ad'o'n*. En pionir'a libr'o*, la soci'olog'o Serif Mar'di'n analiz'is la profund'ec'o'n kaj original'ec'o'n de la pens'o de Nursi, kiam tiu mistik'ul'o est'is ankoraŭ grand'part'e ne'kompren'at'a kaj konsider'at'a de la ŝtat'o kaj de la urb'a'j elit'o'j, kiel fanatik'ul'o kaj danĝer'a reakci'ul'o. Mar'di'n montr'is, ke li'a pens'o en'hav'is dimensi'o'n aparten'ant'a'n al tio, kio'n li nom'is la “person'ism'o”, instig'ant'a'n individu'ism'o'n ĉe la kred'ant'o'j. Li sub'strek'is la diferenc'o'n inter du kompren'o'j de islam'o: unu'flank'e, la “popol'o de la hadisoj *”, dogm'ism'a kaj leĝ'ism'a; ali'flank'e, la mistik'a'j sufiistoj, kiel Nursi kaj s - ro Gülen, kiu'j privilegi'as spirit'ec'o'n kaj en'karn'ig'as la human'ist'a'n flank'o'n de la religi'o.

*  Erkan Toguslu (sub la dir. de), Société civil'e, démocratie et islam: perspectives du mouvement Gülen , l’Harmattan, Pariz'o, 2012.
*  Serif Mar'di'n, Religi'o'n and Social Change in Moder'n Turkey : The Case of Bediüzzaman Said Nursi , Stat'e University of New York Press, kol. “ SUNY Series in Near Eastern Studies ”, Albany, 1989.
*  La hadisoj est'as la raport'it'a'j vort'o'j de la profet'o Mohamed kaj de li'a'j proksim'a'j kun'ul'o'j.

Ĉu la Gülen -mov'ad'o est'as danĝer'o, aŭ atut'o, por la turk'a demokrati'o kaj soci'o? Tiom long'e, kiom daŭr'os la aŭtoritat'o de la pens'o kaj person'ec'o de s - ro Gülen, ni elekt'os la du'a'n hipotez'o'n. Sed la mal'aper'o de tiu sep'dek-jar'ul'o kies san'o est'as mal'fort'a, pov'us ŝanĝ'i la situaci'o'n. En'e de la soci'o, nun ne ekzist'as mal'dekstr'a soci'a mov'ad'o sufiĉ'e fort'a por kontraŭ-pez'i la gulenistojn, nek ceter'e, mal'dekstr'a parti'o kapabl'a opon'i la hegemoni'o'n de la AKP, aŭ la hegemoni'o'n, kiu'n post- Gülena mov'ad'o pov'us eventual'e trud'i sur la politik'a kamp'o.

Al'i KAZANCIGIL


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Sen'util'o de la “traktat'o de respond'ec'o”

La entrepren'o'j ne kre'as la dung'o'n

Ne pas'as semajn'o sen ke la franc'a social'ist'a reg'ist'ar'o afiŝ'as si'a'n al'iĝ'o'n al la plej liberal'a'j ekonomi'a'j strategi'o'j: “politik'o de ofert'o”, pri'tranĉ'ad'o de publik'a'j el'spez'o'j, publik'a mal'laŭd'o de “mal'ŝpar'o” kaj “mis'uz'o” de la social'a sekur'ec'o. Tiom, ke la mastr'ar'o hezit'as pri la stir'end'a kurs'o; kaj ke la dekstr'ul'ar'o konfes'as si'a'n embaras'o'n antaŭ tiom da plagiat'o'j ...

ONI DEV'AS est'i serioz'e tro uz'int'a la ferment'int'a'j'n drink'aĵ'o'j'n kaj est'i viktim'o de ili'a efik'o por vid'i, kiel far'as preskaŭ unu'anim'e la koment'ist'o'j, nov'liberal'a'n turn'iĝ'o'n en la “traktat'o de respond'ec'o” de la franc'a prezid'ant'o François Hollande.* Sen fiks'i la norm'o'j'n de sobr'ec'o tro alt'e, la ver'o tamen trov'iĝ'as pli proksim'a al iu el la formul'o'j, per kiu'j s - ro Je'a'n- Pierre Raffarin ĉarm'is ni'n en si'a epok'o:* la voj'o est'as rekt'a kaj la dekliv'o fort'a ‒ sed tre mal'supr'e'n'ir'a (kaj la brems'o'j jam ne funkci'as).

*  Propon'it'a en januar'o 2014 de s - ro Hollande, la “traktat'o de respond'ec'o” don'as al la entrepren'o'j mal'alt'ig'o'n de social'a'j kontribu'aĵ'o'j de 30 miliard'o'j da eŭr'o'j ... kun la esper'o, ke ili, kompens'e, kre'u dung'o'j'n.
*  Kiam li est'is ĉef'ministr'o de la prezid'ant'o Jacques Chirac, inter 2002 kaj 2005.

En la real'o, la rekt'lini'a turn'iĝ'o nur profund'ig'as la logik'o'n de la kvin'jar'a mandat'o tia, kia ĝi est'is decid'it'a ek'de ĝi'a komenc'o.

Kompat'ind'a logik'o, kiu ŝvit'as la strategi'o'j'n de la mal'esper'o kaj de la rezign'o. Ĉar la long'a'j tendenc'o'j de ideologi'a perfid'o miks'iĝ'as ĉi tie kun la erar'vag'ant'a'j kalkul'o'j de la panik'o kiam, post for'las'i ĉia'n ide'o'n re'orient'i la katastrof'a'j'n eŭrop'a'j'n politik'o'j'n, kaj sekv'e sen ajn'a ebl'ec'o de re'lanĉ'o, oni vid'as, por sav'i si'n el komplet'a ŝip'romp'iĝ'o, nur pere'ig'a'n flos'o'n: “la entrepren'o'n” kiel last'a'n providenc'o'n, do ... la Mov'ad'o'n de la Entrepren'o'j de Franci'o ( Medef) kiel sav'plank'o'n. Geni'a el'trov'aĵ'o ĉe la rand'o de abism'o: “La sol'a afer'o, kiu'n ni ankoraŭ ne prov'is, est'as fid'i la entrepren'o'j'n.”* Ho! Kia riĉ'a ide'o: fid'i la “entrepren'o'j'n” ... Fid'i la ostaĝ'ig'ist'o'j'n kaj ĵet'i si'n en ili'a'j'n brak'o'j'n, persvad'it'e ke am'o ne'venk'ebl'e al'tir'as am'o'n ‒ kaj mal'arm'as la postul'o'j'n de ostaĝ'mon'o.

*  S - ro Matthias Fekl, deput'it'o proksim'a de s - ro Pierre Moscovici, cit'it'a de Lénaïg Bredoux kaj Stéphane Alliès, “ l’accord sur l’emploi fracture la gauche ”, Mediapart, 6-'a de mart'o 2013.

Mal'e al tio, kio'n la kohort'o de ĉef'artikol'ist'o'j unu'ec'e kvazaŭ sinkron'ig'it'a'j horloĝ'o'j skandal'kri'as, ĉar oni aŭdac'as parol'i pri ostaĝ'ig'o, est'as eĉ ne gram'o da tro'ig'o en la vort'o, pri kiu oni dev'as eĉ dir'i ke ĝi est'as analiz'e plej preciz'e doz'it'a. Est'as ver'e ke la percept'a problem'o, kiu ig'as rekt'a'n lini'o'n vid'i kiel ia'j “turn'iĝ'o'j” kongru'as kun tiu ali'a tord'em'o, kiu vid'as “ostaĝ'ig'o'j'n” ĉie ‒ ĉe la fer'voj'ist'o'j, la poŝt'ist'o'j, la rub'ist'o'j kaj pli ĝeneral'e ĉe ĉiu'j kiu'j defend'as si'n kiel ili pov'as kontraŭ la ad'a'j agres'o'j, kies objekt'o'j ili est'as ‒ escept'e de tie, kie ili ver'e okaz'as. Ĉar la kapital'o hav'as ĉiu'j'n privilegi'o'j'n de la ŝtel'it'a leter'o de Edgar Po'e,*, kaj ĝi'a ostaĝ'ig'o, evident'a, gigant'a, far'iĝ'is ne'vid'ebl'a pro si'a evident'ec'o kaj gigant'ec'o.

*  En la novel'o de Edgar Allan Po'e La ŝtel'it'a leter'o (1844) ĉiu'j protagonist'o'j febr'e serĉ'as bilet'o'n kun decid'a grav'ec'o kiu'n ili supoz'as kaŝ'it'a, sed kiu fakt'e kuŝ'as vid'ebl'e sur skrib'tabl'o.
Ag'i pri la el'spez'kapabl'o de la klient'o'j

KIEL Karl'o Marks'o rimark'ig'is, la kapital'ism'o, do la salajr'o'sistem'o, est'as ostaĝ'ig'o de la viv'o mem! En mon'a ekonomi'o de labor'divid'o est'as nenia ali'a ebl'ec'o re'produkt'i la viv'o'n ol per la mon'o de la salajr'o ... Kaj, se ne ekzist'us la ating'o, akir'it'a per alt'a batal'o, de la instituci'o'j de social'a protekt'o, tiam ne vid'ebl'us tio, kio disting'as la profund'a'n logik'o'n de la kapital'ism'a labor'ig'o dis'de tut'simpl'a “far'u aŭ mort'u”.

La kapital'o ostaĝ'ig'as nur la viv'o'n de la individu'o'j unu'op'e, sed ankaŭ (fakt'e per la sam'a mov'o) ili'a'n kolektiv'a'n viv'o'n, eĉ tiu'n, pri kiu normal'e okup'iĝ'as la politik'o. Tiu akapar'o hav'as la ĉef'a'n princip'o'n, ke la tut'a materi'a re'produkt'ad'o, ĉu individu'a aŭ kolektiv'a, nun en'ir'is la logik'o'n de la akumul'ad'o de la kapital'o ‒ la produkt'ad'o de la hav'aĵ'o'j kaj de la serv'o'j kiu'j re'produkt'as la viv'o'n far'iĝ'as jam nur sub la logik'o de profit'ig'a var'ig'o. Kaj kun la mal'pli ĉef'a princip'o, ke la kapital'o ĝu'as la kapabl'o'n de iniciat'o: la financ'a kapital'o hav'as la iniciat'o'n de la mon'a'j antaŭ'pag'o'j kiu'j financ'as la el'spez'a'j'n iniciat'o'j'n de la industri'kapital'o, la el'spez'o'j'n de invest'o aŭ el'spez'o'j'n de dung'o.

Tiel la ĝeneral'a'j decid'o'j de la kapital'o determin'as la kondiĉ'o'j'n, en kiu'j la individu'o'j trov'as la rimed'o'j'n ‒ salajr'a'j'n ‒ de si'a re'produkt'ad'o. Ĝust'e tiu pov'o de iniciat'o, pov'o impuls'i la produkt'ad'a'n cikl'o'n, don'as al la kapital'o strategi'a'n lok'o'n en la tut'a soci'a struktur'o; la lok'o'n de la ostaĝ'ig'ist'o, ĉar la tut'a rest'o de la soci'o ne ĉes'as de'pend'i de ĝi'a'j dekret'o'j kaj de ĝi'a bon'a vol'o.

Se ĝi ne trov'as sub'met'iĝ'o'n al ĉiu'j si'a'j postul'o'j, la kapital'o praktik'as la invest'a'n strik'o'n ‒ “strik'o'n”, ĉu tiu ne est'as la vort'o, kiu en la du'neŭron'a skatol'o de ajn'a ĉef'artikol'ist'o kutim'e lanĉ'as la asoci'ad'o'n kun “ostaĝ'ig'o”? Do neces'as iom retro'rigard'i por pli bon'e mezur'i la efik'o'n de ostaĝ'ig'o, ek'de la nul'ig'o de la neces'o de administr'a permes'o por mal'dung'i mez'e de la 1980-'a'j jar'o'j, tra la mal'alt'ig'o de la impost'o por la societ'o'j, la sen'impost'ig'o por akci'o'j, la mult'spec'a'j atak'o'j al la labor'kontrakt'o de ne'lim'ig'it'a daŭr'o, la dimanĉ'a labor'o,*, ktp, ĝis la fi'a'j dispozici'o'j de la Inter'profesi'a Naci'a Inter'konsent'o (AN'I en la franc'a). Jen gigant'a list'o de milit'a'j pred'akir'o'j, pri kiu'j tamen neces'as kompren'i, ke ĝi sen'fin'e pli'long'iĝ'as, ĝis kiam front'e al la potenc'o de la kapital'o trov'iĝ'as sam'dimensi'a potenc'o, sed de kontraŭ'a direkt'o, por aŭtoritat'ec'e moder'ig'i ĝi'n, ĉar, kaj tiu list'ig'o atest'as pri tio, la kapital'o hav'as nenia'n sent'o'n de mis'uz'o.

*  Vd Gilles Balbastre, “ Eternel refrain du travail le dimanche ”, Le Monde diplomatique, novembr'o 1913.

Sed la plej mal'bon'a en tiu ĉi tut'a afer'o ebl'e est'as la ne'ŝanĝ'ebl'a sen'util'o de la strategi'o de s - ro Hollande kaj de li'a'j konsil'ist'o'j, mens'o'j komplet'e koloni'ig'it'a'j de la vid'punkt'o de la Medef pri la mond'o, kaj kiu'j ne hav'as ali'a'n el'ir'punkt'o'n por ĉiu'j si'a'j pens'o'j ol la premis'o'n, la ĉef'a'n el'dir'o'n de la nov'liberal'ism'o, ja ad'e ripet'at'a ĉie kaj en'ir'int'a en ĉiu'j'n kap'o'j'n pri la ne pri'dub'ebl'a evident'o: “Dung'o'n kre'as la entrepren'o'j”. Tiu el'dir'o, la neŭr'algi'a punkt'o de la nov'liberal'ism'o, est'as tio, kies detru'ad'o ig'as ni'n far'i la unu'a'n paŝ'o'n al la el'ir'ej'o el la ostaĝ'ig'o far'e de la kapital'o.

Ĉiu'kaz'e, en “la entrepren'o'j ne kre'as dung'o'n” oni cert'e ne vid'u el'dir'o'n empiri'a'n ‒ kiu'n la last'a'j du'dek jar'o'j tamen tut'e konfirm'us kiel tia'n. Tem'as pri koncept'a el'dir'o, kies ĝust'a interpret'o ceter'e ne est'as “la entrepren'o'j ne kre'as dung'o'n”, sed “la entrepren'o'j ne kre'as la dung'o'n”. La entrepren'o'j hav'as nenia'n rimed'o'n por kre'i mem la dung'o'j'n kiu'j'n ili ofert'as: tiu'j dung'o'j rezult'as nur el la observ'ad'o de ili'a'j mend'o'j, pri kiu'j ili evident'e ne pov'as decid'i mem, ĉar ili ven'as al ili de'ekster'e ‒ nom'e el la bon'a el'spez'vol'o de ili'a'j klient'o'j, mastr'um'o'j aŭ ali'a'j entrepren'o'j.

En moment'o de ver'o sam'e fulm'a kiel ne'intenc'it'a, s - ro Je'a'n- François Roubaud, prezid'ant'o de la Ĝeneral'a Konfederaci'o de Mal'grand'a'j kaj Mez'grand'a'j Entrepren'o'j ( CGPME en la franc'a) kaj Sankt'a Johano Or'buŝ'o, kiu mal'kaŝ'is la sekret'o'n, ja en moment'o taŭg'a por est'i fort'e rivel'a: tiu de la diskut'o pri la “kontraŭ'part'o'j”. Kiel sci'at'e, en la moment'o t min'us epsilon'o, tuj antaŭ la sub'skrib'o de la “pakt'o”, la mastr'ar'o ĵur'as je la kap'o de la merkat'o, ke ĝi en la sekv'o kre'os cent'mil'o'j'n da dung'o'j, kaj ĝust'e en la moment'o t plus epsilon'o, oni jam cert'as pri nenio ... Ne ekscit'iĝ'u, ĉiu'kaz'e neces'as konfid'i al ni.

Kaj jen tiu dik'a naiv'eg'ul'o Roubaud, kiu mal'kaŝ'as ĉio'n sen'malic'e kaj sen'avert'e: “Ankoraŭ neces'as ke la mend'o'kajer'o'j plen'iĝ'u ...” respond'as li tut'e simpl'anim'e al la demand'o ĉu “la entrepren'o'j kompens'e pret'as dung'i”.* Tio ne est'as mal'ĝust'a, Roubaud! Se la entrepren'o'j plen'ig'us mem si'a'j'n propr'a'j'n mend'o'kajer'o'j'n, la afer'o sci'iĝ'us jam de'long'e, kaj la lud'o kapital'ism'o est'us surpriz'e simpl'a. Sed ne: la entrepren'o'j registr'as mend'o'flu'o'j'n, sur kiu'j ili hav'as nur ebl'ec'o'j'n de marĝen'a indukt'o (kaj, en la agreg'aĵ'a skal'o de la makro'ekonomi'o, absolut'e nenia'n ebl'ec'o'n), ĉar tiu'j mend'o'j de'pend'as nur de la el'spez'kapabl'o de ili'a'j klient'o'j, kaj tiu kapabl'o de'pend'as si'a'vic'e nur de si'a'j propr'a'j mend'o'kajer'o'j,* kaj tiel plu ĝis perd'iĝ'o en la grand'a inter'de'pend'ec'o, kiu est'as la ĉarm'o de la ekonomi'a cirkvit'o.

*  “Je'a'n- François Roubaud : “Oni dev'as plej rapid'e ag'i, per tuj'a'j dispon'o'j””, Les Echos , Pariz'o, 3-'a de januar'o 2014.
*  Mend'o'j de labor'o por la mastr'um'o'j de salajr'ul'o'j, mend'o'j de var'o'j kaj de serv'o'j por la klient'a'j entrepren'o'j.

Kun la escept'o de kelk'a'j vari'aĵ'o'j, kiu'j regul'iĝ'as per la inter'societ'a konkurenc'o, la en'skrib'o en la mend'o'libr'o'j, pri kiu s - ro Roubaud memor'ig'as al ni ‒ traf'e ‒ ke ĝi decid'as pri ĉio, de'pend'as do ne de la individu'a'j entrepren'o'j, sed de la ĝeneral'a makro'ekonomi'a procez'o. Ĉar ili est'as pasiv'a'j pri tiu star'ig'o de mend'o'j, kiu'j'n ili pov'as nur registr'i, la entrepren'o'j do kre'as nenia'n dung'o'n, sed nur trans'form'as en dung'o'j'n la mend'o'j'n de var'o'j kaj serv'o'j adres'it'a'j al ili, aŭ kiu'j'n ili anticip'as. Tie, kie la mastr'a ideologi'o invit'as ni'n vid'i demiurg'a'n ag'o'n kiu ŝuld'as ĉio'n al la suveren'a (kaj bon'far'a) pov'o de la entrepren'ist'o, neces'as do vid'i, en mal'pli grand'a spektakl'o, la meĥanism'o'n total'e heteronomi'a'n de la propon'o (ofert'o), kiu simpl'e respond'as al la ekster'a postul'o (mend'o).

Oni pov'as ja dir'i, ke la entrepren'o'j est'as mal'sam'a'j, ke iu'j pli bon'e mal'alt'ig'as si'a'j'n prez'o'j'n ol ali'a'j, far'as pli da nov'ig'o'j, ktp. Tio ĝust'as. Sed ĝi efik'as fin'fin'e nur pri la divid'o inter ili ĉiu'j de la ĉiom'a postul'o (mend'o) ... kiu rest'as definitiv'e lim'ig'it'a de la makro'ekonomi'e dispon'ebl'a en'spez'o. Ĉu ne ebl'as serĉ'i ekster'e krom'a'n postul'o'n trans la lim'o de la intern'a en'spez'o? Jes, oni pov'as. Sed la kern'o de la argument'o per tio ne ŝanĝ'iĝ'as: la entrepren'o'j registr'as, eksport'e kiel hejm'e, mend'o'j'n, al kies est'ig'o ili ne pov'as individu'e kontribu'i, kaj ili lim'ig'as si'n (eventual'e) trans'form'i tiu'j'n mend'o'j'n en dung'o'j'n. Nenia “kre'a” gest'o de la spec'o kiu'n pretend'as la mastr'a ideologi'o en tio. La entrepren'ist'o'j kaj la entrepren'o'j kre'as nenio'n, ĉiu'kaz'e nenio'n pri dung'o ‒ kio ne signif'as ke ili far'as nenio'n: ili konkurenc'as inter si por akapar'i tiom kiom ili pov'as el la flu'o de en'spez'o-mend'o kaj far'as si'a'n labor'o'n per tio.

Ĉio ĉi signif'as, ke ni ne dev'as ced'i antaŭ ĉiu'j ili'a'j ekstravaganc'a'j postul'o'j pro la supoz'o ke ili hav'as la sekret'o'n de “kre'ad'o de dung'o'j”. Ili hav'as absolut'e nenio'n. Sed se la dung'o ne est'as kre'at'a de la entrepren'o'j, de kiu ĝi do ven'as, kaj al kiu ni dev'as direkt'i ni'a'n zorg'em'o'n? La respond'o est'as, ke la “subjekt'o” de la kre'ad'o de dung'o'j ne serĉ'end'as inter la hom'o'j; en'ver'e la subjekt'o est'as ne'subjekt'o, aŭ, por dir'i tio'n pli bon'e, la kre'ad'o de dung'o'j est'as efik'o de procez'o sen subjekt'o, procez'o kies plej bon'e kon'at'a nom'o est'as la ekonomi'a konjunktur'o ‒ terur'a sen'iluzi'iĝ'o de tiu'j, kiu'j atend'is la sur'scen'iĝ'o'n de hero'o. La ekonomi'a konjunktur'o est'as efektiv'e tiu tut'aĵ'a soci'a meĥanism'o, per kiu simultan'e form'iĝ'as en'spez'o'j, ĝeneral'a'j el'spez'o'j kaj produkt'ad'o. Ĝi est'as efik'o de kombin'ad'o, la ne'atribu'ebl'a sintez'o de miriad'o'j da individu'a'j decid'o'j, tiu'j de la mastr'um'o'j kiu'j vol'as el'spez'i anstataŭ ŝpar'i, tiu'j de entrepren'o'j kiu'j far'as aŭ ne far'as invest'o'j'n. Dram'o por la hero'ig'a liberal'a pens'ad'o: neces'as hav'i la intelekt'a'n saĝ'o'n interes'iĝ'i pri ne'person'a procez'o.

Sed interes'iĝ'i pri ĝi, tio'n oni pov'as, kaj eĉ tre konkret'e! Ĉar la konjunktur'o est'as procez'o kiu, en cert'a mezur'o, gvid'ebl'as. Ĝust'e tio est'as la objekt'o de tiu ag'ad'o kiu'n oni nom'as makro'ekonomi'a politik'o. Sed pri tiu, la “social'ist'a” reg'ist'ar'o, volont'e katen'it'a al la eŭrop'a'j dev'ig'o'j, vid'ebl'e tut'e rezign'is. Pro tio rest'as al ĝi nur kun ĉiu'j ali'a'j mal'supr'e'n'ir'i la dekliv'o'n de la entrepren'ist'a liberal'a ideologi'o por form'i la potenc'a'n argument'o'n laŭ kiu “se la dung'o'j'n kre'as la entrepren'o'j, tiam oni dev'as est'i tre afabl'a al la entrepren'o'j”.

Ni re'kon'u, ke ĉe la profund'o, en kiu tiu azen'aĵ'o inter'temp'e kist'iĝ'is, mezur'ebl'a per la fulm'rapid'o en kiu ĝi ven'as al la buŝ'o de ajn'a ĉef'artikol'ist'o, la labor'o de ĝi'a el'radik'ig'o bezon'as temp'o'n. Sed la politik'o fart'os pli bon'e, tio est'as iom'et'e pli raci'e, kiam ĝi'a retor'ik'o komenc'os est'i iom pur'ig'it'a je ĉia'j ĉi vid'ebl'a'j mal'ver'o'j kaj vid'ebl'e lig'it'a'j al tre apart'a vid'punkt'o al la ekonomi'o, kaj kiam la skem'o'j de aŭtomat'a pens'ad'o, kiu'j'n tiu'j mal'ver'o'j komand'as, est'os mal'aktiv'ig'it'a'j.

La entrepren'o'j ne kre'as la dung'o'n: ili “plen'um'as” la dung'o'n determin'it'a'n de la konjunktur'o. Se oni vol'as dung'o'n, tiam oni dev'as interes'iĝ'i pri la konjunktur'o, ne pri la entrepren'o'j. Sed en'ig'i tio'n en la kap'o'n de “social'ist'o” ... Tamen, en la plen'a program'o de far'end'a'j simbol'a'j direkt'o'ŝanĝ'o'j, neces'as ĉes'ig'i la sen'pri'pens'a'n kutim'o'n konsider'i la Social'ist'a'n Pari'o'n mal'dekstr'a kaj (tre sen'pri'pens'e) don'i io'n mal'dekstr'a'n al la Social'ist'a Parti'o. En la real'o, ni memor'ig'u tio'n, kaj ĝi per si mem sufiĉ'e klopod'as por ke oni jam ne dub'u kaj por ke oni pov'u “kredit'i” ĝi'n pri tio, la Social'ist'a Parti'o est'as la dekstr'o, sed dekstr'o kun kompleks'o'j. Ceter'e, laŭ la flu'o de la event'o'j, oni baldaŭ dev'as demand'i si'n, kio ankoraŭ rest'as el tiu'j kompleks'o'j ...

Frédéric LORD'O'N.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Por ĉes'ig'i la Uni'o'n de teknokrat'o'j kaj bank'ist'o'j

Nov'a elan'o, sed por kia Eŭrop'o?

Eŭrop'o, unu'e apog'it'a al la uson'a hegemoni'o, post'e en'iĝ'int'a en la tut'mond'ig'it'a financ'a kapital'ism'o, est'as nun en la minac'o dis'split'iĝ'i. La grav'iĝ'o de la mal'egal'ec'o'j inter la land'o'j kaj region'o'j, kiu'j konsist'ig'as ĝi'n, inter la nord'o kaj la sud'o, efektiv'e anstataŭ'is la antaŭ'a'n divid'o'n inter orient'o kaj okcident'o. Germani'o tron'as en la kern'o de tiu spac'o, en kiu ĉiu land'o far'iĝ'as la eventual'a pred'ont'o de si'a'j najbar'o'j. Do, kio'n far'i?

ĈU EŬROP'O mort'is, viv'u Eŭrop'o? De la komenc'o de tiu ĉi jar'o, en kiu okaz'os la elekt'o'j al la Eŭrop'a Parlament'o ‒ kiu hav'as por la unu'a foj'o la task'o'n elekt'i la prezid'ant'o'n de la Komision'o ‒, la paradoks'o'j kaj mal'cert'ec'o'j de la konstru'ad'o de la eŭrop'a komun'um'o ne mal'aktual'iĝ'is.

Unu'flank'e la pesimist'o'j anonc'as, ke la paraliz'o kaj la dis'solv'iĝ'o daŭr'e minac'as, ĉar neniu el la aplik'at'a'j recept'o'j solv'is la kontraŭ'dir'o'n en'nask'it'a'n en politik'a konstru'aĵ'o, kies gvid'princip'o implic'as la antagonism'o'n de la interes'o'j de ĝi'a'j membr'o'j. Ili daŭr'ig'is la recesi'o'n, akr'ig'is la mal'egal'ec'o'j'n inter naci'o'j, generaci'o'j kaj soci'a'j klas'o'j, blok'is la politik'a'j'n sistem'o'j'n kaj gener'is radikal'a'n mal'fid'o'n de la loĝ'ant'ar'o'j al la instituci'o'j kaj al la eŭrop'a konstru'ad'o kiel tia.

Ali'flank'e la adept'o'j de la metod'o Coué uz'as ĉiu'n “ne negativ'a'n sign'o'n” por anonc'i, ke re'foj'e la eŭrop'a projekt'o profit'e uz'as si'a'j'n kriz'o'j'n por re'lanĉ'iĝ'i, en kio la ĝeneral'a interes'o super'as la diverĝ'a'j'n tendenc'o'j'n. Kio cert'e mal'fort'ig'as tia'j'n deklar'o'j'n, est'as, ke ĉe pli preciz'a rigard'o ĉiu'j menci'it'a'j sign'o'j ( ekz -'e la bank'a uni'o) koncern'as du'on'a'j'n dispon'o'j'n, kun sam'e mult'a'j lim'iĝ'o'j kiel nov'iĝ'o'j.

Kio tamen mal'permes'as trakt'i ili'n kiel rid'ind'a'j, est'as la argument'o de sub'kuŝ'ant'a neces'o: la ekonomi'o de la eŭrop'a'j naci'o'j est'as tro inter'de'pend'a'j, ili'a'j soci'o'j tro sub'met'it'a'j al la komun'um'a'j meĥanism'o'j, por ne tim'i la katastrof'o'n kiu est'us por ĉiu'j mal'munt'iĝ'o de la Uni'o. Sed tiu argument'o baz'iĝ'as si'a'vic'e sur la antaŭ'supoz'o, ke en histori'o kiel en politik'o la kontinu'ec'o ĉiam venk'as, kio ankaŭ signif'as ke la kriz'o hav'as simpl'e konjunktur'a'n karakter'o'n.

La decid'a lud'o far'iĝ'is en Germani'o

EN SI'A TUT'AĴ'O, tiu'j taks'o'j nul'ig'as si'n reciprok'e kaj pov'as okaz'ig'i nur retor'ik'a'j'n turnir'batal'o'j'n. Mank'as al ili pli da histori'a profund'o por kompren'i, kiu ŝanĝ'o, en procez'o jam pli ol du'on'jar'cent'o, montr'as la nun'a'n “grand'a'n kriz'o'n”. Pli da rigor'o en la analiz'o de la kontraŭ'dir'o'j, kiu'j'n ĝi montr'as en'e de la instituci'a konstru'ad'o, special'e koncern'e la inter'plekt'iĝ'o'n de la politik'a'j strategi'o'j kaj de la ekonomi'a'j logik'o'j. Fin'e, pli da radikal'ec'o en la pri'taks'o de la jam produkt'it'a'j ŝanĝ'o'j, ne nur sur la nivel'o de la distribu'o de la pov'o'j, sed ankaŭ sur tiu de la difin'ad'o de la ag'ant'o'j kaj de la lok'o de al'front'iĝ'o inter alternativ'a'j projekt'o'j. Mi ne kapabl'us kontent'ig'i la leg'ant'o'n je tia program'o, sed mi skiz'os tio'n, kio ŝajn'as al mi est'i la tri ĉef'a'j dimensi'o'j de analiz'o de la kriz'o, kaj de ĝi'a solv'o en iu aŭ ali'a senc'o.

La unu'a dimensi'o koncern'as la histori'o'n, sen kiu ni kompren'us nek al kia'j real'a'j tendenc'o'j ‒ ne redukt'ebl'a'j al “projekt'o” aŭ al “plan'o” ‒ respond'as la trans'form'ad'o de Eŭrop'o en post'naci'a'n sistem'o'n, nek kial ĝi'a fin'iĝ'o kaj eĉ ĝi'a form'o rest'as tiom mal'cert'a'j. Ni insist'u ĉi tie pri du fakt'o'j, unu bon'e kon'at'a de la histori'ist'o'j, la ali'a sub'taks'at'a en la debat'o'j inter adept'o'j kaj kontraŭ'ul'o'j de feder'ism'o, special'e kiam ili lim'ig'as si'n al la nivel'o de jur'a arĥitektur'o.

La histori'o de la eŭrop'a konstru'ad'o est'as sufiĉ'e long'a por est'i tra'ir'int'a plur'a'j'n mal'sam'a'j'n faz'o'j'n, dens'e lig'it'a'j'n kun la trans'form'ad'o'j de la “mond'sistem'o”.* Est'as komfort'a trov'i ili'n per la inter'rilat'o inter la si'n'sekv'a'j etend'iĝ'o'j de la eŭrop'a sistem'o kaj la kresk'ant'a kompleks'ec'o de la instituci'o'j, kiu'j cert'ig'as ili'a'n integr'iĝ'o'n kaj sam'temp'e pri'zorg'as la ne'stabil'a'j'n ekvilibr'o'j'n inter naci'a suveren'ec'o kaj komun'um'a reg'ad'o. Ni disting'u do tri faz'o'j'n: unu, tiu de la Eŭrop'a Komun'um'o de Karb'o kaj Ŝtal'o ( EKKŜ) post la sekv'o'j de la event'o'j de la jar'o 1968 kaj de la petrol'kriz'o (sen forges'i la atak'o de Richard Nixon kontraŭ la reĝim'o de Bretton Woods ;*; la ali'a, de la komenc'o de la 1970-'a'j jar'o'j ĝis la dis'fal'o de la soveti'a sistem'o kaj la german'a re'unu'iĝ'o en 1990; la last'a, fin'e, de la etend'iĝ'o orient'e'n ĝis la moment'o de la kriz'o aper'int'a per la krev'o de la uson'a spekul'vezik'o en la jar'o 2007 kaj, koncern'e Eŭrop'o'n, per la ŝtat'a ne'pag'o'pov'o de Greki'o, evit'it'a last'moment'e en 2010 per la kon'at'a'j kondiĉ'o'j.

*  Kp Immanuel Wallerstein, Comprendre le mond'e. Introduction à l’analyse des systèmes -mond'e [Kompren'i la mond'o'n. En'konduk'o en la analiz'o'n de la mond'sistem'o'j], La Découverte, Pariz'o, 2006.
*  NDLR : En la sistem'o de Bretton Woods (1946-1971), nask'it'a el la sam'nom'a traktat'o, la valor'o de la dolar'o est'is rekt'e indic'it'a laŭ la or'o, dum la ali'a'j valut'o'j est'is indic'it'a'j laŭ la dolar'o. En aŭgust'o 1971 la prezid'ant'o Nixon decid'is ĉes'ig'i la konvert'ebl'o'n de la dolar'o en or'o.

Ĉu tiu moment'o est'as la en'ir'punkt'o en nov'a'n faz'o'n? Mi pens'as tio'n, kvankam la streĉ'iĝ'o'j, kiu'j'n ni observ'as, ne de'ven'as nur el la rapid'marŝ'a en'ir'o en la tut'mond'iĝ'o'n, kiu antaŭ'reg'is la komun'um'a'n politik'o'n jam de du'dek jar'o'j ‒ aŭ ĝust'e pro tio, ĉar tiu'j streĉ'iĝ'o'j, naci'a'j sam'e kiel soci'a'j, ja ating'is punkt'o'n de romp'iĝ'o. Komenc'iĝ'is period'o de mal'cert'ec'o kaj de fluktu'ad'o'j, kaj kun ĝi la ebl'ec'o de dis'fork'iĝ'o, kies preciz'a form'o ankoraŭ ne vid'ebl'as.

Pro tio la du'a punkt'o grav'as. Est'as erar'o kred'i, ke la evolu'o de la konstru'ad'o de Eŭrop'o sekv'as rekt'a'n voj'o'n kies sol'a'j variabl'o'j est'us la antaŭ'iĝ'o aŭ mal'fru'iĝ'o en la real'ig'o de la “projekt'o”. Mal'e, ĉiu faz'o en'hav'is konflikt'o'n inter plur'a'j voj'o'j.

La unu'a faz'o, post 1945, trov'iĝ'is en la kun'tekst'o de la mal'varm'a milit'o, sed ankaŭ de la re'konstru'ad'o de la industri'a'j sistem'o'j kaj de la instituci'o'j de la reĝim'o'j de social'a sekur'ec'o en Okcident'a Eŭrop'o. Ĝi en'hav'as fort'a'n streĉ'iĝ'o'n inter la integr'iĝ'o en la uson'a influ'sfer'o kaj la serĉ'ad'o de geopolitik'a kaj geo'ekonomi'a re'nask'iĝ'o de Eŭrop'o (kiu, laŭ la fakt'o'j, kongru'is kun la perfekt'iĝ'o de la eŭrop'a social'a model'o) ‒ je tiu du'a tendenc'o, kiu, en la praktik'o, venk'is, kompren'ebl'e en kapital'ism'a kadr'o.

Sam'e okaz'is, kun invers'a rezult'o, en la ĵus'a faz'o, ne profit'e al uson'a hegemoni'o, nun mal'fort'iĝ'ant'a, sed al la en'korp'iĝ'o en la tut'mond'iĝ'int'a'n financ'kapital'ism'o'n. La decid'a lud'o okaz'is en Germani'o, decid'it'a per la al'iĝ'o de la kancelier'o Gerhard Schröder (1990-2005) al la industri'a konkurenc'kapabl'o per mal'alt'a'j salajr'o'j.

Sed la decid'a demand'o est'as, kiel far'iĝ'is la decid'o'j kaj kiel trans'form'iĝ'is la fort'rilat'o en la inter'a faz'o, tiu de la franc'a-german'a kun'suveren'ec'o kaj de la “grand'a komision'o” prezid'at'a de s - ro Jacques Delors (1985-1995). Ĝust'e en tiu moment'o formul'iĝ'is la projekt'o de du'obl'a supr'a'naci'a avanc'o: per kre'ad'o de la unu'ec'a mon'o kaj per dis'volv'ad'o de la “Eŭrop'o social'a”, kiu'j'n oni konsider'as la du pilier'o'j'n de la “grand'a merkat'o”. Oni sci'as, ke fakt'e unu el ili far'iĝ'is la centr'a instituci'o de la Uni'o (kvankam ne ĉiu'j membr'o'ŝtat'o'j part'o'pren'as en ĝi), dum la ali'a lim'iĝ'is al formal'a'j dispozici'o'j de la labor'jur'o. Neces'us detal'a histori'o de tiu ŝanĝ'o, kiu montr'as ne nur individu'a'j'n respond'ec'o'j'n, sed objektiv'a'j'n politik'a'j'n kaŭz'o'j'n ‒ inter'ali'e, apud la prem'o'j de la nov'liberal'ism'o, oni ne dev'us forges'i la ne'kapabl'o'n de la eŭrop'a sindikat'a mov'ad'o influ'i la komun'um'a'j'n decid'o'j'n, ne'kapabl'o radik'ant'a en la provinc'ism'o de ĝi'a'j naci'a'j kompon'ant'o'j sam'e kiel en la mal'ekvilibr'o de la fort'rilat'o'j, kiam okaz'is pli kaj pli da de'lok'ad'o'j. Jen grav'a instru'o por la est'ont'ec'o.

La eŭrop'a konstru'ad'o daŭr'e en'ten'as alternativ'o'j'n. Sed la ebl'ec'o uz'i ili'n de'pend'as de la fort'o'j kaj de la projekt'o'j, kiu'j ne ĉiam ĉe'est'as.

La du'a dimensi'o est'as la ekonomi'o, kondiĉ'e ke oni kompren'as ĝi'n en la tut'ec'o de ĝi'a'j determin'o'j. Tio signif'as, unu'flank'e, ke ne ekzist'as ekonomi'o ekster social'a dimensi'o kaj la pozici'iĝ'o'j, kiu'j'n ĝi implic'as: por aŭ kontraŭ tiu aŭ tiu ali'a manier'o de social'a'j rilat'o'j en'e de entrepren'o kaj pri konsum'ad'o, por aŭ kontraŭ la protekt'o de la labor'ist'o'j kaj de ili'a'j kvalifik'o'j kontraŭ la sort'o'ŝanĝ'o'j, kiu'j'n al'port'as la reĝim'o de fleks'ebl'o. Kaj sekv'e ne ekzist'as dis'ec'o inter ekonomi'o kaj politik'o: ne nur ĉar nenia politik'o pov'as difin'i si'n sen'de'pend'a de ekonomi'a'j dev'ig'o'j ‒ kio'n ĉiu'j pret'as konced'i ‒ sed precip'e ĉar ne ekzist'as ekonomi'o kiu ne est'as ankaŭ tut'aĵ'o de decid'o'j (kolektiv'a'j) kaj la rezult'o de fort'rilat'o'j.

Mal'alt'ig'i la en'spez'o'j'n, provizor'ig'i la labor'o'n

EVIDENT'E ĝust'e tiu'n reciprok'ec'o'n la nov'liberal'a retor'ik'o ne ĉes'as ne'i, nom'e de la ide'o laŭ kiu “ne est'as alternativ'o” al la postul'o de financ'a profit'o. Sed tiu retor'ik'o est'as ĝust'e la instrument'o de la fort'rilat'o'j. Kelk'a'j'n jar'dek'o'j'n post ĝi'a real'ig'o, per la prem'o de la merkat'o'j, la konvert'iĝ'o de la reg'ist'ar'o'j al la “politik'o de ofert'o” kaj la kun'ord'ig'it'a ag'ad'o de la Eŭrop'a Komision'o, oni pov'as observ'i ĝi'a'j'n efik'o'j'n. Ĝi konduk'as la eŭrop'a'n soci'o'n al la rand'o de dis'split'iĝ'o kaj ĝi'a'j'n loĝ'ant'ar'o'j'n al mal'esper'o, sed tamen don'i al si'a ekonomi'o, konsider'at'a kiel tut'aĵ'o'n, ia'n ajn real'a'n avantaĝ'o'n en la inter'naci'a konkurenc'kapabl'o.

Ni prov'u est'i pli preciz'a'j. Unu el la font'o'j de profit'o el kapital'o en Eŭrop'o est'as hodiaŭ apart'a form'o de tio, kio'n cert'a'j marks'ist'o'j nom'is la akumul'ad'o per sen'posed'ig'o,* kun la preciz'ig'o, ke la resurs'o'j, pri kiu'j tem'as, jam ne est'as tradici'a'j “komun'a'j hav'aĵ'o'j” aŭ individu'a'j propriet'o'j, sed konsist'as en tut'aĵ'o de rajt'o'j kaj de al'ir'o'j al publik'a'j serv'o'j, kiu'j funkci'as kiel “soci'a propriet'o”.*

*  Kp David Harvey, Le Nouvel Impérialisme , Les Prairies ordinaires, Pariz'o, 2010.
*  Kp Robert Castel kaj Claudine Haroche, Propriété privée, propriété social'e, propriété de soi , Fayard, Pariz'o, 2001.

Ek'de la fin'o de la 19-'a jar'cent'o, la klas'batal'o'j kaj la soci'a'j politik'o'j cert'ig'is al la labor'ist'a'j klas'o'j viv'nivel'o'n kiu lev'iĝ'is super la minimum'o difin'it'a de la “liber'a kaj sen'difekt'a konkurenc'o” kaj kiu signif'is ankaŭ cert'a'n lim'ig'o'n de la mal'egal'ec'o'j en la soci'o. Hodiaŭ ni vid'as, nom'e de la konkurenc'kapabl'o kaj de la lim'ig'o de la publik'a ŝuld'o, du'obl'a'n mov'iĝ'o'n en la kontraŭ'a'n direkt'o'n. Neces'as mal'alt'ig'i la real'a'j'n en'spez'o'j'n de la labor'o kaj provizor'ig'i ĝi'n por far'i ĝi'n pli “konkurenc'kapabl'a”, kaj sam'temp'e dis'volv'i la amas'konsum'o'n kiu baz'iĝ'as sur la aĉet'pov'o de la salajr'ul'o'j aŭ, se ĝi mank'as, sur ili'a kapabl'o en'ŝuld'iĝ'i. Oni pov'as cert'e imag'i ke strategi'o'j de “laŭ'zon'ig'o” kaj de soci'a aŭ generaci'a diferenc'ig'o ebl'ig'as prokrast'i la eksplod'o'n de la kontraŭ'dir'o inter tiu'j cel'o'j. Sed, kun la temp'o, tiu pov'as nur pli'grav'iĝ'i, sen parol'i pri la sistem'a'j risk'o'j, kiu'j'n la ŝuld'o-ekonomi'o kun'port'as.

La eŭrop'a integr'iĝ'o, tiel orient'it'a al la voj'o de kvazaŭ konstituci'a nov'liberal'ism'o, tren'as kun si ali'a'n efik'o'n, kiu sub'fos'as ĝi'a'j'n propr'a'j'n politik'a'j'n kaj moral'a'j'n kondiĉ'o'j'n. Dum la ebl'ec'o super'i la histori'a'j'n antagonism'o'j'n en'e de post'naci'a konstru'aĵ'o, en kiu la suveren'ec'o est'as kun'divid'it'a, bezon'is almenaŭ tendenc'a'n konverĝ'o'n de la ŝtat'o'j, el la tri'op'a vid'punkt'o de komplement'ec'o de ili'a'j kapabl'o'j, egal'ig'o de ili'a'j resurs'o'j kaj reciprok'a'n agnosk'o'n de ili'a'j rajt'o'j, la triumf'o de la konkurenc'princip'o kre'is konstant'a'n pli'grav'iĝ'o'n de la mal'egal'ec'o'j. Anstataŭ kun'dis'volv'ad'o'n de la region'o'j de Eŭrop'o ni konstat'as polus'ig'o'n, kiu'n la kriz'o dram'ec'e akr'ig'is. La distribu'o de la industri'a'j ent'o'j, de la dung'o'j kaj de la ŝanc'o'j sukces'i, de la orient'iĝ'o'j kaj stud'fak'o'j en la eduk'sistem'o, est'as pli kaj pli mal'egal'a. Tiom, ke ebl'us dir'i, kun vid'o al la evolu'o en la tut'a kontinent'o ek'de 1945, ke grand'a divid'o inter nord'o kaj sud'o anstataŭ'is la divid'o'n inter orient'o kaj okcident'o, kvankam tiu dis'iĝ'o ne montr'iĝ'as per mur'o, sed per unu'direkt'a flu'ad'o de la resurs'o'j.

Kiu'n lok'o'n okup'as Germani'o en tiu sistem'o baz'it'a sur mal'egal'ec'a dis'volv'ad'o? Est'is antaŭ'vid'ebl'a, ke la re'unu'ig'o de la land'o post du'on'jar'cent'a dis'ec'o sekv'ig'os re'aper'o'n de naci'ism'o, kiel antaŭ'vid'ebl'is, ke la re'star'ig'o de Mitteleuropa * en kiu la german'a'j entrepren'o'j kaj ili'a'j vic'entrepren'o'j pov'is plej'e profit'i la resurs'o'j'n de labor'fort'o “kun mal'alt'a salajr'o kaj alt'a teĥnologi'a kapabl'o”,* produkt'as konkurenc'a'n avantaĝ'o'n kompar'e kun la ceter'a'j eŭrop'a'j land'o'j. Sed ne est'is ne'evit'ebl'a, ke tiu'j du faktor'o'j trans'form'iĝ'is en politik'a'n hegemoni'o'n (eĉ “malgraŭ'vol'a'n”, laŭ la mod'a formul'o)*.

*  Elp. mítelojrópa ], german'e por Centr'eŭrop'o. - vl
*  Laŭ Pierre - Noël Giraud, l’Inégalité du mond'e. Economie du mond'e contemporain , Gallimard, kol. “Foli'o Actuel ”, Pariz'o, 1996.
*  Kp Europes Reluctant Hegemon ”, The Economist , London'o, 15-'a de juni'o 2013.

Tio ven'as el la ĉarnir'a pozici'o, kiu'n Germani'o sukces'is okup'i inter la uz'ad'o de la resurs'o'j de la eŭrop'a ekonomi'o, aŭ eĉ de ĝi'a'j mal'fort'aĵ'o'j ( ekz -'e en la ebl'ec'o de'prunt'i je negativ'a'j kvot'o'j en la financ'merkat'o'j, kompens'at'a'j de la alt'a'j kvot'o'j de ali'a'j eŭrop'a'j land'o'j), kaj la special'iĝ'o de ĝi'a industri'o pri eksport'ad'o ekster Eŭrop'o. Tiel ĝi trov'iĝ'as ‒ en la moment'o ‒ en la punkt'o, en kiu la naci'a'j avantaĝ'o'j de la mal'egal'ec'a dis'volv'iĝ'o koncentr'iĝ'as, des pli ke ĝi est'is ‒ relativ'e ‒ mal'pli engaĝ'iĝ'int'a ol ali'a'j (special'e Franci'o) en la financ'ism'ig'o de nov'liberal'a tip'o.*

*  Kp Gérard Duménil kaj Dominique Lévy, La Grand'e Bifurcation. En fin'ir avec le néolibéralisme , La Découverte, 2014.

Sed la hegemoni'a efik'o hav'as ali'a'j'n kaŭz'o'j'n, de la ne'ekzist'o de meĥanism'o'j de kolektiv'a'j diskut'ad'o kaj el'labor'ad'o de “komun'um'a'j” ekonomi'a'j politik'o'j ĝis la stult'ec'o de la defend'a'j si'n'ten'o'j de la ali'a'j reg'ist'ar'o'j (special'e la franc'o'j, kiu'j eĉ ne minut'o'n konsider'as engaĝ'iĝ'i por alternativ'a'j formul'o'j de dis'volv'ad'o de la super'naci'a'j instituci'o'j). Tiu hegemoni'a efik'o al'don'iĝ'as al la dis'ec'o inter “la Eŭrop'o de riĉ'ul'o'j” kaj “la Eŭrop'o de mal'riĉ'ul'o'j”: ĝi est'as nun part'o de la struktur'a'j obstakl'o'j al la eŭrop'a konstru'ad'o. Kaj cert'e ne la zorg'o “re'lanĉ'i Eŭrop'o'n”, regul'e atribu'at'a al la kancelier'in'o Angel'a Merkel, ŝanĝ'os io'n. Ia “german'a demand'o” est'os ankoraŭ por long'a temp'o en Eŭrop'o.

Suveren'ism'o aŭ feder'ism'o, mal'ĝust'a debat'o

TAMEN est'as io paradoks'a en la aktual'a situaci'o el la vid'punkt'o de la ideologi'o kaj de la cel'o'j de la nov'liberal'ism'o. En la moment'o, en kiu skiz'iĝ'as ŝanĝ'iĝ'o'j de la konjunktur'o kaj en kiu la ekonomik'ist'o'j de la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF) al'iĝ'as al la kritik'ant'o'j de la politik'o de mal'abund'o ‒ kiu gener'as recesi'o'n kaj pli'grav'ig'as la ne'pag'kapabl'o'n de la en'ŝuld'iĝ'int'a'j land'o'j ‒, ŝajn'as ke Eŭrop'o kiel ekonomi'a unu'o est'as unu el la region'o'j de la mond'o kun la plej mal'bon'a'j ŝanc'o'j por re'lanĉ'i si'a'n aktiv'ec'o'n. Tiu'n paradoks'o'n cert'e ne ebl'as klar'ig'i simpl'e, sed oni pov'as menci'i kelk'a'j'n ideologi'a'j'n kaŭz'o'j'n.

La unu'a'j de'ven'as el la projekci'o de la ord'o'liberal'a model'o de absolut'a sen'de'pend'ec'o de la centr'a bank'o al la unu'ec'a mon'o kompar'e kun la cel'o'j de la “real'a” ekonomi'a politik'o. Ali'a'j de'ven'as el ia mal'bon'a konscienc'o de la eŭrop'a'j gvid'a'j klas'o'j, kiu'j, post kiam ili pli ol ali'a'j dev'is konced'i al la publik'a'j politik'o'j de kejnza tip'o, percept'as ĉia'n re'lanĉ'o'n de la ekonomi'o per la postul'o kaj per la alt'ig'o de la viv'nivel'o de la popol'a'j klas'o'j kiel mort'ig'a'n danĝer'o'n re'fal'i en la logik'o'j'n de “social'a” kapital'ism'o.

Fin'e mi kred'as ke oni ne dev'as eksklud'i ali'spec'a'n kalkul'o'n, pli tim'ig'a'n, ilustr'it'a'n de la obstin'o per kiu oni daŭr'ig'is la mal'munt'ad'o'n kaj koloni'ig'o'n de la grek'a ekonomi'o sub la pretekst'o de “struktur'reform'o'j”. Ĝi est'as la ide'o ke, kiom ajn negativ'a'j pov'as est'i la rezult'o'j de la mal'abund'o kaj de la monism'o* por la ĝeneral'a prosper'o, ili ja prepar'as la kondiĉ'o'j'n de kresk'ant'a profit'ebl'o almenaŭ por cert'a'j invest'o'j (aŭ cert'a'j kapital'o'j): tiu'j, ĉu “eŭrop'a'j” aŭ ne, kiu'j jam grand'part'e “liber'iĝ'is” el si'a teritori'o kaj pov'as tuj de'lok'i si'a'j'n aktiv'ec'o'j'n de unu lok'o al ali'a. Evident'as ke tiu kalkul'o est'as politik'e praktik'ebl'a nur tiom long'e, kiom la “kre'a detru'ad'o” ne profund'e tuŝ'as la social'a'n teks'aĵ'o'n kaj la kun'ten'iĝ'o'n de la domin'ant'a'j naci'o'j, por kio ne ekzist'as garanti'o.

*  En ekonomik'a senc'o: politik'o kiu rezign'as pri ŝtat'a'j inter'ven'o'j ( ekz -'e impost'o'j, salajr'o'j) kaj lim'ig'as si'n al decid'o'j pri la mon'kvant'o. - vl

Aplik'at'a al Eŭrop'o, la nov'liberal'a projekt'o ne konduk'as al la trans'form'ad'o de ĝi'a cel'o: ĝi tendenc'as al ĝi'a mal'aper'o.

La antaŭ'e dir'it'o jam klar'ig'as, kiel la dimensi'o'j de la kriz'o kun'iĝ'as por konduk'i la eŭrop'a'n konstru'ad'o'n al turn'o'punkt'o kiu en'hav'as la virtual'ec'o'n de nov'a faz'o, sed laŭ orient'iĝ'o'j komplet'e mal'kongru'a'j inter ili. Tamen, nek la kristal'iĝ'o de la konflikt'o nek ĝi'a evolu'o pov'as okaz'i ekster politik'a spac'o de al'front'iĝ'o kaj de reprezent'ad'o. Per klar'a'j vort'o'j: ili de'pend'as de la manier'o laŭ kiu du'obl'a problem'o de legitim'ec'o kaj de demokrati'o est'os solvat'a. Jen la tri'a dimensi'o pri kiu mi vol'as insist'i. Kiel al'ir'i ĝi'n real'ism'e?

Unu'e neces'as el'ir'i el la al'front'iĝ'o inter la “suveren'ism'a” kaj la “feder'ism'a” retor'ik'o, kiu baz'iĝ'as sur kontraŭ'ec'o de situaci'o'j sam'e imag'a'j: unu'flank'e la ide'o de naci'a'j komun'um'o'j iel natur'a'j, al kiu'j daŭr'e ebl'us re'ven'i por fond'i la legitim'ec'o'n de la instituci'o'j pri la esprim'o de la ĝeneral'a vol'o; ali'flank'e la ide'o de virtual'a eŭrop'a demos kun'vok'it'a por konsist'ig'i si'n kaj por esprim'i si'n pro la fakt'o ke ekzist'as reprezent'a struktur'o sur super'naci'a nivel'o.

La unu'a ide'o ne nur abstrakt'as la kondiĉ'o'j'n en kiu'j la naci'a suveren'ec'o “traduk'as” la pov'o'n, por la pli'mult'o de la popol'o, influ'i la decid'o'j'n de la reg'ant'o'j: ĝi fleg'as ankaŭ la fikci'o'n de sen'ŝanĝ'a legitim'ec'o de la naci'ŝtat'o kiel sol'a kadr'o en kiu la civit'an'o'j uz'as si'a'j'n rajt'o'j'n. La du'a, invers'e, sekv'as procedur'a'n koncept'o'n de la legitim'ec'o. Ĝi neniel demand'as si'n, kiu'j politik'a'j procez'o'j efektiv'e don'is al la demokrati'a reprezent'ad'o konstituci'a'n funkci'o'n en la histori'o de la naci'ŝtat'o'j.

Oni dev'as not'i la fakt'o'n, ke la eŭrop'a politik'a sistem'o, kiom ajn mal'koher'a ĝi ŝajn'as, est'as nun jam miks'it'a sistem'o, en kiu ekzist'as plur'a'j nivel'o'j de respond'ec'o kaj de aŭtoritat'ec'o: ĝi est'as mult'e pli federaci'a ol la plej mult'a'j civit'an'o'j percept'as, sed mal'pli demokrati'a ol ĝi pretend'as est'i, ĉar la potenc'divid'o inter la komun'um'a'j kaj la naci'a'j instanc'o'j ebl'ig'as al ĉiu el ili organiz'i si'a'n sen'respond'ec'o'n kaj blok'as la form'ad'o'n de kontraŭ'pov'o'j.

Tiu ĉi sistem'o est'is neniam stabil'a, sed la nun'a kriz'o ankoraŭ mal'stabil'ig'is ĝi'n per tio ke ĝi aper'ig'is en'e de si kvazaŭ suveren'a'n instanc'o'n: la “sen'de'pend'a'n” centr'a'n bank'o'n, kiu situ'as ĉe la ĉarnir'o de la publik'a'j financ'o'j de la ŝtat'o'j kaj de la inter'naci'a financ'merkat'o. Nu, ĝi'a kresk'int'a pov'o re'spegul'as nek la simpl'a'n evolu'o'n de la teknokrati'o nek nur la akapar'o de la privat'a kapital'ism'o. Tem'as pli ĝust'e pri prov'o de “de'supr'a revoluci'o”, en epok'o en kiu la politik'a potenc'o jam ne dis'iĝ'as dis'de la ekonomi'a potenc'o kaj antaŭ ĉio financ'a.* La tut'a demand'o est'as, ĉu ĝi pov'as konduk'i al nov'a reĝim'o de suveren'ec'o, kaj kiu'j'n solv'o'j'n de ŝanĝ'o oni pov'as propon'i.

*  Kp “Uni'o'n européenne : la révolution par en haut?” Libération , Pariz'o, 21-'a de novembr'o 2011.

Pro tio la du'a konfuz'o kiu'n neces'as for'ig'i, koncern'e la rilat'o'j'n inter legitim'ec'o kaj demokrati'o. Se oni ten'as si'n je real'ism'a difin'o, ne ideologi'a, de la legitim'ec'o de la politik'a'j sistem'o'j, oni ne pov'as asert'i ke la sol'a efektiv'a legitim'ec'o est'as tiu kiu'n don'as la demokrati'a'j procedur'o'j: la tut'a histori'o montr'as la mal'o'n. Oni sci'as, ke ĝust'e en la situaci'o'j nom'at'a'j escept'a'j, divers'tip'a'j aŭtoritat'ec'a'j struktur'o'j tendenc'as postul'i kaj akir'i la deleg'ad'o'n de la potenc'o de la loĝ'ant'ar'o'j, kun aŭ sen konstituci'a procedur'o. Kio est'as tamen surpriz'a en la nun'a konjunktur'o, est'as ke la urĝ'o kontraŭ'star'i la spekul'a'j'n atak'o'j'n kontraŭ la unu'ec'a mon'o kaj, rilat'e kun tio, iom regul'ig'i financ'a'n sistem'o'n eskap'int'a el ĉia kontrol'o al'port'is nenia'n nov'a'n legitim'ec'o'n al la Komision'o de Brusel'o. Sekv'e, front'e al la “ekster'ordinar'a'j” iniciat'o'j de la Eŭrop'a Centr'a Bank'o kaj de ĝi'a prezid'ant'o, la reg'ist'ar'o'j aŭ la ŝtat'estr'o'j pov'is prezent'i si'n kvazaŭ nur ili mem en'karn'ig'us la popol'a'n suveren'ec'o'n kaj la rajt'o'n de la popol'o'j dispon'i pri si mem. La demokrati'o est'is ronĝ'it'a ĉe la du flank'o'j sam'temp'e, kaj la politik'a sistem'o en si'a tut'aĵ'o far'is paŝ'o'n sur'voj'e al la “sen'demokrati'ig'o”.

Tiu spert'o trud'as re'ven'o'n al la meĥanism'o'j kaj la histori'a'j kaŭz'o'j kiu'j apog'is la privilegi'o'n de la naci'ŝtat'o'j pri legitim'ec'o de la potenc'o. Por dir'i tio'n per kelk'a'j vort'o'j, part'o de tiu'j kaŭz'o'j ven'as el la sent'a pov'o de la naci'a aŭ naci'ism'a ideologi'o mem, special'e ‒ sed ne nur ‒ en la soci'o'j kiu'j forĝ'is si'a'n kolektiv'a'n konsci'o'n en la rezist'ad'o al si'n'sekv'a'j imperi'ism'o'j kiu'j tendenc'is neni'ig'i ili'a'n ident'ec'o'n kaj esting'i ili'a'n histori'o'n.

Sed, kun temp'a distanc'o, ali'a faktor'o akir'as strategi'a'n signif'o'n, en tio ke ĝi montr'as sam'temp'e kial la form'o naci'o ne posed'as kapabl'o'n de absolut'a legitim'ec'o kaj kial la demokrati'a legitim'ec'o de la naci'ŝtat'o rest'as de'pend'a de la social'a'j kaj ekonomi'a'j kondiĉ'o'j, kaj ne simpl'e de la form'o'j de reprezent'a procedur'o aŭ de la ide'o de la “suveren'ec'o de la popol'o”. Tiu faktor'o ‒ special'e en la land'o'j de okcident'a Eŭrop'o ‒ est'as la fakt'o ke la trans'form'ad'o de la ĝendarm'a ŝtat'o en social'a'n ŝtat'o'n al'pren'is la form'o'n de konsist'iĝ'o de soci'a naci'ŝtat'o, en kiu la konker'o de la social'a'j rajt'o'j dens'e lig'iĝ'is kun period'a re'konstru'ad'o de la naci'a aparten'o (ekzempl'e special'e post la du mond'milit'o'j kaj, en Franci'o, post la koloni'a'j milit'o'j)*. Tio klar'ig'as sam'temp'e kial la amas'o de civit'an'o'j vid'is en la naci'o la sol'a'n kadr'o'n de agnosk'iĝ'o kaj de integr'iĝ'o en la komun'um'o kaj kial tiu civit'a dimensi'o de la naci'ec'o erod'as (aŭ degener'as en “popol'ism'o'n” baz'it'a'n sur eksklud'o de fremd'ul'o'j) kiam la ŝtat'o ek'funkci'as, fakt'e, ne kiel kovr'il'o de la social'a civit'an'ec'o, sed kiel la sen'pov'a spekt'ant'o de si'a kaduk'iĝ'o aŭ kiel la fervor'a instrument'o de si'a mal'munt'ad'o.

*  Kp La Proposition de l’égaliberté. Essais politiques, 1999-2009, Presses universitaires de Franc'e (PUF), Pariz'o, 2010.

La kriz'o de la demokrati'a legitim'ec'o en Eŭrop'o hodiaŭ est'as do sam'temp'e la fakt'o ke la naci'ŝtat'o'j hav'as jam nek la rimed'o'j'n nek la vol'o'n defend'i aŭ re'nov'ig'i la “social'a'n kontrakt'o'n” kaj la fakt'o ke la instanc'o'j de la Eŭrop'a Uni'o hav'as nenia'n inklin'o'n serĉ'i la form'o'j'n kaj en'hav'o'j'n de social'a civit'an'ec'o sur pli alt'a nivel'o ‒ escept'e se iu'n tag'o'n ili est'as dev'ig'at'a'j al tio de ribel'o de la loĝ'ant'ar'o'j, aŭ de la ek'konsci'o pri la politik'a'j kaj moral'a'j danĝer'o'j por Eŭrop'o pro la kun'efik'o'j de diktator'ec'o “de'supr'a” far'e de la financ'merkat'o'j kaj de kontraŭ'politik'a mal'kontent'o nutr'at'a “mal'supr'e” de la provizor'ec'o de la viv'kondiĉ'o'j, la mal'estim'o al la labor'o kaj la for'rab'o de la perspektiv'o'j de est'ont'ec'o.

