Antaŭ 40 jar⸱o⸱j

Inter⸱lig⸱i sistem⸱o⸱j⸱n

El MONATO 1980/10, p. 7:

La xxxxxxxx⸱a mond-firm⸱o IBM nun varb⸱as por nov⸱a kontor⸱a ekip⸱aĵ⸱o, kiu inter⸱lig⸱as la divers⸱a⸱j⸱n skrib- kaj xxxxxxxx-sistem⸱o⸱j⸱n en kontor⸱o⸱j kaj ofic⸱ej⸱o⸱j. Oni sukces⸱as tiel super⸱i la tradici⸱a⸱j⸱n lim⸱o⸱j⸱n inter tekst⸱a kaj xxxxx⸱a maŝin⸱o⸱j kaj kre⸱i integr⸱it⸱a⸱n sistem⸱o⸱n de tajp⸱ad⸱o, xxxxxxxx-memor⸱o kaj pres⸱ad⸱o. Ebl⸱e baldaŭ la ordinar⸱a skrib-maŝin⸱o en kontor⸱o est⸱os ekran⸱a ...

sm

GDR postul⸱as pli mult⸱e

El MONATO 1980/11, p. 5:

Eĉ ne unu semajn⸱o⸱n post la tut⸱land⸱a⸱j elekt⸱o⸱j en FRGermanio, la reg⸱ist⸱ar⸱o de German⸱a Demokrati⸱a Respublik⸱o alt⸱ig⸱is drast⸱e la minimum⸱a⸱j⸱n sum⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j⸱n oni dev⸱as ŝanĝ⸱i al orient-german⸱a⸱j mark⸱o⸱j vojaĝ⸱ant⸱e al la land⸱o: De antaŭ⸱e 13 al nun 25 mark⸱o⸱j tag⸱e kaj person⸱e. Krom⸱e nun ankaŭ por pensi⸱ul⸱o⸱j kaj infan⸱o⸱j (7,50 mark⸱o⸱j) valid⸱as la dev⸱ig⸱a mon⸱ŝanĝ⸱o. La reg⸱ist⸱ar⸱o en orient⸱a Berlin⸱o deklar⸱is, ke oni intenc⸱e atend⸱is ĝis post la balot⸱o⸱j en FRG, ĉar oni ne vol⸱is sub⸱ten⸱i eventual⸱a⸱n venk⸱o⸱n de la kandidat⸱o Strauß [ŝtraŭs] de l' krist⸱an⸱demokrati⸱a⸱j parti⸱o⸱j.

sm

Permes⸱o por motor⸱cikl⸱o⸱j

El MONATO 1980/11, p. 6:

Ek⸱de komenc⸱o de septembr⸱o motor⸱cikl⸱a xxxxxxx⸱o tra German⸱a Demokrati⸱a Respublik⸱o, kiu antaŭ⸱e est⸱is permes⸱it⸱a nur inter FRGermanio kaj okcident⸱a Berlin⸱o, nun ebl⸱as al ĉiu⸱j ali⸱a⸱j najbar⸱a⸱j land⸱o⸱j. Tamen vojaĝ⸱o rekt⸱e al GDR ankoraŭ ne est⸱as permes⸱it⸱a por motor⸱cikl⸱ant⸱o⸱j.

RP

Ĉini⸱o

Tri⸱hejm⸱a⸱j vir⸱in⸱o⸱j

Ĵus⸱a⸱j ge⸱edz⸱o⸱j for⸱las⸱as la hejm⸱o⸱n de si⸱a⸱j ge⸱patr⸱o⸱j kaj kre⸱as si⸱a⸱n propr⸱a⸱n. En tiu du⸱a hejm⸱o ili viv⸱as pli ol tri⸱dek jar⸱o⸱j⸱n.

Nask⸱int⸱e id⸱o⸱n, la ge⸱patr⸱o⸱j tuj konstru⸱as kiel ebl⸱e plej komfort⸱a⸱n dom⸱o⸱n, kie la nas⸱kit⸱o viv⸱as kutim⸱e pli ol du⸱dek jar⸱o⸱j⸱n. Nun⸱temp⸱e, mult⸱a⸱j mez⸱aĝ⸱a⸱j vir⸱in⸱o⸱j loĝ⸱as por⸱temp⸱e en tri hejm⸱o⸱j en Ĉini⸱o.

Kutim⸱e, mez⸱aĝ⸱a⸱j av⸱in⸱o⸱j dev⸱as loĝ⸱i en la hejm⸱o de si⸱a nep⸱o aŭ nep⸱in⸱o, ĉar laŭ la ĉin⸱a soci⸱a asekur⸱o vir⸱in⸱o⸱j rajt⸱as ricev⸱i pensi⸱o⸱n ek⸱de la aĝ⸱o de 50 jar⸱o⸱j, kaj ili hav⸱as mult⸱a⸱n liber⸱a⸱n temp⸱o⸱n kaj energi⸱o⸱n.

La ge⸱patr⸱o⸱j de mez⸱aĝ⸱a⸱j av⸱in⸱o⸱j probabl⸱e ankoraŭ viv⸱as, tamen ili oft⸱e bezon⸱as help⸱o⸱n pro mal⸱jun⸱ec⸱o, kaj ili⸱a⸱j fil⸱in⸱o⸱j est⸱as la plej taŭg⸱a⸱j help⸱ant⸱o⸱j. Pro tio, tia⸱j av⸱in⸱o⸱j de⸱nov⸱e loĝ⸱as en la hejm⸱o de si⸱a⸱j ge⸱patr⸱o⸱j.

xuji
XU Jinming
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Ĉini⸱o

Labor⸱perspektiv⸱o

Student⸱o⸱j, kiu⸱j fin⸱as universitat⸱a⸱n stud⸱ad⸱o⸱n en 2020, mal⸱kovr⸱as tut⸱e ali⸱a⸱n labor⸱merkat⸱o⸱n, kiu jam aparten⸱as al la post-xxxxxxx⸱a mond⸱o.

La uson⸱a agent⸱ej⸱o Apartment List decid⸱is help⸱i labor⸱ont⸱o⸱j⸱n kaj esplor⸱i pri tio, kie est⸱as en Uson⸱o pli da perspektiv⸱o⸱j por ili. La esplor⸱ad⸱o okaz⸱is baz⸱e de inform⸱o⸱j pri mez⸱a salajr⸱o, nivel⸱o de sen⸱labor⸱ec⸱o en la printemp⸱o de 2020, prez⸱o por lu⸱ad⸱o de loĝ⸱ej⸱o, el⸱cent⸱o⸱j de ebl⸱a⸱j „virtual⸱a⸱j” labor-lok⸱o⸱j ktp.

La plej favor⸱a⸱j urb⸱o⸱j

El la xxxxxx⸱a⸱j urb⸱o⸱j la plej alt⸱a⸱j⸱n lok⸱o⸱j⸱n hav⸱as la ĉef⸱urb⸱o Aŭstino (ses⸱a lok⸱o). Sekv⸱as Dalaso en la 21a lok⸱o kaj Hjustono en la 26a. Est⸱as interes⸱e, ke eĉ ne unu el la kvin plej loĝ⸱at⸱a⸱j uson⸱a⸱j urb⸱o⸱j trov⸱iĝ⸱as en la unu⸱a⸱j dek lok⸱o⸱j. La agent⸱ej⸱o rekomend⸱as al nov⸱a⸱j labor⸱ont⸱o⸱j elekt⸱i pli mal⸱grand⸱a⸱j⸱n urb⸱o⸱j⸱n, ĉar tio don⸱as ekvilibr⸱o⸱n inter ekonomi⸱a⸱j kaj geografi⸱a⸱j ebl⸱o⸱j.

La list⸱o komenc⸱iĝ⸱as per San-Joseo (t.n. ĉef⸱urb⸱o de „xxxxxx⸱a Val⸱o”). Post⸱e San-Francisk⸱o, Vaŝington⸱o, Boston⸱o kaj xxxxxxx⸱o. Hav⸱i perspektiv⸱o⸱n je labor⸱o est⸱as tre mal⸱facil⸱e en Miamo, Or⸱land⸱o (xxxxxx⸱o) kaj Lasvegaso (xxxxx⸱o).

mksv
Alexander MIKISHEV
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Uson⸱o

Medi⸱o

Franci⸱o

Ge⸱jun⸱ul⸱o⸱j lern⸱as pri la aer⸱kvalit⸱o

Dum la xxxxxxx⸱a kriz⸱o⸱stat⸱o oni konstat⸱is, ke la pli⸱mult⸱o de la polu⸱ant⸱o⸱j mal⸱pli⸱iĝ⸱is pro la for⸱est⸱o de tra⸱fik⸱o. Ke la aer⸱o grav⸱as por ni⸱a san⸱o, ne est⸱as mal⸱kovr⸱o de la last⸱a⸱j monat⸱o⸱j. Jam dum plur⸱a⸱j jar⸱o⸱j, divers⸱a⸱j asoci⸱o⸱j batal⸱as por kler⸱ig⸱i sur⸱lok⸱e pri tiu tem⸱o. Ni⸱a korespond⸱ant⸱o Mark⸱o Gallardo intervju⸱is en xxxxxxx⸱o la direktor⸱in⸱o⸱n de la asoci⸱o L'xxx et Moi (La aer⸱o kaj mi), Marie Anne Le Meur, kiu labor⸱as pri aer⸱a polu⸱ad⸱o.

Aer⸱a polu⸱ad⸱o est⸱as ĉef⸱a publik⸱a san⸱afer⸱o por ĉiu⸱j land⸱o⸱j de la mond⸱o, kaj mult⸱a⸱j region⸱o⸱j est⸱as tuŝ⸱at⸱a⸱j de ĝi. Daŭr⸱a⸱j koncentr⸱iĝ⸱o⸱j kaj pint⸱o⸱j de polu⸱ad⸱o (xxxxxxxx⸱a di⸱oksid⸱o, ŝveb⸱ant⸱a⸱j xxxxxxx⸱o⸱j, xxxx⸱o kaj ali⸱a⸱j xxx⸱aĵ⸱o⸱j) xxxxxxx⸱as pri mal⸱san⸱o⸱j (xxxx⸱o, xxxxx⸱o⸱xxxxxx⸱a⸱j xxxxxxxx⸱o⸱j, kancer⸱o⸱j ktp), mal⸱long⸱ig⸱as la viv⸱o⸱n (9 milion⸱o⸱j da antaŭ⸱temp⸱a⸱j mort⸱o⸱j en la mond⸱o ĉiu⸱jar⸱e) kaj xxx⸱as la san⸱o⸱n de plant⸱o⸱j. Por invers⸱ig⸱i la tendenc⸱o⸱n la asoci⸱o L'xxx et Moi dis⸱volv⸱as la program⸱o⸱n „Aer⸱o kaj mi” ĉirkaŭ la mond⸱o, partner⸱ec⸱e kun AtmoSud, kiu kresk⸱ig⸱as ĝi⸱n en la sud-franc⸱a region⸱o xxxxxxx⸱o-Alp⸱o⸱j-Lazur⸱a Mar⸱bord⸱o.

Dialog⸱a⸱j il⸱o⸱j

L'xxx et Moi est⸱is kre⸱it⸱a en 2009 laŭ la iniciat⸱o de Victor Hug⸱o Espinosa. Ĉi tiu projekt⸱o kun⸱labor⸱as kun scienc⸱ist⸱o⸱j kaj instru⸱ist⸱o⸱j por proviz⸱i ar⸱o⸱n da instru⸱a⸱j kaj dialog⸱a⸱j il⸱o⸱j (bild⸱o⸱prezent⸱o⸱j, xxxx⸱o⸱j, gvid⸱il⸱o⸱j, praktik⸱a⸱j labor⸱o⸱j, film⸱et⸱o⸱j, xxxxxx⸱o⸱j, rol⸱lud⸱o⸱j ktp.), kiu⸱j est⸱as sen⸱pag⸱e el⸱ŝut⸱ebl⸱a⸱j kaj destin⸱it⸱a⸱j al instru⸱ist⸱o⸱j, ge⸱patr⸱o⸱j kaj anim⸱ant⸱o⸱j. Lud⸱em⸱a kaj dinamik⸱a, L'xxx et Moi lok⸱as jun⸱ul⸱o⸱j⸱n (baz⸱lern⸱ant⸱o⸱j⸱n, mez⸱lern⸱ant⸱o⸱j⸱n, gimnazi⸱an⸱o⸱j⸱n kaj ali⸱a⸱j⸱n) kern⸱e de la de⸱bat⸱o⸱j, kiu⸱j prezent⸱as la kaŭz⸱o⸱j⸱n kaj efik⸱o⸱j⸱n de aer⸱a polu⸱ad⸱o, sed ankaŭ la solv⸱o⸱j⸱n por mal⸱ferm⸱i horizont⸱o⸱j⸱n kaj preter⸱pas⸱i la mal⸱seren⸱ig⸱a⸱n dimensi⸱o⸱n, kiu est⸱us kontraŭ⸱produkt⸱iv⸱a.

Hodiaŭ pli ol du⸱on⸱milion⸱o da infan⸱o⸱j profit⸱is la program⸱o⸱n kaj pli ol 500 plen⸱kresk⸱ul⸱o⸱j est⸱as trejn⸱it⸱a⸱j por ĉi tiu cel⸱o. La modul⸱o „Fundament⸱o” de la program⸱o est⸱as traduk⸱it⸱a en 14 lingv⸱o⸱j⸱n, kaj last⸱a⸱temp⸱e aper⸱is versi⸱o en Esperant⸱o en la ret⸱ej⸱o airandme.org.

La projekt⸱o reprezent⸱as grav⸱a⸱n hom⸱a⸱n kaj financ⸱a⸱n invest⸱o⸱n avantaĝ⸱e al kolektiv⸱um⸱o⸱j, instru⸱ist⸱o⸱j kaj anim⸱ant⸱o⸱j en sud⸱a Franci⸱o. Ĉio est⸱as far⸱at⸱a por facil⸱ig⸱i part⸱o⸱pren⸱o⸱n en la projekt⸱o kaj ĝi⸱a⸱n dis⸱vast⸱iĝ⸱ad⸱o⸱n.


012752

Fin⸱o de tag⸱o post lern⸱ad⸱o pri polu⸱ad⸱o en la lern⸱ej⸱o San Francesco en xxxx⸱o, Itali⸱o. Fot⸱o: MARIE ANNE LE MEUR

mgal
Mark⸱o Gallardo
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Franci⸱o

Modern⸱a viv⸱o

Uson⸱o

Ĉu vi vol⸱as adopt⸱i xxxxxx⸱o⸱n?

La fin⸱o⸱n de aŭgust⸱o 2017 la loĝ⸱ant⸱o⸱j de sud-orient⸱a⸱j xxxxxx⸱o kaj xxxxxxx⸱o memor⸱os tre long⸱e. La katastrof⸱a uragan⸱o Harvey 1 – kategori⸱o 4 – damaĝ⸱is grav⸱a⸱n industri⸱a⸱n region⸱o⸱n, inkluziv⸱e la energi⸱potenc⸱a⸱n ĉef⸱urb⸱o⸱n Hjustono, kiu laŭ kvant⸱o de loĝ⸱ant⸱o⸱j okup⸱as la kvar⸱a⸱n lok⸱o⸱n en Uson⸱o .

La ŝtorm⸱o grav⸱e damaĝ⸱is koloni⸱o⸱n de „botel⸱naz⸱a⸱j” xxxxxx⸱o⸱j, kies hejm⸱o est⸱as Meksik⸱a Golf⸱o. Scienc⸱ist⸱o⸱j klar⸱ig⸱as, ke dum la uragan⸱a inund⸱o pluv⸱akv⸱o fal⸱is kaj miks⸱iĝ⸱is kun rub⸱aĵ⸱o⸱j kaj kemi⸱aĵ⸱o⸱j, kaj post⸱e grand⸱a kvant⸱o ven⸱is en la mar⸱o⸱n. Tio ŝanĝ⸱is la sal⸱nivel⸱o⸱n en la Golf⸱o kaj rezult⸱ig⸱is ŝanĝ⸱iĝ⸱o⸱n de la xxxxxx⸱a viv⸱medi⸱o.

Kvant⸱a mal⸱kresk⸱o

Kvankam mult⸱a⸱j xxxxxx⸱o⸱j xxxxx⸱is pli nord⸱a⸱n region⸱o⸱n, kelk⸱a⸱j daŭr⸱e rest⸱is ĉe la bord⸱o de urb⸱o Gal⸱vest⸱o⸱n (apud⸱mar⸱a ripoz⸱centr⸱o). Laŭ statistik⸱o, en aŭgust⸱o 2017 en unu kvadrat⸱a kilo⸱metr⸱o trov⸱iĝ⸱is 1,09 xxxxxx⸱o⸱j, sed en septembr⸱o de la sam⸱a jar⸱o la indic⸱o est⸱is 0,29. Esplor⸱program⸱o montr⸱is, ke ĉ. 96 % de la xxxxxx⸱o⸱j hav⸱as vund⸱o⸱j⸱n sur⸱haŭt⸱e, kaj 65 % de la vund⸱o⸱j est⸱as danĝer⸱a⸱j por ili.

Feliĉ⸱e, la sal⸱nivel⸱o de la golf⸱o normal⸱iĝ⸱as, kaj xxxxxx⸱o⸱j re⸱ven⸱as. Mult⸱a⸱j hjustonanoj nun rev⸱as pri tio, ke oni pov⸱os baldaŭ de⸱nov⸱e renkont⸱i ĉarm⸱a⸱j⸱n best⸱o⸱j⸱n boat⸱um⸱ant⸱e en la apud⸱a golf⸱o.

Amik⸱iĝ⸱i kun xxxxx⸱o

Gal⸱vest⸱o⸱n Bay Foundation propon⸱is al ĉiu best⸱o⸱ŝat⸱ant⸱o adopt⸱i tia⸱n saĝ⸱a⸱n best⸱o⸱n. Kontraŭ 200 dolar⸱o⸱j ebl⸱as kon⸱at⸱iĝ⸱i kun xxxxxx⸱o, don⸱i al ĝi nom⸱o⸱n, kaj ricev⸱i fot⸱o⸱n kaj regul⸱a⸱n raport⸱o⸱n pri ĝi⸱a loĝ⸱lok⸱o.

Ekzist⸱as plur⸱a⸱j ali⸱a⸱j ebl⸱o⸱j real⸱e sub⸱ten⸱i la pri⸱zorg⸱ad⸱o⸱n kaj pri⸱esplor⸱ad⸱o⸱n de xxxxxx⸱o⸱j, kaj ek⸱sci⸱i pli pri tiu⸱j simpati⸱a⸱j best⸱o⸱j.

1La uragan⸱o Harvey okaz⸱ig⸱is en Uson⸱o rekord⸱a⸱n pluv⸱ad⸱o⸱n. La damaĝ⸱o⸱j sum⸱iĝ⸱is je 135 miliard⸱o⸱j da dolar⸱o⸱j. Krom⸱e mort⸱is cent⸱o da hom⸱o⸱j, kaj pli ol 200 000 dom⸱o⸱j difekt⸱iĝ⸱is.
mksv
Alexander MIKISHEV
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Uson⸱o

Ekonomi⸱o

Itali⸱o

La xxxxx⸱a ekonomi⸱o dum la pas⸱int⸱a jar⸱cent⸱o

Tiu ĉi artikol⸱o pri⸱trakt⸱as la ekonomi⸱a⸱n evolu⸱o⸱n de xxxxx⸱o, urb⸱o en la nord-orient⸱a part⸱o de Itali⸱o, en la centr⸱o de la region⸱o Veneci⸱land⸱o (Ven⸱et⸱o), kaj reprezent⸱as la kor⸱o⸱n de la industri⸱o kaj de la serv⸱o⸱j de ĉi tiu region⸱o.

Re⸱vigl⸱iĝ⸱o

La star⸱ig⸱o de la Foir⸱o de Specimen⸱o⸱j en 1919 mark⸱as la re⸱san⸱iĝ⸱o⸱n de la ekonomi⸱o post la unu⸱a mond⸱milit⸱o kaj sam⸱temp⸱e la komenc⸱o⸱n de modern⸱ig⸱a projekt⸱o. Por la kre⸱ad⸱o de tiu ĉi foir⸱o, kiu nom⸱iĝ⸱is tiel, ĉar ĝi dev⸱is prezent⸱i komerc⸱a⸱j⸱n produkt⸱o⸱j⸱n lanĉendajn, oni inspir⸱iĝ⸱is de la eŭrop⸱a⸱j foir⸱o⸱j, kiel tiu⸱j de Pariz⸱o kaj xxxx⸱o kaj special⸱e tiu de xxxxxx⸱o. xxxxx⸱o iĝ⸱u la pont⸱o inter Itali⸱o kaj centr⸱a-danubia Eŭrop⸱o. Ekzempl⸱o⸱j est⸱is ankaŭ la naci⸱a⸱j foir⸱o⸱j de Florenc⸱o kaj de xxxxx⸱o. Pli ol 600 kompani⸱o⸱j ĉe⸱est⸱is, el kiu⸱j 21 ekster⸱land⸱a⸱j. La foir⸱o est⸱is lok⸱it⸱a en tri divers⸱a⸱j kvartal⸱o⸱j de la urb⸱o. Por la tri⸱a el⸱don⸱o en 1921 oni real⸱ig⸱is la grand⸱eg⸱a⸱n foir⸱a⸱n kvartal⸱o⸱n, kiu ekzist⸱as ankoraŭ nun.

