Princo Serebrjanij


Project Gutenberg's Princo Serebrjanij, by Aleksey Konstantinovich Tolstoy

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of
the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
www.gutenberg.org.  If you are not located in the United States, you'll have
to check the laws of the country where you are located before using this ebook.



Title: Princo Serebrjanij

Author: Aleksey Konstantinovich Tolstoy

Translator: Maria Sidlovskaja

Release Date: August 8, 2017 [EBook #55302]

Language: Esperanto

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PRINCO SEREBRJANIJ ***




Produced by Andrew Sly, Brenda Lewis, Kirill Shvedov and
the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net






LITERATUR'A AL'DON'O DE GAZET'O
"LA OND'O DE ESPERANT'O."

Graf'o A. Tolstoj.

PRINC'O
SEREBRJANIJ

HISTORI'A ROMAN'O.

EL LA LINGV'O RUS'A TRADUK'IS
S-ino M. Ŝidlovskaja.

Libr'ej'o
"Esperant'o"
Moskv'o, Tverskaja, 26.
RUS'LAND'O.

Книжный Магазинъ
"Эсперанто"
Москва, Тверская, 26.
РОССІЯ.

1912.

AL NI'A KARA MAJSTR'O
DEDIĈ'AS SI'A'N LABOR'O'N
la traduk'int'in'o.

ANTAŬ'PAROL'O DE L’ TRADUK'INT'IN'O.

Prezent'ant'e ĉi tiu'n labor'o'n al juĝ'o de la leg'ant'o'j, mi sent'as intern'a'n bezon'o'n kore dank'i ni'a'n kar'a'n Majstr'o'n, kiu, ricev'int'e en la somer'o 1910 kelk'a'j'n ĉapitr'o'j'n de mi'a traduk'o, feliĉ'ig'is min per kelk'a'j aprob'a'j lini'o'j, kiu'j decid'ig'is min publik'ig'i la labor'o'n. Mi kore dank'as s-ron R. Mencel (Moskv'o), kun kies kompetent'a help'o est'is far'it'a'j la rimark'o'j pri botanik'o kaj arĥeologi'o en la unu'a'j ĉapitr'o'j de l’ libr'o.


Graf'o A. K. Tolstoj nask'iĝ'is en Peterburg'o en 1817. Dank’ al la amik'ec'o de li'a onkl'o kun la fam'a poet'o Ĵukovskij, eduk'int'o de l’ kron'princ'o, la 8-jar'a Tolstoj est'is prezent'it'a al la sam'aĝ'a kron'princ'o (est'ont'a imperi'estr'o Aleksandr'o II), kaj Tolstoj est'is inter la infan'o'j, kiu'j'n oni invit'is ĉiu'dimanĉ'e al la kron'princ'o por komun'a lud'o. Li'a'j riĉ'a'j kaj kler'a'j ge'patr'o'j zorg'is pri la eduk'ad'o kaj instru'ad'o de l’ fil'o: de infan'a'j jar'o'j li jam kon'is la ĉef'verk'o'j'n de l’ rus'a'j kaj ekster'land'a'j poet'o'j, tre fru'e li mem komenc'is verk'i poezi'aĵ'o'j'n.

Plen'um'int'e en 1836 si'a'j'n ekzamen'o'j'n en Moskv'a universitat'o, li ricev'is ofic'o'n ĉe la rus'a konsul'ej'o de German'a deput'it'ar'o en Frankfurt'o a/M. Post'e li hav'is ofic'o'n ĉe imperi'estr'a kancelari'o en Peterburg'o, sed baldaŭ li eks'iĝ'is kaj kun kort'eg'an'a titol'o de ĉas'majstr'o, sed sen ia ofic'o, li sin dediĉ'is ekskluziv'e al la literatur'o. Komenc'e la publik'o ek'kon'is lin kiel aŭtor'o'n de bel'form'a'j lirik'a'j kaj epos'a'j vers'aĵ'o'j. Ili preskaŭ ĉiu'j per si'a stil'o ating'is plej altan grad'o'n de perfekt'ec'o kaj son'as kiel plej ĉarm'a muz'ik'o. Ador'ad'o de natur'o en ĉiu'j ĝi'a'j form'o'j, honor'ad'o de hom'o sincer'a, sen'de'pend'a, hom'o de fort'a vol'o kaj kred'o, kiu "mal'ŝat'ant'e la publik'a'n verdikt'o'n, pi'e kaj kuraĝ'e klin'as si'a'n liber'an frunt'o'n antaŭ ĉio, kio est'as lum'o, kio est'as ver'o", "hom'o, kiu sen'tim'e ir'as kontraŭ la flu'o"[1],—jen est'as la ĉef'a'j tem'o'j de li'a'j poezi'aĵ'o'j. Sed sam'temp'e li diligent'e kaj fervor'e stud'is la rus'a'n histori'o'n. Kiel rezultat'o de li'a'j stud'o'j aper'is en 1863 li'a fam'a, ĝis nun mult'e legat'a en Rus'land'o, histori'a roman'o "Princ'o Serèbrjanij", kiu sendispute apartenas al ĉefverkoj de l’ rus'a histori'a beletr'ist'ik'o, pro la original'a alt'grad'e bel'a stil'o, tre interes'a en'hav'o kaj la sen'dub'a real'ec'o de la histori'a'j fakt'o'j, fund'e stud'it'a'j de la aŭtor'o. La sam'a histori'a epok'o serv'is al Tolstoj kiel material'o por li'a'j 3 fam'e'kon'at'a'j dram'o'j: "Mort'o de Ivan'o IV" (1866), "Car'o Teodor'o Ivanoviĉ" (1868) kaj "Caro Boriso" (1870). Ili aper'ig'as profund'a'n kon'o'n de la epok'o kaj hav'as altan literatur'a'n kaj dram'a'n valor'o'n; tial ĝis nun ili est'as mult'e aplaŭd'at'a'j en plej bon'a'j rus'a'j teatr'o'j, kiel en la fam'a Moskv'a Art'a Teatr'o, sur kies scen'ej'o "Car'o Teodor'o Ivanoviĉ", ekzempl'e, est'is prezent'it'a pli ol 100 foj'e.