Sed la pri'skrib'o de tiu sak'strat'o en'hav'as ankaŭ kelk'a'j'n lecion'o'j'n, eĉ tre hazard'a'j, pri la rimed'o'j el'ir'i ĝi'n. Kiom ajn est'as la daŭr'o kaj la amar'o de la mal'traf'it'a'j okaz'o'j, oni pov'as esper'i ke la pesimism'o de la spert'o ne komplet'e neni'ig'as la resurs'o'j'n de la imag'ad'o ‒ kiu'j rezult'as ankaŭ el pli bon'a kompren'o de la fakt'o'j. En'konduk'i demokrati'a'j'n element'o'j'n en la komun'um'a'j'n instituci'o'j'n est'us jam kontraŭ'pez'o al la okaz'ant'a “konservativ'a revoluci'o”.* Sed tio ne liver'as si'a'j'n propr'a'j'n politik'a'j'n kondiĉ'o'j'n. Tiu'j ven'os nur el sam'temp'a ek'puŝ'o de la publik'a'j opini'o'j favor'e al re'turn'o de la eŭrop'a'j prioritat'o'j, kiu'j antaŭ'rang'ig'as la dung'o'n, la en'soci'ig'o'n de la jun'a'j generaci'o'j, la mal'grand'ig'o'n de la mal'egal'ec'o'j kaj la just'a'n divid'o'n de la impost'a'j ŝarĝ'o'j por la financ'a'j profit'o'j. Kaj tiu ek'puŝ'o okaz'os nur se la soci'a'j mov'ad'o'j aŭ la moral'a'j “indign'o'j”, ir'ant'a'j trans la lim'o'j, sufiĉ'e fort'ig'as si'n por star'ig'i dialektik'o'n de potenc'o kaj de opozici'o en la tut'a eŭrop'a soci'o. La “kontraŭ'demokrati'o” dev'as help'i la demokrati'o'n.*

*  Kp Jürgen Habermas, La Constitution de l’Europe , Gallimard, kol. “ NRF Essais ”, 2012.
*  Kp Pierre Rosanvallon, La Contre - Démocratie. La politique à l’âge de la défiance , Seuil, Pariz'o, 2006.
Naci'o'j serĉ'ant'a'j si'a'n perd'it'a'n ident'ec'o'n

TIU ĈI legitim'ec'o de la eŭrop'a konstru'ad'o ne dekret'ebl'as aŭ eĉ invent'ebl'as per jur'a argument'ad'o. Ĝi pov'as rezult'i nur tendenc'e el tio ke Eŭrop'o far'iĝ'as la cel'o kaj la kadr'o de la soci'a'j, ideologi'a'j, pasi'a'j, mal'long'e politik'a'j konflikt'o'j, kiu'j koncern'as ĝi'a'n propr'a'n est'ont'ec'o'n. Paradoks'e, ĝust'e kiam Eŭrop'o est'os kontest'at'a ‒ eĉ per'fort'e ‒ jam ne nom'e de la pas'int'ec'o, kiu'n ĝi for'met'is, sed nom'e de la nun'o, kiu'n ĝi divid'as, kaj nom'e de la est'ont'ec'o, kiu'n ĝi pov'as mal'ferm'i aŭ ferm'i, ĝi far'ig'os daŭr'em'a politik'a konstru'aĵ'o. Eŭrop'o kapabl'a reg'i si'n mem est'as sen'dub'e Eŭrop'o demokrati'a anstataŭ Eŭrop'o oligarĥi'a kaj teknokrat'a. Sed Eŭrop'o demokrati'a ne est'as la esprim'o de demos abstrakt'a: ĝi est'as Eŭrop'o en kiu la popol'a'j lukt'o'j svarm'as kaj bar'as la konfisk'ad'o'n de la decid'pov'o.

Rezist'i al la mal'demokrati'ig'o ne sufiĉ'as pro kristal'ig'i histori'a'n gvid'manier'o'n, sed est'as nepr'a kondiĉ'o por “re'far'i” Eŭrop'o'n.

La kriz'o de la aktual'a Eŭrop'o, volont'e kvalifik'at'a ekzist'o'grav'a ĉar ĝi al'front'ig'as si'a'j'n civit'an'o'j'n al radikal'a'j decid'o'j kaj fin'e al “est'i aŭ ne est'i”, est'is sen'dub'e prepar'it'a de la fakt'o ke ĝi'a'j instituci'o'j kaj ĝi'a'j potenc'o'j est'is sistem'e mal'ekvilibr'ig'it'a'j mal'favor'e al la ebl'ec'o'j de part'o'pren'o de la popol'o'j en ili'a propr'a histori'o. Sed kio rapid'ig'is ĝi'n, est'as la fakt'o ke ĝi intenc'e ek'funkci'is ne kiel spac'o de solidar'ec'o inter si'a'j membr'o'j kaj de iniciat'o kontraŭ la risk'o'j de la tut'mond'ig'o, sed kiel instrument'o de penetr'ad'o de la tut'mond'a konkurenc'o en la eŭrop'a'n spac'o'n, kun mal'permes'o trans'ig'i rimed'o'j'n inter teritori'o'j* kaj mal'favor'ant'e komun'um'a'j'n entrepren'o'j'n, rifuz'ant'e ĉia'n “de'alt'a'n” harmoni'ig'o'n de la rajt'o'j kaj viv'nivel'o'j, far'ant'e ĉiu'n ŝtat'o'n ebl'a pred'ant'o de si'a'j najbar'o'j.

*  De riĉ'a'j al mal'riĉ'a'j region'o'j kiel solidar'a kompens'ad'o. - vl

El tia mem'detru'a spiral'o evident'e ne ebl'as el'ir'i per tio ke oni anstataŭ'ig'as unu konkurenc'o'n per ali'a ‒ ekzempl'e al la konkurenc'o per salajr'o'j, per impost'reĝim'o'j kaj per interez'kvot'o de prunt'o'j substitu'i konkurenc'o'n per devalut'o, kiel propon'as cert'a'j adept'o'j de la re'ven'o al naci'a'j valut'o'j.* Ebl'as el'ir'i el ĝi nur per la invent'o kaj obstin'a propon'ad'o de ali'a Eŭrop'o ol tiu de la bank'ist'o'j, de la teknokrat'o'j kaj de la politik'a'j rent'ul'o'j. Eŭrop'o de konflikt'o inter antitez'a'j soci'model'o'j, kaj ne inter naci'o'j serĉ'ant'a'j si'a'n perd'it'a'n ident'ec'o'n. Eŭrop'o ali'mond'ig'ism'a kapabl'a invent'i por si mem kaj propon'i al la mond'o revoluci'a'j'n dis'volv'o'strategi'o'j'n kaj etend'it'a'j'n form'o'j'n de kolektiv'a part'o'pren'o ‒ sed kapabl'a ankaŭ akcept'i ili'n kaj adapt'i ili'n al si'a propr'a uz'ad'o se hazard'e ili est'as propon'it'a'j ali'i'e. Eŭrop'o de la popol'o'j, tio signif'as de la popol'o kaj de la civit'an'o'j kiu'j konsist'ig'as ĝi'n.

*  Kp ekz -'e Jacques Sapir, Faut -il sortir de l’euro?, Seuil, 2012.

Etienne BALIBAR.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Lukt'o por reg'ad'o en la plej jun'a afrik'a ŝtat'o

En Sud-Sudan'o, dis'fal'as la demokrati'a'j esper'o'j

Kruel'a intern'a milit'o eksplod'is fin'e de 2013 en Sud-Sudan'o, mal'pli ol tri jar'o'j'n post la sen'de'pend'iĝ'o de la land'o. Kontraŭ'star'ig'ant'e la parti'an'o'j'n de la prezid'ant'o Salv'a Kiir al tiu'j de li'a eks'a vic'prezid'ant'o, s - ro Riek Machar, tiu milit'o en'danĝer'ig'as la region'a'n stabil'ec'o'n. Hezit'a batal'ĉes'o est'is anonc'it'a la 23-'a'n de januar'o, dum, ali'flank'e de la land'lim'o, la sudan'a arme'o est'ig'as amas'a'j'n loĝ'ant'ar'a'j'n de'lok'ig'o'j'n.

La 15-'a'n de decembr'o 2013, intens'a paf'ad'o aŭd'iĝ'is en la stab'o de la prezid'ant'a gvardi'o en Ĵubo, ĉef'urb'o de Sud-Sudan'o. Ĝi mark'as la komenc'o'n de intern'a milit'o, kiu, de tiam, ne ĉes'is pli'grav'iĝ'i. Kio okaz'is? Laŭ la prezid'ant'o de la Respublik'o Salv'a Kiir, prov'o de puĉ'o est'is plan'it'a de la eks'a vic'prezid'ant'o Riek Machar, kiu'n li eks'ig'is el ties funkci'o'j la 23-'a'n de juli'o. Laŭ ĉi-last'a — fin'fin'e sav'it'a de si'a'j korp'o'gard'ist'o'j, kiu'j ĉiu'j mort'is-, la paf-inter'ŝanĝ'o'j mal'e rezult'is el manovr'o de la prezid'ant'o por elimin'i ties opozici'o'n.

Tamen, dub'i ne ebl'as. “Ni trov'is neniu'n komenc'o'n de pruv'o pri puĉ'o'prov'o”, deklar'is la 9-'a'n de januar'o 2014 s -in'o Lind'a Thomas - Greenfield, uson'a vic'ministr'o pri Afrik'a'j Afer'o'j. Tio'n konfirm'as tiu asert'o de s - ro Machar : “Mi est'is dev'ig'at'a fuĝ'i sen vest'aĵ'o'j, nokt'e'vest'it'a.” Ek'de tiam, la batal'o'j dis'volv'iĝ'as inter li'a'j sub'ten'ant'o'j kaj la arme'o.

Lud'o de “kat'o kaj mus'o”

Kiel la Respublik'o de Sud-Sudan'o, tiu jun'a ŝtat'o nask'it'a en juli'o 2011 el land'o-dis'iĝ'o sekv'ant'a referendum'o'n, baskul'is? Por tio'n kompren'i, neces'as re'ir'i ĝis la naft'o-inter'konsent'o de la 27-'a de septembr'o 2012 inter Ĥartumo kaj Ĵubo, kaj al la decid'o de s - ro Kiir far'iĝ'i kandidat'o al si'a propr'a posten'o en 2015. Li'a'j ok jar'o'j da prezid'ec'o* tut'e ne est'is sukces'o: etn'a'j per'fort'o'j, oft'a'j popol'ribel'o'j, ne'efik'a administraci'o, mank'o de ekonomi'a evolu'ad'o kaj masiv'a korupt'ad'o — ĝis tiom'a grad'o, ke, en fam'a mal'ferm'a leter'o, la prezid'ant'o sever'e admon'is si'a'j'n propr'a'j'n ministr'o'j'n: “Re'don'u la 4 miliard'o'j'n da dolar'o'j, kiu'j'n vi ŝtel'is, ĉar ni bezon'as ili'n por la evolu'ad'o.”

*  Li jam gvid'is la provizor'a'n reg'ist'ar'o'n de 2005 ĝis 2011.

Uson'o, “bapt'o'patr'o” de la nov'a ŝtat'o, si'n montr'as tro indulg'a al ĝi. Ja ver'a diplomati'a “mafi'o”, favor'a al la Sudan'a Popol-liber'iĝ'a Mov'ad'o (Sud'a'n Peoples Liberation Movement SPLM), la ribel'a organiz'aĵ'o opon'ant'a al Ĥartumo, kiu ek'reg'is en Ĵubo ek'de la sen'de'pend'iĝ'o, cert'ig'is al ĝi la favor'o'n de la Obama -administraci'o kaj mal'permes'is ĉiu'n kritik'o'n kontraŭ la kar'a protekt'at'o de Vaŝington'o.

Ĥartumo sukces'is profit'i el la situaci'o. La prezid'ant'o Omar Al- Bachir, konsci'a ke li posed'as la ŝlos'il'o'n de la re'elekt'o de si'a sud'a sam'rang'ul'o, komenc'is lert'a'n ĉantaĝ'a'n politik'o'n. Kun kiu'j cel'o'j? Unu'e, strangol'i la nord'a'n geril'o'n konduk'at'a'n de la Sudan'a Revoluci'a Front'o (Sud'a'n Revolutionary Front SRF), tegment'a organiz'aĵ'o ar'ig'ant'a ĉiu'j'n mov'ad'o'j'n lukt'ant'a'j'n kontraŭ li'a reĝim'o. La SRF batal'as de la aŭtun'o 2011, apog'ant'e si'n sur la islam'a'j nigr'ul'a'j etn'o'j, kies fidel'ec'o al la arab'o'j long'e daŭr'is sur'baz'e de religi'a komun'ec'o. Sed tiu lojal'ec'o dis'er'iĝ'is dum la milit'a'j jar'o'j (1983 ĝis 2002) kaj fin'e mal'aper'is.

Long'temp'e uz'at'a'j kontraŭ la krist'an'o'j, la islam'a'j nigr'ul'o'j fin'fin'e ek'konsci'is pri si'a fremd'iĝ'o, tiom soci'a kiom ekonomi'a, kaj ŝanĝ'is si'a'n tend'ar'o'n. La kriz'o en Darfuro, en 2003* mark'is la unu'a'n etap'o'n de ili'a engaĝ'iĝ'o; paradoks'e, la sen'de'pend'iĝ'o de la krist'an'a Sud'o, en 2011, mark'is la du'a'n, ankoraŭ pli decid'far'a'n. De nun la islam'ist'a reg'ist'ar'o de Ĥartumo sci'as, ke ĝi engaĝ'iĝ'is en batal'o por si'a plu'viv'o. Kaj, front'e al islam'an'o'j, li ne plu pov'as uz'i religi'a'n argument'o'n. Ĝi do logik'e uz'as ras'ism'o'n kaj sving'ig'as la minac'o'n, kiu'n konsist'ig'as laŭ li la “sklav'o'j” (al abid), termin'o ankoraŭ oft'e uz'at'a en la arab'a Sudan'o por parol'i pri la nigr'ul'o'j...

*  Vd. “ Darfour, la chronique d ’un “ génocide ambigu””, Le Monde diplomatique, mart'o 2007.

Unu'a'j postul'o'j de la prezid'ant'o Al- Bachir est'as: la aplik'ad'o de la naft'o-inter'konsent'o de septembr'o 2012 kaj la fin'o de la sub'ten'o de s - ro Kiir al la SRF. Sed li vol'is eĉ pli. La ekonomi'a situaci'o de Ĥartumo est'ant'a sen'esper'a, li postul'is, ke Ĵubo for'las'u la sufiĉ'e favor'a'j'n kondiĉ'o'j'n de la inter'konsent'o (10, 25 dolar'o'j por unu naft'o'barel'o, kiel transit'prez'o tra la ole'o'dukt'o'j de la Nord'o), kaj komenc'u tuj pag'i la plan'at'a'j'n 3 miliard'o'j'n da “kompens'a'j pag'o'j”, kies pag'kalendar'o ne est'is difin'it'a.

Por tio, neces'is antaŭ'e'n paŝ'i al pli da ek'reg'o de la Sud'o far'e de la Nord'o. S - ro Al- Bachir do prem'is al s - ro Kiir, inter'romp'ant'e la petrol'eksport'o'j'n, kaj part'e re'star'ig'ant'e ili'n post'e — kvazaŭ lud'o de kat'o kun mus'o. En juli'o 2013, kompren'int'e la plan'o'n de Ĥartumo, s - ro Kiir demisi'ig'as si'a'n kabinet'o'n, mal'dung'as la vic'prezid'ant'o'n Machar kaj, dek tag'o'j'n post'e, form'as nov'a'n reg'ist'ar'a'n team'o'n konsist'ant'a'n el hom'o'j fid'at'a'j de Ĥartumo ( s -roj Riak Gok, Telar Ring Deng, Abdallah Deng Nhial). De tiam, petrol'o de'nov'e al'flu'as kaj mon'o en'ir'as. En novembr'o 2013, la prezid'ant'o Al- Bachir ir'as al Ĵubo por anonc'i al si'a sam'rang'ul'o, ke ven'is la moment'o pag'i la “kompens'a'j'n sum'o'j'n”. La al'pag'o tuj komenc'u, kaj daŭr'ig'u iom post iom, tra kresk'o de la transit-pag'o'j. S - ro Kiir sub'met'iĝ'as, sed la transit'pag'o'j tuj kresk'eg'as*. La prezid'ant'o Al- Bachir plen'e gajn'is. Ĵubo est'as nun reg'at'a de profit'em'a etn'a team'o de intrig'ant'o'j, kiu en'hav'as, krom nukle'o de dinkaoj el grup'o'j Rek kaj Agar*, ali'a'j'n etn'an'o'j'n, rekompenc'it'a'j'n pro si'a komplez'o.

*  La sum'o de tiu'j transit'pag'o'j est'as ŝtat'a sekret'o. Laŭ'dir'e, ĉirkaŭ 30 dolar'o'j por unu barel'o.
*  La dinka -etn'o, pli'mult'a en Sud-Sudan'o (mank'e de fid'ind'a popol'nombr'ad'o, oni taks'as ĝi'n je 40% de la loĝ'ant'ar'o) est'as “trib'o” tiom vast'a, ke ĝi est'as divid'it'a en “grup'o'j”, kiu'j oft'e kondut'as kvazaŭ aŭtonom'a'j ent'o'j. Simil'e est'as pri la nuer -etn'o, la du'a plej grav'a en la land'o.

La operaci'o organiz'it'a de Ĥartumo kontribu'as sufok'i la demokrati'o'n en la Sud'o. Ja, la sud-sudan'a ŝtat'o ne est'as ver'a ŝtat'o. Ĝi est'as nur la projekci'o de la eg'e centraliz'it'a'j struktur'o'j de aŭtoritat'em'a geril'o-mov'ad'o, kun arme'o konsist'ant'a el etn'a'j regiment'o'j mal'bon'e unu'iĝ'int'a'j, de'ven'ant'a'j el la divers'region'a'j batal'ant'a'j grup'o'j de la 1983-2002-'a'j jar'o'j. Ĉi tiu origin'a fragment'iĝ'o intens'iĝ'is kun la iom-post-iom'a “integr'ad'o” de la milic'o'j, kiu'j batal'is por Ĥartumo dum la milit'o kaj kiu'j est'is apud'met'it'a'j, regiment'o'n apud regiment'o, sen zorg'o pri homogen'ig'o.

La demand'o est'as ne nur: kiu gajn'os la prezid'ant'a'n elekt'o'n, sed ankaŭ kaj precip'e pri kiel okaz'os la balot'o. Ĉu vid'iĝ'os grand'a kvalit'o'ŝanĝ'o, ebl'ig'ant'a pas'i de intrig'ant'ar'o-reĝim'o al jur'o'ŝtat'o? Antaŭ la event'o'j de decembr'o 2013, oni pov'is esper'i reform'ism'a'n mov'ad'o'n kaj lukt'o'n por demokrati'o. Tiu scen'ar'o ŝajn'as nun ne ver'ŝajn'a.

Fend'o'j de la etn'a'j dis'divid'o'j

Oni tro facil'e konsider'as, ke la brutal'ec'o de la nun'a kriz'o de'ven'as de etn'a konflikt'o. Sed tem'as precip'e pri la dis'er'iĝ'o de aŭtoritat'em'a reĝim'o, kiu hezit'as inter voj'o'j de demokrati'a modern'iĝ'o kaj klient'ar'ism'a rigid'iĝ'o. Kvankam la ag'ant'o'j, kiel oft'e en Afrik'o, ident'iĝ'as kun etn'o'j, la ŝlos'il'o de la event'o'j trov'iĝ'as ali'lok'e: en la mult'e pli vast'a mov'ad'o, kiu konduk'is part'o'n de la sen'de'pend'ist'a elit'o de la SPLM revizi'i si'a'n pozici'o'n, ĉar ĝi'a'j interes'o'j est'is minac'at'a'j. En la embri'ec'a politik'a viv'o de Sud-sudan'o, la ĉef'a'j debat'o'j ne okaz'as en la parlament'o, sed en'e de tiu mov'ad'o, kiu konserv'is la vertikal'a'j'n struktur'o'j'n hered'it'a'j'n el si'a lenin'ism'a pas'int'ec'o. La Naci'a Liber'iĝ'o-Konsili'o ( NLK) ja konsist'ig'as kvazaŭ “Parlament'o'n de la parti'o”, kies esprim'iĝ'o'n, sur'voj'a'n al demokrati'iĝ'o, s - ro Kiir prov'as lim'ig'i.

Por li, sam'e kiel por li'a'j parti'an'o'j, demokrati'a ŝanĝ'iĝ'o pov'as modif'i valor'a'j'n akir'it'a'j'n pozici'o'j'n. La 15-'a'n de decembr'o, la form'iĝ'ant'a opozici'o prepar'iĝ'is por okaz'ig'i grand'a'n unu'ig'a'n manifestaci'o'n por postul'i kun'ven'o'n de la NLK. La dinka -batalion'o de la prezid'ant'a gvardi'o tiam prov'is sen'arm'ig'i nuer -batalion'o'n — s - ro Kiir est'as dinkao kaj s - ro Machar est'as nuero — dum ali'a'j soldat'o'j arest'is la dek unu “reform'ist'a'j'n” politik'ist'o'j'n taks'at'a'j'n plej danĝer'a'j. S - ro Machar sukces'is fuĝ'i: la nuer -grup'o'j de la arme'o ribel'ad'is kaj intern'a milit'o komenc'iĝ'is, kun si'a horor'aĵ'o'j. La hipotez'o de puĉ'o organiz'it'a de s - ro Machar est'as mal'ver'ŝajn'a, sed la kompar'o kun la puĉ'o de la 18 brumaire * ŝajn'as ja kongru'a: ambici'a prezid'ant'o ( s - ro Kiir) prov'as pli'fort'ig'i si'a'n pov'o'n front'e al la demokrati'a defi'o lanĉ'it'a de la propr'a parti'o.

*  La “18 brumaire ” de la ok'a jar'o (9'a de novembr'o 1799), Napoleon'o Bonapart'o renvers'is la “Direktor'ar'o'n” per puĉ'o kaj far'iĝ'is la unu'a konsul'o.

La etn'a faktor'o lud'as rol'o'n en tiu politik'a kadr'o: la nuer -soldat'o'j spontan'e ribel'is por defend'i si'a'n pro'batal'ant'o'n, la eks'a'n vic'prezid'ant'o'n. En Ĵubo, la dinka -soldat'o'j tuj komenc'is murd'ad'i, cel'ant'e preskaŭ ekskluziv'e nuer -an'o'j'n, ĉu civil'ul'o'j'n, ĉu soldat'o'j'n. Sed la fend'o'j de tiu dis'divid'o abund'as. La vidv'in'o de la alt'gvid'ant'o de la sen'de'pend'iĝ'a mov'ad'o, s -in'o Rebecca Garang, kvankam dinkao, si'n pozici'is en la reform'ist'a tend'ar'o, kaj ŝi'a plej aĝ'a fil'o part'o'pren'as en la delegaci'o de la nuero Machar. La dek unu reform'ist'a'j politik'ist'o'j arest'it'a'j aparten'as al kvin etn'o'j, kaj inter ili trov'iĝ'as du dinkaoj. En la Nord'o, en la batal'o'j ĉirkaŭ la petrol'a urb'o Bentiu, est'as nueroj, al'iĝ'int'a'j al s - ro Kiir, kiu'j al'front'as ali'a'j'n nuerojn fidel'a'j'n al s - ro Machar. Ĉie en Equatoria, region'o nek nuera nek dinkaa, la mal'grand'a'j trib'o'j (Madi'o'j, Bari'o'j, Lotukoj, Toposaoj) elekt'as si'a'n tend'ar'o'n, ĝeneral'e tiu'n de s - ro Machar kaj de la reform'ist'o'j.

Nenie konstat'iĝ'as determin'ism'o, kiu postul'us, ke ĉiu blind'e sekv'u si'a'n trib'a'n prefer'o'n. La konsekvenc'o de tiu'j elekt'o'j oft'e est'as viv'o aŭ mort'o. Ĉar per'fort'o est'as grand'eg'a, kaj ĝi intens'iĝ'as des pli rapid'e, ke la mediaci'ant'o'j — la membr'o'land'o'j de la inter'reg'ist'ar'a Aŭtoritat'o por dis'volv'iĝ'o ( Intergovernmental Authority 'o'n Development, IG'AD)* — est'as divid'it'a'j, eĉ kvazaŭ lukt'ant'a'j unu kontraŭ la ali'a'j. Etiopi'o streb'eg'as rest'i neŭtral'a en konflikt'o, kiu,en mez'a temp'lim'o, minac'as ĝi'a'n sekur'ec'o'n. Kenj'o, komenc'e tent'at'a sub'ten'i s - ron Kiir, re'tir'iĝ'is. Kaj Ugand'o eĉ pli mal'bon'e ag'is: en la nom'o de la sub'ten'o al la “elekt'it'a reg'ist'ar'o” de Ĵubo, la prezid'ant'o Yoweri Museveni bomb'ad'is la ribel'int'a'j'n region'o'j'n, kaj trov'iĝ'is mez'e de januar'o 2014 engaĝ'it'a en pez'a arme'a operaci'o en la direkt'o de Bor, tiel far'iĝ'ant'e juĝ'ist'o kaj parti'o.

*  Kre'it'a en 1996, la IG'AD ar'ig'as ses land'o'j'n: Ĝibuti'o, Etiopi'o, Kenj'o, Ugand'o, Somali'o kaj Sudan'o.

Preter la princip'o-deklar'o'j, la pli'vast'ig'it'a “inter'naci'a komun'um'o” (Uson'o, Eŭrop'a Uni'o, Ĉin'uj'o) rest'is strang'e silent'a, kvazaŭ tiu subit'a kriz'o, frap'ant'a la plej jun'a'n land'o'n de la kontinent'o, tut'mond'e pri'fest'it'a'n antaŭ tri jar'o'j, las'as ĝi'n sen'voĉ'a. Ĉin'uj'o, ĉef'a klient'o de la sudan'a petrol'o, ŝajn'as pret'a atend'i el'ir'o'n de la kriz'o, kiu'n ĝi mal'facil'e anticip'as. Uson'o est'as ĝen'at'a de si'a ne'rekt'a respond'ec'o. Ĝi toler'is per'fort'a'n de'voj'iĝ'o'n kontraŭ'demokrati'a'n kaj ĝi pent'as pro tio, sen tamen akcept'i, ke ĝi'a'j kontest'ant'o'j decid'is arm'it'a'n lukt'o'n.

Kie'n ni ir'as? Se la per'fort'o, pli'intens'ig'it'a per la implik'iĝ'o de Ugand'o, ne rapid'e ĉes'os, la land'o risk'as en'profund'iĝ'i en spiral'o'n, kie trib'ism'o, moment'e du'o'n-rang'ig'it'a de la lukt'o por demokrati'ig'o, re'ven'os sur la scen'ej'o'n. Real'a danĝer'o est'us tiam, por land'o tiom sub-instituci'ig'it'a, tiu de plen'a dis'er'iĝ'o. Kaj tiu de region'a katastrof'o, ĉar, de la Centrafrik'a Respublik'o ĝis Somali'o sufer'ant'a intern'a'n milit'o'n, de Sudan'o ĉe la rand'o de ekonomi'a dis'fal'o ĝis la eritre'a diktatur'o, la tut'a sub'region'o en'profund'iĝ'us en grand'a'n kriz'o'n, kies viktim'o pov'us far'iĝ'i, iom post'e, Etiopi'o.

Gérard PRUNIER


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

La Imperi'o de Vide'o'lud'o'j

Por gajn'i poent'o'j'n, leg'u ĉi tiu'n artikol'o'n

Ili'a grav'ec'o est'as de'long'e sub'taks'it'a. Pro la dis'iĝ'o inter plen'kresk'ul'o'j kaj la ge'jun'ul'o'j, kiu'j lud'as vide'o'lud'o'j'n, oni ili'n rigard'is kiel krud'a'n distr'aĵ'o'n. Hodiaŭ, tamen, plen'kresk'ul'a'j am'ant'o'j de Pac-Man divid'as komun'a'n kultur'o'n kun si'a'j infan'o'j. Kun si'a sen'precedenc'a komput'iv'o, lud'konzol'o'j propon'as fantazi'aĵ'o'j'n, grafik'aĵ'o'j'n kaj scen'o'j'n kompar'ebl'a'j'n al tiu'j de film'o'j, kun la jen'a diferenc'o: la lud'ant'o est'as aktor'o.

Ĉiu'jar'e, je la 30-'a de april'o, Amsterdam'o okaz'ig'as la Fest'o'n de la Reĝ'in'o, grand'eg'a pul'bazar'o dum kiu vir'o'j ĝen'e kutim'as urin'i en la strat'o. La polic'o prov'e mon'pun'is la kulp'ul'o'j'n sed ŝajn'e nenio pov'is ĉes'ig'i ĉi tiu'n tradici'o'n ĝis kiam la akv'o'proviz'ant'o Waternet el'pens'is sen'precedenc'a'n rimed'o'n: instal'i sur la strat'o urin'ej'o'j'n konekt'it'a'j'n al elektron'ik'a'j ekran'o'j. Pis'ant'e, la ĉas'ant'o'j de prez'ind'aĵ'o'j pov'is vid'i la bild'o'n de si'a'j avatar'o'j lig'it'a'n al poent'ar'o. Je la fin'o de la tag'o, oni re'pag'is al la gajn'int'o de la konkurs'o “Grand'a Pis'ad'o” la kost'o'n de li'a pas'int'monat'a akv'o'faktur'o. Ekran'o, punkt'o'j, rang'o'tabel'o, premi'o: ĉi tiu'j element'o'j de'prunt'it'a'j de vide'o'lud'ad'o mult'e redukt'is ofensiv'a'j'n odor'o'j'n.

Lud'o'j ne nur est'as flank'okup'o. (...) Ili est'as ver'a solv'o de problem'o'j kaj ver'a font'o de feliĉ'o*” argument'as la soci'olog'o Jan'e McGonigal, la ĉef'a guru'in'o de ‘lud'ig'ad'o’*. Ŝi kred'as ke, se oni instig'as al individu'o'j adopt'i dezir'ind'a'n kondut'o'n inter'ŝanĝ'e por simbol'a aŭ material'a rekompenc'o en kun'tekst'o de lud'o'j, oni ebl'e pov'us “re'invent'i ĉio'n, de la ŝtat'o, san'zorg'o kaj eduk'ad'o ĝis tradici'a'j amas'komunik'il'o'j, merkat'um'ad'o kaj entrepren'em'o.” Lud'o'j eĉ pov'us “est'ig'i mond'a'n pac'o'n.”

*  Jan'e McGonigal, Reality 'Is Brok'e'n: Why Games Make 'Us Better and How They Can Change the World, Penguin Books, Novjork'o, 2011.
*  ’ ludification ’ ( FR), ‘ gamification ’ (EN), ‘lud'ig'ad'o’ laŭ GramTrans : la aplik'o de la teknik'o'j kaj psikologi'o de vide'o'lud'o'j por influ'i kondut'o'j'n en la real'a mond'o - ml

Ĉi tia'j ŝajn'e fantazi'a'j asert'o'j est'as serioz'e taks'at'a'j de kresk'ant'a nombr'o de komerc'a'j entrepren'o'j, ŝtat'a'j departement'o'j kaj magistrat'o'j, kiu'j vol'as util'ig'i efik'a'j'n metod'o'j'n por direkt'i si'a'j'n klient'o'j'n al bon'a'j kondut'o'j. Lud'ig'ad'o baz'iĝ'as sur la mult'e debat'it'a teori'o de “instrument'a kondiĉ'ad'o”, lern'metod'o dis'kon'ig'it'a de Burrhus Frederic Skinner (1904-1990)* kiu unu'e ĝi'n test'is per ronĝ'ul'o'j: la teori'o asert'as ke ag'o'j pov'as est'i influ'at'a'j de “ekster'a'j motiv'o'j” negativ'a'j (sub'prem'o, tim'o pri pun'o) kaj pozitiv'a'j (la serĉ'o por plezur'o, la al'log'o de rekompenc'o). La elektron'ik'a'j urin'ej'o'j de Amsterdam'o aparten'as al la du'a kategori'o.

*  Burrhus Frederic Skinner, The Behavior of Organisms, D. Appleton - Century Company, Novjork'o - London'o, 1938.

Kvankam hazard'lud'o'j por bon'far'a'j cel'o'j vigl'ig'as kermes'o'j'n jam de jar'cent'o'j, la hodiaŭ'a mov'ad'o de lud'ig'ad'o de'ven'as de la konjunkci'o de tri element'o'j: la dis'mult'iĝ'o de propr'a'j ekran'o'j, la ek'grand'eg'iĝ'o de la kapacit'o konserv'i kaj trakt'i datum'o'j'n, kaj la influ'o de ideologi'o kiu asert'as ke hom'o'j simil'as maŝin'o'j'n: ili kalkul'as si'a'j'n interes'o'j'n kaj atent'as nur tio'n, kio ŝajn'as al ili amuz'a aŭ profit'a. “Fervor'ul'o'j de lud'ig'ad'o mal'oft'e emfaz'as ĉi tiu'n paralel'o'n, sed la manier'o laŭ kiu lud'princip'o'j koloni'is ni'a'j'n viv'o'j'n proksim'e reflekt'as la dis'vast'iĝ'o'n de la logik'o de la merkat'o al ni'a'j soci'a'j, kultur'a'j kaj politik'a'j instituci'o'j” rimark'as la analiz'ist'o pri nov'a'j teknologi'o'j Evgeny Morozov. “Uz'i lud'o'j'n por persvad'i hom'o'j'n pren'i si'a'n medikament'o'n, ĉes'i fum'i aŭ frekvent'i lern'ej'o'n est'as esenc'e sam'e kiel pag'i ili'n por tio'n far'i”*.

*  Evgeny Morozov, To Sav'e Everything, Click Her'e: Technology, Solutionism and the Urge to Fix Problems That Don’ t Exist, Penguin Books, London'o, 2013.

La ide'o ŝanĝ'i la mond'o'n per vide'o'lud'o'j, tamen, est'as uz'it'a de sen'de'pend'a'j program'ist'o'j kiu'j vol'as util'ig'i komput'il'o'j'n por relief'ig'i soci'a'j'n dinamik'o'j'n kaj pli'ig'i politik'a'n konsci'o'n. Ekzempl'e, la Mcdonalds Videogame * rol'ig'as la lud'ant'o'n kiel administr'ant'o'n de la sam'nom'a kompani'o por kompren'ig'i la funkci'o'j'n de la industri'o de rapid'manĝ'o'j, de prem'grup'a ag'ad'o ĉe la uson'a Kongres'o ĝis korupt'o en la land'o'j de la Sud'o. Antiwargame , kre'it'a de la art'ist'o Josh 'O'n, las'as ke la lud'ant'o far'iĝ'u prezid'ant'o de Uson'o okup'at'a pri la milit'o kontraŭ teror'ism'o, kaj rivel'as la koluzi'o'n inter ekonomi'a'j, milit'ist'a'j kaj amas'komunik'il'a'j interes'o'j.

*  La McDonalds Videogame, en'ret'a lud'o kre'it'a de la ital'a firma'o La Molleindustria, est'as parodi'o de la komerc'a'j praktik'o'j de la tut'mond'a entrepren'o McDonalds - ml

Ĉi tia'j “persvad'a'j lud'o'j”, kiel ili'n nom'is soci'olog'o Ia'n Bogost *, hav'as mal'mult'o'n komun'a'n kun la vide'o'lud'a'j instig'o'j de hodiaŭ, ĉar lud'ig'ad'o rekompenc'as bon'a'j'n praktik'o'j'n (park'um'u en konven'a lok'o, manĝ'u ekvilibr'a'n diet'o'n) kaj tial influ'as efik'o'j'n, ne kaŭz'o'j'n. Kiam Nissan al'juĝ'as poent'o'j'n al la konduk'ant'o de si'a last'a elektr'a aŭt'o pro evit'o de ne'neces'a akcel'o - la poent'ar'o montr'iĝ'as sur la instrument'panel'o kun'e kun tiu'j de ali'a'j aŭt'ist'o'j apud'a'j* - la japan'a fabrik'ist'o instig'as al la akir'o de refleks'o, kaj ne de kompren'o pri kial grav'as energi'ŝpar'ad'o. La virtual'a medal'o al'juĝ'it'a al la plej ŝpar'em'a aŭt'ist'o egal'e pov'us est'i al'juĝ'it'a al bon'e trejn'it'a pavian'o.

*  Ia'n Bogost, Persuasive Games : The Expressive Power of Videogames, The MIT Press, Kembriĝ'o (Masaĉusec'o), 2010.
*  Rachael King, ‘ The games companies play ’, Bloomberg Businessweek , Novjork'o, la 5'a de april'o 2011.

Sistem'o de poent'o'j, kun tuj'a ĝis'dat'ig'o per inteligent'a poŝ'telefon'o kaj la al'log'o de simpl'ec'o, facil'ig'as kompar'o'j'n kaj konkur'ad'o'n kun ali'a'j “lud'ant'o'j”. Ĝi ankaŭ ebl'ig'as sen'lim'a'n vari'ad'o'n. En si'a raport'o de mart'o 2013, la konsult'o'firma'o Deloitte sugest'is ke, por redukt'i la super'plen'iĝ'o'n de prizon'o'j, oni instig'u al kondiĉ'e liber'ig'it'a'j prizon'ul'o'j plen'um'i si'a'j'n dev'o'j'n per aplik'aĵ'o en inteligent'a'j telefon'o'j kiu al'juĝ'os al ili poent'o'j'n (konvert'ebl'a'j'n en mal'long'ig'o'n de la kondamn'o) ĉiam, kiam ili ven'as akurat'e por rendevu'o kun si'a kontrol'ist'o, kaj kiu de'kalkul'os poent'o'j'n se ili for'ir'as de si'a asign'it'a loĝ'lok'o*.

*  Evgeny Morozov, ‘ Imprisoned by innovation ’, The New York Times , la 23'a de mart'o 2013.

Metod'o por ne'rimark'it'e influ'i la kondut'o'n de individu'o'j nepr'e baldaŭ kapt'os la atent'o'n de la komerc'a mond'o*. Komerc'a'j entrepren'o'j rapid'e ek'konsci'is ke ili pov'us util'ig'i la vide'o'lud'a'n mond'o'n por varb'i kaj trejn'i si'a'j'n dung'it'o'j'n, pli'ig'i produkt'iv'o'n, pli'fort'ig'i la lojal'ec'o'n de klient'o'j kaj reklam'i si'a'j'n produkt'o'j'n. Gartner , uson'a firma'o de esplor'o'j pri inform'a teknologi'o, antaŭ'vid'as ke, ĝis 2015, 70% el la du mil plej grand'a'j firma'o'j de la mond'o uz'os lud'o'teknologi'o'j'n. En Uson'o, la merkat'o por lud'ig'ad'o, kiu valor'is USD 100 milion'o'j'n en 2010, dev'us ating'i USD 1,6 miliard'o'j'n en 2015*.

*  Vid'u Laura Raim, ‘Pir'e que l’autre, la nouvelle scienc'e économique ’, Le Monde diplomatique, juli'o 2013.
*  Gabe Zichermann, ‘ Gamification 'is her'e to stay ’, The Atlant'ic, Vaŝington'o, la 29'a de aŭgust'o 2011.

La novjork'a firma'o Next Jump , special'ist'o pri la dizajnado de rekompenc'a'j sistem'o'j en la form'o de vide'o'lud'o'j, hav'as inter si'a'j klient'o'j Bank of America , JPMorgan Chase kaj AT& amp ; T . “Ni trov'iĝ'as mez'e de vet'arm'ad'o por amuz'ad'o” ĝoj'eg'e dir'as Gabe Zicherman, la organiz'int'o de la unu'a Pint'o'kun'ven'o de Lud'ig'ad'o en januar'o 2011. En Honkong'o, Kokakola'o jam ne est'as kontent'a pri reklam'o'j kiu'j'n la televid'spekt'ant'o pasiv'e sorb'as. La aplik'aĵ'o “ Chok! Chok! Chok!” invit'as al la uz'ant'o'j ŝancel'i si'a'j'n inteligent'a'j'n telefon'o'j'n kiam reklam'o pri la ŝaŭm'akv'o aper'as televid'e; la plej vigl'a'j ŝancel'ant'o'j ricev'as rabat'kupon'o'j'n. Je la tag'o de si'a lanĉ'o, la aplik'aĵ'o ating'is la supr'a'n lok'o'n ĉe la honkong'a butik'o de Apple.

Dum ĝi help'as akcel'i vend'o'j'n, lud'ig'ad'o ankaŭ est'as potenc'a il'o de la administr'ad'o de dung'it'o'j kiu kovr'as per distr'a vernis'o la tradici'a'j'n strategi'o'j'n por instig'i al dung'it'o'j reciprok'e konkur'i. La Language Quality Gam'e de Mikrosoft'o rang'ig'as kaj rekompenc'as dung'it'o'j'n kiu'j rimark'as mis'funkci'o'j'n en la operaci'um'o Windows. Inspir'it'e de praktik'o'j en telefon'a'j inform'ej'o'j, uson'a'j restoraci'o'j uz'as aplik'aĵ'o'n kre'it'a'n de Boston Objective Logistics por konserv'i registr'o'n pri si'a'j kelner'o'j. Tiu'j, kun la plej bon'a'j rezult'o'j - laŭ la nombr'o de serv'it'a'j manĝ'o'j, ricev'it'a'j gratifik'o'j ktp. - gajn'as “poent'o'j'n de karm'o” kaj la ŝanc'o'n serv'i al la plej alt-el'spez'a'j tabl'o'j.

Sed kiel est'as amuz'e romp'i rekord'o'j'n pri far'it'a'j telefon'vok'o'j aŭ garn'it'a'j tabl'o'j? Ĉi tiu form'o de cifer'ec'a staĥanov'ism'o, re'bel'ig'it'a per la bril'a'j kolor'o'j de Silic'o'n Valley, ne'rezist'ebl'e re'memor'ig'as pri la konkur'o'j de produkt'iv'o organiz'it'a'j inter labor'ist'o'j en eks-Sovet'uni'o. Ĝi trans'form'as la du'a'rang'a'j'n er'o'j'n de vide'o'lud'ad'o (poent'o'j, nivel'o'j, rang'o'tabel'o, medal'o'j) en la ĉef'a'n al'log'aĵ'o'n: la lud'o mem est'as mal'mult'e interes'a. Komerc'a'j entrepren'o'j ne elekt'is ebl'ig'i, ke dung'it'o'j pov'u produkt'i util'a'j'n var'o'j'n kaj serv'o'j'n en bon'a'j labor'kondiĉ'o'j kaj kontraŭ bon'a'j salajr'o'j por tiel far'i labor'o'n al'log'a, sed invent'as ekster'a'j'n stimul'o'j'n kiu'j instig'as al part'o'pren'o en labor'o kiu est'as fremd'ig'a, stres'ig'a kaj oft'e mal'alt'e salajr'at'a. Est'as la rekompenc'o kiu instig'as, ne la ĝu'o de la lud'o. Laŭ Ia'n Bogost, ĉi tiu'j est'as “fi'form'o'j de lud'o'j” kiu'j'n li nom'as “ exploitationware ” (ekspluat'il'o'j)*.

*  Ia'n Bogost, ‘ Gamification 'is bullshit ’, la 8'a de aŭgust'o 2011, www. bogost. com

Ĉe Target , la du'e plej grand'a ĉen'o da rabat'vend'ej'o'j en Uson'o, lud'o trud'at'a al butik'kas'ist'o'j puŝ'is la vide'o'lud'a'n tromp'o'n ĝis ĝi'a kulmin'o*. Kiam dung'it'o'j skan'as var'o'n, sign'o aper'as sur ili'a ekran'o: verd'a, kiam ili labor'as sufiĉ'e rapid'e, ruĝ'a se ili est'as tro mal'rapid'a'j. Poent'ar'o super 82% merit'as gratul'o'n de la ĉef'o; pli mal'alt'a poent'ar'o risk'as degrad'o'n aŭ mal'dung'o'n. Lud'o en kiu oni pov'as mal'gajn'i, sed neniam gajn'i.

*  Gabe Zichermann kaj Joselin Linder, ‘ The Gamification Re'volut'i'o'n. How Leaders Leverage Gam'e Mechanics to Crush the Competition ’, McGraw - Hill, Novjork'o, 2013.

Benoît BRÉVILLE kaj Pierre RIMBERT


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Klimat'a'j katastrof'o'j bors'e not'at'a'j

Kiam la financ'o interes'iĝ'as pri la natur'o

Sek'ec'o'j, uragan'o'j, inund'o'j: en ĉiu'j part'o'j de la mond'o klimat'a'j katastrof'o'j al'port'as hom'a'j'n dram'o'j'n kaj impres'a'j'n bild'o'j'n. Kaj ili met'as sobr'a'n demand'o'n: kiu pag'os la sekv'o'j'n? La asekur'o'j, kiam ili dev'us perd'i tro, ig'as pag'i la ŝtat'o'j'n. Sed tiu'j, sufok'iĝ'ant'a'j sub la ŝuld'o, pen'as pag'i. Ili do turn'as si'n al la financ'merkat'o'j, al ties glaci'a'j kalkul'o'j kaj spekul'a'j produkt'o'j.

EN NOVEMBR'O 2013, la “super'tifon'o” Haiyan bat'eg'is la insul'ar'o'n Filipin'o'j: pli ol ses mil mort'int'o'j, milion'o kaj du'on'o da loĝ'ej'o'j detru'it'a'j aŭ damaĝ'it'a'j, 13 miliard'o'j da dolar'o'j da materi'a'j detru'o'j. Tri monat'o'j'n post'e, du makler'ist'o'j de la privat'a'j asekur'kompani'o'j Munich Re kaj Willis Re akompan'at'a'j de reprezent'ant'o'j de la Ofic'ej'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j pri Redukt'ad'o de la Risk'o'j de Katastrof'o'j ( UNISDR laŭ la angl'a) prezent'is al la filipin'a'j senat'an'o'j nov'a'n financ'produkt'o'n destin'it'a'n provizor'e solv'i la supoz'at'a'n ne'kapabl'o'n de la ŝtat'o koncern'e la klimat'a'j'n katastrof'o'j'n: la Philippines Risk and Insurance Scheme for Municipalities (PRISM). Tem'as pri ia prunt'o pri katastrof'o'j kun alt'a rendiment'o kiu'n la urb'o'j propon'us al privat'a'j invest'ist'o'j.* Tiu'j ricev'us ekster'ordinar'a'j'n interez'kvot'o'j'n subvenci'at'a'j'n de la ŝtat'o, sed, kaz'e de katastrof'o kun antaŭ'difin'it'a fort'o kaj grav'ec'o, ili perd'us si'a'n en'met'it'a'n mon'o'n.

*  Imelda V. Abano, Philippines mulls disaster risk insurance for local governments, Thomson Reuters Foundation, London'o, 22-'a de januar'o 2014.

“Klimat'a'j deriv'aĵ'o'j” ( weather derivates), “katastrof-obligaci'o'j” ( catastrophe bonds cat bonds) kaj ali'a'j produkt'o'j de klimat'a asekur'o spert'as grand'a'n sukces'o'n. Krom azi'a'j land'o'j, Meksik'o, Turki'o, Ĉili'o aŭ la uson'a ŝtat'o Alabam'o, akr'e tuŝ'it'a de la uragan'o Katrina en la jar'o 2005, en iu aŭ ali'a form'o uz'is ili'n. Laŭ la instig'ist'o'j de tiu'j instrument'o'j neces'as konfid'i la asekur'o'n de natur'a'j risk'o'j kaj ĉio'n kio ĉirkaŭ'as ĝi'n ‒ asekur'pag'o'j'n, taks'ad'o'n de minac'o'j, sen'damaĝ'ig'o de la viktim'o'j ‒ al la financ'merkat'o'j. Sed kial la financ'o interes'iĝ'as pri la natur'o ĝust'e en la moment'o en kiu tiu montr'as ĉiam pli klar'a'j'n sign'o'j'n de el'ĉerp'iĝ'o?

Dum plur'a'j jar'cent'o'j la Ter'o don'is al la ekonomi'a'j sistem'o'j mal'mult'e'kost'a'j'n krud'material'o'j'n kaj resurs'o'j'n. La eko'sistem'o sukces'is ankaŭ sorb'i la rub'aĵ'o'j'n de la industri'a produkt'ad'o. Nu, tiu'j du funkci'o'j jam ne hav'ebl'as tiel facil'e. Ne nur la prez'o de la krud'material'o'j kaj de la mastr'um'ad'o de la rub'aĵ'o'j alt'iĝ'as, sed la pli'oft'ec'o kaj pli'grav'iĝ'o de la natur'katastrof'o'j alt'ig'as la ĝeneral'a'j'n kost'o'j'n de asekur'o. Kaj ĝi prem'as la profit'kvot'o'n de la industri'a'j ag'ant'o'j mal'supr'e'n. Tiel, la ekologi'a kriz'o est'as ne nur la re'spegul'aĵ'o, sed ankaŭ la ebl'a lanĉ'ant'o de kriz'o de la kapital'ism'o.

En tiu kun'tekst'o, la financ'ism'ig'o ŝajn'as don'i el'turn'iĝ'o'n: la kompani'o'j de asekur'o kaj de re'asekur'o (vid'u la artikol'o'n “Nigr'a pint'list'o”)real'ig'as nov'a'j'n manier'o'j'n distribu'i la risk'o'n, kies ĉef'a est'as la valor'paper'ig'o de la klimat'a'j danĝer'o'j. Transpon'ad'o al la mete'ologi'a skal'o de la meĥanism'o'j test'it'a'j kun la kon'at'a sukces'o en la uson'a ne'mov'ebl'aĵ'o ...

Inter la plej fascin'a'j produkt'o'j de tiu nov'a financ'a arm'il'ar'o: la “obligaci'o katastrof'o”. Obligaci'o est'as valor'paper'o pri ŝuld'o aŭ pri on'o de ŝuld'o, inter'ŝanĝ'ebl'a en merkat'o kaj bors'e not'at'a. La apart'ec'o de tiu'j cat bonds ven'as de tio ke ili de'ven'as ne el ŝuld'o kontrakt'it'a de ŝtat'o por re'nov'ig'i si'a'j'n infra'struktur'o'j'n, aŭ de entrepren'o por financ'i nov'ig'o'n, sed el la natur'o kaj ĝi'a'j sort'o'ŝanĝ'o'j. Ili koncern'as event'o'n kiu pov'as, sed ne nepr'e dev'as okaz'i kaj pri kiu oni sci'as, ke ĝi kaŭz'as grav'a'j'n hom'a'j'n kaj materi'a'j'n damaĝ'o'j'n. Pro tio neces'as spac'e kaj temp'e dis'part'ig'i la risk'o'j'n, tiel ke ili far'iĝ'u financ'e ne sent'ebl'a'j. Laŭ la mezur'o en kiu la merkat'o'j etend'iĝ'as mond'skal'e, tiu'j risk'o'j ricev'as per valor'paper'ig'o maksimum'a'n etend'iĝ'o'n.

Tiu mirakl'aĵ'o de la financ'a sistem'o aper'is en 1994, mal'long'e post seri'o da sort'o'bat'o'j kun ekster'ordinar'e alt'a'j kost'o'j (la uragan'o Andrews en Florid'o en la jar'o 1992, la ter'trem'o de Northridge en Kaliforni'o en 1994) dev'ig'is la asekur-industri'o'n trov'i nov'a'j'n resurs'o'j'n. Post'e, proksim'um'e du'cent cat bonds est'is el'don'it'a'j, el kiu'j du'dek sep sol'e dum la jar'o 2007, por sum'o de 14 miliard'o'j da dolar'o'j.

Karib'a uragan'o kontraŭ cunam'o en Azi'o

KIEL ĈIA financ'a valor'paper'o, la klimat'a'j obligaci'o'j sub'jug'iĝ'as al la not'agent'ej'o'j ‒ Standard & amp ; Poors, Fitch kaj Moodys ‒, kiu'j ordinar'e don'as al ili la mez'kvalit'a'n not'o'n BB, kiel sign'o'n ke ili ne est'as sen'risk'a'j. La valor'o de cat bond fluktu'as en la merkat'o laŭ la pli aŭ mal'pli grand'a probabl'o ke la minac'o real'iĝ'os laŭ la propon'o kaj postul'o de la koncern'at'a valor'paper'o. Okaz'as ke tiu'j valor'paper'o'j est'as daŭr'e inter'ŝanĝ'at'a'j kiam katastrof'o proksim'iĝ'as kaj eĉ dum ĝi okaz'as, ekzempl'e dum varm'eg'o en Eŭrop'o aŭ dum uragan'o en Florid'o. Tio'n la special'iĝ'int'a'j makler'ist'o'j nom'as, kun la sent'o pri la formul'o, kiu karakteriz'as ili'n, liv'e cat bond trading ‒ la rekt'a komerc'o pri valor'paper'o'j.*

*  Burlesk'a'j scen'o'j est'is pri'skrib'it'a'j de Michael Lewis en “In natur'e’ s casino ”, The New York Times Magazin'e, 26-'a de aŭgust'o 2007.

Bors'o por inter'ŝanĝ'i valor'paper'o'j'n nom'at'a Catex , por Catastrophe Risk Exchange , situ'ant'a en Nov-Ĵerzej'o, aper'is en la jar'o 1995. Invest'ist'o ekstrem'e el'met'it'a al kaliforni'a'j ter'trem'o'j pov'us tie divers'ig'i si'a'j'n cat bonds per ili'a inter'ŝanĝ'o kontraŭ ali'a'j pri karibi'a'j uragan'o'j aŭ pri cunam'o'j en la Hindi'a Ocean'o. Catex hav'as ankaŭ la funkci'o'n liver'i al si'a'j klient'o'j datum'baz'o'j'n per kiu'j ili pov'as mem taks'i la risk'o'j'n.

La model'ig'a'j agent'ej'o'j ‒ decid'a ag'ant'o en tiu sistem'o ‒ dediĉ'as si'n al catastrophe modeling , do al model'ad'o de katastrof'o'j. Ili'a cel'o est'as kalkul'i la natur'o'n kaj redukt'i kiom ebl'e plej la mal'cert'ec'o'n. Ekzist'as mal'grand'a nombr'o da model'ig'a'j agent'ej'o'j en la mond'o, plej'part'e uson'a'j: Applied Insurance Research (AIR), Eqecat kaj Risk Management Solutions ( RMS). Laŭ variabl'o'j kia'j la vent'rapid'o, la grand'ec'o de ciklon'o'j, temperatur'o'j, sed ankaŭ la fizik'a'j ec'o'j de la koncern'at'a zon'o (material'o'j uz'at'a'j en la konstru'ad'o, spec'o de teren'o, loĝ'ant'ar'o), ili taks'as la kost'o'j'n de katastrof'o kaj ankaŭ la kompens'aĵ'o'j'n kiu'j'n la asekur'ist'o'j dev'as pag'i. Kaj, sekv'e, ili determin'as la prez'o'n de cat bond .

La plej mult'a'j el tia'j obligaci'o'j est'is ĝis nun el'don'it'a'j de asekur'ist'o'j kaj re'asekur'ist'o'j. Sed, ek'de la mez'o de la 2000-'a'j jar'o'j, la ŝtat'o'j mem sur'merkat'ig'as “suveren'a'j'n” cat bonds , kiel oni nom'as ŝtat'a'j'n ŝuld'o'j'n suveren'a'j ŝuld'o'j. Tiu tendenc'o, lanĉ'it'a de teori'ul'o'j pri asekur'o de'ven'a'j de la Wharton School de la universitat'o de Pensilvani'o, unu el la plej prestiĝ'a'j komerc'a'j lern'ej'o'j de la mond'o, est'as aktiv'e sub'ten'at'a de la Mond'a Bank'o kaj de la Organiz'aĵ'o pri Ekonomi'a'j Kun'labor'ad'o kaj Dis'volv'ad'o ( OEKD).

Tiu de'lok'iĝ'o ilustr'as la dens'a'n lig'iĝ'o'n inter la buĝet'a kriz'o de la ŝtat'o'j (en'ŝuld'iĝ'o kaj mal'alt'iĝ'o de ili'a'j en'spez'o'j) kaj la medi'a kriz'o. Pro si'a'j mal'facil'aĵ'o'j la ŝtat'o'j montr'iĝ'as ĉiam mal'pli kapabl'a'j pag'i la asekur'a'j'n kost'o'j'n de la klimat'a'j katastrof'o'j per konvenci'a'j rimed'o'j, do ĉef'e per la impost'o'j. Ili far'iĝ'os des mal'pli kapabl'a'j kun la alt'iĝ'o de la nombr'o kaj potenc'o de tiu'j katastrof'o'j pro la klimat'a ŝanĝ'iĝ'o. Por la reg'ist'ar'o'j en ekstrem'a situaci'o, la financ'ism'ig'o de la asekur'o de la klimat'a'j risk'o'j est'as el'turn'iĝ'o: valor'paper'ig'o anstataŭ'as impost'o'n kaj naci'a'n solidar'ec'o'n. Jen punkt'o, en kiu la ekologi'a kriz'o kaj la financ'a kriz'o kun'fand'iĝ'as, kiel la ekzempl'o de Meksik'o montr'as.

Uragan'o'j en la golf'o de Meksik'o, ter'trem'o'j, preter'glit'o'j aŭ erupci'o de la vulkan'o Popokatepetlo * super Meksik'urb'o: la land'o ŝajn'as est'i ĉirkaŭ'at'a de minac'o'j. La ŝtat'o, last'instanc'a asekur'ist'o pri katastrof'o'j, kompens'as la viktim'o'j'n el la federaci'a buĝet'o, do per impost'o'j, laŭ la princip'o de naci'a solidar'ec'o, part'o de la princip'o'j de la modern'a naci'ŝtat'o. En la jar'o 1996 la reg'ist'ar'o star'ig'is Fondus'o'n pri natur'katastrof'o'j nom'at'a “Fond'e'n” destin'it'a sam'temp'e don'i urĝ'a'n help'o'n al la viktim'o'j de katastrof'o kaj ebl'ig'i re'konstru'ad'o'n de la infra'struktur'o'j. Tiu rimed'o funkci'is, ĝis kiam seri'o da katastrof'o'j kun ekster'ordinar'a'j kost'o'j frap'is la land'o'n. En 2005, la federaci'a reg'ist'ar'o el'spez'is 800 milion'o'j'n da dolar'o'j por mild'ig'i ili'a'j'n sekv'o'j'n, dum ĝi est'is plan'int'a dediĉ'i al tio ... 50 milion'o'j'n.*

*  En la hispan'a: Popocatépetl [ popokatépetl ]. - vl
*  Erwann Michel - Kerjan (sub la dir. de), “ Catastrophe financing for governments : Learning from the 2009-2012 Multicat Program in Mexico ”, OECD [ OEKD ] Working Papers 'o'n Financ'e, Insurance and Privat'e Pensions, 'n- ro 9, Pariz'o, 2011. Tiu raport'aĵ'o est'as la font'o de la du sekv'a'j paragraf'o'j.
Tre dev'ig'a'j kriteri'o'j

LA IDE'O valor'paper'ig'i la asekur'o'n de ter'trem'a'j risk'o'j konkret'iĝ'is en la sekv'a jar'o, laŭ instig'o de la Mond'a Bank'o. En 2009, la land'o decid'is en'pren'i uragan'o'j'n en la kontrakt'o, kio okaz'ig'is program'o'n nom'at'a'n multicat, kiu kovr'as plur'a'j'n risk'o'j'n. Ĉe la tabl'o de inter'trakt'ad'o sid'is nur serioz'ul'o'j: la financ'ministr'o de Meksik'o kaj reprezent'ant'o'j de la bank'o Goldman Sachs kaj de la re'asekur'ist'o Swiss Re Capital Markets , task'it'a'j vend'i la program'o'n al la invest'ist'o'j. Ankaŭ Munich Re part'o'pren'is, sam'e kiel du grand'a'j uson'a'j advokat'a'j kabinet'o'j, Cadwalader, Wickersham & amp ; Taft kaj White & amp ; Case . AIR, la agent'ej'o de model'ig'o task'it'a star'ig'i la parametr'o'j'n de lanĉ'iĝ'o de la obligaci'o ‒ la sojl'o'n de grav'ec'o trans kiu la invest'ist'o'j perd'as si'a'n invest'aĵ'o'n ‒, el'labor'is du model'o'j'n: unu pri ter'trem'o'j, la ali'a'n pri uragan'o'j. Post kiam la cat bond est'is registr'it'a de Goldman Sachs kaj Swiss Re en la Kajman-insul'ar'o, ĝi est'is vend'at'a al la invest'ist'o'j dum vend'instig'a'j “turne'o'j” organiz'it'a'j de la bank'o'j.

Ĉiu'foj'e kiam katastrof'o frap'as Meksik'o'n, la agent'ej'o AIR do determin'as, ĉu la event'o kongru'as kun la parametr'o'j star'ig'it'a'j de la trakt'int'o'j. Se jes, la invest'ist'o'j dev'as dispon'ig'i la mon'o'n al la meksik'a ŝtat'o. Ali'e ili el'spez'as nenio'n, sed daŭr'e en'spez'as konsider'ind'a'n asekur'a'n pag'o'n.

En april'o 2010 ter'trem'o detru'is la meksik'a'n ŝtat'o'n Mal'alt-Kaliforni'o; sed ĝi'a centr'o trov'iĝ'is nord'e de la zon'o lim'ig'it'a de la cat bond : la mon'o de la obligaci'o ne liber'iĝ'is kaj Meksik'o daŭr'e pag'is interez'o'j'n. Sam'e, kiam du monat'o'j'n post'e uragan'o frap'is la ŝtat'o'n Tamaŭlipo *, ĝi'a potenc'o est'is mal'pli alt'a ol la antaŭ'e determin'it'a sojl'o, kaj Meksik'o ne ĝu'is la dolar'o'j'n. La kriteri'o'j est'as tiom dev'ig'a'j, ke nur tri el la du'cent cat bonds el'met'it'a'j de dek kvin jar'o'j efektiv'iĝ'is ( The Economist , 5-'a de oktobr'o 2013).

*  En la hispan'a: Tamaulipas [ tamaŭlípas ]. - vl

En sud'orient'a Azi'o, region'o apart'e el'met'it'a al natur'katastrof'o'j, la star'ig'o de suveren'a'j cat bonds far'iĝ'is laŭ apart'a'j kondiĉ'o'j.* En Indonezi'o, la plej grand'a islam'a land'o de la mond'o, aplik'iĝ'as la princip'o'j de islam'a asekur'o, la takaful . La re'asekur'ist'o Swiss Re, kiu bon'e sci'as, ke tiu sektor'o de jar'dek'o'j spert'as 25-el'cent'a'n kresk'o'n (kontraŭ 10 el'cent'o'j de la tradici'a asekur'merkat'o), mult'e klopod'as por fort'ig'i si'a'n sharia credibility , laŭ si'a propr'a esprim'o.* La evolu'land'o'j est'as oft'e plej akr'e traf'it'a'j de la klimat'a'j katastrof'o'j, sam'e pro geografi'a'j kaŭz'o'j kiel ĉar por al'front'i ili'n ili ne dispon'as pri la sam'a'j rimed'o'j kiel la okcident'a'j land'o'j. La alt'iĝ'o de la mar'nivel'o tuŝ'as Nederland'o'n sam'e kiel Bangladeŝ'o'n, sed prefer'ind'as al'front'i la flu'o'j'n en Amsterdam'o ol en Munŝiganj.*

*  Advancing disaster risk financing and insurance in ASEAN member states : Framework and options for implementation, Mond'a Bank'o, Vaŝington'o, april'o 2012, www. gfdrr. org.
*  Kp Insurance in the emerging markets. Overview and prospects for islamic insurance ”, Sigma , 'n- ro 5, Zurik'o, 2008.
*  Vd Donatien Garnier, Au Bangladesh, les premiers réfugiés climatiques”, Le Monde diplomatique, april'o 2007.

La obligaci'o'j pri katastrof'o ‒ aŭ, en ali'a registr'o, la karbon'kvot'o'j ‒ ne est'as la sol'a'j financ'produkt'o'j lig'it'a'j kun natur'a'j procez'o'j. La klimat'a'j deriv'aĵ'o'j ( weather derivates) ekzempl'e propon'as al invest'ist'o'j vet'o'j'n pri la okaz'ont'a veter'o, do pri la vari'aĵ'o'j de la mete'ologi'o kiu'j ne implic'as inter'romp'o'n de la normal'a ir'ad'o de la soci'a viv'o. De sport'a event'o tra rok'muzik'a koncert'o ĝis rikolt'o aŭ la fluktu'ad'o de la gas'prez'o, mult'a'j aspekt'o'j de la modern'a'j soci'o'j est'as influ'at'a'j de la veter'o. Oni taks'as ke kvar'on'o de la jar'e produkt'at'a riĉ'aĵ'o est'as sent'em'a pri ĝi'a efik'o.* La princip'o de la klimat'a deriv'aĵ'o est'as preskaŭ infan'e simpl'a: financ'a sum'o liber'iĝ'as profit'e al ĝi'a aĉet'int'o en la kaz'o kiam la temperatur'o'j ‒ aŭ ali'a mete'ologi'a parametr'o ‒ trans'ir'as, aŭ mal'e ne ating'as, antaŭ'e determin'it'a'n nivel'o'n; ekzempl'e, se la mal'varm'o ‒ kaj do la el'spez'o'j por energi'o ‒ pli alt'as ol cert'a sojl'o, aŭ se la pluv'o lim'ig'as la frekvent'ad'o'n al distr'o'park'o en somer'o.

*  Frédéric Morlaye, Risk Management et assurance , Economica, Pariz'o, 2006.

En la kamp'kultur'o, cert'a'j deriv'aĵ'o'j hav'as kiel tem'o'n ‒ la aktiv'a real'aĵ'o kiu'n la financ'a instrument'o cel'as ‒ la temp'o'n de ĝerm'ad'o de la plant'o'j. Indic'o kiel la grad'o-tag'o'j de kresk'o ( growing degree days) mezur'as la diferenc'o'n inter la mez'um'a temperatur'o kiu'n rikolt'o bezon'as por matur'iĝ'i kaj la real'a temperatur'o, kiu lanĉ'as pag'o'n en la kaz'o de trans'ir'o de fiks'it'a sojl'o. En la kadr'o de inter'ŝanĝ'o (swap), du entrepren'o'j, kiu'j'n la klimat'a'j vari'aĵ'o'j tuŝ'as en kontraŭ'a manier'o, pov'as decid'i asekur'i si'n reciprok'e. Se entrepren'o pri energi'o perd'as mon'o'n en kaz'o de tro mild'a vintr'o kaj societ'o kiu organiz'as vintr'o'sport'a'j'n event'o'j'n, en kaz'o de tro fort'a vintr'o, ili pag'as al si reciprok'e antaŭ'e determin'it'a'n sum'o'n laŭ la alt'iĝ'o aŭ mal'alt'iĝ'o de la termo'metr'o.*

*  Melinda Cooper, “Turbul'ant worlds : Financial markets and environmetal crisis ”, Theory, Culture & amp ; Society , 'n- ro 27, London'o, 2010.