La re⸱akir⸱o de ekonomi⸱a vigl⸱ec⸱o trov⸱is kulmin⸱o⸱n per la star⸱ig⸱o de la Uni⸱o de Industri⸱ist⸱o⸱j en 1922. En la modern⸱ig⸱o de la urb⸱o lud⸱is decid⸱a⸱n rol⸱o⸱n tri potenc⸱a⸱j lok⸱a⸱j bank⸱o⸱j: Cassa di Risparmio (Ŝpar⸱kas⸱o, aktiv⸱a ek⸱de 1822), Banca Popol⸱ar⸱e Ven⸱et⸱a (Popol⸱a Bank⸱o, laik⸱a) kaj Banca Antoniana (katolik⸱a). La modern⸱ig⸱a projekt⸱o antaŭ⸱vid⸱is la kre⸱ad⸱o⸱n de nov⸱a urb⸱a are⸱o en la urb⸱o⸱centr⸱o, kiu por tio dev⸱is est⸱i detru⸱it⸱a kaj post⸱e re⸱konstru⸱it⸱a. Fin⸱fin⸱e la projekt⸱o fiask⸱is kaj oni elekt⸱is industri⸱a⸱n lok⸱o⸱n en la ekster⸱centr⸱a⸱j kvartal⸱o⸱j, konserv⸱ant⸱e tiel sen⸱difekt⸱a la histori⸱a⸱n centr⸱o⸱n.

Divers⸱iĝ⸱o

xxxxx⸱o iĝ⸱is rapid⸱e centr⸱o ne nur de agrikultur⸱o kaj brut⸱bred⸱ad⸱o, sed ankaŭ de industri⸱o⸱j. Impuls⸱o⸱n ricev⸱is precip⸱e la serv⸱a⸱j kaj financ⸱a⸱j ag⸱ad⸱o⸱j. Krom⸱e, en la jar⸱o⸱j 1930aj, la urb⸱o iĝ⸱is gvid⸱a kadr⸱e de la kin⸱industri⸱o. Mal⸱e al Treviso, xxxxx⸱o kaj Viĉenzo, kie je la fin⸱o de la 19a jar⸱cent⸱o la ekonomi⸱a plekt⸱aĵ⸱o est⸱is jam industri⸱ig⸱it⸱a, en xxxxx⸱o la xxxxxxxxxx⸱a⸱j aktiv⸱aĵ⸱o⸱j koncentr⸱iĝ⸱is sur art⸱meti⸱o⸱j. La sektor⸱o⸱j plej evolu⸱int⸱a⸱j est⸱is juvel⸱ar⸱o, pelt⸱o⸱j, vest⸱aĵ⸱o⸱j kaj manĝ⸱aĵ⸱o⸱j. Ek⸱is ankaŭ la xxxx⸱far⸱ad⸱o.

Dum la period⸱o inter la du mond⸱milit⸱o⸱j la xxxxx⸱a ekonomi⸱o gravit⸱is ĉirkaŭ merkat⸱o, esenc⸱e lok⸱a, sed ne mank⸱is nom⸱o⸱j fam⸱a⸱j je region⸱a nivel⸱o. Inter tiu⸱j cit⸱ind⸱as Rizzato por bicikl⸱o⸱j, Barbieri kun la mark⸱o Aperol kaj Cedam por la el⸱don⸱a industri⸱o. La konstru⸱firma⸱o Grassetto ag⸱is en divers⸱a⸱j urb⸱o⸱j de Itali⸱o. En Rom⸱o, ekzempl⸱e, ĝi en la 50aj kaj 60aj jar⸱o⸱j part⸱o⸱pren⸱is en la real⸱ig⸱o de la nov⸱a kvartal⸱o Eur.

La du⸱a mond⸱milit⸱o

En la jar⸱o⸱j 30aj kaj 40aj kresk⸱is la industri⸱ig⸱o. Aper⸱is kelk⸱a⸱j industri⸱o⸱j klas⸱it⸱a⸱j de la ministr⸱ej⸱o pri milit⸱o kiel „help⸱a⸱j”, t.e. entrepren⸱o⸱j dediĉ⸱it⸱a⸱j al produkt⸱ad⸱o por milit⸱a⸱j ag⸱ad⸱o⸱j. Tem⸱is ĉef⸱e pri labor⸱ej⸱o⸱j, kiu⸱j konstru⸱is tank⸱o⸱j⸱n kaj fer⸱voj⸱a⸱j⸱n infra⸱struktur⸱o⸱j⸱n aŭ paf⸱aĵ⸱o⸱j⸱n kaj grenad⸱o⸱j⸱n. Ankaŭ kelk⸱a⸱j entrepren⸱o⸱j „ne help⸱a⸱j” est⸱is taks⸱at⸱a⸱j taŭg⸱a⸱j por la produkt⸱ad⸱o de milit⸱a⸱j material⸱o⸱j, ekzempl⸱e xxxxxxx⸱a industri⸱o por la vest⸱aĵ⸱o⸱j de milit⸱ist⸱o⸱j kaj konstru⸱entrepren⸱o⸱j por la konstru⸱ad⸱o de kontraŭ⸱avi⸱a⸱j rifuĝ⸱ej⸱o⸱j.

Dum la milit⸱o la xxxxx⸱a ekonomi⸱o sufer⸱is kolaps⸱o⸱n. La komerc⸱o est⸱is plej tuŝ⸱it⸱a. xxxxx⸱o est⸱is urb⸱o de vend⸱o⸱plac⸱o⸱j kiel xxxx⸱o della Valle por divers⸱a⸱j var⸱o⸱j kaj For⸱o Boario por brut⸱ar⸱o. En la urb⸱o⸱centr⸱o Piazza delle Erbe kaj Piazza de⸱i Frutti est⸱is dediĉ⸱it⸱a⸱j al frukt⸱o⸱legom⸱a vend⸱ad⸱o, Piazza Capitaniato kaj Piazza de⸱i Signori por xxxxxxxx⸱o, ŝu⸱o⸱j ktp. Ankoraŭ nun, escept⸱e de For⸱o Boario kaj Piazza Capitaniato, ĉi tiu⸱j est⸱as vend⸱o⸱plac⸱o⸱j. xxxxx⸱o est⸱is ankaŭ centr⸱o de la rezist⸱ad⸱o, kaj en tiu period⸱o est⸱is plur⸱a⸱j tumult⸱o⸱j en⸱e de fabrik⸱o⸱j.

Inter⸱naci⸱iĝ⸱o

Okaz⸱e de la mal⸱ferm⸱iĝ⸱o de la inter⸱naci⸱a⸱j merkat⸱o⸱j re⸱start⸱is la produkt⸱ad⸱o. En 1948 intens⸱iĝ⸱is la produkt⸱ad⸱o de tram⸱o⸱j kaj xxxxx⸱bus⸱o⸱j, post⸱e tiu de aŭtobus⸱o⸱j. xxxxx⸱a kompani⸱o akir⸱is mend⸱o⸱n pri metro⸱a⸱j lok⸱o⸱motiv⸱o⸱j en Rom⸱o kaj pri xxxxx⸱bus⸱o⸱j en Milan⸱o. La konstru⸱a sektor⸱o montr⸱is grand⸱a⸱n vigl⸱ec⸱o⸱n, komenc⸱e por la milit⸱ripar⸱o⸱j, sed post⸱e ankaŭ por nov⸱a⸱j konstru⸱aĵ⸱o⸱j. Re⸱komenc⸱iĝ⸱is la procez⸱o de urb⸱ig⸱o kun la pli⸱vast⸱ig⸱o de la periferi⸱a⸱j kvartal⸱o⸱j.

La post⸱milit⸱a period⸱o konduk⸱is al nov⸱a ekvilibr⸱o en la rilat⸱o inter xxxxx⸱o kaj Veneci⸱o, al⸱pren⸱ig⸱ant⸱e al xxxxx⸱o aŭtonom⸱a⸱n rol⸱o⸱n. Est⸱is grand⸱a dis⸱volv⸱iĝ⸱o de po⸱grand⸱ist⸱o⸱j, de bank⸱o⸱j kaj de transport⸱entrepren⸱o⸱j.

Dum la 50aj jar⸱o⸱j en xxxxx⸱o okaz⸱is ver⸱a modern⸱ig⸱o. La du xxxxxxx⸱a⸱j fort⸱o⸱j est⸱is la komun⸱um⸱o, kies urb⸱estr⸱o Cesare Crescente interes⸱iĝ⸱is pri la urb⸱a kresk⸱o, kaj la universitat⸱o, kun la rektor⸱o Guido Ferro, kiu aktiv⸱iĝ⸱is pri re⸱nov⸱ig⸱o, daŭr⸱ig⸱ant⸱e la human⸱ism⸱a⸱n tradici⸱o⸱n kaj sam⸱temp⸱e lanĉ⸱ant⸱e la scienc⸱a⸱j⸱n fak⸱o⸱j⸱n. Tiu⸱j ĉi strategi⸱o⸱j kontribu⸱is al krom⸱nom⸱o de xxxxx⸱o „Milan⸱o de Veneci⸱land⸱o”.

En 1961 pli⸱iĝ⸱is la nombr⸱o de mekanik⸱a⸱j establ⸱o⸱j. La xxxxxxx⸱a industri⸱o rest⸱is stabil⸱a kaj el⸱star⸱is la pri⸱labor⸱ad⸱o de lign⸱o kaj la produkt⸱ad⸱o de mebl⸱o⸱j. Ĉi-last⸱a al⸱pren⸱is form⸱o⸱n de seri⸱a produkt⸱ad⸱o ne nur de modern⸱a⸱j, sed ankaŭ de laŭ⸱stil⸱a⸱j mebl⸱o⸱j, koncentr⸱it⸱a en la municip⸱o⸱j Casale di Scodosia, Merlara kaj Montagnana. Inter la industri⸱o⸱j ni memor⸱as pri tiu de Giovanni Bortolani, kiu en 1948 mov⸱is si⸱a⸱n mal⸱grand⸱a⸱n labor⸱ej⸱o⸱n de Voltabarozzo al Roncaglia, trans⸱form⸱ant⸱e ĝi⸱n en modern⸱a⸱n mebl⸱o⸱fabrik⸱o⸱n.

Ankaŭ la industri⸱o de ŝu⸱o⸱j spert⸱is dis⸱volv⸱iĝ⸱o⸱n, precip⸱e en la entrepren⸱o⸱j de xxxxxx⸱a del Brenta. En Vigonza est⸱is la firma⸱o Rossimoda, kiu kon⸱at⸱ig⸱is la ŝu-industri⸱o⸱n ankaŭ ekster⸱land⸱e. En la kemi⸱a⸱j industri⸱o⸱j ek⸱est⸱is nov⸱a⸱j special⸱iĝ⸱o⸱j, kiel pri⸱labor⸱ad⸱o de plast⸱o. La el⸱don⸱ej⸱o⸱j pli⸱grand⸱ig⸱is si⸱a⸱n merkat⸱o⸱n je region⸱a nivel⸱o. Inter ili ni de⸱nov⸱e cit⸱as Cedam, kiu uz⸱is pli progres⸱int⸱a⸱j⸱n teknologi⸱o⸱j⸱n ol la ali⸱a⸱j. Tial pren⸱is grav⸱ec⸱o⸱n la paper⸱fabrik⸱o⸱j.

Industri⸱iĝ⸱o

Koncern⸱e la provinc⸱o⸱n ni vid⸱as, ke la nord⸱a are⸱o konsist⸱as el tri ĉef⸱a⸱j centr⸱o⸱j: Cittadella, Camposampiero kaj Piazzola xxx Brenta. En Cittadella relief⸱iĝ⸱is la mekanik⸱a⸱j industri⸱o⸱j, la paper⸱fabrik⸱o⸱j, la produkt⸱ad⸱o de antaŭ⸱fabrik⸱it⸱a⸱j beton⸱a⸱j produkt⸱o⸱j kaj fin⸱e la en⸱botel⸱ig⸱o de mineral⸱a akv⸱o, far⸱e de la kompani⸱o Acqua Ver⸱a SpA. En Camposampiero est⸱is precip⸱e agrikultur⸱a maŝin⸱ar⸱o kun la kompani⸱o⸱j Carraro SpA kaj Antonio Carraro SpA, la produkt⸱ad⸱o de xxxxxxxxx⸱o⸱j kaj lum-teknologi⸱o kaj la produkt⸱ad⸱o de valiz⸱o⸱j, pri kio ni menci⸱u la kompani⸱o⸱n Valigeria Roncato SpA. Fin⸱e Piazzola xxx Brenta special⸱iĝ⸱is pri xxxxxxx⸱a industri⸱o kaj xxxxxxxx⸱o; la plej grav⸱a fabrik⸱o est⸱is Bel⸱vest SpA.

La sud⸱a are⸱o, kontraŭ⸱e, est⸱as pli agrikultur⸱a, tamen ne mank⸱is industri⸱a⸱j establ⸱o⸱j. Est⸱e el⸱star⸱is en industri⸱o de ne⸱formal⸱a vest⸱aĵ⸱ar⸱o (xxxx⸱o⸱j, xxxx⸱o⸱j), en produkt⸱ad⸱o de mebl⸱ar⸱o, sed precip⸱e en art⸱a xxxxxxx⸱o. Montagnana est⸱is kaj rest⸱as renom⸱a pro la produkt⸱ad⸱o de pekl⸱it⸱a viand⸱o, ĉef⸱e de ŝink⸱o. En la ĉirkaŭ⸱aĵ⸱o de Monselice el⸱star⸱a⸱n pozici⸱o⸱n okup⸱is la cement⸱industri⸱o. Fin⸱e Piove di Sacco, kiu influ⸱is ankaŭ la proksim⸱a⸱j⸱n Saonara, Noventa xxxxx⸱an⸱a kaj Vigonza, disting⸱iĝ⸱is pro la produkt⸱ad⸱o de ŝu⸱o⸱j kaj de mebl⸱o⸱j.

Struktur⸱a⸱j trans⸱form⸱iĝ⸱o⸱j

La 80aj jar⸱o⸱j est⸱is period⸱o de profund⸱a⸱j struktur⸱a⸱j trans⸱form⸱iĝ⸱o⸱j, kiu⸱j est⸱is la sekv⸱o de du procez⸱o⸱j okaz⸱int⸱a⸱j en la antaŭ⸱a⸱j jar⸱dek⸱o⸱j. La unu⸱a rilat⸱is al industri⸱ig⸱o kaj centr⸱ad⸱o, la du⸱a al mal⸱centr⸱ad⸱o kaj dis⸱vast⸱iĝ⸱o de mal⸱grand⸱a⸱j entrepren⸱o⸱j. La teritori⸱a map⸱o de 1989 montr⸱is la provinc⸱o⸱n sub⸱divid⸱it⸱a en tri xxxxx⸱region⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j si⸱a⸱vic⸱e est⸱as divid⸱it⸱a⸱j en dek mikro⸱zon⸱o⸱j⸱n. Aper⸱is nov⸱a komun⸱um⸱o, Legnaro, sud-orient⸱e, kiu iĝ⸱is „park⸱o de ekonomi⸱a⸱j ag⸱ad⸱o⸱j” kun la Agr⸱ar-Industri⸱a Centr⸱o de la Universitat⸱o, CNR (Naci⸱a Centr⸱o de Scienc⸱a Esplor⸱ad⸱o) kaj la xx⸱o⸱xxxxxxxxx⸱a Institut⸱o de Veneci⸱o.

La Komerc⸱a Ĉambr⸱o hav⸱is xxxxxxx⸱a⸱n rol⸱o⸱n en tiu ĉi period⸱o. Ĝi nask⸱iĝ⸱is en la fin⸱o de la 18a kaj la komenc⸱o de la 19a jc., sed en la 20a jar⸱cent⸱o ĝi al⸱pren⸱is la aspekt⸱o⸱n, kiu⸱n ĝi hav⸱as ankoraŭ nun. Impon⸱a person⸱o est⸱is Marco Volpato, kiu estr⸱is ĝi⸱n de 1950 ĝis 1982. En 1973 la Komerc⸱a Ĉambr⸱o, kun⸱e kun tri ali⸱a⸱j instituci⸱o⸱j, kre⸱is en xxxxx⸱o trafik⸱haven⸱o⸱n por xxxxxxxx⸱o de var⸱o⸱j. Krom tio oni projekt⸱is la konstru⸱o⸱n de modern⸱a akv⸱o⸱voj⸱o por la komerc⸱o inter xxxxx⸱o kaj Veneci⸱o. Tiu projekt⸱o fiask⸱is, sed plu funkci⸱as ankoraŭ nun la var⸱haven⸱o.

La Komerc⸱a Ĉambr⸱o spron⸱is ankaŭ la dis⸱volv⸱iĝ⸱o⸱n de la komput⸱il-sektor⸱o. Aper⸱is nov⸱a firma⸱o, Cerv⸱ed SpA, xxxxx⸱bank⸱o, kiu iĝ⸱is la ĉef⸱a ret⸱a proviz⸱ant⸱o de ekonomi⸱a⸱j inform⸱o⸱j en Itali⸱o kaj unu el la plej grav⸱a⸱j ag⸱ant⸱o⸱j de tiu ĉi kamp⸱o en la mond⸱o. Krom⸱e rimark⸱ind⸱a⸱n impuls⸱o⸱n ricev⸱is la sektor⸱o⸱j de elektron⸱ik⸱o kaj de tele⸱komunik⸱ad⸱o. Ali⸱a element⸱o, kiu mark⸱as ĉi tiu⸱n period⸱o⸱n, est⸱as la mal⸱ferm⸱o al inter⸱naci⸱a⸱j merkat⸱o⸱j, ne al Amerik⸱o, kiel far⸱is la provinc⸱o⸱j Treviso kaj Vicenza, sed al Afrik⸱o kaj Azi⸱o. xxxxx⸱o iĝ⸱is do, en la veneci⸱land⸱a kun⸱tekst⸱o, la xxxxx⸱punkt⸱o de vigl⸱a inter⸱ŝanĝ⸱o kun tiu⸱j merkat⸱o⸱j.

Last⸱a fenomen⸱o est⸱is la projekt⸱o je urb⸱a nivel⸱o, kiu⸱n real⸱ig⸱is la urb⸱estr⸱o Ettore Bentsik, por re⸱ord⸱ig⸱i la mov⸱iĝ⸱ad⸱o⸱n en la xxxxx⸱a are⸱o, klopod⸱ant⸱e stimul⸱i ekonomi⸱a⸱j⸱n aktiv⸱aĵ⸱o⸱j⸱n, sed sam⸱temp⸱e simpl⸱ig⸱i tra⸱fik⸱o⸱n en la urb⸱a zon⸱o. Krom⸱e firm⸱iĝ⸱is xxxxx⸱a Industri⸱a Zon⸱o, kiu en 1989 hav⸱is 540 firma⸱o⸱j⸱n.

De⸱lok⸱iĝ⸱o

Dum la 90aj jar⸱o⸱j, kun la komenc⸱o de la tut⸱mond⸱iĝ⸱o, oni konstat⸱is trans⸱lok⸱iĝ⸱o⸱n de la produkt⸱ad⸱o al land⸱o⸱j kun mal⸱alt⸱a⸱j labor⸱kost⸱o⸱j, kaj fortik⸱iĝ⸱is la xxxxxxx⸱a sektor⸱o. La statistik⸱o pri 2001 montr⸱is, ke la ĉef⸱a⸱j sektor⸱o⸱j en tiu jar⸱dek⸱o est⸱is la pri⸱labor⸱ad⸱o de fel⸱o⸱j kaj led⸱o, la produkt⸱ad⸱o de ŝu⸱o⸱j kaj de preciz⸱a⸱j instrument⸱o⸱j kaj la xxxxxxxx⸱o. La produkt⸱ad⸱o de mekanik⸱a⸱j aparat⸱o⸱j kaj maŝin⸱o⸱j hav⸱is bon⸱a⸱n pozici⸱o⸱n ankaŭ en ekster⸱land⸱a⸱j merkat⸱o⸱j. Kresk⸱is la fak⸱o⸱j de gum⸱o kaj plast⸱o, de lign⸱o kaj mebl⸱o⸱j, la paper-industri⸱o kaj pres⸱ad⸱o.

La protagonist⸱o⸱j de tiu re⸱struktur⸱ad⸱o de la produkt⸱a plekt⸱aĵ⸱o est⸱is la Komerc⸱a Ĉambr⸱o, la xxxxxxxx⸱o xxx kaj la Foir⸱o de xxxxx⸱o. Grav⸱a⸱n rol⸱o⸱n lud⸱is ankaŭ CNR kaj la Scienc⸱a Teknologi⸱a Park⸱o xxxxxx⸱o, soci⸱et⸱o, kiu hav⸱is la task⸱o⸱n dis⸱vast⸱ig⸱i nov⸱ig⸱ad⸱o⸱n kaj trans⸱ig⸱i la teknologi⸱o⸱n al entrepren⸱o⸱j.

La Foir⸱o de xxxxx⸱o, kiu komenc⸱iĝ⸱is kiel Specimen⸱a Foir⸱o, pli⸱vast⸱ig⸱is si⸱a⸱n ag⸱o⸱kamp⸱o⸱n kiel organiz⸱ant⸱o de sektor⸱a⸱j manifestaci⸱o⸱j: la mebl⸱o-foir⸱o de Triveneto, la ŝu-salon⸱eg⸱o, Turismart (turism⸱o), Flormart (inter⸱naci⸱a flor⸱ar⸱spektakl⸱o), ekspozici⸱o pri lign⸱o kaj rilat⸱a⸱j teknologi⸱o⸱j, Urbania (ekspozici⸱o dediĉ⸱it⸱a al tra⸱fik⸱o, nov⸱ec⸱a transport⸱o kaj urb⸱a mebl⸱ar⸱o). En 2005 la foir⸱o⸱n akir⸱is la franc⸱a Gl Events SpA, kiu re⸱lanĉ⸱is ĝi⸱a⸱n aktiv⸱aĵ⸱o⸱n. En 2016 ĝi iĝ⸱is Ge⸱o SpA, kiu est⸱as la aktual⸱a nom⸱o.

