La fonto de tiu dokumento legeblas jene, kaj la ofteco-listo de radikoj jene.
 The Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by Ludovic Lazarus Zamenhof This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: Dua Libro de l' Lingvo Internacia Author: Ludovic Lazarus Zamenhof Release Date: December 6, 2006 [EBook #20006] Language: Esperanto Character set encoding: UTF-8 *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA *** Produced by David G. Simpson 





Du'a Libr'o
de l ' Lingv'o Inter'naci'a




de Ludovik'o Lazar'o Zamenhof



1888










ANTAŬPAROLO.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

El'ir'ant'e ankoraŭ unu foj'o'n antaŭ la estim'at'a publik'o, mi sent'as la dev'o'n antaŭ ĉio dank'i la leg'ant'a'n publik'o'n por la viv'a kun'sent'o, kiu'n ĝi montr'is por mi'a afer'o. La mult'a'j promes'o'j, kiu'j'n mi ricev'as, kaj el kiu'j tre grand'a part'o est'as sub'skrib'it'a " sen'kondiĉ'e ", la leter'o'j kun kuraĝ'ig'o'j aŭ konsil'o'j — ĉio tio ĉi montr'as al mi, ke mi'a profund'a kred'o je l ' hom'ar'o mi'n ne tromp'is. La bon'a geni'o de l ' hom'ar'o vek'iĝ'is: de ĉiu'j flank'o'j al la labor'o ĉiu'hom'a ven'as amas'o'j, kiu'j ordinar'e est'as tiel mal'diligent'a'j por ĉia nov'a afer'o; jun'a'j kaj mal'jun'a'j, vir'o'j kaj vir'in'o'j — rapid'as port'i ili'a'n ŝton'o'n por la grand'a, grav'a kaj util'eg'a konstru'o. Viv'u l ' hom'ar'o, viv'u la frat'ec'o de l ' popol'o'j, viv'u etern'e !

En mi'a unu'a verk'o mi dir'is, ke mi'a'n labor'o'n mi prezent'as je l ' temp'o de unu jar'o al la juĝ'o de l ' tut'a mond'o; kiam pas'us la jar'o, mi intenc'is el'don'i libr'et'o'n, en kiu est'us analiz'it'a'j ĉiu'j pens'o'j esprim'it'a'j de l ' publik'o, kaj uz'int'e tiu'j'n, kiu'j efektiv'e est'us bon'a'j, mi don'us al la lingv'o la fin'a'n form'o'n, kaj post tio ĉi oni jam pov'us komenc'i la el'don'o'n de plen'a'j vort'ar'o'j, libr'o'j, gazet'o'j kaj ceter'e, ĉar tiam la lingv'o jam est'us tra'ir'int'a la juĝ'o'n de l ' tut'a mond'o, kaj ĉiu'j plej grav'a'j mal'bon'aĵ'o'j, kiu'j pov'us est'i trov'it'a'j en ĝi, ĉar en verk'o de unu hom'o,— est'us jam pli aŭ mal'pli for'ig'it'a'j. Mi efektiv'e intenc'is silent'i en la daŭr'o de tut'a jar'o. Sed de l ' tag'o, kiam el'ir'is mi'a libr'et'o, mi komenc'is ricev'i mult'o'n da leter'o'j kun demand'o'j kaj kun pet'o'j rapid'ig'i l ' afer'o'n. Respond'i je ĉiu leter'o apart'e est'as por mi ne ebl'e, kaj tial mi decid'is respond'i publik'e je ĉiu'j demand'o'j kaj propon'o'j, ĉar tiel unu respond'o pov'as serv'i por mult'a'j demand'ant'o'j. Ĉiu'j respond'o'j far'os unu libr'o'n, kiu prezent'os daŭr'ig'o'n de l ' unu'a libr'o, kiu'n mi el'don'is. Sed se mi vol'us la respond'o'j'n je ĉiu'j demand'o'j el'don'i kun'e, en unu libr'o, mi dev'us tro long'e atend'ig'i mi'a'j'n korespond'ant'o'j'n, dum tiu libr'o est'os pret'a kaj el'don'it'a,— tiom pli, ke konstant'e al mi ven'as nov'a'j demand'o'j; tial mi decid'is el'don'i la libr'o'n kun la respond'o'j — per apart'a'j kajer'o'j, kiu'j est'os el'las'at'a'j en la daŭr'o de la tut'a jar'o 1888 period'e, kun inter'temp'o'j de ĉirkaŭ du monat'o'j de unu kajer'o ĝis la ven'ont'a. En tiu'j ĉi kajer'o'j ĉiu'j demand'o'j est'os respond'it'a'j; je l ' fin'o de l ' jar'o 1888 el'ir'os la last'a kajer'o, kaj la " Du'a libr'o de l ' lingv'o inter'naci'a " est'os fin'it'a.

Ankoraŭ unu afer'o dev'ig'as mi'n komenc'i la el'don'o'n de l ' kajer'o'j, pri kiu'j mi parol'is: malgraŭ l ' intenc'o, kiu'n mi esprim'is en mi'a unu'a verk'o, komenc'i la el'don'o'n de libr'o'j ne pli fru'e ol est'os fin'it'a la juĝ'o de l ' publik'o je l ' lingv'o propon'it'a de mi,— de ĉiu'j flank'o'j ven'as postul'o'j, ke mi kiom ebl'e pli rapid'e el'don'u ia'n libr'o'n en la lingv'o inter'naci'a, ke la publik'o pov'u kon'iĝ'i tiu'n ĉi lingv'o'n ĉiu'flank'e, ĝi'n el'lern'i pli rapid'e kaj uz'i ĝi'n. La nombr'o de tiu'j ĉi postul'o'j est'as tiel grand'a, ke mi ne pov'as jam aŭd'i ili'n silent'e. El'don'ant'e la " Du'a'n libr'o'n de l ' lingv'o inter'naci'a ", skrib'it'a'n jam en tiu ĉi lingv'o, mi don'os al la dezir'ant'o'j sufiĉ'e da material'o por leg'i kaj la ebl'o'n tut'e bon'e el'lern'i la lingv'o'n; escept'int'e la tekst'o'n de l ' libr'o, kiu jam per si mem prezent'os material'o'n por leg'i, en la libr'o est'os ankaŭ pec'o'j sistem'a'j, por lern'i kaj ripet'i.

La tut'a libr'o hav'os 5 – 6 kajer'o'j'n, en kiu'j est'os trov'at'a'j respond'o'j je ĉiu'j demand'o'j, kiu'j tuŝ'as la lingv'o'n mem, ĝi'a'n konstru'o'n, ĝi'a'n est'ont'ec'o'n, kiel ĝi'n bon'e kaj fond'e el'lern'i, kiel plej rapid'e kaj plej cert'e vast'ig'i ĝi'a'n uz'o'n en la mond'o,— kaj ceter'e. Kiam la last'a kajer'o de l ' libr'o est'os el'ir'int'a, tiam por la leg'ant'o nenio jam est'os ne klar'a: la societ'o tiam kon'os la tut'a'n anim'o'n de l ' lingv'o, ĝi tiam hav'os plen'a'n vort'ar'o'n kaj pov'os tut'e liber'e uz'i la lingv'o'n por ĉia'j cel'o'j, kiel ĝi pov'as nun uz'i ĉia'n riĉ'a'n kaj pri'labor'it'a'n viv'ant'a'n lingv'o'n. La depend'o de la lingv'o de l ' vol'o aŭ de l ' talent'o de mi'a propr'a person'o aŭ de ia ali'a apart'a person'o aŭ person'ar'o — tut'e for'iĝ'os. La lingv'o tiam est'os tut'e pret'a en ĉiu'j plej mal'grand'a'j ĝi'a'j part'o'j. La person'o de l ' aŭtor'o tiam tut'e for'ir'os de la scen'o kaj est'os forges'it'a. Ĉu mi post tio ankoraŭ viv'os, ĉu mi mort'os, ĉu mi konserv'os la fort'o'n de mi'a korp'o kaj anim'o, ĉu mi ĝi'n perd'os,— l ' afer'o tut'e ne depend'os de tio, kiel la sort'o de ia viv'ant'a lingv'o tut'e ne depend'as de l ' sort'o de tiu ĉi aŭ tiu person'o.

Mult'a'j kred'ebl'e balanc'as sen'kred'e la kap'o'n, leg'ant'e mi'a'j'n vort'o'j'n. Kiel tio est'as ebl'a, ili dir'as, ke en la temp'o de unu jar'o la lingv'o est'us tut'e kaj plen'e pret'a, tiel ke ĝi ne bezon'us pli la labor'o'n de l ' aŭtor'o ? Ke tiel grand'eg'a afer'o, kiel la kre'o kaj la en'konduk'o de lingv'o tut'mond'a, en la temp'o de unu jar'o tiel matur'iĝ'us kaj fort'iĝ'us kaj ricev'us tia'n klar'a'n, ne'ŝancel'ebl'a'n ord'o'n, ke ĝi ne bezon'us pli konduk'ant'o'n ! Sed mi esper'as, ke jam post la du'a aŭ la tri'a kajer'o la leg'ant'o vid'os, ke mi ne fantazi'as.

La leg'ant'o ne pens'u, ke en la libr'o, kiu'n mi intenc'as el'don'i, li vid'os ia'j'n mir'ind'aĵ'o'j'n. Tiu, kiu kutim'is estim'i la afer'o'j'n ne laŭ ili'a praktik'a signif'o kaj efektiv'a ind'o, sed laŭ la mir'ind'ec'o kaj ne'natur'ec'o de ili'a nask'o, est'os kred'ebl'e tromp'it'a en si'a'j esper'o'j, kiam, leg'ant'e mi'a'n libr'o'n, li renkont'os en ĝi sol'e afer'o'j'n simpl'a'j'n kaj natur'a'j'n. Sed la rezultat'o'j de tiu'j ĉi simpl'aĵ'o'j est'os, kiel laŭ mi'a esper'o la leg'ant'o post'e vid'os kaj konfes'os, ke post la fin'o de l ' jar'o

a ) la lingv'o est'os fin'it'a kaj pret'a tut'e kaj plen'e, tiom, ke ĝi tut'e ne bezon'os pli la labor'o'n de l ' aŭtor'o, kaj, kiel ĉiu el la viv'ant'a'j lingv'o'j, ĝi far'iĝ'os tut'e sen'depend'a de ia apart'a person'o.

b ) la lingv'o est'os pli aŭ mal'pli sen'erar'a, ĉar ĝis tiu temp'o ĝi jam est'os tra'ir'int'a la juĝ'o'n de l ' tut'a mond'o, kaj ĉiu'j mal'bon'aĵ'o'j, kiu'j pov'us est'i trov'it'a'j en tiu ĉi labor'o de unu person'o, est'os for'ig'it'a'j per la konsil'o'j de l ' tut'a mond'o kun'e.

Leg'ant'e la unu'a'j'n kajer'o'j'n de mi'a libr'o, mult'a'j kred'ebl'e rest'os ne kontent'a'j, ĉar ili ebl'e tie ne trov'os respond'o'j'n je l ' demand'o'j, kiu'j'n ili send'is; kaj ĉar li'a propr'a demand'o en la okul'o'j de ĉiu est'as la plej grav'a, mult'a'j kred'ebl'e ek'kri'os:" Kio li parol'as sol'e pri afer'o'j tut'e sen'signif'a'j, kaj pri l ' afer'o'j efektiv'e grav'a'j li ne parol'as eĉ unu vort'o'n !" La leg'ant'o ofer'u al mi iom da atend'em'o, ĉar ĝis la fin'o de l ' jar'o ĉiu'j est'os kontent'ig'it'a'j. Se en unu de l ' unu'a'j kajer'o'j tiu aŭ ali'a demand'o est'os jam ŝajn'e fin'it'a kaj liber'ig'os la lok'o'n por ali'a demand'o, tio tut'e ne dev'as pens'ig'i, ke mi jam pli ne parol'os pri ĝi. Ĉar pri mult'a'j demand'o'j mi don'os en la unu'a'j kajer'o'j sol'e mi'a'n person'a'n juĝ'o'n, sed post'e mi re'ven'os al ili kaj don'os la decid'o'n fin'a'n, ricev'it'a'n per la juĝ'o de l ' publik'o.

Pro la cel'o'j de l ' afer'o la libr'o ne est'os unu sistem'a verk'o — ĝi est'os simpl'e mi'a inter'parol'o kun l ' amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a.

La kost'o de ĉiu kajer'o est'os 25 kopek'o'j. Kiu vol'as, ke mi send'u al li ĉiu'n ven'ont'a'n kajer'o'n tuj, kiam ĝi est'os pret'a kaj el'ir'os el la pres'ej'o, tiu send'u al mi la kost'o'n de l ' ven'ont'a kajer'o tuj post la ricev'o de l ' antaŭ'ir'ant'a.

Antaŭ'e ol fin'i la antaŭ'parol'o'n, mi permes'as al mi ripet'i ankoraŭ la pet'o'n, kiu'n mi jam esprim'is en mi'a unu'a verk'o: ĉiu pen'e juĝ'u la afer'o'n, propon'it'a'n de mi, kaj ĉiu montr'u al mi la erar'o'j'n, kiu'j'n li trov'is en ĝi, aŭ la pli'bon'ig'o'j'n, kiu'j'n li pov'as propon'i. Se la leg'ant'o ne pov'is ankoraŭ tut'e bon'e ek'kon'i mi'a'n afer'o'n el mi'a unu'a libr'et'o, tiu ĉi mi'a du'a libr'o pov'ig'os li'n post kelk'a temp'o ek'kon'i ĝi'n tut'e kaj ĉiu'flank'e. Ke mi'a afer'o ven'u al dezir'ind'a cel'o, est'as neces'e ne sol'e, ke la mond'o dir'u si'a'n juĝ'o'n pri tiu ĉi afer'o, sed ke mi sci'u la juĝ'o'n de l ' mond'o kaj pov'u ĝi'n uz'i por mi'a labor'o.

Dis'send'ant'e mi'a'n unu'a'n verk'o'n al la redakci'o'j de l ' gazet'o'j, mi pet'is ili'n al'send'i al mi tiu'n numer'o'n de l ' gazet'o, en kiu est'os kritik'o de mi'a afer'o; sed bedaŭr'ind'e tre mal'mult'a'j plen'um'is mi'a'n pet'o'n, kaj sci'iĝ'i mem, kie, kiam kaj kio est'is parol'at'a pri mi'a afer'o, est'as por mi tut'e ne ebl'a. Tial mi pet'as la leg'ant'o'j'n de l ' gazet'o'j send'i al mi la numer'o'j'n, en kiu'j ili leg'is io'n pri l ' afer'o, propon'it'a de mi, kaj jam antaŭ'e mi esprim'as al ili mi'a'n kor'a'n dank'o'n. Mi pet'as ĝi'n ne por mi, sed pro l ' afer'o.

Fin'e, antaŭ la komenc'o de mi'a inter'parol'o kun la amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a, mi esprim'as ankoraŭ unu foj'o'n mi'a'n varm'eg'a'n dank'o'n al la publik'o por la help'em'o, kiu'n ĝi montr'is al mi; mi esper'as, ke la kun'sent'o de l ' publik'o ne mal'varm'iĝ'os, sed konstant'e kaj sen'ĉes'e kresk'os, kaj post tre mal'long'a temp'o ven'os al cel'o la afer'o, je kiu labor'as ĉiu'j sfer'o'j de l ' hom'a societ'o.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

I.


Antaŭ ĉio mi parol'os kelk'a'j'n vort'o'j'n pri tiu'j kritik'o'j, kiu'j'n mi ĝis hodiaŭ aŭd'is aŭ leg'is, en gazet'o'j aŭ en leter'o'j al mi, kvankam mi dev'as antaŭ'sci'ig'i la leg'ant'o'n, ke tiu ĉi punkt'o est'as en mi'a'j okul'o'j tre grav'a kaj post'e mi ankoraŭ parol'os pri ĝi pli vast'e. Mi ne vol'us far'i ia'n prem'o'n sur la juĝ'o de l ' publik'o, kaj mi vol'us, ke la mond'o kre'u mem si'a'n decid'o'n en la afer'o, kiu'n mi propon'is. Sed kelk'a'j kritik'o'j est'is tiel skrib'it'a'j, ke mi ne pov'as tut'e silent'i pri ili.

a ) Unu'j parol'is pri l ' aŭtor'o, anstataŭ parol'i pri l ' afer'o. Ili aŭ ŝut'is kompliment'o'j'n al la aŭtor'o, rigard'ig'is, kiom da mal'facil'a labor'o kred'ebl'e la afer'o mi'n kost'is, kaj, laŭd'ant'e la aŭtor'o'n, ili preskaŭ tut'e forges'is parol'i pri l ' util'ec'o kaj la signif'o de l ' afer'o kaj decid'ig'i la publik'o'n labor'i por ĝi; ali'a'j, ne trov'ant'e en mi'a verk'o la instru'it'a'n miks'aĵ'o'n kaj la instru'it'a - teori'a'n filozof'ad'o'n, kiu'j'n ili kutim'is renkont'i en ĉia grav'a verk'o, tim'is, ke la pseŭdonim'a aŭtor'o ebl'e est'as ne sufiĉ'e instru'it'a aŭ ne sufiĉ'e merit'a, kaj ili tim'is esprim'i decid'a'n juĝ'o'n, pli mult'e pen'ant'e mal'kovr'i, kiu est'as la pseŭdonim'a aŭtor'o. Por ig'i la kritik'ist'o'j'n tut'e apart'ig'i la afer'o'n de la aŭtor'o, mi publik'e dir'as mem, ke mi ne est'as mult'eg'e instru'it'a lingv'ist'o, ke mi est'as tut'e sen'merit'a kaj ne kon'at'a en la mond'o. Mi sci'as, ke mi'a konfes'o mal'varm'ig'os mult'a'j'n por la afer'o, sed mi vol'as, ke oni juĝ'u ne l ' aŭtor'o'n, sed la verk'o'n. Se la verk'o est'as bon'a, pren'u ĝi'n; se ĝi est'as mal'bon'a — ĵet'u ĝi'n. Per kia voj'o mi ven'is al la kre'o de mi'a lingv'o kaj laŭ kia'j metod'o'j mi labor'is,— mi ankoraŭ parol'os, sed en unu de la ven'ont'a'j kajer'o'j; ĉar laŭ mi tiu ĉi demand'o est'as por la publik'o sen signif'o: por la mond'o est'as grav'a'j sol'e la rezultat'o'j.

b ) Ali'a'j ek'bril'is per sen'fin'a'j filozof'ad'o'j kaj skrib'is instru'it'a'j'n artik'ul'o'j'n, tut'e ne pens'int'e kaj ne demand'int'e si'n, ĉu ili parol'as logik'e kaj afer'tuŝ'ant'e. Anstataŭ prov'i praktik'e ( kio'n far'i est'as tre facil'e ), ĉu la lingv'o, propon'it'a de mi, taŭg'as por inter'naci'a kompren'iĝ'o, ĉu ĝi efektiv'e al ĉiu don'as la ebl'o'n est'i kompren'at'a de person'o'j ali'naci'a'j,— ili parol'is pri la fiziologi'o kaj histori'o de l ' lingv'o'j viv'a'j; anstataŭ prov'i per ili'a propr'a orel'o, ĉu mi'a lingv'o est'as bon'son'a aŭ ne,— ili teori'e parol'is pri leĝ'o'j de bon'son'ec'o; anstataŭ analiz'i, ĉu mi bon'e kre'is la vort'ar'o'n kaj ĉu oni ne pov'us far'i ĝi'n ankoraŭ pli kompren'ebl'a kaj pli praktik'a, ili dir'is, ke la vort'ar'o dev'as est'i far'it'a el radik'o'j Sanskrit'a'j aŭ el vort'o'j, pren'it'a'j miks'e el ĉiu'j lingv'o'j de l ' mond'o.( La lingv'o mult'e per tio ĉi perd'us, far'iĝ'int'e tut'e ne kompren'ebl'a; sed kio'n ĝi gajn'us, escept'int'e la sen'neces'a'n instru'it'a'n ekster'o'n ? tio'n ĉi ili tut'e forges'is si'n demand'i.)

c ) Ali'a'j skrib'is kritik'o'n pri mi'a afer'o, eĉ ne leg'int'e bon'e mi'a'n mal'grand'a'n broŝur'o'n kaj eĉ ne pen'int'e kompren'i la afer'o'n. Tiel ekzempl'e la unu'a'temp'a'j'n sign'et'o'j'n inter la part'o'j de l ' vort'o'j ili tut'e ne kompren'is, kaj skrib'ant'e ekzempl'e " ensong, oprinc, in, o, nmivid, is "( anstataŭ:" en sonĝ, o princ, in, o, n mi vid, is "), ili rigard'ig'is ili'a'j'n leg'ant'o'j'n," kiel mal'bon'son'a kaj ne'kompren'ebl'a la lingv'o est'as "! La projekt'o'n de l ' tut'mond'a voĉ'don'o, kiu kun la efektiv'a kaj sen'kondiĉ'a signif'o de l ' lingv'o tut'e ne est'as kun'lig'it'a, kaj kiu est'as propon'it'a sol'e por tio, ke la lingv'o pli rapid'e el inter'naci'a far'iĝ'u tut'mond'a, — ili pren'is por la plej grav'a kaj fond'a part'o de l ' afer'o kaj kompren'ig'is la leg'ant'o'j'n, ke " ĉar dek milion'o'j adept'o'j (!) nenia'n est'os kolekt'it'a'j, tial la afer'o tut'e ne hav'as est'ont'ec'o'n "! Kelk'a'j'n foj'o'j'n mi eĉ leg'is long'a'j'n artik'ul'o'j'n pri mi'a afer'o, kie est'is vid'ebl'e, ke la aŭtor'o'j eĉ ne vid'is mi'a'n verk'o'n.