La antaŭ'ul'o'j de la klimat'a'j deriv'aĵ'o'j aper'is en la kamp'kultur'o de la 19-'a jar'cent'o, nom'e en Uson'o, en la Chicago Board of Trad'e. Ili cel'is krud'material'o'j'n kiel koton'o'n kaj tritik'o'n.* En la moment'o de liberal'ig'o kaj mal'ferm'o de la financ'a'j merkat'o'j, en la 1970-'a'j jar'o'j, kaj de la mult'ig'o de la deriv'it'a'j produkt'o'j, la ebl'a'j tem'o'j mult'iĝ'is. Tiu'kamp'e pionir'is la mult'naci'a'j energi'konzern'o'j, inter'ali'e Enron, kiu'j trov'is en ili rimed'o'n por “egal'ig'i” si'a'j'n risk'o'j'n kaj perd'o'j'n.* Tiel, post la vintr'o de 1999-1990, apart'e mild'a en Uson'o pro la efik'o de la fenomen'o Niña , kelk'a'j traf'it'a'j entrepren'o'j decid'is uz'i deriv'aĵ'o'j'n por “kovr'i” si'a'j'n perd'o'j'n. Efektiv'e, por tia'j entrepren'o'j fluktu'o'j de kelk'a'j grad'o'j implic'as kolos'a'j'n financ'a'j'n vari'aĵ'o'j'n. Ek'de la jar'o 1999 la klimat'a'j deriv'aĵ'o'j inter'ŝanĝ'iĝ'as en la Chicago Mercantile Exchange , histori'e special'iĝ'int'a pri kamp'kultur'a'j produkt'o'j. La aper'o de tiu'j financ'a'j produkt'o'j ir'as sam'paŝ'e kun la privat'ig'o de la mete'ologi'a'j serv'o'j, special'e en la angl'o'saks'a'j land'o'j: ili last'instanc'e determin'as la sojl'o'n trans kiu deriv'aĵ'o lanĉ'iĝ'as.

*  Pri histori'o de tiu'j financ'a'j produkt'o'j, kp William Cronon, Natur'e’ s Metropol'is: Chicago and the Great West , W. W. Norton, Novjork'o, 1992, ĉapitr'o 3.
*  John 'E. Thornes, “'A'n introduction to weather and climate derivatives ”, Weather , vol. 58, 'n- ro 5, Reading (Briti'o), maj'o 2003; Samuel Randalls, Weather profits : Weather derivatives and the commercialization of meteorology ”, Social Studies of Scienc'e, vol. 40, 'n- ro 5, Kingston (Kanad'o), oktobr'o 2010.

En artikol'o kun la sub'titr'o “Kial la medi'o bezon'as la alt'a'n financ'o'n”, tri teori'ul'o'j de la asekur'o nun propon'as star'ig'i species swaps , ia deriv'aĵ'o pri la risk'o de mal'aper'o de speci'o'j.* La inter'penetr'iĝ'o de la financ'o kaj de la natur'o aper'as ĉi tie en unu el si'a'j plej radikal'a'j form'o'j: far'i la konserv'ad'o'n de la speci'o'j profit'ig'a por la entrepren'o'j, por instig'i ili'n zorg'i pri la bio'divers'ec'o. Efektiv'e, pri tiu mult'e'kost'a iniciat'o respond'ec'as en ĉi tiu moment'o la ŝtat'o, kies kas'o'j est'as pli kaj pli oft'e mal'plen'a'j. Ankaŭ ĉi tie, la argument'o de la impost'kriz'o prav'ig'as la financ'ism'ig'o'n de la natur'o.

*  Kp Jameds T. Mandel, C. Josh Donlan kaj Jonathan Armstrong, “'A deriv'at'e approach to endangered species conservation ”, Frontiers in Ecology and the Environment , 'n- ro 8, Vaŝington'o, DC, 2010.

Ni imag'u, ke la ŝtat'o Florid'o sub'skrib'as kun entrepren'o kontrakt'o'n pri species swap kun la tem'o vari'aĵ'o'n de minac'at'a testud'o kiu viv'as en la ĉirkaŭ'o de la kontrakt'ant'a societ'o. Se la nombr'o de ekzempler'o'j de la speci'o kresk'as pro la zorg'em'o de la entrepren'o, la ŝtat'o pag'as al ĝi interez'o'j'n; se, mal'e, la testud'o'j mal'pli'iĝ'as aŭ proksim'iĝ'as al la sojl'o de esting'iĝ'o, la entrepren'o pag'as la mon'o'n al la ŝtat'o, por ke tiu pov'u okaz'ig'i sav'ad'o'n.

La “medi'a'j hipotek'o'j” environmental mortgages ‒ ia'j subprime kies tem'o ne est'as ne'mov'ebl'aĵ'o, sed part'o de la medi'o ‒, la valor'paper'o'j pri arb'ar'o'j (“for'est backed securities ”) aŭ eĉ la financ'a'j meĥanism'o'j lig'it'a'j kun mal'sek'a'j zon'o'j (“ wetlands ”), liberal'ig'it'a'j en Uson'o de la reg'ist'ar'o de s - ro Georg'e H. Bush en la 1990-'a'j jar'o'j, est'as ali'a ekzempl'o de la sam'a tip'o.

La kapital'ism'o, klar'ig'as la teori'ul'o pri eko'social'ism'o James 'O’ Connor, implic'as “produkt'ad'kondiĉ'o'j'n”.* En la mezur'o en kiu ĝi dis'volv'iĝ'as, ĝi mal'fort'ig'as si'a'j'n produkt'ad'kondiĉ'o'j'n. Dum la mal'mult'e'kost'a petrol'o dum pli ol jar'cent'o ebl'ig'is la funkci'ad'o'n de tio, kio'n Timothy Mitchell nom'as la “karbon'a'n demokrati'o'n”,*, ĝi'a mal'abund'iĝ'o konsider'ind'e alt'ig'as la kost'o'j'n de la industri'o. La kapital'o bezon'as tiu'j'n produkt'ad'kondiĉ'o'j'n, sed ne pov'as far'i ali'e ol el'ĉerp'i ili'n. Tio'n 'O’ Connor nom'as la “du'a kontraŭ'dir'o” de la sistem'o: tiu inter la kapital'o kaj la natur'o, dum la unu'a est'as inter kapital'o kaj labor'o.

*  James 'O’ Connor, Natural Causes : Essays in Ecological Marxism , Guilford Press, Novjork'o, 1997.
*  Timothy Mitchell, Carbon Democracy : Le pouvoir politique à l’ère du pétrole . La Découverte, Pariz'o, 2013.

Tiu'j du kontraŭ'dir'o'j inter'plekt'iĝ'as: la hom'a labor'o gener'as valor'o'n per trans'form'ad'o de la natur'o. La unu'a kontraŭ'dir'o konduk'as al tendenc'a mal'alt'iĝ'o de la profit'kvot'o, do al aper'o de profund'a'j kriz'o'j de la sistem'o. La du'a si'a'vic'e konduk'as al kresk'ant'a pli'kost'ig'o de la plu'funkci'ad'o de la produkt'ad'kondiĉ'o'j, kiu ankaŭ prem'as al mal'alt'ig'o de la profit'kvot'o, ĉar kresk'ant'a'j sum'o'j de kapital'o uz'at'a'j por ili'a plu'funkci'ad'o ‒ ekzempl'e, por la esplor'ad'o de petrol'rezerv'o'j ĉiam pli mal'facil'e al'ir'ebl'a'j ‒ ne trans'form'iĝ'as en profit'o'n.

En tia situaci'o la modern'a ŝtat'o lud'as la rol'o'n de per'ant'o inter kapital'o kaj natur'o: ĝi regul'ig'as la uz'ad'o'n de la produkt'ad'kondiĉ'o'j por ke ili est'u ekspluat'ebl'a'j. La cel'o de la eko'social'ism'o konsist'as en mal'munt'ad'o de la tri'op'o, kiu'n form'as la kapital'ism'o, la natur'o kaj la ŝtat'o. Neces'as mal'ebl'ig'i tiu'n last'a'n ag'i favor'e al la interes'o'j de la kapital'o kaj re'orient'i ĝi'a'n ag'ad'o'n favor'e al la bon'stat'o de la loĝ'ant'ar'o'j kaj al la konserv'ad'o de la natur'a'j ekvilibr'o'j. La konferenc'o Pariz'o Klimat'o 2015 (“Par'is Climat 2015” ‒ COP 21), pri kiu la reg'ist'ar'o de s - ro François Hollande ŝajn'as hav'i grand'a'j'n esper'o'j'n, don'os al la tut'mond'a mov'ad'o por klimat'a just'ec'o la okaz'o'n aŭd'ig'i tiu'n postul'o'n.

Razmig KEUCHEYAN.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Nigr'a pint'list'o

LA MODERN'A asekur'o est'as ne'dis'ig'ebl'e lig'it'a kun la re'asekur'o ‒ la “asekur'o de la asekur'ist'o'j” ‒, kiu sekv'as ĝi'n kvazaŭ ĝi'a ombr'o.* Tiu ekzist'as por la asekur'ist'o'j por ŝirm'i si'n kontraŭ risk'o'j, kiu'j'n ili taks'as grav'a'j kaj por kiu'j ili kontrakt'as asekur'o'n pri la asekur'o'j. La meĥanism'o est'as la sam'a kiel en la pli mal'alt'a grad'o: la asekur'ist'o pag'as asekur'pag'o'n al la re'asekur'ist'o, kiu pag'as al li kompens'aĵ'o'j'n en kaz'o de katastrof'o. Tiu'j'n asekur'pag'o'j'n la re'asekur'ist'o plej oft'e invest'as en financ'a'j'n obligaci'o'j'n, kies profit'o'j serv'as por pag'i la kompens'aĵ'o'j'n al la asekur'ist'o'j. Tiel la re'asekur'ist'o'j trov'iĝ'as ek'de la 19-'a jar'cent'o en la unu'a'j lok'o'j de la inter'naci'a financ'o. La sektor'o ‒ hodiaŭ domin'at'a de la kompani'o'j Munich Re (fond'it'a en la jar'o 1880) kaj Swiss Re (kre'it'a en 1863) ‒ aper'is post incendi'o'j kiu'j detru'is plur'a'j'n grand'a'j'n urb'o'j'n. En la jar'o 1842, Hamburg'o est'is la viktim'o de la flam'o'j; la german'a'j asekur'ist'o'j trov'iĝ'is tiam en situaci'o de bankrot'o, kaj la re'asekur'o nask'iĝ'is.

*  Vd la artikol'o'n de Razmig Keucheyan : Klimat'a'j katastrof'o'j bors'e not'at'a'j. Kiam la financ'o interes'iĝ'as pri la natur'o.

Plur'a'j tip'o'j de risk'o'j last'a'temp'e trans'form'eg'is la sektor'o'n: la teror'ism'o, la teĥnologi'a'j risk'o'j kaj la pli'oft'iĝ'o de natur'katastrof'o'j ‒ ĉef'e pro la klimat'a ŝanĝ'iĝ'o ‒ kun ĉiam pli alt'a'j kost'o'j. Swiss Re produkt'as tre komplet'a'j'n jar'a'j'n don'it'aĵ'o'j'n, en la revu'o titol'it'a Sigma , pri la ampleks'o de la hom'a'j kaj materi'a'j damaĝ'o'j, kiu'j rezult'as el tio.* La sum'o'j koncern'as ĉef'e la asekur'it'a'j'n hav'aĵ'o'j'n, per ali'a'j vort'o'j la sum'o'j, kiu'j'n la asekur'ist'o'j kaj re'asekur'ist'o'j pag'is al si'a'j klient'o'j. Nu, en la evolu'land'o'j nur 3 el'cent'o'j de la perd'it'a'j hav'aĵ'o'j est'as asekur'it'a'j, kontraŭ pli ol 40 el'cent'o'j en la evolu'int'a'j land'o'j.*

*  Kp www. swissre. com / sigma kaj pli special'e Catastrophes naturelles et techniques en 2011”, Sigma , 'n- ro 2, Zurik'o, 2012. La sekv'ant'a'j don'it'aĵ'o'j est'as pren'it'a'j el tiu numer'o.
*  Adaptation to climate change. Linking disaster risk reduction and insurance ”, United Nations International Strategy for Disaster Reduction Secretariat ( UNISDR), Ĝenev'o, 2009.

Kun 75 miliard'o'j da dolar'o'j la uragan'o Katrina , kiu furioz'is en la region'o de Nov-Orlean'o en la jar'o 2005, montr'iĝ'as ĝis nun la plej kost'a epizod'o de la histori'o pri asekur'it'a'j damaĝ'o'j ek'de 1970 ‒ kiam tia'j don'it'aĵ'o'j ek'kolekt'iĝ'is. La faktur'o montr'iĝ'as eĉ pli alt'a, se oni konsider'as la ne'asekur'it'a'j'n hav'aĵ'o'j'n. Post'e sekv'as la ter'trem'o kun cunam'o en Japani'o en la jar'o 2011 (35 miliard'o'j) ‒ kiu kaŭz'is ankaŭ la atom'katastrof'o'n de Fuk'u'ŝim'o* ‒ la uragan'o Andrews de 1992 en Uson'o (25 miliard'o'j) kaj la teror'ist'a'j atenc'o'j de la 11-'a de septembr'o 2001 (24 miliard'o'j). Tiu 11-'a de septembr'o est'as la plej mult'e'kost'a event'o, kiu'n Swiss Re kvalifik'as kiel “teĥnik'a”, do, sen rilat'o al natur'fenomen'o.

*  Vd pri tiu la original'e en Esperant'o verk'it'a'n libr'o'n de Jasuo Hor'i: Ter'trem'a katastrof'o de Japani'o. Tag'libr'o. Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS) kaj Sen'naci'ec'a Asoci'o Tut'mond'a (SAT), 2011, 165 paĝ'o'j, ISBN 978-2-918300-56-4.

En Franci'o, en 2003, jar'o de varm'eg'o, la kun'met'it'a'j kost'o'j de la natur'katastrof'o'j est'is pli ol 2 miliard'o'j da eŭr'o'j, rekord'o por la land'o. Dum la last'a'j du'dek jar'o'j la ĉef'a natur'risk'o est'is la inund'o'j, sekv'at'a'j de sek'ec'o. Inter la du'dek kvin plej kost'a'j katastrof'o'j de la period'o 1970-2010, pli ol la du'on'o okaz'is post 2001. La nombr'o de uragan'o'j de la kategori'o 4 aŭ 5 du'obl'iĝ'is en tri'dek kvin jar'o'j (ĉe tio 5 est'as la maksimum'a vent'fort'o).

Tia'j event'o'j pov'as kaŭz'i alt'a'n materi'a'n kost'o'n, sed mal'alt'a'n hom'a'n kost'o'n, kaj invers'e. La plej mort'ig'a'j est'as la vent'eg'o'j kaj la inund'o'j kaŭz'it'a'j en 1970 de la ciklon'o Bhola en Bangladeŝ'o (tiam ankoraŭ Orient'a Pakistan'o) kaj en la barat'a ŝtat'o Bengal'o, kiu'j kaŭz'is proksim'um'e tri'cent mil viktim'o'j'n. En tri'a pozici'o trov'iĝ'as la ter'trem'o en Haiti'o en 2010, kun du'cent du'dek du mil mort'int'o'j. La eŭrop'a'j varm'eg'o kaj sek'ec'o de 2003, kiu'j kaŭz'is la mort'o'n de tri'dek kvin mil hom'o'j, est'as en la dek'du'a pozici'o. Tiu est'as ceter'e la unu'a registr'iĝ'o en la list'o pri Eŭrop'o, dum tiu ĉi okup'as kun Uson'o la plej alt'a'n lok'o'n en la tabel'o pri la financ'e plej kost'a'j katastrof'o'j. Tio pruv'as ‒ se tio ankoraŭ neces'us ‒ la efik'o'n de la ekonomi'a dis'volv'iĝ'o pri la nombr'o de mort'int'o'j en tia'j situaci'o'j.

Por la jar'o 2011 ‒ la last'a pri kiu nombr'o'j dispon'ebl'as ‒ Swiss Re nombr'is tri'cent du'dek kvin katastrof'o'j'n, el kiu'j sep'dek kvin est'as “natur'a'j” kaj cent kvin'dek “teĥnik'a'j”. Inter tiu'j last'a'j la re'asekur'ist'o taks'is saĝ'a inklud'i ... la “arab'a'n printemp'o'n”.

Razmig KEUCHEYAN.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Dosier'o: la brusel'a maŝin'o frenez'e kur'eg'as

Labor'o “prunt'it'a”, labor'ist'o'j katen'ig'it'a'j

Ŝanĝ'o de person'ar'o: de la 22-'a ĝis 25-'a de maj'o 2014, la eŭrop'an'o'j elekt'os si'a'j'n deput'it'o'j'n, tiu balot'o influ'os al la elekt'o de la ven'ont'a prezid'ant'o de la Komision'o. Sed ĉu la Eŭrop-Uni'o for'las'os pro tio politik'a'n program'o'n, kiu'n nun'temp'e karakteriz'as la organiz'ad'o de social'a dumping'ad'o?

ILI EST'AS kvar, iom flank'e de la last'a rond'o-plac'o, kiu konduk'as laŭ et'a voj'o al gard'ist'ej'o de la entrepren'o. Ili sen'inter'romp'e observ'as la du'dek'o'n da sindikat'ist'o'j el la Ĝeneral'a Konfederaci'o de la Labor'o ( ĜKL), kiu'j, en ĉi-tiu januar'a maten'o, frost'ig'it'a'j kaj ŝarĝ'it'a'j per flug'foli'o'j, atend'as la al'ven'o'n de la cent'o'j da labor'ist'o'j sur la grand'eg'a najbar'a labor'ej'o.

Unu'a kamion'et'o al'proksim'iĝ'as. Sindikat'ist'o'j halt'ig'as ĝi'n, demand'as la labor'ist'o'j'n pri si'a naci'ec'o, don'as flug'foli'o'j'n en la portugal'a lingv'o. Malgraŭ la lingv'a bar'il'o, komenc'iĝ'as inter'parol'o pri ili'a'j rajt'o'j tra la vetur'il'a fenestr'o. Tuj la kvar vir'o'j al'proksim'iĝ'as. “Mi pet'as vi'n for'ir'i, el'dir'as la plej aĝ'a, minac'ant'a. Vi ne rajt'as parol'i al ili. En'ir'u la labor'ej'o'n.” La sindikat'ist'o'j energi'e for'puŝ'as la kvar'op'o'n, kiu re'ir'as flank'e'n.

Ĉiu'foj'e kiam halt'as kamion'et'o, la kvar ul'o'j not'as la aŭt'o-numer'o'n, diskret'e fot'as, parol'as en son'registr'il'o'n. La scen'o okaz'as en 2014, en Franc'uj'o. En Loon -Plag'e, pli preciz'e: nenies-lok'o bala'it'a de frost'a vent'o, rand'e de la Nord'a Mar'o.

Ni post'e ek'sci'os, ke la agres'em'a vir'o est'as la respond'ec'ul'o de la konstru'ej'o de la met'an'a hav'e'n-terminal'o de Electricité de Franc'e ( EDF); la tri ali'a'j est'as li'a'j gard'ist'o'j. Ĉiu'j rifuz'as respond'i al ni'a'j demand'o'j. “Ĉi tie, ni est'as sur publik'a rond'a plac'o, flustr'as s - ro Marcel Croquefer, ĜKL -deleg'it'o de Polimer'i Europa Franc'e. Ĉu vi pov'as imag'i tio'n, kio okaz'as intern'e?”

Jes ja, neces'as imag'o'pov'o'n hav'i por sci'i kio okaz'as sur la du'a plej grand'a konstru'ej'o de Franc'uj'o — post tiu de la Eŭrop'a Prem'hermetik'a Reaktor'o ( EPR) de Flamanville. La gazet'ar'a dosier'o produkt'it'a de la labor'mastr'o, Dunkerque LNG , (fili'o de EDF), datum'it'a je la 19-'a de februar'o 2014, anonc'as mil tri'cent tri'dek sep salajr'ul'o'j'n: “95% eŭrop'an'o'j, el kiu'j tri'on'o origin'as el la region'o Nord'o-Kalez'a Mar'kol'o”. Sed, se la sindikat'ist'o'j ven'is kun ali'lingv'a'j flug'foli'o'j, est'as ja ĉar ili sci'as, ke ĉi tie pli'mult'o da labor'ist'o'j ven'as el Ital'uj'o, Portugal'uj'o kaj Ruman'uj'o.

Ĉu tio est'as la rezult'o de la eŭrop'a direktiv'o (leĝ'o) 96/71/ CE, tiel nom'at'a “pri'mal'lig'o de salajr'ul'o'j” ( vd. Sub'e), kiu permes'as al la eŭrop'a'j entrepren'o'j dung'i ekster'land'an'o'j'n, pag'ant'e la soci'a'j'n kotiz'o'j'n en ties origin-land'o? “Ni pen'as sci'i la preciz'a'n nombr'o'n de ekster'land'a'j labor'ist'o'j en tiu konstru'ej'o. Ĝi est'as tamen ĉirkaŭ 60%”, taks'as s -in'o Christelle Veignie, sekretari'o de la lok'a uni'o de ĜKL en Dunkirk'o.

La sindikat'ist'o'j long'e atend'os la ital'a'j'n labor'ist'o'j'n. Blok'it'a'j de si'a direkci'o en la tend'um'ej'o'j kie ili loĝ'as, ili est'os permes'at'a'j en'ven'i la labor'ej'o'n nur ĉirkaŭ la 10-'a hor'o, kiam la last'a sindikat'ist'o for'ir'is...

Dank'e al simil'a operaci'o, organiz'at'a la 10-'a'n de decembr'o 2013 de sindikat'ist'o'j el la Franc'a Konfederaci'o de Kadr'ul'ar'o — Ĝeneral'a Konfederaci'o de la Kadr'ul'o'j ( FKK - ĜKK) kaj de la ĜKL -konstru'ad'o, tiu demand'o pri la proporci'o de prunt'it'a'j salajr'ul'o'j en la konstru'ej'o de la met'an'a hav'e'n-terminal'o aper'is en la lok'a gazet'ar'o. Kaj tamen, neces'is atend'i la spektakl'a'n inter'ven'o'n de dek'kvin'o da aktiv'ul'o'j de la Naci'a Frunt'o ( NF) por ke la afer'o far'iĝ'u vast'e kon'at'a. La 12-'a'n de decembr'o, tiu'j okup'as la tegment'o'n de la Komerc'o- kaj Industri-Ĉambr'o (KIĈ) de Dunkirk'o kaj flirt'ig'as flag'ruband'o'n: “Dung'o: la ni'a'j unu'e”. Tiu ag'ad'o ekscit'as la sci'vol'em'o'n de la naci'a'j amas'inform'il'o'j; ĝi terur'e mal'trankvil'ig'as la politik'a'j'n kaj prefekt'ej'a'j'n gvid'ant'o'j'n, kelk'a'j'n monat'o'j'n antaŭ la municip'a'j elekt'o'j... Est'as evident'e, ke la bel'a fasad'o ĉirkaŭ la terminal-konstru'ej'o fin'fin'e fend'et'iĝ'is.

Ek'de la anonc'o de la prezid'ant'o Nicolas Sarkozy, le 3-'a'n de maj'o 2011, de ĝi'a konstru'ad'o en Loon -Plag'e, tiu terminal'o lud'is ja rol'o'n de dung'ant'ar'a kaj politik'a reklam'a fald'foli'o pri la lukt'o kontraŭ sen'labor'ec'o en la Dunkirk'o-region'o. Ĉio komenc'iĝ'as kiam, antaŭ amas'o da ĵurnal'ist'o'j, s - ro Sarkozy promes'as cent'o'j'n da dung'o'j — la antaŭ'a'n jar'o'n, la ferm'o de la rafin'ej'o de Flandr'uj'o rezult'ig'is mal'dung'o'n de tri'cent ses'dek salajr'ul'o'j. La labor'mastr'o Dunkerque LNG kaj la lok'a'j ekonomi'a'j kaj politik'a'j ag'ant'o'j tiam dis'volv'as vast'a'n komunik'plan'o'n: la 12-'a'n de decembr'o, ekzempl'e, la fili'o de EDF organiz'as grand'a'n manifestaci'o'n en la kongres-palac'o de Dunkirk'o, partner'e kun la dung-agent'ej'o, la KIĈ kaj Entreprendre Ensembl'e, asoci'o por inkluziv'o kaj dung'o, kies prezid'ant'o est'as la social'ist'a urb'estr'o de la urb'o, eks'ministr'o pri labor'o, Michel Delebarre. Li tiu-okaz'e el'vok'as “psikologi'a'n vigl'ig'o'n” don'it'a'n al la region'o (Nord Littoral , 19-'a de decembr'o 2011).

Pret'a'j ĉio'n ajn far'i por ating'i la esper'at'a'n dung'iĝ'o'n, mil kvin'cent hom'o'j ven'as: “grand'a impet'o, konform'a al la esper'o'j port'at'a'j de la konstru'ej'o de la met'an'a terminal'o”, koment'as la ĵurnal'o Nord Littoral . “La met'an'a terminal'o hav'as objektiv'a'n kaj ne'diskut'ebl'a'n efik'o'n, deklar'as en oktobr'o 2012 la respond'ec'ul'o da la lok'a dung-agent'ej'o, s - ro Cyrille Rommelaere. Ses'cent dek ok kontrakt'o'j est'is sub'skrib'it'a'j kun labor'pet'ant'o'j. Du'on'o da ili est'is en'skrib'it'a'j ĉe la dung-agent'ej'o de pli ol dek du monat'o'j, kaj 68% da ili de'ven'as de la region'o Opal'a Mar'bord'o*.”

*  Libération , Pariz'o, 5-'a de oktobr'o 2012.
“Ni batal'as kontraŭ soci'a dumping'ad'o, ne kontraŭ la ekster'land'an'o'j”

.

Kelk'a'j'n semajn'o'j'n post'e, oni jam aŭd'as parol'i ital'e, portugal'e kaj ruman'e en la region'o. La miraĝ'o for'viŝ'iĝ'as: la loĝ'ant'ar'o kompren'is: “Ni batal'as kontraŭ la soci'a dumping'ad'o, kontraŭ la mal'respekt'o de la labor-jur'o, ne kontraŭ la ekster'land'an'o'j”, insist'as s -in'o Veignie. “Sed la hom'o'j ne plu vol'as bel'a'j'n promes'o'j'n, komplet'ig'as s - ro Croquefer. La NF pov'as nun surf'i sur la akumul'it'a'j'n sen'iluzi'iĝ'o'j'n. La voĉ'don'o'j por la parti'o de s - ro Le Pen ĉe la municip'a'j elekt'o'j, tio est'os ili'a kulp'o!”

La skandal'o de la “prunt'it'a'j” salajr'ul'o'j de Loon -Plag'e okaz'as mal'oportun'e por la reg'ist'ar'o de s - ro Je'a'n- Marc Ayrault, implik'it'a en tiu jar'fin'o 2013 en la promes'o de la prezid'ant'o François Hollande invers'i la kurb'o'n de sen'labor'ec'o. En decembr'o, re-inter'trakt'ad'o en Brusel'o de la direktiv'o rilat'a al mal'lig'o de labor'ist'o'j ofert'as al la ministr'o pri labor'o, Michel Sapin pretekst'o'n por fier'e anonc'i, je si'a re'ven'o, ke Franc'uj'o sukces'is “kontent'ig'a'n kaj ambici'a'n inter'konsent'o'n, konform'a'n al la pozici'o, kiu'n ĝi persist'e defend'is*. Tuj la amas'inform'il'o'j relajs'as la inform'o'n.

*  Libération , 9-'a de decembr'o 2013.

Sed tem'as nur pri “kompromis'o” inter la eŭrop'a'j ministr'o'j pri Labor'o en'e de la Konsili'o, kiu mild'ig'as propon'o'n de la parlament'o — kaj sub'met'ot'a al valid'ig'o de la deput'it'o'j. Akompan'at'a de la ministr'o pri intern'a'j afer'o'j Manuel Valls (kaj do de mult'a'j kamera'o'j), Michel Sapin tamen ir'as tuj al la met'an'a terminal'o por supr'iz-vizit'o: “Por vid'i, ĉu la labor-jur'o, la eŭrop'a'j direktiv'o'j pri la mal'lig'ad'o est'as taŭg'e aplik'at'a'j”, firm'e klar'ig'as al la AFP -Agent'ej'o la ĉirkaŭ'ant'o'j de la ministr'o (19-'a de decembr'o 2013).

Sur'lok'e, kelk'a'j ŝtat-funkci'ul'o'j eg'e koler'as. La surpriz-vizit'o est'is anonc'it'a... la antaŭ'a'n tag'o'n de la lok'a gazet'ar'o. La vizit'tag'o'n, la dung'ant'o'j ordon'is al si'a'j ital'a'j kaj portugal'a'j labor'ist'o'j rest'i en si'a'j tend'um'ej'o'j. La vic'direktor'o de la dunkirk'a Labor-Inspekt'ad'o, s - ro Olivier Moyon, kiu rifuz'is part'o'pren'i tiu'n “maskerad'o'n” publik'e mal'laŭd'as la event'o'n en leter'o de la 5-'a de februar'o al si'a ministr'o, kiu'n ni pov'is leg'i: “La anonc'o, la antaŭ'a'n tag'o'n en la lok'a gazet'ar'o, de la operaci'a'j detal'o'j for'ig'is ĉiu'n ŝanc'o'n konstat'i mal'obe'o'j'n al la labor'leĝ'o'j, krom ke ĝi mal'kred'indig'is ni'a'j'n serv'o'j'n, pri kiu'j kelk'a'j labor'ist'o'j renkont'it'a'j kadr'e de ni'a'j misi'o'j esprim'as jam regul'e al ni si'a'j'n dub'o'j'n. (...) [Ili demand'as] pri la real'ec'o de ni'a vol'o respekt'ig'i la labor-jur'o'n.”

Mal'sukces'o de la kontrol'ad'o, sukces'o de la komunik'a operaci'o. La amas'komunik'il'o'j for'ir'as el Loon -Plag'e, la lok'a'j aŭtoritat'ul'o'j pov'as de'nov'e de'turn'i la okul'o'j'n, kaj Dunkerque LNG pov'as daŭr'ig'i sub'kontrakt'ig'i la labor'o'n al grand'a proporci'o de ekster'land'a'j labor'ist'o'j.

La re'ven'o de la “dev'ig'a silent'ad'o” tamen ne kontent'ig'as la sindikat'a'j'n aktiv'ul'o'j'n. La 14-'a'n de februar'o, iu'n fru'maten'o'n ĉiam frost'a, la dunkirk'a lok'a uni'o de la ĜKL pli'a'n foj'o'n instal'iĝ'as ĉe la en'ir'ej'o de la konstru'ej'o, kun sonor'ig'it'a kamion'o kaj flug'foli'o'j. Ne plu ĵurnal'ist'o'j, sed ankoraŭ mult'e da ital'a'j kaj portugal'a'j labor'ist'o'j... Bus'o'j, kamion'et'o'j, kelk'a'j aŭt'o'j: proksim'um'e kvar'cent salajr'ul'o'j pas'as antaŭ la sindikat'ist'o'j, kiu'j firm'e decid'is ne akcept'i tia'n situaci'o'n.

La morgaŭ'o'n, ĉirkaŭ la 17-'a 30, okaz'as sam'a balet'o, sed en invers'a direkt'o. Kio pri la laŭ'leĝ'a'j tri'dek kvin hor'o'j? Portugal'a labor'ist'o aŭdac'as respond'i al ni: “Moment'e ni labor'as kvar'dek hor'o'j'n semajn'e. Sed, normal'e, ni labor'as kvin'dek. Por ni, est'as ja bon'e, ĉar tiel ni gajn'as iom pli. Ni bezon'as mon'o'n, ni bezon'as labor'i.”

En tiu konstru'ej'o, ne est'as sindikat'o, nek komitat'o pri higien'o, sekur'ec'o kaj labor'kondiĉ'o'j ( KHSLK). Mal'facil'as do ricev'i inform'o'j'n pri la just'a pag'o de la krom'a'j hor'o'j. “En la konstru-sektor'o, la sep unu'a'j hor'o'j trans la tri'dek kvin normal'a'j est'as krom'pag'at'a'j je 25%. La sekv'ant'a'j, je 50%. Vi pov'as imag'i la potencial'a'j'n gajn'o'j'n de la entrepren'o'j, se ili ne pag'as ili'n?, dir'as s - ro David Sans, ĜKL -deleg'it'o de la grup'o Vinci. La salajr'o-dokument'o'j'n ni ne pov'is vid'i, ĉar ili est'as don'at'a'j rekt'e en la land'o. Ni ek'sci'is, ke labor'ist'o'j est'as loĝ'at'a'j kvin'op'e en dom'et'o. Ili ja ricev'is laŭ'leĝ'a'n minimum'a'n salajr'o'n, sed la lu'prez'o est'is subtrah'it'a de la salajr'o-pag'o.” “Okaz'e de la adjudik'o de Dunkerque - LNG pri la elektr'o-part'o, Spie far'is propon'o'n je 16 milion'o'j da eŭr'o'j por kontrakt'o unu'e propon'it'a je 25 milion'o'j. La ital'o'j de Techint Sener gajn'is la adjudik'o'n kun propon'o je 12 milion'o'j, indik'as s - ro Didier Czajka, ĜKL -deleg'it'o de Spie. La nivel'o-diferenc'o de la social'a'j kotiz'o'j inter Franc'uj'o kaj Ital'uj'o ne est'as tiom grand'a.” Ekzist'as nur unu klar'ig'o: “La ne-respekt'o de la franc'a'j kolektiv'a'j konvenci'o'j.”

Traduk'i la kun'vok'il'o'j'n al la tribunal'o pli kost'as ol la eventual'e aplik'ot'a'j mon'pun'o'j

La 5-'a'n de mart'o, la “ trilogo ” ( vd. Artikol'o'n de Pierre Souchon.) inter inter'trakt'ant'o'j de la eŭrop'a Parlament'o rezult'ig'is princip'o-inter'konsent'o'n cel'ant'a'n “pli'fort'ig'i la kontrol'o'j'n kaj respond'ec'ig'i la komisi'ant'a'j'n kompani'o'j'n”, laŭ s - ro Sapin. Laŭ la eŭrop'a komision'an'o task'it'a pri la social'a'j afer'o'j, s - ro Laszlo Andor, tem'as pri “klar'a signal'o: Eŭrop'o ne akcept'as fraŭd'o'n aŭ mal'bon'uz'o'n de aplik'ebl'a'j regul'o'j mal'favor'e al la prunt'it'a'j labor'ist'o'j”*.

*  AFP, 5-'a de mart'o 2013.

Ne ĉiu'j ŝtat'a'j agent'o'j est'as konvink'it'a'j pri tio. Inter'ali'e inter la mult'a'j labor-inspektor'o'j, kiu'j publik'e bedaŭr'as la kresk'ant'a'j'n mal'facil'aĵ'o'j'n por plen'um'i si'a'n misi'o'n. Unu'e, la ekster'land'a entrepren'o, kiu “mal'lig'as” salajr'ul'o'n al Franc'uj'o dev'as proviz'i anticip'a'n deklar'o'n al la lok'a labor-direkci'o.. Sed tiu dokument'o — kiu preciz'ig'as la nom'o'n de la labor'ist'o, li'a'n kvalifik'o'n, la entrepren'o'n kie li labor'os, la daŭr'o'n de li'a misi'o, li'a'n hor'ar'o'n, li'a'j'n paŭz'o'j'n, la hor'a'n salajr'o'n — est'as regul'e forges'at'a. Kaj kiam inspektor'o konstat'as la ĉe'est'o'n de ekster'land'a salajr'ul'o sen send'ad'o de la deklar'o, la sankci'o de la dung'int'o rest'as tre mal'proksim'a minac'o. “Kiam la prokuror'o decid'as far'i kun'vok'il'o'n al la tribunal'o kontraŭ ekster'land'a entrepren'o, la traduk'ad'o de la kun'vok'il'o oft'e montr'iĝ'as pli mult'e'kost'a ol la aplik'ot'a mon'pun'o. Plej'oft'e, la juĝ'ist'o klas'as la afer'o'n.”, konstat'as, iom amar'e, s - ro Pierre Joanny, labor'inspektor'o en Lil'o kaj eks'sekretari'o de la sindikat'o SUD-Labor'o. Ni imag'u, ke, malgraŭ ĉio, la justic'o kondamn'as entrepren'o'n? “La mon'pun'o'j est'as mal'oft'e pag'it'a'j”, li asert'as.

Rest'as la dek'mil'o'j da salajr'ul'o'j laŭ'regul'e prunt'it'a'j, kiu'j pov'us est'i kontrol'at'a'j. Sed neces'us hav'i la rimed'o'j'n far'i tio'n! La konstru'ej'o de la met'an'a terminal'o ne est'as la sol'a dung'ant'o de prunt'it'a'j labor'ist'o'j... La tabel'o'j de deklar'o'j pri mal'lig'o'j en 2013 kaj 2014 ilustr'as la ampleks'o'n de la fenomen'o, en region'o, kie koncentr'iĝ'as unu el la ĉef'a'j haven'o'j de Franc'uj'o kaj dek kvin fabrik'o'j el tip'o “ Seveso 2”, pli'mult'e posed'at'a'j de inter'naci'a'j kompani'o'j. Du'dek kvin ruman'o'j ĉe Polimer'i Europa Franc'e, ok litov'o'j ĉe Total, dek tri ruman'o'j ĉe McDonalds ; plur'cent'o'j da portugal'o'j ĉe Aluminium Dunkerque ... Sum'e, plur'a'j mil'o'j da eŭrop'a'j labor'ist'o'j est'is prunt'it'a'j en 2013 en tiu'j'n dunkirk'a'j'n societ'o'j'n. Oficial'e, ili est'is 144.411 en Franc'uj'o en 2011; kontraŭ 16.545 en 2002, laŭ parlament'a raport'o publik'ig'it'a en april'o 2013*.

*  Eric Bocquet, “ Rapport dinformation fait au nom de la commission des affaires européennes sur les normes européennes en matière de détachement des travailleurs ”, 'n- ro 527, Sénat, Pariz'o, 18-'a de april'o 2013.

Se vi promen'as, dimanĉ'e, en la tend'um'ej'o'j de la dunkirk'a region'o - Mer et Vacances en Leffrinckoucke (59), Los Palomitos en Hemmes de Marck (62) aŭ Vert Village en Crochte (59) — vi vid'os portugal'a'j'n kamion'et'o'j'n, ital'a'j'n aŭt'o'j'n kaj diskret'a'j'n hom'o'j'n, ne'parol'em'a'j'n, kiu'j ir'as inter la loĝ'vetur'il'o'j. Vi pov'as ir'i al la hotel'o Première classe (unu'a klas'o) de Armbouts - Cappel (59) post la 18-'a hor'o, por aŭd'i la pol'a'n lingv'o'n, en Looberghe por lern'i la ruman'a'n, en Bray - Dunes por mal'kovr'i la litov'a'n. Sur la ttt -ej'o de la Gîtes de Franc'e de la Nord'o, mez'e de vintr'o, ĉiu'j tra'nokt'ej'o'j ĉirkaŭ Dunkirk'o est'as jam lu'it'a'j.

“La entrepren'o'j pretend'as, ke ili turn'iĝ'as al ekster'land'o ĉar ili ne trov'as en Franc'uj'o la fak'a'j'n labor'ist'o'j'n, kiu'j'n ili bezon'as. Real'e, franc'a'j dung'it'o'j pov'us plen'um'i plej'mult'o'n de la task'o'j” preciz'ig'as s - ro Joanny. “La ver'a motiv'o? La far'it'a'j ŝpar'o'j je la hor'ar'o'j, salajr'o'j, la profesi'a'j kompens'o'j, loĝ'ad'o aŭ manĝ'ad'o, komplet'ig'as s -in'o Veignie. Por la franc'a'j salajr'ul'o'j, tio est'as organiz'it'a en'konduk'o de la verm'o en la frukt'o'n.”

Tiu masiv'a koncentr'ad'o de prunt'it'a'j ekster'land'an'o'j pli'pez'ig'as la labor'kvant'o'n, jam pez'a'n, de la dek agent'o'j de la labor'inspekt'ad'o-serv'o de Dunkirk'o. Sed reg'ist'ar'a reform'o nun okaz'ant'a pov'us ankoraŭ pli'grav'ig'i la afer'o'j'n: “En la region'o Nord'o-Kalez'a Mar'kol'o est'as nun cent kvar'dek sep agent'o'j. Se tiu reform'o okaz'os, rest'os nur cent du'dek naŭ da ili, mal'trankvil'iĝ'as s - ro Joanny. Se la reg'ant'o'j vol'us ver'e protekt'i la labor'ist'o'j'n, sufiĉ'us ekzempl'e konstru'i la sam'a'n kadr'o'n de inter'naci'a kun'labor'o, kiu ekzist'as pri polic'o. Ni tiam pov'us ir'i en ali'a eŭrop'a land'o por labor'i kun'e kun ni'a'j koleg'o'j.”

Sed ĉu tiu politik'a vol'o ekzist'as? En si'a leter'o al s - ro Sapin, s - ro Moyon skrib'as: “Al la prokuror'o de la Respublik'o de Dunkirk'o est'is jam send'it'a'j du protokol'o'j de mult'a'j konstat'it'a'j mal'obe'o'j koncern'e ekster'land'a'j'n entrepren'o'j'n kontrol'it'a'j'n en 2012, pri kiu'j la justic'a'j sekv'o'j ne est'as kon'at'a'j.” La dung'ant'o'j de la prunt'it'a'j salajr'ul'o'j ver'ŝajn'e hav'as bon'a'j'n kial'o'j'n ne mal'trankvil'iĝ'i pri la “pli'sever'iĝ'o” de la direktiv'o 96/71/ CE...

Gilles BALBASTRE


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ĉiu'j politik'a'j fort'o'j stumbl'as super la ekonomi'o. Tunizi'o, la ĝir'ad'o'j de revoluci'o

ĈAR LA ARAB'A'J ribel'o'j ne evolu'is feliĉ'e en Egipti'o nek en Siri'o nek en Libi'o, Tunizi'o far'iĝ'is la rifuĝ'ej'o de tiu'j, kiu'j serĉ'as en la region'o kial'o'n por esper'i. El la social'a'j aspir'o'j, kiu'j motiv'is la popol'lev'iĝ'o'n en decembr'o 2010, neniu kontent'ig'e plen'um'iĝ'is. Sed, post sen'ĉes'a politik'a kriz'o, la land'o, kiu trov'iĝ'is ĉe la abism'o kun la murd'o al du mal'dekstr'a'j deput'it'o'j en mal'pli ol ses monat'o'j,* don'is al si nov'a'n konstituci'o'n, per du'cent voĉ'o'j de deput'it'o'j el du'cent dek ses, kaj reg'ist'ar'o'n de naci'a unu'ec'o konsist'ant'a'n el teknokrat'o'j. La streĉ'iĝ'o'j mal'alt'iĝ'is je unu grad'o, kaj iom'et'e da grac'o instal'iĝ'is.

*  Vd “En Tunisie, les islamistes au pied du mur”, Le Monde diplomatique, mart'o 2013.

La kontraŭ'ant'o'j al la islam'ist'o'j de Ennahda tim'is, ke tiu'j firm'e akapar'os la ŝtat'aparat'o'n kaj tiel far'iĝ'os la baz'o de nov'a diktator'ec'o. Fin'e ili for'las'is la potenc'o'n sam'e pac'e kiel ili akir'is ĝi'n, ĝentil'e pet'it'a'j “for'ir'i” de la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF), Alĝeri'o, la okcident'a'j land'o'j (inter'ali'e Franci'o), la grand'a sindikat'o, la mastr'ar'o, la revoluci'a mal'dekstr'o, la dekstr'a centr'o, la Lig'o pri hom'rajt'o'j ...

Ili sen'dub'e ced'is al la prem'o, post kompren'i ke ili'a bilanc'o est'as mal'mult'e promes'a kaj ke la inter'naci'a fort'rilat'o mal'favor'as al la Islam'a'j Frat'o'j, mal'fort'iĝ'int'a'j en Turki'o kaj per'fort'e el'ig'it'a'j el la egipt'a prezid'ant'ec'o. En Tunizi'o, nov'a'j elekt'o'j dev'as okaz'i “antaŭ la fin'o de la jar'o 2014” (artikol'o 148 de la konstituci'o). La revoluci'o jam ne est'as sur la tag'ord'o. Sed la land'o pov'as re'e kred'i ke ĝi sukces'os konstru'i si'a'n et'a'n feliĉ'o'n en arab'a mond'o, kie tio est'as tre serĉ'at'a.

Ĉu tio signif'as, ke la integr'iĝ'o de la islam'ist'o'j en la politik'a'n sistem'o'n est'is fin'e pozitiv'a? Jes el la vid'punkt'o de tiu'j, kiu'j promes'is, ke ili'a al'ven'o ĉe la ŝtat'pint'o ne signif'as vojaĝ'o'n sen're'ven'a'n. Sed jes ankaŭ por ili'a'j mal'amik'o'j, kiu'j antaŭ'vid'is, ke en la potenc'o ili pruv'os si'a'n ident'ec'a'n kaj religi'a'n obsed'o'n, ili'a'n mank'o'n pri ekonomi'a kaj social'a konstru'ad'o. “Kun ili, ironi'as s - ro Hamma Hammami, por'parol'ant'o de la Popol'a Front'o (mal'dekstr'a), ni est'as antaŭ Adam Smith kaj David Ricardo. La ekonomi'a politik'o de la Islam'a'j Frat'o'j est'as la ne'oficial'a komerc'o. Ĝi ne est'as produkt'ad'o, ĝi ne est'as kre'ad'o de riĉ'aĵ'o'j, ĝi ne est'as kamp'kultur'o, ĝi ne est'as industri'o, ĝi ne est'as infra'struktur'o, ĝi ne est'as re'organiz'ad'o de la instru'sistem'o por serv'i la strategi'a'j'n cel'o'j'n ‒ ekonomi'a'j'n, scienc'a'j'n, teĥnologi'a'j'n.”

Kiel ajn, cert'as ke “dis'volv'o'model'o”, por cit'i la tekst'o'n de la elekt'o'program'o de Ennahda en la jar'o 2011, konsist'as nek en vic'ig'o de mal'plen'a'j formul'o'j ‒ “kre'i nov'a'j'n merkat'o'j'n por ni'a'j var'o'j kaj serv'o'j”, “simpl'ig'i la procedur'o'j'n”, “divers'ig'i la invest'o'j'n en pli util'a'j'n projekt'o'j'n” ‒ nek en ornam'ad'o de tiu'j sorĉ'a'j banal'aĵ'o'j kiel “re'viv'ig'i la virt'a'j'n valor'o'j'n de'ven'a'j'n el la kultur'a kaj civiliz'a hered'aĵ'o de la tunizi'a soci'o kaj el ĝi'a arab'a kaj islam'a ident'ec'o, kiu'j honor'as la klopod'o'n kaj la alt'kvalit'a'n labor'o'n, instig'as al nov'ig'o kaj al iniciat'o”.*

*  “Po'ur la liberté, la justic'e et le développement en Tunisie ”, program'o de Ennahda , Tuniz'o, septembr'e 2011.

S - ro Houcine Jaziri, kiu aparten'is al la du last'a'j islam'ist'a'j reg'ist'ar'o'j, konced'as: [“La mal'fort'aĵ'o de Ennahda est'as la ekonomi'o. Ni est'is pli en'ferm'it'a'j en moral'a'j demand'o'j. Inter ni est'as tro da politik'ist'o'j, ne sufiĉ'e da ekonomik'ist'o'j. La ali'a'j mult'e pli labor'is pri tiu'j demand'o'j ol ni.” Li tamen preciz'ig'as: “Ni hav'is la ŝanc'o'n star'ig'i reg'ist'ar'o'n de dev'o kaj pri'pens'i.”

Tio neniam est'as mal'bon'a ide'o ... Sed, de tri jar'o'j, la plej mult'a'j parti'o'j, kaj ne nur Ennahda , zorg'is pri io ali'a. “La mal'kviet'a period'o, kiu'n ni ĵus spert'is, rimark'ig'as la ekonomik'ist'o Nidhal Ben Cheikh, est'is stamp'it'a de diskut'ad'o de relativ'e tabu'a'j tem'o'j en Tunizi'o ‒ religi'o, kred'o, sankt'aĵ'o, seks'o, sam'seks'em'o, la rol'o de la vir'in'o. La baz'o'j de ni'a ekonomi'a politik'o, mal'e, est'is neniam debat'it'a'j, kaj eĉ mal'pli kritik'it'a'j. Rezult'o: la provinc'o'j, kiu'j est'is la lul'il'o'j de la revoluci'o, de la politik'a kaj social'a ribel'o, Kef, Kasserine, Siliana, Tataouine, Kebili, daŭr'e sufer'as terur'a'n mank'o'n de lok'a produkt'iv'a teks'aĵ'o.”*

*  Laŭ Ben Cheikh, Siliana hav'as nur ses mez'a'j'n kaj grand'a'j'n entrepren'o'j'n, dum Manouba, cent'o'n da kilo'metr'o'j for, hav'as tri'cent du'dek du.

La ĉef'a gvid'ant'o de la nun'a kontraŭ'islam'ist'a koalici'o, s - ro Bej'i Caïd Essebsi, ankaŭ gvid'is Tunizi'o'n post la fal'o de la reĝim'o de Zine El Abidine M.Ben Al'i. Anstataŭ uz'i si'a'n popular'ec'o'n kaj la ĝeneral'a'n entuziasm'o'n de la unu'a'j monat'o'j (“jasmen'a revoluci'o” ktp) por for'bala'i la liberal'a'n politik'o'n de si'a antaŭ'ul'o, li prefer'is ĉirkaŭ'i si'n per ortodoks'a'j ministr'o'j kiu'j daŭr'ig'is la antaŭ'a'n ekonomi'a'n model'o'n, laŭd'at'a'n de la IMF.* Rezult'o: S - ro Caïd Essebsi konstat'as hodiaŭ ke “en kelk'a'j region'o'j, marĝen'ig'it'a'j de jam tre long'a temp'o, ĉar oni okup'iĝ'is mult'e pli pri la mar'bord'a montr'o'fenestr'o, ne okaz'is pli'bon'iĝ'o”.

*  “La ekonomi'a politik'o far'at'a [en Tunizi'o] est'as san'a, kaj mi pens'as ke ĝi est'as bon'a ekzempl'o kiu'n la sojl'o'land'o'j dev'as sekv'i”, ekzempl'e taks'is en novembr'o 2008 s - ro Dominique Strauss - Kahn, la tiam'a direktor'o de la IMF.

De la jar'o 2011, efektiv'e nenio romp'is la kutim'o'n en'ig'i la land'o'n en la inter'naci'a'n labor'divid'o'n per tio, ke oni ofert'as al ekster'land'a'j invest'ist'o'j kvalifik'it'a'n labor'ist'ar'o'n kun rid'ind'a'j salajr'o'kost'o'j. Nu, mank'e de mem'centr'it'a dis'volv'ad'o impuls'at'a de publik'a'j invest'o'j kaj nutr'at'a de pag'i'pov'a lok'a postul'o, tiu model'o pov'as nur daŭr'ig'i la akr'a'j'n region'a'j'n mal'egal'ec'o'j'n. Kun la risk'o ke la mal'oficial'a ekonomi'o kaj kontraband'o ek'flor'as, la ŝtat'o re'tir'iĝ'as kaj ĝihad'ist'a'j ĉel'o'j profit'as el tio. “Uson'o, kiu est'as la predik'ist'o'j de nov'liberal'ism'o, permes'is al si ŝtat'ig'i la bank'o'j'n [dum la kriz'o de 2008], dum Tunizi'o, en revoluci'a period'o, mal'permes'as al si revoluci'a'j'n gest'o'j'n”, bedaŭr'as Ben Cheikh.

La si'n'sekv'a renkont'iĝ'o kun s - ro Rached Ghannouchi, gvid'ant'o de Ennahda , kaj s - ro Caïd Essebsi, fond'int'o kaj prezid'ant'o de la Uni'o por Tunizi'o ( Nidaa Tounes ), konfirm'as tiu'n for'est'o'n de program'a aŭdac'o. Tiu'j du veteran'o'j kiu'j domin'as la politik'o'n de si'a land'o, est'as aprior'e en ĉio reciprok'e kontraŭ'a'j. La sekretari'ej'o de la unu'a est'as plen'a de fot'o'j, kiu'j montr'as li'n kun islam'ist'a'j gvid'ant'o'j aŭ intelekt'ul'o'j (la emir'o de Katar'o, Tariq Ramadan, la egipti'a prezid'int'o Mohamed Mors'i, la turk'a ĉef'ministr'o Recep Tayyip Erdogan, ktp). La ofic'ej'o de la du'a elekt'is unu sol'a'n motiv'o'n, Habib Burgiba,*, reprezent'at'a sam'temp'e en la form'o de bust'o, de grand'a mur'afiŝ'o kaj de mal'grand'a en'kadr'a fot'aĵ'o sur la skrib'tabl'o. Nu, por s - ro Ghannouchi, kiu'n Burgiba vol'is mort'kondamn'i, la “plej super'a komand'ant'o”, fond'int'o de la modern'a Tunizi'o, est'as tiu, kiu komenc'is “la milit'o'n kontraŭ la islam'o kaj kontraŭ la arab'ec'o”.*

*  Habib Burgiba (en la franc'a: Habib Bourguiba [ hábib burgíba ] (1903-2000), centr'a figur'o de la mov'ad'o por la sen'de'pend'ec'o de Tunizi'o, est'is ties unu'a prezid'ant'o, inter 1957 kaj 1987.
*  Rachid Ghannuchi : Islam, nationalisme et islam'ism'e”, inter'parol'ad'o kun François Burgat, Egypte /Mond'e arab'e, 'n- ro 10, Kair'o, 1992, p. 109-122.

La diferenc'o'j inter tiu'j du hom'o'j est'as mult'e mal'pli klar'a'j, kiam oni analiz'as kun ili la grand'a'j'n ekonomi'a'j'n dosier'o'j'n. Ĉu re'pag'o de la ekster'a ŝuld'o, kiu'n la reĝim'o de s - ro Ben Al'i far'is kaj kiu est'is part'e de'turn'it'a de la membr'o'j de li'a klan'o? “La ŝuld'o, pri tiu oni parol'as, sed ĝi ne est'as katastrof'a, ĉar ni est'as je mal'pli ol 50 el'cent'o'j, respond'as s - ro Caïd Essebsi. Ali'a'j, kiel Franci'o, hav'as proporci'o'n de 85 el'cent'o'j.”* Ĉiu'kaz'e, li tuj al'don'as, land'o, kiu si'n respekt'as, pag'as si'a'j'n ŝuld'o'j'n, kia ajn est'as ĝi'a reg'ist'ar'o. Ek'de la sen'de'pend'ec'o Tunizi'o neniam mal'plen'um'is si'a'j'n re'pag'o'j'n”. Tio'n la tag'o'n antaŭ'e preskaŭ laŭ'vort'e asert'is al ni s - ro Ghannouchi : “Tunizi'o hav'as long'a'n tradici'o'n de re'pag'o de si'a'j kredit'o'j. Ni daŭr'ig'os laŭ tio.”

*  La tunizi'a ŝuld'o est'as proksim'um'e je 45 el'cent'o'j de la en'land'a produkt'o, 95 el'cent'o'j en la kaz'o de Franci'o.

La re'pag'o de ŝuld'o est'as mult'e'kost'a ŝarĝ'o por mal'riĉ'a land'o; ĝi est'as la tri'a plej grand'a posten'o en la buĝet'o (4,2 miliard'o'j da tunizi'a'j dinar'o'j en 2013!).* La Ĝeneral'a Kas'o de Kompens'ad'o ( CGC laŭ la franc'a) si'a'vic'e est'as la du'a plej grand'a posten'o (5,5 miliard'o'j da dinar'o'j en 2013). Ĉiu ŝat'us mal'grand'ig'i tiu'n pez'o'n; neniu ver'e sci'as kiel far'i. Kaj ankaŭ pri tio, la islam'ist'o'j kaj ili'a'j kontraŭ'ul'o'j apenaŭ disting'iĝ'as. Ili'a prudent'o est'as kompren'ebl'a: la tem'o eksplod'em'as.

*  1 tunizi'a dinar'o = 0,46 eŭr'o.

La CGC, sistem'o kiu ebl'ig'as subvenci'i nutr'aĵ'o'j'n kaj energi'o'n, star'iĝ'is en la jar'o 1970. Post'e, la kresk'eg'o de la mond'a'j prez'o'j por petrol'o kaj cereal'o'j lev'is ĝi'a'j'n el'spez'o'j'n al sen'mezur'a'j nivel'o'j. La IMF ne ĉes'as postul'i ili'a'j'n mal'alt'ig'o'j'n kaj atend'as la mal'aper'o'n de la kompens'ad-meĥanism'o; la politik'a'j parti'o'j tim'as inflaci'o'n kaj revoluci'o'n, se ili sekv'as tia'n konsil'o'n ...

La CGC, kiu tut'e ne est'as social'a ating'o, kiel memor'ig'as al ni Ben Cheikh, hav'is la ĉef'a'n cel'o'n far'i liberal'a'n strategi'o'n politik'e pli sub'ten'ebl'a, strategi'o'n kiu cel'is instig'i la industri'o'n dispon'ig'ant'e al ĝi mal'mult'e'kost'a'n labor'ist'ar'o'n. Por al'tir'i invest'ist'o'j'n, Tunizi'o akcept'is ke la ŝtat'a buĝet'o financ'is part'o'n de la kur'ant'a'j konsum'el'spez'o'j de ili'a'j labor'ist'o'j kaj dung'it'o'j. Resum'e, de pli ol kvar'dek jar'o'j, mank'e de bon'a salajr'o, la hom'o'j kiu'j labor'as, ekzempl'e, en la teks'aĵ-sektor'o, aŭ en meĥanik'a'j kaj elektr'a'j industri'o'j, pov'is aĉet'i subvenci'at'a'j'n farun'o'n aŭ benzin'o'n.

Kaj ĉiu'j ceter'a'j ankaŭ ... En la restoraci'o'j kaj hotel'o'j, nudel'o'j kaj gri'o serv'at'a'j al turist'o'j est'as subvenci'at'a'j, la konsum'ad'o de benzin'o de la grand'motor'a'j libi'a'j aŭt'o'j est'as subvenci'at'a, la energi'o (oft'e import'it'a) kiu'n uz'as la portugal'a'j kaj hispan'a'j cement'fabrik'o'j, est'as subvenci'at'a. “Tio est'as jug'o, konced'as s - ro Ghannouchi. Neces'as trov'i saĝ'a'n solv'o'n, ne pro la prem'o de la inter'naci'a'j instituci'o'j, sed ĉar la el'spez'o jam ne daŭr'ig'ebl'as je tiu nivel'o.” S - ro Caïd Essebsi ne dir'as ali'o'n: “Nun ni al'ven'is ĉe kritik'a punkt'o. Prefer'e revizi'i la buĝet'o'n por favor'i ali'a'j'n prioritat'o'j'n.”

Sed kiel atribu'i la el'spez'o'j'n de la CGC al produkt'iv'a'j invest'o'j en la intern'a'j region'o'j sen sam'temp'e mal'util'i al la plej sen'hav'a'j tunizi'an'o'j, kiu'n la ŝtat'o ne sci'as help'i ali'e? Kiam ili parol'as pri la tem'o (ĉar oni prem'as ili'n ...), la mastr'ar'o, sindikat'o'j, islam'ist'o'j, Nidaa Tounes montr'as ia'n atent'em'o'n. Ili denunc'as mis'uz'o'j'n sen propon'i rimed'o'j'n kontraŭ ili. Demand'it'e pri la ebl'ec'o ke reg'ist'ar'o iu'n tag'o'n for'ig'as la kas'o'n, s -in'o Wided Bouchamaoui, prezid'ant'o de la Tunizi'a Uni'o de Komerc'o kaj Industri'o ( Utica), la mastr'a organiz'aĵ'o, respond'as al ni firm'e: “Neniam! Okaz'us ribel'o en la land'o. Nenia politik'a fort'o kuraĝ'us far'i tio'n.” Ceter'e ŝi tuj preciz'ig'as: “Tio ne est'as ni'a postul'o.”

Du tri'on'o'j de la subvenci'o koncern'as brul'aĵ'o'n. Nu, insist'as s - ro Houcine Abassi, prezid'ant'o de la Tunizi'a Ĝeneral'a Uni'o de Labor'o ( UGTT), “la plej mult'a'j sen'labor'ul'o'j kaj salajr'ul'o'j ne hav'as aŭt'o'n. Ili do ne ĝu'as la kompens'aĵ'o'n pag'at'a'n pri energi'o. Kaj kiam la membr'o'j de la mez'a klas'o posed'as vetur'il'o'n ekip'it'a'n de motor'o je kvar aŭ kvin ĉeval'fort'o'j, ili pag'as si'a'n benzin'o'n je la sam'a prez'o [1,57 dinar'o'j por litr'o] kiel tiu'j, kiu'j dispon'as pri kvar aŭ kvin luks'a'j vetur'il'o'j en unu sam'a famili'o.”

Sed kiel disting'i la unu'a'j'n dis'de la ali'a'j, se oni ekzempl'e vol'as ĉes'ig'i la subvenci'ad'o'n al la mult'ec'o de luks'a'j aŭt'o'j de miliard'ul'o'j, kiu'j plen'ig'as ili'n per benzin'o? ... “Pri tio, respond'as s - ro Abassi, respond'ec'as la reg'ist'ar'o. Ni hav'as propon'o'j'n, sed ni est'as sindikat'o; ni ne est'as la ŝtat'o kun ĝi'a'j rimed'o'j, ĝi'a'j fak'ul'o'j, ĝi'a'j esplor-ofic'ej'o'j. Est'as ĝi'a task'o serĉ'i strategi'o'n.”

La Popol'a Front'o el'labor'is detal'a'n ekonomi'a'n projekt'o'n. Tiu en'ten'as sam'temp'e la rekrut'ad'o'n de ofic'ist'o'j ĉe la financ-ministr'ej'o por batal'i kontraŭ la fraŭd'o kaj kontraband'o, 5-el'cent'a'n impost'o'n el la net'a profit'o de la petrol'entrepren'o'j, suspend'o'n de re'pag'o de la ekster'a ŝuld'o atend'e de kontrol'procedur'o, re'aranĝ'o'n de la impost'tabel'o por favor'i la mal'alt'a'j'n en'spez'o'j'n, for'ig'o'n de la bank'sekret'o. Sed, kiam tem'as pri la CSG, la aŭdac'o far'iĝ'as mal'pli percept'ebl'a. “Ĉiu'j sci'as, konced'as s - ro Hammami, ke oni ne tuŝ'u la kas'o'n de kompens'ad'o.” Diskret'e, la reg'ist'ar'o komenc'as mal'alt'ig'i la subvenci'o'j'n, special'e tiu'j'n pri brul'aĵ'o'j. Kaj ĉiu rigard'as en ali'a'n direkt'o'n.

Nom'e: al la ven'ont'a'j elekt'o'j. Sur politik'a nivel'o, la suspend'o de la al'front'iĝ'o'j sekv'e al la star'iĝ'o de la nov'a reg'ist'ar'o signif'is, ke la batal'o daŭr'as, sed ali'e. La nun'a inter'konsent'o baz'iĝ'as sur provizor'a ekvilibr'o de la fort'o'j. La skiz'o'j pri est'ont'a'j alianc'o'j anticip'as ne'kon'at'a'j'n elekt'o-rezult'o'j'n. S - ro Ghannouchi tir'as argument'o'j'n el tiu mal'cert'ec'o kaj region'a mal'stabil'ec'o por konvink'i si'a'n baz'o'n, oft'e dub'em'a'n, pri la ĝust'ec'o de si'a strategi'o de re'pac'ig'o. Ĉar li taks'as si'a'n land'o'n “tro mal'firm'a por al'front'iĝ'o inter reg'ist'ar'o kaj opozici'o”, li dezir'as jam nun ke la est'ont'a'j elekt'o'j rezult'ig'u “reg'ist'ar'o'n de koalici'o kun ĉiu'j aŭ, se tio ne ebl'as, kun la maksimum'o de parti'o'j, sed ankaŭ kun la civil'a soci'o, la sindikat'o'j, la mastr'a'j asoci'o'j. Ankaŭ kun Ennahba.