Kelk'a'j kritik'ist'o'j konsider'as Tolstoj’n kiel reprezentanton de l’ princip'o "art'o por la art'o", kaj ĉi tiu titol'o en li'a epok'o ne est'is tre honor'ind'a: en tiu epok'o de kultur'a re'viv'iĝ'o de l’ rus'a viv'o plej mult'e est'is ŝat'at'a'j poet'o'j-civit'an'o'j, poet'o'j, kiu'j uz'is si'a'n pli-mal'pli grand'a'n talent'o'n kiel batal'il'o'n kontraŭ ĉia'spec'a'j prem'eg'ant'o'j de la rus'a popol'o. Sed Tolstoj est'is tro grand'a art'am'ant'o, por ne sufer'i, vid'ant'e en la literatur'o la el'montr'o'j'n de mal'vast'ig'a material'ism'o, lin ne pov'is ne indign'ig'i la prefer'ad'o de la "util'o" al la "bel'o". Kaj, kiel hom'o sincer'a kaj tut'e ne politik'em'a, li sen'kaŝ'e el'dir'ad'is si'a'n opini'o'n, kaj tial oni baldaŭ don'is al li nom'o'n de konservativ'ul'o, de politik'a indiferent'ul'o. Sed indiferent'ul'o li ne est'is: li posed'is propr'a'n soci'a-politik'a'n kred'o'n, kvankam li laŭ si'a karakter'o ne est'is batal'ant'o por io ajn. En la antikv'a Rus'land'o lian simpati'o'n al'tir'is ne la epok'o de l’ moskv'a'j car'o'j-potenc'ul'o'j, sed precip'e la liber'plen'a komun'um'a reĝim'o de Pskovo kaj Novgorodo ("La Posadniko", "La heroo Potoko"). Li satir'e kritik'as la krud'a'n per'fort'ec'o'n, kun kiu Petr'o la Grand'a pen'ad'is ali'form'ig'i Rus'land'o'n en ekster'e kultur'a'n land'o'n; plen'humor'e li rakont'as, kiel "ni'a grand'a car'o, patr'o ni'a Petr'o Aleksèeviĉ" kuir'is kaĉ'o'n el ekster'land'a gri'o kaj, kuir'ant'e, per baston'o ĝin kned'is; la kaĉ'o montr'iĝ'is tro sal'a, tro dens'a,—kio'n far'i? la infan'o'j tamen ĝin manĝ'u... Ĉiam sincer'a kaj sen'de'pend'a, li en si'a'j humor'aĵ'o'j ("Sonĝ'o de Popov", "Skizo de l’ rusa historio de Gostomislo ĝis Timaŝev", ,"La heroo Potoko") sen'tim'e alud'as la tiu'temp'a'j'n fakt'o'j'n de la histori'a kaj literatur'a viv'o, kio don'is al li ne mal'mult'e da mal'amik'o'j en oficial'a'j kaj ne'oficial'a'j sfer'o'j. Kaj ĝis si'a mort'o (1875) li rest'is hom'o sen'de'pend'a, liber'a kaj kritik'em'a.

Mari'a Ŝidlovskaja.

ĈAPITR'O I.

La "opriĉnikoj".

En la jar'o 1565, la 23-an de juni'o, dum varm'eg'a tag'mez'o, jun'a bojar'o[2], princ'o Nikito Romànoviĉ Serèbrjanij rajd'e al'galop'is al vilaĝ'o Medvedevka, kuŝ'ant'a 30 verst'o'j'n de Moskv'o.

Lin sekv'is li'a'j milit'ist'o'j kaj serv'ist'o'j.