ĉ ) Ali'a'j, anstataŭ parol'i pri la util'ec'o aŭ la sen'util'ec'o de mi'a lingv'o, don'is sol'e sen'senc'a'j'n ŝerc'o'j'n, kiu'j de ili'a'j leg'ant'o'j est'is ebl'e pren'at'a'j por kritik'o, ĉar mult'a'j leg'ant'o'j propr'a'n juĝ'o'n ne hav'as, kaj la plej mal'saĝ'a'j ŝerc'o'j je ia afer'o est'as por ili sufiĉ'a vid'ig'o, ke la afer'o est'as " rid'ind'a " kaj taŭg'as por nenio.

Mi ne dezir'as laŭd'o'n, mi vol'as, ke oni mi'n help'u for'ig'i la erar'o'j'n, kiu'j'n mi far'is, kaj ju la kritik'o'j de mi'a lingv'o est'as pli sever'a'j, des pli dank'e mi ili'n al'pren'as, se ili nur hav'as la cel'o'n montr'i al mi la erar'o'j'n de mi'a afer'o, ke mi ili'n bon'ig'u, sed ne rid'i sen senc'o aŭ insult'i sen kaŭz'o. Mi sci'as tre bon'e, ke la verk'o de unu hom'o ne pov'as est'i sen'erar'a, se tiu hom'o eĉ est'us la plej geni'a kaj mult'e pli instru'it'a ol mi. Tial mi ne don'is ankoraŭ al mi'a lingv'o la fin'a'n form'o'n; mi ne parol'as:" jen la lingv'o est'as kre'it'a kaj pret'a, tiel mi vol'as, tia ĝi est'u kaj tia ĝi rest'u !" Ĉio bon'ig'ebl'a est'os bon'ig'at'a per la konsil'o'j de l ' mond'o. Mi ne vol'as est'i kre'int'o de l ' lingv'o, mi vol'as nur est'i iniciator'o. Tio ĉi est'u ankaŭ respond'o al tiu'j amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a, kiu'j est'as ne'atend'em'a'j kaj vol'us jam vid'i libr'o'j'n kaj gazet'o'j'n en la lingv'o inter'naci'a, plen'a'j'n vort'ar'o'j'n, vort'ar'o'j'n naci'a - inter'naci'a'j'n kaj ceter'e. Ne mal'facil'e est'us por mi kontent'ig'i tiu'j'n ĉi amik'o'j'n; sed ili ne forges'u, ke tio ĉi est'us danĝer'a por la afer'o mem, kiu est'as tiel grav'a, ke est'us ne'pardon'ebl'e farad'i laŭ la propr'a decid'o de unu hom'o. Mi ne pov'as dir'i, ke la lingv'o est'as pret'a, ĝis ĝi est'os tra'ir'int'a la juĝ'o'n de l ' publik'o. Unu jar'o ne est'as etern'o, kaj tamen tiu ĉi jar'o est'as tre grav'a por l ' afer'o. Tiel ankaŭ mi ne pov'as far'i ia'j'n ŝanĝ'o'j'n en la lingv'o tuj post la ricev'o de la konsil'o'j, se tiu'j ĉi konsil'o'j eĉ est'us la plej sen'erar'a'j kaj ven'us de la plej kompetent'a'j person'o'j. En la daŭr'o de la tut'a jar'o 1888 la lingv'o rest'os tut'e sen ŝanĝ'o; sed kiam la jar'o est'os fin'it'a, tiam ĉiu'j neces'a'j ŝanĝ'o'j, antaŭ'e analiz'it'a'j kaj prov'it'a'j, est'os publik'ig'it'a'j, la lingv'o ricev'os la fin'a'n form'o'n, kaj tiam komenc'os ĝi'a plen'a funkci'ad'o. Juĝ'ant'e laŭ la konsil'o'j, kiu'j est'as send'it'a'j al mi ĝis hodiaŭ, mi pens'as, ke la lingv'o kred'ebl'e est'os ŝanĝ'it'a tre mal'mult'e, ĉar la plej grand'a part'o de tiu'j konsil'o'j est'as ne praktik'a kaj kaŭz'it'a de ne sufiĉ'a pri'pens'ad'o kaj prov'ad'o de l ' afer'o; sed dir'i, ke la lingv'o tut'e ne est'os ŝanĝ'it'a, mi tamen ne pov'as. Ceter'e, ĉiu'j propon'o'j, kiu'j'n mi ricev'as, kun'e kun mi'a juĝ'o pri ili, est'os prezent'at'a'j al la juĝ'o de l ' publik'o aŭ de ia el la jam kon'at'a'j instru'it'a'j akademi'o'j, se inter tiu'j ĉi est'os trov'it'a unu, kiu vol'os pren'i tiu'n ĉi labor'o'n. Se ia kompetent'a akademi'o mi'n sci'ig'os, ke ĝi vol'as pren'i tiu'n ĉi labor'o'n, mi tuj send'os al ĝi la tut'a'n material'o'n, kiu est'as ĉe mi, mi for'don'os al ĝi la tut'a'n afer'o'n, mi for'ir'os kun la plej grand'a ĝoj'o je etern'e de l ' scen'o, kaj el aŭtor'o kaj iniciator'o mi far'iĝ'os simpl'a amik'o de l ' lingv'o inter'naci'a, kiel ĉiu ali'a amik'o. Se tamen nenia el la instru'it'a'j akademi'o'j vol'os pren'i mi'a'n afer'o'n, tiam mi daŭr'ig'os la publik'ig'ad'o'n de l ' propon'o'j, send'at'a'j al mi, kaj laŭ mi'a propr'a pens'ad'o kaj laŭ la pens'o'j de l ' publik'o, send'at'a'j al mi pri tiu'j propon'o'j, mi mem antaŭ la fin'o de l ' jar'o decid'os la fin'a'n form'o'n de l ' lingv'o kaj mi sci'ig'os, ke la lingv'o est'as pret'a.

II.


La nombr'o 10, 000, 000, pri kiu est'as parol'it'a en mi'a unu'a verk'o, ŝajn'as al mult'a'j absolut'e ne ricev'ebl'a. La plej grand'a part'o de l ' mond'o efektiv'e kred'ebl'e est'os tiel sen'mov'a, ke ĝi de si mem ne don'os voĉ'o'n, malgraŭ ke la afer'o est'as tiel grav'a kaj la labor'o de l ' voĉ'don'o tiel mal'grand'eg'a. Sed se l ' amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a, anstataŭ tim'eg'i la nombr'o'n, labor'os por la afer'o kaj kolekt'os tiom voĉ'o'j'n, kiom ili pov'os, tiam la neces'a nombr'o da voĉ'o'j pov'as est'i ricev'it'a en la plej mal'long'a temp'o.

Kiam mi propon'is la voĉ'don'o'n, mi profund'e kred'is, ke pli fru'e aŭ pli mal'fru'e 10, 000, 000 voĉ'o'j est'os kolekt'it'a'j. La rezultat'o'j, kiu'j si'n montr'is ĝis hodiaŭ, ankoraŭ pli'fort'ig'as mi'a'n kred'o'n. Sed ni pren'u, ke mi fantazi'as, ke mi erar'as, ke mi tro mult'e esper'as,— ke sur la tut'a ter'o ne est'os kolekt'it'a eĉ unu milion'o da voĉ'o'j... kio'n l ' afer'o tiam perd'os ? Kelk'a'j konsil'as al mi, ke mi for'ĵet'u la voĉ'don'o'n aŭ ke mi mal'grand'ig'u la nombr'o'n da postulat'a'j voĉ'o'j ĝis unu milion'o;" ĉar ", ili dir'as," dank'e la fantazi'a'n punkt'o'n de l ' voĉ'don'o, afer'o per si mem tiel util'a, pov'as far'i fiask'o'n." Sed kie, sinjor'o'j, vi pren'is, ke la ven'o al cel'o de l ' afer'o depend'as de l ' rezultat'o'j de la voĉ'don'o ? Tiu'j, kiu'j trov'as, ke mi'a lingv'o est'as ind'a je lern'o, send'as al mi promes'o'j'n sen'kondiĉ'a'j'n kaj lern'as la lingv'o'n sen ia atend'o. Sen'depend'e de l ' ir'o de la voĉ'don'o en tiu ĉi lingv'o est'os el'don'at'a'j libr'o'j kaj gazet'o'j, kaj la afer'o si'n mov'os antaŭ'e'n. La voĉ'don'o'n mi propon'is sol'e por tio, ke al la afer'o pov'u est'i al'tir'it'a'j per unu foj'o tut'a'j amas'o'j da hom'o'j, ĉar mi sci'as, ke pren'i ia'n labor'o'n, eĉ la plej mal'grand'a'n, ne ĉiu konsent'os, sed help'i afer'o'n tre util'a'n, kie est'as postulat'a nek labor'o, nek mon'o,— ne mult'a'j mal'konsent'os, tiom pli, se trov'iĝ'os memor'ig'ant'o'j. Mi ripet'as: profund'e mi kred'as, ke pli fru'e aŭ pli mal'fru'e 10, 000, 000 voĉ'o'j est'os kolekt'it'a'j, kaj tiel je unu bel'a tag'o ni sci'iĝ'os, ke la lingv'o inter'naci'a far'iĝ'is tut'mond'a; sed se eĉ la nombr'o de l ' voĉ'o'j nenia'n ven'us al dek milion'o'j,— la afer'o pro tio ĉi tut'e ne est'os perd'it'a.

Kelk'a'j prov'is montr'i al mi, ke mi'a projekt'o de l ' voĉ'don'o est'as matematik'e ne ebl'a; tiel ekzempl'e unu far'is jen'a'n kalkul'o'n:" se ni pren'os, ke la en'skrib'ad'o de ĉiu promes'ant'o okup'os ne pli mult'e ol unu minut'o'n, kaj vi, for'ĵet'int'e ĉia'n ali'a'n labor'o'n, vi'n okup'os sol'e je tiu ĉi afer'o, labor'ant'e sen ripoz'o 15 hor'o'j'n ĉiu'tag'e,— tiam la pret'ig'o de la libr'o de l ' voĉ'o'j okup'os 30 jar'o'j'n, kaj por el'don'i ĝi'n vi bezon'os la riĉ'ec'o'n de Krez'o !" La kalkul'o ŝajn'e est'as tut'e prav'a kaj pov'as tim'ig'i ĉiu'n,— tamen se la skrib'int'o de tiu ĉi kalkul'o bon'e pens'us pri ĝi, li tre facil'e ek'vid'us, ke tie ĉi est'as sofism'o, kaj se nur efektiv'e est'os al'send'it'a'j dek milion'o'j promes'o'j, la libr'o'n de l ' voĉ'don'o oni pov'os pret'ig'i kaj el'don'i en kelk'a'j monat'o'j kaj sen ia'j riĉ'ec'o'j de Krez'o. Ĉar kiu dir'as, ke la tut'a libr'o dev'as est'i propr'a'man'e skrib'it'a de unu person'o ? Ke ĉe ĉiu pli grand'a afer'o est'as uz'at'a divid'o de labor'o, la skrib'int'o tut'e forges'is ! Tia'j " tim'ig'a'j " libr'o'j est'as el'don'at'a'j ĉiu'tag'e en grand'a nombr'o, kaj tio ne sol'e ne est'as ne'ebl'a, sed neniu eĉ en tio vid'as io'n grand'eg'a'n, mir'ind'a'n. Se vi kolekt'os la numer'o'j'n de ia ĉiu'tag'a gazet'o por unu jar'o, vi ricev'os libr'o'n, kiu laŭ grand'ec'o kaj kost'o egal'as la el'ir'ont'a'n libr'o'n de l ' voĉ'o'j, kaj laŭ la mal'facil'ec'o de l ' pret'ig'o mult'e super'as mi'a'n libr'o'n, de kiu la pret'ig'o est'as labor'o pur'e meĥanik'a. Tiel ĉiu'jar'e en la mond'o est'as el'don'at'a'j mil'o'j kaj dek'mil'o'j da tia'j " ne'ebl'a'j " libr'o'j, kaj tamen neniu el la redaktor'o'j est'as mir'ind'aĵ'ist'o. Sinjor'o'j la kalkul'ant'o'j forges'is tiu'n simpl'a'n leĝ'o'n, kiu'n ili pov'as vid'i sur ĉiu paŝ'o, ke tio, kio ĉe unu hom'o postul'as 30 jar'o'j'n, ĉe cent hom'o'j okup'os sol'e 4 monat'o'j'n, kaj tio, kio est'as ne'ebl'a por unu person'o, est'as lud'il'o por grup'o da person'o'j.

Al ĉiu'j amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a mi ripet'as ankoraŭ mi'a'n pet'o'n: ne forges'u la promes'o'j'n kaj kolekt'u ili'n kie kaj kiom vi pov'as. Mult'a'j pens'as, ke ili ne dev'as send'i promes'o'n, ĉar " la aŭtor'o eĉ sci'as, ke ili el'lern'os aŭ jam el'lern'is la lingv'o'n "! Sed la promes'o est'as neces'a ne por mi, sed por la statistik'o. Se iu eĉ skrib'is al mi kelk'a'j'n leter'o'j'n en la lingv'o inter'naci'a, mi ne pov'as li'n nom'i inter'naci'ist'o, ĝis li ne send'is al mi si'a'n promes'o'n. Ne dir'u, ke de unu aŭ kelk'a'j promes'o'j la grand'eg'a nombr'o ne plen'iĝ'os: ĉiu mar'o est'as kre'it'a de apart'a'j gut'o'j, kaj la plej grand'a nombr'o dev'as kaj pov'as est'i ricev'it'a el apart'a'j unu'o'j. Memor'u, ke se eĉ la esper'at'a nombr'o est'as ne ricev'ot'a, vi nenio'n perd'as, send'ant'e la promes'o'n.

III.


La ven'ont'a'j'n apart'a'j'n pec'o'j'n mi don'as, ke la lern'ant'o'j pov'u ripet'i praktik'e la regul'o'j'n de l ' gramatik'o inter'naci'a kaj kompren'i bon'e la signif'o'n kaj la uz'o'n de l ' sufiks'o'j kaj prefiks'o'j.

1.


Amik'o ven'is ( = unu el la amik'o'j ven'is ).— La amik'o ven'is ( = la kon'at'a amik'o, aŭ la amik'o, kiu'n oni atend'is ).— Don'u al mi libr'o'n.— Don'u al mi la libr'o'n, kiu'n vi promes'is al mi.— Tiu ĉi ĝarden'o est'as am'at'a lok'o de bird'o'j.— La fenestr'o est'as am'at'a lok'o de la bird'o'j ( = ni'a'j bird'o'j ).— La vort'o " la " est'as nom'at'a " artik'ul'o "; ĝi est'as uz'at'a tiam, kiam ni parol'as pri objekt'o'j kon'at'a'j. Anstataŭ " la " oni pov'as ankaŭ dir'i " l '", se ĝi ne est'os mal'bon'son'e.— Se iu ne kompren'as bon'e la uz'o'n de la artik'ul'o, li pov'as tut'e ĝi'n ne uz'i, ĉar ĝi est'as oportun'a sed ne neces'a.

2.


Jen est'as la patr'o.— Mi aŭd'as la voĉ'o'n de la patr'o.— Mi ricev'is donac'o'n de la patr'o.— Dir'u al la patr'o, ke mi est'as san'a.— Ni ir'os al la patr'o.— Karol'o aĉet'is por si'a kuz'in'o horloĝ'et'o'n kun tri montr'ant'o'j.— Ni vid'as per la okul'o'j.— Rakont'u al ni la nov'aĵ'o'j'n, kiu'j'n vi aŭd'is pri ni'a'j mal'feliĉ'a'j frat'o'j.— De kiu vi ĝi'n aŭd'is ?— Mi pens'as pri la sort'o de mi'a frat'in'o, kaj mi kalkul'as jam la minut'o'j'n ĝis ni'a re'vid'o.— Aŭgust'o est'as bon'a, Mari'o est'as pli bon'a ol Aŭgust'o, sed Ernest'in'o est'as la plej bon'a el ĉiu'j mi'a'j ge'frat'o'j.— La mal'grand'a'n fil'in'o'n de mi'a najbar'o mi am'as ne mal'pli ol mi'a'n propr'a'n infan'o'n; hodiaŭ mi aĉet'is por ŝi tre bel'a'n lud'il'o'n.

3.


Ses'dek minut'o'j far'as unu hor'o'n, kaj du'dek kvar hor'o'j far'as unu plen'tag'o'n.— Mi loĝ'as en la tri'a etaĝ'o.— Hodiaŭ est'as la dek kvin'a ( tag'o ) de April'o.— La du'dek'a de Februar'o est'as la kvin'dek unu'a tag'o de l ' jar'o.— Tiu ĉi river'o hav'as du'cent naŭ'dek kvar kil'o'metr'o'j'n da long'o.— Georg'o Vaŝington'o est'is nask'it'a la du'dek du'a'n Februar'o'n ( aŭ: je l ' du'dek du'a Februar'o ) de l ' jar'o mil sep'cent tri'dek du'a.— Send'u al mi prunt'e dek'du'o'n da fork'et'o'j.— Tio ĉi okaz'is antaŭ cent jar'o'j.— Mi aĉet'is du ŝrank'o'j'n kaj pag'is por ili cent frank'o'j'n.— Jen est'as cent'o da pom'o'j.— En tiu ĉi land'o loĝ'as tri milion'o'j krist'an'o'j ( aŭ: da krist'an'o'j ).— Du'obl'a faden'o est'as pli fort'a ol unu'obl'a.— De tiu tag'o mi'a amik'ec'o al li du'obl'iĝ'is.— Kvar'obl'e kvin est'as du'dek.— Kvar foj'o'j'n mi jam est'is tie.— Du'on'o'n de tiu ĉi pir'o mi manĝ'is, kvar'on'o'n mi don'is al mi'a nev'o, kaj la last'a'n kvar'on'o'n mi for'ĵet'is.— Du'dek unu est'as tri sep'on'o'j de kvar'dek naŭ.— Kvin'op'e ili tir'is la kest'o'n kaj tamen ne pov'is ĝi'n al'tir'i al la dom'o.— Se vi ven'os al li tri'op'e, li re'don'os, kio'n li pren'is; ĉar unu'e li tim'os vi'a'n fort'o'n, kaj du'e li ne pov'os si'n prav'ig'i.— Al ĉiu el la labor'ant'o'j li don'is po kvin dolar'o'j'n.

4.


Mi vi'n ne kompren'as, sinjor'o.— Vi est'as tre obstin'a, mi'a amik'o.— Vi ĉiu'j est'as tro fier'a'j.—" Vi " ni dir'as egal'e al unu person'o aŭ objekt'o kaj al mult'a'j; tio ĉi est'as far'it'a pro oportun'ec'o, ĉar, parol'ant'e kun iu, ni oft'e ne sci'as, kiel dir'i al li:" vi " aŭ " ci "(" ci " signif'as la du'a'n person'o'n de l ' unu'nombr'o; sed tiu ĉi vort'o est'as trov'at'a sol'e en la plen'a vort'ar'o; en la lingv'o mem ĝi preskaŭ nenia'n est'as uz'at'a ).— La ĉap'ist'o ne ven'os, ĉar li est'as mal'san'a; se ven'os li'a edz'in'o, don'u al ŝi mi'a'n ĉapel'o'n; se ven'os li'a plej mal'jun'a fil'o, vi pov'as ankaŭ ĝi'n don'i al li; sed se ven'os li'a mal'grand'a infan'o, don'u al ĝi nenio'n.— Jen est'as la hund'o, don'u al ĝi ost'o'n, kaj vok'u la kat'in'o'n, ĝi ricev'os pec'o'n da viand'o.— Mi am'as mi'n, ĉar ĉiu am'as si'n mem.— Vi estim'as vi'n mem, sed ali'a'j vi'n ne estim'as; mi'a frat'o estim'as si'n ne mult'e, sed ali'a'j li'n tre estim'as.— Montr'u al mi vi'a'n kalkul'o'n.— Ili konduk'is la koleg'o'j'n en si'a'n loĝ'ej'o'n, anstataŭ ir'i kun ili en ili'a'n.— Oni dir'as, ke vi est'as riĉ'a.

5.