Front'e al li, s - ro Caïd Essebsi ŝajn'as est'i en fort'a pozici'o. La parti'o kiu'n li gvid'as est'as cert'e mal'homogen'a, miks'aĵ'o de Ben-Al'i-ret'o'j kaj de progres'em'a'j aŭ sindikat'a'j aktiv'ul'o'j (la ĝeneral'a sekretari'o de Nidaa Tounes, s - ro Taïeb Baccouche, est'is la ĝeneral'a sekretari'o de la UGTT), sed ĝi okup'as la centr'a'n lok'o'n sur la politik'a ŝak'tabul'o. Unu'flank'e la islam'ist'a parti'o dezir'as ekskluziv'a'n naci'a'n unu'iĝ'o'n. Ali'flank'e la Popol'a Front'o vol'as kontraŭ'ag'i tio'n, kio'n s - ro Hammami nom'as la “despot'ism'a'n danĝer'o'n de Ennahda per tio ke ĝi daŭr'ig'as si'a'n komun'a'n ag'ad'o'n kun Nidaa Tounes. Kio'n elekt'os tiu? Se oni aŭd'as kiel s - ro Caïd Essebsi detal'ig'as si'a'n rol'o'n en la serĉ'ad'o de “inter'konsent'a solv'o” kun s - ro Ghannouchi, kaj sam'temp'e laŭd'eg'as la nun'a'n reg'ist'ar'o'n “sub'ten'at'a'n de ĉiu'j politik'a'j fort'o'j”, oni imag'as ke li prefer'us ke la baz'o de la est'ont'a ministr'ar'o rest'u sam'e larĝ'a. Kaj ĉu ĝi ne re'ĵet'us la islam'ist'o'j'n en la opozici'o'n? “Tio de'pend'as de la elekt'o'j, respond'as li. Sed ni akcept'os la verdikt'o'n de la urn'o'j.”

“Ni tim'as, ke Nidaa Tounes alianc'os kun Ennahda , konfes'as s - ro Abdelmoumen Belaanes, ĝeneral'a vic'prezid'ant'o de la Parti'o de Labor'ist'o'j, membr'o de la Popol'a Front'o. “La okcident'a ide'o est'as, ke du grand'a'j fort'o'j ekzist'as kaj ke la stabil'ec'o postul'as ke ili alianc'iĝ'u.” La tim'o de la mal'dekstr'o al la islam'ist'o'j neniel mild'iĝ'is. “Ek'de si'a fond'iĝ'o, la taktik'o de Ennahda est'is ĉiam la sam'a, taks'as s - ro Hammami. Tie, kie ili renkont'as rezist'o'n, ĝi ced'as. Tie, kie oni ced'as, ĝi kontraŭ'atak'as. Sed la cel'o rest'as islam'ig'i, trud'i la lini'o'n de la Islam'a'j Frat'o'j, sam'temp'e reakci'a, despot'a kaj diktator'ec'a.” La strategi'o, kiu'n li propon'as, rezult'as el tiu diagnoz'o: neces'as daŭr'ig'i la kontraŭ'islam'a'n alianc'o'n per insist'o pri la prioritat'o de demokrati'o; neces'as klar'ig'i, ke la real'ig'ad'o de tiu prioritat'o trud'as dispon'o'j'n de social'a urĝ'ec'o; fin'e neces'as insist'i pri tio ke ĉiu'j “demokrati'a'j” fort'o'j “inter'konsent'as pri la neces'o mild'ig'i la sekv'o'j'n de la ekonomi'a kriz'o por la popol'a'j amas'o'j.”

Sed, demand'as Michael Ayari, esplor'ist'o ĉe la International Crisis Group , kio'n pens'as pri tio la baz'o, kio'n pens'as la aktiv'ul'o'j? Tiu'j de Ennahda, kies prezid'ant'o ne eksklud'as reg'i kun la islam'ist'o'j sub la rav'it'a rigard'o de la IMF? Tiu'j de la Popol'a Front'o, kiu'n oni al'vok'as defend'i la demokrati'o'n kun'e kun la mastr'ar'o kaj iam'a'j sub'ten'ant'o'j de Ben Al'i? La parti'estr'o'j el'kov'as si'a'j'n alianc'o'j'n, anticip'as la respektiv'a'n nombr'o'n da posten'o'j, trankvil'ig'as si'a'j'n mon'don'ant'o'j'n. El tio rezult'as politik'a ekvilibr'o. Tiu est'as saĝ'a, eĉ envi'ind'a en region'o viktim'a de soci'a'j konvulsi'o'j. Sed kiom da temp'o tio pov'as daŭr'i se, tri jar'o'j'n post la “revoluci'o”, la ekonomi'a'j kaj social'a'j decid'o'j, kiu'j eksplod'ig'is ĝi'n, rest'as daŭr'e en la sam'a tendenc'o?

Serge HALIMI.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

La bon'ul'o, la brut'ul'o kaj Krime'o

La kontraŭ-rus'a obsed'o

Kun la aneks'ad'o de Krime'o al la rus'a teritori'o, konfirm'it'a de s - ro Vladimir Putin la 18-'a'n de mart'o, kaj la sankci'o'j decid'it'a'j kontraŭ la Kreml'o, la ukrain'a kriz'o ampleks'iĝ'is ĝis ating'i la dimensi'o'n de geopolitik'a ter'trem'o. Kompren'i tiu'n konflikt'o'n postul'as integr'i la vid'punkt'o'j'n de ĉiu'j ag'ant'o'j. Sed, en la okcident'a'j diplomat'ej'o'j, la moral'a'j proklam'o'j oft'e anstataŭ'as analiz'o'n.

ĈI-LAST'A'J'N semajn'o'j'n, la amas'inform'il'a trakt'ad'o de la ukrain'a'j event'o'j al'port'is konfirm'o'n pri tio: por part'o de la okcident'a diplomat'ar'o, la kriz'o'j ne plu montr'as mal'simetri'o'n inter la interes'o'j kaj percept'o'j de raci'a'j ag'ant'o'j, sed konsist'ig'as al'front'iĝ'o'j'n inter Bon'o kaj Mal'bon'o, kie decid'iĝ'as la sens'o de la histori'o.

Rus'uj'o tre taŭg'as por tiu en'scen'ig'o, kiu hav'as la avantaĝ'o'n est'i simpl'a. Por mult'a'j koment'ist'o'j, tiu barbar'a ŝtat'o reg'at'a de la kozak'o'j ŝajn'as du'o'n-mongol'a ali'lok'o reg'at'a de la epigon'o'j de la KGB, kiu'j sekret'e prepar'as komplot'o'j'n je la serv'o de neŭr'oz'a'j car'o'j plaŭd'ant'a'j en la glaci'a'j akv'o'j de ego'ism'a kalkul'o*. En'ferm'it'a'j sol'ul'o'j, for'tranĉ'it'a'j el si'a epok'o, tiu'j aŭtokrat'o'j mal'rapid'e mov'as peon'o'j'n sur grand'a'j ebur'a'j ŝak'lud'il'o'j anstataŭ leg'i The Economist . De temp'o al temp'o, ili dron'ig'as atom'a'n sub'mar'ŝip'o'n pro la plezur'o polu'ad'i la Barenc'a'n Mar'o'n, antaŭ ol instig'i kontraŭ'leĝ'a'n referendum'o'n en si'a “proksim'a ekster'land'o”, cel'e re'konstru'i la USSR.

*  Bernard-Henr'i Lévy, “ l’honneur des Ukrainiens ”, Le Point, Pariz'o, 27-'a de februar'o 2014.

Kun'ig'ant'e la banal'aĵ'o'j'n publik'ig'it'a'j'n pri tiu tem'o en la okcident'a gazet'ar'o — ne nur de'post la komenc'o de la ukrain'a kriz'o, sed de dek kvin jar'o'j-, tiu folklor'a rakont'o est'as proksim'um'e tio, kio'n ordinar'a leg'ant'o memor'os el la politik'o de la nun'a Federaci'o de Rus'uj'o. Tiu sum'e negativ'a percept'o, karikatur'a, aparten'as al firm'e establ'it'a tradici'o.

Ĝi apog'as si'n foj'e sur analiz'o'j, kiu'j sub'strek'as la total'ism'a'n kaj “mensog'a'n” obsed'o'n de la rus'a kultur'o*, foj'e sur la supoz'at'a kontinu'ec'o inter Josef Stalin kaj s - ro Vladimir Putin - ŝat'at'a tem'o de la franc'a'j ĉef'artikol'ist'o'j kaj de la uson'a'j nov'konservativ'a'j pens'fabrik'o'j*. Ĝi hav'as si'a'n origin'o'n en la rakont'o'j de la eŭrop'a'j vojaĝ'ant'o'j de la Renesanc'o, kiu'j jam far'is kompar'o'n inter la “barbar'a'j” rus'o'j kaj la sovaĝ'aspekt'a'j skit'o'j de la Antikv'a Temp'o*.

*  Alain Besançon, Sainte Rus'si'e, Editions de Fallois, Pariz'o, 2014.
*  Steven P. Bucci, Nil'e Gardiner kaj Luk'e Coffey, “Rus'si'a, the West, and Ukrain'e: Tim'e for 'a strategy — not hop'e”, Issue Brief , 'n- ro 4159, The Heritage Foundation, Vaŝington'o, DC, 4-'a de mart'o 2014.
*  Vd Stéphane Mund, Orbis Russiarum , Droz, Ĝenev'o, 2003.

La event'o'j de Maïdan en Kiev'o ofert'as ekzempl'o'n de la analiz'a'j mal'avantaĝ'o'j, kiu'j'n indukt'as tiu demon'ologi'o. Lingv'e kaj kultur'e divid'it'a inter Orient'o k Okcident'o, Ukrain'uj'o pov'as garanti'i si'a'j'n nun'a'j'n land'lim'o'j'n nur ten'ant'e etern'a'n ekvilibr'o'n inter Lvivo kaj Donecko, respektiv'a'j simbol'o'j de ĝi'a'j eŭrop'a kaj rus'a polus'o'j.

“Ge'edz'iĝ'i” al unu aŭ la ali'a signif'us por ĝi ne'i tio'n, kio est'as ĝi'a fundament'o, kaj do valid'ig'i la sen're'ven'a'n mekanism'o'n de dis'part'ig'o laŭ la ĉeĥ'o'slovak'a manier'o*. Ĝi est'as geopolitik'a etern'a fianĉ'in'o.

*  La “velur'a revoluci'o” de 1989 konduk'is en 1992 al la divid'o de la ŝtat'o en du ent'o'j'n, sur etn'o'lingv'a baz'o.

Ukrain'uj'o ne pov'as “elekt'i”. Ĝi do kontent'iĝ'as pri al'log'i al si donac'e mult'e'kost'a'j'n juvel'ring'o'j'n: 15 miliard'o'j da dolar'o'j promes'it'a'j de Rus'uj'o en decembr'o 2013, kaj 3 miliard'o'j de la Eŭrop'a Uni'o sam'moment'e por akompan'i la abort'int'a'n asoci-inter'konsent'o'n. Al ĉiu svat'ul'o ĝi konced'as kelk'a'j'n revizi'ebl'a'j'n promes'o'j'n: inter'konsent'o de Ĥarkivo, kiu en 2010, pli'long'ig'is ĝis en 2042 la lu'don'o'n al Rus'uj'o de la milit'baz'o ĉe Sebastopol'o, aŭ ankoraŭ lu'don'o de kultiv'ebl'a'j ter'o'j al la grand'ul'o'j de la eŭrop'a agr'o'kultur'o. Redukt'ant'e tiu'n geo'kultur'a'n tri'op'o'n je trud'it'a ge'edz'iĝ'o kun Moskv'o, la fak'ul'o'j, kiu'j las'as si'n impres'i de tio, kio'n ni ja dev'as nom'i la kontraŭ'rus'a obsed'o, mal'kaŝ'as sever'a'n analiz'a'n mank'o'n. Ili, kiu'j riproĉ'as al s - ro Putin rest'i en la mal'larĝ'a kamp'o de la potenc'o-politik'o, montr'as ne mal'pli kondamn'ind'a'n hemiplegi'o'n, lim'ig'ant'e si'a'n horizont'o'n je la liber'ig'a sorb'iĝ'o de Ukrain'uj'o en la eŭr'o-atlantik'a komun'um'o.

Kontraŭ'e al tio, kio'n oni skrib'is, la romp'o de la intern'a'j ekvilibr'o'j de tiu mal'fort'a naci'o ne okaz'is la 27-'a'n de februar'o 2014, dat'o de la ek'reg'ad'o de la Parlament'o kaj de la reg'ist'ar'o de Krime'o far'e de arm'it'a'j hom'o'j — ne'atend'it'a event'o, kiu ŝajn'e est'as la respond'o de s - ro Putin al la fuĝ'o de la ukrain'a prezid'ant'o Viktor Janukoviĉ la 22-'a'n de februar'o. Real'e, la baskul'o okaz'is inter ĉi tiu'j du event'o'j, preciz'e la 23-'a'n de februar'o, kun la absurd'a decid'o de la nov'a'j gvid'ant'o'j de Ukrain'uj'o abol'i la status'o'n de la rus'a kiel oficial'a du'a lingv'o en la region'o'j de Orient'o — tekst'o, kiu'n la provizor'a prezid'ant'o ĝis nun rifuz'is sub'skrib'i. Ĉu oni jam vid'is kondamn'it'o'n je dis'membr'ig'o mem vip'i la ĉeval'o'j'n?

S - ro Putin ne pov'is trov'i pli bon'a'n okaz'o'n ol tiu'n absurd'aĵ'o'n por ek'ig'i si'a'n krime'a'n manovr'o'n. La popol'ribel'o, kiu konduk'is al la fal'o de s - ro Janukoviĉ (elekt'it'a en 2010), kaj al la el'ir'o de rus'parol'ant'a Krime'o el la si'n'o de Kiev'o, est'as do nur la last'a manifestaci'o de la kultur'a tragedi'o esenc'e propr'a al tiu orient'a “Belg'uj'o”, kio est'as Ukrain'uj'o.

En Donecko, kiel en Simferopolo, la rus'parol'ant'a'j ukrain'o'j est'as ĝeneral'e mal'pli sent'em'a'j ol oni dir'as al la propagand'o de la rus'a grand'a frat'o: deĉifr'i ĝi'n kun fatal'ism'a ironi'o far'iĝ'is du'a natur'o. Ili'a aspir'o al ver'a jur'o-ŝtat'o kaj al for'ig'o de korupt'o est'as la sam'a ol tiu de ili'a'j kun'civit'an'o'j de Galici'o. S - ro Putin sci'as ĉio'n tio'n. Sed li ankaŭ sci'as, ke tiu'j loĝ'ant'ar'o'j, kiu'j est'as fort'e lig'it'a'j al si'a lingv'o, ne inter'ŝanĝ'os Aleksandr'o'n Puŝkin kaj la memor'aĵ'o'j'n de la “grand'a patriot'a milit'o” — sovet'a nom'o de la du'a mond'milit'o — kontraŭ abon'o al La règle du je'u (la lud'o-regul'o), la revu'o de Bernard-Henry Lévy. En 2011, 38% de la ukrain'o'j parol'is la rus'a'n hejm'e. Sed la risk'a kaj venĝ'em'a decid'o de la 23-'a de februar'o ig'is la diskurs'o'n de Moskv'o subit'e ver'konform'a: por la Orient'o de Ukrain'uj'o, la problem'o ne est'as, ke la nov'a reg'ist'ar'o sukces'is ek'reg'i la land'o'n renvers'ant'e la elekt'it'a'n prezid'ant'o'n, sed ja ke ĝi'a unu'a decid'o est'is humil'ig'i la du'on'o'n de ties civit'an'o'j.

Du'polus'a'j fantasm'o'j kaj spion'roman'o'j

JA TIU'N TAG'O'N Maïdan perd'is Krime'o'n, pri kiu neniu forges'is ke ĝi est'is “donac'it'a” de Nikita Ĥruŝĉov al Ukrain'uj'o en 1954 ( vd sub'e la kronologi'o'n). Pro tio la rimark'o de s - ro Miĥail Gorbaĉov la 17-'a'n de mart'o, post la referendum'a jes'o de la krime'a loĝ'ant'ar'o al ĝi'a al'iĝ'o al Rus'uj'o: “Se, tiam, Krime'o est'is unu'ig'it'a al Ukrain'uj'o laŭ sovet'a'j leĝ'o'j (...), sen demand'i al la popol'o ĝi'a'n opini'o'n, hodiaŭ tiu popol'o decid'is korekt'i tiu'n erar'o'n. Oni salut'u tio'n, kaj ne anonc'u sankci'o'j'n*.” Ĉi tiu'j vort'o'j efik'is kiel mal'varm'a duŝ'o en Brusel'o, kie est'is prepar'at'a'j, kun'labor'e kun Vaŝington'o, seri'o de re'bat'o-dispon'o'j kontraŭ Moskv'o (lim'ig'o de la vojaĝ'rajt'o kaj “glaci'iĝ'o” de la bon'hav'o'j de ukrain'a'j kaj rus'a'j respond'ec'ul'o'j).

*  Deklaraci'o al la agent'ej'o Interfax, 17-'a de mart'o 2014.

Se tio, kio'n vol'as Rus'uj'o ne est'as prav'ig'ebl'a, est'us interes'e kompren'i ĝi'a'j'n kial'o'j'n, antaŭ ol kondamn'i ĝi'n se'neces'e. Des pli, ĉar Ukrain'uj'o pov'us perd'i pli ol Krime'o, se okaz'us, ke la long'a frekvent'ad'o de la tiom ĝentil'a Victoria Nuland * sukces'e instig'us ĝi'n al'iĝ'i al la Nord-Atlantik'a Traktat'o-Organiz'o ( NATO). Plur'a'j el la pov'ul'o'j de la nov'a reg'ist'ar'o, kie sid'as kvar ministr'o'j de la ekstrem'naci'ist'a parti'o Svoboda *, sub'ten'as tiu'n ide'o'n.

*  Dum telefon'a konversaci'o kun la uson'a ambasador'o en Ukrain'uj'o, publik'ig'it'a en februar'o, la uson'a vic'ministr'in'o pri Ekster'a'j Afer'o'j task'it'a pri Europo ek'kri'is: Europ -Uni'o for'fik'iĝ'u!”
*  Vd Emmanuel Dreyfus, “En Ukrain'uj'o, la ekstrem'ist'o'j de naci'ism'o”, Le Monde diplomatique, mart'o 2014.

Ebl'e jam est'as temp'o for'ig'i la esprim'o'n “mal'varm'a milit'o” el la artikol'o'j tem'ant'a'j pri Rus'uj'o. Histori'e ne'funkci'ant'a, tiu mal'long'ig'o est'as precip'e uz'at'a por prav'ig'i la pavlovan esprim'o'n “du'polus'a'j fantasm'o'j”. S - ro John McCain, eks'a respublik'an'a kandidat'o al la Blank'a Dom'o kaj inter'naci'e re'kon'at'a fak'ul'o pri Arizon'o, don'is ekzempl'o'n pri tio, akr'e kritik'ant'e s - ron Putin, “rus'a'n imperi'ist'o'n kaj aparat'ul'o'n de la KGB, kuraĝ'ig'it'a'n de la “mal'fort'ec'o” de s - ro Barack Obama. Kiu, ver'ŝajn'e tro okup'at'a de la san'asekur'o de si'a'j kun'civit'an'o'j, ne konsci'as, ke la “agres'o en Krime'o” (...) “don'as aŭdac'o'n al ali'a'j agres'ant'o'j, de la ĉin'a'j naci'ist'o'j ĝis la teror'ist'o'j de Al-Kaid'o kaj la iran'a'j teokrat'o'j”*. Kio'n far'i? “Ni dev'as moral'e kaj intelekt'e re'arm'i ni'n”, respond'as la eks'a kun'list'an'o de s -in'o Sarah Pali'n, “por mal'help'i ke la mal'lum'o de la mond'o de s - ro Putin eĉ pli etend'iĝ'os sur la hom'ar'o.” Diskurs'o, kiu, por publik'e mal'laŭd'i teokrat'o'j'n, tamen tro'uz'as la teolog'a'n ton'o'n.

*  John McCain, “ Obama has made America look weak ”, The New York Times , 14-'a de mart'o 2014.

En Vaŝington'o kaj Brusel'o, en najbar'a stil'o, oni ŝajn'e akord'iĝ'is por blov'i sur la braĝ'o'j'n de la ukrain'a kriz'o anstataŭ pac'ig'i ĝi'n. Sen part'o'pren'i tiu'j'n tro'ig'o'j'n, la ne'tim'ig'ebl'a s -in'o Angel'a Merkel telefon'as (rus'lingv'e) al s - ro Putin. Ĉi tiu'j du far'as pli bon'e ol aŭskult'i: ili kompren'as unu la ali'a'n. Ĉu ili'a'j pozici'o'j est'as radikal'e kontraŭ'a'j? Ili konsider'as tio'n kiel okaz'o, ne por insult'i unu la ali'a'n, sed por dialog'i kaj inter'trakt'i, fut'o'n post fut'o.

En London'o, Pariz'o aŭ Vaŝington'o, oni re'leg'as la spion'roman'o'j'n de Tom Clancy. En Berlin'o kaj Moskv'o, “mal'varm'a'j” ĉef'urb'o'j lig'it'a'j per ekonomi'o, energi'o (40% de la german'a gas'o est'as rus'a) kaj per la memor'o de la milit'a “di'a juĝ'o” de la orient'a front'o, la reg'ist'ar'o'j konsult'as la map'o'j'n de tiu Mitteleuropa , pri kiu nur ili, hodiaŭ, ver'e mastr'as la ĉef'a'j'n fort'o'j'n. La sever'a'j vort'o'j de la kancelier'in'o pri Moskv'o ne mal'help'as ŝi'n percept'i, unu'flank'e la objektiv'a'j'n kial'o'j'n de la nervoz'ec'o de s - ro Putin, kaj ali'flank'e la real'ec'o'n de li'a'j manovr'ec'a'j kapabl'o'j.

S -in'o Merkel pri tio diferenc'as de s - ro Janukoviĉ, kiu tut'e ne kompren'is la psikologi'o'n de si'a “protekt'ant'o”: “Rus'uj'o dev'as ag'i!, tondr'is la ekzil'it'o la 28-'a'n de februar'o. Kaj, kon'ant'e la karakter'o'n de Vladimir Putin, mi demand'as mi'n kial li est'as tiom rezerv'it'a kaj silent'a.” Tie kuŝ'as la problem'o: la de'fal'int'a ukrain'a prezid'ant'o ag'as kaj parol'as sen ĝen'i si'n per inform'o'j, sen konsider'i la long'temp'a'n perspektiv'o'n nek demand'i si'n kio'n pens'as la civit'an'o'j de li'a land'o. Li do ne sukces'as kompren'i s - ron Putin, kies karakteriz'o, sub brutal'a ekster'aĵ'o, est'as preciz'a sci'o ĝis kie li pov'as ir'i — mal'e al s - ro Janukoviĉ, sed ankaŭ al la sub'ten'ant'o'j de la sen'fin'a pli'grand'iĝ'o de NATO kaj de Eŭrop'a Uni'o.

La rus'a prezid'ant'o uz'is la milit'ist'a'n kart'o'n nur mal'rekt'e, tra la de'admon'a en'ŝtel'iĝ'o de sen'uniform'a'j rus'a'j soldat'o'j en Krime'o'n, kombin'it'a kun land'lim'a'j manovr'o'j, por pli bon'e trans'lok'i si'a'n kontraŭ'atak'o'n sur la teren'o de jur'a disput'o. Kun la referendum'o de la 16-'a de mart'o 2014, la demand'o pri la apart'ism'o de la du'on'insul'o est'as jam punkt'o de inter'naci'a jur'o sur kiu pez'as la jurisprudenc'a ombr'o de Kosov'o, origin'a pek'o, kiu met'as la okcident'an'o'j'n front'e al ili'a'j propr'a'j kontraŭ'dir'o'j*.

*  Vd Je'a'n- Arnault Dérens, “ Indépendance du Kosov'o, un'e bomb'e à retardement ”, Le Monde diplomatique, mart'o 2007.
Divers'a'j juĝ'o'j laŭ divers'a'j interes'o'j

URĜ'AS taks'i la long'period'a'j'n geopolitik'a'j'n ekvilibr'o'j'n por mastr'i ties “ŝanĝ'efik'o'j'n”. Ali'dir'it'e, ni dev'as akcept'i pens'i la noci'o'n “inter'ag'ad'o” ( Wechselwirkung), kiu'n la strategi'ist'o Carl von Clausewitz ig'is la mark'o de ĉiu'j logik'a'j duel'o'j solv'ebl'a'j per'fort'e aŭ per minac'o uz'i per'fort'o'n. Est'as en la okcident'a vort'o-disput'o tim'eg'a rifuz'o de la “ne'stabil'a'j variabl'o'j”*, kiu montr'as diplomati'a'n praktik'o'n redukt'it'a'n je la stat'o de refleks'o-spasm'o. Rus'uj'o taks'as ke est'as “Divers'a'j juĝ'o'j laŭ divers'a'j interes'o'j” en la inter'naci'a'j rilat'o'j. Ĉin'uj'o hav'as proksim'a'n analiz'o'n kaj ne esprim'is si'n dum la voĉ'don'o en la sekur'ec-konsili'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN), la 16-'a'n de mart'o, pri rezoluci'o kondamn'ant'a la rus'a'n politik'o'n en Krime'o.

*  Vd. la esplor'o'j'n de Robert Kehoane pri la grav'ec'o de la percept'o'j en la teori'o de la inter'naci'a'j rilat'o'j.

Laŭ la okcident'an'o'j, Afgan'uj'o en 2001, Irak'o en 2003, Libi'o en 2011 est'us mal'ego'ism'a'j ag'o'j de vizi'a'j grand'a'j land'o'j, al kiu'j oni pov'us nur riproĉ'i mal'lert'a'n liber'ig'a'n impet'o'n. La ali'a'j ag'ant'o'j, kontrast'e, defend'us si'a'j'n interes'o'j'n nur per kondamn'ind'a'j agres'o'j. Laŭ s - ro François Hollande, la referendum'o de la 16-'a de mart'o est'as “‘pseŭdo-konsult'ad'o’, ĉar ĝi ne konform'as al la intern'a ukrain'a jur'o, kaj al la inter'naci'a jur'o” (deklar'o de la 17-'a de mart'o). La 17-'a'n de februar'o 2008, naŭ jar'o'j'n post milit'ist'a operaci'o decid'it'a sen la konsent'o de la UN, la alban'a kosov'a Parlament'o voĉ'don'is la sen'de'pend'iĝ'o'n de la serb'a aŭtonom'a provinc'o Kosov'o, kontraŭ la vol'o de Beograd'o, kun la sub'ten'o de Franc'uj'o kaj Uson'o. Rus'uj'o, sed ankaŭ Hispan'uj'o rifuz'is, kaj ankoraŭ rifuz'as, agnosk'i ĉi tiu'n atenc'o'n al la inter'naci'a jur'o. Sam'e kiel ... Ukrain'uj'o.

Ukrain'o'j front'as tri prioritat'a'j'n labor'o'j'n: la geopolitik'a'n ekvilibr'o'n inter Rus'uj'o kaj Eŭrop'o; kultur'a kaj lingv'a egal'ec'o inter civit'an'o'j en orient'o kaj okcident'o; kaj fin'o de la korupt'o de la elit'o'j. Ĉu ili est'as “demokrat'a'j” aŭ “rus'o'favor'a'j”, la elit'o'j ĉerp'is el la sam'a'j kas'o'j, kun la help'o de la sam'a'j komunik-konsil'ant'o'j*. Nur tiel, pov'os far'iĝ'i ne'tuŝ'ebl'a la ukrain'a teritori'a integr'ec'o, kiu, malgraŭ la asert'o'j de sen'memor'a'j diplomat'o'j, ne est'as pli ne'tuŝ'ebl'a ol tiu de Ĉeĥ'o'slovak'uj'o en 1992, de Serb'uj'o en 1999 aŭ de Sudan'o en 2011.

*  La uson'an'o Paul Manafort konsil'is s - ron Janukoviĉ de 2004 ĝis 2013. Li antaŭ'e serv'is s - ron Ronald Re'ag'a'n, s - ron George W. Bush... kaj s - ron McCain. Vd Alexander Burns kaj Maggie Haberman, “ Mystery man: Ukrain'e’ s 'US political fixer ”, Politico, 5-'a de mart'o 2014, www. politico. com.

La ukrain'a defi'o ne est'as ekster'a sed intern'a. Kiel not'is la soci'olog'o Georg Simmel, “la land'lim'o ne est'as spac'a fakt'o kun soci'ologi'a'j konsekvenc'o'j, sed soci'ologi'a fakt'o, kiu esprim'iĝ'as laŭ spac'a form'o*.” La demand'o ne est'as, ĉu s - ro Putin est'as la re'en'karn'iĝ'o de Ivan'o la Terur'a, sed ĉu la ukrain'a'j elit'o'j montr'iĝ'os kapabl'a'j plen'um'i si'a'j'n task'o'j'n kaj sci'os trans'form'iĝ'i en soci'a'j inĝenier'o'j por re'star'ig'i la unu'ec'o'n de tiu plural'a land'o. Tiu'n tag'o'n, kiu'n ni dezir'u, Ukrain'uj'o fin'fin'e merit'os si'a'j'n land'lim'o'j'n.

*  Vd Georg Simmel, “ Soziologie des Raumes ”, en Jahrbuch für Gesetzgebung, Verwaltung und Volkswirtschaft , XXVII, Leipzig, 1903.

Olivier ZAJEC

Kronologi'o

Ses'dek jar'o'j da tir-puŝ'o'j

Februar'o 1954. Nikita Ĥruŝĉov lig'as Krime'o'n al Ukrain'uj'o. Aŭgust'o 1991. Sen'de'pend'iĝ'o.

Juni'o 1993. Special'a aŭtonom'ec'a status'o por Krime'o.

21-'a de novembr'o 2004. Komenc'o de la “oranĝ'a revoluci'o”, kiu port'as al la prezid'ej'o s - ron Viktor Juŝĉenko.

Aŭgust'o 2006. S - ro Viktor Janukoviĉ far'iĝ'as ĉef'ministr'o de s - ro Juŝĉenko.

Februar'o 2010. S - ro Janukoviĉ est'as elekt'it'a prezid'ant'o, front'e al s -in'o Juli'a Timoŝenko.

21-'a de novembr'o 2013. Rifuz'o de la asoci-inter'konsent'o kun Eŭrop'a Uni'o. Komenc'o de la manifestaci'o'j en Kiev'o.

20 -'a de februar'o 2014. Sang'o'verŝ'a tag'o en Kiev'o.

21-'a de februar'o. Sub'skrib'it'a inter'konsent'o inter s - ro Janukoviĉ, la opozici'o kaj la eŭrop'a'j ministr'o'j.

22-'a de februar'o. Fuĝ'o de s - ro Janukoviĉ, kiu publik'e mal'laŭd'as “puĉ'o'n”.

23-'a de februar'o. La Parlament'o abol'as la leĝ'o'n pri la lingv'o'j.

27-'a de februar'o. Milic'an'o'j, help'at'a'j de rus'a'j soldat'o'j sen insign'o'j ek'reg'as Krime'o'n.

16-'a de mart'o. Referendum'o en Krime'o; 96,7% da voĉ'o'j por lig'iĝ'o al Rus'uj'o.

'O. Z.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ne ĉiu'j popol-ribel'o'j est'as revoluci'o'j

Ukrain'uj'o: de oligarki'o al ali'a

Post la sen'de'pend'iĝ'o de Krime'o, la nov'a ukrain'a reg'ist'ar'o dev'as al'front'i katastrof'a'n ekonomi'a'n, demografi'a'n kaj soci'a'n situaci'o'n. La oligarki'a sistem'o konstru'at'a de du'dek jar'o'j nutr'as mal'riĉ'o'n, venĝ'o'dezir'o'j'n kaj tim'o'j'n. Sed nenio indik'as, ke ĝi est'os ver'e ŝanĝ'it'a.

TUT'E proksim'e de la Lenin-plac'o en Donecko, la Donbass Palac'e est'as la plej luks'a hotel'o en la Orient'o de Ukrain'uj'o. En tiu montr'o'fenestr'o de la imperi'o de s - ro Rinat Akhmetov, tra'nokt'o kost'as 350 eŭr'o'j'n, mult'e pli ol la mez'a monat'a salajr'o. La plej riĉ'a hom'o de la land'o est'is proksim'ul'o de s - ro Viktor Janukoviĉ, la fal'int'a prezid'ant'o, kaj si'n'gard'e sub'ten'as nun la reg'ist'ar'o'n instal'it'a'n de la popol'ribel'o en Kiev'o. Krom ĉi tiu hotel'o kaj mult'a'j sen'mov'ebl'aĵ'o'j, la miliard'ul'o posed'as la futbal-klub'o'n de la urb'o, la Chakhtar Donetsk , kaj precip'e min'ej'o'j'n, ŝtal'ej'o'j'n, fabrik'o'j'n. Inter la klan'o'j de la naci'a oligark'ar'o, la plej grand'a'j riĉ'aĵ-amas'o'j nask'iĝ'is en ĉi tiu industri'a kaj min'ej'a basen'o de river'o Don ( Donbas). Tiu'j teren'o'j respond'ant'a'j al la provinc'o'j ( oblasts) de Donecko kaj Luhansko form'is jam unu el la industri'a'j kaj min'ej'a'j kern'o'j de Sovet'a Uni'o.

Donbas -region'o ankoraŭ proviz'as kvar'on'o'n de la deviz'a'j en'ven'o'j, kvankam rest'as plu nur naŭ'dek kvin min'ej'o'j oficial'e funkci'ant'a'j, kontraŭ du'cent tri'dek antaŭ du'dek jar'o'j. Dum la sam'a period'o, la land'o perd'is sep milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j. Post la sen'de'pend'iĝ'o, fin'e de 1991, front'e al la ekonomi'a ĥaos'o kaj al la ferm'o de la unu'a'j ŝtat'a'j min'ej'o'j, hom'o'j komenc'is skrap'i la grund'o'n por preter'viv'i. “Ĉi tie sufiĉ'as fos'i unu metr'o'n profund'e por trov'i karb'o'n”, dir'as mal'jun'a min'ist'o el Thorez, la najbar'a industri'a urb'o, kiu ankoraŭ hav'as la nom'o'n de la franc'a eks'a komun'ist'a gvid'ant'o*. En la primitiv'a'j galeri'o'j, mal'firm'e apog'at'a'j per baston'eg'o'j, akcident'o'j mult'nombr'as. Puŝ'at'a'j de la esper'o gajn'i 200 aŭ 300 eŭr'o'j'n monat'e, la min'ist'o'j akcept'as la risk'o'n mal'aper'i sub la ter'o'n. Post al'ven'o de s - ro Janukoviĉ ĉe la ŝtat'reg'ad'o, en 2010, la ret'o de la kopanki , tiu'j ekster'leĝ'a'j min'ej'o'j, struktur'iĝ'is kaj organiz'iĝ'is.

*  Maurice Thorez est'is ĝeneral'a sekretari'o de la franc'a komun'ist'a Parti'o de 1930 ĝis 1964.

“La karb'o el'tir'it'a de la kopanki est'is mal'mult'e'kost'e vend'at'a al la publik'a'j min'ej'o'j, kaj re'vend'at'a de ili je merkat'prez'o”, rakont'as s - ro Anatoly Akimochin, vic'prezid'ant'o de la sen'de'pend'a sindikat'o de la ukrain'a'j min'ist'o'j. Al tiu'j profit'o'j al'don'iĝ'is la subvenci'o'j don'it'a'j de la reg'ist'ar'o por art'e'far'it'e plu'ten'i la solvent'ec'o'n de la publik'a'j min'ej'o'j. “Grand'a part'o de tiu'j sum'o'j mal'aper'is en la poŝ'o'j'n de hom'o'j lig'it'a'j al la reĝim'o”, al'don'as s - ro Akimochin. Laŭ la naci'a'j fak'ul'o'j, 10% de la karb'o produkt'it'a ĉi-last'a'j'n jar'o'j'n en la land'o ven'is de tiu'j ekster'leĝ'a'j ekspluat'ej'o'j. Mal'antaŭ tiu ret'o vid'iĝ'as la ombr'o de s - ro Aleksandr'o Janukoviĉ, la plej aĝ'a fil'o de la eks'a prezid'ant'o, kiu tiel akcept'is la risk'o'n konkurenc'i la posed'ant'o'j'n de la privat'ig'it'a'j min'ej'o'j, inter'ali'e s - ron Akhmetov.

“Ĉu revoluci'o? Ne, simpl'a re'dis'don'o de la lud'kart'o'j.” La soci'olog'o Volodymyr Ishchenko, direktor'o de la Centr'o por esplor'o pri la kiev'a soci'o, ne kaŝ'as si'a'n amar'ec'o'n, kelk'a'j'n semajn'o'j'n post la fuĝ'o de s - ro Janukoviĉ kaj la star'ig'o de nov'a reĝim'o. “Tiu reg'ist'ar'o defend'as la sam'a'j'n valor'o'j'n kiel la antaŭ'a: ekonomi'a liberal'ism'o kaj person'a riĉ'iĝ'o. Ne ĉiu'j ribel'o'j est'as revoluci'o'j. Est'as ne'ver'ŝajn'e, ke la Maidan -mov'ad'o ebl'ig'os profund'a'j'n ŝanĝ'o'j'n kaj pov'os tiel pretend'i la titol'o'n ‘revoluci'o’. La plej serioz'a kandidat'o por la prezid'ant'o-elekt'o de la 25-'a de maj'o est'as s - ro Petr'o Porochenko, la reĝ'o de ĉokolad'o”, unu el la plej riĉ'a'j hom'o'j de la land'o...” Dum manifestaci'ant'o'j ankoraŭ mort'is paf'it'a'j ĉe Maidan, la sen'de'pend'ec-plac'o, epicentr'o de la popol'a koler'o ek'de la 22-'a de novembr'o 2013, strang'a trans'ir'o jam est'is inter'trakt'at'a en kelk'a'j koridor'o'j kun la potenc'a'j afer'ist'o'j, kiu'j ek'reg'ad'is Ukrain'uj'o'n.

Dum ĉi-last'a'j'n du'dek jar'o'j, la Respublik'o spert'is apart'a'n form'o'n de dis'volv'ad'o, oft'e kvalifik'it'a “oligarki'a plur'ism'o”. Mult'a'j afer'ist'o'j, kiu'j konstru'is grand'eg'a'j'n riĉ'aĵ-amas'o'j'n aĉet'ant'e mal'alt'kost'e la min'ej'o'j'n kaj fabrik'o'j'n privat'ig'it'a'j'n post la fin'o de la Sovet'uni'o, engaĝ'iĝ'is en politik'o'n. Negoc'ant'o'j pri petrol'o aŭ gas'o tiel pov'as far'iĝ'i ministr'o'j, aŭ ek'pren'i la gvid'ad'o'n de grand'a'j publik'a'j administraci'o'j. La eks'a ĉef'ministr'o Juli'a Timoŝenko, figur'o de la “oranĝ'a revoluci'o” de 2004, konsider'at'a de la okcident'an'o'j kiel “martir'o” post si'a en'karcer'ig'o en aŭgust'o 2011, ankaŭ ŝi riĉ'iĝ'is per la gas'a industri'o.

Karier'o'j konstru'iĝ'as inter la privat'a'j afer'o'j kaj la serv'o de la ŝtat'o. Ali'a'j potenc'a'j entrepren'ist'o'j kontent'iĝ'as per pli diskret'a pozici'o, financ'ant'e la kampanj'o'j'n de politik'ul'o'j, kiu'j reprezent'as ili'a'j'n interes'o'j'n, kaj kiu'j tiel far'iĝ'as dank'em'a'j al ili. Tiu sistem'o, formal'ig'it'a sub la prezid'ec'o de s - ro Leon'id Kuĉma (1994-2005), implic'as konstant'a'n re'aranĝ'ad'o'n, laŭ la konkur'ant'a'j interes'o'j de tiu'j potenc'ul'o'j, de ili'a'j alianc'o'j kaj lukt'o'j.

Je kelk'a'j paŝ'o'j de la Donbass Palac'e, ĉe la pint'o de la riĉ'a konstru'aĵ'o, kie trov'iĝ'as la sid'ej'o'j de Metinvest kaj de DTEK, du el la societ'o'j de s - ro Akhmetov, est'is la lum'ŝild'o de Mako , la trunk'a kompani'o (holding'o) registr'it'a en Svis'land'o far'e de s - ro Janukoviĉ -fil'o por eksport'i la ukrain'a'n karb'o'n. Kelk'a'j'n tag'o'j'n post la fal'o de la patr'o, ĝi est'is diskret'e mal'munt'it'a, sign'o ke la alianc'o de la mastr'o de Donbas kaj la “hom'o'j de la prezid'ant'o” fin'iĝ'is.

La polic'an'o'j ne plu sci'as, al kiu ili obe'u

Jam en 2010, la prezid'ant'o Janukoviĉ, konsider'at'a de la 1990-'a'j jar'o'j kiel politik'a reprezent'ant'o de la interes'o'j de la klan'o de Donecko, decid'is pren'i aŭtonom'ec'o'n front'e al si'a potenc'a protekt'ant'o. Li lok'is si'a'j'n fid'ind'a'j'n hom'o'j'n — an'o'j'n de si'a “famili'o”, kiel la ukrain'o'j nom'is ĝi'n — ĉe la ŝlos'il'a'j posten'o'j de la ŝtat'o. Inter ili'n, s - ro Serhiy Arbuzov, konsider'at'a kiel li'a person'a bank'ist'o, far'iĝ'is direktor'o de la Centr'a bank'o ĉe la fin'o de 2010. Li est'is mal'long'e nom'um'it'a ĉef'ministr'o dum la kriz'o'pint'o, la 28-'a'n de januar'o 2014, post la for'ir'o de s - ro Mykola Azarov. La prezid'ant'o apog'is si'n ankaŭ sur s - ro Vital'i Zakhartchenko, amik'o de li'a fil'o Aleksandr'o, kiu'n li nom'um'is ĉe la kap'o de la fisk'a administraci'o en decembr'o 2010, antaŭ ol nom'um'i li'n ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j en novembr'o 2011. Fin'e li elekt'is, ek'de si'a al'ven'o ĉe la reg'ant'a lok'o, favor'i la interes'o'j'n de ali'a influ-hom'o, s - ro Dmytro Firtach, kiu iam hav'is monopol'o'n pri la import'ad'o de rus'a gas'o, antaŭ ol divers'ig'i si'a'j'n afer'o'j'n en ĥemi'a kaj bank'a sektor'o'j. S - ro Zakhartchenko fuĝ'is en Rus'uj'o'n, dum s - ro Firtach est'is arest'it'a en Vien'o la 13-'a'n de mart'o 2014.

La “famili'o” ankaŭ favor'is la aper'o'n de grup'o tiel nom'at'a la “jun'a'j oligark'o'j”, kies lev'iĝ'ant'a stel'ul'o est'is s - ro Serhiy Kurtĉenko. Tiu tre jun'a hom'o (li nask'iĝ'is en 1985 en Karkivo), kvalifik'it'a de la gazet'ar'o “el'star'ul'o” de la afer'ec'a mond'o en 2012, est'as la posed'ant'o de la Gaz Ukrain'uj'o-kompani'o, kiu reg'is 18% de la merkat'o de likv'a gas'o, real'ig'ant'e en'tut'a'n vend'o'sum'o'n je 10 miliard'o'j da dolar'o'j. S - ro Kurtĉenko aĉet'is al si en 2012 la rafin'ej'o'n de Odes'o kaj la futbal-klub'o'n de si'a nask'iĝ'urb'o, la Metal'ist Kharkiv . Tiu fulm'a lev'iĝ'o baz'iĝ'as precip'e sur la amik'a'j rilat'o'j, kiu'j'n li lig'is kun la fil'o de la eks'a ĝeneral'a prokuror'o Viktor Pchonka, ali'a eminent'a membr'o de la “famili'o”. Akir'ant'e la rafin'ej'o'n de Odes'o, la jun'a posed'ant'o de Gaz Ukrain'uj'o far'iĝ'is rekt'a konkur'ant'o de s - ro Igor Kolomoisky, konsider'at'a kiel la tri'a plej riĉ'a hom'o de la land'o, tre pez'a sur la petrol-merkat'o. “La konkurenc'o est'is fals'ig'it'a, klar'ig'as la ĵurnal'ist'in'o Ann'a Babinets, ĉar s - ro Kurtĉenko est'is sub'ten'at'a de la reĝim'o.”

Post la fal'o de la “famili'o”, s - ro Kurtĉenko kaj la Pchonka patr'o kaj fil'o fuĝ'is en Rus'uj'o'n. La 2-'a'n de mart'o 2014, li'a rival'o, s - ro Kolomoisky, est'is nom'um'it'a guberni'estr'o de la provinc'o de Dnipropetrovsko far'e de la nov'a'j reg'ant'o'j. La sam'a'n tag'o'n, s - ro Serhiy Taruta, centr'a ag'ant'o de fer'industri'o, posed'ant'o de la industri'a Uni'o de Donbas ( IDS) est'is nom'um'it'a guberni'estr'o de la Donecko -provinc'o. Li est'is unu el la financ'ist'o'j de la “oranĝ'a revoluci'o”, sed li ĉiam zorg'is ne tro afiŝ'i politik'a'j'n engaĝ'iĝ'o'j'n. S -roj Taruta kaj Akhmetov neniam est'is amik'o'j. Sed, post mult'a'j konflikt'o'j, ili aranĝ'is spec'o'n de inter'konsent'o por reg'i ni'a'n region'o'n, klar'ig'as la politik'olog'o Valentin Kokorski, profesor'o ĉe la Universitat'o de Donecko. Est'as ne'imag'ebl'e, ke s - ro Akhmetov ne don'is si'a'n konsent'o'n por la nom'um'o de si'a rival'o.” Inter la du hom'o'j, tamen, long'e okaz'is krud'a batal'o, kiam s - ro Akhmetov pli'alt'ig'is si'a'j'n prez'o'j'n por dev'ig'i s - ron Taruta vend'i si'a'n societ'o'n.

Unu el la mal'oft'a'j avantaĝ'o'j de la oligarki'a sistem'o est'as laŭ iu'j protekt'i la land'o'n el la influ'o de la rus'a'j kapital'o'j*. “Tamen, preciz'ig'as Kokorski, est'us iluzi'o imag'i ke la ukrain'a ekonomi'o, apart'e en la Donbas -region'o, pov'as ignor'i Rus'uj'o'n. Ĉiu'j ni'a'j trans'form-industri'o'j rigard'as al tiu merkat'o kaj, oft'e, ili ne konform'as al la norm'o'j de Eŭrop'a Uni'o ( EU). Ni'a'j oligark'o'j ja sci'as, ke Ukrain'uj'o pov'as funkci'i nur plen'e lud'ant'e si'a'n rol'o'n de pont'o inter la EU kaj Rus'uj'o.” Ekzempl'e, la riĉ'aĵ'o de s - ro Akhmetov en'radik'iĝ'as en la ter'o de Donbas, sed etend'iĝ'as al Rus'uj'o kaj al plur'a'j land'o'j de Eŭrop'a Uni'o (Bulgar'uj'o, Ital'uj'o, Brit'uj'o). La oligark'o posed'as tie fabrik'o'j'n kaj mult'a'j'n ekran-societ'o'j'n kaj inter'kruc'ant'a'j'n part'o'pren'o'j'n en ali'a'j kompani'o'j.

*  Slawomir Matuszak, “ The oligarchic democracy : The influenc'e of business groups 'o'n Ukraini'a'n politics ”, Centr'e for Eastern Studies, Varsovi'o, septembr'o 2012.

Si'a'flank'e, s - ro Taruta de'ven'as de la grek'a mal'pli'mult'o de la rand'o'j de la Azov'a mar'o. Li'a nask'iĝ'urb'o, la grand'a haven'o Mariupol, est'as bastion'o de la Akhmetov -grup'o. Tiu ĉi posed'as la metalurgi'a'j'n kombin'um'o'j'n Azovstal kaj Illitch , kaj ankaŭ la fabrik'o'n de vagon'o'j kaj lokomotiv'o'j Azovmach , kiu eksport'as kvazaŭ tut'o'n de si'a produkt'aĵ'o en Rus'uj'o'n. Kelk'a'j'n tag'o'j'n post si'a nom'um'o, s - ro Taruta ir'is al Mariupol por renkont'i la reprezent'ant'o'j'n de la ekonomi'a'j rond'o'j. “La kun'ven'o est'is frukt'o'don'a. Neniu hav'as interes'o'n en la dis'membr'iĝ'o de Ukrain'uj'o”, asert'as s - ro Nikola'i Tokarsky, direktor'o de la influ'a lok'a ĵurnal'o Priazovsky rabochy , kiu part'o'pren'is la kun'ven'o'n. La ĵurnal'o aparten'as al la trunk'a kompani'o SKM de s - ro Akhmetov. S - ro Tokarsky ankaŭ est'as deput'it'o en la parlament'o de la provinc'o Donecko, kie, sub etiked'o “sen'de'pend'a”, li sen'per'e reprezent'as la interes'o'j'n de la oligark'o'j. Akcept'ant'e la risk'o'n mal'kontent'ig'i si'a'n leg'ant'ar'o'n, tre sent'em'a'n al la rus'a'j siren'o'j, Priazovsky rabochy aktiv'e defend'as la “teritori'a'n integr'ec'o'n” de Ukrain'uj'o, tiel montr'ant'e la al'iĝ'o'n de s - ro Akhmetov al la nov'a'j reg'ant'o'j de Kiev'o.

La reg'ist'ar'o kalkul'as kun la oligark'o'j por prov'i mal'grav'ig'i la bankrot'o'n - kaj eĉ kvazaŭ-mal'aper'o'n - de la ŝtat'aparat'o. Ĝi precip'e prov'as koncern'ig'i ili'n pri la defend'o kontraŭ la “rus'a minac'o”, konsider'ant'e, ke long'daŭr'a konflikt'o est'us katastrof'a por ili'a'j interes'o'j. S -roj Akhmetov kaj Taruta ŝajn'as ja konsci'a'j pri la danĝer'o, kaj ili mult'foj'e al'vok'is al kviet'iĝ'o. Post la per'fort'a'j popol'ribel'o'j, dum kiu'j unu manifestaci'ant'o mort'is en la centr'o de Donecko, s - ro Akhmetov verk'is komunik'o'n por dir'i, ke Donbaso est'as respond'ec'a region'o” kie viv'as “kuraĝ'a kaj labor'em'a popol'o”, kaj ke ĝi ne pov'as ced'i al la tent'o de per'fort'o.

Dum la tut'a monat'o mart'o, strang'a lukt'o opon'ig'is rus-parti'a'j'n manifestaci'ant'o'j'n kaj polic'an'o'j'n por la reg'ad'o de la publik'a'j konstru'aĵ'o'j en la Orient'o. Okup'at'a'j de la kontest'ant'o'j, ili est'is re'pren'it'a'j de la polic'o kelk'a'j'n tag'o'j'n post'e. Kiam la sid'ej'o de la provinc'a administraci'o en Luhansko est'is okup'it'a, la 9-'a'n de mart'o, tri'cent polic'an'o'j ekip'it'a'j per kontraŭ'ribel'a'j ŝild'o'j, anstataŭ defend'i la konstru'aĵ'o'n, el'ir'is sub aklam'o'j de du'mil'person'a hom'amas'o, ĉef'e vir'in'o'j kaj pensi'ul'o'j. Mult'a'j polic'an'o'j montr'is komplic'a'n rid'et'o'n al tiu'j, kiu'j ĵus de'lok'is ili'n. Tiu scen'ar'o plur'foj'e ripet'iĝ'is en Donecko. “La polic'an'o'j ne plus sci'as al kiu obe'i. Ili'a'j ĉef'o'j serv'is la antaŭ'a'j'n reg'ant'o'j'n”, klar'ig'as s - ro Denis Kazanski, fam'a blog'ist'o de Donecko.

La komand'o-ĉen'o'j est'as ne'cert'a'j je ĉiu'j nivel'o'j de la sekur'ec-fort'o'j. La centr'a'j administraci'o'j, kie nov'a'j kadr'ul'o'j est'is nom'um'it'a'j, ne est'as mult'e pli funkci'pret'a'j: “Koncern'e korupt'o'n, la prokuror'ej'o kalkul'as kun la don'it'aĵ'o'j, kiu'j'n ni, ĵurnal'ist'o'j, pov'as don'i al ĝi, ĉar la arĥiv'o'j mal'aper'is”, klar'ig'as Babinets. Dum la ukrain'a arme'o hav'as, laŭ s - ro Oleksandro Turĉinov, provizor'a prezid'ant'o de la Respublik'o, nur “ses mil funkci'ant'a'j'n soldat'o'j'n”, la Parlament'o voĉ'don'is, la 13-'a'n de mart'o, kre'ad'o'n de naci'a gvardi'o. Tiu trup'o, kiu pov'us integr'i la plej radikal'a'j'n naci'ist'o'j'n, kiel tiu'j'n de la ekstrem-dekstr'a grup'o Pravity Sektor*, ver'ŝajn'e ne kapabl'os respond'i al la sekur'ec'a'j defi'o'j, sed risk'as pli'grand'ig'i la mal'fid'o'n de la orient'a'j loĝ'ant'ar'o'j. La 14-'a'n de mart'o, mort'ig'a lukt'o opon'ig'is, en Karkivo, aktiv'ul'o'j'n de Pravity Sektor kaj rus'uj'o-parti'an'o'j'n.

*  Vd Emmanuel Dreyfus, “En Ukrain'uj'o, la ekstrem'ist'o'j de naci'ism'o”, Le Monde diplomatique, mart'o 2014.
“Pac'o'n al la pajl'o'dom'o'j, milit'o'n al la palac'o'j”, forges'it'a frap'fraz'o

Ver'e, dum la ŝtat'o ŝajn'as dis'romp'iĝ'ant'a, la histori'o de la ukrain'a “revoluci'o” est'as ebl'e jam tiu de mis'traf'it'a okaz'o. Respond'ec'ul'o de la parti'o de la region'o'j en la urb'o Luhansko, je tri'dek'o da kilo'metr'o'j de la rus'a land'lim'o, s - ro Aleksandr'o Tkaĉenko re'kon'as, ke li est'is ŝok'it'a, “kiel ĉiu'j”, pro la bild'o'j de la luks'eg'a vila'o de s - ro Janukoviĉ, kun si'a'j fam'a'j neces'ej'o'j el masiv'a or'o: “Kiam ni est'is jun'ul'o'j, oni instru'is al ni la mal'nov'a'n frap'fraz'o'n “Pac'o'n al la pajl'o'dom'o'j, milit'o'n al la palac'o'j”, li suspir'as. Sed korupt'o ronĝ'is la tut'a'n land'o'n.”

La loĝ'ant'ar'o'j de la Orient'o ver'ŝajn'e pov'us kun'iĝ'i al tiu'j de la okcident'o en komun'a mov'ad'o kontraŭ la oligark'ar'o kaj korupt'o. Sed la ekzalt'iĝ'o de la ukrain'a naci'ism'o lud'is rol'o'n de mal'log'il'o por la rus'parol'ant'o'j de la orient'a part'o, dum la sub'ten'ant'o'j de la eks'a prezid'ant'o Janukoviĉ agit'as respond'e la bird'o-tim'ig'il'o'n de “faŝism'a minac'o”. Kelk'a'j semajn'o'j sufiĉ'is por, per manipul'ad'o de la tim'o'j kaj ident'ec'a'j sent'o'j, konduk'i la land'o'n ĉe la rand'o de intern'a milit'o.

Je'a'n- Arnault DÉRENS

Laurent GESLIN


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Intrig'o'j por la reg'ad'o en ombr'o de mal'fort'ig'it'a mal'san'a prezid'ant'o

En Alĝeri'o nenio ŝanĝ'iĝ'as... krom la soci'o

La sen'kapabl'ec'o de la alĝeri'a ŝtat'o ( vd artikol'o'n de Pierre Daum) nask'as latent'a'n mal'kontent'o'n, kiu kelk'foj'e rezult'ig'as sang'a'j'n al'front'iĝ'o'j'n, kiel tiu'j okaz'int'a'j en Ghardaia mez'e de mart'o. En tiu'j kondiĉ'o'j, la nov'a kandidat'iĝ'o de s - ro Abdelaziz Bouteflika por la prezid'ant'a elekt'o okaz'ont'a la 17-'a'n de april'o kaŭz'is koler'o'n de loĝ'ant'ar'o, kiu plu nenio'n atend'as de si'a'j gvid'ant'o'j.

“FIN'E DE la somer'o 2013, panik-vent'o blov'is sur la plej alt'a'j tavol'o'j de la reg'ist'ar'o, konfid'as tiam'a ministr'o. En kelk'a'j tag'o'j, la parti'o, la sekur'ec-serv'o'j, la reg'ist'ar'o kaj la arme'o est'is sku'at'a'j.” La Front'o de Naci'a Liber'iĝ'o ( FNL), kiu dispon'as pri pli'mult'o en la naci'a Asemble'o, urĝ'e nom'um'is nov'a'n ĝeneral'a'n sekretari'o'n. S - ro Amar Saadani, el'ĵet'it'a en 2007 el si'a prezid'ant'ec'o de la Parlament'o pro dub'ind'a'j afer'o'j neniam klar'ig'it'a'j, est'is trud'it'a per'fort'e al la centr'a komitat'o, kiu ne vol'is li'n.

La politik'a polic'o, kiu, sub la nom'o “departement'o de inform'ad'o kaj sekur'ec'o (DIS)” loĝ'as ĉe la arme'a stab'o, spert'is publik'a'n “sen'vest'iĝ'o'n” (kio en Alĝeri'o signif'as humil'ig'o'n) de si'a ĉef'o, la mister'a kaj ne'mov'ebl'a general'o Mohamed Mediene, ali'nom'it'a “ Tufik ”, far'e de Saadani. Oni laŭt'e for'pren'is de li plur'a'j'n el li'a'j task'o'j, kiel la dis'don'ad'o'n de ŝtat'a reklam'o al la gazet'ar'o aŭ la manipul'ad'o de la parti'o'j, sindikat'o'j kaj asoci'o'j, kiu'j cel'as montr'i la plur'ism'a'n fasad'o'n de la reĝim'o. Dek ministr'o'j, el kiu'j kvar hav'is suveren'a'j'n funkci'o'j'n (defend'o, intern'a'j afer'o'j, justic'o, ekster'land'a'j afer'o'j) est'is abrupt'e for'ig'it'a'j. Kun'vok'it'a'j ĉe la reg'ist'ar-estr'o, ili est'is tiel admon'it'a'j — krom unu el ili, kiu trov'is posten'o'n en la konstituci'a Kort'um'o -:“Vi'a'j rezult'o'j ne est'as la kaŭz'o, sed...”

“La Kvar'op'a band'o”

SED kio? Mez'e de aŭgust'o, unu monat'o'n post la re'ven'o de la prezid'ant'o de la Respublik'o, s - ro Abdelaziz Buteflik, fleg'it'a dum tri monat'o'j en Pariz'o pro cerb'o'vaskul'a akcident'o, kiu las'is li'n tre mal'fort'ig'it'a, la skandal'o eksplod'as en Milan'o. Ital'a gvid'ant'o de la Saipem , fili'o de la petrol'a grup'o Ent'e Nazionale Idrocarburi (EN'I) konfes'as, ke li pag'is preskaŭ 200 milion'o'j'n da dolar'o'j al alĝeri'a'j per'ant'o'j, por kontrakt'o'j kies valor'o est'as 11 miliard'o'j da dolar'o'j. La grand'ec'o de la sum'o ne emoci'ig'as la alĝeri'a'j'n gvid'ant'o'j'n. Ili'a tim'o ven'as de ali'a aspekt'o: la unu'a'n foj'o'n, est'as ja ekster'land'a'j juĝ'ist'o'j, ital'a'j, franc'a'j kaj uson'a'j, kiu'j pri'stud'as korupt'o-afer'o'n. Nenio komun'a do kun la skandal'o'j, kiu'j, de 2009, regul'e okaz'ig'as skandal'o'n sen neniam sekv'ig'i proces'o'n. La alĝeri'a justic'o lern'is sub'met'iĝ'i. “En delikat'a juĝ'afer'o, kiam mi anonc'as, ke la kort'um'o re'tir'iĝ'as por decid'i, mi sci'as ke, real'e, mi kaj la juĝ'ist'ar'o, ni ir'as trink'i kaf'o'n en la antaŭ'salon'o, atend'ant'e la telefon'al'vok'o'n, kiu don'os al ni la verdikt'o'n”, rakont'as, ne'fier'e, la prezid'ant'o de tribunal'o en la okcident'o de Alĝeri'o.

La tag'o'n mem de si'a nom'um'o ĉe la pint'o de la FNL, la 1-'a'n de septembr'o 2013, s - ro Saadani kur'as ĉe la ministr'o pri justic'o, s - ro Mohamed Charfi. Li insist'as, ke li for'ig'u el la dosier'o la nom'o'n de la eks'a ministr'o pri energi'o Chakib Khelil, konsider'at'a proksim'ul'o de s - ro Bouteflika. Li kompren'ig'as al li ke, kaz'e de rifuz'o, li perd'os si'a'n posten'o'n. Dek unu tag'o'j'n post'e, s - ro Charfi est'as eks'ig'it'a kun naŭ koleg'o'j.

Ĵus antaŭ la prezid'ant'a elekt'o, la skandal'o est'as interpret'at'a ĉe la pint'o de la pov'o kiel prov'o mal'stabil'ig'i, iom'et'e kiel tiu, kiu frap'is la turk'a'n ĉef'ministr'o'n Recep Tayyip Erdogan. La instig'int'o'j de la skandal'o, mal'laŭd'at'a'j de la ŝtat'a'j amas'inform'il'o'j sed neniam ident'ig'it'a'j, trov'iĝ'as laŭ'dir'e ekster'land'e*; sed ĉu ili ne hav'as relajs'o'j'n sur'lok'e? La DIS nepr'e est'as koncern'at'a: ĝi special'iĝ'is pri enket'o'j pri korupt'o kaj rivel'is plur'a'j'n afer'o'j'n embaras'a'j'n por la ĉirkaŭ'aĵ'o de la ŝtat'estr'o. Unu el ili, nom'at'a “ Sonatrach 1” ankaŭ koncern'as la petrol-sektor'o'n; en ali'a, tem'as pri la konstru'o de la orient-okcident'a aŭt'o'ŝose'o, adjudik'at'a al ĉin'a'j kaj japan'a'j entrepren'o'j en mal'klar'a'j cirkonstanc'o'j. Neces'as do mal'help'i la ag'ad'o'n de general'o Medienne!

*  La vizit'o en Tuniz'o, la 17-'a'n de februar'o 2014, de la uson'a ministr'o pri ekster'land'a'j afer'o'j John Kerry, kiu evit'is la du'a'n foj'o'n en'e de kvin monat'o'j halt'i en Alĝer'o, pli'fort'ig'is la suspekt'o'j'n: Vaŝington'o vid'ebl'e ne intenc'as sub'ten'i la nov'a'n kandidat'iĝ'o'n de s - ro Bouteflika.

Star'ig'it'a dank'e al la person'a favor'o de mal'san'a kaj mal'fort'ig'it'a Bouteflika, “kvar'op'a band'o”* laŭ alĝeri'a manier'o, aŭ pli ĝust'e kvin'op'o, est'as task'it'a pri tio. En Ĉin'uj'o, en 1976, kiam la prezid'ant'o Mao Zedong est'is agoni'ant'a, li'a edz'in'o Jiang Qing prov'is kapt'i la okaz'o'n por en'trud'i si'n en la komun'ist'a Nomenklatur'o; en Alĝeri'o, kvar'dek jar'o'j'n post'e, la jun'a frat'o de s - ro Bouteflika, Saïd, ja lud'as tiu'n rol'o'n. Li'n sub'ten'as la reg'ist'ar'estr'o, s - ro Abdelmalek Sellal, la ĝeneral'a sekretari'o de la FNL Saadani kaj s - ro Amar Ghoul, ministr'o pri transport'o'j kaj influ'a person'ec'o de la islam'ism'a medi'o, kiu kovr'is la skandal'o'n de la orient-okcident'a aŭt'o'ŝose'o. Special'a Konsil'ist'o de la prezid'ej'o, s - ro Saïd Bouteflika est'as lig'il'o inter si'a frat'o, en'ferm'it'a en medicin'ig'it'a vila'o en Sid'i Fredj, je du'dek kilo'metr'o'j okcident'e de Alĝer'o, kaj la ekster'a mond'o. “Li ja reg'as la land'o'n, kaj li'a sol'a opon'ul'o est'as la DIS. Ĉiu'j klin'iĝ'as antaŭ li: la ministr'o'j, la prefekt'o'j, la polic'o, la alt'a'j respond'ec'ul'o'j... Li dispon'as pri la telefon-lini'o de la prezid'ej'o, do hom'o'j obe'as al li”, deklar'as emerit'a general'o, s - ro Hocine Benhadid, kiu asert'as parol'i nom'e de si'a'j kamarad'o'j*. “Kaj en la arme'o, Gaïd Salah est'as kun li. Sed mi preciz'ig'as, ke nur Gaïd Salah kiel individu'o — kaj ne la arme'o kiel instituci'o — sub'ten'as li'n.” La stab'estr'o Ahmed Gaïd Salah, sep'dek-kvar-jar'a general'o, fam'a pro si'a brutal'ec'o kaj si'a'j mal'mult'a'j ide'o'j, est'as ja la kvin'a membr'o de la band'o, kaj sen'dub'e la plej potenc'a.

*  La “kvar'op'a band'o” est'as la nom'o don'it'a al grup'o de ĉin'a'j gvid'ant'o'j — inter kiu'j Jiang Qing — arest'it'a'j la 6-'a'n de oktobr'o 1976, unu monat'o'n post la mort'o de Mao Zedong.
*  Tout sur l’Algérie, 12-'a de februar'o 2014, www. tsaalgerie. com.