Ankaŭ koncern⸱e la tri plej grav⸱a⸱j⸱n bank⸱o⸱j⸱n est⸱is ŝanĝ⸱o⸱j. Cassa di Risparmio, lig⸱it⸱a kun la lok⸱a politik⸱a sfer⸱o, trans⸱form⸱iĝ⸱is en modern⸱a⸱n inter⸱region⸱a⸱n bank⸱o⸱n, al⸱don⸱ant⸱e serv⸱o⸱j⸱n virtual⸱a⸱j⸱n. Banca Popol⸱ar⸱e Ven⸱et⸱a kaj la Banca Antoniana unu⸱iĝ⸱is kaj iĝ⸱is la Banca Antonveneta, trans⸱ir⸱ant⸱e de kooperativ⸱a soci⸱et⸱o kun lim⸱ig⸱it⸱a respond⸱ec⸱o al akci⸱a kompani⸱o.

Konklud⸱o⸱j

Per ĉi tiu xxxxxxxxx⸱o pri la xxxxx⸱a ekonomi⸱o evident⸱iĝ⸱is la jen⸱o: la super⸱ec⸱o de mal⸱grand⸱a⸱j entrepren⸱o⸱j signif⸱is pli facil⸱a⸱n super⸱ad⸱o⸱n de la ekonomi⸱a⸱j kriz⸱o⸱j, kiu⸱j sekv⸱is unu la ali⸱a⸱n dum la post⸱milit⸱a⸱j jar⸱dek⸱o⸱j; la for⸱est⸱o de gvid⸱ant⸱a⸱j sektor⸱o⸱j ebl⸱ig⸱is fleks⸱ebl⸱a⸱n kaj bon⸱ord⸱a⸱n evolu⸱o⸱n en plur⸱a⸱j kamp⸱o⸱j kun sekv⸱a stabil⸱ec⸱o de la sistem⸱o; la em⸱o al eksport⸱ad⸱o produkt⸱is ekspansi⸱o⸱n de la merkat⸱o⸱j; la kun⸱labor⸱a spirit⸱o ebl⸱ig⸱is la star⸱ig⸱o⸱n de infra⸱struktur⸱o⸱j kaj ekonomi⸱a⸱j organiz⸱o⸱j kun efik⸱o⸱j cert⸱e favor⸱a⸱j; la nur⸱a⸱j mank⸱o⸱j rimark⸱ebl⸱a⸱j est⸱as la tendenc⸱o de iu⸱j sektor⸱o⸱j prokrast⸱i nov⸱ig⸱ad⸱o⸱n kaj la mal⸱facil⸱eg⸱o en⸱ir⸱i la tut⸱mond⸱a⸱n konkurenc⸱ad⸱o⸱n. Aspekt⸱o pli⸱bon⸱ig⸱end⸱a est⸱as la komunik⸱ad⸱o.

Ankaŭ xxxxx⸱o⸱n tuŝ⸱is la kron⸱virus⸱a xxxxxxx⸱o, kiu blok⸱is super ĉio la ekonomi⸱a⸱n kaj la soci⸱a⸱n kadr⸱o⸱j⸱n. Tamen la urb⸱o re⸱ag⸱is bon⸱e, trov⸱ant⸱e nov⸱a⸱j⸱n il⸱o⸱j⸱n kaj nov⸱a⸱j⸱n metod⸱o⸱j⸱n de labor⸱o, ekzempl⸱e la en⸱konduk⸱o⸱n de labor⸱o en la propr⸱a hejm⸱o kun propr⸱a⸱j teknik⸱a⸱j rimed⸱o⸱j kaj la intens⸱ig⸱o⸱n de komunik⸱ad⸱o per Inter⸱ret⸱o kun ret⸱e far⸱at⸱a⸱j preleg⸱o⸱j kaj kun⸱ven⸱o⸱j.

Ĉiu⸱okaz⸱e la xxxxx⸱a teritori⸱o kun si⸱a⸱j komerc⸱o⸱j, kun si⸱a universitat⸱o kaj si⸱a alt⸱nivel⸱a xxxxxxx⸱a sektor⸱o aspekt⸱as kiel voj⸱kruc⸱iĝ⸱o de inter⸱ag⸱o⸱j kaj kiel xxxxxxx⸱a centr⸱o de ekonomi⸱o.

aola
D-in⸱o Paola TOSATO
Itali⸱o

Per tiu ĉi tekst⸱o ĝi⸱a aŭtor⸱o part⸱o⸱pren⸱as en la konkurs⸱o „Premi⸱o Paul Gubbins por Nov⸱a Ĵurnal⸱ism⸱a Talent⸱o”.

Special⸱ist⸱a esplor⸱o bezon⸱at⸱a

Pri Leopold⸱o la 2a kaj Charles Lemaire (MONATO 2020/10, p. 5): Neni⸱u hom⸱o est⸱as tut⸱e krim⸱ul⸱a aŭ tut⸱e sankt⸱a. Ĉiu⸱j dum si⸱a viv⸱o ag⸱is bon⸱e kaj mal⸱bon⸱e. Ag⸱o⸱j, kiu⸱j antaŭ jar⸱cent⸱o est⸱is tut⸱e respekt⸱ind⸱a⸱j, nun pov⸱as est⸱i konsider⸱at⸱a⸱j aĉ⸱a⸱j (aŭ invers⸱e). Ankaŭ sam⸱temp⸱ul⸱o⸱j oft⸱e hav⸱as tre kontraŭ⸱a⸱j⸱n juĝ⸱o⸱j⸱n.

Pri Churchill, Leopold⸱o la 2a kaj ali⸱a⸱j grav⸱ul⸱o⸱j ekzist⸱as abund⸱a literatur⸱o, kiu⸱n ĉiu interes⸱at⸱o pov⸱as konsult⸱i por el⸱trov⸱i, ĉu la fin⸱a bilanc⸱o de ies ag⸱o⸱j est⸱as favor⸱a aŭ mal⸱favor⸱a. Tamen pri Charles Lemaire (1863-1926) est⸱as kon⸱at⸱a⸱j, krom la libr⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n li mem verk⸱is, nur kelk⸱a⸱j cit⸱aĵ⸱o⸱j trans⸱pren⸱it⸱a⸱j de ali⸱a⸱j aŭtor⸱o⸱j. Simpl⸱a civit⸱an⸱o, kiu aŭd⸱as la nom⸱o⸱n kaj serĉ⸱as vikipedie, trov⸱os iom detal⸱a⸱j⸱n artikol⸱o⸱j⸱n nur nederland- kaj esperant-lingv⸱e. Ek⸱de 1908 Lemaire mal⸱aper⸱is el la publik⸱a viv⸱o kaj re⸱aper⸱is nur en 1920 kiel direktor⸱o de la nov⸱e kre⸱it⸱a koloni⸱a alt⸱lern⸱ej⸱o.

Por pov⸱i far⸱i fin⸱a⸱n bilanc⸱o⸱n pri la viv⸱o de Lemaire unu⸱e est⸱as bezon⸱at⸱a mult⸱e da special⸱ist⸱a esplor- kaj stud-labor⸱o.

Roland ROTSAERT
Belgi⸱o

Opini⸱o

Aŭstrali⸱o: Ĉu ĉiam „strategi⸱a de⸱pend⸱ec⸱o”?

Kiam brit⸱o⸱j xxxx⸱is en Aŭstrali⸱o en 1788, ili sci⸱is, ke la kontinent⸱o est⸱as pri⸱loĝ⸱at⸱a de brun⸱haŭt⸱a ras⸱o, sed ĉar tiu⸱j hom⸱o⸱j est⸱is grand⸱part⸱e nomad⸱o⸱j kaj ne kultiv⸱is la ter⸱o⸱n angl⸱a⸱manier⸱e, la invad⸱int⸱o⸱j konklud⸱is, ke la indiĝen⸱o⸱j ne ver⸱e rajt⸱as posed⸱i tiu⸱n ter⸱o⸱n. Do tut⸱e laŭ⸱leĝ⸱e eŭrop⸱an⸱o⸱j rajt⸱is simpl⸱e for⸱pren⸱i la ter⸱o⸱n kaj mort⸱ig⸱i aŭ for⸱pel⸱i la indiĝen⸱o⸱j⸱n. Kaj ĉar la indiĝen⸱o⸱j hav⸱is nek modern⸱a⸱j⸱n arm⸱il⸱o⸱j⸱n, nek soci⸱a⸱n struktur⸱o⸱n por kun⸱ord⸱ig⸱i rezist⸱o⸱n, la rezult⸱o de la invad⸱o de „blank⸱ul⸱o⸱j” est⸱is jam de⸱komenc⸱e klar⸱a.

Tim⸱o⸱j de izol⸱it⸱a⸱j eŭrop⸱an⸱o⸱j

La indiĝen⸱o⸱j⸱n oni facil⸱e sen⸱posed⸱ig⸱is, sed la „aŭstrali⸱an⸱o⸱j” (mi uz⸱as tiu⸱n vort⸱o⸱n malgraŭ tio, ke la termin⸱o ek⸱est⸱is nur en 1901) daŭr⸱e tim⸱is ali⸱a⸱j⸱n eventual⸱a⸱j⸱n mal⸱amik⸱o⸱j⸱n: la hom⸱plen⸱a⸱j⸱n land⸱o⸱j⸱n de sud⸱a kaj sud-orient⸱a Azi⸱o kaj la eŭrop⸱a⸱j⸱n rival⸱o⸱j⸱n de Briti⸱o.

El la vid⸱punkt⸱o de aŭstrali⸱an⸱o⸱j est⸱is kompren⸱ebl⸱e, ke ili rigard⸱u si⸱n antaŭ ĉio an⸱o⸱j de la plej grand⸱a imperi⸱o en la mond⸱o. Se iu minac⸱us la koloni⸱o⸱j⸱n, Panj⸱o Briti⸱o, kiu reg⸱is la ond⸱o⸱j⸱n tut⸱mond⸱e, defend⸱us. Eĉ kiam la koloni⸱o⸱j unu⸱iĝ⸱is en 1901 por form⸱i unu land⸱o⸱n, reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j de Aŭstrali⸱o hav⸱is neniu⸱j⸱n propr⸱a⸱j⸱n ambasad⸱o⸱j⸱n: la brit⸱o⸱j ĉie reprezent⸱is ankaŭ la interes⸱o⸱j⸱n de Aŭstrali⸱o.

Imperi⸱a patriot⸱ec⸱o

Kiam ek⸱furioz⸱is la unu⸱a mond⸱milit⸱o, aŭstrali⸱an⸱o⸱j amas⸱e volont⸱ul⸱is por defend⸱i Briti⸱o⸱n, kvankam el hodiaŭ⸱a vid⸱punkt⸱o oni mal⸱facil⸱e vid⸱as fakt⸱a⸱j⸱n avantaĝ⸱o⸱j⸱n en tiu part⸱o⸱pren⸱o en la milit⸱o, kiu mort⸱ig⸱is dek⸱mil⸱o⸱j⸱n da aŭstrali⸱an⸱o⸱j kaj vund⸱is cent⸱mil⸱o⸱j⸱n. Sed la sent⸱o est⸱i part⸱o de la Brit⸱a Imperi⸱o est⸱is tre fort⸱a.

Nov⸱a minac⸱o

Ne mult⸱a⸱j hom⸱o⸱j kompren⸱is, ke la unu⸱a mond⸱milit⸱o ĉes⸱ig⸱is la status⸱o⸱n de Briti⸱o kiel la plej potenc⸱a land⸱o. Cert⸱e ne la divers⸱a⸱j aŭstrali⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j. Inter la mond⸱milit⸱o⸱j aŭstrali⸱an⸱o⸱j ek⸱rigard⸱is Japani⸱o⸱n kiel la plej danĝer⸱a⸱n mal⸱amik⸱o⸱n. La japan⸱o⸱j tre ĉagren⸱iĝ⸱is, ke ĉe Lig⸱o de Naci⸱o⸱j oni rifuz⸱is akcept⸱i egal⸱ec⸱o⸱n de ras⸱o⸱j – kaj la plej fort⸱a opon⸱ad⸱o est⸱is tiu de la aŭstrali⸱a ĉef⸱ministr⸱o Hughes 1, kiu pren⸱is sur si⸱n la rol⸱o⸱n de defend⸱ant⸱o de la politik⸱o pri Blank⸱a Aŭstrali⸱o.

Kiel Aŭstrali⸱o si⸱n defend⸱u kontraŭ ekspansi⸱ant⸱a japan⸱a potenc⸱o? Oni de⸱pend⸱is ankoraŭ de la mar⸱arme⸱o de Briti⸱o. xxxxxxxx⸱o est⸱is la plej fort⸱e defend⸱at⸱a haven⸱o de la mond⸱o, kaj dum xxxxxxxx⸱o rest⸱os en brit⸱a⸱j man⸱o⸱j, aŭstrali⸱an⸱o⸱j dorm⸱os trankvil⸱e. Kiam Briti⸱o deklar⸱is milit⸱o⸱n al Germani⸱o en 1939, Aŭstrali⸱o tuj send⸱is soldat⸱o⸱j⸱n al la iam⸱a Patr⸱in⸱land⸱o.

La „defend⸱ant⸱o” ŝanĝ⸱iĝ⸱as

Sed fin⸱e de 1941 la japan⸱a imperi⸱a arme⸱o, detru⸱int⸱e grand⸱a⸱n part⸱o⸱n de la uson⸱a mar⸱arme⸱o ĉe Perl⸱o-Haven⸱o, facil⸱e konker⸱is xxxxxxxx⸱o⸱n kaj post⸱e ripet⸱e bomb⸱is urb⸱o⸱j⸱n en nord⸱a Aŭstrali⸱o. Briti⸱o, mem lukt⸱ant⸱e por super⸱viv⸱i kontraŭ Hitler, pov⸱is neniel help⸱i en la pacifik⸱a milit⸱o. La aŭstrali⸱a ĉef⸱ministr⸱o Curtin anonc⸱is, ke ek⸱de nun Aŭstrali⸱o met⸱as si⸱n je la dispon⸱o de Uson⸱o malgraŭ tradici⸱a⸱j lig⸱o⸱j kun Briti⸱o. Krom⸱e Curtin postul⸱is, ke la brit⸱a ĉef⸱ministr⸱o Churchill re⸱send⸱u al Aŭstrali⸱o ĝi⸱a⸱j⸱n soldat⸱o⸱j⸱n lukt⸱ant⸱a⸱j⸱n en Eŭrop⸱o.

Fakt⸱e, la uson⸱a general⸱o McArthur uz⸱is Aŭstrali⸱o⸱n kiel baz⸱o⸱n por milit⸱i kontraŭ Japani⸱o. Tio est⸱is turn⸱o⸱punkt⸱o en la histori⸱o de Aŭstrali⸱o: la land⸱o de⸱pend⸱is sam⸱e kiel antaŭ⸱e de grand⸱potenc⸱a defend⸱ant⸱o, sed la lig⸱o⸱j kun Briti⸱o pli kaj pli mal⸱fort⸱iĝ⸱is.

Nov⸱a mond⸱o post 1945

Post⸱milit⸱e Aŭstrali⸱o mal⸱ferm⸱iĝ⸱is al en⸱migr⸱ant⸱o⸱j, kondiĉ⸱e ke ili est⸱u eŭrop⸱an⸱o⸱j. Pli kaj pli, tiu⸱j en⸱migr⸱ant⸱o⸱j ne plu est⸱is brit⸱o⸱j, kaj tiu⸱j ne⸱brit⸱o⸱j sent⸱is neni⸱a⸱n nostalgi⸱o⸱n pri la epok⸱o de la dis⸱fal⸱ant⸱a Brit⸱a Imperi⸱o.

Dum antaŭ⸱e oni vid⸱is preskaŭ nur angl⸱a⸱j⸱n film⸱o⸱j⸱n en aŭstrali⸱a⸱j kin⸱ej⸱o⸱j, post⸱milit⸱e uson⸱a⸱j produkt⸱o⸱j vast⸱e pli⸱nombr⸱iĝ⸱is. Aŭstrali⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j, ĉu iom⸱et⸱e mal⸱dekstr⸱a⸱j, ĉu dekstr⸱a⸱j, vol⸱is lig⸱i Uson⸱o⸱n al la land⸱o (unu⸱e por cert⸱ig⸱i, ke Japani⸱o neniam plu minac⸱u). Form⸱iĝ⸱is ANZUS, spec⸱o de alianc⸱o inter Aŭstrali⸱o, Nov-Zeland⸱o kaj Uson⸱o. La fond⸱a tekst⸱o cert⸱ig⸱is, ke se iu el la tri est⸱os atak⸱it⸱a, la ali⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j dev⸱os inter⸱konsult⸱iĝ⸱i (ne nepr⸱e batal⸱i).

Solidar⸱ec⸱o sen⸱profit⸱a

Pro an⸱ec⸱o en ANZUS aŭstrali⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j part⸱o⸱pren⸱is en esenc⸱e ĉiu⸱j grav⸱a⸱j uson⸱a⸱j milit⸱o⸱j: en Korei⸱o, xxxxxxxx⸱o, Irak⸱o, Afgani⸱o kaj re⸱foj⸱e Irak⸱o. Kvankam la nombr⸱o de aŭstrali⸱a⸱j part⸱o⸱pren⸱ant⸱a⸱j en tiu⸱j milit⸱o⸱j neniam est⸱is grand⸱a, tiu simbol⸱a solidar⸱ec⸱o kun Uson⸱o kaŭz⸱is mult⸱a⸱j⸱n mort⸱o⸱j⸱n, kaj mal⸱facil⸱as vid⸱i ia⸱n profit⸱o⸱n por Aŭstrali⸱o (eĉ se ĉef⸱ministr⸱o Howard fier⸱is pri la titol⸱o „uson⸱a xxxxx⸱o en okcident⸱a Pacifik⸱o”).

Surpriz⸱a avert⸱o

Nun⸱temp⸱e, part⸱e pro la ne⸱stabil⸱ec⸱o de prezident⸱o Trump (eĉ iu⸱j konservativ⸱ul⸱o⸱j ne vol⸱as fid⸱i reg⸱ist⸱ar⸱o⸱n de tia hom⸱o), tiu de⸱pend⸱ec⸱o de ANZUS est⸱as pli kaj pli pri⸱dub⸱at⸱a. Sed jam antaŭ⸱e oni lev⸱is dub⸱o⸱j⸱n. Kaj la plej fort⸱a esprim⸱o de tia dub⸱o ven⸱is de tut⸱e ne⸱atend⸱it⸱a font⸱o. Malcolm Fraser (1930-2015), konservativ⸱a ĉef⸱ministr⸱o de 1975 ĝis 1983, iam fervor⸱a kontraŭ-komun⸱ist⸱a „mal⸱varm-milit⸱ist⸱o”, verk⸱is libr⸱o⸱n kun la titol⸱o Dangerous Allies 2 (Danĝer⸱a⸱j alianc⸱an⸱o⸱j).

Fraser skrib⸱is, ke strategi⸱a de⸱pend⸱ec⸱o de iu grand⸱potenc⸱o est⸱is senc⸱o⸱hav⸱a, eĉ neces⸱a, ĝis la fin⸱o de la mal⸱varm⸱a milit⸱o: li asert⸱as, ke Sovet⸱uni⸱o est⸱is danĝer⸱e ekspansi⸱em⸱a kaj ni bezon⸱is la uson⸱a⸱n ŝild⸱o⸱n.

Sed post la fal⸱o de Soveti⸱o, kiam Uson⸱o iĝ⸱is la sol⸱a super⸱potenc⸱o, ANZUS est⸱as danĝer⸱a alianc⸱o por Aŭstrali⸱o. Li mem kiel ĉef⸱ministr⸱o oft⸱e spert⸱is, ke uson⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j ag⸱as nur por la propr⸱a interes⸱o kaj ne aŭskult⸱as eĉ alianc⸱an⸱o⸱j⸱n. ANZUS deklar⸱as nur, ke se Aŭstrali⸱o est⸱us atak⸱it⸱a, oni inter⸱konsult⸱iĝ⸱us kun Uson⸱o. Fraser tre dub⸱is, ke Uson⸱o hav⸱us kial⸱o⸱n por defend⸱i Aŭstrali⸱o⸱n.

Paradoks⸱e, laŭ Fraser, ali⸱a⸱j land⸱o⸱j ne hav⸱as motiv⸱o⸱n por atak⸱i Aŭstrali⸱o⸱n – krom tio, ke ĝi est⸱as part⸱o de la uson⸱a milit⸱sistem⸱o. Do la alianc⸱o, pri kiu antaŭ⸱a⸱j aŭstrali⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j insist⸱is kiel pri si⸱n⸱defend⸱a aranĝ⸱o, pov⸱us far⸱i el Aŭstrali⸱o atak⸱cel⸱o⸱n.

Nov⸱a⸱j direkt⸱o⸱j

Fraser atent⸱ig⸱is, ke ASEAN (Asoci⸱o de Sud-Orient⸱a⸱j Azi⸱a⸱j Naci⸱o⸱j) per pacienc⸱a diplomati⸱o dum la last⸱a⸱j jar⸱dek⸱o⸱j kre⸱is grand⸱a⸱n zon⸱o⸱n de pac⸱o inter land⸱o⸱j, kiu⸱j antaŭ⸱e oft⸱e kverel⸱is. Aŭstrali⸱o, laŭ Fraser, dev⸱as trov⸱i si⸱a⸱n lok⸱o⸱n en la propr⸱a geografi⸱a region⸱o, do en ASEAN, sed la alianc⸱o kun Uson⸱o obstakl⸱as tio⸱n. Azi⸱an⸱o⸱j ne volont⸱e amik⸱iĝ⸱as kun uson⸱a⸱j xxxxx⸱o⸱j.

