levi

*lev/i¹ (tr)

  1. Meti objekton aŭ estaĵon al pli alta nivelo: levi kruĉon, valizon, ŝarĝon, sakon da faruno; antaŭ ĉio mi levas mian glason al la sano de s-ro Michaŭ (Z); kovrilon de la korbo levu (Z); levi sian bastonon kontraŭ hundoj; la vento levas la polvon; Anastazio falis en la akvon, sed Aftenido ĵetis sin [...] kaj baldaŭ li levis ŝin al mi supren (Z); la Eternulo volis levi la profeton en la ĉielon (X); levi kadavron de (de sur) la tero (Z); li levis ĝin sur la ĉevalon (Z); oni elprenu trabon kaj li estu levita kaj alnajlita al ĝi! (X).
    hisi.
  1. Altigi parton de objekto, aŭ membron de korpo: levi la rulkurtenon; vi levis la jupeton ĝis la zono (W); ŝipo kun plene levitaj veloj (Z); levi sian vizieron; foko, kiu levis sian kapon el akvo (Z); unu piedon la cikonio levis sub sin (Z); kiu levis la piedon, devas ekpaŝi (Z); kaj ĉiufoje, kiam Moseo levis sian manon, venkis Izrael (X); levi la kapon (Z), la palpebrojn (Z), la ŝultrojn; levu viajn okulojn al la altaĵoj (X); levi la okulojn de sur sia libro; (f) monto, sur kiu la nigraj arbaroj levis sian supron al la ĉielo (Z).
  1. Depreni de la tero ion, kio tien falis: mi devas zorge levi ĉiujn pecetojn da papero (Z); vi ĵetas monujon en la mezon de la strato, vi bone rimarkas, kiu ĝin levas (Z); mono elfalis el via mano! (levante la monon) Jes, ĝi estas mono (Z); li levis la mantelon de Elija, kiu defalis de li (X); levi naztukon de la planko.
  1. Meti en staran pozicion ion, kio estis kuŝanta, klinita ktp: levi ŝtupetaron, standardon (Z); maro levas siajn ondojn (Z); levi malsanulon el la lito, falintan infanon; (f) levi (ribeligi) multajn naciojn kontraŭ la urbon (X); levi (starigi) demandon (Z); similan projekton levis (iniciatis) s-ro Grabowski (Z); eĉ se la demando estus levita antaŭ la kreiĝo de la lingvo (Z).
  1. (f) Pliintensigi, altigi la gradon de io: levi sian voĉon (Z); levi ies kuraĝon; diverseco en la akcentado, kiu levus ĝian bonsonecon (Z); tio levas la harmonion de la lingvo (Z); (f) levi la konkordon inter la membroj.
  1. Meti en pli valoran, pli brilan staton: tio, kio propre levis la homaron alte super ĉiuj aliaj bestoj (Z); Tycho Brahe, kiu levis ĝis la astroj la nomon de Danujo (Z); levi la benketon de botisto al la indo de instrua seĝo de filozofo (Z); plej timu la homo, se dioj lin levis! (Z); per mirakloj ŝi estis ja levata al ĉiam pli alta ĝojo (Z); la virino ekspluatis la laborantinon, kiun ŝi levis de la pavimo (senhejmeco) malsatan kaj en ĉifonoj (Z); levi iun al la trono.
  • sin levi
    1. Per konscia movo transmeti sin supren aŭ rekten: ŝi penis levi sin supren (Z); sur kruta ŝtuparo li levis sin al la tegmento de la domo (Z); sin levi el la lito (Z); la falinta homo ne povis sin levi (Z); ili sin levis de apud la tablo (Z); (f) li per flatado sin levis ĝis la stato de la plej granda favorato de la princo (Z).
    1. = leviĝi: viaj haroj sin subite levis (Z); orkovritaj kupoloj sin levadis super la tegmentoj (Z).
  • levo
    Ago de tiu, kiu levas kaj rezulto de tiu ago: per levo de la langeto vi liberigas la kovrilon; ankoraŭ unu levo de la korpo sur la piedpintoj! .
  • levado
    Daŭra aŭ ripeta ago de iu, kiu levas: la levado de la ankro fariĝas helpe de la kapstano; levado de grundinta boato; tie estis senĉesa levado de adiaŭantaj manoj.