“De'post la inter'romp'o de la elekt'a procez'o, en 1992*, kvazaŭ-konklav'o de la arme'a hierarki'o decid'is pri la sekv'end'a politik'o. Est'is unu'flank'e la arm'e-stab'o, la arme'a'j region'o'j, la grand'a'j arme'part'o'j, kaj ali'flank'e la serv'o'j pri inform'ad'o, kiu'j lud'is rol'o'n de inter'fac'o kun la politik'a ent'o. Sed la decid'o'j est'is far'it'a'j per inter'konsent'o”, klar'ig'as la eks'a kolonel'o de la DIS, Mohamed Chefik Mesbah, kiu, kun ali'a'j mal'pli kon'at'a'j, pri'zorg'as la publik'a'j'n rilat'o'j'n de si'a eks'a “dom'o”. Nom'um'ant'e s - ron Gaïd Salah ĉe la posten'o de vic'ministr'o pri defend'o okaz'e de la ministr'o'ŝanĝ'o la 11-'a'n de septembr'o 2013, s - ro Bouteflika lok'is unu el si'a'j hom'o'j ĉe la kap'o de la rond'o de general'o'j, kiu reg'as la arme'o'n kaj — part'e - Alĝeri'o'n. Tri el ili est'is emerit'ig'it'a'j en januar'o 2014, dum eks'a respond'ec'ul'o de la kontraŭ'teror'ism'a lukt'o est'is denunc'it'a ĉe la milit'ist'a tribunal'o de Blida. La ali'a'j silent'as. Ili ĝis nun ne respond'is al la solen'a invit'o lanĉ'it'a fin'e de februar'o al ili far'e de s - ro Mouloud Hamrouche, eks'a “reform'ist'a” ĉef'ministr'o de la jar'o'j 1989-1991:“Mi al'vok'as la Popol'a'n Naci'a'n Arme'o'n sav'i Alĝeri'o'n.”

*  En januar'o 1992, la reg'ist'ar'o inter'romp'is inter la du balot'vic'o'j la parlament'a'j'n elekt'o'j'n, kiu'j komenc'iĝ'is favor'e al la Front'o Islam'a de la Sav'o ( FIS), tiel ek'ig'ant'e la intern'a'n milit'o'n de la “nigr'a jar'dek'o”.

La “sistem'o” jam ne plu viv'as. La “kvar'op'a band'o” ĝi'n anstataŭ'as kaj kun'ord'ig'as la kampanj'o'n por kvar'a mandat'o de prezid'ant'o, kiu'n konduk'as, per'e de si'a'j per'ant'o'j, la el'ir'ant'a prezid'ant'o, en la posten'o de jam 15 jar'o'j, kaj tro mal'san'a por ĝi'n mem far'i. Kun la temp'o'pas'o, la ŝtat'o pli kaj pli resum'iĝ'is je unu'sol'a hom'o, kiu decid'as pri ĉio aŭ preskaŭ, redukt'ant'e la ministr'o'j'n kaj la respond'ec'ul'o'j'n de instituci'o'j de la Respublik'o je sen'glor'a rol'o de inter'ŝanĝ'ebl'a'j statist'o'j. “Mal'facil'as viv'i kun tiu person'o, konfes'as unu el li'a'j eks'a'j ĉef'ministr'o'j. Aŭtoritat'em'a, kritik'em'a, suspekt'em'a, li est'as fund'e bonapart'ist'a.” Ne kaŝ'ant'e si'a'n mal'estim'o'n por mal'kapabl'a Parlament'o, de'ven'ant'a de la fraŭd'o, kiu'n li permes'is kaj ebl'e eĉ instig'is, s - ro Bouteflika prefer'as dekret'o'j'n al leĝ'o'j, nom'um'o'j'n al elekt'o'j, manovr'o'j'n kaj ruz'aĵ'o'j'n al dialog'o.

La opozici'o ja ne mult'e ĝen'is li'n ĝis nun. Islam'ist'o'j, naci'ist'o'j kaj demokrat'o'j est'as divid'it'a'j en ne'nombr'ebl'a'j tendenc'o'j kaj rival'a'j grup'o'j. Ĉi-foj'e ankoraŭ, kiam al'proksim'iĝ'as la prezid'ant'a elekt'o de la 17-'a de april'o, ili opon'as unu kontraŭ la ali'a'j. Ĉu ni kandidat'iĝ'u por la elekt'o, ĉu ni rifuz'u voĉ'don'i, aŭ al'iĝ'u al la oficial'a kandidat'o? Ekzist'as ĉiu'j divers'a'j pozici'o'j. La ĝihad'ist'a'j grup'o'j, koncentr'it'a'j en kelk'a'j mont'ar'a'j region'o'j kaj en la Grand'a Sud'o, pli tim'ig'as la loĝ'ant'ar'o'n ol la aŭtoritat'ul'o'j'n, kvankam ili don'is sever'a'n bat'o'n al la ĉef'a industri'o de la land'o, atak'ant'e gas'a'n ekspluat'ej'o'n apud In Aménas, proksim'e de la libi'a land'lim'o, en januar'o 2013.

En la opozici'o, hom'o el'star'as kaj konduk'as ver'a'n kampanj'o'n: s - ro Al'i Benflis. Ministr'o pri Justic'o, li eks'iĝ'is por protest'i kontraŭ la kre'ad'o de mal'liber'ej-tend'ar'o'j* en somer'o 1991. Estr'o de la reg'ist'ar'o dum la unu'a prezid-period'o de s - ro Bouteflika, li opon'is al li kaj kandidat'iĝ'is por la elekt'o de 2004, ricev'ant'e 6% de la voĉ'o'j en tre “aranĝ'it'a” balot'o. Eks'a ĉef'advokat'o, li hav'as sub'ten'o'j'n en la juĝ'ist'a'j medi'o'j, en la FNL — kies ĝeneral'a sekretari'o li est'is-, kaj dispon'as pri aktiv'a'j ret'o'j en la tut'a land'o, inkluziv'e en la islam'a'j medi'o'j. Li propon'as ek'ig'i la demokrat'a'n trans'ir'o'n per naci'a konferenc'o mal'ferm'a al ĉiu'j tendenc'o'j, cel'e redakt'i nov'a'n Konstituci'o'n, don'i sen'de'pend'o'n al la juĝ'ist'ar'o kaj pli da grav'ec'o al la leĝ'far'ant'o (la Parlament'o).

*  Sekv'e de manifestaci'o'j de la FIS, dekret'o'j permes'as al la arme'o arest'i kaj mal'liber'ig'i mil'o'j'n da aktiv'ul'o'j. La tend'ar'o'j de la Sud'o ankoraŭ pli plen'iĝ'os post la inter'romp'o de la balot'a procez'o.
Aŭt'o kaj klimat'iz'il'o

FARB'IST'O renkont'it'a en trink'ej'o en Hussein Dey, apud Alĝer'o, Khaled, 37-jar'a, si'a'manier'e resum'as la opini'o'n de la ‘ordinar'a hom'o’, pli skeptik'a ol iam ajn: Bouteflika, tio ne plu aktual'as! La scen'ar'o est'as antaŭ-skrib'it'a, la elekt'o ŝanĝ'os nenio'n... Eĉ se Barack Obama est'us elekt'it'a prezid'ant'o de Alĝeri'o, nenio ŝanĝ'iĝ'us...”

Kaj tamen, Alĝeri'o ja ŝanĝ'iĝ'as. La tri'trak'a aŭt'o'ŝose'o, kiu tra'ir'as ĝi'n de orient'o al okcident'o sub rigard'o de la ĝendarm'ar'o montr'as re'modl'it'a'n pejzaĝ'o'n: la konstru'aĵ'o'j, oft'e ne fin'it'a'j, mult'nombr'as en la kamp'ar'o; vilaĝ'o'j far'iĝ'as urb'o'j kaj grand'a'j ekspluat'ej'o'j akapar'as la grund'o'j'n, pri'labor'at'a'j'n per traktor'o'j de nov'a'j agr'o'kultur'a'j entrepren'ist'o'j. Orient'e, inter Bord'j Bo'u Arreridj kaj Setif, oni mal'kovr'as komenc'o'n de privat'a industri'iĝ'o: brik'far'ej'o'j, limonad'ist'o'j, ŝton'min'ej'o'j, muel'ej'o'j, agr'o-nutr'aĵ-industri'o, munt'ad-fabrik'o'j vid'iĝ'as unu post la ali'a laŭ'long'e de la mal'nov'a naci'a ŝose'o. En Bord'j, Condor , famili'a konzern'o, kiu labor'ig'as ses mil kvin'cent salajr'ul'o'j'n, konstru'as sun'panel'o'j'n, klimat'iz'il'o'j'n, televid'il'o'j'n kun plat'a ekran'o, poŝ'telefon'o'j'n kaj komput'il'tabul'et'o'j'n. “La integr'ad'o est'as puŝ'at'a tiom, kiom ĝi est'as ekonomi'e profit'don'a”, klar'ig'as la ĝeneral'a direktor'o, s - ro Abdelmalek Benhamadi.

Ĉe la ali'a fin'o de la land'o, en Tlemcen *, entrepren'o inter'trakt'as kun eŭrop'a grup'o la de'lok'ad'o'n en Alĝeri'o'n de pres'ej'o. Tio cert'e est'us premier'o. Mal'mult'e'kost'a labor'o (200 eŭr'o'j mez'e por kvar'dek hor'o'j semajn'e), favor'prez'a kredit'o kaj ne'mult'e'kost'a energi'o favor'as la industri'ist'o'j'n, tamen mult'e mal'pli nombr'a'j ol la afer'ist'o'j, kiu'j, arm'it'a'j ĉef'e per si'a'j rilat'o'j si'n'e de la reg'ant'ar'o, sturm'as al la publik'a'j kontrakt'o'j (plur'a'j miliard'o'j da dolar'o'j jar'e).

*  VdJours tranquilles en Algérie ”, Le Monde diplomatique, februar'o 2010.

En Alĝer'o, la du last'a'j konker'aĵ'o'j de la mez'a'j klas'o'j, aŭt'o kaj klimat'iz'il'o, est'as ĉie sur la strat'o'j kaj la fasad'o'j. Maten'e, la kadr'ul'o'j bezon'as oft'e pli ol hor'o'n por ating'i si'a'n ofic'ej'o'n, kaj sam'e vesper'e por re'hejm'e'n'ir'i, oft'e en nov'a kvartal'o kvazaŭ-perd'it'a en ne'fin'it'a dekor'o de nud'a'j teren'o'j, de ŝaf'ar'o'j kaj, tie kaj tie ĉi, de lad'urb'o'j. Ili hav'as nov'a'j'n bezon'o'j'n, kiu'j'n la publik'a sektor'o ne kapabl'as kontent'ig'i. La dis'volv'ad'o de privat'a'j lern'ej'o'j kaj infan'ĝarden'o'j est'as impon'a. Sur la unu'a etaĝ'o de burĝ'a'j konstru'aĵ'o'j en la centr'o de la ĉef'urb'o, ne'nombr'ebl'a'j ŝild'o'j anonc'as rapid'a'n trejn'ad'o'n por kuir'ist'o'j aŭ lingv'o-kurs'o'j'n. Ĉe Dely Ibrahim, sur la mont'et'o'j de Alĝer'o, la klinik'o Al- Azhar (cent dek lit'o'j, tri'cent dung'it'o'j), konstru'it'a en 2005, montr'as bril'eg'a'n modern'ec'o'n. “La cert'ec'o est'i taŭg'e kurac'at'a est'as kresk'ant'a postul'o. La kurac'ist'o'j de la publik'a'j hospital'o'j send'as al ni mult'a'j'n pacient'o'j'n”, asert'as ĝi'a direktor'o, doktor'o Djamal - Eddine Khodja - Bach.

Ver'ŝajn'e ne est'as hazard'o: la gvid'ant'in'o de la unu'a manifestaci'o kontraŭ- Bouteflika, kelk'a'j'n minut'o'j'n post la anonc'o de li'a nov'a kandidat'iĝ'o, est'is unu el tiu'j kurac'ist'o'j, doktor'in'o Amira Bouraoui. “Mi est'as ginekolog'o en publik'a hospital'o, kaj mi ribel'as kiam mi vid'as vir'in'o'j'n dev'ig'at'a'j'n kun'divid'i si'a'n lit'o'n post akuŝ'o, dum vi'a kandidat'o est'as kurac'at'a en la franc'a hospital'o Val de Grâce !”, ŝi laŭt'is front'e al deput'it'in'o favor'a al la kvar'a prezid'ant-mandat'o de Bouteflika, dum debat'o sur privat'a televid-ĉen'o*. Alĝeri'o ja evolu'as pli rapid'e ol si'a'j gvid'ant'o'j.

*  Echourouk TV, 27-'a de februar'o 2014.

Je'a'n- Pierre SÉRÉNI


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Ĉio, kio'n ili propon'as al ni, est'as far'iĝ'i polic'an'o'j!

UARGLA, mal'ĝoj'a dezert'o. La mal'nov'a kin'ej'o Sedrata ne plu montr'is film'o'j'n de almenaŭ du'dek jar'o'j. Est'as neniu teatr'o, nek spektakl'ej'o, neniu kultur'a centr'o, urb'a bibliotek'o, nek publik'a ĝarden'o, eĉ ne futbal-stadion'o. Neniu trink'ej'o, eĉ mal'pur'eg'a, kie trink'i bier'o'n aŭ mal'bon'a'n viski'o'n, kiel en Alĝer'o aŭ Orano. Nur tru'it'a'j trotuar'o'j, mal'nov'a ksar (fortik'aĵ'o) ruin'iĝ'ant'a, kaj sen'stil'a'j dom'o'j sen'fin'e etend'iĝ'ant'a'j, kun fasad'o'j kaj tegment'o'j kovr'it'a'j per parabol'a'j anten'o'j. Sol'a'j viv-lok'o'j, ret-kaf'ej'o'j est'as la rifuĝ'ej'o de jun'ul'o'j sufer'ant'a'j pro mank'o de “ali'ej'o”. Eĉ la Front'o de Naci'a Liber'iĝ'o ( FNL), la mal'nov'a konservativ'a parti'o, instal'is unu en si'a ej'o.

Kiam Alĝer'o last'foj'e zorg'is pri tiu grand'a urb'o kun du'cent mil loĝ'ant'o'j, ĉef'urb'o de vast'a departement'o, sed perd'it'a je ok'cent kilo'metr'o'j sud'e de la land'o? Sen'dub'e antaŭ tre long'e. Nur la ĉef'strat'o kaj kelk'a'j najbar'a'j strat'o'j est'as kovr'it'a'j per asfalt'o, tie aŭ tie ĉi tru'it'a. Por la ceter'o, la civit'an'o'j dev'as kontent'iĝ'i per kompakt'a kaj polv'a ter'o. “Ili las'as ni'n mort'i ĉi tie dum tuj apud'e est'as petrol'o, kiu en'spez'ig'as al ili miliard'o'j'n!”, Mabrouk dir'as koler'e. 29-jar'a, tiu jun'ul'o, kiu hav'as mal'hel'a'n haŭt'o'n, kiel la sud'a'j alĝeri'an'o'j, “neniam labor'is”. Tio est'as, ke li neniam hav'is stabil'a'n posten'o'n. Li ricev'is mal'long'a'n trejn'ad'o'n por est'i mekanik'ist'o, kaj post'e edz'iĝ'is. La par'o dispon'as pri ĉambr'o en la dom'o de li'a'j ge'patr'o'j. Ĉu la edz'in'o labor'as? Ne. Oni insist'as: ĉu ŝi serĉ'as labor'o'n? Silent'o. “Ne. Se mi ne labor'as, ankaŭ ŝi ne labor'as. La valor'o de vir'o mal'alt'iĝ'as kiam li'a edz'in'o labor'as.” Mabrouk preter'viv'as dank'e al si'a'j ge'patr'o'j kaj kelk'a'j labor'tag'o'j monat'e, kiel labor'ist'o sur konstru'ej'o aŭ kiel vend'ist'o sur bazar'o. Salajr'o est'as 500 dinar'o'j (5 eŭr'o'j) tag'e*.

*  La minimum'a salajr'o en Alĝeri'o est'as 18.000 dinar'o'j monat'e ( t.e. 180 eŭr'o'j laŭ la oficial'a kurz'o), t.e. 720 dinar'o'j (7,20 eŭr'o'j) tag'e. La median'a salajr'o est'as 30.000 dinar'o'j. Universitat'a profesor'o gajn'as proksim'um'e 80.000 dinar'o'j'n.

Ĉiu'maten'e krom vendred'e, Mabrouk, Omar, Tahar, Abdelmalek, Tarek, Khaled, Hamza kaj dek'o da ali'a'j amik'o'j kun'ven'as ĉirkaŭ la tabl'o'j de la Sedrata -kaf'ej'o, antaŭ la ferm'it'a kin'ej'o. Ili trink'as kaf'o'j'n, fum'as cigared'o'j'n kaj diskut'as dum hor'o'j pri si'a situaci'o. Neniu el ili hav'as labor'o'n; ĉiu'j for'las'is la lern'ej'o'n antaŭ abiturient'iĝ'o, kaj rev'as nur pri tio: ricev'i fiks'a'n posten'o'n en ŝtat'a entrepren'o de Hassi Messaoud, je 80 kilo'metr'o'j de Uargla *. Kun 71% de la naft'o-rezerv'o'j, Hassi Messaoud est'as la plej grav'a naft'o-ekstrakt'ej'o en Alĝeri'o. La produkt'ad'o est'as tie kvar'cent mil barel'o'j tag'e, kio respond'as al en'spez'o'j de 16 miliard'o'j da dolar'o'j jar'e*.

*  Vd Ghania Mouffok, “ Femmes émancipées dans le piège de Hassi Messaoud ”, Le Monde diplomatique, juni'o 2010.
*  Alĝeri'o en'tut'e produkt'as unu milion'o'n ses'cent mil barel'o'j'n tag'e, kio lok'as ĝi'n ĉe la dek sep'a rang'o de la petrol'produkt'ant'o'j. La en'spez'o'j, kiu'j'n ĝi el'tir'as el hidrokarbon'o est'as 70% de si'a'j buĝet'a'j en'spez'o'j kaj 97% de la eksport'aĵ'o'j (font'o'j: Organiz'aĵ'o de Petrol-Eksport'a'j Land'o'j OPEL kaj BP).
Nur kvar'on'o de la loĝ'ant'ar'o hav'as ver'a'n labor'o'n

“Mi ne vol'as labor'i por ekster'land'a entrepren'o, preciz'ig'as Omar. Ili mal'bon'e pag'as kaj pov'as for'ĵet'i vi'n post tri monat'o'j, ses monat'o'j, aŭ eĉ tri jar'o'j, sen iu ajn klar'ig'o nek kompens'o pro sen'labor'ec'o.” Kio est'as ok'dek kilo'metr'o'j kiam oni loĝ'as en dezert'o? Nenio. “Tie”, en tiu lok'o eg'e sekur'ig'it'a, mal'permes'at'a al ekster'land'an'o'j, ili sci'as ke la labor'o est'as mal'facil'a: dek'du-hor'a'j labor'tag'o'j en varm'eg'o ating'ant'a oft'e 50° C. Sed salajr'o'j est'as kutim'e tre alt'a'j. “Kiel ole'o'dukt'o-lut'ist'o, vi pov'as facil'e gajn'i 8 milion'o'j'n!” ek'kri'as Khaled kun bril'a'j okul'o'j. 8 milion'o'j da centim'o'j, tio est'as 80.000 dinar'o'j, aŭ 800 eŭr'o'j monat'e. “Kaj mi kon'as help'labor'ist'o'n, kiu gajn'as 12 milion'o'j'n!”. Hamza, si'a'flank'e, labor'is tri jar'o'j'n en Hassi Messaoud, kiel bak'ist'o en sub'kontrakt'a firma'o: “Mi gajn'is tri milion'o'j'n, tio ne est'is sufiĉ'e, do mi for'ir'is.”

Mabrouk, Khaled, Hamza kaj ili'a'j amik'o'j est'as inter tiu'j milion'o'j da sen'labor'a'j jun'ul'o'j, pri kiu'j la politik'a'j respond'ec'ul'o'j kaj la amas'inform'il'o'j sen'ĉes'e parol'as. En la land'o est'as tri'dek ok milion'o'j da loĝ'ant'o'j, inter kiu'j 57% est'as mal'pli ol tri'dek'jar'a'j (kontraŭ 36% en Franc'uj'o). Laŭ la Naci'a Ofic'ej'o pri Statistik'o'j ( NOS), est'as nur unu milion'o du'cent mil sen'labor'ul'o'j — tio est'as oficial'a sen'labor'a kvot'o je 9,8%, simil'a al tiu de Franc'uj'o-, inter kiu'j 70% est'as mal'pli ol tri'dek'jar'a'j. Tiu nombr'o ŝajn'as strang'e mal'alt'a. Ĝi kaŝ'as real'a'n situaci'o'n de mult'e pli grand'a sen'labor'ec'o. En Alĝeri'o 83% de la vir'in'o'j deklar'as, ke ili ne serĉ'as labor'o'n (kontraŭ 34% en Franc'uj'o). Ili do ne en'kalkul'iĝ'as en la sen'labor'ec'a statistik'o.

Ne en'kalkul'iĝ'as ankaŭ la student'o'j, kies nombr'o pas'is, en du'dek jar'o'j, de cent naŭ'dek kvin mil al unu milion'o du'cent mil, dank'e al politik'o de rapid'a konstru'ad'o de nov'a'j universitat'o'j, mal'profit'e al la kvalit'o de instru'ad'o. Por tiu'j jun'a'j diplom'it'o'j, mal'bon'e form'it'a'j kaj kiu'j pen'as trov'i labor'o'n, la ŝtat'o establ'is en 1998 sistem'o'n de “antaŭ'dung'ad'o”: ĉiu'j publik'a'j instanc'o'j (urb'o'dom'o'j, prefekt'ej'o'j, ktp.) est'as instig'it'a'j proviz'i al ili iu'n ajn labor'o'n, kontraŭ salajr'o, pag'it'a el la naci'a buĝet'o, je 15.000 dinar'o'j monat'e. “Mi kon'as la respond'ec'ul'o'n ĉe la urb'o'dom'o, klar'ig'as Mourad. Mi ven'as maten'e, kaj li las'as mi'n for'ir'i post unu hor'o. Ĉiu'okaz'e est'as ja nenio far'end'a, kaj mi en'spez'as la 15.000 dinar'o'j'n ĉe la fin'o de la monat'o. Mi est'as 28-jar'a, ankoraŭ loĝ'as ĉe mi'a'j ge'patr'o'j, mi bezon'as nenio'n...” Fin'fin'e, por hav'i pli preciz'a'n ide'o'n pri sen'labor'ec'o en Alĝeri'o, oni prefer'e konsider'u la nombr'o'n de person'o'j, kiu'j real'e okup'as posten'o'n: dek milion'o'j ok'cent mil, t.e. 28% de la tut'a loĝ'ant'ar'o (kontraŭ 40% en Franc'uj'o). Se oni el'pren'as la jun'ul'o'j'n en “antaŭ'dung'ad'o”, la procent'aĵ'o fal'as al 25%.

“Ni hav'is ĝis'sat'e da tiu paternalism'a ton'o”

En februar'o 2011, tuj post la “arab'a printemp'o”, Mabrouk kaj li'a'j amik'o'j fond'is la unu'a'n mov'ad'o'n de sen'labor'ul'o'j ver'e sen'de'pend'a'n de la “sistem'o”: la naci'a kun'ord'ig'ad'o por defend'o de la sen'labor'ul'a'j rajt'o'j ( NKDSR), kies pro'parol'ant'o long'e est'is Tahar, kaj prezid'ant'o, Abdelkader *. Ili'a glor-tag'o okaz'is la 14-'a'n de mart'o 2013, kiam ili sukces'is kun'ven'ig'i plur'mil'o'j'n da hom'o'j — dek'mil, laŭ ili — antaŭ la krad'o'j de la prefekt'ej'o. Dum'e, elekt'it'o'j kaj lok'a'j alt'rang'ul'o'j mobiliz'iĝ'is por frakas'i la mov'ad'o'n, publik'e akuz'ant'e ties gvid'ant'o'j'n labor'i por ekster'land'a'j interes'o'j, kaj al'vok'is la jun'ul'o'j'n rest'i hejm'e.

*  Vd. Adlène Meddi kaj Mélanie Matarèse, “ Chômeurs : le régime fantasm'e sur un scénario à la arouch ”, El Watan week -end, Alĝer'o, 22-'a de mart'o 2013.

La 28-'a'n de septembr'o 2013, kiam la NKDSR al'vok'is por nov'a “Koler-tag'o”, el'ir'is nur kelk'a'j cent'o'j sur la strat'o'j'n. Polic'o atend'is ili'n, kun klab'o'j kaj kaŝ'a'j kap'vest'o'j. Kaj la prefekt'o, s - ro Al'i Bouguerra, tiel al'parol'is la manifestaci'ant'o'j'n tra la gazet'ar'o: “La infan'o'j de la prefekt'a teritori'o est'as ni'a'j infan'o'j (...). La sen'labor'ul'o'j trov'os respond'o'j'n al si'a'j demand'o'j dank'e al la grandioz'a'j projekt'o'j, kiu'j ŝanĝ'os la bild'o'n de ili'a urb'o*. Re'ag'o de Tahar : “Ni hav'is ĝis'sat'e da tiu paternalism'a ton'o kaj da tiu'j promes'o'j sen iu ajn signif'o! Kio'n ni vol'as, tio est'as just'a dis'divid'o de la riĉ'aĵ'o'j de la land'o. Kaj ankaŭ, ke est'u aplik'at'a la leĝ'o pri la dung'o'prioritat'o de la Uargla -loĝ'ant'o'j.”

*  El Watan week -end, 27-'a de septembr'o 2013.

De 2004 ja leĝ'o dev'ig'as la entrepren'o'j'n, kiu'j hav'as liber'a'n labor'posten'o'n, unu'e propon'i ĝi'n al la lok'a ofic'ej'o de la Naci'a dung-agent'ej'o ( NDA), kiu serĉ'u en si'a'j slip'ar'o'j, ĉu taŭg'a kandidat'o por tiu posten'o est'as en la region'o. “Sed ĉi tie, konfes'as funkci'ul'o de la NDA de Uargla, kiu, dum for'est'o de si'a ĉef'o, el'las'as konfidenc'o'j'n, la slip'ar'o'j est'as fals'it'a'j: pro la alt'a'j salajr'o'j en Hassi Messaoud, mil'o'j da nord'a'j sen'labor'ul'o'j hav'ig'as al si fals'a'j'n adres'o'j'n en Uargla por est'i en'skrib'it'a'j ĉi tie. Kaj, eĉ se entrepren'o'j dung'as labor'ist'o'j'n el la Nord'o sen ni'a per'ad'o, est'as neniu kontrol'o...”

Suspekt'at'a'j ne est'i “ver'a'j naci'ist'o'j”

Kiel, ceter'e, fid'i la ŝtat'a'j'n serv'o'j'n? Vizit'o en la ofic'ej'o'j de la region'a direkci'o de la NDA en Uargla, tut'e ne'pri'zorg'at'a'j, ebl'ig'as mezur'i la mal'estim'o'n de la ŝtat'o al si'a'j civit'an'o'j. Rezult'e, ĉiu en Alĝeri'o est'as konvink'it'a, ke leĝ'o'j ne grav'as, ke ĉio de'pend'as de maarifa , de protekt'o. “Ĉu vi bezon'as adres'o'n en Uargla? Ĉu vi vol'as labor'o'n en Hassi Messaoud? Vi ricev'is prunt'o'n de la ŝtat'o kaj vi ne pov'as re'pag'i ĝi'n*? Ne est'as problem'o! Se vi kon'as la taŭg'a'n person'o'n, ĉio ebl'as!” dir'as kun indiferent'ec'a ton'o Farid, student'o pri petrol'kemi'o renkont'it'a en la universitat'o. Ĉiu'j li'a'j ĉirkaŭ'ant'a'j amik'o'j aprob'as kaj cit'as ali'a'j'n ekzempl'o'j'n. En si'a last'a enket'o pri dung'ad'o, la NDA dir'as, ke “inter la sen'labor'ul'o'j, 73,8% deklar'is, ke ili uz'is si'a'j'n person'a'j'n rilat'o'j'n por trov'i labor'o'n”

*  De 1998, kredit-sistem'o ebl'ig'as al jun'a'j sen'labor'ul'o'j, kiu'j vol'as kre'i propr'a'n entrepren'o'n, ricev'i ĝis 50 000 eŭr'o'j'n.

Ali'a kern'a punkt'o: la profesi'a form'ad'o de la jun'ul'o'j. De jar'dek'o'j, la meti'lern'ej'o'j de la petrol-meti'o'j trov'iĝ'as en la Nord'o de la land'o, en Boumerdès , Skikda Orano, kio pli'fort'ig'as la sent'o'n de la “sud'ist'o'j” est'i mal'estim'at'a'j. Diskriminaci'o kiu baz'iĝ'as sur la haŭt'kolor'o — la nigr'ul'o'j sufer'as fort'a'n ras'ism'o'n en Alĝeri'o — kaj sur la histori'o: suspekt'at'a'j ne est'i “ver'a'j naci'ist'o'j” dum la liber'ig'a milit'o, la loĝ'ant'o'j de la Sud'o est'as ankoraŭ dev'ig'it'a'j, kvin'dek jar'o'j'n post la sen'de'pend'iĝ'o, sen'ĉes'e asert'i si'a'n am'o'n al la naci'o.

Antaŭ unu jar'o, la Sonatrach , la potenc'a ŝtat'a petrol-kompani'o, star'ig'is en Hassi Messaoud du meti'lern'ej'o'j'n por lut'ist'o'j kaj bor'ist'o'j, kun cent naŭ'dek lok'o'j. Akv'o'gut'o en ocean'o. Fin'fin'e, la plej grav'a iniciat'o de la ŝtat'o por respond'i al la postul'o'j de la jun'ul'ar'o en la Sud'o est'as la mal'ferm'o de nov'a'j polic'o-lern'ej'o'j en plur'a'j urb'o'j. En april'o 2013, okaz'e de konferenc'o en la universitat'o de Uargla kun la frap'fraz'o “La lok'a dung'ad'o, konkret'a real'aĵ'o”, la sub'kolonel'o Mohamed Benaire, direktor'o de la person'ar'o ĉe la ĝeneral'a direkci'o de la naci'a sekur'ec'o ( ĜDNS), anonc'is “dek ses mil dung'o'j'n jar'e*”. “Oni vol'as labor'o'n, kaj ĉio, kio'n ili propon'as al ni, est'as far'iĝ'i polic'an'o'j!, koler'e dir'as Tarek. Sincer'e dir'it'e, est'as naŭz'e!”

*  Liberté , Alĝer'o, 25-'a de april'o 2013.

Neniu vir'in'o part'o'pren'as en la maten'a'j kun'ven'o'j ĉe Sedrata -kaf'ej'o. Neniu vir'in'o ceter'e sid'iĝ'as ĉe kaf'ej'a teras'o de la urb'o. En Uargla eĉ pli ol ali'lok'e, la strat'o'j aparten'as nur al la vir'o'j. “Mi'a amik'in'o, mi sci'as, ke ŝi sub'ten'as mi'n. Sed mi ne pov'as imag'i ŝi'n ĉi tie, kun ni, en la Sedrata. Ĉiu'j kamarad'o'j ek'rigard'us ŝi'n tiel, kiel mi ne ŝat'as.” Tufik prov'as prav'ig'i si'n: “Sed ne grav'as, ni ĉe'est'as por ili.” Kiam la konversaci'o mal'vigl'iĝ'as, ili fum'as. Almenaŭ du pak'et'o'j'n tag'e; tio est'as minimum'a buĝet'o de 4000 dinar'o'j monat'e. “Por sen'labor'ul'o'j, est'as ja mult'o!” konfes'as Abdelmalek, rid'ant'e.

Pierre DAUM


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Rifuz'o al la IMF kaj mal'abund'o, la mir'ig'a koktel'o de la ĉef'ministr'o Viktor Orbán

La naci'konservativ'ism'o ankr'iĝ'as en la hungar'a soci'o

Per kontraŭ'star'o al la Inter'naci'a Mon-Fondus'o kaj al la ekster'land'a'j privat'a'j grup'o'j, la hungar'a ĉef'ministr'o Viktor Orbán cert'ig'as al si fort'a'n popular'ec'o'n antaŭ la elekt'o'j de la 6-'a de april'o. Li'a'j naci'ism'a'j pozici'o'j montr'iĝ'as harmoni'a'j kun por'islam'a ekstrem'dekstr'o. Li'a ekonomi'a mal'konform'ism'o miks'it'a kun social'a konservativ'ism'o tre util'as al nov'a generaci'o de entrepren'ist'o'j proksim'a'j al la potenc'o.

OKAZ'E DE la memor'fest'ad'o pri la ribel'o de 1956 kontraŭ la Ruĝ'a Arme'o, la 23-'a'n de oktobr'o 2013 sur la Plac'o de la Hero'o'j en Budapeŝt'o, la ĉef'ministr'o Viktor Orbán, flank'at'a de soldat'o'j, pasi'ig'is dek'mil'o'j'n da simpati'ant'o'j: “La batal'o de la hungar'o'j por la liber'ec'o hav'is si'a'j'n hero'o'j'n, sed ankaŭ si'a'j'n perfid'ul'o'j'n. En ĉiu'j ni'a'j milit'o'j por sen'de'pend'ec'o ni est'is venk'it'a'j el ekster'land'o. Ni sci'as, ke ĉiam trov'iĝ'is person'o'j por help'i ni'a'j'n mal'amik'o'j'n. [...] La komun'ist'o'j vend'is Hungar'uj'o'n kaj la hungar'a'n popol'o'n al la financ'ist'o'j kaj al la inter'naci'a'j spekul'ist'o'j. Ni sci'as, ke ili ankoraŭ pret'as vend'i Hungar'uj'o'n al la koloni'ig'ist'o'j. [...] Ni vid'as, ke ili re'organiz'iĝ'as, ke ili de'nov'e kun'lig'iĝ'as kontraŭ ni kun ekster'land'an'o'j, ke ili de'nov'e sem'as la grajn'o'j'n de mal'am'o, de mal'konkord'o kaj de per'fort'o. [...] Ni dev'as pret'ig'i ni'a'j'n trup'o'j'n al batal'o, kiel ni far'is en la jar'o 2010. Ni fin'os kio'n ni komenc'is en 1956. Se ni ne liber'ig'as ni'n, ni est'os neniam liber'a'j.”

La ĉef'o de la Fidesz , en'potenc'iĝ'int'a en 2010,* nom'as mal'amik'o'j la hungar'a'j'n kaj eŭrop'a'j'n liberal'a'j'n mal'dekstr'ul'o'j'n sam'e kiel la mult'naci'a'j'n konzern'o'j'n. La reg'ist'ar'o nom'as kiel pruv'o'n la raport'o'n Tavares, kiu'n la Eŭrop'a Parlament'o adopt'is en juli'o 2013 kaj kiu denunc'as la mal'fort'iĝ'o'n de la jur'ŝtat'o en la land'o. Por la Fidesz tem'as pri pretekst'o por damaĝ'i la suveren'ec'o'n de Hungar'uj'o, laŭ instig'o de la komerc'a'j prem'grup'o'j de Brusel'o kaj de la Hungar'a Social'ist'a Parti'o ‒ la hered'int'o de la antaŭ'a Komun'ist'a Parti'o (Hungar'a Social'ist'a Labor'parti'o), kiu far'iĝ'is tre favor'a al la liberal'ism'o. En rezoluci'o decid'it'a last'a'n semajn'o'n, la deput'it'o'j taks'as “ne'akcept'ebl'a”, ke la Eŭrop'a Parlament'o “prov'as prem'i ni'a'n land'o'n en la interes'o de la grand'a'j privat'a'j entrepren'o'j”. La rezoluci'o preciz'ig'as, ke Hungar'uj'o, se ĝi vol'as mal'alt'ig'i la prez'o'n de energi'o por la famili'o'j, ĝi est'as dev'ig'at'a atenc'i la interes'o'j'n kaj la eksces'a'j'n profit'o'j'n de plur'a'j grand'a'j eŭrop'a'j societ'o'j en situaci'o de monopol'o.

*  Vd G. M.Tam'as, “ Peur et désolation en Hongrie [Tim'o kaj mal'esper'o en Hungar'uj'o], Manière de voir , 'n- ro 134, Nouveaux visages des extrêmas droites, april'o-maj'o 2014.
Miks'aĵ'o de gaull -ism'o kaj de re'ag'a'n-ism'o

SINJOR'O Orbán kolekt'as mal'amik'o'j'n. Kiel adept'o de la unu'a'rang'ec'o de la politik'o super la ekonomi'o kaj de la ŝtat'o super la merkat'o'j, krom'e dot'it'a de aŭtoritat'ec'a koncept'o de la potenc'o, li far'is seri'o'n da ne ortodoks'a'j ekonomi'a'j dispon'o'j: aplik'ad'o de escept'a'j impost'o'j al tut'a'j branĉ'o'j de la ekonomi'o reg'at'a'j de la mult'naci'a'j konzern'o'j (energi'o, bank'o'j, komunik'ad'o, grand'a distribu'ad'o), ŝtat'ig'o de la privat'a'j pensi'fondus'o'j kun pli ol 10 miliard'o'j da eŭr'o'j, redukt'o de la sen'de'pend'ec'o de la centr'a bank'o. Ĉio ĉi est'as sakrilegi'o por la Eŭrop'a Uni'o. En si'a parol'ad'o al la naci'o, la 16-'a'n de februar'o 2014, la ĉef'ministr'o konfirm'is: “Kiam ni en'potenc'iĝ'is, la milit'o inter la mult'naci'a'j konzern'o'j kaj la konsum'ant'o'j, inter la bank'o'j kaj ili'a'j ŝuld'ant'o'j en ekster'land'a'j valut'o'j, inter la monopol'o'j kaj la famili'o'j, est'is jam okaz'ant'a. Ni perd'is ĉe ĉiu'j front'o'j. Post'e la fort'rilat'o mult'e ŝanĝ'iĝ'is; ni gajn'is plur'a'j'n raŭnd'o'j'n, sed la batal'o ne est'as fin'it'a.”

Dum tiu ĉi last'a jar'o de mandat'o, du unu'a'rang'a'j batal'o'j est'is sur la tag'ord'o: kontraŭ la bank'o'j kaj kontraŭ la energi-entrepren'o'j. La ŝtat'o, sen'posed'ig'it'a per la privat'ig'o'j en la jar'o 1990, prov'as re'trov'i lok'o'n en tiu'j du sektor'o'j posed'at'a'j je proksim'um'e 80 el'cent'o'j de fili'o'j de okcident'eŭrop'a'j societ'o'j. La reg'ist'ar'o trud'is al la energi-gigant'o'j ‒ la german'a 'E.'O'N, la ital'a Ent'e Nazionale Idocarburi (ENT), la franc'a'j Electricité de Franc'e ( EDF), GDF Suez, ktp ‒ 20-el'cent'a'n mal'alt'ig'o'n de la prez'o'j de gas'o, de elektr'o kaj de urb'a hejt'ad'o por la mastr'um'o'j ek'de la komenc'o de la jar'o 2013. Ĝi el'montr'as si'a'n vol'o'n kre'i ne'profit'cel'a'n sektor'o'n sub ŝtat'a reg'ad'o, kaj dezir'as eĉ prepar'i jur'a'n baz'o'n por ili'a ŝtat'ig'o post la elekt'o'j de la 6-'a de april'o de tiu ĉi jar'o. Fin'e, ĝi prov'as ankaŭ ig'i la bank'o'j'n pag'i la sekv'o'j'n de la ŝuld'o en svis'a'j frank'o'j de cent'mil'o'j da famili'o'j, kiu'j est'is sub'skrib'int'a'j “putr'a'j'n prunt'o'j'n” mez'e de la 2000-'a'j jar'o'j.

Ĉiu'kaz'e la disput'o kun la Inter'naci'a Mon-Fondus'o ( IMF) plej bon'e montr'as ĝi'a'n streb'o'n al naci'a sen'de'pend'ec'o. En la jar'o 2010 la ĉef'ministr'o rifuz'is la last'a'j'n part'o'j'n de prunt'o de en'tut'e 20 miliard'o'j da eŭr'o'j, kontrakt'it'a en oktobr'o 2008 kun la IMF, la Mond'a Bank'o kaj la Eŭrop'a Uni'o. Fin'e de long'a'j monat'o'j de inter'trakt'ad'o li rifuz'is du'a'n propon'o'n fin'e de la jar'o 2012. Retor'ik'o suveren'ism'a dis'vast'iĝ'is per afiŝ-kampanj'o tra la tut'a land'o: “Ne al mal'alt'ig'o de la famili'a'j mon'help'o'j! Ne al mal'alt'ig'o de la pensi'o'j! Ni ne ced'os al la IMF! Ni ne rezign'os pri la sen'de'pend'ec'o de Hungar'uj'o!” Tio ne mal'help'as la reg'ist'ar'o'n praktik'i politik'o'n de mal'abund'o per mal'alt'ig'o de ali'a'j social'a'j mon'help'o'j aŭ per mal'alt'ig'o'j de la buĝet'o'j de san'o kaj eduk'ad'o.

Li'a'j kontraŭ'ul'o'j kompar'as s - ron Orbán jen kun la for'pas'int'a venezuel'a prezid'ant'o Hug'o Chávez pro li'a kontraŭ'liberal'ism'o, jen kun s - ro Vladimir Putin pro ties aŭtoritat'ism'o, jen al la mort'int'a ruman'a komun'ist'a gvid'ant'o Nicolae Ceausescu pro li'a person'kult'o. La ekonomik'ist'o Zoltán Pogátsa pli raci'e vid'as en la evolu'model'o, kiu'n li sekv'as, “miks'aĵ'o'n de gaull -ism'o kaj de re'ag'a'n-ism'o”.

Li'a'j ekonomi'a'j dispon'o'j ne cel'as financ'i tio'n, kio rest'as de la social'ŝtat'o: la ĉef'ministr'o propon'as “el'ir'i el la sak'strat'o, kiu est'as la okcident'eŭrop'a pri'zorg'o'ŝtat'o” profit'e al soci'o baz'it'a sur la labor'o. Tiel, la parlament'o voĉ'don'is en juli'o 2012 por leĝ'o, kiu trud'as al ricev'ant'o'j de social'a help'o labor'o'j'n de publik'a util'o. Tiu politik'o praktik'iĝ'as nom'e de redukt'ad'o de la publik'a deficit'o sub 3 el'cent'o'j de la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP), konform'e al la eŭrop'a doktrin'o, kaj de la stabil'ig'o de la ŝuld'o je proksim'um'e 80 el'cent'o'j de la MEP. Ĉar, kvankam s - ro Orbán rifuz'is nov'a'j'n prunt'o'j'n de la IMF, li neniam pri'dub'is la neces'o'n re'pag'i la ŝuld'o'n.

La laŭ'grad'a impost'o pri en'spez'o est'is anstataŭ'ig'it'a per unu'ec'a impost'o de 16 el'cent'o'j. La ministr'o pri ekonomi'o Mihály Varga cel'as eĉ redukt'i ĝi'n al 9 el'cent'o'j en la jar'o 2015.* La favor'o'j de la reg'ist'ar'o ir'as unu'e al la mez'a'j klas'o'j, dum la mal'riĉ'ec'o ne ĉes'as larĝ'iĝ'i: el loĝ'ant'ar'o de en'tut'e dek milion'o'j la nombr'o de person'o'j viv'ant'a'j sub la sojl'o de mal'riĉ'ec'o (220 eŭr'o'j monat'e) alt'iĝ'is de tri milion'o'j komenc'e de la 2000-'a'j jar'o'j al kvar milion'o'j hodiaŭ, laŭ la soci'olog'o Zsuzsa Ferge.

*  Figyelö , Budapeŝt'o, 19-'a'n de decembr'o 2014.

Mal'antaŭ la ŝirm'o de naci'a interes'o kontur'iĝ'as nun iom post iom la nov'a'j prebend'o'j profit'e al kelk'a'j fidel'ul'o'j de la Fidesz : S -roj Laj'os Simicska, Zsolt Nyerges kaj kelk'a'j grand'a'j entrepren'ist'o'j akapar'as la plej suk'a'j'n publik'a'j'n merkat'o'j'n. Jen oligarĥi'o, kiu anstataŭ'is ali'a'n. Ĉi-foj'e ĝi apog'as si'n sur klient'ism'a sistem'o kiu evolu'as sur ĉiu'j nivel'o'j de la soci'o kaj nutr'as si'n per la tim'o kaj la indiferent'o. La soci'scienc'ist'o Mária Vásárhelyi taks'as ke la “ orbanismo ” aper'ig'is re'nask'iĝ'o'n de la Hom'o kadaricus,*, do re'aper'o'n de la sub'met'iĝ-kondut'o'j kiu'j super'reg'is sub la komun'ist'a gvid'ant'o János Kádár, unu'a sekretari'o de la Hungar'a Komun'ist'a Parti'o de 1956 ĝis 1988.

*  Elet és Irodalom , Budapeŝt'o, 20-'a'n de decembr'o 2013.

Laŭ la dokument'film'o Milit'o kontraŭ la naci'o, prezent'it'a plur'foj'e en la publik'a televid'o Dun'a Televízió , Hungar'uj'o est'as praktik'e en sieĝ'o'stat'o. En ĝi trov'iĝ'as serioz'a'j analiz'o'j pri la glit'ad'o de la naci'a'j riĉ'aĵ'o'j de la publik'a sektor'o al la inter'naci'a privat'a sfer'o, miks'it'a'j kun plej dub'ind'a'j el'dir'o'j pri la avid'o de la grand'a'j potenc'land'o'j. Ĝi'a reĝisor'o István Jelenczki klar'ig'as, ke li koncept'is tiu'n film'o'n re'ag'e al la inter'ven'o de la IMF en la jar'o 2008: “Mi opini'is, ke la prunt'o de la IMF praktik'e for'vend'as ni'a'n naci'a'n trezor'o'n kaj ke ven'is la moment'o por far'i film'o'n kiu inform'os la hungar'o'j'n pri la milit'o far'at'a de jar'cent'o'j pri tiu trezor'o.”*

*  Magyar Hirlap , Budapeŝt'o, 3-'a'n de maj'o 2012.
La mal'dekstr'o taks'at'a tro kosmopolit'a

SOCI'OLOG'O ĈE la institut'o pri soci'a'j esplor'ad'o'j Tárki, Endre Sik analiz'as tiu'n antaŭ'juĝ'o'n: “La loĝ'ant'ar'o ĉiam konsider'is ke ĝi est'is koloni'ig'it'a kaj ekspluat'at'a: de la turk'o'j, de la german'o'j, de la rus'o'j, kaj nun de la Eŭrop'a Uni'o. En la politik'o ĉiam ekzist'is em'o konsider'i al ekster'land'an'o'j'n kiel instig'ant'o'j'n de inter'naci'a konspir'o. Ĉar la publik'a opini'o em'as pens'i en noci'o'j de komplot'o. [...] Ĉio ĉi est'as part'o de ĝeneral'a kompleks'o, kaj la jud'o'j, la cigan'o'j aŭ la Eŭrop'a Uni'o est'as ĉiu'j ebl'a'j pro'pek'a'j kapr'o'j. La politik'ist'o'j lud'as altern'e iu'n aŭ ali'a'n el tiu'j kart'o'j”, klar'ig'as li. Por la uson'a histori'ist'o William M. Johnston, “ili'a kapabl'o rev'i far'is la hungar'o'j'n popol'o de last'a'j gard'o'star'ant'o'j, ĉiam pret'a'j defend'i Hungar'uj'o'n kiel escept'o'n inter la naci'o'j”.*

*  Cit'it'a de Paul Lendvai, Hungary : Between Democracy and Authoritarianism , Columbia University Press, Novjork'o, 2012.

Kvankam la ĉef'ministr'o konced'as, ke nenia komplot'o est'is kov'it'a kontraŭ li, li tamen asert'as ke li fiask'ig'is “puĉ'o'n” dank'e al mobiliz'ad'o de cent'mil'o'j da hom'o'j komenc'e de la jar'o 2012. Tiu “pac'marŝ'o” kun'ven'ig'is al Budapeŝt'o li'a'j'n adept'o'j'n el la tut'a land'o, kaj eĉ el iu'j provinc'o'j de la iam'a reĝ'land'o situ'ant'a'j hodiaŭ en Ruman'uj'o aŭ en Slovak'uj'o, kie hungar'a'j mal'pli'mult'o'j pov'is akir'i pasport'o'j'n de si'a origin'a land'o.* “Ni ne est'os koloni'o!”, “Eŭrop'a Uni'o = Sovet'uni'o”, ili skand'is por defend'i si'a'n nov'a'n konstituci'o'n, kiu ek'valid'is la 1-'a'n de januar'o 2012. La lim'ig'o'j, kiu'j'n la nov'a tekst'o far'as al la konstituci'a kort'um'o, al la aŭtoritat'o de la juĝ'ist'o'j kaj al la sen'de'pend'ec'o de la centr'a bank'o, ig'is la ekster'land'a'n gazet'ar'o'n denunc'i aŭtoritat'a'n for'flank'iĝ'o'n, dum la Eŭrop'a Komision'o, per komenc'o de proces'o pro romp'o de la eŭrop'a jur'o, ating'is plur'a'j'n modif'o'j'n.

*  Vd Laurent Geslin kaj Sébastien Gobert, “ Voyage aux marges de Schengen, Le Monde diplomatique, april'o 2013.

Tiam tra'ir'is la lok'a'n kaj la inter'naci'a'n gazet'ar'o'n oni'dir'o de demisi'o de la ĉef'ministr'o. Tiu moment'o de mal'cert'ec'o kuraĝ'ig'is la ĉef'o'n de la social'ist'a opozici'o, s - ron Attila Mesterházy, asert'i ke s - ro Orbán ‒ elekt'it'a du jar'o'j'n antaŭ'e per absolut'a pli'mult'o de la voĉ'o'j (52 el'cent'o'j) ‒ dev'as for'las'i si'a'n posten'o'n. La tez'o de prov'o de mal'stabil'ig'o est'is sub'ten'at'a en verk'o kiu, ĉe si'a aper'o en somer'o 2012, ĝu'is dum plur'a'j semajn'o'j grand'a'n reklam'kampanj'o'n per grand'a'j afiŝ'o'j en la metro'tunel'o'j. La titol'o, Kiu atak'as Hungar'uj'o'n kaj kial?, est'as klar'a, sam'e la bild'o sur la kovr'il'paĝ'o: ĉas'aviad'il'o'j sur'flug'ant'a'j la basen'o'n de Karpat'o'j, la rifuĝ'ej'o'n de la hungar'a popol'o.* Laŭ la aŭtor'o'j, la prov'o de mal'stabil'ig'o est'is far'it'a sam'temp'e de hungar'a'j kaj uson'a'j diplomat'o'j kaj politik'ist'o'j, de intelekt'ul'o'j de la liberal'a mal'dekstr'o kaj de la IMF.

*  Zárug Péter Farkas, Lentner Csaba kaj Tóth Gy Lásló, Kik támadják Magyarországot és miért?, Kairosz Kiadó, Budapeŝt'o, 2012.

Ĉar la mal'dekstr'o ne sukces'is ĉirkaŭ'dig'i la konservativ'a'n revoluci'o'n sturm'e traktat'a'n de la Fidesz ek'de ties en'potenc'iĝ'o, ĝi plur'foj'e turn'is si'n al Brusel'o. Laŭ la reg'ist'ar'o, ĝi pruv'is si'a'n perfid'o'n rifuĝ'ant'e en la kolumn'o'j'n de la ekster'land'a gazet'ar'o. Laŭ mal'nov'a soci'politik'a dis'part'iĝ'o, la naci'ism'o kaj eĉ la patriot'ism'o rest'as la teren'o'j de la dekstr'ul'ar'o, dum la mal'dekstr'o est'as laŭ'dir'e kosmopolit'a. “La mal'dekstr'o prov'as ŝajn'i ne tro “inter'naci'ism'a”, sed ĝi ne sukces'as”, konfid'as Sik.

La ekster'land'a mal'amik'o al'pren'as oft'e la trajt'o'j'n de s - ro Georg'e Sor'os. La uson'a miliard'ul'o kaj hom'am'ant'o, hungar'de'ven'a jud'o, far'iĝ'is prefer'at'a cel'o de atak'o'j de la por'reg'ist'ar'a gazet'ar'o, kaj eĉ ankoraŭ pli de tiu de la ekstrem'dekstr'o. Fin'e de la 1980-'a'j jar'o'j, tiu apostol'o de la “mal'ferm'it'a soci'o”* kontribu'is al la aper'o de demokrati'a'j mov'ad'o'j, inter'ali'e de la Federaci'o de jun'a'j demokrat'o'j ( Fidesz), embri'o de la parti'o hodiaŭ en la potenc'o. Tri person'o'j de la unu'a vic'o, s - ro Orbán, s - ro László Kövér (la nun'a prezid'ant'o de la parlament'o) kaj s - ro István Stumpf, membr'o de la konstituci'a kort'um'o, si'a'temp'e ricev'is stipendi'o'j'n de li'a fond'aĵ'o. S - ro Sor'os nun apog'as ili'a'j'n kontraŭ'ul'o'j'n. Li'a ret'o, la Op'e'n Society Foundations , sub'ten'as kiom ĝi pov'as mult'nombr'a'j'n ne'reg'ist'ar'a'j'n organiz'aĵ'o'j'n ( NRO) lok'a'j'n, progres'em'a'j'n aŭ liberal'a'j'n, kiu'j proviz'as la kontraŭ'ul'o'j'n de s - ro Orbán per kritik'a'j raport'o'j kaj kontribu'as al est'ig'o de la inter'naci'a bild'o de Hungar'uj'o. La uson'a pens'fabrik'o Center for American Progress , al kiu li est'as proksim'a, financ'as ankaŭ la Haza és Haladas (“Patr'uj'o kaj progres'o”), la “start'ig'ej'o” de la kontraŭ- Orbán -'a kandidat'o, s - ro Gordon Bajnai. La semajn'ul'o de la dekstr'a centr'o Héti Válssz taks'as ke, en la jar'o 2012, 1,7 milion'o'j da eŭr'o'j est'is pag'it'a'j al tiu'j kontraŭ'ul'o'j.

*  La ret'o Op'e'n Society Foundations , kre'it'a de s - ro Sor'os, hav'as si'a'n nom'o'n laŭ la verk'o de Karl Popper La société ouverte et ses ennemis [La mal'ferm'it'a soci'o kaj ĝi'a'j mal'amik'o'j], Seuil, Pariz'o, 1979 (1-'a eld.: 1945).
Suspekt'o al la Okcident'o

LA EKSTER'LAND'A'J kritik'ant'o'j de la ĉef'ministr'o el'met'is si'n al la kritik'o'j de li'a'j adept'o'j en la land'o. Tro oft'e la inter'naci'a gazet'ar'o denunc'is li'a'n politik'o'n blok'e, sen demand'i pri tio, kio'n la hungar'o'j amas'e rifuz'is, kiam ili elekt'is li'n: “La ne'kompetent'o'n, la intern'a'j'n kverel'o'j'n kaj la korupt'o'n de la antaŭ'a'j social'ist'a'j reg'ist'ar'o'j”, laŭ la sintez'o de la hungar'de'ven'a aŭstr'a ĵurnal'ist'o Paul Lendvai, tamen mal'mult'e favor'a al la nun'a reg'ist'ar'o. Per tio, ke ili re'send'as al Hungar'uj'o ne tre flat'a'n bild'o'n, tiu'n de periferi'a land'o kondamn'it'a al orient'a despot'ec'o kaj al barbar'ec'o, la elit'o'j de la okcident'a Eŭrop'o fort'ig'as ĝi'a'j'n kompleks'o'j'n, ĝi'a'j'n tendenc'o'j'n je paranoj'o kaj je izol'iĝ'em'o.

La romp'iĝ'em'a social'ist'a-liberal'a koalici'o gvid'at'a de la eks'a'j ĉef'ministr'o'j Ferenc Gyurcsány kaj Bajnai ne sukces'as forges'ig'i si'a'j'n pas'int'a'j'n mal'sukces'o'j'n, dum la mal'grand'a Ekologi'ist'a Parti'o (7,5 el'cent'o'j de la voĉ'o'j en 2010) rifuz'as ĉia'n alianc'o'n kaj risk'as si'a'n parlament'a'n trans'viv'o'n per si'a kampanj'o kontraŭ la korupt'o. Ĉe la ali'a fin'o de la spektr'o, la ekstrem'dekstr'a parti'o Jobbik (16,7 el'cent'o'j en 2010) [Vid'u pri la rezult'o'j de la ĵus'a'j ĉi-jar'a'j elekt'o'j sub'e], strangol'at'a de la suveren'ism'a retor'ik'o de Fidesz, ne plu gajn'is teren'o'n post si'a en'ir'o en la parlament'o en 2010 (vid'u Corentin Léotard : Ekstrem'dekstr'o kiu ne abomen'as la islam'o'n).

La ĝeneral'a suspekt'o al la Okcident'o ankoraŭ kresk'is kun la entuziasm'o, per kiu la okcident'a'j komunik'il'o'j salut'is la al'ven'o'n sur la politik'a'n scen'ej'o'n, fin'e de 2012, de konkur'ant'o de s - ro Orbán : la eks'a teknokrat'a ĉef'ministr'o Bajnai. Ĉar, kvankam la impres'a'j makro'ekonomi'a'j rezult'o'j, kiu'j'n tiu afer'ist'o ating'is dum si'a mal'long'a ĉe'est'o en la potenc'o ‒ de april'o 2009 ĝis maj'o 2010 ‒, post'las'is el'star'e bon'a'n memor'o'n en Brusel'o kaj en Vaŝington'o, la nostalgi'o montr'iĝ'as mult'e mal'pli vigl'a ĉe la bord'o de Danub'o.

Cert'e, s - ro Bajnai redukt'is la publik'a'n deficit'o'n al 4 el'cent'o'j de la MEP en 2010, kontraŭ 9 el'cent'o'j en 2006. Sed li sukces'is tio'n per politik'o de mal'abund'o, kia'n la land'o ne spert'is post 1995: mal'alt'ig'o'j de la social'a'j el'spez'o'j, nul'ig'o de la dek'tri'a monat'o por la pensi'ul'o'j kaj dung'it'o'j, ne'alt'ig'o de la salajr'o'j por publik'a'j ofic'ist'o'j, alt'ig'o de la aĝ'o por pensi'iĝ'i (de 62 al 65 jar'o'j) kaj alt'ig'o de la al'don'valor'a impost'o (AV'I), de 20 al 25 el'cent'o'j ‒ kaj nun 27 el'cent'o'j; tiu kvot'o de ne'rekt'a impost'o far'iĝ'is sub la reg'ist'ar'o de Orbán la plej alt'a de Eŭrop'o. La forint'o est'is pro tio tre aprez'at'a; la mastr'um'ad'o de la kriz'o est'is taks'at'a admir'ind'a. Oni kontrast'is ĝi'n al tiu de Grek'uj'o, taks'at'a ribel'em'a kaj sen'respond'ec'a: “En Hungar'uj'o, ebl'a'j lecion'o'j por Grek'uj'o”, titol'is la New York Times .* La Eŭrop'a Uni'o, la uson'a prezid'ant'o Barack Obama kaj la IMF gratul'is la jun'a'n entrepren'ist'o'n, kiu tiam rifuz'is konsider'i si'n politik'ist'o, ĉar, asert'is li, li'a mastr'um'ad'o de la kriz'o est'is la sol'e ebl'a.

*  Judy Dempsey, “In Hungary, potencial lessons for Greece ”, The New York Times , 19-'a de februar'o 2010.

Per tio mal'ferm'iĝ'is larĝ'a voj'o, kiu'n s - ro Orbán ne hezit'is ir'i ‒ kaj kiu ne baldaŭ ferm'iĝ'os. Ĉar, kvar jar'o'j'n post'e, ĉio okaz'as kvazaŭ la hungar'o'j hav'us nur la elekt'o'n inter teknokrat'a mastr'um'ad'o favor'a al la interes'o'j de la mult'naci'a'j konzern'o'j kaj re'tir'iĝ'o en naci'ism'o'n.

Corentin LÉOTARD.

Johano PETIK : Raport'o pri la elekt'o'j okaz'int'a'j la 6-'a'n de april'o 2014 en Hungar'uj'o

Invit'it'a de membr'o'j de la Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS) prezent'i raport'o'n pri la parlament'a'j balot'o'j, okaz'int'a'j la 6-'a'n de april'o ĉi-jar'e en Hungar'uj'o, mi prov'as konciz'e resum'i ili'a'j'n rezult'o'j'n.

La hungar'a'j voĉ'don'ant'o'j ĉi-jar'e pov'is elekt'i el la sortiment'o de ne mal'pli ol 18 parti'o'j kaj parti'a'j alianc'o'j. El inter ili parlament'a'j'n sid'ej'o'j'n ricev'is 4 parti'o'j (kaj parti'a'j alianc'o'j):

1-'e la alianc'o el la dekstr'a'j Fidesz kaj krist'a'n-demokrat'a KDNP (45 el'cent'o'j de la voĉ'o'j),

2-'e la “mal'dekstr'a” alianc'o, konsist'int'a el la ĉe'kap'a Hungar'a Social'ism'a Parti'o ( MSZP) kun tri alianc'it'a'j, relativ'e nov'a'j parti'a'j form'iĝ'o'j (25 el'cent'o'j),

3-'e la ekstrem'e dekstr'a Jobbik (20 el'cent'o'j) kaj

4-'e LMP (dekstr'a parti'o de politik'a'j karier'ist'o'j, 5 el'cent'o'j).

La kvar gajn'int'a'j parti'o'j akir'is la pli'mult'o'n (95 el'cent'o'j'n) de la voĉ'o'j, la plej mult'o'n el ili akir'is (kiel ĉe la antaŭ'a'j voĉ'don'ad'o'j, en 2010) la alianc'o kun Fidesz ĉe'kap'e (kun la rilat'um'o'j de 45, 25, 20 resp. 5 el'cent'o'j). La sol'a komun'ist'a parti'o en Hungar'uj'o (Hungar'a Labor'ist'a Parti'o, kies antaŭ'a nom'o est'is Hungar'a Komun'ist'a Parti'o), kandidat'iĝ'int'a kun tut'land'a parti'a list'o, ating'is ne pli ol 0,58-el'cent'o'n de la voĉ'o'j.

Kiel koment'i la rezult'o'j'n de la balot'o'j? La pri'taks'o'j de la rezult'o'j ŝajn'as pli subjektiv'a'j ol objektiv'a'j kaj sobr'a'j. La prezid'ant'o de Fidesz, V. Orbán, eg'e fier'iĝ'int'a pri la sukces'o de si'a parti'o, tuj post la proklam'o de la rezult'o'j parol'is pri “neniam antaŭ'e spert'it'a unu'ec'o de la hungar'ar'o”, kvankam ĉi-april'e voĉ'don'is ne pli ol 61 el'cent'o'j de la elekt'o'rajt'a'j civit'an'o'j, kaj la 2-milion'a tend'ar'o, voĉ'don'int'a por li'a parti'o, egal'as apenaŭ pli ol kvar'on'o'n de la maksimum'e akir'ebl'a'j voĉ'o'j. [...] Interes'a kaj ebl'e eĉ konstern'a por mult'a'j analiz'ant'o'j pov'as est'i tiu detal'o ke, dum la gvid'ant'o'j de parti'o'j kun balot'a rezult'o nur de ĉ. 40 el'cent'o'j, en ali'a'j land'o'j oft'a'kaz'e abdik'as, V. Orbán ne nur ne parol'as pri abdik'o, sed eĉ (rezult'e de manipul'ad'o, dum li'a last'a parlament'a mandat'o, de la pri'elekt'a'j leĝ'o'j) fanfaron'as pri du'tri'on'a pli'mult'o en la parlament'o. (Mi rimark'as, ke kvankam en la rond'o'j de MSZP la demand'o de la abdik'o est'is ne nur lanĉ'it'a, sed eĉ postul'it'a, la prezid'ant'o, 'A. Mesterházy ( Meŝterhazi) rifuz'as eĉ la ide'o'n de abdik'o.)

Mir'i pri ĉi tia sukces'o de Fidesz oni pov'us maksimum'e en la fon'o de la ĝeneral'a mal'am'o, akompan'ant'a la reg'ad'o'n de Fidesz kaj resp. ali'a'j dekstr'a'j parti'o'j, ĉar ali'rilat'e s - ro Orbán nun rikolt'is la frukt'o'j'n de tiu pli ol 10 jar'o'j'n long'a labor'o, kiu'n li'a'j hom'o'j invest'is por el'forĝ'i tut'land'a'n ret'ar'o'n da apog'ant'o'j ( s - ro Orbán mem publik'e mal'kaŝ'is, ke ili'a nombr'o est'as 100 mil...), la am'as-komunik'il'o'j dum la tut'a last'a reg'ad'o de Fidesz sen'ĉes'e fanfaron'is pri la “fier'ind'a'j ating'aĵ'o'j de la reg'ist'ar'o de ĉef'ministr'o Orbán ” (redukt'ad'o de la prez'o de divers'a'j publik'a'j serv'o'j, hipokrit'a “liber'ec'batal'o” kontraŭ la instanc'o'j de EU, bank'o'j k. s.). Se al ĉio ĉi ni al'don'as la energi'a'n ag'ad'o'n, eg'e aplomb'a'n retor'ik'o'n de tiu “gvid'ant'o”, oni pov'as dir'i, ke per la balot'o'j la popol'o ating'is tio'n, kio'n ĝi efektiv'e atend'is...