Krom tio, en Aŭstrali⸱o est⸱as tre grav⸱a⸱j uson⸱a⸱j baz⸱o⸱j, kiu⸱j rol⸱as ne nur en kolekt⸱ad⸱o de inform⸱o⸱j, sed ankaŭ direkt⸱as bomb⸱o⸱j⸱n al cel⸱o⸱j en la tut⸱a mond⸱o: ili est⸱as part⸱o de la sistem⸱o, kiu ebl⸱ig⸱as, ke droneoj murd⸱u hom⸱o⸱j⸱n en Pakistan⸱o, xxxxx⸱o, Afgani⸱o kaj ali⸱lok⸱e. Do vol⸱e-ne⸱vol⸱e Aŭstrali⸱o kun⸱ag⸱as en uson⸱a⸱j ag⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n Fraser kaj mult⸱a⸱j ali⸱a⸱j juĝ⸱as milit⸱krim⸱o⸱j.

Iĝ⸱i ekzempl⸱o pri mal⸱arm⸱ad⸱o

Fraser iom tuŝ⸱as la moral⸱a⸱n argument⸱o⸱n. Uson⸱o, kun milit⸱baz⸱o⸱j sur la tut⸱a ter⸱glob⸱o, kun absurd⸱e grand⸱a kvant⸱o da bomb⸱o⸱j (sufiĉ⸱a⸱j por detru⸱i la tut⸱a⸱n planed⸱o⸱n), kaj konvink⸱iĝ⸱o, ke ĝi rajt⸱as ag⸱i sen⸱konsil⸱iĝ⸱e kaj laŭ⸱plaĉ⸱e, est⸱as la ĉef⸱a danĝer⸱o al mond⸱a pac⸱o. Aŭstrali⸱o dev⸱as montr⸱i si⸱n neŭtral⸱a en grand⸱politik⸱a⸱j kverel⸱o⸱j kaj kuraĝ⸱e don⸱i bon⸱a⸱n ekzempl⸱o⸱n de mal⸱arm⸱ad⸱o, spit⸱e al la nun⸱temp⸱a em⸱o amas⸱ig⸱i milit-maŝin⸱o⸱j⸱n. Ĉiu nov⸱a bomb⸱o⸱port⸱a sub⸱mar⸱a ŝip⸱o, ĉiu nov⸱a milit-aviad⸱il⸱o pov⸱as instig⸱i najbar⸱a⸱j⸱n land⸱o⸱j⸱n akir⸱i propr⸱a⸱j⸱n kaj do pov⸱as kontribu⸱i al tut⸱e ne⸱neces⸱a vet⸱arm⸱ad⸱o. Des pli, kiam Aŭstrali⸱o pli kaj pli integr⸱iĝ⸱as en la uson⸱a⸱n milit⸱maŝin⸱o⸱n, dispon⸱ig⸱as pli kaj pli da teren⸱o⸱j al uson⸱a⸱j „partner⸱a⸱j milit⸱lud⸱o⸱j” kaj pli kaj pli integr⸱as si⸱a⸱n mar⸱arme⸱o⸱n kun la uson⸱a.

Neces⸱as de⸱bat⸱o

Eks⸱a ĉef⸱ministr⸱o Fraser tut⸱e konsci⸱is, ke Uson⸱o eg⸱e mal⸱facil⸱ig⸱os aŭstrali⸱a⸱j⸱n streb⸱o⸱j⸱n sen⸱de⸱pend⸱iĝ⸱i. Sed li skrib⸱is konvink⸱e pri „la de⸱bat⸱o, kiu⸱n ni dev⸱as far⸱i”.

1. Prononc⸱indik⸱o⸱j proksim⸱um⸱a⸱j: Hughes [hjuz]; McArthur [makartor]; Curtin [kertin]; Churchill [ĉerĉil]; Howard [haŭard]; Fraser [frejzar].
2. Malcolm Fraser, Dangerous Allies, xxxx⸱o⸱xxx⸱e University Press, 2014.
trst
Trevor STEELE
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Aŭstrali⸱o

Soci⸱o

Ek⸱silent⸱is reĝisor⸱o kaj aktor⸱o

La 5an de septembr⸱o 2020 for⸱pas⸱is la 82-jar⸱a ĉeĥ⸱a reĝisor⸱o kaj aktor⸱o Jiří [jiĵi] Menzel, kiu jam 29-jar⸱a gajn⸱is xxxxx⸱o⸱n pro la film⸱o Ostře sledované vlaky (Strikt⸱e gard⸱at⸱a⸱j trajn⸱o⸱j). Kiu est⸱is Menzel kaj kial li est⸱as fam⸱a kaj popular⸱a en Ĉeĥi⸱o kaj Slovaki⸱o?

Art⸱ist⸱a viv⸱o

Menzel nask⸱iĝ⸱is la 23an de februar⸱o 1938 en la histori⸱a urb⸱o Prag⸱o, kie li pas⸱ig⸱is si⸱a⸱n infan⸱aĝ⸱o⸱n. Tie li stud⸱is en la fakultat⸱o pri kin⸱art⸱o de la Akademi⸱o de Scen⸱a⸱j Art⸱o⸱j. Dum si⸱a kre⸱em⸱a viv⸱o li reĝisor⸱is du⸱dek⸱o⸱n da film⸱o⸱j kaj aktor⸱is en pli ol 40.

Menzel est⸱is xxxx⸱an⸱o ĉe plur⸱a⸱j inter⸱naci⸱a⸱j film⸱festival⸱o⸱j. En Ĉeĥi⸱o li ricev⸱is la prestiĝ⸱a⸱n premi⸱o⸱n Ĉeĥ⸱a Leon⸱o 1 pro long⸱temp⸱a art⸱ist⸱a kontribu⸱o al film⸱a kre⸱ad⸱o. Li est⸱as ankaŭ premi⸱it⸱o de la franc⸱a Ordre des Arts et des Lettres (Orden⸱o de Art⸱o⸱j kaj Literatur⸱o).

Kiel teatr⸱a reĝisor⸱o li kun⸱labor⸱is kun plur⸱a⸱j prag⸱a⸱j teatr⸱o⸱j kaj labor⸱is en Bulgari⸱o kaj si⸱a⸱temp⸱a Jugoslavi⸱o. Li est⸱is ankaŭ universitat⸱a instru⸱ist⸱o ĉe la Prag⸱a Akademi⸱o de Scen⸱a⸱j Art⸱o⸱j. Li⸱a⸱j⸱n aktor⸱a⸱j⸱n kaj film⸱a⸱j⸱n ag⸱ad⸱o⸱j⸱n je la fin⸱o de li⸱a viv⸱o mal⸱facil⸱ig⸱is grav⸱a xxxxxx⸱it⸱o, kiu ig⸱is li⸱n mal⸱venk⸱i en la batal⸱o por la viv⸱o.

Nov⸱a ond⸱o

Laŭ film⸱analiz⸱ist⸱o⸱j kaj fak⸱ul⸱o⸱j, Menzel est⸱is kun⸱fond⸱int⸱o de la Nov⸱a Ond⸱o de Film⸱far⸱ad⸱o. Al la ĉeĥ⸱a film⸱produkt⸱ad⸱o li al⸱port⸱is si⸱a⸱n propr⸱a⸱n simpl⸱a⸱n popol⸱a⸱n humur⸱o⸱n, romantik⸱ec⸱o⸱n kaj poezi⸱o⸱n. Li⸱a⸱j film⸱o⸱j en⸱hav⸱as natur⸱a⸱n moral⸱ec⸱o⸱n: la hero⸱o⸱j est⸱as ordinar⸱a⸱j hom⸱o⸱j el vilaĝ⸱o⸱j kaj urb⸱o⸱j, kaj ili ne kon⸱as hipokrit⸱ec⸱o⸱n. Ne mir⸱ind⸱e do, ke li⸱a⸱j film⸱o⸱j influ⸱is la sent⸱o⸱j⸱n kaj pens⸱ad⸱o⸱j⸱n de hom⸱o⸱j. Li⸱a unu⸱a film⸱o Strikt⸱e gard⸱at⸱a⸱j trajn⸱o⸱j tuj rikolt⸱is grand⸱a⸱n sukces⸱o⸱n kaj al⸱port⸱is al li xxxxx⸱o⸱n, kiu⸱n li ricev⸱is de la man⸱o⸱j de la uson⸱a aktor⸱o kaj xxxxxxxxx⸱o Danny Kaye. La si⸱a⸱temp⸱a komun⸱ism⸱a reĝim⸱o ne aprez⸱is ĉi tiu⸱n inter⸱naci⸱a⸱n sukces⸱o⸱n de la jun⸱a reĝisor⸱o, ĉar ĝi ven⸱is de uson⸱a film⸱akademi⸱o.

Ne⸱forges⸱ebl⸱a⸱j film⸱o⸱j

La original⸱ec⸱o de li⸱a⸱j film⸱o⸱j baz⸱iĝ⸱as sur la kombin⸱o de divers⸱a⸱j art⸱a⸱j pozici⸱o⸱j (popol⸱a⸱j humur⸱o kaj saĝ⸱o, satir⸱o, grotesk⸱aĵ⸱o kaj ali⸱a⸱j). Inter la ne⸱forges⸱ebl⸱a⸱j film⸱o⸱j, kiu⸱j daŭr⸱e projekci⸱iĝ⸱as en Ĉeĥi⸱o kaj Slovaki⸱o pro la grand⸱a ŝat⸱o, est⸱as la humur⸱a film⸱o Vesničko středisková (Mi⸱a vilaĝ⸱et⸱o pitoresk⸱a), kiu est⸱is elekt⸱it⸱a por xxxxx⸱o, sed ne ricev⸱is ĝi⸱n.

Popular⸱a est⸱as ankaŭ la film⸱o Postřižiny (Har⸱tond⸱ad⸱o), en kiu lud⸱is la jun⸱a slovak⸱a aktor⸱in⸱o Magda Vášáryová 2. Per ĉi tiu vir⸱in⸱a figur⸱o Menzel esprim⸱is la grand⸱eg⸱a⸱n energi⸱o⸱n, kiu⸱n al la privat⸱a viv⸱o de ordinar⸱a⸱j hom⸱o⸱j al⸱port⸱as nov⸱a⸱j soci⸱a⸱j ŝanĝ⸱o⸱j, sed ankaŭ la mal⸱ĝoj⸱o⸱n, kiu⸱n la mal⸱aper⸱o de pas⸱int⸱a⸱j temp⸱o⸱j las⸱as en la kor⸱o⸱j de hom⸱o⸱j.

Ag⸱ad⸱o en Slovaki⸱o

Est⸱as interes⸱e, ke la last⸱a⸱j verk⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n Menzel real⸱ig⸱is en la fin⸱o de si⸱a viv⸱o, rilat⸱as al Slovaki⸱o. En la oper⸱ej⸱o de la Ŝtat⸱a Teatr⸱o en Košice li prezent⸱is la tri⸱akt⸱a⸱n humur⸱a⸱n oper⸱o⸱n Falstaff de Giuseppe Verd⸱i. Krom⸱e ebl⸱as menci⸱i la slovak⸱a⸱n film⸱o⸱n Tlmočník (Interpret⸱ist⸱o), kie li lud⸱is unu el la ĉef⸱a⸱j rol⸱o⸱j. Li⸱a⸱j⸱n memor⸱aĵ⸱o⸱j⸱n kun la titol⸱o Rozmarná léta (Kapric⸱a⸱j jar⸱o⸱j) el⸱don⸱is la slovak⸱a el⸱don⸱ej⸱o Slovart en 2013.

1. Ĉeĥ⸱a Leon⸱o (Český lev) est⸱as film⸱premi⸱o don⸱at⸱a de Ĉeĥ⸱a Film⸱a kaj Televid⸱a Akademi⸱o ek⸱de 1993. La premi⸱o est⸱as vitr⸱a statu⸱o de leon⸱o.
2. Magdaléna Vašáryová est⸱is post⸱e ambasador⸱in⸱o de Ĉeĥ⸱o⸱slovaki⸱o en Aŭstri⸱o (1990-1993), kaj post la divid⸱o de la ĉeĥ⸱o⸱slovak⸱a ŝtat⸱o ŝi est⸱is ambasador⸱in⸱o de Slovaki⸱o en Pol⸱land⸱o (2000-2005).
haus
Juli⸱us HAUSER
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Slovaki⸱o

Juli⸱us Hauser est⸱as emerit⸱a ambasador⸱o de Slovaki⸱o. Li⸱a tut⸱a profesi⸱a viv⸱o est⸱as lig⸱it⸱a kun diplomati⸱o. Li labor⸱is en divers⸱a⸱j alt⸱rang⸱a⸱j posten⸱o⸱j en la ministr⸱ej⸱o pri ekster⸱land⸱a⸱j afer⸱o⸱j kaj ekster⸱land⸱e.

Ese⸱o⸱j

Franci⸱o

Boat⸱i sur mal⸱aper⸱int⸱a mar⸱o

... est⸱as unu el la plej agrabl⸱a⸱j aktiv⸱aĵ⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n vi pov⸱us far⸱i en ĉi tiu strang⸱a land⸱o. Tie la pejzaĝ⸱o ŝajn⸱as sam⸱temp⸱e kaj ĥaos⸱a kaj organiz⸱it⸱a, kaj sovaĝ⸱a kaj pri⸱pens⸱it⸱a. La akv⸱o ŝajn⸱as flu⸱i per magi⸱o, tiom la teren⸱o est⸱as eg⸱e eben⸱a. Ĉu per magi⸱o, ver⸱e?

Ver⸱e ... ne. Fakt⸱e, antaŭ ne pli ol kelk⸱a⸱j jar⸱mil⸱o⸱j (unu palpebr⸱um⸱o laŭ geologi⸱a⸱j mezur⸱o⸱j) trov⸱iĝ⸱is tie ne⸱profund⸱a golf⸱o, pri⸱sem⸱it⸱a per insul⸱o⸱j kaj insul⸱et⸱o⸱j, viv⸱ant⸱a laŭ la ritm⸱o de la tajd⸱o⸱j.

Reĝ⸱land⸱o de l' bird⸱o⸱j

Mal⸱facil⸱e kred⸱ebl⸱as, kiam oni rigard⸱as tiu⸱j⸱n bov⸱o⸱j⸱n sun⸱um⸱ant⸱a⸱j⸱n si⸱n en tiu verd⸱a pejzaĝ⸱o, kiam oni tremp⸱as la man⸱o⸱n en la ne⸱sal⸱a⸱n, mal⸱varm⸱et⸱a⸱n, kaj iom ŝlim⸱odor⸱a⸱n akv⸱o⸱n de ĉi tiu labirint⸱o de kanal⸱o⸱j, kanal⸱eg⸱o⸱j kaj kanal⸱et⸱o⸱j. Vi ne perd⸱u la map⸱o⸱n!

Tia trans⸱form⸱o est⸱is verk⸱o kaj de natur⸱o kaj de hom⸱o⸱j. La natur⸱o al⸱port⸱is xxxxxxxx⸱o⸱j⸱n el xxxx⸱o kaj xxxxx⸱o, du najbar⸱a⸱j river⸱eg⸱o⸱j, kaj el Sevro kaj xxxxx⸱o, river⸱o⸱j kiu⸱j en⸱flu⸱is en tiu⸱n Golf⸱o⸱n de la Pik⸱ton⸱o⸱j (tiel nom⸱at⸱a laŭ la xxxx⸱a trib⸱o, kiu loĝ⸱is ĉirkaŭ ĝi), kiu est⸱is part⸱o de la okcident⸱a xxxx⸱a mar⸱bord⸱o. Iom post iom, plen⸱iĝ⸱ant⸱e de xxxxxxxx⸱o⸱j, ĝi iĝ⸱is la xxxxx⸱a Marĉ⸱o: miks⸱aĵ⸱o de ŝlim⸱o kaj sabl⸱o, de sal⸱a kaj ne⸱sal⸱a akv⸱o, de insul⸱o⸱j, marĉ⸱o⸱j kaj lag⸱et⸱o⸱j.

La ĉirkaŭ⸱a⸱j loĝ⸱ant⸱o⸱j trov⸱is tie fekund⸱eg⸱a⸱n ter⸱o⸱n, sed mal⸱facil⸱e ekspluat⸱ebl⸱a⸱n pro la oft⸱a⸱j inund⸱o⸱j. Tial, ek⸱de la romi⸱a okup⸱ad⸱o ĝis nun, altern⸱is period⸱o⸱j de konstru⸱ad⸱o (ekzempl⸱e dum la fin⸱o de la mez⸱epok⸱o kaj dum la dek-naŭ⸱a jar⸱cent⸱o) kaj de for⸱las⸱o (ekzempl⸱e dum la religi⸱a⸱j milit⸱o⸱j de la dek-ses⸱a jar⸱cent⸱o). Tiel, iom post iom, kamp⸱o⸱n post kamp⸱o, jar⸱cent⸱o⸱n post jar⸱cent⸱o, sekv⸱ad⸱is konstru⸱labor⸱o⸱j por super⸱reg⸱i la akv⸱o⸱n, alt⸱ig⸱i la kamp⸱o⸱j⸱n, kre⸱i navig⸱ebl⸱a⸱j⸱n voj⸱o⸱j⸱n. Kanal⸱o⸱j, dig⸱o⸱j, xxxx⸱o⸱j, ĉu por al⸱konduk⸱i, ĉu por for⸱konduk⸱i la akv⸱o⸱n. Lift⸱o⸱j por boat⸱o⸱j, urb⸱et⸱a⸱j haven⸱o⸱j, ĉen⸱pram⸱o⸱j, ĉu por brut⸱ar⸱o, ĉu por labor⸱ist⸱o⸱j.

Verd⸱a Veneci⸱o

Hodiaŭ, la marĉ⸱o etend⸱iĝ⸱as sur proksim⸱um⸱e cent mil hektar⸱o⸱j kaj en⸱hav⸱as pli ol kvar mil kilo⸱metr⸱o⸱j⸱n da navig⸱ebl⸱a⸱j voj⸱o⸱j. Ĝi est⸱as divid⸱it⸱a en du part⸱o⸱j⸱n: okcident⸱e sek⸱ig⸱it⸱a (ali⸱vort⸱e sen⸱inund⸱a) marĉ⸱o, dediĉ⸱it⸱a al kultiv⸱ad⸱o, kaj orient⸱e mal⸱sek⸱a (ali⸱vort⸱e inund⸱iĝ⸱em⸱a) marĉ⸱o, dediĉ⸱it⸱a al best⸱o⸱bred⸱ad⸱o, legom-produkt⸱ad⸱o kaj arb⸱o⸱kultiv⸱ad⸱o, kiu ag⸱as kiel spong⸱o kiu reg⸱as la al⸱port⸱o⸱n de akv⸱o okcident⸱e⸱n. Ĉi tiu orient⸱a part⸱o, rest⸱int⸱e pli sovaĝ⸱a kun mult⸱e pli da kanal⸱o⸱j kaj arb⸱ar⸱et⸱o⸱j ol la okcident⸱a, nun⸱temp⸱e al⸱log⸱as tur⸱ist⸱o⸱j⸱n kaj est⸱as nom⸱at⸱a „Verd⸱a Veneci⸱o”, franc⸱lingv⸱e Venise vert⸱e.

Rem⸱il⸱bat⸱o dekstr⸱e⸱n, rem⸱il⸱bat⸱o mal⸱dekstr⸱e⸱n, jen ek⸱flug⸱as xxxx⸱o kun fiŝ⸱o en la bek⸱o! Ĉi tie la mal⸱jun⸱ul⸱o⸱j uz⸱as „pigouille” [pigúj] prefer⸱e al rem⸱il⸱o⸱j. Tio est⸱as kelk⸱a⸱j⸱n metr⸱o⸱j⸱n long⸱a baston⸱o, kiu⸱n la boat⸱ist⸱o puŝ⸱as en la fund⸱o⸱n de la akv⸱o por antaŭ⸱e⸱n⸱ir⸱ig⸱i la boat⸱o⸱n: tio est⸱as pli rapid⸱a, sed mal⸱pli facil⸱e reg⸱ebl⸱a. Sci⸱ind⸱as, ke la pli⸱mult⸱o de la marĉ⸱a⸱j ŝose⸱o⸱j est⸱as ne tre mal⸱nov⸱a⸱j (pli-mal⸱pli unu jar⸱cent⸱o⸱n), kaj antaŭ⸱e la akv⸱a⸱j voj⸱o⸱j est⸱is la sol⸱a⸱j. Tio, kio hodiaŭ util⸱as por promen⸱ig⸱i tur⸱ist⸱o⸱j⸱n, est⸱is tiam afer⸱o de mem⸱konserv⸱ad⸱o. Mult⸱a⸱j tip⸱o⸱j de boat⸱o⸱j est⸱is konstru⸱at⸱a⸱j laŭ la uz⸱o: mal⸱grand⸱a⸱j por ĉas⸱o aŭ fiŝ⸱kapt⸱o, mez⸱grand⸱a⸱j por ĉiu⸱tag⸱a⸱j task⸱o⸱j, grand⸱a⸱j por trans⸱lok⸱i brut⸱ar⸱o⸱n aŭ rikolt⸱o⸱j⸱n. Nun⸱temp⸱e, nur kelk⸱a⸱j marĉ⸱a⸱j ter⸱pec⸱o⸱j est⸱as ating⸱ebl⸱a⸱j nur per akv⸱a voj⸱o, kaj nur promen⸱ant⸱o⸱j⸱n en boat⸱o⸱j kun sid⸱il⸱o⸱j vi vid⸱os.

xxxx⸱o⸱j de Amerik⸱o

Silent⸱u, kaj rigard⸱u antaŭ⸱e⸱n! xxxx⸱o naĝ⸱as antaŭ ni. xxxx⸱o⸱j aspekt⸱as bel⸱et⸱e, kiel xxxxxx⸱o⸱j perd⸱iĝ⸱int⸱a⸱j apud la ocean⸱o, sed ili est⸱as katastrof⸱o por la marĉ⸱o. Ven⸱ig⸱it⸱a⸱j el Amerik⸱o por la ekspluat⸱ad⸱o de ili⸱a⸱j pelt⸱o⸱j, kelk⸱a⸱j individu⸱o⸱j est⸱is el⸱las⸱it⸱a⸱j dum la xxxxxxx⸱o de la tri⸱dek⸱a⸱j jar⸱o⸱j. Sed de tiam ili prosper⸱as kaj mult⸱iĝ⸱as, trov⸱int⸱e bon⸱eg⸱a⸱n medi⸱o⸱n en la xxxxx⸱a Marĉ⸱o. En Eŭrop⸱o est⸱as neni⸱u xxxxxx⸱o, ili⸱a natur⸱a pred⸱ant⸱o en Amerik⸱o. Mir⸱ind⸱eg⸱e, neni⸱u vol⸱as en⸱konduk⸱i xxxxxx⸱o⸱j⸱n ĉi tie⸱n ... Kiel tia⸱j mal⸱grand⸱a⸱j best⸱o⸱j pov⸱as est⸱i katastrof⸱o? Ĉar tiu⸱j xxxx⸱o⸱j fos⸱as grand⸱eg⸱a⸱j⸱n sub⸱ter⸱aĵ⸱o⸱j⸱n en la bord⸱o⸱j de la kanal⸱o⸱j, kaŭz⸱ant⸱e grav⸱a⸱j⸱n difekt⸱o⸱j⸱n, iom post iom fal⸱ig⸱ant⸱e la xxxxx⸱o⸱j⸱n en la kanal⸱o⸱j⸱n, plen⸱ig⸱ant⸱e ĉi-last⸱a⸱j⸱n.