Kial vi ne respond'as al mi, kiam mi vi'n demand'as ?— La patr'o skrib'as leter'o'n, kaj la infan'o'j prepar'as si'a'j'n lecion'o'j'n.— Kio'n li babil'as ?— Li babil'ad'as la tut'a'n tag'o'n.— Ni'a gast'o kant'is la ĉiu'kon'at'a'n romanc'o'n de N.— Mi'a onkl'o ek'kant'is kaj tuj ĉes'is, sed mi'a frat'o kant'ad'is la tut'a'n vesper'o'n.— Karolin'o ĉia'n obe'ad'is la ordon'o'j'n de si'a patr'in'o, sed hodiaŭ ŝi ne obe'is.— kiam mi ven'is al li, li tuj fin'is si'a'n labor'o'n.— kiam mi ven'is al li, li fin'ad'is si'a'n labor'o'n.— Vi ne mal'help'is mi'n, ĉar kiam vi ven'is, mi est'is jam fin'it'a mi'a'n labor'o'n.— Li batal'os, ĉar li ne dorm'os trankvil'e, ĝis li est'os venk'int'a la mal'amik'o'n.— Se mi nur est'us san'a, mi est'us tut'e kontent'a.— Se ili est'us dir'int'a'j la ver'o'n, ili ne est'us nun pun'at'a'j; nun ili konfes'is ĉio'n, sed ĝi est'is jam tro mal'fru'e.— Johan'o, serĉ'u mi'a'n krajon'o'n.— Ni ir'u promen'i, sinjor'o'j !— Li ne esper'u pardon'o'n !— Sav'u mi'n, amik'o'j !— Mi lern'as pentr'i kaj lud'i gitar'o'n.— Instru'ant'e, ni lern'as.— La lern'ant'o dev'as estim'i la instru'ant'o'n.— Libr'o instru'ant'a est'as tre util'a.— Ne ĉiu instru'ant'o est'as instru'ist'o.— Di'o est'as la kre'int'o kaj la reg'ant'o de l ' mond'o.— Ferm'int'e la pord'o'n, li komenc'is si'n sen'vest'ig'i.— La ven'ont'a gast'o est'as ankoraŭ en la voj'o.— La el'pel'it'o mal'sat'as jam la tri'a'n tag'o'n.— Pun'at'a antaŭ la romp'it'a pot'o, la kat'o ebl'e kompren'os la kaŭz'o'n de l ' pun'ad'o.— La konstru'ot'a dom'o kost'os mult'o'n da mon'o.— Batat'e de la mastr'o, li plor'is kaj ĵur'is, ke li terur'e venĝ'os.— En tiu ĉi lern'ej'o la infan'o'j est'as eduk'at'a'j tre bon'e, ĉar la lern'ej'estr'o si'n okup'as je si'a afer'o kun am'o.— Tio ĉi montr'as, ke vi'a nep'o est'as ne bon'e eduk'it'a.— Dum en unu ĉambr'o la gast'o'j danc'ad'is, en la du'a ĉambr'o est'is prepar'at'a la vesper'manĝ'o; kiam la tabl'o est'is prepar'it'a, oni invit'is la gast'o'j'n al la tabl'o.— Kio est'os hodiaŭ prezent'at'a en la teatr'o ?— Aŭd'u, infan'o'j ! se vi est'os prezent'it'a'j al la general'o, salut'u li'n ĝentil'e.— La fraŭl'in'o, kiu est'is edz'in'ig'ot'a de mi'a frat'o, mort'is, ne far'iĝ'int'e ankoraŭ eĉ li'a fianĉ'in'o.— La form'o'j'n kun'met'it'a'j'n ( ekzempl'e: mi farad'as, mi est'is far'int'a... kaj ceter'a'j'n )— oni dev'as uz'i sol'e tiam, kiam la senc'o ĝi'n neces'e postul'as.

6.


La adverb'o'j ( e'vort'o'j ), kiu'j est'as kre'it'a'j el ali'a'j vort'o'j, fin'iĝ'as je la liter'o " e "; ĉiu'j ali'a'j adverb'o'j ne hav'as konstant'a'n fin'iĝ'o'n kaj aparten'as al la vort'o'j simpl'a'j. — Li est'as sever'a juĝ'ant'o, li juĝ'as sever'e, sed just'e.— Nun est'as varm'e, sed la nokt'o kred'ebl'e est'os tre mal'varm'a.— Li est'as tre riĉ'a, kaj li don'is al la mal'feliĉ'ul'o tro mal'mult'e, ĉar li est'as kon'at'a avar'ul'o.— Kun tiu paper'o mi ek'ir'is per grand'a'j paŝ'o'j al la komerc'ist'o; sed antaŭ la magazen'o mi renkont'is kaleŝ'o'n, en kiu sid'is riĉ'e vest'it'a sinjor'o. El'ir'int'e el la kaleŝ'o kaj for'ĵet'int'e la pec'o'n da cigar'o, kiu'n li est'is ten'int'a inter la fingr'o'j, li ek'rigard'is mi'n tra si'a'j blu'a'j okul'vitr'o'j kaj dir'is sen ia antaŭ'parol'o:" ne, por vi mi'a magazen'o est'as ferm'it'a pro la mal'bon'a'j sci'ig'aĵ'o'j, kiu'j'n mi ricev'is pri vi de hom'o'j kred'ind'a'j."— Mi el'trink'is tut'a'n botel'o'n da vin'o, kvankam ĝi ne tre plaĉ'is al mi, ĉar la vin'o est'is bon'a, sed la botel'o est'is de brand'o.— Oni dir'as, ke vi gajn'is la grand'a'n gajn'o'n; se tio ĉi est'as ver'a, mi vi'n gratul'as.— Li dir'as, ke mi est'us pli feliĉ'a, se mi est'us pli diligent'a.— La mastr'o dir'is, ke mi for'ir'u, ĉar se ne — li mi'n el'pel'os per la hund'o'j.— Ho, kiel mi est'as lac'a !— Fi, kia mal'konven'a esprim'o !— Hur'a ! viv'u la reĝ'o !

7.


Vort'o'j kun'met'it'a'j est'as kre'at'a'j per simpl'a kun'lig'ad'o de simpl'a'j vort'o'j; pren'at'a'j est'as ordinar'e la pur'a'j radik'o'j, sed, se la bon'son'ec'o aŭ la klar'ec'o postul'as, oni pov'as ankaŭ pren'i la tut'a'n vort'o'n, t. e. la radik'o'n kun'e kun la fin'iĝ'o.— La lingv'o inter'naci'a esper'as far'iĝ'i ia'n lingv'o tut'mond'a.— La unu'tag'a reg'ad'o de tiu ĉi estr'o ne rest'is sen post'sign'o'j.— Tio est'as frukt'o de li'a unu'a'temp'a verk'ad'o.— Ni maten'manĝ'as ĉia'n je l ' dek'a hor'o antaŭ tag'mez'o.— La pord'o'kurten'o'j de li'a dorm'o'ĉambr'o est'as de flav'ruĝ'a kolor'o.— Nenia'n insult'u, ne parol'int'e kun la insult'ot'o.— Met'u la libr'o'n sur la tabl'o'n.— La libr'o jam est'as sur la tabl'o.— Li en'ir'is la ĉambr'o'n ( aŭ en la ĉambr'o'n ).— Ĉu vi est'as kontent'a je mi'a donac'o ?— Li ek'dorm'is je etern'e.— Ŝi est'as la unu'a balet'ist'in'o en ni'a teatr'o.— Kia meĥanik'ist'o far'is tiu'n ĉi maŝin'o'n ?— Li est'as direktor'o en fabrik'o de tabak'o.— La politik'o de ni'a ministr'o montr'as, ke li est'as bon'a diplomati'ist'o.— La histori'o de la civiliz'ad'o est'as tre interes'a.— Li korespond'as telegraf'e kun ĉiu'j agent'o'j.

8.


Kia grand'a brul'o ! kio brul'as ?— Lign'o est'as bon'a brul'a material'o.— La fer'a baston'o est'as brul'e varm'eg'a.— Iu ven'is; demand'u li'n, kiu li est'as, kaj se li est'as tiu, kiu'n mi atend'as, send'u li'n al mi; neniu'n ali'a'n mi hodiaŭ vol'as vid'i... ne, mi decid'is ali'e: send'u ĉiu'n, kiu ajn li est'os.— Ia'n mi ven'is al li kaj mi trov'is li'n liber'a; tio ĉi mi'n fort'e mir'ig'is, ĉar kiam ajn mi ven'as, li ĉia'n sid'as super labor'o, kaj li nenia'n est'as liber'a.— Kia'j vort'o'j pov'as est'i far'at'a'j el la vort'o'j:" ia "," ial "," ia'n "," ie "," iel "," ies "," io "," iom "," iu "?— La kiom'a'n foj'o'n li jam ripet'is si'a'n rakont'o'n ?— Ĉu oni pov'as dir'i: help'i la frat'o'n ( anstataŭ: al la frat'o ), obe'i la patr'o'n ( anstataŭ: al la patr'o ), rid'i li'a'n mal'saĝ'ec'o'n ( anstataŭ: je li'a mal'saĝ'ec'o ), plor'i la perd'o'n ( anstataŭ: pro la perd'o )? Jes; ĉar se la senc'o ne montr'as klar'e, kia'n prepozici'o'n ni dev'as uz'i, ni ĉia'n pov'as uz'i la vort'o'n " je ", aŭ la akuzativ'o'n sen prepozici'o.

9.


Li'a mal'ben'ad'o ne ĉes'as; sed nenia el li'a'j mal'ben'o'j pov'as mi'n iom mal'help'i.— La hieraŭ'a du'hor'a paf'ad'o ne est'is por mi tiel terur'a, kiel la du paf'o'j, kiu'j'n mi aŭd'is hodiaŭ.— Li kur'is sur la kamp'o'n.— Li kur'ad'is ĝis li fal'is.— La lav'ist'in'o al'port'is mi'a'n tol'aĵ'o'n: ĉemiz'o'j'n, kol'um'o'j'n, man'um'o'j'n kaj viŝ'il'o'j'n ( oni nom'as ĝi'n tol'aĵ'o, kvankam ne ĉio est'as far'it'a el tol'o ).— Anstataŭ vin'o li en'verŝ'is en mi'a'n glas'o'n ia'n mal'agrabl'a'n acid'aĵ'o'n, kaj tiu'n ĉi mal'klar'a'n fluid'aĵ'o'n li dev'ig'is mi'n el'trink'i.— Ne ĉia bel'aĵ'o est'as util'a.— En la angul'o kuŝ'is amas'o da mal'nov'a fer'aĵ'o.— Sinjor'o N. est'as senat'an'o.— La vilaĝ'an'o vend'is al la komerc'ist'o cent'o'n da ov'o'j.— La nombr'o da krist'an'o'j est'as pli grand'a, ol la nombr'o da mahomet'an'o'j.— Ne ĉiu rus'uj'an'o est'as rus'o.— Mi est'as vi'a kun'land'an'o, ĉar mi ankaŭ est'as ital'uj'an'o.— Ili venk'os, ĉar ili'a milit'ist'ar'o est'as glor'a pro si'a disciplin'o.— La harar'o de'fal'is de li'a kap'o, kaj mi vid'is grand'a'n sen'har'aĵ'o'n, kiu'n li pro malv'er'a hont'o ĉia'n tiel zorg'e kaŝ'is.

10.


Li promen'ad'is, akompan'at'a de si'a'j lern'ant'o'j.— Mi est'as la zorg'ant'o de tiu ĉi infan'o, kaj ĝi est'as mi'a zorg'at'o.— Vi'a kurac'at'o est'as mi'a kon'at'o.— Ŝi oft'e sonĝ'as mort'int'o'j'n.— Plend'it'o, kio'n vi pov'as dir'i por vi'a prav'iĝ'o ?— Ŝi est'as en la kvar'a monat'o de nask'ont'ec'o.— La juĝ'ej'o est'is jam plen'a, kaj oni en'konduk'is la juĝ'ot'o'n.— La parenc'o de mi'a edz'o aŭ la edz'o de mi'a parenc'o, est'as mi'a bo'parenc'o.— La patr'o de mi'a edz'in'o est'as mi'a bo'patr'o.— Mi est'as la bo'frat'o de Helen'o, ĉar ŝi est'as la edz'in'o de mi'a frat'o; ŝi est'as mi'a bo'frat'in'o.— Karol'o est'as mi'a ne'propr'a fil'o ( aŭ du'on'fil'o ), ĉar mi est'as la du'a edz'o de li'a patr'in'o.— Petr'o kaj Mari'o est'as jam sufiĉ'e mal'jun'a'j, tamen oni ankoraŭ vok'as ili'n Peĉjo kaj Manj'o.— Aŭgu'ĉj'o kaj Aŭgu'nj'o est'as bon'a'j infan'o'j.— Dis'ir'u, sinjor'o'j, ĉar amas'e star'i sur la strat'o est'as mal'permes'it'a.— Li dis'ŝut'is la alumet'o'j'n sur la tut'a plank'o.— Vi'a parol'o est'as por mi tut'e ne kompren'ebl'a.— Li rakont'as afer'o'n tut'e ne kred'ebl'a'n.— Vi skrib'as tre ne'leg'ebl'e.— Vitr'o est'as tra'vid'ebl'a.

11.


Mi mir'as la saĝ'ec'o'n kaj la honest'ec'o'n de tiu ĉi hom'o.— La leĝ'ec'o de li'a far'o ne est'as por mi mal'cert'a, ĉar ĉio, kio'n li far'as, est'as tut'e leĝ'a.— Viv'u la frat'ec'o de l ' popol'o'j.— Vir'in'o, kiu si'n okup'as je kudr'ad'o, est'as nom'at'a kudr'ist'in'o, kaj ŝi'a edz'o est'as nom'at'a kudr'ist'in'edz'o.— Ŝi ne est'as doktor'in'o, sed nur doktor'edz'in'o.— Je l ' dek'a hor'o vesper'e la kort'ist'o ferm'as la pord'eg'o'n de l ' dom'o.— Mi ne pov'is ne ek'plor'i, kiam mi vid'is, kiel la mal'riĉ'eg'ul'o pet'eg'is la mastr'o'n de l ' bel'eg'a palac'o pri pec'o da pan'o.— La legend'o'j rakont'as pri grand'eg'ul'o'j, kiu'j vol'is batal'i kun la di'o'j.— La veter'o est'is mal'bon'a, kaj mi mal'varm'um'is; la kurac'ist'o konsil'is al mi ir'i en ŝvit'ban'ej'o'n.— Ni'a fidel'a serv'ant'o mort'is en la mal'san'ul'ej'o.— Kun la libr'o'j en la man'o la infan'o ir'is en la lern'ej'o'n.— Aŭd'int'e tio'n ĉi, li ek'plor'is.— Ek'brul'ig'u kandel'o'n, ĉar est'as jam mal'lum'e.— La tondr'o est'is tiel fort'a, ke la vitr'o'j de ni'a'j fenestr'o'j ek'trem'is.— Mal'pac'int'e kun si'a edz'in'o, li eks'edz'iĝ'is je ŝi.— Li est'as eks'general'o; serv'int'e en la milit'ist'ar'o tri'dek jar'o'j'n, li eks'iĝ'is.— Mi'a koleg'o est'as tre kred'em'a: li kred'as ĉio'n, kio'n oni dir'as al li.— Eduard'o est'as tre ek'koler'em'a kaj venĝ'em'a, kaj li'n ofend'i est'as danĝer'e.— Est'u labor'em'a, ŝpar'em'a kaj sin'gard'em'a !— La religi'o dir'as, ke la anim'o est'as ne'mort'em'a, kvankam la korp'o est'as mort'em'a.

12.


La patr'o donac'is al mi kolekt'uj'o'n, kaj li mem ĵet'is en ĝi'n la unu'a'n mon'er'o'n.— Hieraŭ fal'is grand'a hajl'o; ĉiu hajl'er'o pez'is pli ol kvin'dek gram'o'j'n.— La plej mal'grand'a fajr'er'o est'as sufiĉ'a por eksplod'ig'i la pulv'o'n.— Vi'a regn'estr'o est'as reĝ'o de Prus'uj'o kaj imperi'estr'o de German'uj'o.— Se la ŝip'estr'o ordon'as, la ŝip'an'o'j dev'as obe'i.— Star'ant'e sur la supr'o de l ' mont'et'o, kiu est'as apud ni'a dom'o, li vid'is la tut'a'n ĉirkaŭ'aĵ'o'n.— Sid'ant'e sur seĝ'o, kaj ten'ant'e la pied'o'j'n sur benk'et'o, li dorm'et'is.— Tre plaĉ'as al mi la blu'et'a fum'o de l ' cigar'o, kiu'n vi fum'as.— Promen'ant'e sur la ale'o, ni renkont'is la ge'doktor'o'j'n N., kiu'j invit'is ni'n al la bal'o, kiu'n ili hodiaŭ don'as; ni ir'os kun plezur'o, ĉar la ge'mastr'o'j esper'ebl'e zorg'os, ke la gast'o'j bon'e pas'ig'u la temp'o'n.— Mi vetur'os hodiaŭ al mi'a'j ge'onkl'o'j.— Li pag'is por la kok'id'o tiom, kiom oni ne pag'as eĉ por kok'o.— La Napoleon'id'o'j esper'as ricev'i la tron'o'n de Franc'uj'o.

13.


Ir'ont'e promen'i, pur'ig'u vi'a'n vest'o'n.— La printemp'a sun'o fluid'ig'is la neĝ'o'n kaj la glaci'o'n.— Ŝi vol'as fianĉ'ig'i mi'a'n frat'o'n je ŝi'a frat'in'o.— Dorm'ig'u la infan'o'n.— La mizer'o kutim'ig'is li'n lev'i si'n el la lit'o tre fru'e.— Pro la mult'a'j mal'plezur'o'j li tut'e griz'iĝ'is.— La nombr'o de l ' amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a pli'grand'iĝ'as sen'ĉes'e.— Kon'iĝ'int'e je tiu ĉi nobl'a hom'o, mi tuj amik'iĝ'is je li.— Mir'ind'a est'as la histori'o de li'a famili'o: la av'o mort'is je ia ne'kompren'ebl'a mal'san'o, hav'ant'e la aĝ'o'n de du'dek naŭ jar'o'j; la av'in'o mort'ig'is si'n mem en atak'o de mal'prudent'o; la patr'o el'fal'is el fenestr'o de tri'a etaĝ'o kaj mort'iĝ'is; la patr'in'o est'is mort'ig'it'a de ŝi'a propr'a serv'ant'in'o.— Ĉu la kandel'o est'is esting'it'a, aŭ ĝi esting'iĝ'is mem ?— La knab'et'o est'as ruĝ'ig'it'a de si'a patr'in'o, aŭ ebl'e li ruĝ'ig'is si'n mem ?— Ne, li ruĝ'iĝ'is de plezur'o, ĉar li est'as tre ruĝ'iĝ'em'a.— Sid'ig'u la frat'o'n, ĉar sid'ig'i si'n mem li ne vol'as; se li ne pov'as est'i sid'ig'at'a, sub'mov'u seĝ'o'n sub li'a'j'n pied'o'j'n, kaj li kontraŭ'vol'e sid'iĝ'os.— Fal'int'e de l ' supr'o de l ' arb'o, li sid'iĝ'is sur la mal'supr'a'n branĉ'o'n.

14.


Don'u al mi kudr'il'o'n kaj faden'o'n, ĉar mi vol'as al'kudr'i buton'o'n al mi'a surtut'o.— Rigard'u, kiel la agl'o bat'as kun la flug'il'o'j !— Kovr'il'o'j pov'as est'i por la vizaĝ'o ( vizaĝ'kovr'il'o'j ), por la lit'o'j ( lit'kovr'il'o'j ) kaj ceter'e.— Pren'u la fos'il'o'n kaj fos'u tomb'o'n.— Mi'a onkl'in'o nask'is fil'in'o'n.— La bov'o je'labor'as la kamp'o'n, kaj la bov'in'o don'as lakt'o'n.— La patr'in'o de mi'a patr'o est'as mi'a av'in'o.— Mi aŭd'is tio'n ĉi de kred'ind'a'j person'o'j.— Mi jam vid'is ĉiu'j'n vid'ind'aĵ'o'j'n de vi'a urb'o.— Li est'as sen'esper'e mal'san'a, kaj sav'i li'n pov'as nur ia mir'eg'ind'aĵ'o.— Li hav'as bon'a'n kor'o'n, sed bedaŭr'ind'e li ne pov'as far'i, kio'n li vol'as.— Varm'a fum'o est'as por mi mal'util'a, tial mi ĉia'n fum'as tra cigar'ing'o.— Por ne pik'i la fingr'o'n ĉe l ' kudr'ad'o, oni port'as fingr'ing'o'n.— Mi perd'is la ŝlos'il'o'n de mi'a ŝrank'o, kaj mi dev'is ven'ig'i ŝlos'il'ist'o'n.— Valter - Skot ' est'is glor'a verk'ist'o.— La apotek'ist'o est'as help'ant'o de l ' kurac'ist'o.— La kuir'ist'o mal'bon'ig'is la tag'manĝ'o'n.— La av'o ne vol'is ben'i si'a'n nep'o'n, sed li ankaŭ li'n ne mal'ben'is.— Li ne sol'e ne help'is mi'n en mi'a labor'o, sed li ankoraŭ mi'n mal'help'is, kiom li pov'is.— La mal'supr'a part'o de tiu ĉi dom'o est'as ali'e kolor'it'a ol la supr'a.— Ne leg'u tiel mal'laŭt'e.— Mal'ferm'u la pord'o'n !