Por mi mir'ind'a est'is unu'a'vic'e tio, ke en la pri'elekt'a'j artikol'o'j en la centr'a organ'o de la komparti'o Gy. Thürmer pluk'is kord'o'n ne nur ne lament'a'n, sed eĉ fier'a'n, kvankam serv'i kiel baz'o por fier'ec'o pov'us sol'e tio, ke la nombr'o de la voĉ'o'j por la parti'o nun kvin'obl'iĝ'is. Ŝajn'as, ke ankaŭ li'n tiu mal'esper'ig'a fakt'o sam'temp'e ne tre ĝen'as, ke tiu rilat'um'o (0,58 el'cent'o'j ...) eĉ nun est'as je ekster'ordinar'a distanc'o de la dev'ig'a minimum'a sojl'o de 5 el'cent'o'j (neces'a por rajt'i part'o'pren'i en la labor'o de la hungar'a parlament'o). Sed la analiz'o de la labor'o de tiu parti'o bezon'us apart'a'n ĉapitr'o'n.

Johano PETIK.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

“Islam'o kaj kapital'ism'o”, de Maxime Rodinson

La islam'a mond'o, Marks'o kaj la social'ism'o

APER'INT'A en la jar'o 1966, “Islam'o kaj kapital'ism'o”, de la fam'a orient'scienc'ist'o Maxime Rodinson, aŭtor'o, inter'ali'e, de biografi'o de la profet'o Mahomet'o[1], est'is ankoraŭ neniam re'el'don'it'a.[2] Tiu verk'o pri'trakt'as problem'o'j'n de brul'ant'a aktual'ec'o: kia'j rilat'o'j ekzist'as inter islam'o, ekonomi'a dis'volv'ad'o kaj kapital'ism'o en la islam'a mond'o? Kial tiu'j soci'o'j est'as “post'rest'int'a'j” aŭ “sub'evolu'int'a'j”? Ĉu la islam'o mal'help'as social'a'j'n dispon'o'j'n, eĉ la social'ism'o'n? Rifuz'ant'e la ide'o'n, laŭ kiu ekzist'as regul'o'j propr'a'j al tiu'j land'o'j, radikal'e mal'sam'a'j ol tiu'j kiu'j reg'as la Okcident'o'n, aŭ laŭ kiu tiu “komplik'a Orient'o” pri'lum'as si'n per interpret'ad'o de la sura'o'j de Koran'o, Rodinson prefer'as por si'a analiz'o uz'i la soci'scienc'o'j'n kaj pren'i kiel ruĝ'a'n faden'o'n ne dogm'a'n marks'ism'a'n pens'ad'o'n. Ni aper'ig'as ĉi tie el'tir'aĵ'o'n de la antaŭ'parol'o al tiu nov'a el'don'o.

MAXIME RODINSON analiz'as tre preciz'e ne nur la rilat'o'j'n inter islam'o kaj kapital'ism'o, sed ankaŭ inter social'ism'o kaj islam'o. Ĉu tiu last'a est'as favor'a al divid'o de la riĉ'aĵ'o'j? La demand'o ŝajn'as hodiaŭ est'i strang'a, ĉar la perspektiv'o'j de revoluci'o ŝajn'as tiom mal'proksim'a'j, por ne dir'i utopi'a'j, kaj la islam'o ŝajn'as est'i tiom mal'proksim'a de ĉia radikal'a social'a ambici'o. Ĝi ne est'is tia, kiam tiu ĉi libr'o aper'is.

Ni est'is tiam ĵus antaŭ la milit'o de juni'o 1967, kaj la revoluci'a arab'a naci'ism'o, en'korp'ig'it'a de la egipt'uj'a prezid'ant'o Gamal Abdel Nasser est'is ĉe si'a apoge'o. Nas'er'ism'o, baasismo, arab'a social'ism'o, komun'ism'o: sub tiu'j divers'a'j nom'o'j la pli aŭ mal'pli radikal'a mal'dekstr'o domin'is la ideologi'a'n scen'ej'o'n. Oficir'o'j, intelekt'ul'o'j, ĵurnal'ist'o'j, ofic'ist'o'j, urb'a'j mez'a'j klas'o'j ard'e ident'ig'is si'n kun tio, kvankam ili inter'disput'is kaj eĉ inter'mort'ig'is si'n pri tiu aŭ ali'a interpret'o de la doktrin'o. Eksperiment'o'j de revoluci'a trans'form'ad'o okaz'is en Egipt'uj'o, en Alĝeri'o, en Siri'o, en Irak'o, en Sud-Jemen'o; la monarĥi'o'j ŝajn'is est'i for'bala'ot'a'j de revoluci'a ond'o.

Krom est'i aŭtoritat'ec'a'j ‒ la “burĝ'a demokrati'o” est'is definitiv'e kondamn'it'a ‒, ĉiu'j ĉi reĝim'o'j lig'is ne'ŝancel'ebl'a'n dezir'o'n solid'ig'i la naci'a'n sen'de'pend'ec'o'n kaj definitiv'e for'las'i la era'o'n de ekster'land'a domin'ad'o kun vol'o trans'form'i la soci'o'n. Ili komenc'is real'ig'i kamp'ar'a'n reform'o'n kaj impuls'is ekonomi'a'n dis'volv'ad'o'n, precip'e de la pez'a industri'o, baz'it'a sur la centr'a rol'o de la ŝtat'o. Ili far'is rezolut'a'n politik'o'n de social'a re'distribu'ad'o, de eduk'ad'o kaj de san'o por ĉiu'j. En la tut'a tri'a mond'o tiam “la etos'o est'is ruĝ'a”; est'is la temp'o de radikal'a'j ŝanĝ'o'j kaj, de la latin'amerik'a geril'o inspir'it'a de Fidel Castro tra tiu'j de sud'a Afrik'o ĝis la “liber'ig'it'a'j zon'o'j” de Hindoĉini'o la revoluci'a'j fort'o'j promes'is bel'a'n social'ism'a'n est'ont'ec'o'n kaj eĉ komun'ism'a'n.

En la arab'a mond'o, por prav'ig'i si'a'j'n revoluci'a'j'n ŝanĝ'o'j'n ĉe loĝ'ant'ar'o'j rest'int'a'j profund'e re'lig'i-kred'em'a'j kaj plej'mult'e kamp'kultur'a'j, la reg'ist'ar'o'j dev'is mobiliz'i la resurs'o'j'n de la islam'o. Kiel Rodinson rimark'ig'as, “kio'n ebl'ig'as la fidel'ec'o de la amas'o'j je la tradici'a religi'o kiel faktor'o'j de naci'ec'a ident'iĝ'o, tio est'as la demagogi'a uz'ad'o (strikt'a'senc'a) de la islam'a slogan'o, de la prestiĝ'o de la islam'o kiel flag'o por kovr'i pli aŭ mal'pli social'ism'a'j'n decid'o'j'n, kiu'j de'ven'is el ali'a'j font'o'j.”

TIU IDEOLOGI'A hegemoni'o de la social'ism'o aŭ de ĝi'a'j interpret'o'j dev'ig'is eĉ organiz'aĵ'o'j'n, kiu'j trov'iĝ'is tut'e ekster ĉia revoluci'a perspektiv'o, nom'i si'a'j'n cel'o'j'n “islam'a social'ism'o”. Unu el la tiam'a'j furor'libr'o'j verk'it'a de gvid'ant'o de la siri'a'j Islam'a'j Frat'o'j, Mustafa Al- Sibai, hav'is la titol'o'n La social'ism'o de la islam'o. Di'o, skrib'as la aŭtor'o, “preskrib'is la kun'labor'ad'o'n kaj la solidar'ec'o'n en ĉia'j form'o'j. [...] La Profet'o star'ig'is la instituci'o'n de social'a solidar'ec'o en ĝi'a plen'a senc'o.” Kaj li konklud'as: “La princip'o de social'a solidar'ec'o en la islam'a social'ism'o est'as unu el la karakteriz'a'j ec'o'j kiu'j disting'as tiu'n ĉi human'ism'a'n kaj moral'a'n social'ism'o'n el inter tiom da social'ism'o'j, kiu'j'n ni hodiaŭ kon'as. Se ĝi aplik'iĝ'us, ni'a soci'o est'us ideal'a kaj nenia ali'a proksim'iĝ'us al ĝi'a lev'iĝ'o.” Kio'n li ne dir'as, est'as kiel li vol'as ating'i tiu'n ideal'o'n, nek kial tiu'j princip'o'j ne est'is real'ig'it'a'j.

Tiu retor'ik'o ne surpriz'as Rodinson -'o'n. “Iu'j tendenc'o'j de la islam'o plan'is drast'a'j'n lim'ig'o'j'n al la rajt'o je propriet'o, en la form'o de trud'it'a lim'ig'o de la riĉ'aĵ'o'j”, kaj la font'o de tiu'j postul'o'j pov'as trov'iĝ'i en iu aŭ ali'a tekst'o, “en la religi'a ide'o, ke la hav'aĵ'o'j de tiu ĉi mond'o log'as for de Di'o, ke ili el'met'as al pek'o”.

Ĉu tio signif'as, ke la adept'o'j de la social'ism'o pov'as uz'i la religi'o'n sam'e kiel la fort'o'j de la reakci'o? Ne, respond'as Rodinson : “La reakci'a'j interpret'ant'o'j pov'as uz'i la tut'a'n pas'int'a'n patriot'ism'o'n, la pez'o'n de jar'cent'o'j da interpret'ad'o en la tradici'a senc'o, la prestiĝ'o'n de tiu'j interpret'o'j, la kutim'o'n lig'i ili'n al la proklam'at'a kaj afiŝ'it'a religi'o pro kial'o'j tut'e ne religi'a'j.” Kaj li insist'as pri la plej oft'e konservativ'a karakter'o de la religi'ul'o'j, karakter'o kiu post'e fort'iĝ'is kun la kresk'ant'a pez'o de Saud-Arabi'o kaj la “ vaĥabigo ” de la islam'o.

PER INTERPRET'O apart'e reakci'a de la religi'a'j preskrib'o'j, per la eksport'ad'o, dank'e al la or'pluv'o pro la petrol'o, de miliard'o'j da dolar'o'j kaj de dek'mil'o'j da predik'ist'o'j tra la mond'o, la saud-arabi'a reĝ'land'o trud'is inter'naci'skal'e si'a'n rigor'ism'a'n vid'o'n, kiu kun'lig'as la defend'o'n de reakci'a'j princip'o'j, special'e por la vir'in'o'j, al'iĝ'o'n al la nov'liberal'a ekonomi'o kaj ankr'iĝ'o'n en la okcident'a tend'ar'o. Ĉu neces'as memor'ig'i la strategi'a'n alianc'o'n inter Uson'o, Saud-Arabi'o kaj la islam'ist'a'j grup'o'j en almenaŭ du okaz'o'j: la batal'o kontraŭ la nas'er'ism'o en la 1960-'a'j jar'o'j kaj la help'o al la afgan'a'j ribel'ul'o'j en la 1980-'a'j jar'o'j?

Rodinson konklud'as el tio, ke la histori'a spert'o kiel li'a analiz'o “ne kuraĝ'ig'as vid'i, en la nun'a epok'o, en la islam'a religi'o faktor'o'n kapabl'a'n mobiliz'i la amas'o'j'n por ekonomi'a konstru'ad'o, special'e kiam tiu ĉi montr'iĝ'as neces'e revoluci'a, em'a detru'i la establ'it'a'j'n struktur'o'j'n.”

Alain GRESH.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

La pun'maŝin'o

La eŭrop'a utopi'o trans'form'iĝ'as en pun'maŝin'o'n. Sam'paŝ'e kun ties akr'iĝ'o instal'iĝ'as sent'o ke inter'ŝanĝ'ebl'a'j elit'o'j profit'as el ĉiu kriz'o por akr'ig'i si'a'j'n politik'o'j'n de mal'abund'o kaj por trud'i si'a'n feder'a'n ĥimer'o'n.* Tia cel'o vek'as la al'iĝ'o'n de la kontrol'konsili'o'j kaj de la redakt'ej'o'j. Sed, eĉ se oni al'don'as la mal'mult'a'j'n german'a'j'n rent'ul'o'j'n, kelk'a'j'n luksemburg'a'j'n nom'prunt'ant'o'j'n kaj la plej mult'a'j'n franc'a'j'n social'ist'o'j'n, oni ne ekster'ordinar'e grand'ig'as la popol'a'n baz'o'n de la nun'a “eŭrop'a projekt'o”.

*  Vd Fédéralisme à marche forcée ”, Le Monde diplomatique, juli'o 2012.

La Uni'o ne ĉes'as krud'e trakt'i la ŝtat'o'j'n kiu'j ne prioritat'e zorg'as por redukt'i si'a'n buĝet'a'n deficit'o'n, eĉ kiam la sen'labor'ec'o kresk'eg'as. Ĉar ili ĝeneral'e obe'as sen est'i pet'at'a'j, ĝi tuj trud'as al ili program'o'n de ĝust'ig'o kun cel'o'j de decimal'a preciz'o kaj kun kalendar'o de plen'um'ad'o. Ali'flank'e, kiam kresk'ant'a nombr'o da eŭrop'a'j pacient'o'j dev'as rezign'i pri kurac'ad'o pro mank'o de rimed'o'j, kiam la infan'mort'iĝ'o kresk'eg'as kaj la malari'o re'aper'as, kiel en Grek'uj'o, la naci'a'j reg'ist'ar'o'j neniam bezon'as tim'i la fulm'o'j'n de la brusel'a Komision'o. Ekstrem'e rigor'a'j, kiam tem'as pri deficit'o'j kaj pri en'ŝuld'iĝ'o, la “kriteri'o'j de konverĝ'o” ne ekzist'as pri dung'o, pri eduk'ad'o nek pri san'o. Tamen, la afer'o'j est'as lig'it'a'j: amput'i la publik'a'j'n el'spez'o'j'n signif'as preskaŭ ĉiam redukt'i en la mal'san'ul'ej'o'j la nombr'o'n da kurac'ist'o'j kaj porci'um'i la al'ir'o'n al san'pri'zorg'ad'o.

Pli ol “Brusel'o”, kutim'a cel'o de ĉia'j mal'kontent'o'j, du politik'a'j fort'o'j dis'volv'is la trans'form'ad'o'n de la monism'a'j dogm'o'j en liber'vol'a'n servut'o'n. De jar'dek'o'j, social'ist'o'j kaj liberal'ul'o'j divid'as inter si la potenc'o'n kaj la posten'o'j'n en la eŭrop'a parlament'o, en la Komision'o kaj en la plej mult'a'j ĉef'urb'o'j de la Mal'nov'a Kontinent'o.* Ultra'liberal'a kaj favor'a al la milit'o kontraŭ Irak'o, s - ro José Manuel Barroso est'is ceter'e re'elekt'it'a kiel prezid'ant'o de la Eŭrop'a Komision'o antaŭ kvin jar'o'j laŭ la unu'anim'a pet'o de la du'dek sep ŝtat'estr'o'j kaj ĉef'ministr'o'j de la Uni'o, inkluziv'e de la social'demokrat'a'j, kvankam ĉiu tiam re'kon'is la spir'halt'ig'a'n mez'kvalit'o'n de li'a bilanc'o.

*  La 7-'a'n de juli'o 2009, la Eŭrop'a Popol'a Parti'o ( EPP, dekstr'a) kaj la social'ist'o'j sub'skrib'is “teĥnik'a'n inter'konsent'o'n”, laŭ kiu la ultra'konservativ'a pol'o Jerzy Buzek prezid'is la Eŭrop'a'n Parlament'o'n de juli'o 2009 ĝis januar'o 2012. La german'a social'ist'o Mart'in Schulz sekv'is li'n.

Por anstataŭ'i li'n, en tiu ĉi moment'o rival'as german'a social'demokrat'o, s - ro Mart'in Schulz, kaj luksemburg'a krist'an'demokrat'o, s - ro Je'a'n- Claude Juncker. En televid'debat'o ili “kontraŭ'is” unu la ali'a'n, la ĵus'a'n 9-'a'n de april'o. Kiu el la du taks'is ke “la rigor'o neces'as por re'gajn'i la konfid'o'n”? Kaj kiu re'bat'is ke “la buĝet'a disciplin'o est'as ne'evit'ebl'a”? Ĝis la punkt'o eĉ, ke la unu'a, por kiu la sen'kompat'a'j “reform'o'j” de si'a kamarad'o Gerhard Schröder est'as “preciz'e la model'o” sekv'end'a, el'las'is la jen'o'n: “Mi ne sci'as, kio disting'as ni'n”. Cert'e ne la vol'o ferm'i la eŭrop'a'n ekonomi'a'n kazern'o'n.

Serge HALIMI.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Barat'o: Gigant'o balot'as

Esper'o'j de la “ordinar'a hom'o”

Kiam oni parol'as pri la elekt'o'j en Barat'o, tuj ven'as superlativ'o'j. Est'as la plej grand'a balot'o en la mond'o: ok'cent dek kvar milion'o'j da voĉ'don'ant'o'j elekt'as si'a'j'n deput'it'o'j'n, kiu'j sid'os dum kvin jar'o'j ĉe la popol'a Ĉambr'o (Lok Sabha ). Oni voĉ'don'as dum kvin semajn'o'j, ĝis la 12-'a de maj'o. En 2009, 59,7% de la en'skrib'it'o'j voĉ'don'is, don'ant'e la venk'o'n al la Parti'o de la Kongres'o, de S -in'o Sonia Gandhi kaj la du'a'n lok'o'n al la Bharatiya Janata Party ( BJP). Ĉi-foj'e la fort'o'rilat'o ŝajn'as invers'iĝ'i. La BJP, reprezent'at'a de s - ro Narendra Mod'i, rapid'e progres'as malgraŭ si'a rol'o en la kontraŭ-islam'a'j am'as-murd'o'j kaj rab'ad'o'j de 2002 kaj si'a'j pri'plor'ind'a'j soci'a'j rezult'o'j en la ŝtat'o Guĝarat'o (vid'u Afer'ism'o kaj ras'ism'o en la land'o de Gandhi ) - kio'n pri'silent'as la gazet'ar'o, far'iĝ'int'a “afer'ism'a”. La nun'a reg'ist'ar'o pag'as la konsekvenc'o'j'n de la ekonomi'a mal'rapid'iĝ'o kaj de la mult'iĝ'o de skandal'o'j. Ĉu tri'a fort'o, la Aam Aadmy Party , kre'it'a pro kaj por rifuz'o de la korupt'o, ŝanĝ'os la lud'o'n?

“KELK'FOJ'E la sub'mar'a'j flu'o'j est'as pli potenc'a'j ol la surfac'a'j ond'o'j”, observ'as s -in'o Medha Patkar, 59-jar'a vigl'a ekologi'ist'a aktiv'ul'in'o. Tio est'as ŝi'a manier'o relativ'ig'i la “Mod'i-ond'o'n” anonc'it'a'n de la barat'a'j amas'inform'il'o'j, dum la balot'kampanj'o plej vigl'as por la re'elekt'o de la kvin'cent kvar'dek tri deput'it'o'j de la popol'a Ĉambr'o (Lok Sabha ). Favor'at'o de la balot'o, s - ro Narendra Mod'i, kandidat'o de la Bharatiya Janata Party ( BJP), la hindu'a ekstrem-naci'ist'a parti'o, el'star'ig'as si'a'n bilanc'o'n en la ŝtat'o Guĝarat'o.

Tio ja pov'as mal'trankvil'ig'i la Parti'o'n de la Kongres'o (Indi'a'n National Congress - INC), kiu perd'is popular'ec'o'n laŭ ĉiu'j opini'enket'o'j. Ties jar'dek'a reg'ad'o est'is mark'it'a per mal'pli'iĝ'o de la ekonomi'a kresk'o (4,4% en 2013 kontraŭ preskaŭ 10% antaŭ 5 jar'o'j) kaj per gigant'a'j korupt'o-skandal'o'j: fraŭd'a'j atribu'o'j de telefoni'a'j rajt'ig'il'o'j, kontraŭ'leĝ'a'j atribu'o'j de permes'il'o'j por ekspluat'i karb'o'min'ej'o'j'n... Sen natur'a aŭtoritat'o, ĝi'a kandidat'o al la reg'posten'o, s - ro Rahul Gandhi, pra'nep'o de Jawaharlal Nehru, pen'as konvink'i.

Krom tiu'j du gigant'o'j, ĉu ekzist'as ali'a'j ebl'ec'o'j? S -in'o Patkar tio'n kred'as. Por debut'i en politik'o, ŝi elekt'is nov-nask'it'a'n parti'o'n sur la naci'a scen'ej'o: la Parti'o de Ordinar'a Hom'o ( Aam Aadmi Party, AAP). Kun 400 kandidat'o'j en tut'a Barat'o, la AAP, popular'a kaj ambici'a, progres'is de si'a unu'a printemp'o, en 2011.

Tiam, dum politik'o-financ'a'j afer'o'j implik'as ministr'o'j'n, vast'a kontraŭ-korupt'a mov'ad'o nask'iĝ'as sub egid'o de sep'dek'jar'ul'o, eks'a ŝofor'o de la arme'o: s - ro Ann'a Hazare. Mobiliz'ant'e la gandhi -'a'n simbol'ar'o'n, kun si'a top'i — la blank'a kap'vest'o de Mohandas Karamchand Gandhi -, li plen'um'as plur'a'j'n mal'sat'strik'o'j'n popular'ig'it'a'j'n de amas'inform'il'o'j en la ĉef'urb'o Nov Delhi'o. Li ricev'as impon'a'n sub'ten'o'n, inkluziv'e inter la urb'a'j mez'klas'o'j, kutim'e ne're'ag'em'a'j.

Lac'a'j pri si'a'j afer'ec'a'j gvid'ant'o'j kaj pri la ŝmir'mon'o, kiu'n ili dev'as pag'i por iu ajn demarŝ'o, amas'o da barat'an'o'j al'iĝ'as al la mov'ad'o de la mal'jun'ul'o. Li'a'j reakci'a'j star'punkt'o'j pri mort'pun'o, kiu'n li postul'as por iu'j korupt'o-kulp'ant'o'j, ne mal'log'as ili'n. La mobiliz'o fin'e konduk'as al kun'a el'labor'ad'o, far'e de membr'o'j de la reg'ist'ar'o kaj civit'an'o'j, de leĝ'projekt'o kontraŭ'korupt'a, kiu plan'as establ'i specif'a'n aŭtoritat'o'n, Lokpal (“mediaci'ist'o de la Respublik'o”). Hodiaŭ, post preskaŭ tri jar'o'j, la leĝ'o promes'it'a de la Parti'o de la Kongres'o ankoraŭ ne est'as voĉ'don'it'a,

En novembr'o 2012, unu el la kun'aktiv'ul'o'j de s - ro Hazare, s - ro Arvind Kejriwal, far'iĝ'as la respond'ec'ul'o: li fond'as la AAP. Kun si'a'j lip'har'o kaj et'a'j okul'vitr'o'j, tiu 45-jar'a inĝenier'o kaj eks'a kadr'ul'o de la impost'a administraci'o hav'as perfekt'a'n profil'o'n de “ordinar'a hom'o”. Li konserv'as kiel atribut'o'n la blank'a'n kap'vest'o'n de Gandhi kaj sagac'e elekt'as kiel balot'a'n simbol'o'n la jhaddu , la bala'il'o'n de la valmiki, aparten'ant'a'j al la kast'o dal'it (ne'tuŝ'ebl'ul'o'j), task'it'a'j pur'ig'i la strat'o'j'n. For'bala'i la korupt'o'n kaj garanti'i ĉies al'ir'o'n al la publik'a'j infra'struktur'o'j: jen la esenc'o de program'o, kiu al'log'as tiom la mal'riĉ'ul'o'j'n kiom la mez'a'j'n klas'o'j'n. Unu jar'o'n post'e, en decembr'o 2013, la AAP rimark'it'e en'ir'as la deput'it'ar'o'n de la Delhi-teritori'o: ĝi gajn'as du'dek ok sid'lok'o'j'n el la sep'dek, kiu'j'n en'hav'as la region'a Parlament'o*.

*  La BJP ricev'is tri'dek unu sid'lok'o'j'n; la Parti'o de la Kongres'o, ok; la sikĥa parti'o Shiromani Akali Dal , unu; la Janata Dal , unu; sen'de'pend'a parti'o, unu.

S - ro Kejriwal far'iĝ'as ĉef'ministr'o de la teritori'o, kaj pli'fort'ig'as si'a'n bild'o'n de honest'a hom'o, rifuz'ant'e loĝ'i en la dom'o rezerv'it'a por li'a nov'a funkci'o. Li star'ig'as social'a'n politik'o'n kaj inter'ali'e iniciat'as sen'pag'ec'o'n de akv'o, ĝis iu konsum'nivel'o. Sed, la 14-'a'n de februar'o 2014, post nur kvar'dek naŭ tag'o'j en la funkci'o, li bru'e demisi'as, publik'e mal'laŭd'ant'e la blokad'o'n, far'e de la ali'a'j parti'o'j, de la kontraŭ-korupt'a leĝ'projekt'o. La AAP bezon'as konserv'i si'a'n prestiĝ'o'n por la kampanj'o de la ĝeneral'a'j elekt'o'j.

“Ni ne est'as kiel la ali'a'j. Ni en'ir'as politik'o'n kun la sol'a cel'o pur'ig'i la sistem'o'n”, ripet'as ĝi'a'j'n aktiv'ul'o'j'n, kies soci'a'j profil'o'j est'as tre divers'a'j. La regul'a rivel'ad'o de skandal'o'j implik'ant'a'j membr'o'j'n de la politik'a kaj industri'a elit'o nutr'as ili'a'n sever'a'n kritik'o'n de la grand'a'j parti'o'j. La AAP mal'kaŝ'as la artifik'o'n de la gas-prez'o en'konduk'it'a de la Parti'o de la Kongres'o kaj la entrepren'o Reliance. Li ankaŭ montr'as la respond'ec'o'n de s - ro Mod'i pri la vend'o de ter'o'j en Guĝarat'o, je mal'pli alt'a'j prez'o'j ol tiu de la merkat'o, profit'e al ali'a glor'o de la barat'a famili'a kapital'ism'o, Adani - Group .

LA PARTI'O de Ordinar'a Hom'o promes'as batal'i kontraŭ la tri “ K ”: korupt'o, komun'um'ism'o (inter'religi'a'j streĉ'o'j inter hindu'ist'o'j kaj islam'an'o'j) kaj kun'kulp'ul'a kapital'ism'o ( crony capitalism). Ĝi ambici'as star'ig'i la swaraj : tiu vort'o de Gandhi signif'as sam'temp'e politik'a'n aŭtonomi'o'n kaj mal'centraliz'ad'o'n. Ili do el'labor'as politik'a'j'n program'o'j'n je la nivel'o de ĉiu distrikt'o. Afiŝ'at'a cel'o est'as don'i la reg'pov'o'n al la reg'at'o'j, por ke tiu'j kolektiv'e pri'zorg'u la lok'a'n politik'o'n.

En Mumbajo, la kandidat'iĝ'o de s -in'o Patkar ilustr'as tiu'n prov'aĵ'o'n*. Komenc'e de 2014, ŝi elekt'is la AAP por relajs'i la batal'o'n kontraŭ la amas'a dom'detru'o en la lad'urb'o'j kaj la el'pel'ad'o de ili'a'j mal'riĉ'a'j loĝ'ant'o'j; batal'o konduk'at'a en'e de la mov'ad'o Ghar Bachao Ghar Banao (Ni sav'u ni'a'j'n dom'o'j'n, ni konstru'u ni'a'j'n dom'o'j'n). En 1985, ŝi jam pren'is la gvid'ad'o'n de la plej grav'a kontraŭ-industri'a mov'ad'o de la sen'de'pend'a Barat'o, la Narmada Bachao Andolan , kontraŭ la bar'aĵ'o'j sur la river'eg'o Narmada. Ŝi fond'is en 1995 la Naci'a'n Alianc'o'n de la popol'a'j mov'ad'o'j ( National Alliance of Peoples Movements - NAPM), konsist'ig'at'a de ĉirkaŭ du'cent kvin'dek organiz'aĵ'o'j.

*  Vd Javed Iqbal, “'A lady am'ist the Aam Aadmi ”, Outlook , Nov-Delhi'o, 28-'a de april'o 2014.

“Ŝi ne kandidat'iĝ'is spontan'e, est'as ni kiu'j kandidat'ig'as ŝi'n. Kaj tio'n ni far'as por ke ŝi serv'u ni'a'n afer'o'n!”, avert'as s - ro Santosh Thorat. Tiu aktiv'ul'o de Ghar Bachao Ghar Banao est'as dal'it. Li politik'iĝ'is dank'e al la emancip'a'j mov'ad'o'j lanĉ'it'a'j de la hered'ant'o'j de la dal'it'a gvid'ant'o Bhimrao Rami'j Ambedkar (1891-1956). Antaŭ unu jar'o, li ankoraŭ asert'is, ke li neniam lukt'os en'kadr'e de parti'o. Kaj tamen, li ĵus far'is strategi'a'n alianc'o'n, mal'ver'ŝajn'a kaj mal'fort'a, malgraŭ tio, ke la AAP ne konsider'as egal'ec'o'n aŭ la kast'ism'a'n sub'prem'o'n kiel centr'a'n demand'o'n. Tiu'j mir'ind'a'j alianc'o'j ne pov'as forges'ig'i la mal'hel'a'j'n aspekt'o'j'n de tiu nov'a parti'o. La 14-'a'n de mart'o 2014 en la popol'a kvartal'o Rafiq Nagar 2 en Mumbajo, antaŭ ol ek'ir'o de la procesi'o, lok'a poet'o ek'kant'is Ink'i soorat ko Pehchano Bhai (“Mi'a frat'o, rigard'u ili'a'j'n vizaĝ'o'j'n”). Tiu revoluci'a kant'o kritik'as tiom la kast'o-sistem'o'n, kiom la korupt'o'n, kaj mok'as ĉiu'j'n politik'a'j'n figur'o'j'n, ĝis inkluziv'e tiu'n de Gandhi. Iom post'e, membr'o de la AAP lanĉ'as “ Bhatat Mat'a Ki Ja'i” (Viv'u la patr'uj'o-patr'in'o” naci'ism'a frap'fraz'o tre ŝat'at'a de la hindu'a'j ekstrem'dekstr'ul'o'j. Ĉi tiu'j diferenc'o'j inter la tem'o de radikal'a emancip'iĝ'o kaj tiu de la paroksism'a patriot'ism'o spegul'as la ideologi'a'j'n kontraŭ'dir'o'j'n de la AAP.

Ksenofobi'a'j kaj naci'ism'a'j tendenc'o'j publik'e aper'is en la nokt'o de la 15-'a al la 16-'a de januar'o 2014, kiam la ministr'o pri justic'o de Delhi-teritori'o, membr'o de la AAP, ordon'is al la polic'o kontrol'i tut'a'n kvartal'o'n de la ĉef'urb'o loĝ'at'a de afrik'a'j migr'ant'o'j. En si'a parol'ad'o kontraŭ la et'krim'ec'o, li tiam deklar'is: “La nigr'ul'o'j, kiu'j ne est'as kiel vi kaj mi, mal'respekt'as la leĝ'o'j'n” La parti'o ne mal'aprob'is. “Por mult'a'j progres'em'a'j simpati'ant'o'j, tio est'is la unu'a grav'a sen'iluzi'iĝ'o kaj ek'konsci'iĝ'o pri la grav'ec'o de la mal'progres'em'a'j fort'o'j en'e de AAP, koment'as la politik'olog'o Stephanie Tawa Lam'a- Rewal.

EN SAM'A PERIOD'O, kiam dan'a turist'in'o ĵus sufer'is seks'per'fort'o'n en Nov-Delhi'o, s - ro Kejriwal deklar'as, ke seks'per'fort'o'j okaz'as pro “prostitu'ad'o kaj drog'o”. Li montr'iĝ'as ne'kapabl'a analiz'i la struktur'a'j'n kaj soci'a'j'n kial'o'j'n de la seks'a'j kaj ge'edz'a'j per'fort'o'j*. Li sam'e hav'as plen'a'n konfid'o'n en la vilaĝ'a'j asemble'o'j, la panchayat , kiu'j est'as laŭ li, la lok'a demokrati'o. Tiu'j instanc'o'j tamen est'as aŭtoritat'em'a'j, vir'ec'a'j kaj reg'at'a'j de la domin'ant'a'j kast'o'j, laŭ iu'j mal'dekstr'a'j intelekt'ul'o'j*.

*  Vd Bénédicte Manier, “ L ’Ind'e nouvelle s ’impatient'e”, Le Monde diplomatique, februar'o 2013.
*  Rohini Hensman, “2014 elections, 'a secular united front and the Aam Aadmi Party ”, Economic & amp ; Political Weekly , Mumbajo, 22-'a de februar'o 2014.

Krom'e, kvankam ĝi kritik'as la korupt'o'n de la industri'ist'o'j, la parti'o hav'as liberal'a'n vid'ad'o'n pri ekonomi'o. Plur'a'j membr'o'j de la komision'o task'it'a pri'pens'i ĝi'a'n industri'a'n politik'o'n est'as entrepren'estr'o'j, kiu'j dezir'as minimum'ig'i la inter'ven'o'n de la ŝtat'o. En la distrikt'o Mumbajo -Sud'o, s -in'o Meera Sanyal, eks'a ĝeneral'a direktor'o de la barat'a branĉ'o de la Royal Bank of Scotland kaj membr'o de la pens'fabrik'o LiberalsIndia , fier'e port'as la flag'o'n de la AAP. La parti'o ankaŭ ne kritik'as la influ'o'n de Uson'o al la nov'liberal'a'j dis'volv'o-politik'o'j aplik'at'a'j en Barat'o, kiel bedaŭr'as la verk'ist'in'o Arundhati Roy *. Prefer'ant'e la “bon'a'n reg'ad'o'n” al la kontraŭ-kapital'ism'o kaj kontraŭ-imperi'ism'o, la AAP defend'as la labor'ist'a'n emancip'iĝ'o'n nur se ĝi uz'as laŭ'leĝ'a'j'n form'o'j'n de mobiliz'ad'o, kiu'j est'as tre lim'ig'it'a'j.

*  Arundhati Roy, “ Those who ’ve tried to change the system vi'a elections hav'e ended up being changed by it”, Outlook , 26-'a de novembr'o 2012.

Ĝi'a fort'o fin'fin'e est'as la mal'fort'ec'o de la marks'ism'a'j organiz'aĵ'o'j, kiu'j pen'as konsist'ig'i fort'a'n “tri'a'n front'o'n” aŭ “mal'dekstr'a'n front'o'n”. La alianc'o, kiu'n ili nun form'as kun region'a'j parti'o'j ne port'as homogen'a'n alternativ'a'n vid'ad'o'n por kontraŭ'star'i la BJP aŭ la parti'o'n de la Kongres'o. Kun risk'o izol'i si'n el grand'a part'o de la loĝ'ant'ar'o, la Komun'ist'a Parti'o Barat'a ( KPB) aŭ la Komun'ist'a Parti'o Barat'a Marks'ism'a ( KPB - M), konsist'ant'a pli'mult'e el aktiv'ul'o'j el la super'a'j kast'o'j, al'iĝ'is nur mal'volont'e al la kritik'o de la kast'ism'o, prefer'ant'e “klas'ism'a'n” vid'o'n.

Fin'fin'e, tiu'j parti'o'j pen'as kapt'i la ribel'em'a'n (revoluci'a'n) kaj emancip'a'n potencial'o'n de la nun'a'j lukt'o'j: en la urb'o'j, por al'ir'o al loĝ'ej'o aŭ al akv'o; en la kamp'ar'o, kontraŭ akapar'o de ter'o'j far'e de industri'ist'o'j, aŭ atom'energi'a'j projekt'o'j.

Sen'per'fort'a retor'ik'o, for'est'o de marks'ism'a vort'proviz'o, laŭ'leĝ'ec'o: est'as ĝust'e tiu miks'aĵ'o, kiu ŝajn'e log'is, konvink'is grand'a'n part'o'n de la intelekt'a kaj aktiv'ul'a elit'o, de la kontraŭ-industri'a'j ekologi'ist'o'j ĝis la mal'dekstr'a'j instru'ist'o'j, kaj la aktiv'ul'o'j de la civit'an'a'j rajt'o'j. Ili esper'as, ke ili pov'os kontraŭ'star'i la konservativ'a'j'n kaj mal'progres'em'a'j'n tendenc'o'j'n en'e de la parti'o. “La program'o est'as mult'e pli progres'em'a ol oni pov'us pens'i, opini'as Tawa Lam'a- Rewal. Inter ali'a'j promes'o'j est'as star'ig'o de universal'a san-asekur'o kaj sistem'o proviz'ant'a eduk'ad'o'n por ĉiu'j. La parti'o, kiu ĝis nun rest'is mal'preciz'a pri la demand'o de kvot'o'j rezerv'at'a'j por la mal'super'a'j kast'o'j kaj la vir'in'o'j, pozici'iĝ'as favor'e al ili. Ĝi ankaŭ asert'is, ke gi defend'os la mal'krim'ig'o'n de sam'seks'em'o.”

La lok'o don'it'a en la program'o al la re'al'propr'iĝ'o de la natur'a'j riĉ'aĵ'o'j ankaŭ atest'as pri la influ'o de la ekologi'ist'a'j aktiv'ul'o'j. Oni tie insist'as pri la rajt'o de la lok'a'j kaj mal'pli'mult'a'j komun'um'o'j decid'i pri tio, kio'n far'i el si'a'j ter'o'j kaj ties riĉ'aĵ'o'j. La parti'o propon'as mal'centraliz'it'a'j'n solv'o'j'n rilat'e la re'nov'ig'ebl'a'j'n energi'o'j'n, tiel kontrast'e kun la centraliz'it'a program'o de su'n- kaj vent-energi'o'j dis'volv'it'a de la Kongres'o. Dum la barat'a ŝtat'o, nom'e de la industri'a kresk'o kaj de la loĝ'ant'ar'a'j bezon'o'j, plan'as kresk'ig'i la part'o'n de atom'energi'o, de 3 ĝis 25% antaŭ 2050, s - ro Kejriwal deklar'is si'n kontraŭ la uz'o de tiu energi'o. Kiom ajn est'os la nombr'o de si'a'j elekt'it'o'j, la AAP jam sukces'is ŝanĝ'i la politik'a'n pejzaĝ'o'n.

Naïké DESQUESNES


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Afer'ism'o kaj ras'ism'o en la land'o de Gandhi

S - ro Narendra Mod'i, kiu aspir'as reg'ad'i Barat'o'n, prezent'as si'a'n ag'ad'o'n ĉe la reg'ist'ar'o de la ŝtat'o Guĝarat'o kiel model'o'n. Sed li precip'e riĉ'ig'is la riĉ'ul'o'j'n. Kaj li'a ekstrem'ism'a hindu'ism'o mal'trankvil'ig'as la ĉirkaŭ 14 milion'o'j'n da islam'an'o'j en la land'o.

SINJOR'O Mansingh Popatbhai Riniya sulk'ig'as si'a'j'n okul'o'j'n. Antaŭ li blank'a mar'o etend'iĝ'as, preskaŭ ĝis la horizont'o. Tre mal'proksim'e aper'as nur blu'a trem'bril'ant'a rand'aĵ'o, S - ro Riniya est'as babil'em'a ĉi-maten'e, feliĉ'a hav'i iom da kompani'o. De proksim'um'e tri'dek jar'o'j li labor'as en la sal'rikolt'ej'o'j de la Et'a Ran'n de Kutĉ (Et'a Kutĉ -Sal'mal'sek'ej'o). Li fos'as la kanal'et'o'j'n kaj en'ir'ej'o'j'n de la mar'akv'o, dis'ig'as la sal'kristal'o'j'n, ĉerp'as en akv'o'punkt'o'j, amas'ig'as mil'o'j'n da tun'o'j da blank'a pulvor'o sub prem'a sun'o. Kun si'a sulk'it'a vizaĝ'o, li , 47-jar'ul'o, aspekt'as 60-jar'a. Hodiaŭ li'a bo'frat'o, s - ro Kalubhai, help'as li'n per traktor'o. Li aranĝ'as si'a'n turban'o'n, for'ĵet'as si'a'n bid'i (barat'a konus'form'a cigared'o) kaj tuj ek'brul'ig'as ali'a'n. Li'a nigr'a implik'it'a barb'o, la nigr'a lini'o desegn'it'a sub li'a'j okul'o'j, la rapid'a inter'ŝanĝ'o en dialekt'o, memor'ig'as, ke tiu'j du vir'o'j est'as miyana , nomad'o'j praktik'ant'a'j sinkretism'a'n religi'o'n, inter hindu'ism'o kaj islam'o. Ili aparten'as al unu el la plej mal'riĉ'a'j mal'pli'mult'o'j de Guĝarat'o, la agariya ,- nom'o don'it'a al la labor'ist'o'j de la sal'rikolt'ej'o'j, kiu'j laŭ'dir'e est'as ses'dek mil en la Et'a Kutĉ -Sal'mal'sek'ej'o (Ran'n de Kutĉ)*.

*  Charul Bharwada kaj Vinay Mahajan, “ Yet to be freed ”, National Consultation 'o'n Salt Workers, Ahmedabad, 2008.

Vir'o'j, vir'in'o'j kaj foj'e infan'o'j kontribu'as al la produkt'ad'o de la barat'a sal'o, tiom industri'a kiom por'manĝ'a. “La sistem'o rest'is feŭd'a; plej'part'o el la agariya est'as kvazaŭ-servut'ul'o'j. Ne kon'ant'a'j si'a'j'n rajt'o'j'n kaj la merkat'leĝ'o'j'n, ili far'as ŝuld'o'j'n ĉe la produkt'ist'o'j kaj ili'a'j agent'o'j, kiu'j fiks'as la sal'o-prez'o'n. Malgraŭ la ripet'it'a'j promes'o'j de la reg'ist'ar'o ag'i por ili'a'j labor'kondiĉ'o'j, dum'sezon'e ili viv'as sur la sal'ej'o'j kun si'a'j famili'o'j, en plej grand'a mal'riĉ'o”, rakont'as s -in'o Jhanvi Andharia, kun'fond'int'o de la ne'reg'ist'ar'a organiz'aĵ'o Are'a Networking and Development Initiatives ( ANANDI), kiu sub'ten'as kaj instru'as la agariya .

Tiu region'o kaj la najbar'a, la Grand'a Kutĉ -Sal'mal'sek'ej'o (Ran'n de Kutĉ), tre turism'a sezon'a sal'a marĉ'o, est'as la plej celebr'at'a'j de la reg'ist'ar'o de Guĝarat'o, kies ĉef'ministr'o est'as s - ro Narendra Mod'i, bril'a figur'o de la Parti'o de la Barat'a Popol'o, la Bharatiya Janata Party ( BJP). Ĉiu'jar'e la provinc'o organiz'as tri'tag'a'n festival'o'n. “La Kutĉ -distrikt'o est'as la montr'o'fenestr'o de s - ro Mod'i”, klar'ig'as s -in'o Pankti Jog, el la kolektiv'o Janpath, kiu kun'ig'as plur'a'j'n guĝarat'a'j'n asoci'o'j'n labor'ant'a'j'n por soci'a dis'volv'ad'o. “Post la ter'trem'o de 2001, la region'o ricev'is mult'e da mon'o, por akcept'i industri'o'j'n, laŭ'dir'e por re'lanĉ'i la ekonomi'o'n.”

Hom'rajt'o'j, ekonomi'o, infra'struktur'o'j: “Ĉi tie, ĉio est'as nur anonc'efik'o”

En la Et'a Kutĉ -Sal'mal'sek'ej'o, sur la sal'ej'o'j, mal'proksim'e de ĉiu lern'ej'o kaj kurac'o'centr'o, oni vid'as kaban'o'j'n el ĉifon'o'j kaj lad'o, lum'ig'it'a'j'n per kandel'o aŭ fajr'o, kelk'foj'e per ampol'o, kiu pend'as el nud'a'j drat'o'j, instal'it'a'j oni ne sci'as kiel. “La nov'a'j serv'o'j, pri kiu'j fier'e parol'as la reg'ist'ar'o, ne hav'as fiks'a'n person'ar'o'n kaj trov'iĝ'as mal'proksim'e de ĉi tie. La sol'a efik'a serv'o ĉi-tie est'a la ambulanc'o, kiu'n la agariya vok'as kiam ili bezon'as est'i fleg'at'a'j en Bhayppan, la plej proksim'a vilaĝ'o”, klar'ig'as s -in'o Andharia. La tru'it'a'j voj'o'j, kiu'j ebl'ig'as laŭ'ir'i tiu'j'n 15 kilo'metr'o'j'n, atest'as la grand'a'n mal'zorg'o'n, kiu reg'as en la region'o, ekster la grand'a'j aŭt'o'ŝose'o'j, ja zorg'em'e asfalt'it'a'j.

“Ni'a'j edz'in'o'j dev'as ir'i al Bhayppan por akuŝ'i kaz'e de problem'o. Se ne, oni akuŝ'as hejm'e. Sed ni dev'as pag'i la fleg'o'j'n. Ĉi tie ni dev'as pag'i eĉ trink'ebl'a'n akv'o'n”, asert'as s - ro Riniya, kiu dev'as el'prunt'i por tiu'j el'spez'o'j kaj por la dizel'petrol'o. “La sol'a'j foj'o'j, kiam ni vid'as ŝtat'funkci'ul'o'j'n, tio est'as kiam okaz'as balot'o. Ili ven'as vetur'ig'i ni'n per kamion'o'j, kaj dir'as al ni kiu'n ni elekt'u!”, li dir'as rid'ant'e.

Oficial'e, tamen, akv'o kaj elektr'o est'as al'ir'ebl'a'j por ĉiu'j, laŭ la guĝarat'a reg'ist'ar'o. Sam'e, laŭ ĝi, la diskriminaci'o inter kast'o'j est'as mit'o. Tamen, ne mal'proksim'e de la kamp'ar'a Kutĉ -distrikt'o, en la ĉirkaŭ'urb'a distrikt'o de Mehsana, je ĉirkaŭ cent kilo'metr'o'j de Gandhinagar, la ĉef'urb'o de la ŝtat'o, la kast'o-sistem'o ne nur plu'daŭr'as, sed ĝi est'as instituci'ig'it'a.

Ambaŭ ekip'it'a'j de mal'long'a bala'il'o kaj skrap'il'o, kun sandal'o'j kaj nud'kap'e, s - ro Harishbhai kaj li'a edz'in'o ĉiu'maten'e ir'as al la urb'o'centr'o. Dum unu zorg'e for'ig'as la hom'a'j'n fek'aĵ'o'j'n las'it'a'j'n sur la trotuar'o'j, la ali'a ir'as en la publik'a'j'n tro plen'a'j'n latrin'o'j'n. Tiu valmiki-par'o, el la dal'it-kast'o, est'as task'it'a pri la hom'a'j ekskrement'o'j kaj best'o'kadavr'o'j. Oficial'e tamen, tiu profesi'o est'is for'ig'it'a de leĝ'o de 1993, komplet'ig'it'a fin'e de 2013 per amend'o rehabilit'ant'a la valmiki. Tiu'j est'as pli ol unu milion'o tri'cent mil en la tut'a land'o, inter kiu'j 95% da vir'in'o'j*, laŭ la Inter'naci'a Labor-Organiz'o (IL'O), cit'it'a de la International Dal'it Solidarity Network .

*  Vd. Bhasha Singh, Unseen : The Truth About Indi'a’ s Manual Scavengers , Penguin Books Indi'a, Nov-Delhi'o, 2014.

“Ni hav'as ĉiu'j'n neces'a'j'n infra'struktur'o'j'n. Neniu plu praktik'as tiu'n meti'o'n en ni'a ŝtat'o”, cert'ig'as, anĝel'ec'e, la oficir'o S.'J. Patel, task'it'a pri la distrikt'o Mehsana. Tamen, ĉi tiu'j pur'ig'ist'o'j de hom'a'j ekskrement'o'j est'as ja dung'it'a'j de la urb'o, tra privat'a'j per'ant'o-societ'o'j. “Ni sci'as, ke la profesi'o est'as mal'permes'at'a. Sed, se ni rifuz'as plen'um'i la labor'o'n, oficir'o de la urb'o sen'ĉes'e incit'as ni'n”, klar'ig'as s -in'o Vaghela, ali'a dung'it'in'o. S -in'o Manjulab Pradeep, direktor'in'o de Navsarjan Trust, unu el la plej grav'a'j dal'it-organiz'aĵ'o'j, preciz'ig'as: “Kun help'o de la Robert - Kennedy -Centr'o por la hom'rajt'o'j, ni gvid'is raport'o'n pri mil kvin'cent vilaĝ'o'j*. Publik'ig'it'a en 2010, ĝi rivel'as mult'a'j'n diskriminaci'o'j'n, ekzempl'e kontraŭ valmiki-infan'o'j dev'ig'at'a'j pur'ig'i la neces'ej'o'j'n de si'a lern'ej'o, kaj raport'as pri regul'e plen'um'it'a'j kruel'aĵ'o'j, de la sen'ĉes'a'j incit'aĵ'o'j ĝis sever'a'j bat'ad'o'j aŭ seks'per'fort'o'j. Sed la reg'ist'ar'o rifuz'is ĝi'n kaj ... financ'is kontraŭ'raport'o'n.”

*  “ Understanding untouchability ”, Navsarjan, 2010, http :// navsarjan. org.

“Ĉi tie, ĉio est'as nur anonc'efik'o”, konfirm'as ĵurnal'ist'o de lok'a ĵurnal'o, kiu dezir'as rest'i anonim'a pro tim'o de reprezali'o. “Sufiĉ'as ir'i en la for'a'j'n region'o'j'n por tio'n mal'kovr'i, sed la gazet'ar'o kaj la esplor-institut'o'j ricev'as prem'o'j'n, precip'e financ'a'j'n. La aktiv'ul'o'j ricev'as vual'it'a'j'n minac'o'j'n. Ni ankaŭ sci'as, ke la ĉef'o de tiu ĉi ŝtat'o konsci'e las'is iu'j'n posten'o'j'n vak'a'j, cel'e koncentr'i si'a'n pov'o'n.”

Dezir'ant'e al'log'i invest'ant'o'j'n, la reg'ist'ar'o Mod'i laŭd'as la “emoci'ig'a'n Guĝarat'o'n”. Li el'star'ig'as ĝi'a'j'n ekonomi'a'j'n rezult'o'j'n, ĝis tiu grad'o, ke iu'j parol'as pri model'o. Jes ja la ŝtat'o spert'is averaĝ'a'n ekonomi'a'n kresk'o'n je 10% jar'e inter 1994-1995 kaj 2010-2011*, tio est'as pli ol la naci'a averaĝ'o. Sed “La procent'aĵ'o de Guĝarat'o en la maln'et'a en'land'a produkt'o ( MEP) de Barat'o ne progres'is.”, nuanc'ig'as la ekonomik'ist'o R. Nagarai, el la Institut'o por Dis'volv'ad'o kaj Esplor'o'j Indira Gandhi, en Mumbajo. Ĝi rest'is stabil'a: inter 7 kaj 8%”*.

*  En Barat'o, la fisk'a kaj statistik'a jar'o ir'as de la 1-'a de april'o ĝis la 31-'a de mart'o.
*  R. Nagaraj kaj Shruti Pandey, “Hav'e Gujarat and Bihar outperformed the rest of Indi'a? 'A statistical not'e”, Economic & amp ; Political Weekly , Mumbajo, 28 septembr'o 2013.
Kiam “Tim'e Magazin'e” laŭd'as la “sen'sindikat'a'n labor'ist'ar'o'n” de Guĝarat'o

Sed la kresk'ad'o konstru'iĝ'is dank'e al subvenci'ad'o. Kvankam industri'o konsist'ig'as nur 37% de la produkt'it'a'j riĉ'aĵ'o'j, la grand'a'j kaj mez'grand'a'j entrepren'o'j de tiu sektor'o ricev'as preskaŭ tri kvar'on'o'j'n (preciz'e 72%) de la dis'don'it'a'j fisk'a'j help'o'j kaj subvenci'o'j*, kost'e de konsider'ind'a publik'a en'ŝuld'iĝ'o: 178,3 miliard'o'j da rupi'o'j (2 miliard'o'j da eŭr'o'j) en la period'o 2011-2012, kontraŭ 26 miliard'o'j por la Delhi-teritori'o. Krom'e, tiu'j rezult'o'j esenc'e baz'iĝ'as sur petrol'o, kiu laŭ Nagaraj, konsist'ig'as nun 22,8% de la tut'a ŝtat'a industri'a produkt'ad'o cel'ant'a eksport'ad'o'n. La agr'o'kultur'o pli kaj pli for'las'as la nutr'aĵ-kultur'aĵ'o'j'n kaj privilegi'as tiu'j'n destin'it'a'j'n por industri'o, kiel ekzempl'e la trans'gen'a'n koton'o'n Bt. Tiu'j elekt'o'j ne nur difekt'as la medi'o'n kaj el'ĉerp'as la ter'o'j'n, sed la mal'egal'ec'o'j rest'as. Guĝarat'o situ'as ĉe la dek-ok'a rang'o de la tri'dek kvin barat'a'j ŝtat'o'j kaj teritori'o'j pri alfabet'ig'o (79% de la loĝ'ant'ar'o) kaj je la dek'a rang'o pri la beb'a mort'indic'o kaj la mal'riĉ'o-nivel'o.

*  Indira Hirway, “ Partial view of outcome of reforms and Gujarat “model””, Economic & amp ; Political Weekly , 26-'a de oktobr'o 2013.

En mart'o 2012, Tim'e Magazin'e* dediĉ'is si'a'n unu'a'n paĝ'o'n al s - ro Mod'i, kiu, laŭ ĝi, “uz'is la natur'a'j'n avantaĝ'o'j'n de Guĝarat'o: ties kilo'metr'o'j'n da mar'bord'o'j, ties ne'sindikat-al'iĝ'int'a'n labor'fort'o'n kaj ties ter'o'j'n”, al'don'ant'e al ili “efik'a'n ofic'ist'ar'o'n” kaj proviz'ant'e “bon'kvalit'a'n elektr'a'n ret'o'n por la grand'a'j industri'o'j”. Advokat'o kaj ĝeneral'a Sekretari'o de la Gujarat Federation of Trad'e Unions , s - ro Amrish Patel klar'ig'as: “Histori'e, sindikat'o'j lud'is tre grav'a'n rol'o'n en Guĝarat'o, kiu est'is teks-industri'a region'o. Hodiaŭ la grand'a'j entrepren'o'j sub'kontrakt'as al et'a'j societ'o'j mal'pli tra'vid'ebl'a'j, kiu'j dung'as nur ne'fiks'a'j'n labor'ist'o'j'n. La sindikat'o'j est'as sen'kuraĝ'ig'it'a'j. Ali'a strategi'o est'as far'i donac'o'j'n al la ĉef'o'j de la vilaĝ'o'j kie viv'as la labor'ist'o'j, cel'e sub'prem'i de la komenc'o ĉiu'n protest-mov'ad'o'n. Aŭ uz'i strik'o-romp'ant'o'j'n. La leĝ'o'j koncern'e la minimum'a'n salajr'o'n, hor'ar'o'j'n kaj kompens'o'j'n ne est'as respekt'at'a'j. Tiel ja oni pov'as dispon'i pri mal'mult'e'kost'a labor'ist'ar'o, apart'e en la special'a'j ekonomi'a'j zon'o'j ( SEZ).”

*  Jyoti Thottam, “Mod'i means business ”, Tim'e Magazin'e, Nov-Jork'o, 26-'a de mart'o 2012.

Pri tiu'j fam'a'j SEZ, ankaŭ nom'at'a'j sen'impost'a'j zon'o'j, fier'as la guĝarat'a reg'ist'ar'o. Tata tiel re'lok'is la fabrik'o'n de la Nan'o (la mal'alt'kost'a aŭt'o) en Ahmedabad, kontraŭ kvadrat'metr'o-prez'o tre mal'super'a al tiu de la merkat'o, sen'impost'ad'o dum du'dek jar'o'j, kaj long'daŭr'a sen'interez'a prunt'o. La SEZ est'is supoz'at'a kre'i dung'ad'o'n. “Sed ĉar la regul'ar'o de tiu'j zon'o'j ebl'ig'as al ili fiks'i la labor'kondiĉ'o'j'n kaj salajr'o'j'n, la industri'o'j prefer'as dung'i migr'ant'o'j'n ven'ant'a'j'n el mal'riĉ'a'j region'o'j, kiel Orissa ”, klar'ig'as s - ro Patel. Por kre'i la SEZ, la reg'ist'ar'o, sen aŭskult'i la protest'ant'o'j'n, ne hezit'is trans'form'i spac'o'j'n de tradici'a'j aktiv'aĵ'o'j. Tiel, la guĝarat'a mar'bord'o est'is damaĝ'eg'it'a de la petrol- kaj cement-industri'o'j. La produkt'ad'o de daktil'o'j mal'kresk'is je 50%, kaj tiu de sapot'o [lok'a frukt'o] tut'e mal'aper'is.”, deklar'as s - ro Usman Gani, aktiv'ul'o pri medi'protekt'ad'o. Li cit'as grav'e akuz'a'n raport'o'n, publik'ig'it'a'n en april'o 2013, pri migr'ad'o de la speci'o'j fiŝ'it'a'j sur tiu mar'bord'o kaj pri la detru'ad'o de la mangrov'o*.

*  “Re'port of the committee for inspection of M / s Adani port & amp ; SEZ Ltd Mundra, Gujarat ”, Ministry of Environment and Forests, Nov-Delhi'o, april'o 2013.

En Ahmedabad, histori'a urb'o far'iĝ'int'a la en'karn'iĝ'o de la barat'a modern'ec'o, kun si'a'j nov'bril'a'j komerc'a'j centr'o'j, si'a'j perfekt'a'j voj'o'j kaj luks'a'j ne'mov'ebl'aĵ'a'j projekt'o'j, oni imag'as fin'fin'e vid'i la rezult'o'j'n de la ekonomi'a prosper'o por la loĝ'ant'ar'o. Des pli, ke s - ro Mod'i laŭd'as la re'ven'int'a'n pac'o'n inter la hindu'a kaj islam'a komun'um'o'j, post la kontraŭ-islam'a'j “pogrom'o'j” de 2002 ( vd...). “La urb'o'map'o konsider'ind'e ŝanĝ'iĝ'is. La islam'an'o'j loĝ'as kvazaŭ nur marĝen'e de la urb'o”, asert'as Ren'u Desai, urbaniz'ist'o kaj esplor'ist'in'o en la Centr'e for Urb'a'n Equity en Ahmedabad. “Mi imag'as, ke oni pov'as konsider'i tio'n kiel form'o'n de pac'o...”

Sufiĉ'as iom mal'proksim'iĝ'i de la trankvil'ec'o de la nov'a urb'o, loĝ'ej'ec'a kaj arb'o'plen'a, kun si'a'j inter'naci'a'j lern'ej'o'j kaj privat'a'j hospital'o'j, por mal'kovr'i kvartal'o'j'n trans'form'it'a'j'n en get'o'j, kiel en Juhapura. “Teror'ist'o'j”, “krim'ul'o'j”, “mal'kapabl'ul'o'j”, “fanatik'ul'o'j”, jen la insult'o'j oft'e adres'at'a'j al la loĝ'ant'o'j de tiu vast'a kvartal'o je kelk'a'j kilo'metr'o'j de la Ahmedabad -centr'o.

Tiu'j unu- aŭ du-etaĝ'a'j dom'o'j, regul'e vic'ig'it'a'j unu kontraŭ la ali'a, - sam'e kiel en mult'a'j barat'a'j lad'urb'o'j — ŝirm'as preskaŭ kvar'cent mil hom'o'j'n. La kvartal'o unu'e est'is rifuĝ'ej'o por la viktim'o'j de inund'o'j en 1976; ĝi est'is etend'it'a post la religi'a'j popol'ribel'o'j de la 1980-'a'j kaj 1990-'a'j jar'o'j. Post tiu'j de 2002, la loĝ'ant'ar'o du'obl'iĝ'is. Sed ne la infra'struktur'o'j*. La spac'o'j loĝ'at'a'j de hindu'a'j famili'o'j est'as klar'e lim'ig'it'a'j per'e de pik'drat'o'j kaj polic'ej'o'j*. Iu'j teren'o'j de la lad'urb'o, aĉet'it'a'j de la urb'a administraci'o kaj post'e dis'volv'at'a'j de konstru-agent'ej'o'j, situ'as en la hindu'a part'o, dum la islam'a part'o rest'as “ekster'leĝ'a”. “La reg'ist'ar'o ricev'as bel'a'n pli'valor'o'n el la teren'o'j. Krom'e, la islam'an'o'j ne plu trov'as kie loĝ'i en Ahmedabad. La riĉ'ul'o'j aĉet'as si'a'j'n vila'o'j'n ĉi tie, en Juhapura, kaj la mal'riĉ'ul'o'j rest'as en la ekster'leĝ'a part'o”, resum'as s -in'o Fahrah Sheikh, kiu anim'as en'e de tiu get'o la vir'in'a'n kooperativ'o'n Mahila Patchwork . Ŝi viv'as tie de tri'dek jar'o'j kun si'a famili'o. Ĉi tie, la tub'o'j por la trink'akv'o kaj la kloak'o'j miks'iĝ'as; est'as proksim'um'e unu publik'a latrin'o por kvar loĝ'ej'o'j; la lud-teren'o de la publik'a lern'ej'o ŝajn'as est'i bombard'it'a per rub'aĵ'o'j, kaj est'as tro mult'a'j lern'ant'o'j en la klas'o'j.

*  Zahir Janmohamed, “ Butter chicken in Ahmedabad ”, The New York Times , 20-'a de aŭgust'o 2013.
*  Darshan Desai, “ Worlds apart in 'a divided city ”, The Hind'u, Nov-Delhi'o, 28-'a de oktobr'o 2013.

El'ir'ant'e el la kvartal'o, oni ek'vid'as ne'mal'proksim'e la nov'konstru'it'a'n aŭt'o'ŝose'o'n, kiu konduk'as al Mumbajo. Ĝi est'as flank'it'a de reklam'panel'o'j de ne'mov'ebl'aĵ'o-kompani'o, kies sid'ej'o est'as en la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j, kiu'j prezent'as tip'a'n kaj ĉarm'a'n islam'a'n famili'o'n: vir'o kun zorg'e tajl'it'a barb'o, vual'it'a vir'in'o, infan'o kiu preĝ'as rid'et'ant'e, ĉiu'j blank'a'j kaj bel'a'j. La frap'fraz'o'j laŭd'as la dis'volv'ad'o'n de Guĝarat'o kaj de la konstru'ad'o “por ĉiu'j”. Por ĉiu'j, sed ĉiu ĉe si.

CLEA CHAKRAVERTY


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Publik'a debat'o ĉiam pli frakci'iĝ'int'a

Parti'ec'a frenez'ec'o en la amas'komunik'il'o'j de Uson'o

Antaŭ du'dek jar'o'j, uson'an'o, kiu ŝalt'is si'a'n televid'il'o'n re'ven'int'e de la labor'ej'o, pov'is elekt'i el tri preskaŭ ident'a'j nov'aĵ'el'send'o'j. De tiam, la gam'o pli'larĝ'iĝ'is. Hodiaŭ, televid'spekt'ant'o'j est'as el'met'at'a'j al radikal'e mal'sam'a'j analiz'o'j de aktual'aĵ'o'j laŭ tio, ĉu ili elekt'as la konservativ'a'n Fox News aŭ la liberal'a'n MSNBC. Kia'n efik'o'n hav'as ĉi tio sur la politik'a viv'o?

En februar'o 2014, prezid'ant'o'n Barack Obama intervju'is William ( Bill) 'O’ Reilly, la prezent'ist'o de program'o pri politik'a'j afer'o'j ĉe la ekstrem'e konservativ'a televid'o'ĉen'o Fox News. 'O’ Reilly uz'is la okaz'o'n por ripet'i akuz'o'n popular'a'n ĉe si'a spekt'ant'ar'o, nom'e ke la Blank'a Dom'o mensog'is pri sang'a atak'o kontraŭ la uson'a ambasad'ej'o en Bengazi, Libi'o en septembr'o 2012: “Vi'a'j mal'ŝat'ant'o'j kred'as ke vi ne inform'is la mond'o'n ke tio est'is teror'ist'a atenc'o ĉar vi'a kampanj'o ne vol'as ke la publik'o sci'u tio'n. Jen kio'n ili kred'as.” La prezid'ant'o respond'is: “Kaj ili kred'as tio'n ĉar sinjor'o'j kiel vi tio'n dir'ad'as al ili.