012789Vintrainondo

xxxx⸱o⸱j ne est⸱as la sol⸱a danĝer⸱o por la marĉ⸱o. Krom ali⸱a⸱j invad⸱a⸱j speci⸱o⸱j (xxxxxx⸱a⸱j testud⸱o⸱j, xxxx⸱a⸱j xxxxx⸱o⸱j, ludvigioj ktp: est⸱as dek⸱o⸱j da ili), mult⸱a⸱j problem⸱o⸱j ven⸱as de hom⸱o⸱j mem. La marĉ⸱o vek⸱as mult⸱a⸱j⸱n interes⸱o⸱j⸱n, oft⸱e ne⸱akord⸱ig⸱ebl⸱a⸱j⸱n kaj kelk⸱foj⸱e kontraŭ⸱a⸱j⸱n al sav⸱ad⸱o de natur⸱o. Dum la sep⸱dek⸱a⸱j jar⸱o⸱j, xxxxxx⸱kun⸱ig⸱o⸱j mal⸱aper⸱ig⸱is cent⸱o⸱j⸱n da hektar⸱o⸱j de natur⸱a⸱j mal⸱sek⸱ej⸱o⸱j por la profit⸱o de la ter⸱kultur-nutr⸱a industri⸱o. Ne⸱pri⸱zorg⸱at⸱a⸱j kanal⸱o⸱j ŝlim⸱iĝ⸱as. xxxx⸱o⸱j, kiu⸱j dev⸱us rest⸱i mal⸱ferm⸱it⸱a⸱j por ebl⸱ig⸱i al la akv⸱o cirkul⸱i (aŭ ferm⸱it⸱a⸱j por konserv⸱i kanal⸱o⸱n plen⸱a), est⸱as kontraŭ⸱leĝ⸱e, sed kelk⸱foj⸱e kun komplic⸱ec⸱o de iu⸱j lok⸱a⸱j aŭtoritat⸱o⸱j, ferm⸱it⸱a⸱j (aŭ mal⸱ferm⸱it⸱a⸱j) laŭ privat⸱a⸱j interes⸱o⸱j, kontraŭ publik⸱a⸱j interes⸱o⸱j kaj sav⸱ad⸱o de natur⸱o. Antaŭ kelk⸱a⸱j jar⸱o⸱j, projekt⸱o⸱n de aŭt⸱o⸱ŝose⸱o, tiom sen⸱util⸱a kiom mult⸱kost⸱a, kiu tra⸱ir⸱us la marĉ⸱o⸱n, est⸱is feliĉ⸱e for⸱las⸱it⸱a de la tiam⸱a reg⸱ist⸱ar⸱o.

Tim⸱o⸱j

Pli last⸱a⸱temp⸱e, projekt⸱o de konstru⸱o de 19 akv⸱o-stokejegoj divid⸱is la loĝ⸱ant⸱ar⸱o⸱n. Trov⸱iĝ⸱ont⸱a⸱j apud la marĉ⸱o, en la akv⸱o⸱kolekt⸱a are⸱o de la river⸱o Sevro, la stok⸱ej⸱o⸱j, ĉiu grand⸱a kiel kvin aŭ ses futbal-teren⸱o⸱j kaj 8 ĝis 15 metr⸱o⸱j⸱n profund⸱a, dev⸱us vintr⸱e pump⸱i grund⸱akv⸱o⸱n por somer⸱a uz⸱ad⸱o de ter⸱kultur⸱ist⸱o⸱j. La sub⸱ten⸱ant⸱o⸱j (lok⸱a⸱j „tradici⸱a⸱j” ter⸱kultur⸱ist⸱o⸱j, ter⸱kultur⸱a⸱j sindikat⸱o⸱j) asert⸱as, ke tia⸱j rezerv⸱o⸱j evit⸱ig⸱os somer⸱a⸱j⸱n tro⸱uz⸱ad⸱o⸱j⸱n de grund⸱akv⸱o kaj opini⸱as, ke oni tiel kontent⸱ig⸱os la kresk⸱ant⸱a⸱n akv⸱o⸱bezon⸱o⸱n kaŭz⸱at⸱a⸱n de la kli⸱mat⸱a pli⸱varm⸱iĝ⸱o. La kontraŭ⸱ul⸱o⸱j (lok⸱a⸱j ekologi⸱a⸱j ter⸱kultur⸱ist⸱o⸱j, ekologi⸱ism⸱a⸱j asoci⸱o⸱j) mal⸱e opini⸱as, ke la projekt⸱o instig⸱os ne⸱daŭr⸱i⸱pov⸱a⸱n ter⸱kultur⸱a⸱n model⸱o⸱n, ĉiam pli akv⸱o-frand⸱em⸱a⸱n, kiu sek⸱ig⸱os la river⸱o⸱j⸱n kaj pere⸱ig⸱os ili⸱a⸱j⸱n xxx⸱sistem⸱o⸱j⸱n. Ili tim⸱as, ke la mal⸱kresk⸱o de la flu⸱o de ne⸱sal⸱a akv⸱o al la mar⸱o dum la vintr⸱o en⸱danĝer⸱ig⸱os la produkt⸱ad⸱o⸱n de ostr⸱o⸱j kaj xxxxx⸱o⸱j ĉe la en⸱flu⸱ej⸱o de Sevro. Ili ankaŭ skandal⸱iĝ⸱as, ke tiom da publik⸱a⸱j rimed⸱o⸱j est⸱u dediĉ⸱at⸱a⸱j al la profit⸱o de kelk⸱et⸱a⸱j ter⸱kultur⸱ist⸱o⸱j (buĝet⸱o de 60 milion⸱o⸱j da eŭr⸱o⸱j, el kio 70&xxxx;% el publik⸱a⸱j rimed⸱o⸱j, por nur 230 bien⸱o⸱j, 6&xxxx;% el la tie⸱a⸱j). Fin⸱e, ili mal⸱trankvil⸱iĝ⸱as, apog⸱iĝ⸱ant⸱e sur esplor⸱o de la lok⸱a sanitar⸱a agent⸱ej⸱o, pri la kvalit⸱o de la trink⸱akv⸱o.

012789Haveno

Mult⸱a⸱j manifestaci⸱o⸱j kaj kontraŭ⸱manifestaci⸱o⸱j okaz⸱is, kaj fin⸱e de 2018, inter⸱konsent⸱a protokol⸱o est⸱is sub⸱skrib⸱it⸱a de asoci⸱o⸱j, sindikat⸱o⸱j kaj publik⸱a⸱j aŭtoritat⸱o⸱j pri 16 akv⸱uj⸱eg⸱o⸱j, kun kompens⸱a⸱j ag⸱o⸱j (engaĝ⸱iĝ⸱o⸱j pri pli⸱bon⸱ig⸱ad⸱o de kultur⸱a⸱j praktik⸱o⸱j kaj pri bi⸱o⸱divers⸱ec⸱o: mal⸱pli⸱ig⸱o de la uz⸱ad⸱o de pest⸱xxxx⸱o⸱j, pli⸱divers⸱ig⸱o de la produkt⸱aĵ⸱o⸱j, re⸱plant⸱ad⸱o de heĝ⸱o⸱j ktp). Tamen, la ĉef⸱a kontraŭ⸱a ekologi⸱a asoci⸱o Bassines no⸱n merci (Akv⸱uj⸱o⸱j ne dank⸱o⸱n) ne rajt⸱is part⸱o⸱pren⸱i la inter⸱trakt⸱ad⸱o⸱j⸱n, kaj plu daŭr⸱ig⸱as si⸱a⸱j⸱n ag⸱ad⸱o⸱j⸱n, sub⸱ten⸱at⸱e de la ekologi⸱ism⸱a franc⸱a parti⸱o Europe-Ecologie-Les Verts, esperant⸱e mal⸱help⸱i la komenc⸱o⸱n de la konstru⸱labor⸱o⸱j.

Bel⸱a kaj verd⸱a

Sed sufiĉ⸱as pri la problem⸱o⸱j, kaj ni profit⸱u de la mild⸱ec⸱o de la aer⸱o! Promen⸱i boat⸱e est⸱as cert⸱e tre agrabl⸱e, sed ne est⸱as la sol⸱a manier⸱o vizit⸱i la marĉ⸱o⸱n. Vi pov⸱as bicikl⸱i aŭ pied⸱ir⸱i sur la mult⸱a⸱j pad⸱o⸱j kaj voj⸱et⸱o⸱j, vag⸱i en bel⸱a⸱j urb⸱et⸱o⸱j, gust⸱um⸱i lok⸱a⸱j⸱n plad⸱o⸱j⸱n ktp. Aŭ simpl⸱e, dum bel⸱a somer⸱a post⸱tag⸱mez⸱o, kuŝ⸱iĝ⸱i sur herb⸱o de kamp⸱o, en ombr⸱o de popl⸱o aŭ de xxxxxxx⸱o, aŭskult⸱ant⸱e la kant⸱ad⸱o⸱n de la bird⸱o⸱j, ĝis ĝi for⸱port⸱os vi⸱n tra verd⸱a⸱j strang⸱a⸱j kanal⸱o⸱j ĝis la ocean⸱o de la dorm⸱o ...

... Jen la ond⸱o⸱j!

Fakt⸱e, ĉi tiu land⸱o est⸱as kiel iu lingv⸱o, kiu⸱n vi kon⸱as. Konstru⸱it⸱a sed natur⸱a. Bel⸱a, facil⸱e ating⸱ebl⸱a ... kaj verd⸱a!

lacb
Bastien LACOUR
Franci⸱o

Per tiu ĉi tekst⸱o ĝi⸱a aŭtor⸱o part⸱o⸱pren⸱as en la konkurs⸱o „Premi⸱o Paul Gubbins por Nov⸱a Ĵurnal⸱ism⸱a Talent⸱o”.

La Veneci⸱o Verd⸱a trov⸱iĝ⸱as en okcident⸱a part⸱o de Franci⸱o, apud la urb⸱o Niorto. Tie⸱n al⸱ven⸱i ebl⸱as per la flug⸱haven⸱o de La xxxxx⸱o, per la fer⸱voj⸱staci⸱o de Niorto kaj laŭ la aŭt⸱o⸱xxxxx⸱o⸱j A10 el Pariz⸱o aŭ xxxxxx⸱o, A83 el Nanto.
Vid⸱end⸱a⸱j en la ret⸱o (franc⸱lingv⸱e): Ret⸱ej⸱o de la turism⸱a ofic⸱ej⸱o http://www.marais-poitevin.com/ kaj xxxx⸱o pri marĉ⸱o de marĉ⸱an⸱o http://www.xxxx-marais-poitevin.fr/

Du demand⸱o⸱j al ...

Matthieu Guillot, ekologi⸱a legom⸱produkt⸱ist⸱o en Arçais, Elodie Leyssène, ĉio⸱vend⸱ist⸱in⸱o en Le Vanneau kaj Judith Faure, 11-jar⸱aĝ⸱a loĝ⸱ant⸱in⸱o en Arçais.

Kiu⸱n aspekt⸱o⸱n de la marĉ⸱o vi prefer⸱as?

Labirint⸱o de akv⸱o⸱voj⸱o⸱j, kie oni promen⸱as boat⸱e por surpriz⸱i la best⸱ar⸱o⸱n. Pejzaĝ⸱o pitoresk⸱a, far⸱it⸱a el ter⸱o, akv⸱o kaj hom⸱o⸱j: subtil⸱a ge⸱edz⸱iĝ⸱a kontrakt⸱o hom⸱o/natur⸱o. Ni dev⸱as atent⸱i pri bon⸱a⸱j mor⸱o⸱j por evit⸱i xxxxxx⸱o⸱n. (Matthieu Guillot)

Mi ŝat⸱eg⸱as la akv⸱o⸱n, la akv⸱o⸱n, la akv⸱o⸱n. La grand⸱a⸱j⸱n spac⸱o⸱j⸱n, la natur⸱o⸱n plen⸱e verd⸱a⸱n kaj abund⸱a⸱n. Mi ŝat⸱as la kviet⸱o⸱n de la marĉ⸱o. Unu⸱vort⸱e ĝi⸱a⸱n natur⸱a⸱n aspekt⸱o⸱n. (Elodie Leyssène)

Mi prefer⸱as la flank⸱o⸱n natur⸱a⸱n: la veget⸱aĵ⸱o⸱j apud la blank⸱a⸱j xxxx⸱a⸱j voj⸱et⸱o⸱j, apud Sevro, kaj la arb⸱o⸱j. La pejzaĝ⸱o⸱j est⸱as ankaŭ agrabl⸱e rigard⸱ind⸱a⸱j. Tre agrabl⸱as promen⸱i en la marĉ⸱o. (Judith Faure)

Kia vi imag⸱as la marĉ⸱o⸱n post kvin⸱dek jar⸱o⸱j?

Dum 50 jar⸱o⸱j la marĉ⸱o pov⸱us vid⸱i evolu⸱o⸱n de si⸱a pejzaĝ⸱o kaj si⸱a loĝ⸱ant⸱ar⸱o. Pli⸱a⸱j 2 oC kaj la pli alt⸱a ocean⸱o evolu⸱ig⸱os la best⸱ar⸱o⸱n kaj la veget⸱aĵ⸱ar⸱o⸱n. La arb⸱o⸱j risk⸱as mal⸱dens⸱iĝ⸱i kaj la akv⸱o sal⸱a kaj ne⸱sal⸱a trud⸱os ŝanĝ⸱o⸱j⸱n al la ekonomi⸱a⸱j aktiv⸱aĵ⸱o⸱j. Grand⸱a⸱j ter⸱pec⸱o⸱j est⸱os tiam ter⸱kultur⸱e for⸱las⸱it⸱a⸱j (spontane⸱a re⸱ir⸱o al natur⸱o), dum ali⸱a⸱j est⸱os sub⸱met⸱it⸱a⸱j al intens⸱iĝ⸱o de praktik⸱o⸱j ĉiam pli teknik⸱a⸱j malgraŭ la kost⸱o⸱j de energi⸱o. (Matthieu Guillot)

Mi esper⸱as, ke la marĉ⸱o est⸱os pli kaj pli bon⸱e pri⸱zorg⸱at⸱a kaj administr⸱at⸱a, kaj ke ĉiu loĝ⸱ant⸱o est⸱os konsci⸱iĝ⸱int⸱a pri la grav⸱ec⸱o fleg⸱i ĉiu⸱j⸱n ter⸱pec⸱o⸱j⸱n kaj ĉiu⸱j⸱n akv⸱o⸱voj⸱o⸱j⸱n kaj respond⸱ec⸱e ag⸱os pri tio. (Elodie Leyssène)

Mi vid⸱as la marĉ⸱o⸱n, kvin⸱dek jar⸱o⸱j⸱n post⸱nun⸱e, kun mult⸱a⸱j rub⸱aĵ⸱o⸱j ĉie, kaj en la kamp⸱o⸱j, pro mult-mult⸱a⸱j pest⸱xxxx⸱o⸱j, mal⸱pli da best⸱o⸱j. (Judith Faure)

Bastien Lacour est⸱as franc⸱a mal⸱san⸱ul⸱ej⸱a xxxxxxxxxxx⸱ist⸱o, esperant⸱ist⸱iĝ⸱is en 2014 pro hazard⸱o, en⸱am⸱iĝ⸱is pri⸱e, kaj ankoraŭ mir⸱as pri tio.

Rifuz⸱o skrib⸱i la ver⸱o⸱n

En si⸱a artikol⸱o pri mis⸱fam⸱ig⸱o de Esperant⸱o far⸱e de lingv⸱ist⸱o⸱j (MONATO 2020/08-09, p. 23-27) Lu Wunsch-Rolshoven esprim⸱as agac⸱o⸱n pri la si⸱n⸱ten⸱o de tiu⸱j supoz⸱ebl⸱e lert⸱a⸱j person⸱o⸱j, kiu⸱j arog⸱as al si la rajt⸱o⸱n parol⸱i aŭ skrib⸱i pri lingv⸱o, kiu⸱n ili ne parol⸱as, kaj el kiu ili sci⸱as eĉ ne unu vort⸱o⸱n. Kar⸱memor⸱a Claude Pir⸱o⸱n iam koment⸱is, ke neni⸱u, kiu neni⸱o⸱n sci⸱as pri la indonezi⸱a lingv⸱o, aŭdac⸱us pri⸱juĝ⸱i ĝi⸱n, sed tiom da hom⸱o⸱j ne hezit⸱as sam⸱e far⸱i pri Esperant⸱o.

Antaŭ kelk⸱a⸱j jar⸱o⸱j mi send⸱is al literatur⸱a revu⸱o en Skot⸱land⸱o et⸱a⸱n libr⸱et⸱o⸱n en la skot⸱a lingv⸱o, en kiu mi inklud⸱is mal⸱long⸱a⸱n en⸱konduk⸱o⸱n en Esperant⸱o. La tiam⸱a recenz⸱ant⸱o (post⸱e for⸱pas⸱int⸱a), doktor⸱o D.P., kiu est⸱is unu el la plej respekt⸱at⸱a⸱j poet⸱o⸱j verk⸱ant⸱a⸱j en la skot⸱a, skrib⸱is: „En Esperant⸱o ne ebl⸱as verk⸱i poezi⸱o⸱n aŭ kant⸱i lul⸱kant⸱o⸱n.” Mi respond⸱is al⸱don⸱ant⸱e list⸱o⸱n de esperant⸱a⸱j poet⸱o⸱j kaj aŭtor⸱o⸱j el plur⸱a⸱j land⸱o⸱j, kaj postul⸱is, ke li korekt⸱u tiu⸱n mis⸱inform⸱o⸱n. Tio⸱n li rifuz⸱is far⸱i.

Garbhan MAC AOIDH
Irland⸱o

Politik⸱o

Albani⸱o

Kiel mi trans⸱viv⸱is en la komun⸱ism⸱a infer⸱o

Pri la tiu⸱titol⸱a libr⸱o de Saimir Maloku

Saimir [saimír] est⸱as nur unu jar⸱o⸱n pli jun⸱a ol mi. Mi oft⸱e ir⸱is al li⸱a hejm⸱o, ĉar ĝi trov⸱iĝ⸱is apud la urb⸱o⸱centr⸱o. Ĝi est⸱is ordinar⸱a mal⸱nov⸱a dom⸱o kun et⸱a kort⸱o, en kiu est⸱is mult⸱a⸱j flor⸱vaz⸱o⸱j.

La patr⸱o

La patr⸱o de Saimir, Rexhit [reŝít] Maloku, stud⸱is en la reĝ⸱a temp⸱o en la Uson⸱a Teknik⸱a Lern⸱ej⸱o en Tiran⸱o, kiu kun⸱e kun kelk⸱a⸱j ali⸱a⸱j renom⸱a⸱j lern⸱ej⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n disting⸱is simil⸱a praktik⸱ism⸱o kaj util⸱ism⸱o, not⸱ind⸱e pli⸱alt⸱ig⸱is la nivel⸱o⸱n de kler⸱ec⸱o en la land⸱o. Bedaŭr⸱ind⸱e, mult⸱a⸱j⸱n el ĝi⸱a⸱j fin⸱stud⸱int⸱o⸱j, la komun⸱ism⸱a reĝim⸱o post⸱milit⸱e 1 persekut⸱is, eĉ mort⸱ig⸱is.

