juĝi

*juĝ/i (tr)

  1. [JURO] Decidi laŭleĝe, ĉu iu estas kulpa aŭ ne: juĝu mian aferon (X); ĉefoj juĝas pro subaĉeto (X); juĝi kiel arbitracianto; laŭ iliaj meritoj mi juĝos ilin (X); ĝis kiam vi juĝos maljuste? (X); la Eternulo juĝu inter vi kaj mi (X); (f) juste juĝu vian proksimulon (X); pri propra afero neniu juĝas libere (Z); la historio juĝos lin senindulge.
  1. Esprimi opinion, per kiu oni aprobas ĉu malaprobas iun aŭ ion: kiam oni juĝas pri homoj, oni devas ja konsideri iliajn kutimojn (Z); la libristo, kiu juĝis la literaturan laboron de M. (Z); juĝante laŭ la eksteraĵo (Z); ne juĝu pri afero laŭ ĝia ekstero (Z); arbon oni juĝas laŭ la fruktoj (Z); la recenzisto juĝis tiun romanon ne sufiĉe severe.
    taksi, ŝati, ekzameni, mezuri.
  1. Esprimi pri io aŭ iu opinion kun la celo kondamni: ebriulon kaj malsaĝulon oni ne juĝas (Z); kiu kutimas ĉion juĝi, nenie povas rifuĝi (Z); ne juĝu, tiam vi ne estos juĝata (Z).
    kritiki, ĉikani.
  • juĝo
    1. Laŭleĝa esploro de ies kulpeco aŭ praveco: ni kune iru al juĝo! (X); ne eniru en juĝon kun via sklavo (X); havu juĝon kontraŭ via patrino (X); ne distingu vizaĝon ĉe la juĝo (X); kiu komencas juĝon, iras sub jugon (Z); juĝo komencita paciĝon ne malhelpas (Z); loko de juĝo (Z); la sinjoroj de la juĝo pri morto kaj vivo (Z); juĝo de Salomono (sagaca kaj justa); (religie) en la tago de la lastaj, de la mondfina (Z) juĝo; la granda fina juĝo (Z). SIN. juĝfaro.
      proceso.
    1. [JURO] Decido, kiu sekvas tian esploron: mi juĝos vin laŭ la juĝoj kontraŭ la adultulinoj (X); fari juĝon kontraŭ iu (Z), super io (Z); justaj estas viaj juĝoj (X).
      verdikto.
    1. Tuto de la sistemo, per kiu la leĝo estas aplikata al la homoj: aŭdu, kiel pardoneme la juĝo agas kun vi, malvirtulo! (Z); kontraŭ nehavo ĉe juĝo silentas (Z); la milita juĝo (Z); ho mia Dio! jen mi jam estas transdonita al la juĝo! (Z); ili venigos sur vin ĉiun punon, kiun povos liveri al ili la decidoj de la juĝo (Z); fripona atestanto mokas la juĝon (X). SIN. justico.
    1. Opinio aproba aŭ malaproba: ellabori al si tute klaran juĝon pri io (Z); mi petis ĉiujn amikojn esprimi ilian juĝon pri la lingvo (Z); mian juĝon pri la ŝanĝoj mi prezentos al la kongreso (Z); kiom da juĝantoj, tiom da juĝoj (Z); tiu ideo devas trairi la juĝon de la publiko (Z); ni eldiru pri tiuj versoj unuanime nian juĝon (Z).
    1. [PSIKOLOGIO] Mensa decido, per kiu oni konstatas opinion kaj deklaras ĝin ĝusta: laŭ Kantio, juĝo estas aplikado de aprioraj formoj al perceptoj ricevitaj tra sensoj; juĝo estas la psika aspekto de tio, kion gramatiko nomas propozicio.
  • juĝa
    Rilata al juĝo: la juĝa ĉambro (Z); mi faru juĝan analizon koncerne vin (X); juĝa disputo (Z), afero (Z); juĝa seĝo (Z); juĝe batali kun iu (Z); pli valoras interkonsento, ol juĝa dokumento (Z).
  • juĝado
    Agado de tiu, kiu juĝas: ne faru maljustaĵon en la juĝado (X); konsideri personojn ĉe juĝado ne estas bone (X); dum la juĝado la akuzitinto svenis.
  • juĝadi
    1. Kutime, daŭre juĝi: ili juĝadis maljuste (X).
    1. [BIBLIO] Regadi: starigu al ni reĝon, por ke li juĝadu nin (X).
  • juĝanto
    1. Persono, kiu esprimas juĝan opinion: en la afero, kiu vin interesas, mi mem persone ne estas kompetenta juĝanto (Z); vi ne rajtas esti samtempe juĝanto kaj juĝato; juĝanto decidas, kiel li vidas (Z); juĝanto devas havi du orelojn (Z).
    1. ĵuriano.
  • juĝantaro
    Grupo da personoj, al kiu estas komisiita juĝi: membro de la decida juĝantaro (Z); ĵura juĝantaro (ĉe asizo = jurio).
  • juĝejo
    Domo, ĉambro, kie oni juĝadas: la distrikta juĝejo (Z); juĝeja servisto (Z), oficisto (Z).
    tribunalo, kortumo, areopago, forumo, agoro.
  • juĝisto
    1. Persono, kies oficiala funkcio estas juĝadi: estas tamen profita afero esti juĝisto? (Z); venos ŝtelisto al la juĝisto (Z); arbitracia (Z), paciga juĝisto; enketa juĝisto; ho kiu farus min juĝisto [...] , por ke al mi venu ĉiu homo, kiu havas plendon aŭ juĝan aferon, kaj por ke mi faru al li juston? (X).
    1. [BIBLIO] Militestro: instruigu, juĝistoj de la tero! (X); la Eternulo starigis juĝistojn, kiuj savis ilin el la manoj de iliaj rabintoj (X).
  • juĝista
    Rilata al juĝisto (j): mi jam dek kvin jarojn sidas sur la juĝista seĝo (Z).
  • juĝistaro
    1. Tuto de la juĝistoj en lando, provinco ktp.
    1. Tribunalo: la multestimata juĝistaro, kiu decidis pri vivo kaj morto (Z).
  • *juĝoto
    Tiu, kiun oni juĝos.
  • aljuĝi
    1. Atribui post juĝado: mi aljuĝis la unuan premion al la leporo (Z); la tribunalo aljuĝis al li la bienon, sed ne la urban domon.
      alskribi.

