saĝa

*saĝ/a

  1. Posedanta ĝustan juĝkapablon pro bone funkcianta menso kaj akirita sperto: pli bona estas saĝa malamiko, ol malsaĝa amiko (Z); lernu juna, por esti saĝa maljuna (Z); france saĝa, angle sovaĝa (Z); kiu retenas siajn lipojn, estas saĝa (X); saĝa hundo post la vundo (Z); (sk. substantivo) saĝa tenas aferon, malsaĝa esperon (Z); saĝa scias, kion li diras-malsaĝa diras, kion li scias (Z).
    prudenta, sperta.
  1. Karakterizata de tia eco ĉe la aludita(j) persono(j): maljunaj jaroj, sed ne saĝaj faroj (Z); se vi demandas, faru saĝajn demandojn (Z); saĝal spertoriĉaj vortoj (Z); la leono kun siaj grandaj saĝaj okuloj sidis [...] (Z); saĝa decido, konsilo (B).
  1. (ark.) Inteligenta: la infanoj estas tiel saĝaj, ke ili povoscias legi, antaŭ ol ili konas la literojn! (Z).
  • saĝe
    En saĝa maniero: saĝe konduki siajn aferojn.
  • saĝo
    Kapablo ĝuste juĝi pri situacio kaj konduti laŭ tiu juĝo: Li donis al mi en la piedplaton pli da saĝo, ol vi havas en la kapo (Z); ne ĉiam per aĝo mezuriĝas la saĝo (Z); saĝo barbon ne atendas (Z); mi konsiliĝis kun Bourlet, ĉar mi estimas lian praktikan saĝon (Z); komuna saĝo diras al ni, ke [...] (Z); ĉiu iras, kiel saĝ' al li diras (Z); vergo doloras, sed saĝon ellaboras (Z); la homa saĝo; la Saĝo eterna; perdi la saĝon (momente konfuziĝi en siaj agoj).
  • Saĝo
    [BIBLIO] Titolo de du duakanonaj libroj: la saĝo de Salomono kaj la saĝo de Jesuo, filo de Sira0240.
  • saĝeco
    Eco de iu, io saĝa: la saĝeco de Salomono estis pli granda, ol la tuta saĝeco de Egiptujo (X).
  • saĝigi
    Fari saĝa: feliĉo fierigas, malfeliĉo saĝigas (Z); ĉu nur post sensenca fratbatalo saĝigos la homaro? (K).
  • saĝulo
    Homo, posedanta grandan saĝon: la sep Saĝuloj de Helenujo; saĝulo ignoras ofendon (X); ĉiuj scienculoj kaj saĝuloj kolektiĝos por konsiliĝi pri la stato de la malsanulo (Z); li ne estas el la grandaj saĝuloj (Z); por saĝulo sufiĉas aludo (Z); ofte saĝulo vivas malriĉe (Z).
  • saĝumi (ntr)
    Afekti saĝon per false subtila rezonado kaj harfendado.
  • malsaĝa
    1. Ne posedanta ĝustan juĝkapablon kaj tial kondutanta nekonforme al la bezonoj de la situacio: la malsaĝaj junuloj aspektis, kvazaŭ ili estis fenditaj en la mezo (Z) (pro dukolora kostumo); forveturis malsaĝa, revenis nur pli aĝa (Z); pro kapo malsaĝa suferas la kruroj (Z); malsaĝa kiel ŝtipo (Z).
      stulta, malsolida.
    1. Karakterizata de tiu eco ĉe la aludita (j) persono(j): la decido de la Delegacio estas tre malsaĝa (Z); mi konvinkiĝis, ke mia antaŭa deziro estis malsaĝa (Z); klopodi pri ĉies favoro estas pleje malsaĝa laboro (Z).
    1. (ark.) Ne posedanta normalan inteligenton: li estas tute malsaĝa kaj freneza (Z).
  • malsaĝe
    En malsaĝa maniero: kiu kritikas kuraĝe, mem agas malsaĝe (Z).
  • malsaĝo, *malsaĝeco
    Malforta juĝokapablo kaj malĝusta kondutreguligo: malsaĝo estas najbaro de mizero (Z); kiu respondas, antaŭ ol li aŭdis, tiu havas malsaĝon (X); azen' al azeno riproĉas malsaĝon (Z); ebrieco pasas post dormo, malsaĝeco neniam (Z).
  • malsaĝaĵo
    Ago malsaĝa: li faras la kutimajn junulajn malsaĝaĵojn (Z); kovri la malsaĝaĵon (de bopatrino) per sprita enmiksiĝo (Z).
  • malsaĝigi
    Fari malsaĝa: bona stato saĝigas, malbona malsaĝigas (Z).
  • *malsaĝiĝi
    Iĝi malsaĝa.
  • *malsaĝulo
    Homo malsaĝa: malsaĝulo kaj infano parolas la veron (Z); malsaĝulo ĉie sian nomon skribas (Z); kiel hundo revenas al sia vomitaĵo, tiel malsaĝulo ripetas sian malsaĝaĵon (X); se vi pistos malsaĝulon en pistujo, lia malsaĝeco de li ne apartiĝos (X).

    saĝa


    Fari la kutimajn malsaĝaĵojn. Folulo (malsaĝulo) kaj infano eldirasla veron.Ho! senkapa malsaĝulo, stultulo. Kiu retenas siajn vortojn estas saĝa.Konsumi ies tempon per malsaĝa babilado.La komuna saĝo, la homa sago diras al mi, ke.La sep ĉefaj virtoj estas kvar naturaj (justeco, saĝo, modereco kajkuraĝo) kaj la tri teologiaj (kredo, espero kaj karitato).Li estis belulo kaj turnis la kapon al virinoj, malsaĝigis ilin.Malsaĝa amiko estas pli danĝera ol malamiko.Malsaĝa kiel ŝtipo.Ne ĉiam per la : aĝo mezuriĝas la saĝo. saĝo.subita malsaĝo.Ŝi unuigis en si la ĉarmon kaj la saĝon.
    admoni. aĝo. ami. atenta. ĉefa. esperi. inteligenta. kompari. koro. pardoni. paroli. pensi. religio. scii. silenti. tempo. vero. vorto.

    Iel rilatitaj:

    absurdx admonx afablx aghx amx ataraksix atentx aĝx aŭtoritatx esperx filosofx inteligentx kapx komparx komunx korx mezx pardonx parolx pensx religix scix silentx stultx tempx verx vortx ĉefx