Eduk⸱ad⸱o

Saimir lern⸱is mult⸱o⸱n de si⸱a patr⸱o kaj ties kultur⸱o, kvankam mem li stud⸱is en mez⸱a kaj alt⸱a milit⸱ist⸱a⸱j lern⸱ej⸱o⸱j kaj iĝ⸱is diplom⸱it⸱a pri radi⸱o⸱komunik⸱ad⸱o. Sed li stud⸱ad⸱is diligent⸱e kaj si⸱n disting⸱is en ĉiu⸱j cikl⸱o⸱j de kler⸱iĝ⸱o, apart⸱e en la universitat⸱a⸱j en la fakultat⸱o de elektron⸱ik⸱a inĝenier⸱ad⸱o. Li akir⸱is la diplom⸱o⸱n de inĝenier⸱o pri elektron⸱ik⸱o kun plej alt⸱a⸱j rezultat⸱o⸱j. La akir⸱it⸱a⸱j⸱n sci⸱o⸱j⸱n Saimir tuj aplik⸱is en la ĉiu⸱tag⸱a viv⸱o, en la milit⸱ist⸱a taĉment⸱o kie li deĵor⸱is kaj ankaŭ hejm⸱e. Sed plej grav⸱as, ke de la „en⸱doktrin⸱iĝ⸱o” per la komun⸱ism⸱a ideologi⸱o li eskap⸱is, dank⸱e al la rakont⸱o⸱j de si⸱a patr⸱o pri la mond⸱o kaj al tio, kio⸱n li aŭd⸱is en la fremd⸱a⸱j okcident⸱a⸱j radi⸱staci⸱o⸱j kaj televid⸱o. Saimir ek⸱kon⸱is la simpl⸱a⸱n grand⸱a⸱n ver⸱o⸱n, laŭ kiu la mond⸱o est⸱as sufiĉ⸱e pli grand⸱a, pli vari⸱plen⸱a, pli interes⸱a ol tiu, en kiu la enverisma 2 (komun⸱ism⸱a) reĝim⸱o en⸱ferm⸱is la alban⸱a⸱n popol⸱o⸱n.

xxxxxxx⸱ist⸱o

Ek⸱de la infan⸱aĝ⸱o, Saimir kolekt⸱is kaj inter⸱ŝanĝ⸱is poŝt⸱mark⸱o⸱j⸱n. Ili est⸱is fenestr⸱et⸱o por al⸱rigard⸱i la fremd⸱a⸱n mond⸱o⸱n. Li ek⸱korespond⸱is kun fremd⸱a⸱j xxxxxxx⸱ist⸱o⸱j. La korespond⸱ad⸱o est⸱is tre dis⸱vast⸱ig⸱it⸱a ĉe alban⸱a⸱j ge⸱jun⸱ul⸱o⸱j ĝis la fru⸱a⸱j 1960aj jar⸱o⸱j. Tiu⸱temp⸱e Albani⸱o est⸱is part⸱o de la tiel nom⸱at⸱a „social⸱ism⸱a tend⸱ar⸱o”, sekv⸱e la komun⸱ism⸱a⸱j instanc⸱o⸱j eĉ rekomend⸱is al la jun⸱ul⸱ar⸱o korespond⸱ad⸱o⸱n kun sam⸱aĝ⸱ul⸱o⸱j el land⸱o⸱j de tiu blok⸱o. Natur⸱e, la lingv⸱o⸱komunik⸱il⸱o est⸱is la rus⸱a, instru⸱at⸱a en ĉiu⸱j en⸱land⸱a⸱j lern⸱ej⸱o⸱j ek⸱de 11-jar⸱iĝ⸱o. Saimir praktik⸱is tio⸱n kun sam⸱aĝ⸱ul⸱o⸱j, ge⸱fil⸱et⸱o⸱j de la soveti⸱a⸱j konsil⸱ist⸱o⸱j loĝ⸱ant⸱a⸱j apud li⸱a hejm⸱o dum la jar⸱o⸱j 1950-1960.

Angl⸱a⸱lingv⸱a⸱j kontakt⸱o⸱j

Saimir ek⸱lern⸱is, help⸱e de si⸱a patr⸱o, ankaŭ la angl⸱a⸱n. Tiel li pov⸱is komunik⸱iĝ⸱i ankaŭ kun angl⸱a⸱lingv⸱an⸱o⸱j. Dum la jar⸱o⸱j de li⸱a jun⸱aĝ⸱o, tia⸱j angl⸱a⸱lingv⸱an⸱o⸱j pov⸱is est⸱i nur „amik⸱o⸱j” de la komun⸱ism⸱a reĝim⸱o kaj de la komun⸱ism⸱a parti⸱o. Kun kelk⸱a⸱j tia⸱j hom⸱o⸱j Saimir ek⸱parol⸱is kaj korespond⸱is, ne intenc⸱ant⸱e iam ajn far⸱iĝ⸱i agent⸱o de la fremd⸱a⸱j mal⸱amik⸱a⸱j serv⸱o⸱j. Tiu⸱j fremd⸱a⸱j amik⸱o⸱j aŭ tur⸱ist⸱o⸱j, ĉef⸱e brit⸱de⸱ven⸱a⸱j, help⸱is al Saimir ankaŭ per medikament⸱o⸱j neces⸱a⸱j por kurac⸱i li⸱a⸱n patr⸱o⸱n paraliz⸱it⸱a⸱n ek⸱de la jar⸱o 1968.

„Eventual⸱a spion⸱ad⸱o”

Komenc⸱e li ne konsci⸱is, ke per tia kondut⸱o li far⸱iĝ⸱os suspekt⸱at⸱a de la ŝtat⸱a sekret⸱a sekur⸱ec⸱o-serv⸱o, kiu inter⸱temp⸱e komenc⸱is special⸱a⸱n enket⸱ad⸱o⸱n pri Saimir, je tip⸱o 2A (eventual⸱a spion⸱ad⸱o), kaj pri li⸱a patr⸱o. Simil⸱e okaz⸱is por almenaŭ 800&xxxx;000 alban⸱a⸱j civit⸱an⸱o⸱j! La dosier⸱o de Saimir est⸱is pli grav⸱a, ĉar li est⸱is oficir⸱o pri radi⸱o⸱komunik⸱ad⸱o.

Patr⸱uj-am⸱a sed ne⸱xxx⸱xxx⸱a

La famili⸱a eduk⸱it⸱ec⸱o de Saimir est⸱is solid⸱a, patr⸱uj-am⸱a, sed ne dogm⸱ec⸱a. En li⸱a hejm⸱o aŭd⸱iĝ⸱is kaj alban⸱a, kaj fremd⸱a muzik⸱o. Tio ebl⸱is, ĉar en la jar⸱o 1968 la ŝtat⸱a⸱j instanc⸱o⸱j donac⸱is al li⸱a patr⸱o Reshit, ĵus paraliz⸱it⸱a, televid⸱il⸱o⸱n (tiu⸱temp⸱e rar⸱aĵ⸱o) pro li⸱a⸱j merit⸱o⸱j en la re⸱konstru⸱ad⸱o de la post⸱milit⸱a Albani⸱o (voj⸱o⸱j, pont⸱o⸱j kaj simil⸱e). Krom⸱e, pro eminent⸱ec⸱o en paf⸱o-sport⸱o, Reshit est⸱is land⸱a ĉampion⸱o kaj trejn⸱ist⸱o de la land⸱a team⸱o de sport⸱a⸱j paf⸱ist⸱o⸱j.

Por pli komplet⸱a kultur⸱o

Tiu⸱temp⸱e la hejm⸱o de Saimir fakt⸱e iĝ⸱is ia⸱spec⸱a kaŝ⸱it⸱a centr⸱o de okcident⸱a kultur⸱o, ĉar tie⸱n ĉiu⸱vesper⸱e venad⸱is dek⸱o⸱j da sam⸱land⸱an⸱o⸱j por spekt⸱i ital⸱a⸱j⸱n kaj jugoslavi⸱a⸱j⸱n televid⸱a⸱j⸱n el⸱send⸱o⸱j⸱n kaj sport⸱a⸱j⸱n matĉ⸱o⸱j⸱n. En juli⸱o 1970 Saimir invent⸱is et⸱a⸱n elektron⸱ik⸱a⸱n rimed⸱o⸱n, kiu post⸱e krom⸱nom⸱iĝ⸱is „led⸱aĵ⸱o”. Tiu ekip⸱aĵ⸱o ebl⸱ig⸱is liber⸱a⸱n spekt⸱ad⸱o⸱n de fremd⸱a⸱j televid⸱a⸱j kanal⸱o⸱j. Ankaŭ mi aŭd⸱is tiu⸱temp⸱e muzik⸱o⸱n en la hejm⸱o de Saimir kaj spekt⸱is bel⸱a⸱j⸱n fremd⸱a⸱j⸱n film⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j ne aper⸱is sur la ekran⸱o⸱j de la urb⸱a⸱j kin⸱ej⸱o⸱j aŭ de la ŝtat⸱a televid⸱o el⸱send⸱ant⸱a nur dum kelk⸱a⸱j hor⸱o⸱j tag⸱e. Labor⸱em⸱a kaj invent⸱em⸱a Saimir konstru⸱is kaj star⸱ig⸱is alt⸱a⸱j⸱n xxxxx⸱o⸱j⸱n, proviz⸱ant⸱e ili⸱n per taŭg⸱a⸱j ekip⸱aĵ⸱o⸱j por ricev⸱i kaj pli⸱fort⸱ig⸱i la televid⸱a⸱j⸱n kaj xxxxxxxxx⸱a⸱j⸱n signal⸱o⸱j⸱n – simpl⸱e cel⸱e al pli komplet⸱a civit⸱an⸱a kaj jun⸱ul⸱a kultur⸱o!

„Herez⸱o”

Sed kiel pov⸱us toler⸱i tia⸱n „herez⸱o⸱n” la tiam⸱a reĝim⸱o?! Fakt⸱o⸱j pruv⸱ant⸱a⸱j ia⸱n mal⸱amik⸱a⸱n ag⸱ad⸱o⸱n kontraŭ⸱ŝtat⸱a⸱n kaj kontraŭ⸱parti⸱a⸱n ne ekzist⸱is, do, kial oni ne invent⸱u ili⸱n per fals⸱a⸱j denunc⸱aĵ⸱o⸱j de la kaŝ⸱a⸱j inform⸱ist⸱o⸱j, kiu⸱j vizit⸱is regul⸱e la hejm⸱o⸱n de Saimir, kvazaŭ ili est⸱us „famili⸱a⸱j amik⸱o⸱j”? Tiel komenc⸱iĝ⸱is la grand⸱a person⸱a dram⸱o de Saimir. Tamen Saimir daŭr⸱ig⸱is deĵor⸱i en si⸱a taĉment⸱o, for de la ĉef⸱urb⸱o, ĉiam diligent⸱e kaj honest⸱e, kred⸱ant⸱e ke li est⸱as sen⸱kulp⸱a.

Kampanj⸱o de politik⸱a „pur⸱ig⸱o”

Sed li⸱n kaj la tut⸱a⸱n popol⸱o⸱n traf⸱is tre mal⸱facil⸱a temp⸱o, nov⸱a pur⸱ig⸱a politik⸱a kampanj⸱o ripet⸱at⸱a period⸱ec⸱e, sam⸱kiel iam en Soveti⸱o kaj en Ĉini⸱o, ankaŭ en la et⸱a Albani⸱o for⸱kapt⸱it⸱a de kruel⸱a diktatur⸱o. Mez⸱e de la jar⸱o 1976 cent⸱o⸱j da milit⸱serv⸱ant⸱o⸱j est⸱is arest⸱it⸱a⸱j, kondamn⸱it⸱a⸱j, mort⸱paf⸱it⸱a⸱j aŭ en⸱prizon⸱ig⸱it⸱a⸱j, kaj ili⸱a⸱j⸱n famili⸱o⸱j⸱n oni intern⸱ig⸱is en for⸱a⸱j⸱n vilaĝ⸱o⸱j⸱n aŭ koncentr⸱ej⸱o⸱j⸱n de la land⸱o. Hom⸱o⸱j tim⸱is part⸱o⸱pren⸱i ĝeneral⸱a⸱j⸱n kun⸱ven⸱o⸱j⸱n de la labor⸱kolektiv⸱o⸱j, ĉar tut⸱e surpriz⸱e ili pov⸱us far⸱iĝ⸱i vic⸱a⸱j viktim⸱o⸱j.

La tri⸱a⸱n de maj⸱o 1976 Mehmet Shehu, la ĉef⸱ministr⸱o de Albani⸱o kaj sam⸱temp⸱e ministr⸱o pri defend⸱o, or⸱don⸱is arest⸱i Saimiron Maloku, man⸱skrib⸱ant⸱e: „Arest⸱u li⸱n! Li est⸱as fi⸱a mal⸱amik⸱o!”

Arest⸱o kaj proces⸱o

La 13an de maj⸱o sam⸱jar⸱e, antaŭ cent⸱o⸱j da milit⸱ist⸱o⸱j kaj membr⸱o⸱j de la komun⸱ism⸱a parti⸱o, en la grand⸱a kun⸱ven⸱ej⸱o de la milit⸱ist⸱a xxxxxx⸱o de Burrel, oni arest⸱is Saimir kaj tuj en⸱ferm⸱is li⸱n en antaŭ⸱prizon⸱a⸱n sub⸱ter⸱a⸱n karcer⸱o⸱n.

Saimir tra⸱viv⸱is ver⸱a⸱n terur⸱aĵ⸱o⸱n. Al⸱don⸱iĝ⸱is la pli⸱long⸱ig⸱it⸱a enket⸱ad⸱o, la fars⸱a juĝ⸱proces⸱o, kie la hom⸱amas⸱o⸱j „cerb⸱o⸱lav⸱it⸱a⸱j” per la reg⸱ant⸱a ideologi⸱o, fingr⸱o⸱montr⸱is al li kiel „fi⸱a mal⸱amik⸱o, danĝer⸱a krim⸱ul⸱o” kaj postul⸱is pend⸱um⸱i aŭ mort⸱paf⸱i li⸱n. Tia⸱j scen⸱o⸱j est⸱is ordinar⸱a⸱j en la politik⸱a⸱j juĝ⸱proces⸱o⸱j en komun⸱ism⸱a Albani⸱o ek⸱de la jar⸱o 1945.

Infer⸱o

Ne sufiĉ⸱is la mult⸱jar⸱a pun⸱o, sed, ordon⸱it⸱e de la alt⸱a⸱j ŝtat⸱a⸱j instanc⸱o⸱j, oni plu⸱ten⸱is li⸱n ankoraŭ sep monat⸱o⸱j⸱n en tiu infer⸱a sub⸱ter⸱a karcer⸱o. Oni trakt⸱is li⸱n kiel sovaĝ⸱a⸱n best⸱o⸱n kaj ten⸱is li⸱n en ekstrem⸱a⸱j viv⸱kondiĉ⸱o⸱j (mal⸱sat⸱eg⸱o, mal⸱pur⸱ec⸱o, frost⸱o, komplet⸱a izol⸱iĝ⸱o sen ia ajn komunik⸱iĝ⸱o kun la famili⸱o, sen rajt⸱o plend⸱i al la organ⸱o⸱j de la justic⸱o). Kiel pun⸱o⸱n, oni mal⸱permes⸱is la nutr⸱aĵ⸱o⸱j⸱n kaj vest⸱aĵ⸱o⸱j⸱n al⸱port⸱ebl⸱a⸱j⸱n de la famili⸱o.

La dens⸱a⸱j sesi⸱o⸱j de enket⸱ad⸱o komenc⸱iĝ⸱is post nokt⸱o⸱mez⸱o kaj daŭr⸱is ĉirkaŭ ses hor⸱o⸱j⸱n. Ili⸱n akompan⸱is fizik⸱a kaj psik⸱ologi⸱a turment⸱ad⸱o plen⸱a je ofend⸱o⸱j kaj minac⸱o⸱j. Est⸱is ja ver⸱a mirakl⸱o, ke Saimir ne mort⸱is, ĉar li perd⸱is du⸱on⸱o⸱n de si⸱a korp⸱a pez⸱o, sep dent⸱o⸱j⸱n, normal⸱a⸱n vid⸱kapabl⸱o⸱n, sens⸱o⸱j⸱n kaj part⸱e la pens⸱kapabl⸱o⸱n.

Tio⸱n oni far⸱is, ĉar la cel⸱o de Sekur⸱ec⸱o est⸱is, ke Saimir kaj li⸱a patr⸱o Reshit paraliz⸱it⸱a jam plur⸱a⸱j⸱n jar⸱o⸱j⸱n denunc⸱u si⸱n „agent⸱o⸱j de la Brit⸱a⸱j Sekret⸱a⸱j Serv⸱o⸱j”.

La ali⸱a kaŝ⸱plan⸱o de la polic⸱o est⸱is, ke Saimir mort⸱u en la sub⸱ter⸱a karcer⸱o pro la mal⸱human⸱a⸱j viv⸱kondiĉ⸱o⸱j.

Ĉe la sojl⸱o de mort⸱o

Tamen Saimir, dank⸱e al kaŝ⸱a help⸱o de unu el la bon⸱vol⸱em⸱a⸱j polic⸱ist⸱o⸱j, alarm⸱is la tie⸱a⸱n person⸱ar⸱o⸱n. Tial, kiam Saimir est⸱is ĉe la sojl⸱o de kruel⸱a mort⸱o, oni permes⸱is al li renkont⸱iĝ⸱i kun si⸱a famili⸱o. Kurac⸱ist⸱o⸱j en Tiran⸱o ne permes⸱is, ke Reshit est⸱u arest⸱it⸱a, ĉar li mov⸱iĝ⸱is nur per handikap⸱ul⸱a ĉar⸱et⸱o kaj tuj mort⸱us en la prizon⸱o.

La patr⸱in⸱o Fatime kaj la onkl⸱o Shaban Maloku, kiu akompan⸱is ŝi⸱n, tut⸱e ne re⸱kon⸱is Saimir. Li simil⸱is al kavern⸱a⸱j hom⸱o⸱j, kvankam ne tiel fort⸱a kiel tiu⸱j: skelet⸱ec⸱a, kovr⸱it⸱a per lan⸱o sur⸱vizaĝ⸱e kaj sur⸱kap⸱e, sen⸱dent⸱a kaj mal⸱bon⸱odor⸱ant⸱a pro mal⸱pur⸱ec⸱o, li apenaŭ pov⸱is star⸱i sur⸱pied⸱e.

Tio klar⸱e pruv⸱is la plan⸱o⸱n de la Ŝtat⸱a Sekur⸱ec⸱o, ja iu enket⸱ist⸱o dir⸱is al Saimir post la arest⸱o: „Konfes⸱u, fi⸱a mal⸱amik⸱o, pri vi⸱a agent⸱ec⸱a ag⸱ad⸱o favor⸱e al Okcident⸱o. Vi⸱a⸱n anĝel⸱ec⸱a⸱n vizaĝ⸱o⸱n ni ig⸱os diabl⸱a vizaĝ⸱o, por ke eĉ vi⸱a famili⸱o ne re⸱kon⸱u vi⸱n!”

La famili⸱o sukces⸱e postul⸱is, ke oni send⸱u li⸱n al prizon⸱o, laŭ la leĝ⸱o, por daŭr⸱ig⸱i la pun⸱o⸱n tie.

En „regul⸱a” prizon⸱o

En la fi⸱fam⸱a prizon⸱o de Burrel Saimir trov⸱is profesor⸱o⸱j⸱n, pastr⸱o⸱j⸱n kaj ali⸱a⸱j⸱n tre kler⸱a⸱j⸱n hom⸱o⸱j⸱n sam⸱e trans⸱viv⸱int⸱a⸱j⸱n kiel li. Li lern⸱is mult⸱o⸱n de ili, ankaŭ en la prizon⸱o de Ballshi, iom post⸱e, kie Saimir pas⸱ig⸱is kelk⸱a⸱j⸱n monat⸱o⸱j⸱n. En la prizon⸱o de Spaçi, konsider⸱at⸱a unu el la plej terur⸱a⸱j en Eŭrop⸱o, Saimir labor⸱is en kupr⸱o-min⸱ej⸱o sed ankaŭ help⸱is per si⸱a profesi⸱o, ke la viv⸱o de la prizon⸱ul⸱o⸱j iĝ⸱u iom pli el⸱ten⸱ebl⸱a pro la kanzon⸱o⸱j aŭd⸱at⸱a⸱j de la laŭt⸱parol⸱il⸱o⸱j ripar⸱it⸱a⸱j de Saimir aŭ pro la film⸱o⸱j per televid⸱il⸱o⸱j bon⸱ten⸱at⸱a⸱j de li, elektron⸱ik⸱a inĝenier⸱o.

De⸱nov⸱e liber⸱a

Saimir labor⸱is pli⸱a⸱j⸱n long⸱a⸱j⸱n jar⸱o⸱j⸱n ĝis post pli ol ok jar⸱o⸱j, dank⸱e al amnesti⸱o en la jar⸱o 1985, ankaŭ li liber⸱iĝ⸱is. Re⸱ven⸱int⸱e hejm⸱e⸱n, li renkont⸱iĝ⸱is kun si⸱a patr⸱o. Sekv⸱a⸱n jar⸱o⸱n, ne⸱long⸱e post la edz⸱iĝ⸱o de Saimir, Reshit Maloku mort⸱is. Saimir labor⸱is kiel ordinar⸱a ripar⸱ist⸱o de konsum⸱a⸱j elektr⸱aĵ⸱o⸱j ĝis la grand⸱a politik⸱a ŝanĝ⸱o en la jar⸱o 1991.

Post la fin⸱o de diktatur⸱o

La 20an de februar⸱o 1991 Saimir trov⸱iĝ⸱is en la plac⸱o Skanderbeg kun⸱e kun dek⸱mil⸱o⸱j da protest⸱ant⸱o⸱j postul⸱ant⸱a⸱j la fal⸱ig⸱o⸱n de la grand⸱a statu⸱o de la diktator⸱o En⸱ver Hoxha [hoĝa]. En januar⸱o li fond⸱is la unu⸱a⸱n asoci⸱o⸱n de la eks⸱a⸱j politik⸱a⸱j persekut⸱at⸱o⸱j kaj daŭr⸱ig⸱is labor⸱i en si⸱a profesi⸱o de inĝenier⸱o, kvankam oni propon⸱is al li ŝtat⸱posten⸱o⸱j⸱n.