15.


Por vi'a mal'konfes'o oni du'obl'ig'os vi'a'n pun'o'n.— Mi for'ir'as, kaj mi re'ven'os post kvar'on'o da hor'o.— Mult'op'e ni pli fru'e fin'os la labor'o'n, ol unu'op'e.— Krist'o re'viv'iĝ'is.— Ir'u, sed ne re'ven'u tro mal'fru'e.— Cezar'o trans'ir'is la Rubikon'o'n.— Transport'u la seĝ'o'n de tie ĉi sur ali'a'n lok'o'n.— Mi hav'as en mi'a plum'uj'o du plum'ing'o'j'n sen plum'o'j.— Est'ant'e en la cigar'ej'o, mi aĉet'is dek cigar'o'j'n; naŭ el ili mi met'is en mi'a'n cigar'uj'o'n kaj unu mi met'is en mi'a'n cigar'ing'o'n kaj ek'fum'is.— La arb'o, sur kiu kresk'as pom'o'j, est'as nom'at'a pom'uj'o aŭ pom'arb'o; sed ne ĉia frukt'uj'o est'as arb'o.— Hispan'uj'o est'as part'o de Eŭrop'o.— Mi est'is infan'o, mi est'is knab'o, mi est'is jun'ul'o, mi est'is vir'o,— nun mi est'as mal'jun'ul'o.— Mi ne vol'as van'e parol'i kun tiu ĉi mal'saĝ'ul'o.— Se ni dev'as uz'i ia'n sufiks'o'n, sed la senc'o ne montr'as al ni, kia'n sufiks'o'n ni dev'as pren'i,— ni uz'as la sufiks'o'n " um ".— Kiu ne plen'um'as si'a'n promes'o'n, est'as mal'nobl'ul'o.— El'ir'int'e el varm'a ĉambr'o sur la mal'varm'a'n kort'o'n, ŝi mal'varm'um'is kaj mal'san'iĝ'is.

16.


La mal'nov'a'j popol'o'j est'is tre gast'am'a'j.— Li don'as lecion'o'j'n de bel'skrib'ad'o.— Li hav'as bel'a'j'n vang'har'o'j'n.— Tiu ĉi pan'o est'as tre bon'gust'a.— En mi'a skrib'tabl'o est'as kvar tir'kest'o'j.— La dek du monat'o'j de l ' krist'an'a jar'o est'as: Januar'o, Februar'o, Mart'o, April'o, Maj'o, Juni'o, Juli'o, Aŭgust'o, Septembr'o, Oktobr'o, Novembr'o, Decembr'o.— Dir'u al mi, mi pet'as, kiom'a hor'o nun est'as.— Nun est'as la tri'a hor'o, aŭ, pli cert'e, nun est'as kvin minut'o'j post la tri'a hor'o.— Ne, sinjor'o, vi erar'as: nun est'as kvar'on'o de la kvar'a ( hor'o ).— Je l ' kiom'a hor'o vi tag'manĝ'as ( tag'mez'manĝ'as )?— Ne ĉia'n egal'e: hodiaŭ ni tag'manĝ'is je tri kvar'on'o'j de l ' kvar'a, kaj hieraŭ ni manĝ'is akurat'e je l ' tri'a hor'o.— Kia'n aĝ'o'n vi hav'as ?— Mi hav'as kvar'dek kvin jar'o'j'n.— Bon'a'n tag'o'n, sinjor'o ! Kiel vi fart'as ?— Pardon'u, sinjor'o, mi vi'n ne re'kon'as.— La ven'ont'a'n dimanĉ'o'n mi vetur'os Hamburg'o'n.— Kio vi'n interes'as mi'a farad'o ? ne miks'u vi'n en mal'propr'a'j'n afer'o'j'n !— Ĉu vi lud'as violon'o'n ?— Ne, mi lud'as kart'o'j'n, sed por instrument'o'j mi ĉia'n est'is tro mal'diligent'a.— Mi ne loĝ'as ĉe mi'a frat'o, mi loĝ'as apart'e; sed mi'a loĝ'ej'o est'as apud la li'a.— Antaŭ tiu mal'grand'a lign'a dom'et'o star'is bel'a grand'a arb'o.— Mi vol'as aŭ ĉio'n, aŭ nenio'n.— Mi bezon'as du frank'o'j'n; ĉu vi ne pov'as ili'n don'i al mi prunt'e ?— La popol'dir'o'j ( proverb'o'j ) esprim'as la saĝ'o'n de l ' popol'o, kaj la popol'rakont'o'j ( legend'o'j ) esprim'as ĝi'a'n kred'o'n.— La vort'o'n " met " ni uz'as tiam, kiam ni vol'as esprim'i ia'n farad'o'n, sed la form'o de l ' farad'o est'as por ni aŭ ne klar'a, aŭ sen signif'o." Met'i io'n ie'n " signif'as: far'i, ke io ie est'u." Met'i " pov'us ali'e est'i traduk'at'a " est'ig'i "." Met'i " inter la verb'o'j ( far'vort'o'j ) est'as tio sam'a, kio " je " inter la prepozici'o'j, aŭ " um " inter la sufiks'o'j.— Met'u la man'o'n sur la kor'o'n.— La ŝtel'ist'o'n oni met'is en mal'liber'ej'o'n ( se ni dir'us " oni li'n sid'ig'is ", tio ĉi est'us ne ver'e, ĉar neniu li'n tie sid'ig'is ).— Met'u la ĉapel'o'n sur la kap'o'n.— La leter'o'n mi adres'is: al li'a moŝt'o sinjor'o N. en N. N.— Vi'a baron'a moŝt'o, help'u mi'n en mi'a mizer'o !— Por est'i feliĉ'a, oni dev'as est'i antaŭ ĉio kontent'a je si'a sort'o.— Mi ir'is en la teatr'o'n, por aŭd'i la glor'a'n kant'ist'o'n.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

17.
LA OMBRO.
( mir'rakont'o de Andersen '.)

En la varm'eg'a'j land'o'j la sun'o radi'as ali'a'n varm'eg'o'n, ol ĉe ni. La hom'o'j ricev'as kolor'o'n mal'lum'a'n, kaj en la plej varm'eg'a'j land'o'j la brul'a sun'o far'as el ili negr'o'j'n. Sed ĝi est'is nur la simpl'e varm'a'j land'o'j, kie'n trans'vetur'is unu instru'it'a hom'o el ni'a'j mal'varm'a'j. Li pens'is, ke li tie pov'os ankaŭ promen'ad'i en la strat'o'j, kiel en li'a patr'uj'o, sed tio'n ĉi li dev'is baldaŭ mal'kutim'i. Li kaj ĉiu'j prudent'a'j hom'o'j dev'is trankvil'e rest'i en la dom'o. La kovr'il'o'j de l ' fenestr'o'j kaj la pord'o'j rest'is ferm'it'a'j la tut'a'n tag'o'n. Oni pov'us pens'i, ke la tut'a dom'o dorm'as, aŭ ke neniu est'as en la dom'o. La mal'larĝ'a strat'o, kie li loĝ'is, est'is ankoraŭ tiel konstru'it'a, ke de l ' maten'o ĝis la vesper'o oni hav'is tie la tut'a'n varm'eg'o'n de l ' sun'o. La instru'it'a hom'o el la mal'varm'a'j land'o'j est'is hom'o jun'a kaj saĝ'a hom'o; al li ŝajn'is, ke li sid'as en brul'a forn'o. Tio ĉi li'n tre sufer'ig'is. Li tut'e mal'dik'iĝ'is, kaj eĉ li'a ombr'o far'iĝ'is mult'e pli mal'grand'a, ol en la patr'uj'o,— ĝi ankaŭ sufer'is de la sun'o.

Nur je l ' vesper'o, kiam la sun'o est'is sub'ir'int'a, ili re'viv'iĝ'is. Est'is efektiv'a plezur'o ĝi'n vid'i. Apenaŭ lum'o est'is en'port'it'a en la ĉambr'o'n, la ombr'o si'n el'tir'is sur la tut'a mur'o, ĝis la plafon'o kaj eĉ iom sur la plafon'o mem. Ĝi intenc'e far'is si'n tiel long'a, ĝi dev'is si'n el'tir'i, por re'e ricev'i fort'o'j'n. La instru'it'ul'o el'ir'is sur la balkon'o'n, por tie si'n el'tir'i, kaj apenaŭ la stel'o'j ek'el'lum'is el la klar'a eter'o, li ek'sent'is nov'a'n viv'o'n. Sur ĉiu'j balkon'o'j en la strat'o — kaj en la varm'a'j land'o'j ĉiu fenestr'o hav'as balkon'o'n — si'n montr'is hom'o'j, ĉar aer'o'n oni bezon'as, se oni eĉ kutim'is est'i brul'ig'at'a de l ' sun'o. Viv'o si'n komenc'is supr'e kaj mal'supr'e. Tajlor'o'j kaj bot'ist'o'j,— ĉiu'j hom'o'j el'ir'is sur la strat'o'n, tabl'o'j kaj seĝ'o'j est'is el'port'at'a'j, lum'o brul'is ĉie, brul'is pli ol mil lum'o'j; unu babil'is, ali'a kant'is, kaj la hom'o'j promen'is, la vetur'il'o'j vetur'is, la azen'o'j ir'is... tin - tin - tin — ĉar ili port'is sonor'il'o'j'n. Tie mort'int'o'j kun kant'ad'o est'is en'ter'ig'at'a'j, la knab'o'j de l ' strat'o bru'is, la sonor'il'o'j de l ' preĝ'ej'o'j sonor'is, per unu vort'o — viv'o kaj mov'ad'o reĝ'is mal'supr'e sur la strat'o. Nur en la unu dom'o, kiu star'is rekt'e kontraŭ la loĝ'ej'o de l ' ali'land'a instru'it'ul'o, est'is tut'e silent'e, kaj tamen tie kred'ebl'e iu loĝ'is, ĉar sur la balkon'o star'is flor'o'j, kiu'j bel'eg'e kresk'is,— tiel iu kred'ebl'e ili'n super'verŝ'ad'is, kaj hom'o'j neces'e dev'is tie est'i. La pord'o kontraŭ'e est'is ankaŭ mal'fermat'a je l ' vesper'o, sed tie intern'e est'is mal'lum'e, almenaŭ en la antaŭ'a ĉambr'o,— el intern'e est'is aŭd'at'a muzik'o, kiu al la ali'land'a instru'it'ul'o ŝajn'is ne'esprim'ebl'e bel'a. Sed ebl'e ĝi est'is tia nur en li'a ŝajn'e'vid'o, ĉar li trov'is tie en la varm'a'j land'o'j ĉio'n ne'esprim'ebl'e bel'a, se nur la mal'bon'a sun'o ne est'us. La mastr'o de l ' ali'land'ul'o dir'is, ke li ne sci'as, kiu loĝ'as en la kontraŭ'a dom'o, ke oni tie ne vid'as ja eĉ unu person'o'n, kaj pri la muzik'o — li trov'as ĝi'n mal'bel'e enu'ig'a." Ĝi est'as tiel, kiel se unu ripet'as pec'o'n, kiu est'as por li tro mal'facil'a, kaj kiu'n li ne pov'as el'lern'i, ĉia'n tiu sam'a pec'o. `Mi malgraŭ ĉio ĝi'n venk'os ' li dir'as, sed li tamen ĝi'n ne venk'as, kiel ajn long'e li lud'as ".

Unu foj'o'n en nokt'o la ali'land'ul'o vek'iĝ'is; li dorm'is ĉe mal'ferm'it'a pord'o de balkon'o, la kurten'o'j antaŭ la pord'o si'n dis'mov'is de blov'et'o de l ' vent'o, kaj al li ŝajn'is, ke de l ' kontraŭ'a balkon'o ven'as mir'ind'a bril'o. Ĉiu'j flor'o'j bril'is en plej bel'eg'a'j kolor'o'j, kaj en la mez'o inter la flor'o'j star'is graci'a am'ind'a fraŭl'in'o, kiu ŝajn'e ankaŭ bril'e radi'is. La okul'o'j de l ' instru'it'ul'o tut'e sen'vid'iĝ'is de tio ĉi, kaj ne est'as mir'o, ĉar li ili'n efektiv'e tro fort'e mal'ferm'is, kaj al tio ĉi li ankoraŭ est'is dorm'int'a. Per unu salt'o li est'is sur la plank'o, tre mal'laŭt'e li star'iĝ'is post la kurten'o, sed la fraŭl'in'o jam ne est'is, la bril'o esting'iĝ'is. La flor'o'j pli jam ne bril'is, sed ili star'is ankoraŭ en ili'a antaŭ'a bel'ec'o. La pord'o est'is ne tut'e ferm'it'a, kaj profund'e el intern'e son'is mal'laŭt'a kaj agrabl'a muzik'o, kiu pov'is nask'ig'i la plej dolĉ'a'j'n sonĝ'o'j'n. Tio ĉi est'is efektiv'e io mir'eg'ind'a. Kiu pov'is tie loĝ'i ? Kie est'is la en'ir'o ? En la parter'o est'is nur magazen'o, kaj est'is ja ne'ebl'e, ke la hom'o'j ĉia'n tra'kur'us tra tie.

Je unu vesper'o la ali'land'ul'o sid'is sur si'a balkon'o, post li en la ĉambr'o brul'is lum'o, tial est'is tut'e natur'e, ke la ombr'o est'is vid'ebl'a sur la mur'o de la kontraŭ'a loĝ'ej'o. Tiel ĝi sid'is tie inter la flor'o'j sur la balkon'o, kaj ĉiu'n foj'o'n, kiam la ali'land'ul'o si'n mov'is, la ombr'o si'n ankaŭ mov'is, ĉar tio'n ĉi ĝi ordinar'e far'as.

" Mi pens'as, ke mi'a ombr'o est'as la sol'a viv'a est'aĵ'o, kiu'n oni pov'as trov'i tie kontraŭ'e !" dir'is la instru'it'ul'o." Rigard'u, kiel bel'e ĝi sid'as tie inter la flor'o'j, la pord'o est'as ne tut'e ferm'it'a, kaj nun la ombr'o dev'us est'i tiel saĝ'a kaj en'ir'i, kaj ĉio'n bon'e rigard'i, kio est'as intern'e, kaj post'e, re'ven'int'e, rakont'i al mi, kio'n ĝi tie vid'is. Jes, jes, mi'a ombr'o, vi dev'us pen'i est'i util'a al mi !" dir'is li ŝerc'e." Est'u tiel bon'a kaj en'ir'u ! Nu, vi ne vol'as ir'i ?" Kaj li balanc'is la kap'o'n al la ombr'o, kaj la ombr'o re'balanc'is ĝi'a'n kap'o'n." Jes, jes, ir'u, sed baldaŭ re'ven'u !" La ali'land'ul'o si'n lev'is, kaj li'a ombr'o sur la kontraŭ'a balkon'o si'n ankaŭ lev'is; la ali'land'ul'o si'n turn'is, kaj la ombr'o si'n ankaŭ turn'is; se iu bon'e rigard'us, li pov'us klar'e vid'i, ke la ombr'o en'ir'is en la ne tut'e ferm'it'a'n pord'o'n de la balkon'o de l ' kontraŭ'a dom'o rekt'e en tiu moment'o, en kiu la ali'land'ul'o en'ir'is en si'a'n ĉambr'o'n kaj mal'lev'is post si la long'a'n kurten'o'n.

Je l ' post'ir'ant'a maten'o la instru'it'ul'o el'ir'is, por trink'i kaf'o'n kaj leg'i gazet'o'j'n." Kio tio ĉi est'as ?", dir'is li, kiam li el'ir'is en la lum'o'n de l ' sun'o," mi ja ne hav'as ombr'o'n ! Tiel ĝi hieraŭ je l ' vesper'o efektiv'e for'ir'is kaj jam ne re'ven'is; tio ĉi est'as efektiv'e ĉagren'e !"

Ne tiel la perd'o de l ' ombr'o mem li'n ĉagren'is, kiel tio, ke en la mal'varm'a'j land'o'j est'as rakont'at'a unu ĉiu'kon'at'a histori'o pri hom'o sen ombr'o. Se nun la instru'it'ul'o re'ven'os en la patr'uj'o'n kaj rakont'os, kio okaz'is kun li, oni dir'os, ke tio ĉi est'as nur ripet'aĵ'o, kaj tio ĉi mal'plaĉ'is al li. Tial li decid'is tut'e ne parol'i pri tio, kaj tio ĉi est'is tut'e prudent'e.

Je l ' vesper'o li re'e el'ir'is sur si'a'n balkon'o'n, la lum'o'n li tut'e bon'e met'is post si, ĉar li sci'is, ke la ombr'o ĉia'n vol'as, ke ĝi'a sinjor'o est'u por ĝi bar'il'o,— sed li tamen ne pov'is ĝi'n el'ricev'i. Li far'is si'n grand'a, li far'is si'n mal'grand'a, sed nenia ombr'o ven'is, nenia ombr'o si'n montr'is. Li dir'is:" Hm, hm !" sed nenio help'is.

Ĝi est'is kompren'ebl'e ĉagren'e, sed en la varm'a'j land'o'j dank ' al Di'o ĉio kresk'as rapid'e, kaj post unu semajn'o li ek'vid'is kun grand'a plezur'o, ke el la pied'o'j kresk'as ĉe li nov'a ombr'o, kiam li ir'as en la lum'o'n; la radik'o cert'e rest'is. Post tri semajn'o'j li jam hav'is ne tro mal'grand'a'n ombr'o'n, kaj kiam li ek're'vetur'is en la patr'uj'o'n en la mal'varm'a'j land'o'j, ĝi en la voj'o ĉia'n pli kaj pli kresk'is, tiel ke ĝi fin'e far'iĝ'is tiel long'a kaj grand'a, ke jam la du'on'o est'us sufiĉ'a.

Tiel la instru'it'ul'o re'ven'is en si'a'n land'o'n, skrib'is libr'o'j'n pri la ver'aĵ'o en la mond'o, pri la bon'aĵ'o kaj bel'aĵ'o, kaj tiel li pas'ig'is tag'o'j'n kaj jar'o'j'n; pas'is mult'a'j jar'o'j.

Je unu vesper'o li sid'as en si'a ĉambr'o, kaj jen subit'e oni frap'as tre mal'laŭt'e sur la pord'o.

" En'ir'u !" dir'is li, sed neniu ven'as; tial li mal'ferm'is mem, kaj jen antaŭ li star'as ne'ordinar'e mal'dik'a hom'o, kun tre mir'a ekster'aĵ'o. Ceter'e la hom'o est'is tre riĉ'e vest'it'a, li est'is vid'ebl'e grav'a person'o.

" Kun kiu mi hav'as la honor'o'n parol'i ?" demand'is la instru'it'ul'o.

" Jes, mi tiel ankaŭ pens'is ", dir'is la elegant'a hom'o," ke vi mi'n ne re'kon'os ! Mi far'iĝ'is tro korp'a, mi liter'e ricev'is viand'o'n kaj ost'o'n. Vi kred'ebl'e nenia'n pens'is, ke vi vid'os mi'n ia'n en tia bon'a fart'o ! Ĉu vi ne re'kon'as vi'a'n mal'nov'a'n ombr'o'n ? Jes, vi cert'e ne kred'is, ke mi ia'n ankoraŭ re'ven'os. Mi hav'is feliĉ'o'n de l ' tag'o, kiam mi est'is ĉe vi la last'a'n foj'o'n; mi ĉiu'flank'e far'iĝ'is tre bon'hav'a. Se mi vol'as mi'n el'aĉet'i el mi'a serv'ad'o, mi est'as sufiĉ'e riĉ'a por tio ĉi !" Kaj li ek'son'ig'is tut'a'n lig'aĵ'o'n da mult'e'kost'a'j sigel'il'o'j, kiu'j pend'is apud li'a horloĝ'o, kaj met'is si'a'n man'o'n en la dik'a'n or'a'n ĉen'o'n, kiu'n li port'is ĉirkaŭ la kol'o. Sur ĉiu'j fingr'o'j bril'is ring'o'j kun diamant'o'j, kiu'j ĉiu'j est'is ver'a'j.

" Ne, mi ne pov'as ankoraŭ re'trov'i mi'a'j'n sent'o'j'n !" dir'is la instru'it'ul'o." Kiel tio ĉi est'as ebl'a !"