Ĉi tiu ne'long'a inter'ŝanĝ'o ilustr'as la potenc'o'n de la mal'kaŝ'e parti'ec'a'j amas'komunik'il'o'j en Uson'o, potenc'o kiu ŝajn'e dev'ig'is s - ron Obama prezent'i si'n por pri'demand'ad'o de nov'konservativ'a aktiv'ul'o. Sed ĝi ankaŭ atest'as pri la influ'o de la amas'komunik'il'o'j sur la publik'a opini'o. Ili far'iĝ'is “la plej laŭt'a voĉ'o en la dom'o”* aŭ, laŭ la esplor'ist'o'j Jeffrey M. Berry kaj Sarah Sobieraj, “industri'o de skandal'iĝ'o”* kiu eks'mod'ig'is la regul'o'j'n de ĝentil'ec'o kiu'j iam reg'is publik'a'j'n debat'o'j'n. Por sen'kredit'ig'i la opon'ant'o'n, ĉia'j taktik'o'j est'as permes'at'a'j. Unu el la plej popular'a'j est'as menci'o pri nazi'ism'o. En la televid'o'ĉen'o MSNBC , tendenc'e social'demokrat'a kaj furioz'a kontraŭ'ant'o de Fox News, Edward (“Ed”) Schultz dir'is, ke “se oni spekt'as [la konservativ'a'n ĵurnal'ist'o'n Rush ] Limbaugh kun la son'o mal'ŝalt'it'a, li simil'as al Adolf Hitler” (la 2'a'n de mart'o 2009). Kaj kiam Al Gore far'is rond'vizit'o'n de uson'a'j lern'ej'o'j por eduk'i la infan'o'j'n pri la protekt'o de la medi'o, la Fox News prezent'ist'o Glenn Beck opini'is ke tio re'memor'ig'is la mond'o'n “pri la epok'o de la Hitler'a Jun'ul'ar'o” (la 5'a'n de mart'o 2010).

*  Gabriel Sherman, The Loudest Voice in the Room , Random House, Nov-Jork'o, 2014.
*  Jeffrey M. Berry kaj Sarah Sobieraj, The Outrage Industry : Political Opini'o'n Medi'a and the New Incivility , Oxford University Press, Nov-Jork'o, 2014.
CNN, pli neŭtral'a, regres'as

Ĉi tia tro'a retor'ik'o ankaŭ invad'as la radi'o-ond'o'j'n. Unu ekzempl'o inter mult'a'j est'as la el'send'o de Rush Limbaugh - la plej aŭskult'at'a en Uson'o - kiu en februar'o 2012 furioz'is kontraŭ student'o kiu argument'is ke la kost'o de kontraŭ'koncip'ad'o dev'us est'i kovr'it'a de san'asekur'o: “Ŝi tiom seks'um'as, ke ŝi ne pov'as pag'i la kost'o'n de la kontraŭ'koncip'ad'o. Ŝi vol'as ke vi kaj mi kaj la impost'pag'ant'o'j pag'u al ŝi por seks'um'i. Kio'n tio far'as el ni? Prostitu'ist'o'j!

Ĉu la parti'ec'a'j amas'komunik'il'o'j kaj ili'a'j “laŭt'a'j voĉ'o'j” akcel'as la politik'a'n fragment'iĝ'o'n, aŭ ĉu ili nur integr'ig'as ĝi'n en si'a'n el'don'a'n strategi'o'n? Ĉia'okaz'e, la fenomen'o ne est'as nov'a. Ĝi super'reg'is publik'a'j'n debat'o'j'n en Uson'o de la fru'a'j jar'o'j de la dek'naŭ'a jar'cent'o ĝis la unu'a du'on'o de la du'dek'a, kaj tiam regres'is. La pli'ig'it'a'j en'spez'o'j de ĵurnal'o'j el reklam'ad'o, kaj la kresk'ant'a potenc'o de la streĉ'e regul'ig'it'a aŭd'vid'a sektor'o, super'reg'at'a de la tri grand'a'j naci'a'j televid'o'ĉen'o'j, ABC, CBS kaj NBC, efektiv'e trud'is pli neŭtral'a'n ton'o'n kaj la super'ec'o'n de fakt'o'j super la prezent'ad'o de opini'o'j. Oni juĝ'is ke la mit'o de ĵurnal'ism'a objektiv'ec'o maksimum'ig'os la spekt'ant'ar'o'n, kaj tial ĉia ŝajn'o de parti'ec'a polemik'o est'is mal'permes'at'a.

Sed, en la 1980-'a'j jar'o'j, la dis'vast'iĝ'o de kabl'o'televid'a'j kanal'o'j ĉes'ig'is ĉi tiu'n paŭz'o'n. La proporci'o de uson'a'j famili'o'j kun kabl'o'televid'o kresk'is de nur 8% en 1970 al 50% en 1989 kaj 85% en 2004*. Laŭ'paŝ'e, la lim'ig'it'a'n elekt'o'n de hav'ebl'a'j program'o'j en radi'o kaj televid'o anstataŭ'is preskaŭ sen'lim'a proviz'o de bild'o'j - unu'e dank'e al kabl'o'televid'o, post'e al satelit'o'j, kaj fin'e al Inter'ret'o.

*  Mark'us Prior, Post- Broadcast Democracy : How Medi'a Choice Increases Inequality in Political Involvement and Polarizes Elections , Cambridge University Press, Nov-Jork'o, 2007.

La publik'a kondut'o ŝanĝ'iĝ'is. Antaŭ'e, pro la mank'o de pli al'log'a'j program'o'j, televid'spekt'ant'o'j ne est'is tre politik'e konsci'ig'it'a'j kaj spekt'is la tut'o'n de la vesper'a'j nov'aĵ'o'j. En medi'o kiu varb'is ili'n de ĉiu'j flank'o'j, ili sekv'e ŝanĝ'is al distr'a'j program'o'j. Novaĵamantoj est'is mal'pli'mult'o kaj plej'part'e konsist'is el politik'e engaĝ'iĝ'int'a'j civit'an'o'j kiu'j postul'is ideologi'a'n trakt'o'n de aktual'aĵ'o'j. Ceter'e, en 1987 la reg'ist'ar'o de Ronald Re'ag'a'n elimin'is la “ fairness doctrine ” (la doktrin'o'n de sen'parti'ec'o) kiu postul'is ke el'send'ist'o'j el'send'u kontrast'a'j'n vid'punkt'o'j'n pri polemik'a'j afer'o'j laŭ ekvilibr'a manier'o. La mult'iĝ'ant'a'j amas'komunik'il'a'j kompani'o'j, kaj la kresk'ant'a postul'ad'o pri profit'o'j, far'is la ceter'o'n. La “niĉ'a'j” aktiv'ul'o'j, precip'e la dekstr'em'ul'o'j, al'log'is invest'ant'o'j'n kaj garanti'is al ili alt'a'n rent'um'o'n. Kaj la parti'ec'o de radi'o'el'send'o'j en la 1980-'a'j jar'o'j dis'vast'iĝ'is al televid'o dum la sekv'int'a jar'dek'o kaj post'e invad'is la Ret'o'n. Hodiaŭ, radi'o'el'send'o'j sen'ĉes'e ripet'ant'a'j la nov'konservativ'ism'a'n ortodoks'ec'o'n est'as preskaŭ for'viŝ'int'a'j la program'o'j'n de la mal'dekstr'ul'ar'o. La firma'o Clear Channel Communications hav'as efektiv'a'n monopol'o'n pri parol'a'j program'o'j en radi'o, precip'e tiu'j de pajac'o'j kiel Rush Limbaugh kaj Se'a'n Hannity (kiu ankaŭ aper'as en Fox News ) kaj kiu'j al'log'as ĉiu'semajn'a'n aŭskult'ant'ar'o'n de po proksim'um'e dek kvin milion'o'j.

Ĉe kabl'o'televid'o, nov'aĵ'program'o'j'n super'reg'as Fox News , la kre'aĵ'o de Rupert Murdoch kaj li'a News Corporation . Direkt'at'a per fer'a man'o de Roger Ailes ek'de ĝi'a lanĉ'o en 1995, la televid'o'ĉen'o est'as la hejm'o de kelk'a'j el la plej popular'a'j televid'o'forum'o'j en la land'o, inter'ali'e tiu'j de Bill 'O’ Reilly (tri milion'o'j da spekt'ant'o'j ĉiu'nokt'e). La du'a plej spekt'at'a kanal'o kabl'o'televid'e, MSNBC , est'as la rezult'o de partner'ec'o inter Mikrosoft'o (kiu vend'is si'a'j'n akci'o'j'n en 2012) kaj NBC Corporation , posed'at'a tiu'temp'e de General Electric . Lanĉ'it'a en 1996, dum la 2000-'a'j jar'o'j ĝi kre'is al si reputaci'o'n “mal'dekstr'em'a'n” kontrast'e kun Fox . Ĝi'a'j televid'o'forum'o'j - kiel la Rachel Maddow Show (unu milion'o da spekt'ant'o'j) kaj Hardball With Chris Matthews (sep cent kvin'dek mil) - al'log'as mult'e mal'pli da spekt'ant'o'j ol la forum'o'j de ĝi'a konkurenc'ant'o. CNN , mal'pli mal'kaŝ'e parti'ec'a, el'send'as mal'mult'a'j'n debat'o'j'n sed prefer'as ĵus'a'j'n nov'aĵ'o'j'n kaj dokument'film'o'j'n.

En la Ret'o, la merkat'o de opini'o'j est'as divid'it'a inter ret'ej'o'j moder'e mal'dekstr'ism'a'j kiel The Huffington Post (aĉet'it'a de la kompani'o AOL en 2011), Daily Kos kaj Talking Points Mem'o, kaj amas'o da konservativ'ism'a'j blog'o'j, inter ili kelk'a'j ekstrem'ism'a'j, kiel The Drudge Re'port, Michelle Malkin kaj Hot Air. Kun proksim'um'e du milion'o'j da paĝ'vid'o'j ĉiu'tag'e, ili ankoraŭ tut'e ne est'as tiel popular'a'j kiel kabl'o'televid'o kaj radi'o.

Kiom da paf'fort'o hav'as ĉi tiu'j forĝ'ist'o'j de la publik'a opini'o? Laŭ Berry kaj Sobieraj, ili'a kolektiv'a publik'o ĉiu'tag'e est'as proksim'um'e kvar'dek sep milion'o'j, sed la sam'a individu'o pov'as vizit'i pli ol unu font'o'n. Ali'a'j observ'ant'o'j, kiel Mark'us Prior, argument'as ke la konsum'ant'o'j de la amas'komunik'il'o'j de opini'o'j est'as mult'e mal'pli mult'nombr'a'j ol tiu'j de la grand'a'j sen'kabl'a'j televid'o'ĉen'o'j: ĉiu el la vesper'a'j nov'aĵ'el'send'o'j de ABC , CBS kaj NBC tir'as publik'o'n du'obl'e pli mult'a'n ol tiu de The 'O’ Reilly Factor , la plej popular'a kabl'o'televid'a program'o. Eĉ la ĉiu'nokt'a'j nov'aĵ'el'send'o'j de la mal'grand'a publik'a el'send'ant'o PBS al'log'as pli da spekt'ant'o'j (du milion'o'j kvar'cent mil) ol la pli'mult'o de kabl'o'televid'a'j program'o'j.

Ĉe la publik'o de la amas'komunik'il'a'j aktiv'ul'o'j kresk'as frakci'iĝ'o. Esplor'o el'don'it'a en 2012 de la Pew Research Center montr'as ke spekt'ant'o'j de Hannity kaj 'O’ Reilly ĉe Fox News em'as difin'i si'n kiel konservativ'a'j'n du'obl'e pli ol la mez'um'a uson'an'o (78% kaj 69% respektiv'e, kompar'e kun 35% de uson'an'o'j ĝeneral'e). Ĉe MSNBC , 57% de la spekt'ant'ar'o por la program'o de Maddow est'is mal'dekstr'em'a'j kompar'e kun nur 22% de la en'tut'a loĝ'ant'ar'o.

Sam'temp'e, la politik'a'j pozici'o'j de voĉ'don'ant'o'j tra la tut'a land'o mal'mol'iĝ'is. La disting'o inter “progres'em'a'j Respublik'an'o'j” kaj “konservativ'a'j Demokrat'o'j” far'iĝ'is pli klar'a dum ankoraŭ kresk'as la diverĝ'o inter voĉ'don'ant'o'j religi'em'a'j kaj ne'religi'em'a'j, inter loĝ'ant'o'j de la profund'a Sud'o kaj de la Orient'a Mar'bord'o ktp *.

*  Al'a'n 'I. Abramowitz, The Polarized Public: Why American Government 'Is So Dysfunctional , Pearson, London'o, 2013.

La amas'komunik'il'o'j de opini'o sen'dub'e est'is sekv'int'o'j de ĉi tiu evolu'o kaj ne ĝi'a'j antaŭ'ul'o'j. Ili ne radikal'ig'is uson'an'o'j'n sed mal'e ebl'ig'is, ke la plej politik'e konsci'a part'o el ili konfirm'u si'a'n mond'koncept'o'n. Tio ne nur est'as nutr'at'a de ideologi'e kalibr'it'a'j produkt'o'j de la amas'komunik'il'o'j: esplor'o pri si'n'ten'o'j rilat'e al la televid'a dram'seri'o Dallas en la 1980'a'j jar'o'j montr'is, ke la interpret'o de ĉiu epizod'o grav'e mal'sam'is laŭ la kultur'a'j kaj politik'a'j antaŭ'supoz'o'j de la spekt'ant'o'j*

*  Tamar Liebes kaj Elihu Katz, The Export of Meaning : Cross - Cultural Readings ofDallas, Polity, Kembriĝ'o (Angli'o), 1994.

Pli last'a'temp'e, la politik'a'j scienc'ist'o'j Kevin Arceneaux kaj Mart'in Johnson el'met'is subjekt'o'j'n kun vid'punkt'o'j dekstr'em'a'j kaj mal'dekstr'em'a'j al kelk'a'j font'o'j de nov'aĵ'o'j pri afer'o rilat'e al la reg'ist'ar'o de prezid'ant'o Obama. Ili konklud'is, ke la ĉef'a'j nov'aĵ'el'send'a'j televid'o'ĉen'o'j est'ig'is la sam'a'j'n frakci'a'j'n efik'o'j'n kiel la ekstrem'a'j koment'ist'o'j de la kabl'o'televid'a'j kanal'o'j.*. Ali'vort'e, spekt'ant'o'j percept'as nov'aĵ'er'o'j'n tiel, kiel ili kutim'iĝ'is percept'i ili'n, sen'konsider'e pri tio, ĉu la er'o est'as komunik'at'a laŭ neŭtral'a aŭ tendenc'a manier'o.

*  Kevin Arceneaux, ‘ Why you shouldnt blame polarization 'o'n partisan news ’, The Washington Post, la 4'a de februar'o 2014.
Kaldron'o'j de fantazi'a'j ide'o'j

Sed la parti'ec'a'j amas'komunik'il'o'j ne simpl'e ten'as spegul'o'n antaŭ si'a'j klient'o'j: ili instig'as al ili re'formul'i si'a'j'n ide'o'j'n per lingv'aĵ'o pli amar'a kaj sen'brid'a. Est'as en ĉi tiu intens'ig'a efik'o ke ili'a potenc'o trov'iĝ'as. Berry kaj Sobieraj dokument'is la inund'o'n da insult'o'j kaj sarkasm'o'j kaj la mal'pur'a'j aŭ “ideologi'e ekstrem'a'j” termin'o'j uz'at'a'j por karakteriz'i la politik'a'n mal'amik'o'n.

Ili'a'j esplor'o'j ne nur montr'as, ke konservativ'ul'o'j esprim'as si'n pli mal'moder'e ol si'a'j mal'dekstr'ul'a'j opon'ant'o'j, sed ke ili ankaŭ est'as mal'pli mal'vol'a'j far'i kampanj'o'j'n de fals'a propagand'o. Post la balot'ad'o'j de 2010, est'is 31% pli probabl'e ke spekt'ant'o'j de Fox News kred'us, ke prezid'ant'o Obama ne nask'iĝ'is en Uson'o, ol spekt'ant'o'j de ali'a'j ĉen'o'j*.

*  David Brock, Ar'i Rabi'n- Havt kaj Medi'a Matters for America, The Fox Effect : How Roger Ailes Turned 'a Network Int'o 'a Propagand'a Machine , Anchor Books, Nov-Jork'o, 2012.

Pri la art'o de sistem'ec'a kalumni'o, la zelot'o'j de la amas'komunik'il'o'j serv'as kiel la avan'gard'o. Ili'a rol'o ne est'as trans'form'i moder'ul'o'j'n en ekstrem'ist'o'j'n, sed persvad'i la ekstrem'ist'o'j'n ke ili'a'j kred'o'j est'as valid'a'j kaj tiel far'i ili'n eĉ pli ekstrem'a'j*. Ĉi tiu'j lojal'a'j kaj tre akcept'em'a'j konsum'ant'o'j - kiu'j'n la politik'a klas'o apart'e dorlot'as - post'e cit'as si'a'j'n prefer'at'a'j'n font'o'j'n en la soci'a'j ret'o'j. Ili tiel ebl'ig'as ke iu'j ide'o'j dis'vast'iĝ'u en'e de pli mult'e'nombr'a civit'an'ar'o kaj help'as fiks'i la politik'a'n tag'ord'o'n kaj mobiliz'i balot'ant'o'j'n.

*  Matthew Levendusky, How Partisan Medi'a Polariz'e America , University of Chicago Press, 2013.

Fox News laŭd'eg'is la mov'ad'o'n Te'a Party kaj tiel pli'ig'is la mobiliz'o'n de la ekstrem'a'j konservativ'ul'o'j kaj pli'fort'ig'is la re'salt'o'n kiu ebl'ig'is, ke la Respublik'an'o'j re'gajn'u la Ĉambr'o'n de Reprezent'ant'o'j en la mez'mandat'a'j balot'ad'o'j de 2010. Si'a'flank'e, MSNBC mal'avar'eg'e laŭd'is ĉiu'n ag'o'n de la aktiv'ul'o'j de Occupy Wall Street kaj tiel kontribu'is al la popular'ec'o de tiu mov'ad'o. Mal'kiel amas'komunik'il'o'j “tradici'a'j”, la parti'ec'a'j amas'komunik'il'o'j labor'as por instig'i politik'a'n engaĝ'iĝ'o'n.

Kiel re'star'ig'i en la publik'a debat'o minimum'a'n nivel'o'n de ĝentil'ec'o kaj respekt'o pri la fakt'o'j sen redukt'i la mobiliz'a'n potenc'o'n de la amas'komunik'il'o'j? Est'as mal'ver'ŝajn'e, ke la “industri'o de skandal'iĝ'o” liber'vol'e rezign'us la komfort'a'j'n profit'o'j'n produkt'at'a'j'n de si'a'j eksces'o'j. El la profit'o'j rikolt'it'a'j de News Corporation en 2012, 61% de'ven'is de Fox News . Sed sukces'o financ'a ne garanti'as sukces'o'n politik'a'n. Se la Respublik'an'o'j est'us de'nov'e venk'it'a'j en la prezident'elekt'o de 2016, konservativ'a'j gvid'ant'o'j kaj la komerc'ist'a komun'um'o ebl'e re'konsider'os si'a'j'n rilat'o'j'n kun s - ro Murdoch kaj li'a kok'in'o de or'a'j ov'o'j.

Rodney BENSON


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Popol'a gazet'ar'o kiu ignor'as la popol'o'n

De Mumbajo ĝis Nov-Delhi'o, la dis'vend'ad'o de la gazet'ar'o montr'as rimark'ind'a'n vigl'ec'o'n, tiom ke ĉi-teren'e la land'o okup'as la tut'mond'a'n unu'a'n rang'o'n. Tamen, la kresk'ant'a pez'o de la afer'ec'a'j rond'o'j, far'iĝ'int'a'j posed'ant'o'j de la titol'o'j, relativ'ig'as tiu'n plur'ism'o'n.

Kiam la unu'a'j lum'o'j de la tag'o mal'rapid'e tir'as Mumbajon el si'a nokt'a letargi'o, en la strat'o'j ek'svarm'as mil'o'j da liver'ant'o'j, kiu'j depon'as si'a'j'n ĵurnal-stak'o'j'n pied'e de la dom'eg'o'j aŭ de la lign'a'j stabl'o'j de la sur'strat'a'j vend'ist'o'j. La klient'o'j jam amas'iĝ'int'a'j ĉirkaŭ la montr'o'tabl'o, ĵet'as kelk'a'j'n mon'er'o'j'n sur la tabl'o'n. Post'e, frand'ant'e glas'et'o'n da varm'eg'a te'o, ili silent'e absorb'iĝ'as en si'a leg'ad'o. Tiu ĉi rit'ar'o ne mal'oft'e okaz'as en land'o, kie la gazet'ar'o nombr'as pli ol cent tri'dek milion'o'j'n da fidel'a'j leg'ant'o'j.

Laŭ The Economist *, Barat'o ating'is la unu'a'n rang'o'n en la mond'o pri la gazet'ar'a merkat'o, antaŭ Ĉin'uj'o. Ok'dek du mil ĵurnal'o'j kaj magazin'o'j est'as tie publik'ig'it'a'j. Unu el la ŝlos'il'o'j de tiu sukces'o est'as la progres'o'j de alfabet'ig'o, kiu pas'is de 12% de la loĝ'ant'ar'o en 1974 al 74% hodiaŭ*. Krom'e, la al'ir'o al la Inter'ret'o rest'as tre mal'grand'a (mal'pli ol 10% de la loĝ'ant'o'j), kaj ĵurnal'o averaĝ'e kost'as nur 3 rupi'o'j'n: mal'pli ol 5 cent'on'o'j da eŭr'o, mal'pli ol sur'strat'a te'o. Ĉu ni vid'u en tio sign'o'n de la mir'ind'a plur'ism'o kaj demokrati'a vigl'ec'o, tiom laŭd'it'a'j, de la sud-azi'a gigant'o?

*  “ Bulletins from the futur'e”, The Economist , London'o, 7-'a de juli'o 2011.
*  Ofic'ej'o de la statistik'o'j, Nov-Delhi'o, www. censusindia. gov.in. 62,8% laŭ The World Factbook , www.ci'a. gov.

“Barat'o ne est'a unu, sed plur'a'j land'o'j” serioz'e klar'ig'as s - ro Baskhar Das desegn'ant'e skem'o'n sur blank'a'n tabul'o'n. “Est'as la evolu'iĝ'int'a Barat'o — la du'dek milion'o'j da angl'e-parol'ant'o'j-, la dis'volv'iĝ'ant'a Barat'o kaj la sub'evolu'int'a Barat'o. La unu'a interes'as ni'n. La du'a ankoraŭ ne pret'as, kaj la tri'a ne hav'as interes'o'n.”, li dir'as for'ig'ant'e ĝi'n per krajon'a kruc'o. Trans la grand'a fenestr'o de la nov'farb'it'a ofic'ej'o de la plej alt'a direktor'o de |'a Daily News and Analysis ( DNA), ĉe la dek-unu'a etaĝ'o de la Indiabulls Financ'e Centr'e, dek'o'j da tur'o'j kaj gru'o'j star'as sur la ruin'o'j de la mal'nov'a'j fabrik'o'j de la kvartal'o Parel de Mumbajo. “La angl'a est'as la lingv'o de la komerc'o kaj de la decid'ant'o'j. 85% de la reklam-buĝet'o ir'as al la angl'a'lingv'a gazet'ar'o”, preciz'ig'as ni'a intervju'at'o. En li'a parol'ad'o, la vort'o “inform'o” indik'as unu'e produkt'o'n.

Dum tri'dek du jar'o'j, s - ro Das spert'iĝ'is en'e de la grup'o Benneth Coleman & amp ; Co. Ltd ( BCCL), kies prezid'ant'o li far'iĝ'is en 2001, antaŭ ol ek'mastr'i la gigant'o'n de la amas'inform'il'o'j, Ze'e Medi'a, unu jar'o'n post'e. BCCL est'as posed'ant'o de unu el la plej mal'nov'a'j titol'o'j de la land'a gazet'ar'o: The Times of Indi'a, la unu'a angl'a'lingv'a ĵurnal'o en la mond'o (kvin milion'o'j da kolor'a'j ekzempler'o'j), kiu ricev'as ĉiu'jar'e pli ol unu miliard'o'n da dolar'o'j da reklam-en'spez'o'j*.

*  http :// thehoot. org.

The Times of Indi'a est'is pionir'o de la komerc'a turn'iĝ'o de la amas'inform'il'o'j, kiam ven'is la ond'o de ekonomi'a liberal'ig'o en la tut'a land'o, ek'de 1991. “Ni tra'viv'as nov'a'n sen'de'pend'iĝ'o'n, ĝoj'eg'as s - ro Das : tiu'n de la liberal'ig'o. La generaci'o post-1991 est'as tiu de la nov'a'j “infan'o'j de nokt'o'mez'o”” - alud'o al la generaci'o nask'iĝ'int'a en la unu'a'j moment'o'j de la 15-'a de aŭgust'o 1947. S - ro Vineet Jain, administr'a direktor'o de BCCL kaj kun'ul'o de s - ro Das dum tri'dek du jar'o'j en tiu aventur'o, el'vok'as tiu'n re'nask'iĝ'o'n per mal'pli lirik'a'j vort'o'j: “Ni ne est'as gazet'ar'a entrepren'o: ni est'as reklam-entrepren'o. Kiam 90% de vi'a'j en'spez'o'j de'ven'as de reklam'o, vi est'as reklam-entrepren'o*.” Ĉi tiu perspektiv'o-ŝanĝ'o profund'e mark'is la barat'a'n gazet'ar-industri'o'n.

*  Ken Auletta, “ Citizens Jain. Why Indi'a’ s newspaper industry 'is thriving ”, The New Yorker , 8-'a de oktobr'o 2012.

La “sukces'o” de The Times of Indi'a ŝuld'iĝ'as al la frat'o de Vineet, s - ro Samir Jain. La tre diskret'a vic'prezid'ant'o de BCCL mult'obl'ig'is la reform'o'j'n ek'de si'a al'ven'o ĉe la estr'ar'o de la grup'o, fin'e de la 1980-'a'j jar'o'j: reklam'o'j sam'format'a'j kiel la titol'o'j, vend'o de la “unu'a paĝ'o” por 450.000 dolar'o'j kaj en'konduk'o de la advertorials - kun'ig'o de la vort'o'j advertisement (reklam'o) kaj editorial (ĉef'artikol'o). Ĉi tiu'j reklam-raport'aĵ'o'j est'as verk'it'a'j de la redakci'o, sed financ'at'a'j de fam'ul'o'j de kin'o, de kriket'o aŭ de politik'o, kun reklam'a'j cel'o'j. Kaj ne grav'as se la leg'ant'o ne sci'as tio'n: la klient'o est'a unu'e la anonc'ant'o. Anim'at'a de tiu vigl'a entrepren'o-spirit'o, The Times of Indi'a deklar'is feroc'a'n prez'o-milit'o'n al si'a'j konkur'ant'o'j. Hodiaŭ en Mumbajo, la ĵurnal'o kost'as 5 rupi'o'j'n, dum ĝi'a produkt'o-prez'o est'as pli ol 10 rupi'o'j. La ĵurnal'o eĉ tri'on'ig'is si'a'n prez'o'n en Bangal'or'o en 1998, kaj vend'is ĝi'n 1,5 rupi'o'n en Nov-Delhi'o ek'de 1994.

Ali'a geni'a el'trov'aĵ'o de s - ro Samir Jain : inter'ŝanĝ'o de reklam'o'j kontraŭ kapital'o'j, kiu'j'n li akir'as ĉef'e en la ne'mov'ebl'aĵ'a'j societ'o'j. Dank'e al tiu nov'a strategi'o, BCCL posed'as akci'o'j'n en pli ol tri'cent kvin'dek entrepren'o'j, kies dividend'o'j est'as 15% de ĝi'a'j en'spez'o'j. Tiu'j nov'aĵ'o'j preskaŭ tuj far'iĝ'is la norm'o en la plej mult'a'j barat'a'j ĵurnal'o'j: “Kio'n ajn far'as la The Times of Indi'a, tio'n ni dev'as far'i du tag'o'j'n post'e”, iom amar'e konstat'as eks'redakt'ist'o de Hindustan Times , ĝi'a ĉef'a konkur'ant'o*.

*  Samanth Subramanian, “Suprem being. How Samir Jain created the moder'n Indi'a'n newspaper industry ”, The Caravan , Nov-Delhi'o, decembr'o 2012.
Histori'a inter'de'pend'ec'o inter amas'inform'il'o'j, industri'a'j konzern'o'j kaj politik'a'j medi'o'j

“Hodiaŭ la “kvar'a pov'o” est'as en la man'o'j de la ne'mov'ebl'aĵ'o'j”, ironi'as Paranjoy Guha Thakurta. Por tiu sen'de'pend'a ĵurnal'ist'o, kun'fond'int'o en 2001 de The Hoot, ret'ej'o por observ'ad'o de la barat'a'j amas'inform'il'o'j, la amas'komunik'il'a pejzaĝ'o pas'is de “ŝtat'monopol'o” - ĝis la 1990-'a'j jar'o'j — al “privat'a oligopol'a merkat'o”. Signif'a part'o de la gazet'ar'o est'as hodiaŭ en la man'o'j de mal'pli ol dek konzern'o'j, kiu'j posed'as ĉiu'j'n tip'o'j'n de komunik'il'o'j. BCCL, kiu ankaŭ publik'ig'as The Economic Times (la du'a angl'a'lingv'a plej'legat'a ekonomi'a gazet'o, post la Wall Street Journal , posed'as ankoraŭ dek unu ali'a'j'n ĵurnal'o'j'n, dek ok magazin'o'j'n, du inform'a'j'n satelit'a'j'n TV -ĉen'o'j'n, unu angl'a'lingv'a'n kin'o-ĉen'o'n, TV -ĉen'o'n dediĉ'it'a'n al la aktual'aĵ'o'j de Bollywood, unu radi'o'n, unu societ'o'n pri reklam-afiŝ'ad'o kaj plur'a'j'n ret'ej'o'j'n.

Dainik Bhaskar , du'a plej grav'a ĵurnal'o en hindi'a lingv'o, kiu publik'ig'is unu sol'a'n ĵurnal'o'n en Bhopal en la 1950-'a'j jar'o'j, posed'as hodiaŭ sep da ili, kaj du magazin'o'j'n, dek sep radi'o-staci'o'j'n kaj sep ĉen'o'j'n de kabl'o-televid'o. La tri grup'o'j, kiu'j publik'ig'as la tri plej grav'a'j'n angl'a'lingv'a'j'n ĵurnal'o'j'n ( BCCL, HT -Medi'a kaj Kasturi & amp ; Sons Ltd) koncentr'as 39% de la tut'a en'spez'ar'o kaj 44% de la reklam'a'j en'spez'o'j, kvankam ili ating'as nur 6% de la leg'ant'o'j*. En Nov-Delhi'o, sol'a urb'o en la mond'o, kie ĉiu'tag'e aper'as dek ses angl'a'lingv'a'j ĵurnal'o'j, tri kvar'on'o'j de la merkat'o de la angl'a'lingv'a'j ĵurnal'o'j est'as okup'at'a de The Times of Indi'a, The Economic Times (kiu'j ambaŭ aparten'as al BCCL) kaj The Hindustan Times .

*  “ Building resistance, organising for change. Press freedom in South Asia 2012-2013”, International Federation of Journalists, http :// asiapacific. ifj. org.

La tre profit'don'a reklam'merkat'o vek'as la apetit'o'n de ekster'a'j ag'ant'o'j, apart'e grup'o'j de tele'komunik'ad'o'j. Por Thakurta, “pli kaj pli da industri'a'j konzern'o'j akir'as rekt'a'j'n kaj ne'rekt'a'j'n interes'o'j'n en amas'inform'il'a'j grup'o'j”. Li ne hezit'as parol'i pri “ murdoch -ig'o”, kun referenc'o al la aŭstrali'a magnat'o Rupert Murdoch, posed'ant'o en Barat'o de la grup'o Star, kiu rimark'it'e en'ir'is la aŭd-vid'a'n merkat'o'n de la land'o en la 1990-'a'j jar'o'j. La potenc'a grup'o Reliance Industries Ltd , posed'aĵ'o de s - ro Mukesh Ambani (la plej riĉ'a hom'o en Barat'o kaj 29-'a en la mond'o, laŭ la magazin'o Forbes ), lig'iĝ'is en 2012 kun la grup'o Network 18, posed'ant'o de dek naŭ TV -ĉen'o'j, kun la grup'o Eenadu , kiu publik'ig'as unu el la unu'a'j ĵurnal'o'j en la telugu'a lingv'o (preskaŭ ses milion'o'j da ekzempler'o'j tag'e), kaj kun la region'a ĉen'o Eenadu - TV . La kun'fand'iĝ'o puŝ'is la konzern'o'n inter la plej influ'a'j'n amas'inform'il'a'j'n grup'o'j'n en Barat'o, apud BCCL kaj Star.

Kvankam ĝi pli akut'iĝ'as hodiaŭ, “la demand'o pri la hegemoni'o de la industri'ist'o'j super la amas'inform'il'o'j est'as tiom mal'nov'a, kiom la land'o mem”, memor'ig'as Thakurta. En 1948, Jawaharlal Nehru, la unu'a reg'ist'ar'estr'o de sen'de'pend'a Barat'o, jam parol'is pri la “gazet'ar'o de jut'o” por The Times of Indi'a, tiam reg'at'a de la famili'o Jain, kiu posed'is la koncesi'o'j'n de jut'o en Kolkato. Nehru ankaŭ mal'laŭd'is la “gazet'ar'o'n de ŝtal'o”: alud'o al la grup'o Tata, posed'ant'o de la influ'a bengal'a ĵurnal'o The Statesman . Li est'is mal'pli kritik'em'a al si'a amik'o Ramnath Goenka, direktor'o de la Indi'a'n Express , kiu prov'is — sen'sukces'e — akir'i la barat'a'n kompani'o'n de fer'o kaj ŝtal'o. La gazet'o'j sci'is adapt'iĝ'i al la pov'o. Dum la period'o de urĝ'o'stat'o dekret'it'a de la fil'in'o de Nehru, far'iĝ'int'a ĉef'ministr'o, Indira Gandhi *, The Times of Indi'a, estr'it'a de Ashok Jain (la patr'o de Vineet kaj de Samir), est'is krom'nom'at'a The Times of Indira.

*  Kondamn'it'a de la Plej alt'a Kort'um'o en 1975 pro balot'a fraŭd'o, Indira Gandhi dekret'is urĝ'o-stat'o'n, kio permes'is al ŝi en'prizon'ig'i opozici'ul'o'j'n kaj cenzur'i la gazet'ar'o'n.
La opozici'a pens'o kaj la alternativ'a gazet'ar'o pli kaj pli mal'facil'e viv'as

Tiu ĉi implik'ad'o inter amas'inform'il'o'j, konzern'o'j kaj politik'a'j medi'o'j plu'daŭr'as. Hindustan Times aparten'as, pro patr'a hered'aĵ'o, al s -in'o Shobhana Bhartia, kiu est'as ĝi'a editor'a direktor'o de 2008, kaj kiu hav'is sid'lok'o'n ĝis 2012 en la Parlament'o por la Parti'o de la Kongres'o, pli'mult'a parti'o. Laŭ la dir'o de eks'a ĉef'artikol'ist'o de la gazet'o, ŝi'a ĉiu'tag'a telefon'al'vok'o cel'e ia'j'n “ĝust'ig'o'j'n” est'as tim'at'a de la tut'a redakt'ist'ar'o. Dainik Jagran la plej legat'a (16 milion'o'j kaj du'on'o da leg'ant'o'j) ĵurnal'o en hindi'a lingv'o, est'as kvazaŭ-imperi'o konstru'it'a de la industri'ist'o Narendra Mohan, kiu hav'is sid'lok'o'n en la Parlament'o por la Parti'o de la hind'a Popol'o ( Bharatiya Janata Party BJP), la naci'ist'a hindu'a parti'o. La fil'o de Mohan, s - ro Sanjay Gupta, hered'is ties reg'ad'o'n.

Ne surpriz'e, tia situaci'o konduk'is al seri'o de skandal'o'j. La afer'o de la “pag'it'a'j nov'aĵ'o'j”, pag'it'a'j de la kandidat'o'j dum la kampanj'o por la parlament'a'j elekt'o'j de 2009, koncern'is la plej grav'a'j'n parti'o'j'n kaj gazet'o'j'n de la land'o: The Times of Indi'a en la angl'a, Dainik Jagran kaj Dainik Bhaskar en la hindi'a, sed ankaŭ la ĵurnal'o'j'n la plej larĝ'e publik'ig'it'a'j'n en vulgar'a'j lingv'o'j: Lokmat en la marata, Punjab Kesari en la hindi'a, Eenadu en la telugu'a ...

Jam en 2008, la barat'a ministr'ej'o pri inform'ad'o kaj dis'kon'ig'o mend'is raport'o'n pri la demand'o de la propriet'o de la amas'inform'il'o'j, al la Administrative Staff College of Indi'a ( ASCI), sen'de'pend'a kaj publik-interes'a grup'o. La raport'o sub'strek'is la “evident'a'n super'reg'o'n de la merkat'o” kaj konsil'is lim'ig'i la inter'kruc'it'a'n propriet'o'n de la amas'inform'il'o'j. Krom'e, la Regul'ig'a Aŭtoritat'o de la Tele'komunik'ad'o, kies orient'iĝ'o est'as tamen liberal'a, dezir'is, ke “bar'il'o'j est'u star'ig'it'a'j por garanti'i plur'ism'o'n kaj divers'ec'o'n en la gazet'ar'o, radi'o kaj televid'o*. Ĉiu'j tiu'j rekomend'o'j rest'is ne'aplik'at'a'j.

*  “ Consultation paper 'o'n issues relating to medi'a ownership ”, Telecom Regulatory Authority of Indi'a, Nov-Delhi'o, 15-'a de februar'o 2013, www.tra'i. gov.in.

En februar'o 2013, du'a raport'o, apog'it'a sur inter'naci'a kompar'o, konklud'is pri neces'o lim'ig'i la horizontal'a'n (la posed'o de plur'a'j tip'o'j de amas'inform'il'o'j) kaj vertikal'a'n (la kun'a posed'o de dis'vast'ig'o-entrepren'o'j kaj kre'ad'o-entrepren'o'j en'e de la sam'a amas'komunik'il'o) koncentr'ad'o'n. Nun'temp'e ekzist'as nur mal'fort'a regul'ad'o, kiu koncern'as nur la televid'a'n sektor'o'n, kaj aplik'iĝ'as al la entrepren'o'j, sed ne al konzern'o'j. La raport'o propon'as etend'i ĝi'n al ĉiu'j amas'inform'il'o'j, kio inkluziv'us BCCL kaj Dainik Bhaskar .

Ne neces'as preciz'ig'i, ke la koncern'a'j grup'o'j esprim'is firm'a'n rifuz'o'n al ĉia evolu'o. “La lim'o inter regul'ad'o kaj reg'ad'o est'as tre mal'dik'a”, avert'as Arindam Sen Gupta, ĉef'redaktor'o de The Times of Indi'a. Li kritik'as prov'o'n “silent'ig'i la amas'inform'il'o'j'n” kompar'ebl'a'n al tiu, kiu traf'is la gazet'ar'o'n dum la period'o de urĝ'o'stat'o, inter 1975 kaj 1977. Laŭ li, “la regul'ad'o de la amas'inform'il'o'j dev'as est'i mem'regul'ad'o. Tio, kio ekzist'as de jar'dek'o'j”*.

*  Arindam Sen Gupta, “ Muzzling the medi'a: Freedom at risk”, The Times of Indi'a, Nov- Delhi'o, 19-'a de juni'o 2013.

S - ro Rao Inderjit Singh, deput'it'o de la Parti'o de la Kongres'o, kiu gvid'as la konstant'a'n komitat'o'n pri inform'ad'o kaj teknologi'o'j, vid'as en la inter'kruc'it'a propriet'o de la amas'inform'il'o'j “minac'o'n por ni'a demokrati'o*. Kiel indik'as Thakurta, “koncentr'iĝ'o de la propriet'o en oligopol'a merkat'o rezult'ig'as mal'kresk'o de la plur'ism'o.” La raport'o de la ASCI sub'strek'as, ke la merkat'o-reg'ad'o far'e de et'a nombr'o de ag'ant'o'j koncern'as apart'e la region'a'n gazet'ar'o'n en vulgar'a'j lingv'o'j. Pri tio mal'konsent'as la gazet'ar'a'j grup'o'j: laŭ ili, la kultur'a, lingv'a kaj soci'a divers'ec'o de la barat'a merkat'o mal'help'as ĉiu'n monopol'o'n. “Barat'o est'as fam'a pro si'a'j tro'a'j ide'o'j, ironi'as Rachna Burman, respond'ec'ul'o pri la ekonomi'a aktual'ec'o ĉe The Times of Indi'a. Konkurenc'kapabl'a industri'o de la amas'inform'il'o'j est'as laŭ li la plej bon'a garanti'o de plur'ec'a ĉirkaŭ'aĵ'o, kie kun'ekzist'as divers'a'j vid'punkt'o'j.”*. Ĉu la liber'a merkat'o de la opini'o'j, est'u sol'a gard'ist'o de la liber'a cirkul'ad'o de ide'o'j?

*  Cit'it'a en “Indi'a needs cross medi'a restrictions ”, The Hoot, 10-'a de juni'o 2010.
*  The Times of Indi'a, 20-'a de aŭgust'o 2012.

“La inter'kruc'it'a propriet'o de la amas'inform'il'o'j prezent'as grand'a'n ŝanĝ'o'n, mal'e asert'as Shoma Chaudhury, eks'a direktor'in'o de la semajn'gazet'o Tehelka . Ĝi klar'ig'as kial la gazet'ar'o tre mal'mult'e kritik'as la privat'a'j'n entrepren'o'j'n kaj la mal'egal'ec'a'j'n ekonomi'a'j'n politik'o'j'n.” The Times of Indi'a est'is oft'e kritik'at'a pro si'a bias'it'a al'ir'o al la aktual'ec'o. Tiel, kiam difekt'it'a lift'o mort'ig'is du labor'ist'o'j'n kaj vund'is sep ali'a'j'n sur la konstru'ej'o de dek-naŭ-etaĝ'a luks'a konstru'aĵ'o en Bangal'or'o, la ĵurnal'o ne cit'is la nom'o'n de la konstru'ant'o, Sobha Developers , grup'o en kiu la posed'ant'o de la gazet'o, BCCL, hav'is akci'o-part'o'j'n. En 2005, dum ok'monat'a strik'o — kiu ricev'is apog'o'n de sen'sindikat'a'j labor'ist'o'j-, cel'ant'a publik'e mal'laŭd'i la labor'kondiĉ'o'j'n en la fabrik'o'j de Hona Motors en Gurgaon, la ĵurnal'o relajs'is la vid'punkt'o'n de la estr'ar'o kaj esprim'is mal'trankvil'o'n pri la konsekvenc'o'j al la financ'a klimat'o de la land'o.

Inter la reklam-raport'aĵ'o'j de The Times of Indi'a, ties koleg'o The Hind'u publik'e mal'laŭd'is artikol'o'n favor'a'n al la agr'o'kultur'a bio'teknologi'a entrepren'o Monsanto : en ĝi oni leg'is, ke la sem'o'j de Bt -koton'o (genetik'e modif'it'a'j por produkt'i insekt'icid'o'n) “konduk'is al ekonomi'a kaj soci'a trans'form'iĝ'o de la vilaĝ'o'j*. Krom'e, observ'as Chaudhury, “la amas'inform'il'o'j interes'iĝ'as nur pri la Bors'o kaj pri la ekonomi'a'j rezult'o'j, kvankam 94% de la barat'a ekonomi'o est'as ne'formal'a. La barat'a mirakl'o [“ Shining Indi'a”] est'as iluzi'o, kiu'n ili produkt'is ek'de la liberal'ig'o de la 1990-'a'j jar'o'j. Ili parol'as pri la 5 ĝis 10% de prosper'a'j barat'an'o'j, kaj ne plu vid'as la demand'o'n pri la soci'a just'ec'o.”

*  Palagummi Sainath, “ Reaping gold trough Bt cotton ”, The Hind'u, Madras ( Chennai), 28-'a de aŭgust'o 2011.

Tamen, okaz'e de la batal'o por sen'de'pend'o, la gazet'ar'o lud'is grav'a'n rol'o'n en la lukt'o kontraŭ la brit'a super'reg'o. En 2000, la esplor-ret'ej'o Tehelka , kre'it'a de la verk'ist'o Tarun Tejpal, re'pren'is tiu'n tradici'o'n de batal'ant'a ĵurnal'ism'o kontraŭ korupt'o kaj ekstrem'ism'o. La ret'gazet'o kon'ig'is si'n en mart'o 2001, mal'kaŝ'ant'e membr'o'j'n de la reg'ist'ar'o, tiam gvid'at'a de la BJP, kiu'j montr'iĝ'is pret'a'j akcept'i ŝmir'mon'o'n kadr'e de arm'il'vend'o. La reg'ist'ar'o batal'eg'is kontraŭ la ĵurnal'o dum proces'o, kiu daŭr'is preskaŭ tri jar'o'j'n. Dev'ig'at'a en 2003 ĉes'ig'i si'a'j'n aktiv'aĵ'o'j'n, Tehelka , sub'ten'at'a de si'a'j leg'ant'o'j kaj de influ'hav'a'j fam'ul'o'j, re'viv'iĝ'is unu jar'o'n post'e laŭ form'o de paper'a du'monat'a gazet'o, kaj post'e laŭ form'o de semajn'gazet'o. Post'e, la eks'a prezid'ant'o de la BJP, Bangaru Laxman — for'pas'int'a en mart'o 2014 - , kaj la ministr'o pri defend'o Georg'e Fernandes, est'is kondamn'it'a'j pro korupt'o.

Tehelka plu liver'is grav'a'j'n enket'o'j'n, apart'e pri la respond'ec'o de la Parti'o de la Kongres'o pri la amas'murd'o de Sik'o'j en Nov-Delhi'o en 1984, kaj de la BJP pri la kontraŭ-islam'a'j pogrom'o'j en la Guĝarat-ŝtat'o en 2002 — apart'e pri la rol'o de s - ro Narendra Mod'i. Ĝi ankaŭ disting'as si'n per la trakt'ad'o de demand'o'j neglekt'at'a'j de la ali'a'j ĵurnal'o'j: la trib'a'j aŭ islam'a'j komun'um'o'j, la mao'ist'a ribel'ad'o, la mort'o'pun'o aŭ ... la per'fort'o al vir'in'o'j. La 5-'a'n de novembr'o 2013, Tejpal est'is akuz'it'a antaŭ tribunal'o pro seks'a ĉikan'o al jun'a koleg'in'o. La polic'o de Go'a-ŝtat'o, gvid'at'a de la BJP, re'kvalifik'is la akuz'o'n kiel seks'per'fort'o'n kaj en'karcer'ig'is la fond'int'o'n de la ĵurnal'o, kiu tim'as ne hav'i just'a'n proces'o'n. Sekv'e de tio, Chaudhury kaj kvin ali'a'j dung'it'o'j demisi'is.

Ĉi tiu mal'ĝoj'a afer'o, kiu kresk'ig'is la ĝen'o'n, okaz'is nur kelk'a'j'n tag'o'j'n post la for'ig'o de Siddharth Varadarajan * el la redakci'o de The Hind'u, fam'a progres'em'a gazet'o posed'at'a de Kasturi and Sons Ldt ( KSL). S - ro Narasimhan Ram, prezid'ant'o de KSL kaj membr'o de la famili'o Kasturi, prav'ig'is tiu'n decid'o'n per la vol'o “re'star'ig'i bon'a'j'n industri'a'j'n rilat'o'j'n*. Ne ebl'as si'n esprim'i pli klar'e.

*  Vd li'a'n artikol'o'n, “ L ’Ind'e éperdue de reconnaissance ”, Le Monde diplomatique, novembr'o 2008.
*  “ Varadarajan resigns fromThe Hind'u””, Mint , Nov-Delhi'o, 22-'a de oktobr'o 2013.
La sen'posed'ul'o'j organiz'iĝ'as, send'as si'a'j'n infan'o'j'n en lern'ej'o'j'n. Ili ne rest'os ne'vid'ebl'a'j

La sindikat'o de ĵurnal'ist'o'j de Nov-Delhi'o “(Delhi Uni'o'n of Journalists, DU'J) krom'e sub'strek'as la “ne'rekt'a'n cenzur'o'n, kiu de'ven'as de la propriet'o- kaj varb'ad-model'o'j.” La mal'alt'a'j klas'o'j ja est'as mal'mult'e reprezent'at'a'j en la profesi'o; la mal'alt'a'j kast'o'j kaj la ne'tuŝ'ebl'ul'o'j, tut'e ne*. La ĵurnal'ist'o'j de'turn'is si'n de la zorg'o'j de la kamp'ar'an'o'j, de la mal'egal'ec'o'j kaj de la kast'a per'fort'o, por respond'i al la dezir'o'j de urb'ec'a angl'o'parol'ant'a individu'o, simbol'o de la dis'volv'it'a Barat'o.

*  “ The untold story of Dal'it journalists ”, The Hoot, 13-'a de aŭgust'o 2013.

Dilnaz Boga, jun'a ĵurnal'ist'in'o, kiu dum plur'a'j jar'o'j kovr'is la Kaŝmir'o-konflikt'o'n kun Pakistan'o, por Hindustan Times kaj DNA parol'as pri la mal'facil'aĵ'o'j por praktik'i si'a'n profesi'o'n: “Mi rakont'is la histori'o'j'n de la hom'o'j, sed mi trov'is mult'a'n rezist'o'n en'e de la redakci'o.” Trakt'it'a kiel kontraŭ'naci'ist'o kaj eĉ “kaŝ'it'a islam'ist'o” flank'e de la propr'a'j koleg'o'j, ŝi fin'fin'e rezign'is.“Ĉio, kio ir'as kontraŭ la naci'ism'a diskurs'o est'as rifuz'at'a. Ni viv'as en land'o, kie la infan'o'j ankoraŭ mort'as pro mis'nutr'o, sed est'as blasfem'o parol'i pri tio.”

La seks'per'fort'o kaj murd'o de vir'in'o el la mez'a klas'o, en decembr'o 2012 en Nov-Delhi'o, okup'is la grand'a'j'n titol'o'j'n de DNA dum plur'a'j semajn'o'j; sed la artikol'o de Boga rakont'ant'a simil'a'j'n per'fort'aĵ'o'j'n sufer'it'a'j'n de tri infan'o'j en lad'urb'o de Mumbajo est'is redukt'it'a je kelk'a'j lini'o'j. Iom post'e, la nov'a estr'ar'o de la ĵurnal'o, gvid'at'a de s - ro Das, ĉes'ig'is la artikol'o'j'n pri la lad'urb'o'j kaj re'lok'is la jun'a'n ĵurnal'ist'in'o'n al la pri'medi'a'j demand'o'j. “La barat'a gazet'ar'o est'as klas'a gazet'ar'o, mal'ĝoj'e dir'as Boga, kiu demisi'is sekv'e de tiu afer'o. La mal'riĉ'ul'o'j ne ven'ig'as reklam'o'j'n.” La DU'J postul'as “regul'ad'o'n de la amas'inform'il'o'j, kiu ebl'ig'u pli grand'a'n inklud'o'n kaj don'u la parol'o'n prioritat'e al la soci'e kaj ekonomi'e plej mal'fort'a'j”.

“Barat'o ne est'as nur unu land'o, klar'ig'as si'a'vic'e Boga. La Barat'o de la sen'posed'ul'o'j organiz'iĝ'as, send'as si'a'j'n infan'o'j'n en lern'ej'o'j'n, lern'as la angl'a'n, postul'as rajt'o'j'n kaj vol'as just'ec'o'n. En la lad'urb'o'j, oni leg'as la gazet'o'j'n. Ili pov'as rest'i ne'vid'ebl'a'j en la amas'inform'il'o'j, sed ne rest'i ne'aŭd'ebl'a'j sur'strat'e. Ili est'as la pli'mult'o, kaj ne rest'os ne'vid'ebl'a'j tre long'e.”

Benjamin FERNANDEZ


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Eurabia aŭ la tondr'a rezult'o de mal'klar'a ese'o

La mit'o de la islam'o-arab'a invad'o

La dom'o de la instru'ist'o “vend'it'a de la urb'o'dom'o kaj trans'form'it'a en moske'o”... Ĉi tiu'j vort'o'j — almenaŭ proksim'um'a'j — dir'it'a'j la 11-'a'n de april'o de la filozof'o Alain Finkielkraut ĉe la radi'o'kanal'o Europe 1, montr'as fantasm'o'j'n, nun tre dis'vast'ig'it'a'j'n. Inter'ali'e dank'e al Eurabia aper'int'a en 2005.

EN AŬTUN'O 1956, Franc'uj'o kaj Brit'uj'o, alianc'it'a'j kun Israel'o, okup'as dum kelk'a'j tag'o'j la Suez-kanal'o'n, antaŭ'ne'long'e ŝtat'ig'it'a de la egipt'a prezid'ant'o Gamal Abdel Nasser. Sed, sub la sovet'a kaj uson'a prem'o, ili dev'as re'tir'iĝ'i. Re'ag'e al tiu atak'o, Nasser decid'as el'pel'i mil'o'j'n da jud'o'j el Egipt'uj'o. Inter ili trov'iĝ'as jun'a vir'in'o, kies rigard'o al la mond'o est'os post'e determin'it'a de tiu el'patr'uj'iĝ'o. Gisèle Orebi, fam'iĝ'int'a post'e sub la plum'nom'o Bat Ye ’ or (“fil'in'o de la Nil'o”, en la hebre'a) el'labor'os la plej radikal'a'n versi'o'n de la islam'a komplot'o kontraŭ Okcident'o.

“Gangren'int'a” la Mal'nov'a'n Kontinent'o'n, la “islam'o-arab'a civilizaci'o” ĝi'n konker'os, ŝi asert'as. Ĉi tiu apokalips'a antaŭ'dir'o konsist'ig'as la kanvas'o'n de la popular'a libr'o, kiu'n ŝi publik'ig'is en Uson'o en 2005, post plur'a'j jar'dek'o'j da matur'iĝ'o: Eurabia , traduk'it'a en la hebre'a, ital'a, nederland'a kaj franc'a (Je'a'n- Cyrille Godefroy, Pariz'o, 2006). La sub'titol'o, La eŭr'o-arab'a aks'o, re'send'as al la “fort'o'j de la Aks'o”, koalici'o ĉirkaŭ la nazi'a German'uj'o dum la du'a mond'milit'o. Laŭ Bat Ye ’ or, cit'it'a kiel referenc'o en la manifest'o de la norveg'a ekstrem-dekstr'a murd'int'o Anders Behring Breivik, konker'ant'a islam-arab'a mond'o est'as sub'merg'ont'a dekadenc'a'n kaj cinik'a'n Eŭrop'o'n. Tiu last'a marĉand'is, inter'ŝanĝ'e kontraŭ amas'o da petrol-dolar'o'j, ĉiam'a'n sub'ten'o'n al Palestin'o, mal'ferm'o'n de si'a'j mediterane'a'j land'lim'o'j kaj la akcept'o'n, fin'fin'e, de islam'ig'o.

Tiu scen'ar'o, almenaŭ krud'a* ricev'is ne'atend'it'a'n sukces'o'n, tiom ke ĝi far'iĝ'is grav'a argument'o de la eŭrop'a ekstrem-dekstr'o. En Franc'uj'o, la prezid'ant'in'o de la Naci'a Front'o ( FN), s -in'o Marin'e Le Pen, ne ĉes'as kritik'i/ mal'laŭd'i la “islam'ism'a'n imperi'ism'o'n”, kiu manifest'iĝ'as laŭ ŝi per la ampleks'o de la saud'a'j kaj katar'a'j invest'o'j ekster'land'e, kaj la “islam'ig'o de Eŭrop'o”, vid'ebl'a tra la uz'o de kap'tuk'o*. Ŝi'a konsil'ant'o por inter'naci'a'j afer'o'j, la geopolitik'ist'o Aymeric Chauprade deklar'is, kelk'a'j'n monat'o'j'n post la komenc'o de la “arab'a printemp'o”: “Facil'ig'ant'e la dis'fal'o'n de la aŭtoritat'em'a'j reĝim'o'j, kiu'j konsist'ig'is la last'a'n protekt'a'n ekran'o'n de Eŭrop'o front'e al la afrik'a mizer'o, ni liber'ig'is energi'o'j'n, kiu'j labor'os je la serv'o de tri cel'o'j: pli da en'migr'ad'o al Eŭrop'o, pli da kontraŭ'leĝ'a komerc'o, pli da islam'ist'o'j.”( Valeurs actuelles , 25-'a de novembr'o 2001.)

*  Vd Le Mythe de l’islamisation. Essai sur un'e obsession collective , Seuil, Pariz'o, 2012.
*  La esprim'o trov'iĝ'as en la program'o de ekster'land'a politik'o prezent'it'a de la FN por la prezid'ant'a elekt'o de 2012.

Unu'e ĉirkaŭ'lim'ig'it'a je kelk'a'j ekstrem'ist'a'j grup'o'j (En Franc'uj'o, la Bloc identitaire (Ident'ec'a Blok'o), Ripost'e laïque , (Laik'a Re'bat'o), La Observatoire de l’Islamisation (Observ'ej'o de la islam'ig'o), ktp.), la tez'o de Eurabia dis'vast'iĝ'is kaj banal'iĝ'is. La politik'a'j parti'o'j, kiu'j ĝi'n defend'as, ricev'as ne mal'bon'a'j'n rezult'o'j'n ĉe la balot'o'j. En Svis'land'o ĝi est'as port'at'a de la Demokrati'a Uni'o de la Centr'o; en Norveg'uj'o, de la Parti'o de la Progres'o; en Aŭstr'uj'o, de la liberal'a parti'o; trans la Manik'a Mar'kol'o, de la Parti'o por sen'de'pend'o de Brit'uj'o. Intelekt'ul'o'j sub'ten'as ĝi'n, kelk'a'j eksplic'it'e, kiel la ital'a ĵurnal'ist'in'o Oriana Fallaci (for'pas'int'a en 2006), cit'it'a en la unu'a lini'o de la unu'a ĉapitr'o de Eurabia , la german'a ekonomik'ist'o Thilo Sarrazin, aŭ la franc'a verk'ist'o Renaud Camus *. Ĉiu'j vigl'e sukces'as en la libr'o'vend'ej'o'j.

*  Aŭtor'o'j, respektiv'e, de La Rage et l’Orgueil ( Plon, Pariz'o, 2002); Deutschland schafft sich ab ( DVA, Munken'o, 2010); kaj Le Grand Remplacement (David Reinharc, Neuilly -sur- Seine, 2011).

SED LA VID'AD'O de Bat Ye ’ or vend'ig'as ankaŭ gazet'o'j'n: Ne plu nombr'ebl'as la “unu'a'j'n paĝ'o'j'n” de magazin'o'j dediĉ'it'a'j al la islam'a “minac'o”. Kiam L’Express en'scen'ig'as la batal'o'n de “Okcident'o front'e al Islam'o” (6-'a de oktobr'o 2010) aŭ pretend'as mal'kaŝ'i “La ver'aĵ'o'j'n, kiu'j ĝen'as” pri islam'o (11-'a de juni'o 2008), Le Point respond'as agit'ant'e la “islam'ism'a'n fantom'o'n” (3-'a de februar'o 2011), promes'as rivel'i “Tio'n, kio'n oni ne dir'as pri la burĥo ” (21-'a de januar'o 2011) aŭ ek'koler'as front'e al “Tiu sen'ĝen'a islam'o” (1-'a de novembr'o 2012). Le Figar'o Magazin'e, Valeurs actuelles , sed ankaŭ foj'e Marianne Le Nouvel Observateur ne hav'as tre mal'sam'a'j'n lini'o'j'n*.

*  Vd. Juli'e'n Salingue, “ Les obsessions islamiques de la presse magazin'e”, Action - Critique - Médias ( Acrimed), 6-'a de novembr'o 2012, www. acrimed. org.

Eĉ esplor'ist'o'j serioz'a'j en si'a fak'o part'o'pren'as la dis'vast'ig'o'n de la tez'o de Eurabia , kiel la histori'ist'o Eg'o'n Flaig * en German'uj'o. En Franc'uj'o, la demograf'o Michèle Triballat sub'skrib'is laŭd'eg'a'n antaŭ'parol'o'n al la popular'a libr'o de Christopher Caldwell, kiu anonc'as la dis'fal'o'n de Eŭrop'o venk'it'a de islam'o*.

*  “Der Islam will di'e Welteroberung ” (“Islam'o vol'as konker'i la mond'o'n”), Frankfurter Allgemeine Zeitung , Frankfurt'o, 15-'a de septembr'o 2006.
*  Christopher Caldwell, Un'e révolution sous nos yeux. Comment l ’islam va transformer la Franc'e et l’Europe , Editions du Toucan, Pariz'o, 2012.

Ĉu ver'e ekzist'as “islam'o-arab'a minac'o” prav'ig'ant'e la amas'komunik'il'a'n kaj politik'a'n ekzalt'o'n, kiu'n Eurabia kontribu'is nask'i? Bat Ye ’ or asert'as unu'e, ke la petrol-dolar'o'j de la Pers'a Golf'o ebl'ig'as al la islam'an'o'j “aĉet'i al si” Eŭrop'o'n — TV -el'send'o de Canal Plus (20-'a de maj'o 2013) hav'is titol'o'n“Katar'o: konker'i la mond'o'n en kvar lecion'o'j”. Tamen, kvankam en 2011, Proksim-Orient'o real'ig'is 22% de si'a'j eksport'ad'o'j al Eŭrop'o kaj Nord-Amerik'o, ĝi reprezent'is nur 5% de la eksport'aĵ'o'j de tiu'j du spac'o'j*. Ali'dir'it'e, est'as Okcident'o, kiu el'verŝ'as si'a'j'n deviz'o'j'n al Proksim-Orient'o, kaj ne invers'e.

*  Font'o: Mond'a Organiz'o por Komerc'o, oktobr'o 2012.

La part'o “inter'naci'a'j rilat'o'j” de la scen'ar'o de Eurabia ne est'as pli real'ism'a. La eŭrop'a'j ŝtat'o'j tut'e ne montr'iĝ'as komplez'em'a'j al Palestin'o, sed est'as firm'a'j alianc'an'o'j de Israel'o. Jes ja, kiel insist'e sub'strek'as Bat Ye ’ or, ili voĉ'don'is por la rezoluci'o 43/177 de la Ĝeneral'a Konferenc'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN) favor'e al sen'de'pend'o de Palestin'o, en 1988. Sed cent kvar naci'o'j tiam sam'e far'is — nur Uson'o kaj Israel'o voĉ'don'is kontraŭ.

De post tiam, la Eŭrop'a Uni'o ne mult'e disting'is si'n per sub'ten'o al la palestin'a afer'o, tut'e mal'e. Kiam en septembr'o 2011, la prezid'ant'o de la palestin'a Aŭtoritat'o Mahmoud Abbas trans'don'is al la ĝeneral'a sekretari'o de UN, Ban Ki - moon, pet'o'n pri agnosk'o de Palestin'o far'e de la Sekur'ec-Konsili'o, Brit'uj'o kaj Franc'uj'o tuj deklar'is, ke ili si'n'de'ten'os*.

*  Vd. Laurence Bernard, “ Faillite de l ’Uni'o'n européenne en Palestin'e”, Le Monde diplomatique, novembr'o 2013.

Se Eŭrop'o ne est'as “aĉet'at'a” de la Golf'o-monarĥi'o'j, ĉu ĝi tamen est'as minac'at'a pri invad'o de islam'a loĝ'ant'ar'o? Laŭ la plej alt'a'j taks'o'j sur la Inter'ret'o, Eŭrop'a Uni'o est'as nun loĝ'at'a, sekret'e, de kvin'dek milion'o'j da islam'an'o'j, kaj tiu nombr'o du'obl'iĝ'os en'e de la du'dek aŭ tri'dek ven'ant'a'j jar'o'j. Tiu'j nombr'o'j ne est'as invent'it'a'j de strang'ul'o'j, sed lanĉ'it'a'j de hom'o'j aprior'e kred'ind'a'j, kiel la kanad'an'a ĵurnal'ist'o Mark Steyn, patr'o de la esprim'o “eŭrop'a genocid'o” kaj unu el la ĉef'a'j dis'vast'ig'ant'o'j de la Eurabia -mit'o en Nord'a Amerik'o. Laŭ li, la islam'an'o'j konsist'ig'os 40% de la eŭrop'a loĝ'ant'ar'o en 2020.

Sci'ant'e ke tiu komun'um'o — kompren'it'a en si'a larĝ'a sens'o — est'as nun inter 2,4 kaj 3,2% de la loĝ'ant'ar'o de EU (dek du ĝis dek ses milion'o'j da hom'o'j), neces'us, por real'ig'i la antaŭ'dir'o'j'n de Steyn, ke tiu'j procent'aĵ'o'j est'os mult'obl'ig'it'a'j per dek kvin en dek jar'o'j. Tio ebl'as, asert'as la adept'o'j de Eurabia , ĉar ond'o'j de islam'an'o'j en'migr'as en Eŭrop'o'n kaj post'e “si'n re'produkt'as” en escept'a manier'o kaj aplik'as strategi'o'n de amas'a konvert'ad'o. Pri tiu'j tri punkt'o'j, la real'ec'o de la nombr'o'j kontraŭ'dir'as ili'a'j'n argument'o'j'n.