  • levatoro
    1. = elevatoro.
    1. [ANATOMIO] Nomo de diversaj muskoloj, kiuj servas por levi membron: skapola, buŝangula levatoro.
  • levebla
    Tia, ke oni povas ĝin levi: levebla seĝo.
    klapo.
  • leveti
    Levi al negranda alto: li levetas la ĉapelon (Z); leveti la brovojn (en signo de demando, miro).
  • leviĝi
    1. (io, iu) Iĝi movata al pli alta nivelo: per blueta nubo leviĝis la fumo (Z); la fumo leviĝis sub la plafonon (Z); nubo da polvo leviĝis de la tero; tie antaŭe estis mara fundo, kiu tamen poste leviĝis (Z); tiam leviĝis ĉiuj cikonioj por la vojaĝo al sudo (Z); ĉe lunlumo la nikso leviĝas super la akvon (Z); Baldur, liberigite el la regno de la mortintoj, devas leviĝi al li (Z); iun dian mi vidis leviĝantan el la tero (X); se vi iom leviĝos, vi povos de ĉi tie vidi parton de ĝi (Z); leviĝi sur la piedojn (Z); (f) la kolero leviĝis al lia kapo (Z).
      altiĝi, ekflugi, sori.
    1. Metiĝi en staran pozicion: leviĝi de la seĝo (Z); oni ne leviĝadis tiel baldaŭ de festenado (Z); (leviĝi el la lito) leviĝi de dormo (X); frue leviĝu kaj frue edziĝu (Z); (leviĝi el la tombo) rivero elĉerpiĝas kaj elsekiĝas, tiel homo kuŝiĝas, kaj ne plu leviĝas (X); li leviĝis el la mortintoj (N) (releviĝi); (f) ili leviĝis por la defendo de la libereco; granda nacio leviĝos de la randoj de la tero (X); leviĝu en mizer' dronanta sklavar' malsata de la ter'! (La Internacio); malfeliĉo kaj peko leviĝas sen veko (Z).
    1. Aperi ĉe la horizonto aŭ antaŭ la rigardoj: leviĝas la suno (Z), tago (Z), matenruĝo (Z); lumo leviĝanta (Z); gigante nun antaŭ mi leviĝas via bildo (ho diino!) (Z); dunoj leviĝas antaŭ la maro (Z); montaro abrupte leviĝas ĉe la vojfleksiĝo.
    1. Abrupte komenciĝi: jam leviĝis la aŭtunaj ventegoj (Z); leviĝis akra vento (Z); subita bruo leviĝis en la domo (Z); leviĝas krioj el la homamaso.
      eksplodi.
    1. Pliiĝi je grado: lia voĉo leviĝis en la silento; leviĝas la temperaturo, la premo.
    1. Transmetiĝi en pli valoran, brilan staton: leviĝi al pli alta grado de feliĉo (Z); leviĝi ĝis tia situacio, ke [...] (Z); kiu leviĝis fiere, baldaŭ falos al tero (Z).
  • leviĝo
    1. Statŝanĝo de iu aŭ io leviĝanta: leviĝo de la nebulo, de polvonubo; la leviĝo de la stelo Arkturo; ni honoru ilian memoron per leviĝo de (de sur) niaj seĝoj (Z); li rakontis pri siaj leviĝoj sur Vezuvion (Z) (suprengrimpoj); lia leviĝo al la trono.
    1. [TEKNIKOJ] La distanco inter la du ekstremaj pozicioj de piŝto aŭ valvo.
  • *levilo
    1. [FIZIKO] [TEKNIKOJ] Rigida stango, de kiu unu punkto (apogpunkto) estas fiksa, kaj la du aliaj (agpunktoj) estas moveblaj; sur la unua agpunkto agas rezista forto kaj sur la dua agas mova forto: la diversaj tipoj de leviloj diferenciĝas per la relativaj pozicioj de la apogpunkto kaj de la du agopunktoj; levilo de valvo, de ŝaltilo, de bremso, de trakforko; kupla levilo de aŭtomobilo; [TELEKOMUNIKOJ] kontaktesplora levilo.
    1. = levaparato, levmaŝino.
  • levaparato
    ĉia aparato por levi: kriko, takelo, vinĉo ktp.
  • levmaŝino
    ĉia maŝino por levi: lifto, elevatoro, gruo k.a.
  • delevi
    Deigi per levo: la pordo deleviĝis de la hoko kaj pendis malrekte (Z).
  • eklevi
    Subite levi: eklevis sin varma venteto (Z); mi konas viron, [...] antaŭ 14 jaroj eklevitan ĝis en la trian ĉielon (N).