" Io ordinar'a tio ĉi efektiv'e ne est'as !" dir'is la ombr'o, sed vi ja mem ankaŭ ne aparten'as al la hom'o'j ordinar'a'j, kaj mi, kiel vi sci'as, de mi'a infan'ec'o ĉia'n ir'is laŭ vi'a'j pied'o'sign'o'j. Tuj, kiam vi trov'is, ke mi est'as sufiĉ'e matur'a, por mi'n mem trab'at'i tra l ' mond'o, mi komenc'is propr'a'n voj'o'n. Mi mi'n trov'as en la plej bril'a situaci'o, sed nun ven'is al mi ia dezir'eg'o vid'i vi'n ankoraŭ unu foj'o'n antaŭ vi'a mort'o, ĉar mort'i ia'n vi ja dev'as. Ankaŭ tiu'j'n ĉi land'o'j'n mi vol'is vid'i ankoraŭ unu foj'o'n, ĉar oni ja ĉia'n am'as si'a'n patr'uj'o'n. Mi sci'as, ke vi ricev'is ali'a'n ombr'o'n; ĉu mi dev'as al ĝi aŭ al vi io'n pag'i ? Est'u tiel bon'a kaj dir'u al mi !"

" Ha, ĝi est'as efektiv'e vi !" dir'is la instru'it'ul'o." Ĝi ja est'as mult'eg'e mir'ind'a ! Nenia'n mi kred'us, ke al iu li'a mal'nov'a ombr'o pov'us re'ven'i est'ant'e hom'o !"

" Dir'u al mi, kiom mi dev'as pag'i !" dir'is la ombr'o," ĉar mi ne vol'us rest'i ŝuld'ant'o de iu !"

" Kiel vi pov'as tiel parol'i !" dir'is la instru'it'ul'o," de ia ŝuld'o tie ĉi ne pov'as ja tut'e est'i parol'o. Uz'u vi'a'n liber'o'n kiel ĉiu ali'a ! Mi tre ĝoj'as pro vi'a feliĉ'o ! Sid'ig'u vi'n, mal'nov'a amik'o, kaj rakont'u al mi per mal'mult'a'j vort'o'j, kiel tio ĉi okaz'is kaj kio'n vi tie vid'is en la varm'a'j land'o'j ĉe la najbar'o de kontraŭ'e !"

" Jes, tio'n ĉi mi al vi rakont'os ", dir'is la ombr'o, si'n sid'ig'ant'e," sed vi dev'as al mi promes'i, ke vi al neniu en tiu ĉi urb'o rakont'os, ke mi est'is vi'a ombr'o ! Mi intenc'as fianĉ'iĝ'i, mi pov'as nutr'i pli ol unu famili'o'n !"

" Ne zorg'u !" dir'is la instru'it'ul'o," mi al neniu dir'os, kiu vi propr'e est'as; pren'u mi'a'n man'o'n ! Mi promes'as, kaj unu hom'o — unu vort'o !"

" Unu vort'o — unu ombr'o !" dir'is la ombr'o, ĉar tiel li ja dev'is parol'i.

Ceter'e est'is efektiv'e mir'ind'e, kiel tut'e li est'is hom'o. Li'a nigr'a vest'o est'is el la plej kar'a ŝtof'o, al tio ĉi li port'is elegant'a'j'n bot'o'j'n kaj ĉapel'o'n, kiu pov'is est'i kun'prem'at'a, tiel ke oni pov'is vid'i nur la tegment'et'o'n kaj la rand'o'j'n, ne parol'ant'e jam pri la jam kon'at'a'j sigel'il'o'j, or'a ĉen'o kaj ring'o'j kun diamant'o'j. Jes, la ombr'o est'is tre bon'e vest'it'a, kaj tio ĉi plej cert'e far'is li'n hom'o.

" Nun mi rakont'os !" dir'is la ombr'o, kaj ĉe tio ĉi li met'is si'a'j'n pied'o'j'n kun la elegant'a'j bot'o'j fort'e prem'ant'e sur la nov'a'n ombr'o'n, kiu kuŝ'is kiel hund'o antaŭ la pied'o'j de l ' instru'it'ul'o; li far'is tio'n ĉi pro fier'ec'o, aŭ ebl'e li vol'is lig'i ĝi'n al si. La kuŝ'ant'a ombr'o tamen si'n ten'is silent'e kaj trankvil'e por pov'i bon'e aŭskult'i; ĝi kred'ebl'e ankaŭ vol'is sci'i, kiel ĝi pov'us si'n liber'ig'i kaj far'iĝ'i propr'a sinjor'o.

" Ĉu vi sci'as, kiu loĝ'is en la dom'o kontraŭ ni ?" demand'is la ombr'o." Ĝi est'is la plej bel'a el ĉio, ĝi est'is la poezi'o ! Mi rest'is tie tri semajn'o'j'n, kaj tio ĉi est'as tie sam'e, kiel se oni viv'us tri'mil jar'o'j'n kaj leg'us ĉiu'j'n verk'o'j'n poezi'a'j'n kaj instru'it'a'j'n,— tio'n ĉi mi dir'as, kaj ĝi est'as ver'a. Mi ĉio'n vid'is kaj mi ĉio'n sci'as !"

" La poezi'o !" ek'kri'is la instru'it'ul'o," jes, jes, ĝi viv'as sen'societ'e en la grand'a'j urb'o'j ! La poezi'o ! Jes, mi ĝi'n vid'is unu minut'o'n, sed mi tiam est'is ankoraŭ dorm'ant'a ! Ĝi star'is sur la balkon'o kaj lum'is, kiel la lum'o de l ' nord'o. Rakont'u, rakont'u ! Vi est'is sur la balkon'o, vi en'ir'is tra la pord'o, kaj post'e..."

" Post'e mi est'is en la antaŭ'ĉambr'o !" daŭr'ig'ant'e rakont'is la ombr'o." Vi oft'e sid'is kaj pen'is rigard'i en la antaŭ'ĉambr'o'n. Tie ĉi ne est'is lum'o, tie ĉi est'is io kiel du'on'lum'o; sed grand'a nombr'o da ĉambr'o'j tio est'is unu post la ali'a, kaj tra ili'a'j mal'ferm'it'a'j pord'o'j oni pov'is ili'n vid'i ĉiu'j'n. Tie jam est'is tre lum'e, la grand'eg'a fort'o de l ' mar'o de lum'o mi'n cert'e mort'ig'us, se mi al'ir'us proksim'e al la fraŭl'in'o; sed mi est'is prudent'a, mi ne rapid'is, kaj tio ĉi est'is bon'a !"

" Kaj kio'n vi tie vid'is, mi'a kar'a ?" demand'is la instru'it'ul'o.

" Mi vid'is ĉio'n, kaj mi ĝi'n rakont'os al vi; sed... ĝi ne est'as fier'ec'o de mi'a flank'o, tamen... kiel hom'o liber'a, kaj ĉe mi'a instru'it'ec'o, ne parol'ant'e jam pri mi'a bon'a situaci'o kaj riĉ'ec'o... mi kor'e dezir'us, ke vi parol'u al mi ne " mi'a kar'a ", sed " sinjor'o "!

" Pardon'u, sinjor'o !" dir'is la instru'it'ul'o," ĝi est'as ne detru'ebl'a mal'nov'a kutim'o ! Vi est'as tut'e prav'a, kaj de nun mi jam memor'os. Sed rakont'u al mi, sinjor'o, ĉio'n, kio'n vi vid'is !"

" Ĉio'n !" dir'is la ombr'o," ĉar mi ĉio'n vid'is kaj ĉio'n sci'as !"

" Kia'n vid'aĵ'o'n hav'is la ĉambr'o'j intern'a'j ?" demand'is la instru'it'ul'o." Ĉu tie est'is kiel en la freŝ'a arb'ar'o ? ĉu tie est'is kiel en sankt'a preĝ'ej'o ? ĉu la ĉambr'o'j est'is kiel stel'a ĉiel'o, kiam oni star'as sur alt'a'j mont'o'j ?"

" Ĉio tie est'is !" dir'is la ombr'o." Mi ja ne tut'e en'ir'is, mi rest'is en la antaŭ'a ĉambr'o, en la du'on'lum'o, sed tiu lok'o est'is tre bon'a, mi ĉio'n vid'is, mi ĉio'n sci'as. Mi est'is en la palac'o de l ' poezi'o, en la antaŭ'ĉambr'o ".

" Sed kio'n vi vid'is ? Ĉu tra la grand'a'j ĉambr'o'j ir'is ĉiu'j la di'o'j de l ' mal'nov'a temp'o ? ĉu tie batal'is la mal'nov'a'j far'ist'o'j ? ĉu tie lud'is ĝoj'a'j infan'o'j kaj rakont'is ili'a'j'n sonĝ'o'j'n ?"

" Mi dir'as al vi, mi tie est'is, kaj vi kompren'os, ke mi ĉio'n vid'is, kio'n oni tie pov'is vid'i ! Se vi tie'n en'ir'is, vi ĉes'us est'i hom'o, sed mi far'iĝ'is hom'o, kaj unu'temp'e mi ek'kon'is mi'a'n intern'a'n natur'o'n, la parenc'ec'o'n, kiu'n mi hav'as kun la poezi'o. Kiam mi est'is ankoraŭ ĉe vi, mi pri tio ĉi ne pens'is, sed apenaŭ la sun'o si'n lev'is aŭ mal'lev'is, mi ĉia'n, vi ankoraŭ cert'e memor'as, far'iĝ'is tiel mir'e grand'a; en la lum'o de l ' lun'o mi est'is preskaŭ ankoraŭ pli klar'a, ol vi mem. Tiam mi ne kompren'is mi'a'n natur'o'n, nur en la antaŭ'ĉambr'o de l ' poezi'o mi ĝi'n ek'kon'is — mi far'iĝ'is hom'o ! Mi el'ir'is el tie, far'iĝ'int'e matur'a vir'o, sed vi jam pli ne est'is en la varm'a'j land'o'j. Est'ant'e jam hom'o, mi nun hont'is tiel ir'i, kiel mi ir'is; mi ne hav'is bot'o'j'n, vest'o'j'n, la tut'a'n hom'a'n ekster'aĵ'o'n, kiu don'as al la hom'o li'a'n signif'o'n. Mi serĉ'is lok'o'n por mi'n kaŝ'i, jes, al vi mi pov'as ĝi'n konfes'i, ĉar vi mi'a'n sekret'o'n en nenia libr'o mal'kovr'os,— mi mi'n kaŝ'is sub la vest'o de unu vend'ist'in'o de suker'pan'o'j. La vir'in'o eĉ ne sci'et'is, al kia grav'a person'o ŝi don'is kaŝ'ej'o'n. Ne pli fru'e ol je l ' vesper'o mi el'ir'is; mi kur'ad'is sur la strat'o en la lum'o de l ' lun'o, mi mi'n el'tir'ad'is laŭ la mur'o'j, tio ĉi est'is tiel agrabl'a por mi'a dors'o ! Mi kur'is supr'e'n kaj mal'supr'e'n, rigard'is tra la plej alt'a'j fenestr'o'j en la ĉambr'o'j'n kaj sur la tegment'o'j'n, mi rigard'is, kie'n neniu pov'is rigard'i, kaj mi vid'is, kio'n neniu ali'a vid'is, kio'n neniu ali'a dev'is vid'i. La mond'o, por dir'i ver'o'n, est'as sufiĉ'e mal'bon'a ! Mi ne vol'us est'i hom'o, se nur ne reĝ'us la mal'saĝ'a kred'o, ke est'i hom'o hav'as ia'n grav'a'n signif'o'n ! Mi vid'is la plej ne'kred'ebl'a'j'n afer'o'j'n ĉe vir'in'o'j, kiel ankaŭ ĉe vir'o'j, ĉe ge'patr'o'j kaj ĉe la dolĉ'a'j anĝel'a'j infan'o'j; mi vid'is, kio'n nenia hom'o dev'us sci'i, kio'n tamen ĉiu'j tiel vol'us sci'i — la mal'bon'aĵ'o'n ĉe la najbar'o'j. Se mi skrib'us gazet'o'n, kiom leg'ant'o'j'n ĝi ricev'us ! Sed mi skrib'is tuj al la interes'at'a'j person'o'j mem, kaj terur'o ek'reĝ'is en ĉiu'j urb'o'j, en kiu'j'n mi ven'is. Oni mi'n tim'is, kaj oni pen'is plaĉ'i al mi. La profesor'o'j far'is mi'n profesor'o, la tajlor'o'j don'is al mi nov'a'j'n vest'o'j'n, tiel ke mi ili'n hav'as en sufiĉ'a nombr'o; la mon'far'ist'o'j far'is mon'o'n por mi, kaj la vir'in'o'j dir'is al mi, ke mi est'as bel'a.— Per tio ĉi mi far'iĝ'is la hom'o, kiu mi est'as, kaj nun mi dir'as al vi adiaŭ ! Jen est'as mi'a kart'o, mi loĝ'as sur la Sun'a Flank'o kaj en pluv'a veter'o mi ĉia'n est'as en la dom'o !" Tio'n ĉi dir'int'e, la ombr'o for'ir'is.

" Mir'ind'e !" dir'is la instru'it'ul'o.

Pas'is kelk'a'j jar'o'j, kaj unu tag'o'n la ombr'o subit'e re'e ven'is.

" Kiel vi fart'as ?" demand'is li.

" Aĥ !" dir'is la instru'it'ul'o," mi skrib'as pri la ver'aĵ'o, la bel'aĵ'o kaj la bon'aĵ'o, sed por tia'j afer'o'j ĉiu orel'o est'as surd'a; mi tut'e mal'esper'as, ĉar tio ĉi mi'n tre dolor'as ".

" Mi el nenio far'as al mi ĉagren'o'n !" dir'is la ombr'o," kaj tial mi gras'iĝ'as, kaj tio ĉi dev'as est'i la cel'o de ĉiu prudent'a hom'o. Vi ĝis nun ankoraŭ ne sci'as viv'i en la mond'o. Vi ankoraŭ tut'e perd'os la san'o'n. Vi dev'as vetur'i ! Mi en la somer'o far'os vetur'o'n, ĉu vi vol'as mi'n akompan'i ? Mi dezir'as hav'i koleg'o'n de l ' voj'o,— ĉu vi vol'as kun'vetur'i est'ant'e mi'a ombr'o ? Ĝi est'us por mi grand'a plezur'o hav'i vi'n apud mi; mi pag'os la kost'o'n de l ' voj'o."

" Tio ĉi est'as jam ne aŭd'it'a mal'modest'o !" dir'is la instru'it'ul'o.

" Laŭ tio, kiel oni ĝi'n pren'as !" dir'is la ombr'o." Voj'ir'o re'don'os al vi la fort'o'j'n. Se vi vol'as est'i mi'a ombr'o, mi pren'as sur mi'n unu la tut'a'n kost'o'n de l ' voj'o !"

" Jam tro sen'hont'e !" dir'is la instru'it'ul'o.

" Sed la mond'o jam est'as tia !" dir'is la ombr'o," kaj tia ĝi rest'os !" kaj kun tiu'j ĉi vort'o'j la ombr'o for'ir'is.

La instru'it'ul'o fart'is tut'e ne bon'e; zorg'o'j kaj sufer'o'j li'n turment'is, kaj tio, kio'n li parol'is pri la ver'aĵ'o kaj bon'aĵ'o kaj bel'aĵ'o, est'is preskaŭ por ĉiu'j, kiel roz'o'j por bov'o !— Fin'e li efektiv'e mal'san'iĝ'is.

" Vi el'rigard'as kiel ombr'o !" dir'is al li la hom'o'j, kaj terur'o pren'is la instru'it'ul'o'n ĉe tiu ĉi pens'o.

" Vi dev'as neces'e vetur'i en ban'ej'o'n !" dir'is la ombr'o, kiu ven'is al li." Nenio ali'a rest'as ! Mi vi'n kun'pren'os pro mal'nov'a kon'at'ec'o. Mi pag'os la voj'o'n, kaj vi post'e verk'os pri'skrib'o'n de l ' voj'o, kaj en la voj'o vi pen'os mi'n mal'enu'ig'i. Mi vetur'as en ban'ej'o'n, ĉar mi'a barb'o ne vol'as kresk'i kiel ĝi dev'us, tio ĉi ankaŭ est'as mal'san'o, kaj barb'o'n oni dev'as hav'i ! Est'u prudent'a kaj pren'u mi'a'n propon'o'n, ni ja vetur'os kiel koleg'o'j ".

Kaj ili vetur'is; la ombr'o nun est'is sinjor'o kaj la sinjor'o est'is ombr'o. Ili vetur'is kun'e. Sur ĉeval'o aŭ sur pied'o'j ili ĉia'n est'is kun'e, flank'o ĉe flank'o, unu antaŭ aŭ post la du'a, laŭ la star'o de l ' sun'o. La ombr'o si'n ten'is ĉia'n sur la flank'o sinjor'a, kaj la instru'it'ul'o'n tio ĉi mal'mult'e ĉagren'is; li hav'is tre bon'a'n kor'o'n kaj est'is tre pac'em'a kaj amik'em'a, kaj tial li unu tag'o'n dir'is al la ombr'o:" Ĉar ni jam far'iĝ'is koleg'o'j de voj'o kaj al tio ĉi ni de l ' infan'ec'o est'is ĉia'n kun'e, ni trink'u nun frat'ec'o'n, kaj ni est'u pli familiar'a unu kun la du'a."

Vi esprim'is vi'a'n pens'o'n ", dir'is la ombr'o, kiu nun ja est'is efektiv'e la sinjor'o;" vi parol'is rekt'e el la kor'o kaj bon'intenc'e, tial mi ankaŭ parol'os el la kor'o kaj egal'e bon'intenc'e. Vi, est'ant'e hom'o instru'it'a, sci'as tre bon'e, kiel kapric'a est'as la natur'o. Mult'a'j hom'o'j ne pov'as tuŝ'et'i mal'glat'a'n paper'o'n; ali'a'j per la tut'a korp'o ek'trem'as, se oni grat'as per karb'o sur vitr'o; mi ricev'as tia'n sam'a'n sent'o'n, se vi parol'as al mi familiar'e; mi sent'as mi'n kiel al'prem'it'a al la ter'o, kiel mi est'us re'e en mi'a antaŭ'a depend'ec'o de vi. Vi vid'as, ke tio ĉi ne est'as fier'ec'o, sed sent'o. Mi ne pov'as permes'i, ke vi parol'u al mi familiar'e, mi mem tamen kun plezur'o parol'os kun vi sen'ceremoni'e, kaj tiel mi almenaŭ du'on'e plen'um'os vi'a'n dezir'o'n ".

Kaj de tiu temp'o la ombr'o sinjor'e parol'ad'is kun si'a est'int'a sinjor'o.

Kia mal'alt'iĝ'o !" pens'is la instru'it'ul'o," ke mi dev'as li'n estim'i kiel sinjor'o'n kaj li kun mi parol'as tut'e sen'ceremoni'e !" Sed vol'e ne vol'e li dev'is konsent'i.

Ili ven'is en ban'ej'o'n, kie si'n trov'is mult'a'j ali'land'ul'o'j kaj inter tiu'j ĉi unu tre bel'a reĝ'id'in'o, de kiu la mal'san'o est'is tio, ke ŝi tro bon'e vid'is, kaj tio ĉi est'as tre danĝer'e.

Ŝi tuj ek'vid'is, ke la nov'a ven'int'o est'as tut'e ali'a person'o, ol ĉiu'j ceter'a'j." Li tie'n ĉi ven'is, por rapid'ig'i la kresk'o'n de si'a barb'o, tiel oni dir'as, sed mi bon'e vid'as la efektiv'a'n kaŭz'o'n de li'a ven'o,— li ne hav'as ombr'o'n ".

Ŝi ricev'is grand'a'n sci'em'o'n, kaj tial ŝi sur la promen'ej'o tuj komenc'is parol'ad'o'n kun la ali'land'a sinjor'o. Est'ant'e reĝ'id'in'o, ŝi ne bezon'is far'i grand'a'n ceremoni'o'n kaj tial ŝi dir'is:" Vi'a mal'san'o est'as tio, ke vi ne hav'as ombr'o'n !"

" Vi'a reĝ'id'a moŝt'o jam komenc'is tut'e san'iĝ'i !" respond'is la ombr'o." Vi'a kon'at'a mal'san'o de tro bon'a vid'ad'o est'as perd'it'a; vi san'iĝ'is: mi hav'as ombr'o'n tut'e ne'ordinar'a'n. Ĉu vi ne vid'as la person'o'n, kiu mi'n ĉia'n akompan'as ? Ali'a'j hom'o'j hav'as ombr'o'n ordinar'a'n, sed mi ne am'as afer'o'j'n ordinar'a'j'n. Kiel oni la vest'o'j'n de si'a'j serv'ant'o'j far'as el pli bon'a ŝtof'o, ol oni port'as mem, tiel mi don'is al mi'a ombr'o la form'o'n de hom'o, kaj, kiel vi vid'as, mi eĉ don'is al ĝi apart'a'n ombr'o'n. Tio ĉi est'as ver'e io tre mult'e'kost'a, sed mi am'as viv'i ali'e ol ĉiu'j !"

" Kiel !" pens'is la reĝ'id'in'o," ĉu mi efektiv'e san'iĝ'is ? Tiu ĉi ban'ej'o est'as ver'e por mi'a mal'san'o la plej help'a ! La akv'o en ni'a temp'o hav'as tre mir'a'j'n fort'o'j'n. Sed tamen mi ne for'vetur'os el la ban'ej'o, ĉar nun tie ĉi nur far'iĝ'as interes'e. La ali'land'ul'o tre plaĉ'as al mi. Ke nur li'a barb'o ne kresk'u, ĉar tiam li for'vetur'os."