La eŭrop'a'j soci'o'j hav'as ja stabil'a'n kresk'o-kvot'o'n de en'migr'ad'o de'post la 1980-'a'j jar'o'j. Ĝi est'as 1,1 por mil en Franc'uj'o, 3 por mil en Brit'uj'o kaj 0,7 por mil en German'uj'o (cifer'o'j el 2009). Nur tri land'o'j kun islam'a pli'mult'a loĝ'ant'ar'o, Marok'o, Turk'uj'o kaj Alban'uj'o, aper'as inter la dek unu'a'j en'migr'ad-komun'um'o'j instal'it'a'j en la Uni'o*. Krom'e, la islam'an'o'j ne nask'as pli ol la ali'a'j. En plej mult'a'j islam'a'j land'o'j, la nask'o'kvot'o est'as tre proksim'a de tiu'j de la okcident'a'j ŝtat'o'j, kaj foj'e eĉ pli mal'alt'a, kiel en Iran'o*. Kaj la fekund'o'kvot'o de la islam'a'j vir'in'o'j instal'it'a'j en Eŭrop'o daŭr'e mal'alt'iĝ'is de la 1970-'a'j jar'o'j, ĝis ating'i tiu'n de la ĝeneral'a loĝ'ant'ar'o komenc'e de la 2000-'a'j jar'o'j*.

*  “ Populations et tendances démographiques des pays européens (1980-2010)”, Population , vol. 66, 'n- ro 1, Institut national détudes démographiques (Naci'a Institut'o de demografi'a'j stud'o'j), Pariz'o, 2011.
*  Vd. Gérard - François Dumont, “ Fausses évidences sur la population mondiale ”, Le Monde diplomatique, juni'o 2011.
*  Charles F. Westoff kaj Tom'as Frejka, “ Religiousness and fertility among European Muslims ”, Population and Development Review , vol. 33, 'n- ro 4, Hoboken ( New Jersey), 2007.

REST'AS la konvert'o'j. La 4-'a'n de januar'o 2011, la ĵurnal'o The Independant atent'ig'is si'a'j'n leg'ant'o'j'n pri risk'o de “islam'ig'o de Brit'uj'o”, ĉar la nombr'o de konvert'it'o'j du'obl'iĝ'is en dek jar'o'j, de kvin'dek mil ĝis cent mil, inter 2001 kaj 2011 (por tut'a loĝ'ant'ar'o de ses'dek milion'o'j). Unu hom'o el ses'cent est'as laŭ tio konvert'it'a al islam'o; kun ritm'o de kvin mil konvert'o'j jar'e (apenaŭ pli ol en Franc'uj'o aŭ German'uj'o), neces'us ses mil jar'o'j, por ke Brit'uj'o far'iĝ'u land'o kun islam'a pli'mult'o.

Tre mal'rapid'a “invad'o” do, precip'e se oni kompar'as ĝi'n al la kap'turn'ig'a kresk'o de la konvert'o'j al evangeli'a kaj pentekost'a krist'an'ism'o tra la mond'o, ekzempl'e en Ĉin'uj'o kaj Afrik'o: dek mil tag'e*! Tem'as pri la plej rapid'a religi'a kresk'o en la histori'o — de nul ĝis kvin'cent milion'o'j da adept'o'j en mal'pli ol jar'cent'o - sed mal'mult'a'j amas'inform'il'o'j alarm'iĝ'as pri la “evangeli'ig'o de la mond'o”...

*  Patric'e de Plunkett, Les Evangéliques à la conquête du mond'e, Perrin, Pariz'o, 2009.

Spit'e al si'a fantazi'a karakter'o, la influ'o de la Eurabia -scen'ar'o ne ĉes'as kresk'i. La ombr'o de islam'a komplot'o nutr'as nov'a'n logik'o'n de kultur'a defend'o: defend'o de la“valor'o'j” kaj “viv'manier'o” de la eŭrop'a'j “aŭtokton'a'j” popol'o'j minac'at'a'j de ar'o de etn'o'kultur'a'j mal'pli'mult'o'j, inter kiu'j la islam'an'o'j reprezent'as la ideal'a'n kaj terur'ig'a'n kvintesenc'o'n. Dank'e al la Eurabia -mit'o, eŭrop'a'j parti'o'j objektiv'e situ'ant'a'j ekstrem'dekstr'e pov'as pretend'i trans'pas'i la dekstr'a-mal'dekstr'a'n disting'o'n. Kaj prezent'iĝ'i, fals'ant'e tiu'j'n valor'o'j'n, kiel defend'ant'o'j de progres'o, liber'ec'o, demokrati'o, sen'de'pend'o, toler'em'o, laik'ec'o, al'log'ant'e tiel trans si'a kutim'a balot'a perimetr'o.

Raphaël LIOGIER


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Kontraŭ la obsed'o de kultur'a'j apart'ism'o'j ‒ La universal'ism'o, arm'il'o por la mal'dekstr'o

Per tio, ke la de'koloni'ad'o prem'is mult'a'j'n land'o'j'n sur la voj'o'n de industri'a dis'volv'ad'o, ĝi kre'is gigant'a'n prolet'ar'o'n. Sed al tiu kresk'o respond'as paradoks'e dis'pec'iĝ'o de la batal'o'j. Cert'a'j radikal'a'j intelekt'ul'o'j opini'as, ke la noci'o'j de klas'o aŭ de kapital'ism'o, de'ven'int'a'j el la okcident'a'j forĝ'ej'o'j, est'as ne adapt'it'a'j al ali'a'j kun'tekst'o'j. Kaj ke la popol'o'j de la sud'o dev'as unu'e real'propr'ig'i al si si'a'n histori'o'n kaj si'a'n kultur'o'n. En verk'o, kiu vek'as grav'a'n disput'o'n en Uson'o, la soci'scienc'ist'o Vivek Chibber respond'as al ili.

POST VINTR'O kiu'n oni kred'is sen'fin'a, oni spert'as re'ven'o'n de mond'a rezist'ad'o kontraŭ la kapital'ism'o, aŭ almenaŭ kontraŭ ties nov'liberal'a vari'aĵ'o. De pli ol kvar'dek jar'o'j tia mov'ad'o ne aper'is planed'skal'e. En tiu'j last'a'j jar'dek'o'j la mond'o ja spert'is sporad'a'j'n sku'o'j'n, mal'long'a'j'n epizod'o'j'n de kontest'o kiu'j ie kaj tie ĝen'is la sen'kompat'a'n dis'vast'iĝ'o'n de la leĝ'o de merkat'o; tamen tio est'is tut'e ne kompar'ebl'a kun tio, pri kio ni est'is atest'ant'o'j en Eŭrop'o, en Proksim-Orient'o kaj sur la amerik'a kontinent'o ek'de 2010.

Tiu re'aper'o montr'is ankaŭ la detru'o'j'n, kiu'j'n far'is la mal'alt'a tajd'o en la last'a'j tri'dek jar'o'j: la rimed'o'j, kiu'j'n dispon'as la labor'ist'o'j, est'is neniam tiom mal'fort'a'j; la mal'dekstr'a'j organiz'aĵ'o'j ‒ sindikat'o'j, parti'o'j ‒ perd'is si'a'n substanc'o'n, se ili ne far'iĝ'is komplic'o'j de la reĝim'o de mal'abund'o. La mal'fort'ec'o de la mal'dekstr'o ne est'as nur politik'a aŭ organiz'a; ĝi montr'iĝ'as ankaŭ sur la teori'a nivel'o.

La akumul'it'a'j komplet'a'j mal'venk'o'j est'is efektiv'e akompan'at'a'j de impres'a intelekt'a bomb'ad'o. Ne est'as tiel, ke la ide'o'j de soci'a trans'form'ad'o mal'aper'is el la pejzaĝ'o: la progres'em'a'j aŭ radikal'a'j intelekt'ul'o'j daŭr'e instru'as en mult'a'j universitat'o'j, almenaŭ en Uson'o. Sed la senc'o mem de politik'a radikal'ec'o ŝanĝ'iĝ'is. Sub la influ'o de la post'struktur'ism'a'j* ide'o'j (la stel'et'o'j re'send'as al la glos'ar'o sub tiu ĉi tekst'o), la baz'a'j koncept'o'j de la social'ism'a tradici'o, far'iĝ'is suspekt'at'a'j, kaj eĉ danĝer'a'j.

Por cit'i nur kelk'a'j'n ekzempl'o'j'n: asert'i, ke la kapital'ism'o posed'as real'a'n trud'dev'ig'a'n struktur'o'n kiu pez'as sur ĉiu individu'o, ke la noci'o de soci'a klas'o en'radik'iĝ'as en tut'e palp'ebl'a'j'n ekspluat-rilat'o'j, aŭ ke la labor'a mond'o hav'as ĉia'n interes'o'n al'pren'i form'o'j'n de kolektiv'a organiz'iĝ'o ‒ analiz'o'j konsider'at'a'j evident'a'j ĉe la mal'dekstr'ul'ar'o dum du jar'cent'o'j ‒, est'as hodiaŭ konsider'at'a'j terur'e post'rest'int'a'j.

Komenc'it'a de la post'struktur'ism'a skol'o, la mal'agnosk'o de la materi'ism'o kaj de la politik'a ekonomi'o fin'e al'pren'is leĝ'fort'o'n en'e de la plej last'a koteri'o de tiu tendenc'o, hodiaŭ en la universitat'a mond'o pli kon'at'a sub la nom'o de post'koloni'a'j stud'aĵ'o'j*.

Dum la last'a'j du'dek jar'o'j la ofensiv'o kontraŭ la koncept'a hered'aĵ'o de la mal'dekstr'o ŝanĝ'is la flag'o'n: la franc'a filozofi'a tradici'o ced'is la lok'o'n al vast'a grup'o de teori'ul'o'j ne okcident'a'j, ven'int'a'j el Sud-Azi'o* kaj el la “Sud'o” ĝeneral'e. Inter la plu influ'a'j (aŭ la plej vid'ebl'a'j) trov'iĝ'as Gayatri Chakravorty Spivak, Hom'i Bhabha, Ranajit Guha kaj la barat'a grup'o de subaltern'a'j stud'o'j (subaltern studies *), sed ankaŭ la kolombi'a antrop'olog'o Artur'o Escobar, la peru'a soci'olog'o Aníbal Quijano kaj la argentin'a semi'olog'o Walter Mignolo. Ili'a komun'a punkt'o: mal'akcept'o de la tradici'o de la kler'ig'o en ĝi'a tut'aĵ'o, suspekt'a pro si'a universal'ism'o kaj pro si'a tendenc'o proklam'i la valid'o'n de cert'a'j kategori'o'j sen'de'pend'e de la kultur'o'j kaj de la lok'a'j specif'ec'o'j. Ili'a ĉef'a cel'tabul'o? La marks'ist'o'j, suspekt'at'a'j sufer'i progres'int'a'n form'o'n de tiu intelekt'a blind'iĝ'o.

*  Vd Partha Chatterjee, “ Controverses en Ind'e autour de l’histoire coloniale ” [Disput'o'j en Barat'o pri la koloni'a histori'o], Le Monde diplomatique, februar'o 2006.

Por tiu'j ĉi, la noci'o'j de klas'o, de kapital'ism'o kaj de ekspluat'ad'o valid'as ĉie kaj en ĉiu'j kultur'o'j: ili montr'iĝ'as sam'e traf'a'j por kompren'i la soci'a'j'n rilat'o'j'n en la krist'an'a Eŭrop'o kiel en la hindu'ism'a Barat'o aŭ en la islam'a Egipt'uj'o. Por la adept'o'j de la post'koloni'a teori'o, mal'e, tiu'j kategori'o'j konduk'as al sak'strat'o sam'temp'e teori'a kiel praktik'a. Erar'a'j kiel baz'o de analiz'o, ili montr'iĝ'as, laŭ ĝi, ankaŭ kontraŭ'produkt'iv'a'j. Ĉar ili, laŭ ĝi, ne'as la kre'em'o'n kaj la aŭtonom'ec'o'n de la politik'a'j subjekt'o'j, ili for'pren'as de ili intelekt'a'j'n resurs'o'j'n neces'a'j'n por la ag'o. Resum'e, la marks'ism'o laŭ ĝi ne far'as io'n ali'a'n ol en'ferm'i la lok'a'j'n apart'ec'o'j'n en rigid'a'n prem'jak'o'n far'it'a'n sur eŭrop'a grund'o. La post'koloni'a teori'o vol'as ne nur kritik'i la tradici'o'n de la kler'ig-epok'o, ĝi cel'as ne mal'pli ol anstataŭ'i ĝi'n.

“La postulat'o de universal'ism'o est'as unu el la pilier'o'j de la koloni'a potenc'o, ĉar la “universal'a'j” ec'o'j asoci'at'a'j al la hom'ar'o fakt'e aparten'as al la domin'ant'o'j”, ekzempl'e instru'as al ni unu el la plej fam'a'j verk'o'j de post'koloni'a'j stud'aĵ'o'j. La universal'ism'o, laŭ ĝi, solid'ig'as la domin'ad'o'n per tio ke ĝi pretend'as valid'ig'i por la tut'a hom'ar'o specif'a'j'n trajt'o'j'n de Eŭrop'o. La kultur'o'j ne konform'a'j al tiu'j preskrib'o'j est'as, laŭ ĝi, kondamn'it'a'j al status'o de mal'super'ec'o, kiu met'as ili'n en implic'it'a'n kurator'ec'o'n kaj mal'permes'as al ili reg'i mem. Kiel la aŭtor'o'j klar'ig'as, “la mit'o de universal'ec'o kongru'as kun imperi'ism'a strategi'o [...] sur'baz'e de la postulat'o ke “eŭrop'a” signif'as “universal'a””.*

*  Bill Ashcroft, Gareth Griffiths kaj Hel'e'n Triffin (sub la dir. de), The Postcolonial Studies Reader Routledge, London'o, 1995.
Komun'a aspir'o al bon'a viv'o

TIU ARGUMENT'O kombin'as du vid'punkt'o'j'n, kiu'j trov'iĝ'as en la centr'o de la post'koloni'a pens'ad'o. La unu'a, formal'a, sugest'as ke la universal'ism'o ignor'as la mal'homogen'ec'o'n de la soci'a mond'o kaj marĝen'ig'as la praktik'o'j'n aŭ la konvenci'o'j'n juĝ'at'a'j'n “ne'konform'a'j”. Nu, marĝen'ig'i, tio signif'as praktik'i domin'ad'o'n. La du'a, kiu koncern'as pli la fund'o'n, vid'as la universal'ism'o'n kiel unu el la fundament'o'j de la eŭrop'a hegemoni'o: ĉar la mond'o de la ide'o'j organiz'iĝ'as grand'part'e ĉirkaŭ teori'o'j fason'it'a'j en la Okcident'o, tiu'j teori'o'j lim'ig'as la intelekt'a'n pens'ad'o'n kaj la teori'o'j'n kiu'j nutr'as la politik'a'n ag'ad'o'n. Per tio ili ankr'as ili'n en spec'o de eŭrop'centr'ism'o. La post'koloni'a teori'o met'as al si la cel'o'n el'pur'ig'i tiu'n hered'it'a'n makul'o'n montr'ant'e la persist'em'o'n de ĝi'a'j efik'o'j.

Pro tio la mal'amik'ec'o al la “grand'a'j rakont'o'j” asoci'at'a'j al la marks'ism'o kaj al la mal'dekstr'a pens'ad'o. Oni liber'ig'as la lok'o'n al la fragment'aĵ'o, al la marĝen'o'j, al la praktik'o'j kaj konvenci'o'j ankr'it'a'j en geografi'a'n aŭ kultur'a'n specif'ec'o'n, kiu'j eskap'as el ĉiom'ism'a'j analiz'o'j. Nun'temp'e neces'as serĉ'i la rimed'o'j'n por politik'a ag'ad'o en tio, kio'n Dipesh Chakrabarty nom'as la “mal'homogen'aĵ'o'j kaj ne'mezur'ebl'aĵ'o'j” de la lok'a medi'o.*

*  Dipesh Chakrabarty, Provincialiser l’Europe. La pensée postcoloniale et la différence historique , Editions Amsterdam, Pariz'o, 2009.

La politik'a tradici'o nask'it'a de Karl'o Marks'o kaj de Frederik'o Engelso baz'iĝ'as sur du premis'o'j. La unu'a postul'as ke, sam'paŝ'e kiel la kapital'ism'o etend'iĝ'as en la surfac'o de la ter'glob'o, ĝi trud'as si'a'j'n dev'ig'o'j'n al ĉiu ajn, kiu est'as kapt'it'a en ĝi'a'j ret'o'j. Azi'o, Latin'amerik'o, Afrik'o: ĝi'a en'radik'iĝ'o ig'as la produkt'ad'procez'o'j'n sekv'i gam'o'n da regul'o'j kiu'j est'as la sam'a'j ĉie. Kvankam la manier'o'j de la ekonomi'a dis'volv'ad'o kaj la kresk'o-ritm'o vari'as, ili tamen ne mal'pli de'pend'as de la sam'a'j kontingenc'o'j en'skrib'it'a'j en la profund'a'j struktur'o'j de la kapital'ism'o.

La du'a premis'o konsider'as klar'a, ke la kapital'ism'o, en la sam'a mezur'o laŭ kiu ĝi trud'as si'a'n logik'o'n kaj si'a'n domin'ad'o'n, pli aŭ mal'pli fru'e kaŭz'as re'bat'o'n de la labor'ist'o'j. La sen'nombr'a'j ekzempl'o'j de rezist'ad'o al ĝi'a pred'ad'o en ĉiu'j part'o'j de la mond'o, sen'de'pend'e de religi'a'j aŭ kultur'a'j ident'ec'o'j, ŝajn'as prav'ig'i la du german'a'j'n teori'ul'o'j'n. Kiom ajn mal'homogen'a'j est'as la lok'a'j “mem'mezur'ebl'aĵ'o'j”, la kapital'ism'o atak'as fundament'a'j'n bezon'o'j'n kiu'j'n kon'as ĉiu'j hom'a'j est'ul'o'j. La re'ag'o'j, kiu'j'n ĝi kaŭz'as, vari'as do sam'e mal'mult'e kiel la leĝ'o'j de ĝi'a re'produkt'ad'o. La manier'o'j de tiu rezist'ad'o van'e ŝanĝ'iĝ'as de lok'o al lok'o, la motiv'o kiu anim'as ĝi'n montr'iĝ'as sam'e universal'a kiel la aspir'o bon'a viv'o de ĉiu individu'o.

La du postulat'o'j de Marks'o kaj de Engelso serv'is kiel baz'o de pli ol jar'cent'o da analiz'o'j kaj da revoluci'a'j praktik'o'j. Ili'a blok'a kondamn'o far'e de la post'koloni'a teori'o ‒ kiu ne pov'as toler'i ili'a'n impertinent'e universal'a'n en'hav'o'n ‒ hav'as grav'a'j'n implic'aĵ'o'j'n. Kio efektiv'e rest'as el la radikal'a kritik'o, se oni for'pren'as de ĝi la noci'o'n de kapital'ism'o? Kiel interpret'i la kriz'o'n kiu bala'as la mond'o'n ek'de 2007, kiel kompren'i la senc'o'n de la politik'o'j de mal'abund'o, se oni ne konsider'as la sen'indulg'a'n konkur'o'n al la profit'o'j, kiu determin'as la ir'ad'o'n de la ekonomi'o? Kio'n pens'i pri la planed'vast'a rezist'ad'o, kiu aŭd'ig'is la sam'a'j'n slogan'o'j'n en Kair'o, Bon'aer'o, Novjork'o aŭ Madrid'o, se oni rifuz'as vid'i en ĝi la esprim'iĝ'o'n de interes'o'j universal'a'j? Kiel produkt'i ia'n ajn analiz'o'n de la kapital'ism'o, se oni for'ne'as ĉia'n universal'ism'a'n kategori'o'n?

Pro la grav'ec'o de la tem'o, oni pov'us atend'i de la adept'o'j de la post'koloni'a'j stud'aĵ'o'j ke ili domaĝ'as ‒ almenaŭ ‒ la koncept'o'j'n de kapital'ism'o kaj de soci'a'j klas'o'j. Ke ili taks'as ili'n sufiĉ'e efik'a'j por ne suspekt'i ili'n je “eŭrop'centr'ism'o”. Nu, tiu'j noci'o'j ne nur ne valid'as laŭ ili, sed ili krom'e ŝajn'as al ili tip'a'j por la baz'a van'ec'o de la marks'ism'a teori'o. Por Gyan Prakash ekzempl'e “far'i la kapital'ism'o'n la baz'o [de la histori'a analiz'o] signif'as homogen'ig'i histori'o'j'n, kiu'j rest'as mal'homogen'a'j”.

La marks'ist'o'j, laŭ li, est'as ne'kapabl'a'j kompren'i la praktik'o'j'n ekster'a'j'n al la fort'o'j de la kapital'ism'o, aŭ nur en form'o'j de post'rest'aĵ'o'j iom post iom mal'aper'ont'a'j. La ide'o, laŭ kiu la soci'a'j struktur'o'j analiz'ebl'as sur'baz'e de la ekonomi'a'j fort'o'j, kiu'j'n ili reflekt'as ‒ ili'a produkt'ad'manier'o ‒ est'as, laŭ li, ne nur erar'a, sed ankaŭ makul'it'a de eŭrop'centr'ism'o. Mal'long'e, komplic'a kun form'o de imperi'ism'a domin'ad'o. “Kiel tiom da ceter'a'j eŭrop'a'j ide'o'j, la eŭrop'centr'it'a rakont'o de la histori'o kiel si'n'sekv'o de produkt'ad'manier'o'j kongru'as kun la teritori'a imperi'ism'o de la 19-'a jar'cent'o”, asert'as Prakash.*

*  Gyan Prakash, Postcolonial criticism and Indi'a'n historiography ”, Social Text , 'n- ro 31-32, Durham , Nord- Karolinio, 1992.

Chakrabarty dis'volv'as la sam'a'n argument'o'n en si'a influ'hav'a verk'o “Provinc'ig'i Eŭrop'o'n”.* Laŭ li, la tez'o de universal'ig'o de la mond'o per la ekspansi'o de la kapital'ism'o redukt'as la lok'a'j'n fort'o'j'n al simpl'a'j vari'aĵ'o'j de sam'a tem'o: ĉiu land'o difin'ebl'as nur per si'a grad'o de konform'ec'o kun koncept'a abstrakt'aĵ'o, tiel ke ĝi'a propr'a histori'o ekzist'as neniam ali'e ol kiel pied'not'o en la grand'a rakont'o de la eŭrop'a spert'o. La marks'ist'o'j far'as, laŭ li, krom la tragedi'a'n erar'o'n for'ig'i ĉia'n hazard'o'n el si'a analiz'o de la mond'a evolu'o. Ili'a fid'o je la universal'a fort'o de la kapital'o blind'ig'as ili'n pri la ebl'ec'o'j “de mal'kontinu'ec'o'j, de romp'o'j kaj de ŝanĝ'o'j en la histori'a procez'o”. Liber'ig'it'a el la mal'cert'ec'o'j esenc'e propr'a'j de la liber'vol'o kiu karakteriz'as la hom'ar'o'n, la histori'o, kia la marks'ist'o'j koncept'as ĝi'n, simil'as, laŭ li, al rekt'a lini'o, kiu ne'evit'ebl'e konduk'as al determin'it'a fin'o. Pro tio la noci'o de kapital'ism'o est'as, laŭ li, ne nur ne'akcept'ebl'a, sed ankaŭ politik'e danĝer'a: ĝi for'ig'as el la ne okcident'a'j soci'o'j la kapabl'o'n konstru'i si'a'n propr'a'n est'ont'ec'o'n.

*  Dipesh Chakrabarty, Provincialiser l’Europe , v. c.

Tamen, neniu mal'agnosk'as la fakt'o'n ke, dum la last'a jar'cent'o, la kapital'ism'o dis'vast'iĝ'is al la tut'a planed'o kaj inter'plekt'iĝ'is en preskaŭ ĉia'j'n sfer'o'j'n de la antaŭ'e koloni'ig'it'a mond'o. Kiam ĝi en'radik'iĝ'is en nov'a'j region'o'j, ekzempl'e en Azi'o kaj Latin'amerik'o, ĝi ne'evit'ebl'e tuŝ'is la soci'a'n kaj instituci'a'n sistem'o'n. La logik'o de akumul'ad'o de la kapital'o domaĝ'is nek la lok'a'j'n ekonomi'o'j'n nek la ne ekonomi'a'j'n sektor'o'j'n, kiu'j est'is dev'ig'at'a'j adapt'iĝ'i al tiu invad'a prem'o.

Sed kvankam Chakrabarty konced'as mem, ke la jug'o de la kapital'o etend'iĝ'is al la tut'a planed'o, li rifuz'as vid'i en tio form'o'n de universal'ig'o de la mond'o. Laŭ li, la kapital'ism'o est'us ver'e port'ant'o de universal'ig'o, se, kaj nur se, ĉiu'j soci'a'j praktik'o'j sub'met'iĝ'us al ĝi'a leĝ'o. “Nenia histori'a form'o de la kapital'o, eĉ se mond'skal'a, pov'us iam ajn est'i universal'a, pled'as li. Ĉu mond'skal'a aŭ lok'a, nenia spec'o de kapital'o pov'us reprezent'i la universal'a'n logik'o'n de la kapital'o, ĉar ĉia form'o histori'e determin'it'a rezult'as el por'temp'a kompromis'o” inter ĝi'a hegemoni'a aspir'o kaj la ne'fleks'iĝ'em'o de la kutim'o'j kaj lok'a'j konvenci'o'j. Resum'e, por li, oni pov'us parol'i pri universal'ism'ig'o nur se la kapital'o est'us konker'int'a ĉiu'j'n soci'a'j'n rilat'o'j'n kaj sen'ig'int'a'j ili'n je ĉia aŭtonom'ec'o. Kvazaŭ la kapital'ist'a'j estr'o'j tra'kur'us la ter'glob'o'n kun politik'a Geiger -nombr'il'o ĉe'man'e por mezur'i la akord'ig'ebl'o'n de ĉia soci'a praktik'o kun si'a'j propr'a'j interes'o'j.

Ali'a bild'o est'as pli ver'ŝajn'a: la kapital'ist'o'j prov'as etend'i si'a'n influ'o'n kaj cert'ig'i la kiom ebl'e plej alt'a'n profit'a'n el si'a'j invest'o'j; tiom long'e, kiom nenio kontraŭ'as tio'n, ili komplet'e fajf'as pri konvenci'o'j kaj lok'a'j mor'o'j. Nur se la medi'o far'iĝ'as bar'o al ili'a'j cel'o'j ‒ per stimul'ad'o de la mal'disciplin'o de la labor'ist'o'j, per ŝrump'ad'o de ili'a'j merkat'o'j, ktp ‒ aper'as la neces'o trud'i kelk'a'j'n al'ĝust'ig'o'j'n kaj, laŭ la okaz'o, renvers'i la soci'a'j'n kutim'o'j'n. Ekster'e de tia'j kaz'o'j, la “divers'a'j manier'o'j est'i en la mond'o” sub tia aŭ ali'a latitud'o las'as la kapital'ist'o'j'n perfekt'e indiferent'a'j.

Per kia truk'o la tut'mond'ig'o ne implic'as form'o'n de universal'ig'o de la mond'o? Ek'de kiam la praktik'o'j, kiu'j dis'vast'iĝ'as ĉie'n, pov'as est'i prav'e pri'skrib'at'a'j kiel kapital'ism'a'j, ili ja far'iĝ'is universal'a'j. La kapital'o progres'as kaj sub'met'as pli kaj pli grand'a'n part'o'n de la loĝ'ant'ar'o. Per tio ĝi produkt'as rakont'o'n, kiu valid'as por ĉiu'j, universal'a'n histori'o'n: tiu'n de la kapital'o.

La teori'ul'o'j de la post'koloni'ism'o konced'as mal'em'e la regn'o'n de la tut'mond'a kapital'o, kvankam ili ne'as ĝi'a'n substanc'o'n. Sed kio ankoraŭ pli embaras'as ili'n, est'as la du'a kompon'ant'o de la materi'ism'a analiz'o, tiu kiu rilat'as al la fenomen'o'j de rezist'ad'o. Cert'e, ili volont'e konced'as, ke la kapital'ism'o sem'as la ribel'o'n en la proporci'o laŭ kiu ĝi dis'vast'iĝ'as: la laŭd'ad'o de la labor'ist'a'j, kamp'ul'a'j aŭ indiĝen'a'j batal'o'j est'as mem trud'it'a figur'o de la post'koloni'a literatur'o, kiu en tiu ĉi punkt'o ŝajn'as est'i kongru'a kun la marks'ism'a analiz'o. Sed, dum tiu ĉi konsider'as la rezist'ad'o'n de la domin'at'o'j kiel esprim'iĝ'o'n de ili'a'j klas'a'j interes'o'j, la post'koloni'a teori'o intenc'e pri'silent'as tiu'j'n objektiv'a'j'n kaj universal'a'j'n fort'rilat'o'j'n. Por ĝi, ĉiu fakt'o de rezist'ad'o rezult'as el fenomen'o lok'a, specif'a al don'it'a kultur'o, histori'o, teritori'o ‒ neniam el bezon'o kiu karakteriz'as la tut'a'n hom'ar'o'n.

En la ret'o'j de ekspluat'ad'o

EN LA OKUL'O'J de Chakrabarty, lig'i la soci'a'j'n batal'o'j'n kun materi'ism'a'j interes'o'j, signif'as “atribu'i [al la labor'ist'o'j] burĝ'a'n raci'ec'o'n, ĉar nur en la kadr'o de tia sistem'o de raci'ec'o la “ekonomi'a util'o” de ag'o (aŭ de aĵ'o, de rilat'o, de instituci'o, ktp) trud'iĝ'as kiel raci'a”.* Ankaŭ Escobar skrib'as: “La post'struktur'ism'a teori'o invit'as ni'n rezign'i je la ide'o de subjekt'o kiel individu'o izol'it'a, aŭtonom'a kaj raci'a. La individu'o est'as la produkt'o de retor'ik'o kaj de praktik'o'j histori'e determin'it'a'j en grand'a nombr'o de kamp'o'j.”* Kiam la kapital'ism'o kaŭz'as kontraŭ'ag'o'j'n, tiu'j est'as kompren'end'a'j kiel esprim'o'n de bezon'o'j ĉirkaŭ'barit'a'j de apart'a kun'tekst'o. Bezon'o'j forĝ'it'a'j ne nur de la histori'o kaj de la geografi'o, sed ankaŭ de kosm'ologi'o, kiu eskap'as el ĉia prov'o inklud'i ĝi'n en la universal'ism'a'j rakont'o'j de la kler'ig-epok'o.

*  Dipesh Chakrabarty, Rethinking Working - Class History : Bengal 1890 to 1940, Princ'et'o'n University Press , 1989. Sub'strek'o de la aŭtor'o.
*  Artur'o Escobar, After natur'e: Steps to 'a'n antiessentialist political ecology ”, Current Anthropology , vol. 40, 'n- ro 1, Ĉikag'o, februar'o 1999.

Est'as nenia dub'o, ke la interes'o'j kaj la dezir'o'j de ĉiu individu'o est'as kultur'e determin'it'a'j: pri tio est'as nenia mal'akord'o inter post'koloni'a'j teori'ul'o'j kaj pli tradici'a'j progres'em'ul'o'j. Sed, por cit'i nur unu ekzempl'o'n, nenia kultur'o ig'as la subjekt'o'j'n ne interes'iĝ'i pri si'a korp'a bon'fart'o. La kontent'ig'o de cert'a'j fundament'a'j bezon'o'j ‒ nutr'iĝ'o, loĝ'ad'o, sekur'ec'o, ktp ‒ trud'iĝ'as sub ĉia'j ĉiel'o'j kaj en ĉiu'j epok'o'j, ĉar ĝi est'as neces'a por la re'produkt'iĝ'o de ĉia kultur'o.

Oni pov'as do asert'i, ke cert'a'j aspekt'o'j de la hom'a ag'ad'o eskap'as el la forĝ'o'j de la kultur'o, se per tio oni kompren'as, ke ili ne est'as specif'a'j por tia aŭ ali'a komun'um'o. Ili reflekt'as hom'a'n psiĥ'ologi'o'n ne specif'a'n al period'o aŭ al lok'o, sed est'as kompon'ant'o de la hom'a natur'o.

Tio ne signif'as, ke ni'a nutr'iĝ'o, ni'a'j vest'a'j gust'o'j aŭ ni'a'j prefer'o'j pri loĝ'ad'o ne de'pend'as de tut'aĵ'o de kultur'a'j trajt'o'j kaj de histori'a'j kontingenc'o'j. La adept'o'j de la kultur'ism'o* ceter'e ne hezit'as emfaz'i la divers'ec'o'n de ni'a'j form'o'j de konsum'ad'o kiel pruv'o'n de ke ni'a'j bezon'o'j est'as kultur'e konstru'it'a'j. Sed tia'j banal'aĵ'o'j dir'as nenio'n pri la komun'a aspir'o de la hom'o'j ne mort'i pro mal'sat'o, pro mal'varm'o aŭ pro mal'esper'o.

Nu, ĝust'e el tiu hom'a zorg'o por bon'fart'o la kapital'ism'o nutr'as si'n ĉie, kie ĝi instal'iĝ'as. Kiel Marks'o observ'is, la “surd'a prem'o de la ekonomi'a'j rilat'o'j”* sufiĉ'as por ĵet'i la labor'ist'o'j'n en la ret'o'j'n de ekspluat'ad'o. Tio ver'as sen'de'pend'e de kultur'o'j kaj ideologi'o'j: ek'de kiam ili posed'as labor'fort'o'n (kaj nenio'n ali'a'n), ili vend'as ĝi'n, ĉar tio est'as la sol'a opci'o kiu'n ili dispon'as por al'ir'i minimum'a'n nivel'o'n de bon'fart'o kaj de bon'a viv'o. Se ili'a kultur'a medi'o mal'instig'as ili'n riĉ'ig'i si'a'n mastr'o'n, ili est'as liber'a'j rifuz'i, kompren'ebl'e; sed tio signif'as, kiel Engelso montr'is, ke ili est'as liber'a'j mort'i pro mal'sat'o.*

*  Karl'o Marks'o: La kapital'o. Volum'o 'I, Kritik'o de la politik'a ekonomi'o. Libr'o 'I: La produkt'ad'procez'o de la kapital'o, el'german'ig'it'a de Vilhelm'o Lutermano, Mond'a Asemble'o Soci'a (MAS), 2011, ISBN 978-918300-59-5. - vl
*  Friedrich Engels : Di'e Lag'e der arb'e'it'end'e'n Klasse in England. Nach eigener Anschauung und authentischen Quellen. [Frederik'o Engelso : La situaci'o de la labor'ant'a klas'o en Angl'uj'o. Laŭ propr'a spert'o kaj aŭtent'a'j font'o'j], en: Karl Marx - Friedrich EngelsWerke ( MEW), Dietz Verlag, Berlin'o ( GDR), 1972, vol. 2, p. 225 — 506. - vl

Se ĝi serv'as kiel baz'o de la ekspluat'ad'o, tiu aspekt'o de la hom'a natur'o nutr'as ankaŭ la rezist'ad'o'n. La sam'a nepr'a materi'a bezon'o ĵet'as la labor'ist'o'j'n en la brak'o'j'n de la kapital'ist'o'j kaj instig'as ili'n ribel'i kontraŭ la kondiĉ'o'j de ili'a sub'met'iĝ'o. Ĉar la avid'o de profit'o instig'as la dung'ist'o'j'n konstant'e mal'alt'ig'i la produkt'ad'kost'o'j'n kaj do redukt'i la sum'o'n de salajr'o'j. En la sektor'o'j kun sindikat'o'j aŭ kun alt'a plus'valor'o la maksimum'ig'o de la profit'o'j ne trans'ir'as cert'a'j'n lim'o'j'n kaj ebl'ig'as al la labor'ist'o'j okup'iĝ'i pri si'a viv'nivel'o anstataŭ batal'i por si'a ĉiu'tag'a trans'viv'ad'o. Sed en tio, kio'n oni kutim'as nom'i la “Sud'o”, kiel ankaŭ en kresk'ant'a nombr'o da sektor'o'j en'e de la industri'iĝ'int'a mond'o, tio okaz'as tut'e ali'e.

Mal'alt'ec'o de salajr'o'j kombin'iĝ'as oft'e kun ali'a'j form'o'j de maksimum'ig'o de la profit'o'j: mal'nov'eg'a'j maŝin'o'j uz'at'a'j ĝis ili'a last'a spir'o, pli'grand'ig'o de la labor'ŝarĝ'o, etend'o de la labor'hor'o'j, ne'pag'o ĉe mal'san'o, ne'konsider'o de akcident'o'j, for'est'o de pensi'o'j kaj de pag'o'j por sen'labor'ec'o, ktp. En la grand'eg'a pli'mult'o de platform'o'j, kie la kapital'o prosper'as, la leĝ'o de akumul'ad'o sistem'e ruin'ig'as esper'o'n de la labor'ist'o'j je bon'a viv'o. Kiam protest'mov'ad'o eksplod'as, tio okaz'as sufiĉ'e oft'e por postul'i la strikt'a'n minimum'o'n por viv'i, kaj ne pli, kvazaŭ la kondiĉ'o'j de dec'a viv'nivel'o est'us luks'o pri kiu ne ebl'as pens'i.

Ekzot'a imag'ar'o

LA UNU'A faz'o de la procez'o, la sub'met'o al la labor'kontrakt'o, ebl'ig'as al la kapital'ism'o en'radik'iĝ'i kaj evolu'i kie ajn en la mond'o. La du'a etap'o, la rezist'ad'o al ekspluat'ad'o, kre'as klas'batal'o'n en ĉiu'j zon'o'j, en kiu'j la kapital'ism'o en'nest'iĝ'as ‒ aŭ, pli preciz'e, ĝi kre'as la motiv'o'n por batal'i: ĉu tio konduk'as aŭ ne al form'o'j de kolektiv'a ag'ad'o, de'pend'as de kontingenc'a'j faktor'o'j. Ĉiel ajn, la universal'iĝ'o de la kapital'o hav'as kiel logik'a'n sekv'o'n la universal'a'n batal'o'n de la labor'ist'o'j por cert'ig'i si'a'n ĉiu'tag'a'n viv'o'n.

Deriv'i tiu'j'n du form'o'j'n de universal'ism'o el unu sam'a kompon'ant'o de la hom'a natur'o tut'e ne signif'as ke la afer'o fin'iĝ'as tie. En la okul'o'j de la plej mult'a'j progres'em'ul'o'j, ali'a'j kompon'ant'o'j, ali'a'j bezon'o'j lud'as rol'o'n, kiu'j facil'e trans'ir'as la kultur'a'j'n lim'o'j'n: la aspir'o al liber'ec'o, ekzempl'e, aŭ la kre'em'o, aŭ la dign'o. La hom'ec'o cert'e ne redukt'ebl'as al biologi'a bezon'o, tamen neces'as agnosk'i la ekzist'o'n de tiu bezon'o, eĉ se ĝi ŝajn'as mal'pli nobl'a ol ali'a'j, kaj don'i al ĝi la lok'o'n, kiu'n ĝi merit'as en la projekt'o'j de soci'a trans'form'ad'o. Ke oni pov'as disput'i pri tia evident'o, tio ne est'as trankvil'ig'a sign'o por la san'stat'o de la mal'dekstr'a intelekt'a kultur'o.

En plur'a'j punkt'o'j la post'koloni'a'j stud'aĵ'o'j lud'is fekund'a'n rol'o'n. Ili kontribu'is al la supr'e'n'ir'o de la literatur'a produkt'ad'o en la sud'a'j land'o'j. Dum la intelekt'a mal'progres'o, kiu stamp'is la 1980-ajn kaj 1990-ajn jar'o'j'n, ili re'vigl'ig'is la flam'o'n de la kontraŭ'koloni'ism'o kaj renom'o'n al la kritik'o al la imperi'ism'o. Ili'a'j atak'o'j kontraŭ cert'a eŭrop'centr'it'a arogant'ec'o hav'is ja si'a'j'n bon'a'j efik'o'j'n.

Sed la kontraŭ'a flank'o tre grav'as: en la sam'a moment'o, en kiu la re'vigl'iĝ'int'a kapital'ism'o dis'vast'ig'as des pli vigl'e si'a'n detru'a'n fort'o'n, la furor'a teori'o en la uson'a'j universitat'o'j konsist'as en mal'munt'ad'o de cert'a'j koncept'a'j rimed'o'j kiu'j ebl'ig'as kompren'i la kriz'o'n kaj skiz'i strategi'a'j'n perspektiv'o'j'n.

La adept'o'j de la post'koloni'ism'o mal'ŝpar'is hekto'litr'o'j'n da ink'o por kontraŭ'batal'i vent'muel'il'o'j'n, kiu'j'n ili est'is mem konstru'int'a'j. Kaj sur tiu voj'o ili nutr'is la re'aper'o'n de la nask'it'ism'o kaj de la orient'ism'o*. Ĉar ili ne lim'ig'as si'n privilegi'i la lok'aĵ'o'n super la universal'aĵ'o: ili'a obsed'a valor'ig'o de kultur'a'j apart'ec'o'j, prezent'it'a'j kiel sol'a motor'o de politik'a ag'ad'o, paradoks'e furor'ig'is la ekzot'a'n kaj mal'estim'a'n imag'ar'o'n, kiu'n la koloni'a'j potenc'o'j met'is sur si'a'j'n konker'o'j'n.

Dum la tut'a 20-'a jar'cent'o la kontraŭ'koloni'a'j mov'ad'o'j unu'anim'e denunc'is la sub'prem'ad'o'n ĉie kie ĝi okaz'is, kun la argument'o ke ĝi atenc'as la komun'a'j'n aspir'o'j'n de ĉiu'j hom'a'j est'ul'o'j. Hodiaŭ, en la nom'o de la kontraŭ-eŭrop'centr'ism'o, la post'koloni'a'j stud'o'j est'as tremp'it'a'j de kultur'a esenc'ism'o, kiu'n la mal'dekstr'o prav'e konsider'is ideologi'a baz'o de la imperi'a domin'ad'o. Kia'n pli bel'a'n donac'o'n oni pov'as far'i al la diktator'o'j, kiu'j pied'prem'as la rajt'o'j'n de si'a'j popol'o'j, ol uz'i la lok'a'j'n kultur'o'j'n por sen'kredit'ig'i la ide'o'n mem de universal'a'j rajt'o'j? La re'nov'iĝ'o de inter'naci'ism'a kaj demokrati'a mal'dekstr'o rest'os pi'a rev'o tiom long'e, kiom oni ne for'ig'is tiu'j'n imag'o'j'n kaj de'nov'e asert'is la du universal'ism'o'j'n*, kiu'j kontraŭ'as unu la ali'a'n: ni'a'n komun'a'n hom'ec'o'n kaj la kapital'ism'a'n minac'o'n.

*  Vid'u en Esperant'o la verk'o'n de Djémil Kessous : La universal'ism'o. Histori'o, ekonomi'o kaj filozofi'o. El'franc'ig'it'a de Jaqueline Lépeix, Sen'naci'ec'a Asoci'o Tut'mond'a ( S.'A. T.), Pariz'o, 2002, 155 p., 13 eŭr'o'j, ISBN 2-9502432-6-6. vl

Vivek CHIBBER.

Glos'o'j

Pli ol per si'a intern'a koher'o, skol'o'j kaj tendenc'o'j de pens'ad'o oft'e difin'as si'n per tio ke ili opon'as konkur'ant'a'j'n intelekt'a'j'n sistem'o'j'n

struktur'ism'o: Per opon'o al la filozofi'o'j human'ism'a'j kaj de liber'ec'o de la subjekt'o, post la du'a mond'milit'o furor'a (Je'a'n- Paul Sartr'e), la struktur'ism'o vol'as mal'kovr'i regul'aĵ'o'j'n, objektiv'a'j'n struktur'o'j'n kiu'j trud'iĝ'as al la individu'o'j sen ke tiu'j nepr'e konsci'as tio'n.

Tiu tendenc'o evolu'is en Franc'uj'o en la 1950-'a'j jar'o'j, unu'e en la lingv'o'scienc'o (Ferdinand de Saussure), post'e en la antrop'ologi'o ( Claude Lévy - Strauss), en la histori'o (Je'a'n- Pierre Vernant), en la filozofi'o ( Louis Althusser) kaj psiĥ'analiz'o ( Jacques Lac'a'n), ktp.

post'struktur'ism'o: Kontraŭ la modern'a'j hom'a'j scienc'o'j, suspekt'at'a'j star'ig'i sen'kontraŭ'dir'a'j'n ver'o'j'n, la post'struktur'ism'o mal'akcept'as ĉia'n pretend'o'n je ver'ec'o, ĉia'n “natur'o'n” aŭ “esenc'o'n” de aĵ'o'j kaj de grup'o'j. Ĝi postul'as la “konstru'it'a'n” ec'o'n de la real'o, kiu si'a'vic'e est'as, laŭ ĝi, inter'plekt'iĝ'o de retor'ik'o'j mal'konstru'end'a'j.

Tiu post'modern'ism'o:, inspir'it'a de la labor'aĵ'o'j de franc'a'j filozof'o'j ( Jacques Derrida kaj Michel Foucault), evolu'is en la uson'a'j universitat'o'j en la 1980-'a'j jar'o'j, special'e en la kamp'o'j de filozofi'o, literatur'o kaj estetik'o. Ĝi nutr'as apart'e cert'a'j'n universitat'a'j'n frakci'o'j'n de la femin'ism'a, sam'seks'em'a kaj nigr'ul'a mov'ad'o'j.

post'koloni'a'j stud'o'j: En la sekv'o de la batal'o'j por liber'ig'o de la Tri'a Mond'o, histori'ist'o'j, antrop'olog'o'j kaj esplor'ist'o'j pri literatur'o al'pren'as la koncept'a'n post'struktur'ism'a'n kadr'o'n por re'pens'i la tem'o'j'n de etn'ec'o, de ident'ec'o, de la histori'o kaj de la kultur'o de la koloni'ig'it'a'j popol'o'j. Tiu tendenc'o, ankaŭ baz'it'a sur tekst'analiz'o, vol'as romp'i kun domin'ant'a mond'percept'o far'it'a el okcident'a vid'punkt'o kaj insist'as pri la kultur'a'j rezist'ad'o'j de la domin'at'o'j.

subaltern'a'j stud'o'j: Histori'o'grafi'a tendenc'o kiu, en la si'n'o de la post'koloni'a mov'ad'o, revizi'as la histori'o'n de la hindi'a sub'kontinent'o el la vid'punkt'o de la domin'at'a'j kaj ignor'at'a'j grup'o'j, laŭ social'a, etn'a, religi'a, seks'a ktp vid'punkt'o'j. La universitat'ul'o'j Partha Chatterjee, Hom'i Bhabha kaj Dipesh Chakrabarty est'as tri el'star'a'j figur'o'j de tiu tendenc'o.

Komenc'e, en la 1980-'a'j jar'o'j, la grup'o de subaltern'a'j stud'o'j, gvid'at'a de Ranajit Guha kaj Gayatri Chakravorty Spivak, kontrast'e al la plej mult'a'j post'modern'a'j intelekt'ul'o'j, deklar'is si'n marks'ist'o'j, laŭ la marks'ism'o de Anton'o Gramŝo [or'ig. Antonio Gramsci [ antónjo grámŝi ].

orient'ism'o: Prezent'ad'o de la Orient'o plen'a de kliŝ'o'j dis'vast'iĝ'int'a'j en la okcident'a kultur'o ‒ pentr'art'o, literatur'o ‒ ekz -'e de tiu, laŭ kiu la Orient'o est'as ne'ŝanĝ'ebl'e mal'sam'a ol la Okcident'o. La verk'o de Edward W. Saïd, profesor'o pri kompar'a literatur'o, L ’Orientalism'e. L ’Orient créé par l’Occident [“La orient'ism'o. La Orient'o kre'it'a de la Okcident'o”], aper'int'a en la jar'o 1978, kiel ankaŭ la labor'aĵ'o'j de Frantz Fan'o'n, est'as oft'e cit'it'a kiel fond'a tekst'o de la post'koloni'a'j stud'o'j.

kultur'ism'o: Argument'ad'o, kiu far'as la kultur'o'n de hom'a grup'o ne'tuŝ'ebl'a kaj rigid'a don'it'aĵ'o, sed ankaŭ la klar'ig'a kaj grav'a faktor'o de la histori'o de tiu grup'o, sur'kost'e de la variabl'o'j soci'a'j, ekonomi'a'j, politik'a'j ktp.

V. Ch.


Lig'il'o al la origin'a tekst'o en “Le Mond'e diplomatique en Esperant'o”

Cert'iĝ'o de Iran'o, streĉ'iĝ'o'j kun Katar'o ‒ La grand'a tim'o de Saud-Arab'uj'o

En la okul'o de la ciklon'o. Tiel vid'as si'n Saud-Arab'uj'o, ĉirkaŭ'at'a de minac'o'j ĉe si'a'j land'lim'o'j, ĉu en Jemen'o aŭ en Irak'o. La rimark'ind'a potenc'o'kresk'o de Iran'o aper'as al ĝi kiel mort'danĝer'o. Kio'n far'i, dum krom'e skiz'iĝ'as la kontur'o'j de inter'konsent'o pri la atom'demand'o inter Vaŝington'o kaj Teheran'o, kiu ĉes'ig'us la izol'iĝ'o'n de la islam'a respublik'o?

“De ĉiam, Iran'o en'miks'iĝ'as en la afer'o'j'n de Saud-Arab'uj'o. En 2003, la verd'a lum'o por la atak'o'j de Al-Kaid'o kontraŭ la reĝ'land'o* ven'is el Teheran'o.” Ni'a inter'parol'ant'o, profesor'o ĉe la universitat'o de Riad'o, ŝajn'as est'i cert'a pri tio. Li'n ne impres'as la tre grand'a mal'ver'ŝajn'o de tia alianc'o inter ŝijaism'a reĝim'o kaj suna'ism'a organiz'aĵ'o, kiu ne kaŝ'as si'a'n mal'am'o'n de la “herez'ul'o'j”. Kaj li ne est'as sol'a defend'ant'e tiu'j'n hipotez'o'j'n. En la ĵurnal'o Aŝark Al- Avsat (12-'a'n de februar'o), propriet'aĵ'o de la saud-arab'uj'a reĝ'a famili'o, la influ'a ĉef'artikol'ist'o Tarik Al- Homeid pet'is Uson'o'n re'kon'i, ke Iran'o est'as la ĉef'a sub'ten'ant'o de la organiz'aĵ'o fond'it'a de Usama Ben Lad'e'n.

*  De tiam, la reĝ'land'o sufer'is seri'o'n da atenc'o'j far'it'a'j de Al-Kaid'o, precip'e en Riad'o. Vd Stéphane Lacroix, Les Islamistes saoudiens. Un'e insurrection manquée , Presses universitaires de Franc'e (PUF), Pariz'o, 2011.

Ĉu tiu'j'n strang'a'j'n spekul'ad'o'j'n de mult'a'j saud-arab'a'j respond'ec'ul'o'j klar'ig'as sent'o de kresk'ant'a izol'iĝ'o? “Ĉe ĉiu el ni'a'j land'lim'o'j etend'iĝ'as la mal'stabil'ec'o. Kaj mal'antaŭ tio ni vid'as la man'o'n de Iran'o”, daŭr'ig'as la profesor'o. Unu'e, mal'stabil'ec'o en Irak'o: la kontakt'o'j inter Riad'o kaj la reg'ist'ar'o de s - ro Nur'i Al- Maliki est'as praktik'e romp'it'a'j. En Barejn'o, krom'e, kie la ribel'o, en la kun'tekst'o de la tuniz'a kaj egipt'a “printemp'o”, est'is asimil'it'a al prov'o de mal'stabil'ig'o ven'int'a el Teheran'o, antaŭ ol est'i sub'prem'at'a help'e de saud-arab'a'j trup'o'j en mart'o 2011. En Jemen'o, fin'e, kie region'a opozici'o (nom'at'a “ hutista ”, de la nom'o de ĝi'a fond'int'o, Hussein Badreddin Al- Huthi), kun cel'o'j ĉef'e intern'a'j, est'as atribu'it'a al mal'klar'a'j manovr'o'j de la iran'a'j gard'ist'o'j de la revoluci'o.*

*  Vd Pierre Bernin, Les guerres cachées du Yémen ”, Le Monde diplomatique, oktobr'o 2009.
Kontest'at'a sub'ten'o al la arme'a potenc'o en Egipt'uj'o

Ankaŭ ĉe la siri'a kaj la liban'a front'o'j oni trov'as la du aks'o'j'n kiu'j domin'as la region'o'n: Teheran'o gvid'as la unu'a'n, kiu lig'as ĝi'n kun Siri'o kaj kun la liban'a Hizbolaho, kaj Riad'o la ali'a'n, kun la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j, Barejn'o kaj la Mov'ad'o de la 14-'a de Mart'o de la eks'a liban'a ĉef'ministr'o Saad Hariri.

La mal'trankvil'o, kiu'n oni sent'as en Saud-Arab'uj'o, kresk'is kun la fend'o'j en la Konsili'o de Kun'labor'ad'o de la Golf'o ( KKG).* Komenc'e de decembr'o 2013, Oman'o decid'e kontraŭ'is la plan'o'n de Saud-Arab'uj'o pri unu'iĝ'o de la golf'land'o'j.* Kun la escept'o de Riad'o kaj de Manam'o (Barejn'o), la membr'o'j de la KKG krom'e akcept'is pozitiv'e la provizor'a'n inter'konsent'o'n pri la atom'demand'o inter Vaŝington'o kaj Teheran'o, en novembr'o de 2013, kaj akcept'is la iran'a'n ministr'o'n pri ekster'land'a'j afer'o'j. Kuvajt'o si'a'vic'e por la moment'o rifuz'as sub'skrib'i la ‒ de Riad'o vol'at'a'n ‒ traktat'o'n de la KKG pri intern'a sekur'ec'o, ĉar tiu tekst'o ĉirkaŭ'ir'as cert'a'n nombr'o'n da garanti'o'j pri liber'ec'o'j ‒ special'e la esprim'liber'ec'o ‒ en'skrib'it'a'j en ĝi'a konstituci'o.*

*  La KKG grup'ig'as la Saud-Arab'uj'o'n, Barejn'o'n, la Unu'iĝ'int'a'j'n Arab'a'j'n Emir'land'o'j'n, Kuvajt'o'n kaj Katar'o'n.
*  Kp Marc Cher - Leparrain, “La frond'e d ’Om'a'n contre l ’Arabi'e saoudite, OrientXXI, 22-'a de januar'o 2014, www. orientxxi. info.
*  Yazan Al- Saadi, GCC security pact : Kuwait holding back ”, Al- Akhbar English , Bejrut'o, 1-'a de mart'o 2014.

En tiu jam mal'cert'a kun'tekst'o, Saud-Arab'uj'o, sekv'at'a de du si'a'j partner'o'j de la KKG, la Unu'iĝ'int'a'j Arab'a'j Emir'land'o'j kaj Barejn'o, anonc'is la 5-'a'n de mart'o 2014 la re'tir'o'n de si'a ambasador'o en Katar'o.* Est'as ver'e, ke la rilat'o'j inter la reĝ'land'o kaj la mal'grand'a najbar'a emir'land'o, kvankam ambaŭ est'as vahab'it'a'j, est'is tre mal'oft'e seren'a'j. Lim'konflikt'o konduk'is eĉ al arm'it'a'j al'front'iĝ'o'j en 1992. La fal'ig'o de la emir'o far'e de li'a fil'o Harnad Ben Khalifa Al- Thani, en 1995, pli grav'ig'is la streĉ'iĝ'o'n. En 2002 Riad'o jam est'is re'tir'int'a si'a'n ambasador'o'n por protest'i kontraŭ el'send'o de la katar'a televid'o Al- Ĵazira pri la fond'int'o de Arab'uj'o, la reĝ'o Ibn Saud. La diplomat'o re'okup'is si'a'n posten'o'n nur en la jar'o 2008, post kiam la emir'land'o promes'is mild'ig'i la kritik'o'j'n send'at'a'j'n de la satelit'a televid'o.

*  Kp “Grav'e crise entre les émirats du Golf'e”, Nouvelles d ’Orient, 7-'a de mart'o 2014, http ://blog. mondediplo.net kaj Olivier Da Lag'e, L ’Arabi'e saoudite alliée objective du Qatar?”, OrientXXI, 17-'a de mart'o 2014.

Spit'e al ili'a komun'a engaĝ'iĝ'o help'i, ankaŭ milit'e, la opozici'o'n al la reĝim'o de s - ro Bachar Al- Assad kaj rapid'ig'i li'a'n fal'o'n, la “arab'a printemp'o” larĝ'ig'is la fos'o'n inter Doho kaj Riad'o. Katar'o far'iĝ'is la ĉampion'o de la okaz'ant'a'j trans'form'o'j kaj vet'is pri la Islam'a'j Frat'o'j por kolekt'i ĝi'a'j'n frukt'o'j'n. Saud-Arab'uj'o si'a'vic'e, jam ofend'it'a pro la fal'o de s - ro Hosni Mubarak en Egipt'uj'o kaj tim'ant'e mal'stabil'iĝ'o'n de la region'o, nom'as la Islam'a'j'n Frat'o'j'n “teror'ist'a organiz'aĵ'o”.

Long'temp'e alianc'it'a kun Saud-Arab'uj'o, tiu frat'ar'o ek'de la 1990-'a'j jar'o'j lud'as aktiv'a'n rol'o'n en la intern'a kontest'ad'o de la reĝ'land'o.* Ĝi est'as nun la ĉef'a cel'o de sen'kompat'a sub'prem'ad'o, kiu tuŝ'as ankaŭ cert'a'n nombr'o'n da liberal'a'j intelekt'ul'o'j, kiel s -roj Mohamed Al- Kahtani kaj Abdallah Al- Hamed, kondamn'it'a'j je long'a mal'liber'o. Komenc'e de februar'o la saud-arab'uj'a gazet'ar'o publik'ig'is reĝ'a'n dekret'o'n, kiu pun'as je du'dek jar'o'j da mal'liber'ej'o ĉia'n “aparten'o'n al religi'a'j aŭ intelekt'a'j tendenc'o'j, al grup'o'j aŭ organiz'aĵ'o'j naci'e, region'e aŭ inter'naci'e difin'it'a'j kiel teror'ist'a'j; ĉia'n ajn apog'o'n al ili'a ideologi'o aŭ al ili'a'j cel'o'j, ĉia'n esprim'o'n de ajn'a simpati'o kun ili”. La “teror'ism'o”, est'as preciz'ig'it'e, inklud'as la ateism'o'n kaj ĉia'n dub'ig'o'n de la fundament'a'j princip'o'j de la islam'a religi'o.

*  Vd Les islamistes à l’épreuve du pouvoir ”, Le Monde diplomatique, novembr'o 2012.

Kvankam tiu'j dekret'o'j cel'as unu'a'vic'e la Frat'ar'o'n, ili cel'as ankaŭ kuraĝ'ig'i la saud-arab'o'j'n kiu'j for'ir'is en Siri'o'n por batal'i kontraŭ la reĝim'o de s - ro Al- Assad, re'ven'i hejm'e'n. Laŭ la oficial'a'j nombr'o'j, ili est'as mil kvar'cent; pli kred'ind'a'j font'o'j menci'as kvin mil kaj sep mil da ili. Kial mal'trankvil'iĝ'i, dum la komunik'il'o'j de la reĝ'land'o fulm'as kontraŭ la siri'a gvid'ant'o? Ĉar la memor'o pri la re'ven'o de mil'o'j da batal'int'o'j for'ir'int'a'j en Afgan'uj'o'n en la 1980-'a'j jar'o'j ankoraŭ hant'as. Kiel klar'ig'as diplomat'o de la Golf'o, “la politik'o de la reĝ'land'o koncern'e Siri'o'n integr'as pli kaj pli la neces'o'j'n de “kontraŭ'teror'ism'o””. La ministr'o pri intern'a'j rilat'o'j est'as serioz'e en zorg'o.”* Riad'o do publik'e pet'is si'a'n ambasad'ej'o'n en Ankar'o far'i ĉia'j'n dispon'o'j'n por ven'ig'i hejm'e'n si'a'j'n sam'civit'an'o'j'n kiu'j transit'as tra Turk'uj'o kaj Liban'o.

*  Cit'it'a en “Islam'ist threat at hom'e forces Saud'i rethink 'o'n Syria ”, Arab Times , Riad'o, 12-'a de februar'o 2014.

La reĝ'o Abdallah, daŭr'e reg'ant'a malgraŭ si'a'j 90 jar'o'j, fiks'as ankoraŭ la grand'a'j'n lini'o'j'n de la reĝ'land'a politik'o; sed ili'a real'ig'o en Siri'o est'is konfid'it'a al du vir'o'j kun mal'sam'a'j cel'o'j. La reĝ'id'o Mohamed Ben Nayet, la ministr'o pri intern'a'j afer'o'j, kiu dis'bat'is la islam'ist'a'n ribel'o'n de 2003, daŭr'e don'as prioritat'o'n al la “milit'o kontraŭ la teror'ism'o”. La reĝ'id'o Bandar Ben Sultan, ĉef'o de la sekret'a'j serv'o'j ek'de juli'o 2012, si'a'vic'e serĉ'is la efik'ec'o'n en la batal'o kontraŭ s - ro Al- Assad en Siri'o kaj ĉe tio ankaŭ sub'ten'is la salaf'ist'a'j'n grup'o'j'n de la Islam'a Front'o. Li'a mank'o de atent'o pri la transport'ad'o de la arm'il'o'j tie'n laŭ'dir'e vek'is mal'trankvil'iĝ'o'n de Uson'o. Tio klar'ig'as sen'dub'e ankaŭ li'a'n “demisi'o'n”, kiu, la 15-'a'n de april'o ĉi-jar'a, konfirm'is la avanc'o'n de la polic'o-ĉef'o al la posten'o de la sekret'a'j serv'o'j.

La apog'o al la siri'a'j ribel'ul'o'j est'as unu'anim'e sub'ten'at'a en la saud-arab'a publik'a opini'o (escept'e de la ŝijaist'a mal'pli'mult'o); ali'flank'e, la sub'ten'o al la fal'ig'o de la egipt'a prezid'ant'o Mohamed Mors'i, en juli'o 2013, vek'as pli da disput'o. “Por la unu'a foj'o ni aŭd'as kritik'o'j'n, konfid'as, sub anonim'ec'o, influ'a ĵurnal'ist'o. “Kial ni sub'ten'as la fal'ig'o'n de prezid'ant'o kiu difin'as si'n islam'a? Kial ni ŝtop'as miliard'o'j'n da dolar'o'j en Egipt'uj'o'n en moment'o, kiam ni'a'j problem'o'j de loĝ'ad'o aŭ de mal'riĉ'ec'o est'as tiom grav'a'j?” Antaŭ'e ne aŭd'ebl'a, tiu ĝen'o esprim'iĝ'as en la soci'a'j ret'o'j, kiu'n la instanc'o'j prov'as brid'i, sen grand'a sukces'o. “En arab'a mond'o, kie la tradici'a'j potenc'o'j Irak'o, Siri'o aŭ Egipt'uj'o mal'fort'iĝ'as, ĉar sorb'at'a'j de si'a'j intern'a'j problem'o'j, pli kaj pli da fort'o'j turn'as si'n al ni. Kaj ni ne kapabl'as respond'i al ili. Ni est'as sen'pov'a'j regul'ig'i la kriz'o'j'n en Irak'o aŭ en Barejn'o, sen eĉ parol'i pri Siri'o”, daŭr'ig'as ni'a inter'parol'ant'o.

La ŝanĝ'o de la uson'a politik'o konsider'ind'e alt'ig'is la saud-arab'a'n mal'sekur'ec'o'n. La rifuz'o de la prezid'ant'o Barack Obama bomb'i Siri'o'n en la last'a somer'o kaj la inter'konsent'o pri la for'ig'o de la ĥemi'a'j arm'il'o'j de Damask'o vek'is sen'precedenc'a'n gest'o'n: post jar'o'j da lukt'ad'o por est'i elekt'ot'a kiel ne'konstant'a membr'o de la Sekur'ec-Konsil'ant'ar'o de la Unu'iĝ'int'a'j Naci'o'j (UN), kaj dum ĝi'a kandidat'o est'is elekt'it'a, la reĝ'land'o rezign'is. La ministr'o pri ekster'land'a'j rilat'o'j, la reĝ'id'o Saud Al- Fajsal, decid'is ne far'i parol'ad'o'n antaŭ la Ĝeneral'a Asemble'o por protest'i kontraŭ la neni'farad'o de la UN pri la siri'a dram'o.

Post'e, la mal'kaŝ'o de la inter'trakt'ad'o'j inter Vaŝington'o kaj Teheran'o en Oman'o, kaj post'e la anonc'o de provizor'a inter'konsent'o pri la atom'demand'o, en novembr'o 2013, re'vigl'ig'is mal'nov'a'n obsed'o