Por ke terur⸱aĵ⸱o⸱j ne okaz⸱u de⸱nov⸱e

Bedaŭr⸱ind⸱e la persekut⸱int⸱o⸱j sen⸱ĝen⸱e ĝu⸱ad⸱is pac⸱a⸱n viv⸱o⸱n, ne sent⸱ant⸱e moral⸱a⸱n kaj jur⸱a⸱n respond⸱ec⸱o⸱n pro la plen⸱um⸱it⸱a⸱j krim⸱o⸱j.

La popol⸱a sen⸱iluzi⸱iĝ⸱o dev⸱ig⸱is ĉirkaŭ 1&xxxx;300&xxxx;000 alban⸱o⸱j⸱n for⸱las⸱i la land⸱o⸱n por pli bon⸱a viv⸱o en Okcident⸱o; pli⸱mult⸱o el ili est⸱is demokrat⸱o⸱j. La plur⸱ism⸱a⸱j reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j ne sukces⸱is sen⸱komun⸱ist⸱ig⸱i Albani⸱o⸱n; mal⸱e, en la ŝtat⸱a aparat⸱o ili permes⸱is dung⸱o⸱n de persekut⸱int⸱o⸱j kaj en la gazet⸱ar⸱o dis⸱vast⸱ig⸱o⸱n de la ide⸱o, ke social⸱ism⸱o est⸱as pli bon⸱a soci⸱a ord⸱o, tia⸱manier⸱e fort⸱e influ⸱ant⸱e la jun⸱a⸱n generaci⸱o⸱n, kiu ne tra⸱viv⸱is la pas⸱int⸱a⸱n reĝim⸱o⸱n.

Por almenaŭ iom mal⸱help⸱i re⸱ven⸱o⸱n de la eks⸱a⸱j komun⸱ist⸱o⸱j en nov⸱a⸱j social⸱ist⸱a⸱j vest⸱o⸱j, Saimir decid⸱is verk⸱i la libr⸱o⸱n Kiel mi trans⸱viv⸱is en la komun⸱ism⸱a infer⸱o, en kiu en⸱est⸱as re⸱memor⸱o⸱j ne nur li⸱a⸱j propr⸱a⸱j, sed ankaŭ de li⸱a⸱j sam⸱sort⸱an⸱o⸱j. Konsider⸱ant⸱e la person⸱ec⸱o⸱n de Saimir, intelekt⸱ul⸱o kaj fak⸱ul⸱o kun mult⸱e da sci⸱o⸱j kaj liber⸱a je antaŭ⸱juĝ⸱o⸱j, dogm⸱o⸱j kaj parti⸱ec⸱o, oni prav⸱e atend⸱us, ke la libr⸱o spegul⸱us mult⸱a⸱j⸱n fakt⸱o⸱j⸱n el la viv⸱o en Albani⸱o dum la komun⸱ism⸱a pas⸱int⸱ec⸱o kaj port⸱us mult⸱a⸱j⸱n mesaĝ⸱o⸱j⸱n grav⸱a⸱j⸱n por la nun⸱temp⸱o kaj la est⸱ont⸱ec⸱o.

xxxxxxxx⸱a⸱j sav⸱rimed⸱o⸱j

En si⸱a libr⸱o Saimir rakont⸱as, kiel li sukces⸱is trans⸱viv⸱i en la komun⸱ism⸱a infer⸱o dum ĉirkaŭ 200 tag⸱o⸱j en la sub⸱ter⸱a karcer⸱o. Tie li ten⸱is alt⸱e si⸱a⸱n moral⸱o⸱n preĝ⸱ant⸱e al Di⸱o tag⸱nokt⸱e antaŭ la kruc⸱eg⸱o, kiu⸱n li en⸱ĉiz⸱is sur la mur⸱o per la sep dent⸱o⸱j fal⸱int⸱a⸱j el li⸱a buŝ⸱o pro xxxxxxx⸱o. Sam⸱temp⸱e li danc⸱is en la karcer⸱o kaj kant⸱is muzik⸱o⸱n de la xxxxxx⸱ul⸱o⸱j de xxxxxxxx⸱o dum la jar⸱o⸱j 1960-1970.

1. Tem⸱as pri la du⸱a mond⸱milit⸱o. (red.)
2. Enverista: rilat⸱a al En⸱ver Hoxha, gvid⸱ant⸱o de la komun⸱ism⸱a reĝim⸱o en Albani⸱o de 1944 ĝis si⸱a mort⸱o en 1985. (red.)


012794SaimirMalokuKujtime

Saimir decid⸱is verk⸱i libr⸱o⸱n, en kiu en⸱est⸱as re⸱memor⸱o⸱j ne nur li⸱a⸱j propr⸱a⸱j, sed ankaŭ tiu⸱j de li⸱a⸱j sam⸱sort⸱an⸱o⸱j. Fot⸱o: BARDHYL SELIMI


012794

Mehmet Shehu, la ĉef⸱ministr⸱o de Albani⸱o kaj sam⸱temp⸱e ministr⸱o pri defend⸱o, or⸱don⸱is arest⸱i Saimiron Maloku. Fot⸱o: Ministr⸱ej⸱o Pri Intern⸱a⸱j Afer⸱o⸱j


012794Bardhyli_me_Saimirin

Saimir Maloku (dekstr⸱e) kun la aŭtor⸱o (septembr⸱o 2020). Fot⸱o: BARDHYL SELIMI

bame
Bardhyl Sxxxx⸱i
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Albani⸱o

Bardhyl Selimi (1945) fin⸱stud⸱is pri matematik⸱o en la universitat⸱o de Tiran⸱o. Li est⸱as kun⸱labor⸱int⸱o de Piv. Pro si⸱a rol⸱o en la pli⸱fort⸱ig⸱o de la alban⸱a Esperanto-mov⸱ad⸱o li est⸱is honor⸱it⸱a per Diplom⸱o pri El⸱star⸱a Ag⸱ad⸱o de Universal⸱a Esperanto-Asoci⸱o.

Art⸱o

xxxxxx⸱o

Majstr⸱aĵ⸱o⸱j en danĝer⸱o

En aŭgust⸱o, okaz⸱e de la 100a dat⸱re⸱ven⸱o de la Respublik⸱o xxxxxx⸱o, mal⸱ferm⸱iĝ⸱is en la Ŝtat⸱a Tretjakova Galeri⸱o en Moskv⸱o ekspozici⸱o „Ĉef⸱verk⸱o⸱j de Kaz⸱a⸱n. De Reriĥ ĝis Kandinskij.”.

„49 pentr⸱aĵ⸱o⸱j de la ĉef⸱a⸱j avan⸱gard⸱a⸱j art⸱ist⸱o⸱j el la kolekt⸱o de la Ŝtat⸱a Muze⸱o de Bel⸱a⸱j Art⸱o⸱j de la Respublik⸱o xxxxxx⸱o est⸱as elekt⸱it⸱a⸱j por ekspozici⸱o”, anonc⸱is la vic⸱ministr⸱o pri kultur⸱o de la Rus⸱a Federaci⸱o, Vladimir Osintsev, dum kun⸱ven⸱o de la komitat⸱o por fest⸱ad⸱o de la cent⸱jar⸱iĝ⸱o de la fond⸱o de Tatar⸱a Aŭtonom⸱a Soveti⸱a Social⸱ism⸱a Respublik⸱o (TASSR).

Avan⸱gard⸱o

Avan⸱gard⸱o ek⸱flor⸱is en Rusi⸱o en la komenc⸱o de la 20a jar⸱cent⸱o sub la influ⸱o de xxxxxxxxxxxx⸱o, post⸱xxxxxxxxx⸱ism⸱o kaj simbol⸱ism⸱o. Kvankam oni pov⸱as nom⸱i ĝi⸱a⸱j⸱n ĉef⸱a⸱j⸱n reprezent⸱ant⸱o⸱j⸱n kaj direkt⸱o⸱j⸱n, tre mal⸱facil⸱as difin⸱i ĝeneral⸱a⸱j⸱n komun⸱a⸱j⸱n aspekt⸱o⸱j⸱n. Ĝi pov⸱as est⸱i kompren⸱at⸱a kiel tut⸱o da eksperiment⸱o⸱j pri koncept⸱o⸱j, kolor⸱o⸱j kaj form⸱o⸱j. Ĝi est⸱as ar⸱o da stil⸱o⸱j, koncept⸱o⸱j, teori⸱o⸱j, lingv⸱o⸱j kaj skol⸱o⸱j, ĉiu⸱j en⸱penetr⸱ant⸱a⸱j unu la ali⸱a⸱n. La avan⸱gard⸱a mov⸱ad⸱o ne form⸱is sol⸱a⸱n stil⸱o⸱n, kaj sub tiu nom⸱o oni inkluziv⸱ig⸱as abstrakt⸱ism⸱o⸱n, xxxxxxxxxxx⸱o⸱n, xxxxxxxxx⸱iv⸱ism⸱o⸱n, kub⸱o⸱futur⸱ism⸱o⸱n kaj ali⸱a⸱j⸱n direkt⸱o⸱j⸱n.

La Ŝtat⸱a Muze⸱o de Bel⸱a⸱j Art⸱o⸱j de xxxxxx⸱o, fond⸱it⸱a en 1958, est⸱as unu el la plej grand⸱a⸱j region⸱a⸱j art⸱a⸱j muze⸱o⸱j en la land⸱o. La modern⸱a kolekt⸱o en⸱hav⸱as pli ol 26&xxxx;000 verk⸱o⸱j⸱n de pentr⸱art⸱o, grafik⸱a art⸱o, skulpt⸱art⸱o kaj ornam⸱a art⸱o.

Rimark⸱ind⸱as, ke nur 15 jar⸱o⸱j⸱n antaŭ⸱e, tiam kadr⸱e de la federaci⸱a ekspozici⸱a projekt⸱o „Or⸱a Map⸱o de Rusi⸱o”, oni okaz⸱ig⸱is kompar⸱ebl⸱e riĉ⸱a⸱n kaj grand⸱a⸱n ekspozici⸱o⸱n el la kolekt⸱o de la Ŝtat⸱a Muze⸱o de Bel⸱a⸱j Art⸱o⸱j de xxxxxx⸱o.

„De aŭgust⸱o ĝis novembr⸱o 2020 oni hav⸱is unik⸱a⸱n ŝanc⸱o⸱n vid⸱i bel⸱a⸱j⸱n pentr⸱aĵ⸱o⸱j⸱n de tiom fam⸱a⸱j majstr⸱o⸱j kiel Nikol⸱a⸱j Reriĥ, Aleksandr Golovin, xxxxxxxxxx Bogajevskij, Miĥajl Larionov, Natalia Gonĉarova, xxx⸱a Maŝkov, Pjotr Konĉalovskij, Alexander Kuprin, Aristarĥ Lentulov, Vasilij Kandinskij. Ebl⸱is vid⸱i ankaŭ en rus⸱a⸱j muze⸱o⸱j mal⸱oft⸱e ekspozici⸱it⸱a⸱j⸱n verk⸱o⸱j⸱n de mal⸱mult⸱e kon⸱at⸱a⸱j aŭtor⸱o⸱j – Miĥajl Le xxxx⸱u, Beniamin Galviĉ, Bor⸱is Takke, Magda Naĥman”, al⸱don⸱is la gazet⸱ar⸱a serv⸱o de la Ŝtat⸱a Tretjakova Galeri⸱o.

Inund⸱o

La ekspozici⸱o tamen dev⸱is ferm⸱iĝ⸱i mult⸱e pli fru⸱e. Fin⸱e de aŭgust⸱o pro mult⸱a pluv⸱o la kvar⸱a etaĝ⸱o de la konstru⸱aĵ⸱o est⸱is inund⸱it⸱a. Laŭ Tatjana Mrduliaŝ, vic⸱direktor⸱o de la galeri⸱o, la ekspozici⸱aĵ⸱o⸱j en la salon⸱o⸱j ne difekt⸱iĝ⸱is, sed dek-du⸱o da verk⸱o⸱j est⸱is for⸱ig⸱it⸱a de la ekspozici⸱o kaj met⸱it⸱a en sekur⸱a⸱j ĉambr⸱o⸱j. Pro la lik⸱ad⸱o de la tegment⸱o okaz⸱is ankaŭ ŝanĝ⸱o⸱j en la kli⸱mat⸱o en la hal⸱o⸱j. La ekspozici⸱o re⸱mal⸱ferm⸱iĝ⸱is la 16an de septembr⸱o en ali⸱a⸱j ĉambr⸱o⸱j de la konstru⸱aĵ⸱o.

012796

La ekspozici⸱o dev⸱is ferm⸱iĝ⸱i pro mult⸱a pluv⸱o, kiu inund⸱is la kvar⸱a⸱n etaĝ⸱o⸱n de la konstru⸱aĵ⸱o. Fot⸱o: HTTPS://MINCULT.TATARSTAN.RU/

Massimo Ripani est⸱as ĵurnal⸱ist⸱o en Rusi⸱o.

Leter⸱o⸱j

Di⸱o, seks⸱um⸱ad⸱o kaj Esperant⸱o

Leg⸱ant⸱e la ese⸱o⸱n de Lu Wunsch-Rolshoven pri la mis⸱fam⸱ig⸱o de Esperant⸱o (MONATO 2020/08-09, p. 23-27) mi ek⸱memor⸱is intervju⸱o⸱n far⸱e de franc⸱a ĵurnal⸱ist⸱in⸱o, kiu prezent⸱as la radi⸱o-el⸱send⸱o⸱n por infan⸱o⸱j Les petits bateaux (La boat⸱et⸱o⸱j) ĉe Franc⸱e-inter. Infan⸱o⸱j far⸱as demand⸱o⸱j⸱n, respond⸱as fak⸱ul⸱o⸱j per simpl⸱a⸱j fraz⸱o⸱j. Okaz⸱e de la 200a el⸱send⸱o la gazet⸱o Le Mond⸱e demand⸱is, ĉu est⸱as tabu⸱a⸱j tem⸱o⸱j. „Jes, tri: di⸱o, seks⸱um⸱ad⸱o kaj ... Esperant⸱o. La hom⸱o⸱j, kiu⸱j praktik⸱as ĝi⸱n, nur laŭd⸱as ĝi⸱n; tiu⸱j, kiu⸱j neni⸱o⸱n sci⸱as pri ĝi, mis⸱fam⸱ig⸱as.”

Renée TRIOLLE
Franci⸱o

xxxxxxx⸱a⸱j ge⸱edz⸱iĝ⸱o⸱j

Mi aprez⸱as, ke MONATO publik⸱ig⸱as serioz⸱a⸱j⸱n kaj ĝust⸱a⸱j⸱n artikol⸱o⸱j⸱n pri xxxxx⸱o (Covid-19). Ĉiu land⸱o kontraŭ⸱batal⸱as la xxxxxxx⸱o⸱n laŭ si⸱a manier⸱o. Ie est⸱as part⸱a aŭ plen⸱a trud⸱izol⸱iĝ⸱o, ali⸱lok⸱e est⸱as ferm⸱it⸱a⸱j restoraci⸱o⸱j, trink⸱ej⸱o⸱j, mal⸱permes⸱it⸱a⸱j amas⸱a⸱j sport⸱a⸱j kaj kultur⸱a⸱j event⸱o⸱j kaj simil⸱e.

Al ĉi tiu tem⸱o mi vol⸱as al⸱don⸱i, ke strikt⸱a⸱j sekur⸱ec⸱a⸱j kaj higien⸱a⸱j dispozici⸱o⸱j en Slovaki⸱o kontraŭ xxxxx⸱o el⸱vok⸱is en somer⸱a⸱j monat⸱o⸱j en la land⸱lim⸱a⸱j region⸱o⸱j kun Pol⸱land⸱o nov⸱a⸱n fenomen⸱o⸱n: xxxxxxx⸱a⸱j⸱n ge⸱edz⸱iĝ⸱o⸱j⸱n. Tio praktik⸱e signif⸱as, ke la oficial⸱a edz⸱ig⸱a ceremoni⸱o okaz⸱is en teritori⸱o de Slovaki⸱o kun minimum⸱a nombr⸱o da hom⸱o⸱j (kun nur du atest⸱ant⸱o⸱j), sed la ge⸱edz⸱iĝ⸱a fest⸱o por ĉiu⸱j famili⸱an⸱o⸱j kaj invit⸱it⸱a⸱j gast⸱o⸱j okaz⸱is ekster⸱land⸱e, tuj trans la slovak⸱a land⸱lim⸱o en Pol⸱land⸱o. Fest⸱i tie est⸱is tiu⸱temp⸱e pli mal⸱mult⸱e⸱kost⸱e kaj restoraci⸱o⸱j est⸱is mal⸱ferm⸱it⸱a⸱j. Ne mir⸱ind⸱e do, ke xxxxx⸱o last⸱a⸱temp⸱e dis⸱vast⸱iĝ⸱as tre rapid⸱e en slovak⸱a⸱j famili⸱o⸱j, post famili⸱a⸱j fest⸱o⸱j kaj amik⸱a⸱j renkont⸱iĝ⸱o⸱j, kaj post⸱e sekv⸱e en divers⸱a⸱j labor⸱ej⸱o⸱j.

Juli⸱us HAUSER
Slovaki⸱o

Dank⸱o⸱n, grafik⸱ist⸱o⸱j!

Kun mult⸱e da plezur⸱o mi rimark⸱is, ke la grafik⸱a aspekt⸱o de MONATO iom ŝanĝ⸱iĝ⸱is ek⸱de la oktobr⸱a numer⸱o. La agac⸱a⸱j kolor⸱a⸱j blok⸱o⸱j (ekzempl⸱e en MONATO 2020/07, p. 19) trans⸱form⸱iĝ⸱is en mult⸱e pli elegant⸱a⸱j⸱n cit⸱aĵ⸱o⸱j⸱n (ekzempl⸱e en numer⸱o 2020/10, p. 23). Dank⸱o⸱n al la grafik⸱ist⸱o⸱j!

Agnes GEELEN
Belgi⸱o

Natur⸱ist⸱a viv⸱o

Natur⸱ist⸱a viv⸱o, la ilustr⸱it⸱a revu⸱o por nud⸱ist⸱o⸱j/natur⸱ist⸱o⸱j/nud⸱naĝ⸱ant⸱o⸱j. Bel⸱a⸱j kolor⸱a⸱j fot⸱o⸱j. Sen⸱pag⸱a prov⸱ekzempler⸱o. La revu⸱o aper⸱as 4-foj⸱e jar⸱e, sur 16 paĝ⸱o⸱j. Inter⸱naci⸱a Natur⸱ist⸱a Organiz⸱o Esperant⸱ist⸱a. Adres⸱o: Jozsef Nemeth, HU-8531 Ihász, u. 41/5. Ret⸱e: Jozefo.nemeth@gmail.com.

Anonc⸱et⸱o⸱j

Ret⸱butik⸱o re⸱nov⸱ig⸱it⸱a

Ret⸱butik⸱o.be don⸱as al vi mult⸱e pli da serĉ-ebl⸱o⸱j ol antaŭ⸱e. Vi pov⸱as tuj serĉ⸱i el la adres-trab⸱o de vi⸱a foli⸱um⸱il⸱o (Firefox, Chrome, Explorer, Safari ktp). Ekzempl⸱e tajp⸱int⸱e ret⸱butik⸱o.be/trov⸱u/Steele vi tuj trov⸱os ĉiu⸱j⸱n verk⸱o⸱j⸱n de Trevor Steele, tajp⸱int⸱e ret⸱butik⸱o.be/trov⸱u/politik⸱o vi trov⸱os ĉi⸱a⸱j⸱n verk⸱o⸱j⸱n pri politik⸱o, aŭ post tajp⸱ad⸱o de ret⸱butik⸱o.be/trov⸱u/inter⸱naci⸱a vi trov⸱os ĉiu⸱j⸱n verk⸱o⸱j⸱n kun la vort⸱o „inter⸱naci⸱a” en la titol⸱o. El⸱prov⸱u tuj kiel facil⸱e tio est⸱as!

Bildvortaro

Grafikajho - Monato&xxxx;

&xxxx;ano_konflikto

Claudio Magr⸱is&xxxx;


La muze⸱o de milit⸱o&xxxx;


muzm

Ĵus aper⸱is en Esperant⸱o „La muze⸱o de milit⸱o”, la sukces⸱roman⸱o de la ital⸱a verk⸱ist⸱o Claudio Magr⸱is, en traduk⸱o de Carlo Minnaja. Triest⸱o: Vir⸱o hav⸱as kiel viv⸱cel⸱o⸱n la kolekt⸱ad⸱o⸱n de ĉi⸱a⸱j ajn arm⸱il⸱o⸱j - paf⸱il⸱o⸱j, sub⸱mar⸱ŝip⸱o⸱j, tank⸱o⸱j - por gigant⸱a muze⸱o de milit⸱o. Ĝi dev⸱as iĝ⸱i kolekt⸱o de ĉiu mal⸱bon⸱o en la mond⸱o, dum ekster la muze⸱o ekzist⸱os nur pac⸱o. La kolekt⸱ist⸱o, tamen, mort⸱as en mister⸱a⸱j cirkonstanc⸱o⸱j, kaj tiel perd⸱iĝ⸱as la part⸱o de li⸱a⸱j not⸱o⸱j, kiu⸱j en⸱hav⸱as la nom⸱o⸱j⸱n de la kun⸱labor⸱ant⸱o⸱j en la Riz⸱ej⸱o, la koncentr⸱ej⸱o de Triest⸱o. Fascin⸱a verk⸱o, jam traduk⸱it⸱a en tiom da lingv⸱o⸱j, nun fin⸱fin⸱e por vi en Esperant⸱o!