Je l ' vesper'o en la grand'a salon'o de bal'o'j danc'is la reĝ'id'in'o kun la ombr'o. Ŝi est'is facil'a, sed li est'is ankoraŭ pli facil'a; tia'n danc'ant'o'n ŝi ankoraŭ nenia'n hav'is. Ŝi rakont'is al li, el kia land'o ŝi est'as, kaj li kon'is la land'o'n, li tie est'is, sed ŝi tiam ne est'is en la patr'uj'o. Li rigard'is supr'e kaj mal'supr'e tra l ' fenestr'o'j kaj vid'is mult'a'j'n afer'o'j'n, kaj tial li pov'is respond'i al la reĝ'id'in'o kaj rakont'i al ŝi tia'j'n afer'o'j'n, ke ŝi fort'e mir'eg'is. Li dev'is est'i la plej saĝ'eg'a hom'o sur la tut'a ter'o. Ŝi ricev'is grand'a'n respekt'o'n por li'a vast'a sci'ad'o. Kiam ili post tio ĉi re'e danc'is kun'e, ŝi li'n ek'am'eg'is, kio'n la ombr'o bon'e vid'is. Ĉe la post'ir'ant'a danc'o la konfes'o de ŝi'a am'o si'n trov'is jam sur ŝi'a lang'o, sed ŝi est'is ankoraŭ tiel prudent'a, ke ŝi ek'pens'is pri ŝi'a land'o kaj regn'o kaj pri la mult'o da hom'o'j, kiu'j'n ŝi est'is ia'n reg'ont'a." Saĝ'a hom'o li est'as !" dir'is ŝi al si mem." tio ĉi est'as bon'a; kaj li danc'as bel'eg'e, ĝi ankaŭ est'as bon'a; sed egal'e grav'a demand'o est'as, ĉu li est'as sufiĉ'e instru'it'a. Mi prov'os li'n ekzamen'i." Kaj ŝi komenc'is propon'i al li demand'o'j'n pri la plej mal'facil'a'j afer'o'j, je kiu'j ŝi mem ne pov'us respond'i; kaj la ombr'o far'is mir'a'n vizaĝ'o'n.

" Tio'n ĉi vi ne pov'as respond'i !" dir'is la reĝ'id'in'o.

" Tio'n ĉi mi sci'is ankoraŭ est'ant'e en la lern'ej'o !" dir'is la ombr'o; mi pens'as, ke tio'n ĉi eĉ mi'a ombr'o tie ĉe l ' pord'o pov'us respond'i ".

" Vi'a ombr'o !" ek'kri'is la reĝ'id'in'o," tio est'us mult'eg'e mir'ind'a !"

" Mi ne dir'as cert'e, ke ĝi pov'os," dir'is la ombr'o," sed tiel mi pens'as, ĉar ĝi ja tiel long'e mi'n akompan'is kaj aŭd'is,— mi tiel pens'as ! Sed permes'u, Vi'a reĝ'id'a moŝt'o, sci'ig'i vi'n, ke ĝi est'as tiel fier'a kaj vol'as, ke oni ĝi'n pren'u por hom'o; ke por ten'i ĝi'n en bon'a humor'o — kaj tiel ĝi dev'as est'i, por don'i bon'a'j'n respond'o'j'n — oni dev'as parol'i kun ĝi tut'e kiel kun hom'o."

" Tia fier'ec'o plaĉ'as al mi !" dir'is la reĝ'id'in'o.

Kaj ŝi ir'is al la instru'it'a hom'o apud la pord'o kaj parol'is kun li pri sun'o kaj lun'o, pri l ' intern'aĵ'o kaj ekster'aĵ'o de l ' hom'o, kaj li respond'is saĝ'e kaj bon'e.

" Kia hom'o li dev'as est'i, se li hav'as tia'n saĝ'eg'a'n ombr'o'n !" pens'is la reĝ'id'in'o," ĝi est'us efektiv'a ben'o por mi'a popol'o kaj regn'o, se mi li'n elekt'us por est'i mi'a edz'o !— Mi ĝi'n far'as !"

La reĝ'id'in'o kaj la ombr'o baldaŭ est'is pret'a'j inter si, sed tamen tio'n ĉi neniu dev'is sci'iĝ'i, ĝis ili ven'os en la land'o'n de l ' reĝ'id'in'o.

" Neniu, eĉ ne mi'a ombr'o !" dir'is la ombr'o, kaj ne sen kaŭz'o li tiel dir'is.

Baldaŭ ili ven'is en la land'o'n, en kiu la reĝ'id'in'o reg'is, kiam ŝi est'is en la dom'o.

" Aŭskult'u, amik'o !" dir'is la ombr'o al la instru'it'ul'o," nun mi far'iĝ'is tiel feliĉ'a kaj mult'e'pov'a, kiel nur est'as ebl'e, tial mi vol'as ankaŭ por vi far'i io'n ne'ordinar'a'n ! Vi ĉia'n loĝ'os ĉe mi en la palac'o, vi vetur'os kun mi en mi'a propr'a reĝ'a kaleŝ'o kaj ricev'os jar'a'n pag'o'n de cent'mil or'a'j mon'er'o'j. Por tio ĉi vi dev'as permes'i, ke ĉiu kaj ĉio nom'u vi'n ombr'o. Ne dir'u, ke vi ia'n est'is hom'o, kaj unu foj'o'n en la jar'o, kiam mi sid'os sur la balkon'o en la lum'o de l ' sun'o kaj montr'os mi'n al la popol'o, vi dev'os kuŝ'i ĉe mi'a'j pied'o'j kiel efektiv'a ombr'o ! Ĉar mi konfes'as al vi, mi edz'iĝ'os je la reĝ'id'in'o; ankoraŭ hodiaŭ je l ' vesper'o ni fest'os la edz'iĝ'o'n ".

" Ne, ĝi est'as jam tro mult'e !" dir'is la instru'it'ul'o," tio'n ĉi mi ne vol'as, tio'n ĉi mi ne far'os ! Ĝi est'us tromp'i la tut'a'n land'o'n kun'e kun la reĝ'id'in'o ! Mi dir'os ĉio'n, ke mi est'as la hom'o kaj vi est'as nur ombr'o, kiu port'as vest'o'j'n de hom'o !"

" Neniu vi'n kred'os !" dir'is la ombr'o." Est'u prudent'a, aŭ mi vok'os la gard'ist'o'j'n !"

" Mi ir'os rekt'e al la reĝ'id'in'o !" re'dir'is la instru'it'ul'o." Sed mi ir'os antaŭ'e !" ek'kri'is la ombr'o," kaj vi ir'os en mal'liber'ej'o'n !" Kaj tie'n la instru'it'ul'o efektiv'e dev'is ir'i, ĉar la soldat'o'j obe'is la ombr'o'n, sci'ant'e, ke la reĝ'id'in'o vol'as li'n far'i ŝi'a edz'o.

" Vi trem'as ?" demand'is la reĝ'id'in'o, kiam la ombr'o en'ir'is; ĉu io okaz'is al vi ? ne mal'san'iĝ'u hodiaŭ, kiam ni vol'as je l ' vesper'o fest'i ni'a'n edz'iĝ'o'n."

" Al mi okaz'is la plej terur'a afer'o, kiu pov'as okaz'i !" dir'is la ombr'o," prezent'u al vi — jes, tia mal'fort'a kap'o de ombr'o ne pov'as long'e si'n ten'i — prezent'u al vi, mi'a ombr'o perd'is la prudent'o'n, ĝi dir'as kaj ripet'as, ke ĝi est'as la hom'o, kaj mi — prezent'u al vi — mi est'as ĝi'a ombr'o !"

" Terur'e !" ek'kri'is la reĝ'id'in'o," oni ĝi'n ja en'ŝlos'is ?"

" Kompren'ebl'e ! Mi tim'as, ke ĝi jam nenia'n ricev'os re'e la prudent'o'n !"

" La mal'feliĉ'a ombr'o !" re'dir'is la reĝ'id'in'o," mi ĝi'n tre bedaŭr'as; est'us tre bon'e por ĝi, se oni ĝi'n liber'ig'us de ĝi'a mal'feliĉ'a viv'o. Se mi bon'e pens'as, mi trov'as, ke est'as neces'e ĝi'n mal'laŭt'e tut'e for'ig'i."

" Kvankam tio ĉi est'us por mi tre dolor'a !" dir'is la ombr'o," ĉar ĝi est'is fidel'a serv'ant'o !" kaj li far'is, kiel li ĝem'us.

" Vi hav'as nobl'a'n ĥarakter'o'n !" dir'is la reĝ'id'in'o.

Je l ' vesper'o la tut'a urb'o est'is fest'e ilumin'it'a, kaj la paf'il'eg'o'j tondr'is " bum !"— kaj la soldat'o'j far'is parad'o'n. La reĝ'id'in'o kaj la ombr'o el'ir'is sur la balkon'o'n, por si'n montr'i kaj ankoraŭ unu foj'o'n ricev'i la ĝoj'a'n kaj tondr'a'n " viv'u !" de l ' popol'a'j amas'o'j.

La instru'it'a hom'o nenio'n aŭd'is de l ' tut'a ĝoj'a kri'ad'o, ĉar al li'a viv'o est'is far'it'a fin'o.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

18.
POPOLDIROJ.

Ĉiu " tial " hav'as si'a'n " kial."
Popol'o dir'as — Di'o dir'as.
Kia patr'in'o, tia fil'in'o.
Kiu viv'os, tiu vid'os.
Se infan'o ne kri'as, patr'in'o ne sci'as.
Pel'u muŝ'o'n tra l ' fenestr'o, ĝi ven'os tra l ' pord'o.
En si'a urb'et'o neniu est'as profet'o.
Kiu ir'as trankvil'e, ir'as facil'e.
Post la far'o ven'as saĝ'o.
Kiu ne salut'as per ĉap'o, salut'os per kap'o.
Ne dir'u " hop " antaŭ salt'o.
Antaŭ'e intenc'u kaj post'e komenc'u.
Ne tiel terur'a est'as la diabl'o, kiel oni li'n pentr'as.
Kia la fest'o, tia la vest'o.
Rest'u tajlor'o ĉe vi'a labor'o.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

19.
Kant'o de student'o'j.

              Ĝoj'u, ĝoj'u ni, koleg'o'j,
          Dum ni jun'a'j est'as !
Post plezur'a est'ant'ec'o,
Post mal'gaj'a mal'jun'ec'o —
          Sol'e ter'o rest'as.
* * *
              Viv'o est'as tre mal'long'a,
          Kur'as ne ten'at'e,
Kaj subit'e mort'o ven'os,
Kaj rapid'e ĉiu'n pren'os,
          Ĉiu'n sen'kompat'e.
* * *
              Kie ni'a'j antaŭ'ul'o'j
          En la mond'o sid'as ?
Ir'u al la super'ul'o'j,
Serĉ'u ili'n ĉe l ' sub'ul'o'j —
          Kiu ili'n vid'as ?
* * *
              Viv'u la akademi'o
          Kaj la profesor'o'j !
Viv'u long'e kaj en san'o
Ĉiu akademi'an'o,
          Viv'u sen dolor'o'j !
* * *
              Viv'u, flor'u ni'a regn'o
          Kaj regn'estr'o ni'a !
Kaj amik'o'j mecenat'a'j,
Proteg'ant'o'j estim'at'a'j
          De l ' akademi'o.
* * *
              Viv'u ĉiu'j la knab'in'o'j
          Bel'a'j kaj hont'em'a'j !
Viv'u ankaŭ la vir'in'o'j,
Amik'in'o'j kaj mastr'in'o'j,
          Bon'a'j, labor'em'a'j.
* * *
              Mort'u, mort'u, mal'gaj'ec'o !
          Mort'u la dolor'o !
Mort'u ĉiu intrig'ant'o
Kaj mal'am'o'n konserv'ant'o
          Long'e en la kor'o !

Hemza.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

20.
El Heine '.

Al brust'o, al mi'a — ha, ĝi mi'n dolor'as —
          Al'met'u man'et'o'n, am'at'a knab'in'o !
Vi aŭd'as, ke tie mebl'ist'o labor'as ?
          Li por mi la ĉerk'o'n konstru'as sen fin'o !
* * *
Ha, kiel li frap'as en mi en la kor'o !
          La viv'o for'kur'as, ne est'as jam por mi...
Rapid'u, rapid'u kun vi'a labor'o,
          Ke pov'u mi foj ' je etern'e ek'dorm'i.

K. D.

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~





Al'don'o al la
Du'a Libr'o de l ' Lingv'o
Inter'naci'a



~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

En mi'a unu'a libr'o mi pet'is ĉiu'j'n amik'o'j'n de l ' lingv'o inter'naci'a esprim'i ili'a'n juĝ'o'n pri la lingv'o, kiu'n mi propon'is, montr'i al mi ĉiu'j'n erar'o'j'n, kiu'j'n ili trov'is en ĝi, kaj ĉiu'j'n pli'bon'ig'o'j'n, kiu'j'n ili pov'as propon'i, kaj help'i mi'n tiel don'i al la lingv'o la plej bon'a'n form'o'n, ĉar la fin'a'n form'o'n mi intenc'is don'i al la " Lingv'o Inter'naci'a " ne pli fru'e ol en la fin'o de l ' jar'o 1888, pri'pens'int'e kaj prov'int'e antaŭ'e ĉiu'j'n juĝ'o'j'n kaj propon'o'j'n, kiu'j est'us send'it'a'j al mi ĝis tiu temp'o. En la " Du'a Libr'o " mi dir'is, ke por far'i la lingv'o'n liber'a de ĉiu'j person'a'j erar'o'j, est'us dezir'at'a, ke ia instru'it'a societ'o pren'u en si'a'j'n man'o'j'n la sort'o'n de l ' lingv'o kaj, aŭskult'int'e la konsil'o'j'n de kompetent'a'j person'o'j, ĝi don'u al la lingv'o la fin'a'n form'o'n, kiu est'us egal'e ordon'a por mi, kiel por ĉiu ali'a amik'o de l ' lingv'o inter'naci'a.

Nun mi kun la plej grand'a ĝoj'o pov'as sci'ig'i ĉiu'j'n amik'o'j'n de l ' lingv'o inter'naci'a, ke mi'a dezir'o ne rest'is van'a. Ankoraŭ en la fin'o de l ' jar'o 1887, t. e. ankoraŭ antaŭ la ricev'o de mi'a libr'et'o, la Amerik'a Filozofi'a Societ'o en Filadelfi'o ( The Am'er'ic'a'n Philosophical Society ) elekt'is komitat'o'n por pri'pens'i kaj decid'i la demand'o'n, ĉu lingv'o inter'naci'a est'as neces'a, ĉu ĝi est'as kre'ebl'a, kaj kiel ĝi dev'as est'i. La frukt'o de l ' labor'o'j de la komitat'o est'is jen'a decid'o:

ke lingv'o inter'naci'a est'as kre'ebl'a, ke ĝi est'as neces'a, ke ĝi dev'as hav'i gramatik'o'n la plej simpl'a'n kaj natur'a'n, kun la plej simpl'a ortografi'o, kaj fonologi'o, kaj la vort'o'j dev'as est'i agrabl'a'j por la orel'o; ke la vort'ar'o dev'as est'i kre'it'a el vort'o'j pli mal'pli re'kon'ebl'a'j por la plej grav'a'j civiliz'it'a'j popol'o'j; ke la fin'a form'o de tia lingv'o dev'as est'i la frukt'o de l ' labor'o'j ne de unu person'o, sed de la tut'a instru'it'a mond'o.
Sur la fond'o de ĉio supr'e dir'it'a, la " Amerik'a Filozofi'a Societ'o " decid'is dis'send'i al ĉiu'j instru'it'a'j societ'o'j la propon'o'n far'i inter'naci'a'n kongres'o'n de instru'it'ul'o'j por decid'i la fin'a'n form'o'n de lingv'o tut'mond'a.

Tiel la leg'ant'o vid'as, ke ne sci'ant'e ankoraŭ pri mi'a labor'o, la " Amerik'a Filozofi'a Societ'o " ven'is al tiu'j sam'a'j decid'o'j pri lingv'o tut'mond'a, al kiu'j mi ven'is, kaj ke la princip'o'j, kiu'j'n la " Amer. Fil. Societ'o " el'labor'is por la lingv'o teori'e, est'as pli mal'pli egal'a'j al tiu'j, kiu'j'n mi efektiv'ig'is praktik'e. Tial ĝi est'as tut'e natur'a, ke ricev'int'e mi'a'n libr'et'o'n jam en la fin'o de si'a'j labor'o'j, la komitat'o trov'is, ke mi'a lingv'o est'as sufiĉ'e proksim'a al la ideal'o, kiu'n ĝi el'labor'is teori'e. Jen kio'n dir'as pri la " Lingv'o inter'naci'a " sinjor'o Henry Phillips, Jr ( unu el la tri person'o'j, el kiu'j est'is far'it'a la komitat'o por decid'i la demand'o'n pri lingv'o tut'mond'a ):

" La plej nov'a propon'o al la publik'o kaj ĝis nun la plej simpl'a kaj la plej racional'a, est'as la " Lingv'o inter'naci'a," kre'it'a de d - ro S* el Varsovi'o. La princip'o'j, sur kiu'j ĝi est'as fond'it'a, est'as en la tut'o mal'erar'a'j; ĝi'a vort'ar'o ne est'as kre'it'a laŭ la person'a vol'o kaj juĝ'o de l ' aŭtor'o, sed pren'it'a el la lingv'o'j franc'a, german'a kaj angl'a kaj en part'o el la latin'a, kaj ĝi en'hav'as la vort'o'j'n, kiu'j est'as simil'a'j en tiu'j lingv'o'j; est'as far'it'a'j kelk'a'j ŝanĝ'o'j pro la bon'son'ec'o. Pro tio kaj pro ĝi'a gramatik'o la lingv'o est'as mir'ind'e facil'a por lern'i, prezent'ant'e nenia'j'n el la kalejdoskop'a'j romp'aĵ'o'j kaj ŝir'aĵ'o'j de la Volapük '. La gramatik'o de tiu lingv'o est'as el la plej simpl'a'j, tiel simpl'a, kiel en ni'a propr'a lingv'o, kaj la regul'o'j por la kre'ad'o de vort'o'j est'as tiel klar'a'j kaj tiel facil'a'j, ke la vort'ar'o el radik'vort'o'j pov'as est'i far'it'a tre mal'grand'a..."
Rakont'int'e mal'long'e la tut'a'n konstru'o'n de l '" Lingv'o inter'naci'a " kaj ĝi'a'n gramatik'o'n, kaj montr'int'e kelk'a'j'n punkt'o'j'n, kiu'j laŭ li'a juĝ'o dev'us est'i ŝanĝ'it'a'j, sinjor'o H. Ph. fin'as:
" D - ro S*, kiu skrib'as sub la nom'o de d - ro Esperant'o, est'as tre modest'a en si'a'j postul'o'j kaj propon'as si'a'n lingv'o'n al la publik'a kritik'o tra la temp'o de unu jar'o, antaŭ ol li don'os al ĝi la fin'a'n form'o'n. Post tiu fin'a tra'rigard'o kaj ŝanĝ'o li vol'as prezent'i ĝi'n por la publik'a uz'ad'o. Li pet'as si'a'j'n leg'ant'o'j'n promes'i lern'i la lingv'o'n nur tiam, se 10, 000, 000 person'o'j est'os don'int'a'j tia'n sam'a'n promes'o'n. Mi esper'as, ke la fin'a tra'rigard'o de l '" Lingv'o inter'naci'a " konduk'os al la bon'ig'o de l ' erar'o'j, kiu'j'n mi montr'is, kaj la tut'a mond'o pov'as kuraĝ'e don'i la pet'it'a'n promes'o'n ".
La kvar ŝanĝ'o'j, kiu'j'n propon'as sinjor'o H. Ph., est'as teori'e tre bon'a'j, sed mi jam mem antaŭ kelk'a'j jar'o'j pens'is pri ili kaj mi trov'is, ke praktik'e ili est'us tre mal'oportun'a'j. Pli vast'a'n mi'a'n juĝ'o'n pri ili kaj pri ĉiu'j propon'it'a'j ŝanĝ'o'j mi prezent'os al la kongres'o, se tiu ĉi efektiv'iĝ'os. Al ĉiu'j ŝanĝ'o'j, kiu'j'n la inter'naci'a kongres'o de instru'it'ul'o'j post fond'a prov'ad'o trov'os neces'a'j,— mi jam antaŭ'e don'as mi'a'n plen'a'n konsent'o'n.

Sci'ig'ant'e la amik'o'j'n de l ' lingv'o inter'naci'a pri la intenc'it'a inter'naci'a kongres'o, mi dev'as sci'ig'i ili'n, ke la tut'a sort'o de l ' lingv'o inter'naci'a de nun trans'ir'as en la man'o'j'n de l ' kongres'o, kaj la fin'a form'o, kiu'n la kongres'o don'os al la lingv'o, dev'as est'i leĝ'don'ant'a por ĉiu'j amik'o'j de l '" Lingv'o inter'naci'a ", se la kongres'o eĉ trov'us neces'a ŝanĝ'i la lingv'o'n ĝis ne're'kon'ebl'ec'o. Mi'a rol'o nun est'as fin'it'a, kaj mi'a person'o tut'e for'ir'as de l ' scen'o.