    2 Atribui al tiu konkurencanto, kies prezoj estas plej favoraj, la plenumadon de adjudikita laboro, livero ks.
  • antaŭjuĝi
    Formi al si opinion pri iu aŭ io, ne atendante maturan esploron: li antaŭjuĝis la decidon de la tribunalo kaj tre seniluziiĝis.
  • antaŭjuĝo
    Juĝo rapide kaj supraĵe alprenita, sen antaŭa objektiva informiĝo: formetu tiun antaŭjuĝon (Z); la glacia tavolo de antaŭjuĝoj estas rompita (Z); antaŭjuĝoj kontraŭ E.; senantaŭjuĝa homo (Z).
  • prijuĝi
    Juĝi 2.
  • prijuĝo
    Juĝo 4: proponi ion al la prijuĝo de la publiko (Z); post matura prijuĝado (Z).
  • proprajuĝe
    Laŭ sia propra juĝkapablo: neniam mi havos la intencon proprajuĝe reformi E-on (Z).

    juĝi


    La admono de la juĝisto al la kondamnito por pli bona konduto.La historio juĝos lin senindulge.ne juĝu pri afero laŭ ĝia ekstero.Neniu povas esti juĝisto en sia propra afero.Pli valoras interkonsento, ol juĝa dokumento.Pri propra afero neniu juĝas libere.Sajnon ne fidu, juĝi ne rapidu.Suspendi sian juĝon.Vi ne povas esti samtempe juĝanto kaj juĝato.
    Aĉetebla juĝisto.advokato : iu, kiu defendas ies interesojn antaŭ juĝisto.akuzito, juĝoto, kulpigato.aldifini.alskribi.antaŭjuĝo.antaŭjuĝi.antaŭjuĝoj.aprezi.arbitracianto.arbitracii.arbitraciulo.aresti : (laŭ leĝo) kapti iun por malliberigi tiun aŭ por submeti tiunal juĝado.atestanto.atribui.averto.certigi.decidi.decido.disputo.ekspertizi.eldiri.elparoli.En la tago de la lasta juĝo.Enketa juĝisto.esplori.esprimi.estimi.Fari ĉe la juĝejo sensacian ateston.Fari juĝon kontraŭ (super) iu.Formi al si juĝon pri io, pri iu.impreso.instanco : aŭtoritato (ŝtata, urba.) kun juĝa aŭ decida povo (personoaŭ organizaĵo).juĝ'isto.juĝdeflankiĝo.juĝejo.juĝi : diri aŭ decidi, ĉu iu estas kulpa aŭ ne; diri aŭ decidi, ĉuiu/io estas bona aŭ ne.juĝisto.juĝkapablo.jura.Justa, partia juĝisto.Kapuĉo monaĥon ne faras (= ne juĝu laŭ ekstero).Kastaj antaŭjuĝoj.klera : kiu ne nur scias multe, sed povas bone prijuĝi aferojn pro siajscioj.kondamni : juĝe deklari, ke iu estas kulpa, kaj difini la punon(kondamni iun al morto, malliberejo, monpuno).konfirmi.kortumo : juĝejo, juĝistaro, tribunalo (kort/um/o).Korupti juĝiston.kredi.kritiki.kulpa.kvalitigi.mezuri.misjuĝo.opinii.opinion.Paciga juĝisto.paradokso.pesi.Pesilo : atributo de la juĝpovo.Peti la indulgon de la juĝistoj.plena de antaŭjuĝoj.poento : nombro aljuĝata por indiki rezulton ĉe ludo aŭ de lernado.prava.prijuĝo.prijuĝi.Procesi, fari juĝon kontraŭ (super) senhonora fripono.proceso : juĝafero; natura aŭ logika sinsekvo de fenomenoj; procesi(kontraŭ iu): juĝe persekuti.proceso.prudenta : kapabla ĝuste prijuĝi la aferojn; uzanta tiun kapablon.rajtigi.recenzisto.rekomendi.revizii : esplorkontroli (por korekti erarojn, por malkovri kaj riparidifektojn); denove juĝi en alia kortumo.samopinii.sana juĝkapablo.senantaŭjuĝa.sento.sperta.ŝati.taksi.tezo.tribunalo : juĝistaro; juĝejo kun pluraj juĝistoj.trovi.universitato : alta lernejo, kie oni povas studi plurajn branĉojn descienco (kaj kiu povas aljuĝi doktorecon).verdikti.
    afero. diktaturo. erari. estimi. fidi. juro. justa. justico. kritiki. opinii. pensi. puni. scii. tribunalo. vero.

    Eble rilatitaj:

    advokatx, agx, akuzx, al, antaŭ, -ant, Areopagx, -ar, asesorx, atentx, atestx, aŭditorx, bazilikx, bazoĉx, blindx, ĉambrx, Debora, deklarx, depozicix, dirx, enketx, honorx, kondamnx, kortumx, prizonx, prudentx, rekomendx, rezultx, ricevx, seĝx, trovx,