  • forlevi
    Forigi, levante: Dio ne ricevis, diablo forlevis (Z); la tutan sebon de la propeka bovido li forlevu el ĝi (X); birdo forleviĝas (Z); kiam la roso forleviĝis [...] (Z).
  • mallevi
    1. Meti objekton aŭ estaĵon al pli malalta nivelo: mallevi la lifton al la teretaĝo; la ŝipo sin mallevadis (malleviĝadis) inter la altaj ondoj kaj levadis sin ree (Z); ŝi malleviĝis internen de la tero (Z); truo, tra kiu vi povos enrampi kaj malleviĝi ĝis la profundo de la arbo (Z); en la pesilo fortege malleviĝas la kaliko (Z); la rabobirdoj malleviĝis sur la kadavrojn (Z).
    1. Malaltigi parton de objekto aŭ membron de la korpo: oni mallevis la velojn (Z); mallevi la regstangon, la levilon; la ĉevalo malleviĝis sub la ŝarĝo (Z); ŝi mallevis siajn brakojn (Z); miaj palpebroj malleviĝis pro stranga dormemeco (Z); kiam ni decidis pri ili, malleviĝis niaj manoj (Z) (de malespero); (analoge) la remparo krute malleviĝas (Z).
    1. Malaltigi la gradon de io: mallevi la temperaturon en la fermita areo; la premo malleviĝis en la tubaro.
    1. (f) Meti en malpli valoran, brilan staton: serio da malbonaj ŝancoj mallevis lin ĝis mizera situacio; ĉu vi povis malleviĝi ĝis tia ago?; la malleviĝanta potenco de la imperio.
  • mallevo
    Ago de tiu, kiu mallevas: la mallevo de la palpebroj en tia okazo fariĝas dolora; Cezaro estis dononta la signalon de la murdo per mallevo de la basko de sia togo; la mallevo de la ĉerko en la foson.
  • malleviĝo
    Statŝanĝo de iu, io malleviĝanta: rimarkinda malleviĝo de la temperaturo.
  • prilevi (ark)
    Malembarasi, ordigi ion, levante aĵojn: prilevi la tablon (Z) (levi de ĝi la telerojn ks).
  • relevi
    1. Meti denove en la antaŭan staran staton, post ia intertempo: relevi la detruitajn remparojn; relevo de afero falinta (Z).
    1. [BIBLIO] Levi el la tombo, revivigi: tiu, kiun Dio relevis, ne vidis forputron (N); li, antaŭvidante, parolis pri la relevo de la Kristo (N).
  • releviĝi
    1. Metiĝi en la antaŭan staran staton: la urbo rapide releviĝis el siaj ruinoj.
    1. [BIBLIO] Leviĝi el la tombo, reviviĝi: se Kristo ne releviĝis, via fido estas vana (N); Sadukeoj, kiuj diras ke ne estas releviĝo (N); (f) kiam ni relegas leterojn el nia juneco, tiam releviĝas kvazaŭ tuta vivo (Z).
  • bendlevilo
    [TERVETURILO] Levilo, uzata por deŝovi bendon disde radrondo.
  • ĉarlevilo
    Aparato, por levi unu el la ĉaroj de aŭtomobilo.
  • hostilevado
    Gesto, per kiu la sacerdoto montras al la publiko la ĵus konsekritajn panon kaj vinon.
  • kurtenlevo
    Levo de la teatra kurteno, komence de prezentado.
  • radlevilo
    Kriko, uzata por levi radon de aŭtomobilo.
  • ripetlevilo
    (pp mekaniko de vostpiano) Kroma levilo, kiu faciligas la ripetadon.
  • roklevilo
    ŝtala stango, servanta en ŝtonejo, por eltiri la ŝtonblokojn.
  • saltleviĝi (Z)
    Leviĝi, saltante.
  • sunleviĝo
    Apero de la suno ĉe la horizonto: transe de Jordan, sur la flanko de sunleviĝo (X); de la sunleviĝejo ĝis la sunsubirejo (X).
  • ŝarĝolevilo (Z)
    Speco de lifto, destinita por la ŝarĝoj.
  • ŝraŭblevilo (Z)
    Levaparato, por levi progresive pezajn ŝarĝaĵojn.
    kriko.

    levx


    Eble rilatitaj:

    altx, ansx, balancx, baskulx, ĉevalx, irx, laborx, metx, nivelx, pendx, portx, prenx, radx, seĝx, ŝtupx, Sunx,