Sed kun'lig'i jam antaŭ'e la sort'o'n de l ' lingv'o inter'naci'a kun la est'ont'a kongres'o — est'us tre mal'prudent'a, kaj tiu'j amik'o'j de l ' lingv'o, kiu'j mal'fort'ig'us aŭ tut'e ĉes'ig'us ili'a'n labor'ad'o'n," atend'ant'e la kongres'o'n,"— pov'us met'i ni'a'n sankt'a'n afer'o'n en danĝer'o'n est'i perd'it'a je etern'e; ĉar la kongres'o pov'as ankoraŭ ne efektiv'iĝ'i, kaj se ĝi efektiv'iĝ'os, pov'as ankoraŭ okaz'i, ke ĝi don'os nenia'j'n praktik'a'j'n rezultat'o'j'n. Tial ni dev'as labor'i diligent'e laŭ la voj'o, kiu'n ni jam unu foj'o'n elekt'is, tut'e egal'e ĉu la kongres'o efektiv'iĝ'os aŭ ne, ĉar tiu voj'o est'as cert'a kaj konduk'os ni'n al la cel'o en ĉiu okaz'o. Esperant'e la kongres'o'n, mi nun far'as person'e nenia'j'n ŝanĝ'o'j'n en la lingv'o. Ĉiu'j'n ŝanĝ'o'j'n, kiu'j'n oni propon'is al mi, kaj mi'a'n person'a'n juĝ'o'n pri ili — mi prezent'os nun jam ne al la publik'o, sed al la est'ont'a kongres'o. La el'don'ad'o de la ceter'a'j kajer'o'j de la " Du'a Libr'o " nun jam tial ne est'as bezon'a, la nun'a kajer'o est'as la last'a, kaj la aŭtor'o nun ĉes'ig'as je etern'e si'a'n labor'ad'o'n. Ĉio'n, kio'n mi de nun far'os aŭ skrib'os, mi ĝi'n ĉio'n far'os jam kiel simpl'a privat'a amik'o de la lingv'o inter'naci'a hav'ant'e nek pli da kompetent'ec'o, nek pli da moral'a'j aŭ material'a'j privilegi'o'j, ol ĉiu ali'a.

Sed por ke la lingv'o inter'naci'a pov'u far'iĝ'i de nun tut'e sen'depend'a de mi'a person'o, kaj ke ĝi pov'u tut'e bon'e kaj regul'e riĉ'iĝ'i, vast'iĝ'i kaj ir'i antaŭ'e'n, ĉu mi pov'os ankoraŭ labor'i por ĝi, aŭ ne,— mi don'os tie, unu foj'o'n por ĉiam, respond'o'j'n je kelk'a'j demand'o'j tuŝ'ant'a'j la lingv'o'n kaj ĝi'a'n est'ont'ec'o'n.

1 ) La lingv'o inter'naci'a rest'as sen'ŝanĝ'a en tiu form'o, en kiu ĝi est'as propon'it'a de mi; far'i en ĝi ia'j'n laŭ'vol'a'j'n ŝanĝ'o'j'n mi de nun jam ne hav'as la privilegi'o'n; tiu ĉi privilegi'o aparten'as al la inter'naci'a kongres'o de instru'it'ul'o'j, kiu est'as esper'at'a pro la iniciativ'o de la Amerik'a Filozofi'a Societ'o; se la intenc'it'a kongres'o ne efektiv'iĝ'os, tiam post'e ( sed ne antaŭ kvin jar'o'j de nun ) la amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a far'os mem inter'naci'a'n kongres'o'n, kiu hav'os la privilegi'o'n far'i en la lingv'o ŝanĝ'o'j'n kaj bon'ig'o'j'n.

2 ) La sol'a ŝanĝ'o, kiu'n mi trov'as neces'a far'i mem, est'as: anstataŭ " ia'n,"" ĉia'n,"" kiam,"" nenia'n,"" tiam "— dev'as est'i:" iam,"" ĉiam,"" kiam,"" neniam,"" tiam "( por mal'egal'ig'i la vort'o'j'n " ia'n " etc. kaj " ia, n " etc ).

3 ) Se ia el la tip'o'grafi'o'j ne pov'as pres'i verk'o'j'n kun sign'et'o'j super'liter'a'j ( ^ ) kaj ( ˘ ), ĝi pov'as anstataŭ'ig'i la sign'et'o'n ( ^ ) per la liter'o " h " kaj la sign'et'o'n ( ˘ ) tut'e ne uz'ad'i. Sed en la komenc'o de tia verk'o dev'as est'i pres'it'a:" ch=ĉ; gh=ĝ; hh=ĥ; jh=ĵ; sh=ŝ ". Se oni bezon'as pres'i io'n kun sign'et'o'j intern'a'j (,), oni dev'as ĝi'n far'i gard'e, ke la leg'ant'o ne pren'u ili'n por kom'o'j (,). Anstataŭ la sign'et'o (,) oni pov'as ankaŭ pres'ad'i (') aŭ ( - ). Ekzempl'e: sign, et, o = sign ' et ' o = sig - net - o.

4 ) La vort'ar'o, kiu est'as al'don'it'a al mi'a unu'a broŝur'o, est'as ne plen'a, kaj la leg'ant'o ne mir'u, se li mult'a'j'n vort'o'j'n en ĝi ne trov'as. Sed mi ne hav'is la intenc'o'n el'don'i aŭtor'e plen'a'n vort'ar'o'n kaj kre'i laŭ mi'a person'a plaĉ'o la tut'a'n lingv'o'n de l ' kap'o ĝis la pied'o'j. Ĉar unu'e — la kre'ad'o de tut'e plen'a vort'ar'o est'as labor'o ne ebl'a por unu hom'o, ĉar la nombr'o de l ' vort'o'j en lingv'o de l ' hom'o'j est'as sen'fin'a, kaj se kun ĉiu vort'o oni dev'us atend'i, ĝis mi ĝi'n kre'os, tiam la lingv'o neniam est'us fin'it'a kaj ĉiam est'us en depend'o de mi'a person'o; du'e — en tia grav'a afer'o, kiel lingv'o tut'mond'a, la person'a juĝ'o kaj decid'o'j de unu hom'o dev'as hav'i rol'o'n ebl'e plej mal'grand'a'n, ĉar unu hom'o sur ĉiu paŝ'o erar'as. Unu hom'o tie pov'as est'i nur iniciator'o sed ne kre'ant'o. Lingv'o tut'mond'a dev'as est'i pret'ig'at'a paŝ'o post paŝ'o, per la kun'ig'it'a labor'ad'o de la tut'a civiliz'it'a mond'o. Por ke la lingv'o pov'u regul'e, unu'form'e kaj unu'voj'e progres'ad'i malgraŭ la dis'ĵet'it'a labor'o de mal'sam'a'j person'o'j en mal'sam'a'j lok'o'j de la tut'a mond'o, oni dev'is kre'i komun'a'n fundament'o'n, sur kiu ĉiu'j pov'us labor'i. Tia komun'a fundament'o por la " Lingv'o inter'naci'a " dev'as est'i mi'a unu'a broŝur'o (" Lingv'o inter'naci'a. Antaŭ'parol'o kaj plen'a lern'o'libr'o "), kiu hav'as en si la tut'a'n gramatik'o'n de la lingv'o kaj sufiĉ'e grand'a'n nombr'o'n da vort'o'j. Tio ĉi est'as la unu'a kaj la last'a person'a vort'o en la afer'o de l ' lingv'o inter'naci'a. Ĉio ceter'a dev'as est'i kre'at'a de la hom'a societ'o kaj de la viv'o, tiel kiel ni vid'as en ĉiu el la viv'ant'a'j lingv'o'j. Ĉiu, kiu el'lern'is la dir'it'a'n " fundament'o'n ", pov'as kuraĝ'e dir'i, ke li kon'as la lingv'o'n inter'naci'a'n tut'e, ke li kon'as ĝi'n ne mal'pli bon'e ol la aŭtor'o aŭ ol iu ali'a. Ĉar en ĉio, kio en la dir'it'a broŝur'o ne est'as trov'at'a, kompetent'a dev'as est'i de nun ne la aŭtor'o aŭ ia ali'a person'o,— la sol'a'j kompetent'a'j nun dev'as est'i talent'o, logik'o, kaj la leĝ'o'j kre'it'a'j de la plej grand'a part'o de la verk'ant'o'j kaj parol'ant'o'j.

Se ia vort'o ne est'as trov'at'a en la vort'ar'o, kiu'n mi el'don'is, kaj oni ĝi'n ne pov'as far'i mem laŭ la regul'o'j de la inter'naci'a vort'farad'o, nek anstataŭ'ig'i per ali'a esprim'o,— tiam ĉiu pov'as kre'i tiu'n vort'o'n laŭ li'a person'a plaĉ'o; tiel ankaŭ se nask'iĝ'us ia demand'o stil'ist'ik'a aŭ eĉ gramatik'a, ne decid'it'a klar'e en mi'a unu'a broŝur'o,— ĉiu pov'as ĝi'n decid'i laŭ si'a juĝ'o; kaj se vi vol'as sci'i, ĉu vi bon'e decid'is tiu'n demand'o'n, turn'u vi'n ne al mi, sed rigard'u, kiel tiu'n demand'o'n decid'as la plej'mult'o de l ' verk'ant'o'j. Ĉiu vort'o, ĉiu form'o, kiu ne est'as rekt'e kontraŭ la jam kre'it'a gramatik'o kaj vort'ar'o, aŭ kontraŭ la logik'o aŭ la leĝ'o'j en'konduk'it'a'j de la plej'mult'o de l ' uz'ant'o'j,— est'as tut'e bon'a, tut'e egal'e ĉu ĝi plaĉ'os al mi person'e aŭ ne. La verk'o'j, kiu'j'n mi el'don'os person'e, ne dev'as hav'i pli da kompetent'ec'o, ol la verk'o'j de ĉiu ali'a. Kaj post'e, kiam la lingv'o sufiĉ'e fort'iĝ'os kaj ĝi'a literatur'o sufiĉ'e vast'iĝ'os, tiam ankaŭ tio, kio est'as en mi'a unu'a broŝur'o, dev'os perd'i ĉia'n signif'o'n, kaj sol'e kompetent'a'j tiam dev'os est'i la leĝ'o'j el'labor'it'a'j de la plej'mult'o. Per unu vort'o — la lingv'o inter'naci'a dev'as viv'i, kresk'i kaj progres'i laŭ la sam'a'j leĝ'o'j, laŭ kia'j est'is el'labor'at'a'j ĉiu'j viv'a'j lingv'o'j, kaj tiu form'o, kiu'n mi don'is al ĝi, tiu gramatik'o kaj vort'ar'o, kiu'j'n mi prezent'is, dev'as est'i sol'e fundament'o, sur kiu est'os el'labor'at'a la efektiv'a lingv'o inter'naci'a de l ' est'ont'ec'o.

Se mi sen'ig'as mi'n nun je ĉia'j person'a'j privilegi'o'j, kaj for'don'as ili'n tut'e al la publik'o, mi ĝi'n far'as ne pro malv'er'a modest'ec'o, sed ĉar mi hav'as la profund'a'n kred'o'n, ke tio'n postul'as la interes'o'j de la afer'o, kiu ali'e ne pov'us regul'e kaj rapid'e vast'iĝ'i kaj ĉiam est'us en depend'o de unu person'o kun li'a'j erar'o'j. Nur viv'a konkurs'a labor'o, ĉe kia ĉio pli bon'a iom post iom el'puŝ'as la mal'pli bon'a'n,— pov'as don'i efektiv'e bon'a'n kaj viv'i'pov'ant'a'n lingv'o'n inter'naci'a'n.

Mult'a'j kred'ebl'e tim'os, ke dank'e tiu'n vast'a'n liber'ec'o'n la lingv'o inter'naci'a baldaŭ dis'fal'os en mult'a'j mal'sam'a'j lingv'o'j. Sed kiu kon'as iom la histori'o'n de la lingv'o'j, tiu kompren'os, ke tiu tim'o est'as tut'e sen'fond'a, ĉar ni ĉiu'j labor'os sur unu fundament'o, kaj tiu fundament'o, en'hav'ant'e la tut'a'n gramatik'o'n kaj la pli grand'a'n part'o'n de l ' vort'o'j, kiu'j en la parol'ad'o est'as renkont'at'a'j la plej oft'e, hav'os en la lingv'o inter'naci'a tia'n sam'a'n signif'o'n, kiu'n en ĉiu lingv'o hav'is tiu lingv'a material'o, kiu est'is en ĝi en la komenc'o de regul'a skrib'a literatur'o: est'is pret'a gramatik'o, est'is grand'a kolekt'o da vort'o'j, sed mult'a'j vort'o'j ankoraŭ mal'est'is. Tiu'j ĉi vort'o'j est'is kre'at'a'j unu post unu, laŭ la kresk'ant'a bezon'o, kaj malgraŭ ke ili est'is kre'at'a'j dis'e de mal'sam'a'j person'o'j, sen ia konduk'ant'o aŭ leĝ'don'ant'o, la lingv'o ne sol'e ne dis'divid'iĝ'is, sed kontraŭ'e, ĝi ĉiam pli unu'form'iĝ'is, la dialekt'o'j kaj provincialism'o'j iom post iom perd'iĝ'is antaŭ la fort'iĝ'ant'a komun'a literatur'a lingv'o. Ke mi'a unu'a broŝur'o prezent'as fundament'o'n sufiĉ'e fort'a'n, kaj ke la fundament'a vort'ar'o en'hav'as nombr'o'n da vort'o'j sufiĉ'a'n kaj tiel grand'a'n, ke se oni vol'as, oni pov'as eĉ tut'e liber'e esprim'i si'a'j'n pens'o'j'n sen ia kre'ad'o de nov'a'j vort'o'j,— montr'as la fakt'o, ke en la tut'a " Du'a Libr'o " vi ne renkont'as eĉ unu nov'e kre'it'a'n vort'o'n !( vi renkont'os tie, ver'e, mult'a'j'n vort'o'j'n, kiu'j'n vi ne trov'as en la fundament'a vort'ar'o, sed tio ĉi est'as vort'o'j ne nov'e kre'it'a'j, sed nur tia'j, kiu'j'n mi dank'e la gramatik'o'n ( C. 7.) ne bezon'is pres'i en la vort'ar'o ). Oni dev'as memor'i, ke ĉiu lingv'o serv'as por esprim'i ni'a'j'n pens'o'j'n, sed ne por sen'pens'e traduk'i el ali'a'j lingv'o'j; oni dev'as tial pen'i esprim'ad'i si'a'j'n pens'o'j'n per la jam est'ant'a'j vort'o'j kaj kre'ad'i nov'a'j'n vort'o'j'n nur tie, kie ĝi est'as efektiv'e neces'a,— kaj tiam la vort'o'j nov'e kre'at'a'j est'os nur mal'oft'e dis'ĵet'it'a'j inter la mult'o da vort'o'j jam kon'at'a'j kaj pov'os facil'e al'iĝ'i al la lingv'o kaj riĉ'ig'i ĝi'n ne perd'ig'ant'e ĝi'a'n unu'form'ec'o'n.

Tiel, dank'e la unu gramatik'o'n kaj la unu form'o'n de la plej grand'a part'o de l ' vort'o'j, la lingv'o inter'naci'a hav'os jam de l ' komenc'o unu form'o'n ĉe ĉiu'j uz'ant'a'j ĝi'n. Nur tiu'j vort'o'j, kiu'j en la fundament'a vort'ar'o ne est'as trov'at'a'j, en la unu'a temp'o est'os mal'egal'e kre'at'a'j de mal'sam'a'j aŭtor'o'j. Sed ĉar unu'e tia'j vort'o'j est'os renkont'at'a'j nur dis'ĵet'it'e inter la mult'o da vort'o'j jam konstant'a'j, kaj du'e la nombr'o de tia'j mal'egal'e son'ant'a'j vort'o'j ankoraŭ pli mal'grand'iĝ'os dank'e la komun'a'n font'o'n, el kiu la aŭtor'o'j pren'ad'os la nov'a'j'n vort'o'j'n ( la plej grav'a'j eŭrop'a'j lingv'o'j ),— tial tiu'j " nov'a'j " vort'o'j prezent'os nenio'n ali'a'n ol provincialism'o'j'n de la unu lingv'o inter'naci'a. Tia'j provincialism'o'j est'is en grand'a nombr'o en ĉia ali'a lingv'o, kaj kun la vast'iĝ'ad'o de la skrib'at'a literatur'o ili komenc'is perd'iĝ'i. Tio sam'a est'os ankaŭ en la lingv'o inter'naci'a, sed ĉar la lingv'o inter'naci'a pli depend'as de la vol'o de l ' hom'o'j, ol de ali'a'j kondiĉ'o'j,— tiu proces'o de unu'form'iĝ'ad'o ir'os en ĝi mult'e pli rapid'e. La vort'o'j kre'it'a'j mal'feliĉ'e baldaŭ perd'iĝ'os, kaj la vort'o'j feliĉ'e kre'it'a'j rest'os kaj en'ir'os en la lingv'o'n; la vort'o'j egal'e feliĉ'e kre'it'a'j sed mal'egal'e son'ant'a'j — kelk'a'n temp'o'n batal'os inter si kiel sinonim'o'j, sed jam post mal'long'a temp'o ni vid'os, ke unu el tiu'j form'o'j est'as uz'at'a pli oft'e kaj de pli grand'a part'o de verk'ant'o'j, ol ĉiu'j ali'a'j form'o'j,— kaj baldaŭ la unu'a form'o el'puŝ'os ĉiu'j'n ceter'a'j'n form'o'j'n, kiu'j post kelk'a temp'o simpl'e mort'os de ne'uz'ad'o. Tiel ju pli energi'e vast'iĝ'os kaj riĉ'iĝ'os la literatur'o de la lingv'o inter'naci'a, des pli baldaŭ ni hav'os unu'form'a'n pli mal'pli plen'a'n vort'ar'o'n.

Tiu'j, kiu'j vol'as labor'i super la lingv'o inter'naci'a, skrib'i verk'o'j'n en tiu lingv'o etc.— pov'as nun dir'i kuraĝ'e, ke ili hav'as en la man'o'j plen'a'n vort'ar'o'n, ĉar pov'ant'e ĉia'n ankoraŭ ne kre'it'a'n vort'o'n kre'i laŭ ili'a plaĉ'o, anstataŭ atend'i, ĝis mi ĝi'n kre'os, ili pov'as nun esprim'i en la lingv'o inter'naci'a ĉio'n, kio'n ili vol'as. Tio ĉi est'us ne ebl'a en la okaz'o, se mi vol'us mem el'don'i plen'a'j'n vort'ar'o'j'n: ĉar kiom ajn mi labor'us, ĉiam dank'e la sen'fin'ec'o de la hom'a vort'ar'o rest'us ankoraŭ mult'eg'o da vort'o'j ne kre'it'a'j, kaj tiu'j, kiu'j dev'us ili'n uz'i, ne sci'us kio'n far'i, ĉar kre'i ili'n mem est'us ne permes'it'a.

Sed nun rest'as unu ŝajn'e tre grav'a demand'o: se mi skrib'as al iu en la lingv'o inter'naci'a kaj mi dev'is kelk'a'j'n vort'o'j'n kre'i mem, sed mi vol'as hav'i la cert'o'n, ke la adres'it'o tut'e bon'e, ver'e kaj klar'e kompren'os la vort'o'j'n, kiu'j'n mi kre'is,— kio'n mi tiam dev'as far'i ? La respond'o est'as tre simpl'a: far'i tio'n sam'a'n, kio est'as far'at'a ĉe la uz'ad'o de ĉia ali'a lingv'o, se ia por ni neces'a vort'o en tiu lingv'o aŭ tut'e ankoraŭ ne ekzist'as, aŭ ne est'as ankoraŭ de ĉiu'j egal'e uz'at'a aŭ kon'at'a,— t. e. apud la vort'o nov'e kre'it'a met'i en kun'e'ten'il'o'j (...) la traduk'o'n de tiu vort'o en ia ali'a lingv'o, en kiu tiu vort'o jam ekzist'as. Kiu'n lingv'o'n vi uz'os por tiu cel'o, est'as por la afer'o tut'e egal'a, se vi nur pens'as, ke tiu lingv'o est'as kompren'ebl'a por vi'a adres'it'o, aŭ ke li hav'as sub la man'o aŭ facil'e pov'as hav'i vort'ar'o'n de tiu lingv'o. Sed est'us dezir'at'e, ke ĉiu'j amik'o'j de la lingv'o inter'naci'a uz'u en tia'j okaz'o'j unu lingv'o'n, kaj por tio mi propon'as la lingv'o'n franc'a'n, ĉar tiu ĉi lingv'o en ni'a temp'o en mult'a'j sfer'o'j ankoraŭ hav'as la rol'o'n de lingv'o inter'naci'a. Sed tut'e ne est'as postulat'a, ke vi aŭ vi'a adres'it'o sci'u la lingv'o'n franc'a'n, ĉar la vort'o dev'as est'i el'skrib'at'a el la franc'a vort'ar'o sen ia ŝanĝ'o, en tiu form'o, en kiu ĝi est'as trov'at'a en la vort'ar'o; est'as nur neces'e, ke la skrib'ant'o kaj la ricev'ant'o hav'u sub la man'o franc'a'n vort'ar'o'n ( se ili ne pli vol'as uz'i ali'a'n lingv'o'n ).