Fortik⸱e bind⸱it⸱a libr⸱o, format⸱o 140 x 210 mm, 296 paĝ⸱o⸱j. ISBN 978-9077-06662-1. Prez⸱o ĉe Fel: 35 eŭr⸱o⸱j + xxxxxx⸱o. Flandr⸱a Esperanto-Lig⸱o, Lang⸱e Beeldekensstraat 169, 2060 Antwerpen, Belgi⸱o. Ret⸱e: www.ret⸱butik⸱o.be - butik⸱o@fel.esperant⸱o.be

La rubrik⸱o „Leter⸱o⸱j” est⸱as destin⸱it⸱a al konciz⸱a⸱j (maksimum⸱e 150-vort⸱a⸱j) re⸱ag⸱o⸱j de abon⸱ant⸱o⸱j pri aktual⸱aĵ⸱o⸱j kaj pri artikol⸱o⸱j aper⸱int⸱a⸱j en Monat⸱o. La redakci⸱o far⸱as propr⸱a⸱n elekt⸱o⸱n, post lingv⸱a kaj stil⸱a polur⸱ad⸱o. Leter⸱o, ankaŭ ret⸱a, est⸱u sub⸱skrib⸱it⸱a per la nom⸱o, komplet⸱a strat⸱adres⸱o kaj telefon⸱numer⸱o. Per la send⸱o de la leter⸱o la aŭtor⸱o don⸱as si⸱a⸱n permes⸱o⸱n publik⸱ig⸱i ĝi⸱n en la paper⸱a kaj en la cifer⸱ec⸱a⸱j versi⸱o⸱j de Monat⸱o. Leter⸱o⸱j por publik⸱ig⸱o est⸱u send⸱it⸱a⸱j al leter⸱o⸱j@monat⸱o.be.

xxxxxxx⸱o de la magazin⸱o Monat⸱o

MONATO, inter⸱naci⸱a magazin⸱o sen⸱de⸱pend⸱a pri politik⸱o, ekonomi⸱o kaj kultur⸱o en la inter⸱naci⸱a lingv⸱o Esperant⸱o; fond⸱int⸱o: Stefan Maul; 41a jar⸱kolekt⸱o; aper⸱as princip⸱e la 15an de ĉiu monat⸱o, escept⸱e de aŭgust⸱o; abon⸱tarif⸱o vari⸱as laŭ⸱land⸱e.

MONATO hav⸱as 103 korespond⸱ant⸱o⸱j⸱n kun kun⸱labor⸱kontrakt⸱o en 45 land⸱o⸱j kaj abon⸱ant⸱o⸱j⸱n en 73 land⸱o⸱j; aper⸱as nur original⸱e en Esperant⸱o verk⸱it⸱a⸱j artikol⸱o⸱j (ne traduk⸱o⸱j).
La en⸱hav⸱o de la artikol⸱o⸱j ne nepr⸱e kongru⸱as kun la opini⸱o de l' el⸱don⸱ej⸱o; artikol⸱o⸱j el MONATO pov⸱as est⸱i liber⸱e kopi⸱it⸱a⸱j aŭ traduk⸱it⸱a⸱j por ne⸱komerc⸱a⸱j cel⸱o⸱j, se oni menci⸱as la font⸱o⸱n.

el⸱don⸱ej⸱o:
Vlaamse Esperantobond v.z.w. (Flandr⸱a Esperanto-Lig⸱o), Lang⸱e Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen, Belgi⸱o; telefon⸱o: + 32 3 234 34 00; ret⸱poŝt⸱o: el⸱don⸱ej⸱o@monat⸱o.be; Skype: fel-monat⸱o; BE0419 028 122 - RPR Antwerpen.

ret⸱ej⸱o: www.monat⸱o.be



soci⸱a⸱j ret⸱ej⸱o⸱j:
Facebook: http://eo-eo.facebook.com/revu⸱o.Monat⸱o
Instagram: Revu⸱o⸱monat⸱o
xxxxx⸱o: https://www.monat⸱o.be/xxxxx⸱o
Telegram⸱o: https://monat⸱o.telegram⸱o.org
Twitter: @Fel_Antverpen⸱o

honor⸱a ĉef⸱redaktor⸱o:
Stefan Maul

ĉef⸱redaktor⸱o:
Paŭl Peeraerts, chefredaktoro@monat⸱o.be.

redaktor⸱o⸱j:
Art⸱o: Claude Nourmont-Moon, Luksemburg⸱o, art⸱o@monat⸱o.be.
Ekonomi⸱o: Roland Rotsaert, Belgi⸱o, ekonomi⸱o@monat⸱o.be.
Ese⸱o⸱j: Paŭl Peeraerts, Belgi⸱o, chefredaktoro@monat⸱o.be.
Histori⸱o: Trevor Steele, Aŭstrali⸱o, histori⸱o@monat⸱o.be.
Hobi⸱o: Evgeni Georgiev, Aŭstri⸱o, hobi⸱o@monat⸱o.be.
Komput⸱ad⸱o: Edmund Grimley Evans, Briti⸱o, komput⸱ad⸱o@monat⸱o.be.
Leter⸱o⸱j: Paŭl Peeraerts, Belgi⸱o, leter⸱o⸱j@monat⸱o.be.
Libr⸱o⸱j: Bor⸱is Kolker, Uson⸱o, libr⸱o⸱j@monat⸱o.be. Not⸱o: Libr⸱o⸱recenz⸱o⸱j⸱n oni ne send⸱u al la redaktor⸱o propr⸱a⸱iniciat⸱e. La kun⸱labor⸱ant⸱o⸱j ricev⸱os la recenz⸱o⸱pet⸱o⸱j⸱n kaj la libr⸱o⸱j⸱n de la el⸱don⸱ej⸱o.
Lingv⸱o: Roberto Pigr⸱o, Kipr⸱o, lingv⸱o@monat⸱o.be.
Literatur⸱o: Trevor Steele, Aŭstrali⸱o, literatur⸱o@monat⸱o.be.
Medi⸱o: Krys Williams, Briti⸱o, medi⸱o@monat⸱o.be.
Modern⸱a viv⸱o: Norberto Díaz Guevara, Kub⸱o, modern⸱a_viv⸱o@monat⸱o.be.
Politik⸱o: Alexander Shlafer, Uson⸱o, politik⸱o@monat⸱o.be.
Scienc⸱o: Roberto Pigr⸱o, Kipr⸱o, scienc⸱o@monat⸱o.be.
Spirit⸱a viv⸱o: Albert⸱o García Fum⸱er⸱o, Kub⸱o, spirit⸱a_viv⸱o@monat⸱o.be.
Turism⸱o: Evgeni Georgiev, Aŭstri⸱o, turism⸱o@monat⸱o.be.

lingv⸱a⸱j revizi⸱ant⸱o⸱j:
Renat⸱o Corsetti, Edmund Grimley Evans, Jens S. Larsen, Rob Moerbeek, Bri⸱a⸱n Moon, Manolo Parra, Andre⸱j Peĉënkin, Anna kaj Mat⸱i Pent⸱us.

fakt⸱o⸱kontrol⸱ant⸱o:
André Ruysschaert

grafik⸱o:
Ferriòl Macip, Zep Armentano (paper⸱a kaj PDF-versi⸱o⸱j), Paŭl Peeraerts (ali⸱a⸱j versi⸱o⸱j).

Kiel pag⸱i vi⸱a⸱n abon⸱o⸱n?

Rekt⸱e al la el⸱don⸱ej⸱o ...

Per vi⸱a Fel-kont⸱o.
El Eŭrop⸱o al IBAN-kont⸱o de Flandr⸱a Esperanto-Lig⸱o, BE66 0000 2653 3843 (BIC-kod⸱o BPOTBEB1), Bpost, 1000 Brussel.
Per Visa (sed ne Visa Electron) aŭ Mastercard. Send⸱u la numer⸱o⸱n, la 3 cifer⸱o⸱j⸱n de la kredit⸱kart⸱a krom⸱numer⸱o kaj la valid⸱o⸱dat⸱o⸱n tra ni⸱a sekur⸱a xxxxxx⸱o: https://www.esperant⸱o.be/fel/mon/abon⸱il⸱o.php.
Per PayPal al kont⸱o financ⸱o@fel.esperant⸱o.be.
Per bank⸱ĉek⸱o xxxx⸱it⸱a je belg⸱a bank⸱o en eŭr⸱o⸱j. Al⸱don⸱u 15 eŭr⸱o⸱j⸱n pro la bank⸱kost⸱o⸱j. Bv. not⸱i, ke person⸱a⸱j ĉek⸱o⸱j ne plu est⸱as akcept⸱at⸱a⸱j en Belgi⸱o.

aŭ per⸱e de per⸱ant⸱o ...

Aŭstr⸱a: Leopold Patek, Martinstr. 104/38, 3400 Klosterneuburg. Pĉk. IBAN AT80 6000 0000 0712 7744. Ret⸱e: aon.913548977@aon.at.
Belg⸱a: Vlaamse Esperantobond, Lang⸱e Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen (IBAN BE66 0000 2653 3843 BIC BPOTBEB1). Ret⸱e: financ⸱o@fel.esperant⸱o.be.
Bosni⸱a kaj hercegovin⸱a: Esperanto-Lig⸱o, Kralja Tvrtka 19 (Pf. 452), 71000 xxxxxxx⸱o. Kont⸱o: 338-900-220-635-2698 Ret⸱e: info@esperant⸱o.ba.
Brazil⸱a: Brazil⸱a Esperanto-Lig⸱o, SDS Ed. Venâncio III Sal⸱a 301/303, Brasília - Distr⸱it⸱o Federal, 70393-902. Ret⸱e: bel-abon⸱serv⸱o@esperant⸱o.org.br.
Brit⸱a: Viv O'Dunne, Esperanto-Asoci⸱o de Briti⸱o, Esperant⸱o House, Station Road, Barlaston,Stok⸱e-on-xxxxx, ST12 9DE, Briti⸱o. Ret⸱e: eab@esperant⸱o.org.uk.
Ĉeĥ⸱a: Pavel Polnický, Lidická 939/11, 290 01 Poděbrady III, tel. 723 672 335. Kont⸱o bank⸱o: Equa bank - 101 953 9617/6100. Ret⸱e: polnickypavel@seznam.cz.
Ĉin⸱a: Trezor⸱o Huang Yinbao, Esperanto-Centr⸱o, Jingchuan-Xian Jinqiao Guoji, 744300 Pingliang, Ĉini⸱o. Poŝtel.: +86 18893316800. Ret⸱e: trezor⸱o@qq.com.
Dan⸱a: Revu⸱serv⸱o de De⸱a, xxx⸱e Casper, Bryggervangen 70, 4. Tv., DK-2100 København Oe. Poŝtel.: +45 21 40 84 87. Ret⸱e: arnecasper@yahoo.com.
Eston⸱a: Ahto Siimson, Kastani vk.12-11, Paikuse alev, Pärnu maakond, EE-86602. Ret⸱e: ahto.siimson@esperant⸱o.ee.
Finn⸱a: Paula Niinikorpi, Esperanto-Asoci⸱o de Finn⸱land⸱o.
Franc⸱a: Unu⸱iĝ⸱o Franc⸱a por Esperant⸱o, 4 xxx, ru⸱e de la Cerisaie, F-75004 Par⸱is (IBAN FR76 4255 9000 0941 0200 1388 731 BIC CCOPFR-PPXXX). Ret⸱e: esperanto-franc⸱e@esperant⸱o.org.
German⸱a: Esperanto-Buchversand Dr. Wolfgang Schwanzer, Pfarrer-Seeger-Str. 9, D-55129 Mainz. Ret⸱e: wolfgang.schwanzer@esperant⸱o.de.
Hispan⸱a: Pedro A. Garrote Escribano, C/Las Mercedes, 5-5º-C, 47006 Valladolid. Ret⸱e: hisperanto.uea@gmail.com.
Hungar⸱a: HEA, HU-1146 xxxxxxxx, Thököly út 58-60. II/209. Poŝt⸱kest-adres⸱o: HU-1368 xxxxxxxx, Pf. 193. Telefon⸱numer⸱o⸱j: 36/70/932-7465, 36/70/932-7464. Ret⸱e: hungari⸱o@gmail.com, www.esperantohea.hu.
Irland⸱a: Esperanto-Asoci⸱o de Irland⸱o, 9 Templeogue Wood, xxxxxx 6W. Ret⸱e: noviresp@eircom.net.
Island⸱a: Island⸱a Esperanto-Federaci⸱o, Pósthólf 1081, Is-101 Reykjavík. Ret⸱e: esperant@ismennt.is.
Israel⸱a: Jehoŝua Tilleman, 97-A Dereĥ-Akko, Il-2637324 Kirjat Mockin. Ret⸱e: b48705544@013.net. Telefon⸱e: (04) 8 70 55 44.
Ital⸱a: Ital⸱a Esperanto-Federaci⸱o, Vi⸱a Villoresi 38, I-20143 Milan⸱o (pĉk.: 37312204). Ret⸱e: feisegreteria@esperant⸱o.it.
Japan⸱a: Japan⸱a Esperanto-Institut⸱o, Wasedamati 12-3, Sinzyuku-ku, Toki⸱o 162-0042. esperant⸱o@je⸱i.or.jp.
Kanad⸱a: Kanad⸱a Esperanto-Asoci⸱o, p/a Raymond Brisebois, kas⸱ist⸱o, 414-110 Grand Av⸱e. London, ON N6C 1L8. Ret⸱e: rjlbca@yahoo.ca.
Katalun⸱a: Katalun⸱a Esperanto-Asoci⸱o, Apartat 1008, E-08204 Sabadell. Ret⸱e: per⸱ad⸱o@esperant⸱o.cat.
Kore⸱a: Kore⸱a Esperanto-Asoci⸱o, Gangbyeon hansin core B/D, 1601 ho, 350 Map⸱o-dong Map⸱o-gu, Seoul 121-703. Ret⸱e: esperant⸱o@salut⸱o⸱n.net
xxxxxxxx⸱a: Hug⸱o Mor⸱a, Apartado 606-1250, Escazú. Ret⸱e: miaumiau@ic⸱e.co.cr
Kroat⸱a: Kroat⸱a Esperant⸱ist⸱a Unu⸱iĝ⸱o, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb. Ret⸱e: marija.belosevic@zg.t-com.hr.
Litov⸱a: Laimius Strażnickas, Le⸱a, a.k. 178, LT-01003 xxxxxxx-C, Litovi⸱o. Ret⸱e: laimiuslt@gmail.com.
Luksemburg⸱a: Le⸱a, 2, om Klaeppchen, 5682 Dalheim (pĉk.: CCPLULL IBAN LU50 1111 0089 3612 0000). Ret⸱e: bri⸱a⸱n.moon@gmx.com
Norveg⸱a: NEL, Olaf Schous vei 18, No-0572 Osl⸱o. Ret⸱e: ofic⸱ej⸱o@esperant⸱o.no.
Nov-Zeland⸱a: David Dewar, PO Box 35-849 Browns Bay, Auckland 0753 Nov-Zeland⸱o. Ret⸱e: gddewar@ihug.co.nz.
Pol⸱a: Danuta Leyk, ul. Miedzyborska 117 m 8, PL-04-013 Warszawa, kont⸱o 06-1020-1156-0000-7102-0036-6328 ĉe PKO BP XV O/Wwa. Ret⸱e: dankaleyk@gmail.com.
Portugal⸱a: Portugal⸱a Esperanto-Asoci⸱o / Associação Portuguesa de Esperant⸱o Praceta Humberto Delgado, 1-B Mont⸱e Abraão PT-2745-318 Queluz SNT. Ret⸱e: portugal⸱a@esperant⸱o.web.pt.
Rus⸱land⸱a: Halina Gorecka, Ru-236039 Kaliningrad, ab. ja. 1205, Rus⸱land⸱o. Ret⸱e: sezon⸱o⸱j@kan⸱et.ru.
Serb⸱a: Zoran Čirić, xxxxx⸱a Miljkoviča 14, 18000 Niš, poŝtel. +381-63-7200 616. Ret⸱e: zciric2@gmail.com.
Slovak⸱a: Peter Baláž - Esper⸱o, Víťazná 840/67A, SK-958 04 Partizánske, Slovaki⸱o +421 902203369. Ret⸱e: petro@xxx⸱o.net.
Sloven⸱a: Kroat⸱a Esperant⸱ist⸱a Unu⸱iĝ⸱o, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb. Ret⸱e: marija.belosevic@zg.t-com.hr.
Sud-Afrik⸱a: Colin Beckford, C2 Plaza Hill, 3 Bower Road, Wynberg, 7800. Ret⸱e: cbeckford@telkomsa.net.
Sved⸱a: Sved⸱a Esperanto-Federaci⸱o, c/o Leif Holmlund, Kågevägen 40 B, Se-931 38 Skellefteå. Ret⸱e: svenska@esperantoforbundet.se.
Svis⸱a: Christoph Scheidegger, Im Schleedorn 6, CH-4224 Nenzlingen, ĝir⸱kont⸱o 40-52 612-7 Basel. Ret⸱e: ch_scheidegger@bluewin.ch.
Uson⸱a: Esperanto-Us⸱a, 91-J Auburn St #1248, xxxxxxxx ME 04103. Tel.: +1 510 653 0998, xxxx⸱o: +1 510 653 1468. Ret⸱e: eusa@esperanto-us⸱a.org.

Abon⸱tarif⸱o de Monat⸱o kaj La Jar⸱o

Post la land⸱o⸱nom⸱o sekv⸱as la valut⸱o⸱kod⸱o, kaj post⸱e 5 sum⸱o⸱j. La unu⸱a sum⸱o est⸱as la surfac⸱a abon⸱tarif⸱o de MONATO, la du⸱a sum⸱o est⸱as la aer⸱a abon⸱tarif⸱o de MONATO, la tri⸱a sum⸱o est⸱as la abon⸱tarif⸱o de la cifer⸱ec⸱a⸱j versi⸱o⸱j de MONATO, la kvar⸱a sum⸱o est⸱as la tarif⸱o de la xxxxx⸱o kaj enciklopedi⸱et⸱o LA Jar⸱o send⸱it⸱a⸱j tri⸱a⸱klas⸱e (mal⸱rapid⸱e) kaj la kvin⸱a sum⸱o est⸱as tiu de LA Jar⸱o send⸱it⸱a unu⸱a⸱klas⸱e (rapid⸱e).

Land⸱o de la pag⸱ant⸱o           MONATO LA Jar⸱o
                     surfac⸱e  aer⸱e   bit⸱e     3a kl. 1a 

klasoArgentino    EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Aŭstrali⸱o    AUD       97    102    58,20     11,30     16,20
Aŭstri⸱o      EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Belgi⸱o       EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Bosni⸱o-xxxx. EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Brazil⸱o      EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Briti⸱o       GBP       54     57    32,40      6,20      8,90
Bulgari⸱o     EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Ĉeĥi⸱o        EUR       51     54    30,60      6,90      9,90
Ĉini⸱o        EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Dani⸱o        DKK      440    465   264        51        74
Estoni⸱o      EUR       42     45    25,20      6,90      9,90
Finn⸱land⸱o    EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Franci⸱o      EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Germani⸱o     EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Greki⸱o       EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Hispani⸱o     EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Hungari⸱o     Huf    15000  16000  9000      2450      3600
Irland⸱o      EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Island⸱o      EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Israel⸱o      EUR       53     56    31,80      6,90      9,90
Itali⸱o       EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Japani⸱o      JPY     7980   8500  4788       870      1270
Kanad⸱o       CAD       92     96    55,20     10,70     15,40
Kipr⸱o        EUR       51     54    30,60      6,90      9,90
Korei⸱o       EUR       53     56    31,80      6,90      9,90
xxxxxxxx⸱o    EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Kroati⸱o      EUR       42     45    25,20      6,90      9,90
Latvi⸱o       EUR       42     45    25,20      6,90      9,90
Litovi⸱o      EUR       42     45    25,20      6,90      9,90
Luksemburg⸱o  EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Malt⸱o        EUR       51     54    30,60      6,90      9,90
Nederland⸱o   EUR       59     62    35,40      6,90      9,90
Norvegi⸱o     xxx      640    670   384        75       106   
Nov-Zeland⸱o  NZD      105    111    63        12        18
Pol⸱land⸱o     PLN      190    200   114        31        44
Portugali⸱o   EUR       53     56    31,80      6,90      9,90
Rusi⸱o        EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Serbi⸱o       EUR       37     40    22,20      6,90      9,90
Slovaki⸱o     EUR       42     45    25,20      6,90      9,90
Sloveni⸱o     EUR       51     54    30,60      6,90      9,90
Sud-Afrik⸱o   EUR       53     56    31,80      6,90      9,90
Svedi⸱o       Sek      640    670   384        75       105
Svis⸱land⸱o    CHF       82     88    49,20      9        14
Uson⸱o        USD       78     82    46,80      8        13

Ali⸱a⸱j land⸱o⸱j: Pet⸱u la tarif⸱o⸱n de la land⸱a per⸱ant⸱o, aŭ, se tiu ne ekzist⸱as, de la el⸱don⸱ej⸱o: Flandr⸱a Esperanto-Lig⸱o, Lang⸱e Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen. Telefon⸱o +32 32 34 34 00; Ret⸱poŝt⸱o financ⸱o@fel.esperant⸱o.be

Person⸱o⸱j loĝ⸱ant⸱a⸱j en ŝtat⸱o⸱j kun mal⸱fort⸱a ekonomi⸱o kaj kiu⸱j ŝat⸱us abon⸱i al MONATO, sed ne pov⸱as pro financ⸱a⸱j problem⸱o⸱j, pov⸱as pet⸱i subvenci⸱o⸱n de la Abon⸱help⸱a Fondus⸱o de MONATO.

Rabat⸱o⸱j: Por tri⸱jar⸱a abon⸱o ekzist⸱as rabat⸱o de 5 %; por kvin⸱jar⸱a abon⸱o de 10 %.