Mult'a'j kred'ebl'e est'os mal'kontent'a'j, ke mi ne vol'as el'don'i person'e plen'a'n aŭtoritat'a'n vort'ar'o'n, kiu'n ĉiu'j dev'us obe'i. La amas'o am'as, ke oni don'u al ĝi leĝ'o'j'n, ke oni don'u al ĝi ne bon'a'n, sed jam tut'e pret'a'n,— kaj la voj'o'n, kiu'n mi propon'as, mult'a'j nom'os tro mal'rapid'a. Se mi ne el'don'as mem vort'ar'o'j'n pli plen'a'j'n, sed las'as ili'a'n kre'ad'o'n al la publik'o, mi ĝi'n far'as ne pro mal'diligent'o: sufiĉ'e plen'a vort'ar'o jam est'as pret'a ĉe mi, kaj mi pov'us el'don'i ĝi'n eĉ tuj, kaj se ĝi eĉ ne est'us pret'a, la leg'ant'o kompren'os, ke ĝi est'as tut'e ne mal'facil'a por mi kre'i ĉiu'tag'e cert'a'n nombr'o'n da vort'o'j kaj el'don'ad'i paŝ'o post paŝ'o vort'ar'o'j'n ĉiam pli plen'a'j'n. Por mi person'e est'us kompren'ebl'e mult'e pli oportun'a ten'i la sort'o'n de l ' lingv'o inter'naci'a en mi'a'j man'o'j. Tial, mi esper'as, la leg'ant'o kompren'os, ke kre'int'e la fundament'o'n de l ' lingv'o, mi nun de'pren'as de mi tut'a'n aŭtoritat'o'n nur tial, ke mi profund'e kred'as, ke tio'n postul'as la interes'o'j de l ' afer'o. La temp'o, mi esper'as, montr'os, ke mi ne erar'is. Sed se la est'ont'ec'o eĉ montr'os, ke mi erar'is kaj ke plen'a vort'ar'o dev'as est'i kre'at'a de unu person'o, la leg'ant'o ne forges'u ke mi ja pov'as ĝi'n far'i ankaŭ post'e ! Sed mi far'os ĝi'n nur tiam, se la temp'o montr'os, ke ĝi est'as efektiv'e neces'a. Nun mi labor'ad'os, mi skrib'ad'os verk'o'j'n, mi kre'ad'os vort'o'j'n,— sed ĉio'n kiel privat'a amik'o de l ' lingv'o inter'naci'a, kaj ĉiu ali'a pov'as ĝi'n far'i kun la egal'a kompetent'ec'o.

5 ) Je la demand'o, kiam mi el'don'os vort'ar'o'j'n re'turn'it'a'j'n ( naci'a - inter'naci'a'j'n ), kiam mi el'don'os mi'a'n broŝur'o'n en ĉiu'j ali'a'j lingv'o'j, ĉu mi el'don'os lern'o'libr'o'j'n sistem'a'j'n kaj vast'a'j'n, libr'o'j'n, gazet'o'j'n etc.— mi jam nun ne bezon'as respond'i; ĉar, kon'ant'e nun la lingv'o'n inter'naci'a'n ne mal'pli ol mi mem, kaj est'ant'e nun egal'a moral'a kaj material'a mastr'o de la lingv'o kiel mi mem,— ĉiu pov'as nun mem el'don'i ĉia'j'n neces'a'j'n verk'o'j'n, ne atend'ant'e ĝis mi ĝi'n far'os. Mi far'os, kio'n mi pov'os, kaj ĉiu ali'a amik'o de l ' lingv'o far'u ankaŭ, kio'n li pov'as; mi mem ne pov'as el'don'i eĉ la cent'a'n part'o'n de tio, kio est'as bezon'at'a.

6 ) Mult'a'j pet'as, ke mi komenc'u el'don'ad'i la adres'ar'o'j'n de la " promes'int'o'j ", por ke la amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a sci'u unu pri ali'a kaj pov'u korespond'i inter si. Tiu'j'n adres'ar'o'j'n mi kred'ebl'e efektiv'e komenc'os el'don'ad'i, sed nur tiam, kiam mi vid'os, ke la hom'o'j efektiv'e kompren'is la grav'ec'o'n de l ' promes'o'j kaj pren'as la afer'o'n sufiĉ'e serioz'e. Sed nun est'as bedaŭr'ind'e ankoraŭ mult'a'j, kiu'j, viv'e labor'ant'e por la afer'o kaj tut'e bon'e korespond'ant'e en la lingv'o inter'naci'a, ne send'is ankoraŭ ili'a'n " promes'o'n "!

7 ) Mult'a'j mi'n demand'as, per kio ili pov'as est'i util'a'j al la afer'o de l ' lingv'o inter'naci'a, kiel ili dev'as labor'i kaj kiel oni pov'as la plej cert'e progres'ig'i la afer'o'n. Mi'a respond'o nun dev'as est'i: ĉiu labor'u tiel, kiel li trov'os la plej bon'a, ĉar la sort'o de l ' afer'o est'as nun egal'e en la man'o'j de ni ĉiu'j. Cel'o'n ni ĉiu'j hav'as unu kaj klar'a'n: ke la nombr'o de l ' amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a, la nombr'o de l ' person'o'j uz'ant'a'j tiu'n lingv'o'n kaj labor'ant'a'j por ĝi — konstant'e kresk'u, kaj ke la lingv'o mem ĉiam pli riĉ'iĝ'u. Por tio ni ne bezon'as konduk'ant'o'n: ĉia person'o, ĉia rond'et'o, ĉia societ'o labor'u laŭ si'a bon'trov'o, en si'a sfer'o kaj laŭ si'a'j fort'o'j,— kaj malgraŭ la dis'ĵet'ec'o de l ' labor'o ( se ĝi nur est'os ĉie sufiĉ'e energi'a ) post la plej mal'long'a temp'o ni vid'os, ke ni'a komun'a cel'o est'as al'ven'it'a, ke la lingv'o inter'naci'a fort'iĝ'is kaj est'as uz'at'a de la tut'a mond'o. Tie ĉi mi nur uz'os la bon'a'n okaz'o'n kaj esprim'os per kelk'a'j vort'o'j mi'a'n person'a'n pens'o'n pri tio, kiel ni dev'as farad'i:

a ) Antaŭ ĉio ( kaj tio ĉi est'as la plej grav'a ) ni dev'as labor'i diligent'e kaj ne mal'varm'iĝ'ant'e por la afer'o kaj tut'e ne zorg'ant'e tio'n, kio'n dir'as aŭ far'as ali'a'j. Est'as mult'a'j, kiu'j kompren'ant'e bon'e la util'ec'o'n de l ' afer'o, al'fal'is al ĝi en la komenc'o tre varm'eg'e, cert'e kred'ant'e, ke post kelk'a'j monat'o'j la tut'a mond'o jam est'os plen'a de la lingv'o inter'naci'a; sed kiam post kelk'a temp'o ili vid'is, ke la mond'o est'as ankoraŭ trankvil'a, ke la plej grand'a part'o de l ' mond'o eĉ ankoraŭ ne sci'as pri la afer'o, ke la gazet'o'j ne al'port'as ĉiu'tag'e sensaci'a'j'n nov'aĵ'o'j'n pri la ir'ad'o de l ' afer'o,— ili tut'e mal'varm'iĝ'is por la afer'o. De la efemer'a labor'o de tia'j amik'o'j la afer'o ne sol'e nenio'n gajn'as, sed kontraŭ'e, ĝi nur perd'as. Sed efektiv'a'j amik'o'j de l ' afer'o ne rigard'as, ĉu la afer'o jam far'is mult'o'n da bru'o kaj ĉu ĝi est'as jam sufiĉ'e " en mod'o "; profund'e kred'ant'e, ke la afer'o est'as util'a kaj hav'as est'ont'ec'o'n, ili labor'as sen'bru'e, sed diligent'e kaj konstant'e, ĉiu en si'a urb'o, en si'a land'o kaj laŭ si'a'j fort'o'j,— kaj dank'e la labor'o'n de tiu'j ĉi amik'o'j mi esper'as, ke l ' afer'o baldaŭ kaj sen bru'o vast'iĝ'os en la tut'a mond'o.

b ) Oni dev'as energi'e kolekt'i " promes'o'j'n ", ne tim'ant'e la alt'ec'o'n de la nombr'o. Mi ripet'e turn'as la okul'o'j'n de l ' amik'o'j sur tiu'n ĉi punkt'o'n, ŝajn'e fantazi'a'n, sed efektiv'e tre grav'a'n. Ĉiu el la promes'o'j apart'e hav'as signif'o'n tre mal'grand'a'n, kaj tial mult'a'j ne vol'as kolekt'i, dir'ant'e, ke promes'o'j'n oni dev'as send'i en grand'a nombr'o aŭ tut'e ili'n ne send'i. Mi ripet'as, ke tia parol'ad'o est'as tut'e mal'prav'a. Ne estim'ant'e apart'a'j'n unu'o'j'n, ni neniam ven'os al grand'a'j nombr'o'j. Ĉiu promes'o apart'e hav'as signif'o'n la plej mal'grand'eg'a'n, sed unu post unu ili'a nombr'o grand'iĝ'os, kaj tiam ili prezent'os grand'eg'a'n fort'o'n kaj decid'os per unu foj'o la grav'a'n demand'o'n de lingv'o inter'naci'a. Se mi'a'j vort'o'j est'as ne sufiĉ'e kred'ig'a'j, kaj vi rest'as skeptik'a'j, ne forges'u almenaŭ, ke mal'util'o'n la promes'o'j en ĉia okaz'o ne port'as, se ili eĉ neniam ven'os al la esper'at'a nombr'o, sed util'o'n ili ĉe feliĉ'a'j rezultat'o'j pov'as al'port'i grand'eg'a'n.

c ) Grand'eg'a'n util'o'n al'port'os al la afer'o tiu'j, kiu'j riĉ'ig'os la literatur'o'n de l ' lingv'o inter'naci'a. Nenio pov'as tiel bon'e impon'i al la amas'o, kiel fakt'o'j kaj konstant'a'j sign'o'j de viv'o. Oni dev'as sen'ĉes'e el'don'ad'i ĉiam nov'a'j'n verk'o'j'n pri la lingv'o inter'naci'a, kaj la plej grav'a — en tiu lingv'o. La kamp'o tie ĉi est'as grand'a, el'don'i oni pov'as kaj dev'as mult'e. Antaŭ ĉio la amik'o'j dev'as el'don'i la gramatik'o'n kaj la vort'ar'o'n en ĉiu'j lingv'o'j de la mond'o. El'don'int'e la gramatik'o'n kaj la vort'ar'o'n en la lingv'o de iu popol'o, vi ne sol'e don'os al tiu popol'o la ebl'o'n al'iĝ'i al la hom'ar'a afer'o, sed unu'temp'e ( dank'e la vort'ar'et'o'n ) vi per unu foj'o don'as al la tut'a mond'o la ebl'o'n korespond'i liber'e kun ĉiu an'o de tiu popol'o. La el'don'ad'o de la mal'grand'a vort'ar'et'o en ĉia apart'a lingv'o postul'as mal'mult'e da labor'o kaj tre mal'mult'eg'e da mon'o. Oni dev'as el'don'i vort'ar'o'j'n re'turn'it'a'j'n; ĉar est'as jam el'don'it'a'j vort'ar'o'j rekt'a'j, la pret'ig'ad'o de vort'ar'o'j re'turn'it'a'j est'as labor'o tre facil'a kaj mal'mult'e kost'a. Laŭ la mezur'o de la progres'ad'o kaj riĉ'iĝ'ad'o de l ' lingv'o oni dev'as el'don'ad'i pli plen'a'j'n vort'ar'o'j'n, kaj est'us bon'e, ke en ili la nov'a'j vort'o'j, kre'it'a'j de l ' aŭtor'o'j mem, est'us don'it'a'j kun'e kun ili'a franc'a traduk'o. Oni dev'as el'don'i pli vast'a'j'n lern'o'libr'o'j'n, laŭ bon'a'j metod'o'j, kun mult'a'j ekzempl'o'j kaj pec'o'j por traduk'i,— ĉar la lern'o'libr'o'j, kiu'j'n mi el'don'is mem, est'as tre mal'grand'a'j, kun'prem'it'a'j kaj far'it'a'j nur por hom'o'j pli - mal'pli instru'it'a'j. Fin'e, por ke la lingv'o ebl'e pli rapid'e fort'iĝ'u kaj riĉ'iĝ'u, oni dev'as el'don'i kiel ebl'e pli mult'e da verk'o'j en la lingv'o inter'naci'a, original'a'j aŭ traduk'it'a'j; kaj tiu'j person'o'j aŭ rond'et'o'j, kiu'j hav'as la ebl'o'n, dev'as komenc'i el'don'ad'i gazet'o'j'n kaj ĵurnal'o'j'n en la lingv'o inter'naci'a.

El ĉiu'j spec'o'j de verk'o'j, pri kiu'j mi parol'is, mi mem pov'as el'don'i nur tre mal'grand'a'n part'o'n, ĉar mi hav'as tro mal'mult'e da temp'o kaj tro mal'grand'a'j'n kapital'o'j'n. Ĉiu el la amik'o'j de l ' lingv'o apart'e pov'as ankaŭ el'don'i nur mal'mult'e. Sed se ĉiu el ni far'os tiu'n mal'mult'o'n, kiu'n li pov'as, tiam la literatur'o de l ' lingv'o inter'naci'a rapid'e vast'iĝ'os.

Por ke ĉiu'j pov'u sci'i pri ĉiu nov'a el'don'it'a verk'o, mi pet'as ĉiu'n, kiu el'don'os io'n pri la lingv'o inter'naci'a aŭ en tiu ĉi lingv'o, send'i al mi unu ekzempl'ar'o'n de si'a verk'o; ĉar komenc'ant'e de Aŭgust'o 1888 mi el'don'ad'os ĉiu'monat'e nom'ar'o'j'n de ĉiu'j verk'o'j pri la lingv'o inter'naci'a, kiu'j el'ir'is de la komenc'o ĝis tiu temp'o. Apud ĉiu verk'o est'os dir'it'a, kiu ĝi'n el'don'is, kiom ĝi kost'as kaj kie oni ĝi'n pov'as ricev'i. Al'send'int'e la kost'o'n de poŝt'a trans'send'o, ĉiu pov'as en ĉiu temp'o ricev'i de mi la plej nov'a'n nom'ar'o'n de l ' verk'o'j. La el'don'ant'o'j'n de l ' verk'o'j mi pet'as ankaŭ, ke en la fin'o de ĉia verk'o aŭ verk'et'o, kiu'n ili el'don'os, ili pres'u ĉiam la plej nov'a'n el la dir'it'a'j nom'ar'o'j. Mi esper'as, ke neniu el la el'don'ant'o'j mal'konsent'os plen'um'i mi'a'n pet'o'n, kiu est'as egal'e grav'a por la el'don'ant'o'j kiel por la afer'o mem.

ĉ ) Tre grav'a por la progres'ad'o de l ' lingv'o inter'naci'a est'as diligent'a uz'ad'o ĝi'n en korespond'ad'o kun amik'o'j kaj kon'at'o'j aŭ eĉ kun ne'kon'at'o'j. Kiom ajn vi ripet'ad'os al la amas'o pri la util'ec'o kaj la oportun'ec'o de l ' lingv'o, la plej grand'a part'o de l ' amas'o rest'os surd'a por vi'a'j vort'o'j, ĉar ĝi tim'os, ke vi postul'as de ĝi ia'n ofer'o'n. Sed se ĉiu'j amik'o'j de l ' lingv'o inter'naci'a anstataŭ parol'ad'i farad'os, tiam vi baldaŭ vid'os, ke la tut'a indiferent'a amas'o al'iĝ'is jam al la afer'o, sen bru'o kaj eĉ mem tio'n ne vid'int'e. Ricev'int'e de vi leter'o'n inter'naci'a'n kaj kompren'int'e ĝi'n, kvankam li la lingv'o'n ne lern'is, vi'a adres'it'o vid'os praktik'e la oportun'ec'o'n de l ' lingv'o, kaj li komenc'os mem ĝi'n uz'ad'i; se li rest'os indiferent'a, tiam ricev'int'e kelk'a'j'n foj'o'j'n tia'j'n leter'o'j'n, li jam sci'os sufiĉ'e bon'e la lingv'o'n, tut'e ĝi'n ne lern'int'e.

d ) Est'as kompren'ebl'e ankoraŭ mult'a'j voj'o'j kaj voj'et'o'j por progres'ig'i l ' afer'o'n de l ' lingv'o inter'naci'a, sed mi dev'as ili'n las'i al la bon'trov'o kaj plaĉ'o de ĉiu apart'a person'o. Est'us bon'e, se en ĉiu'j urb'o'j kaj urb'et'o'j est'us kre'it'a'j rond'et'o'j por kun'e labor'i por la afer'o de l ' lingv'o ( en kelk'a'j urb'o'j tia'j rond'et'o'j jam est'as kre'it'a'j ). Per pri'pens'ad'o kaj labor'ad'o kun'lig'it'a oni ĉiam pov'as pli mult'e far'i, ol labor'ant'e apart'e. Sed unu afer'o'n oni ne dev'as forges'i: oni dev'as est'i atend'em'a'j kaj konstant'a'j; ni ne dev'as atend'i, ke ali'a'j ni'n kuraĝ'ig'u per si'a ekzempl'o, kaj ni ne dev'as perd'i la kuraĝ'o'n kaj mal'varm'iĝ'i, se ni tiu'n ekzempl'o'n ne vid'as,— ni dev'as per ni'a propr'a labor'o don'i ekzempl'o'n al ali'a'j; kaj se en la unu'a temp'o neniu al ni al'iĝ'os, aŭ se oni eĉ rid'os je ni, ni dev'as kred'i, ke pli aŭ mal'pli fru'e la rid'ant'o'j ven'os al ni. Ni ir'u kuraĝ'e antaŭ'e'n, ĉar ni'a afer'o est'as honest'a kaj util'a !

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

Tiu ĉi libr'et'o est'as la last'a vort'o, kiu'n mi el'parol'as en rol'o de aŭtor'o. De tiu ĉi tag'o la est'ont'ec'o de l ' lingv'o inter'naci'a ne est'as jam pli mult'e en mi'a'j man'o'j, ol en la man'o'j de ĉia ali'a amik'o de la sankt'a ide'o. Ni dev'as nun ĉiu'j egal'e labor'i, ĉiu laŭ si'a'j fort'o'j. Ĉiu el vi pov'as nun far'i por ni'a afer'o tiom sam'e kiom mi, kaj mult'a'j el vi pov'as far'i mult'e pli mult'e ol mi, ĉar mi est'as sen kapital'o'j, kaj el mi'a temp'o, okup'it'a de labor'o por ĉiu'tag'a pan'o, mi pov'as ofer'i al la am'at'a afer'o nur tre mal'grand'a'n part'o'n. Mi far'is por la afer'o ĉio'n, kio'n mi pov'is, kaj se ĉiu efektiv'a amik'o de l ' lingv'o inter'naci'a al'port'os al ĝi eĉ la cent'a'n part'o'n de l ' moral'a'j kaj material'a'j ofer'o'j, kiu'j'n mi al ĝi al'port'is tra dek'du jar'o'j ĝis hodiaŭ, tiam la afer'o ir'os bon'eg'e kaj ven'os al la cel'o post la plej mal'long'a temp'o. Ni labor'u kaj esper'u !

~ ~ ~ ~< > < > < > ~ ~ ~ ~

 End of the Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by Ludovic Lazarus Zamenhof *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA *** ***** This file should be named 20006-h.htm or 20006-h.zip ***** This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/2/0/0/0/20006/ Produced by David G. Simpson Updated editions will replace the previous one--the old editions will be renamed.  Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties.  Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research.  They may be modified and printed and given away--you may do practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.  *** START: FULL LICENSE *** THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase "Project Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://gutenberg.org/license).  Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.  If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.  1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement.  See paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works.  See paragraph 1.E below.  1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States.  If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed.  Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.  1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in a constant state of change.  If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States.  1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org 1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges.  If you are redistributing or providing access to a work with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.  1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.  1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.  1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License.  1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.  1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.  1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License.  You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works.  - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.  - You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works.  1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.  1.F.  1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.  1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.  1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from.  If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation.  The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund.  If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.  1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.  1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.  If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.  1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.  Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.  Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.  To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.  Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws.  The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.  Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations.  Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment.  Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.  The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements.  We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance.  To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://pglaf.org While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.  International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.  Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.  Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.  Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.  unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.  Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.