La princ'o nun re'ven'is el Litov'uj'o. Antaŭ kvin jar'o'j la car'o Ivan'o Vasìljeviĉ sendis lin tien por fari kun la reĝo Zigimondo pac'kontrakt'o'n por mult'a'j jar'o'j. Sed tiu'n foj'o'n la elekt'o de la car'o ne est'is bon'a. Cert'e, Serèbrjanij fervor'e defend'is la profit'o'j'n de si'a land'o kaj ŝajn'e est'is plej dezir'ind'a per'ant'o, sed li ne est'is taŭg'a por diplomati'o. Mal'ŝat'ant'e la artifik'o'j'n de l’ diplomati'a art'o, li dezir'is ag'i mal'kaŝ'e kaj mal'permes'is ĉiu'j'n el'turn'iĝ'o'j'n al ofic'ist'o'j, kiu'j lin akompan'is. La reĝ'a'j konsil'ant'o'j, jam pret'a'j ced'i, profit'is la ver'em'ec'o'n de l’ princ'o, lert'e inform'iĝ'is pri ni'a mal'fort'ec'o kaj tuj pli'alt'ig'is si'a'j'n postul'o'j'n. Tio'n ĉi Serèbrjanij ne vol'is toler'i: en kun'sid'o de l’ deputitaro ("sejmo") li ek'frap'is la tabl'o'n per la pugn'o kaj dis'ŝir'is la sub'skrib'ot'a'n kontrakt'o'n. "Vi ĉiu'j, kun vi'a reĝ'o, est'as ruz'ul'o'j kaj fripon'o'j! Mi trakt'as kun vi laŭ konscienc'o, kaj vi ĉiam pen'as min super'ruz'i. Ne bon'e est'as ag'i tia'manier'e!" Li'a varm'eg'ec'o neni'ig'is unu'moment'e ĉiu'j'n rezultat'o'j'n de ĝis'nun'a trakt'ad'o, kaj grand'a car'a mal'favor'o minac'is al Serèbrjanij; sed feliĉ'e la sam'a'n tag'o'n el Moskv'o ven'is la ordon'o las'i pac'a'n trakt'ad'o'n kaj re'komenc'i milit'o'n. Ĝoj'ig'it'a, Serèbrjanij tuj las'is Viln'o'n, ŝanĝ'is si'a'j'n velur'a'j'n vest'o'j'n por bril'ant'a kiras'o, kaj de tiam li inter'batal'is kun litov'o'j ĉie, kie li ili'n renkont'is. Pli bon'e li serv'is al la car'o en milit'o, ol en diplomati'o, kaj grand'a'n laŭd'o'n li merit'is en Rus'uj'o same kiel en Litov'uj'o.

La fizionomi'o de l’ princ'o est'is konform'a al li'a karakter'o. La ĉef'a'j trajt'o'j de li'a pli agrabl'a, ol bel'a vizaĝ'o est'is simpl'anim'ec'o kaj mal'kaŝ'em'ec'o. En li'a'j griz'a'j okul'o'j kun nigr'a'j okul'har'o'j oni disting'is ekster'ordinar'a'n, sen'konsci'a'n kaj kvazaŭ malgraŭ'vol'a'n decid'em'ec'o'n, kiu, en moment'o de ag'ad'o, ig'is lin for'ĵet'i ĉiu'n ajn hezit'ad'o'n. Mal'ord'ig'it'a'j brov'o'j, kun oblikv'a sulk'o inter ili, montr'is io'n sen'ord'a'n kaj ne'konsekvenc'a'n en li'a pens'ad'o. Sed li'a buŝ'o, mal'sever'e kaj firm'e kurb'ig'it'a, esprim'is honest'a'n ne'ŝancel'ebl'a'n persist'ec'o'n, kaj li'a rid'et'o—sen'fin'a'n, kvazaŭ infan'a'n bon'kor'ec'o'n; tial oni pov'us opini'i lin ne tre saĝ'a, se la nobl'ec'o, tra'penetr'ant'a ĉiu'j'n li'a'j'n trajt'o'j'n, ne est'us garanti'o, ke li ĉiam kompren'as ĉio'n almenaŭ per kor'o, se ne per saĝ'o. En'tut'e li'a fizionomi'o far'is bon'a'n impres'o'n kaj atest'is, ke oni pov'as sen'danĝer'e konfid'i al li en ĉiu'j okaz'o'j, bezon'ant'a'j decid'em'ec'o'n kaj si'n'ofer'em'ec'o'n, sed ke li ne hav'as kutim'o'n pri'medit'i si'a'j'n ag'o'j'n, ĉar medit'ad'o ne est'as li'a fak'o.

Serèbrjanij hav'is la aĝ'o'n de ĉirkaŭ 25 jar'o'j. Li est'is mez'kresk'a, larĝ'ŝultr'a, bel'tali'a. Li'a'j dens'a'j blond'a'j har'o'j est'is pli hel'a'j ol la sun'brun'ig'it'a vizaĝ'o kaj far'is kontrast'o'n kun mal'hel'a'j brov'o'j kaj nigr'a'j okul'har'o'j. Mal'long'a barb'o, iom pli mal'hel'a ol la kap'har'o'j, bel'e kontur'ig'is la lip'o'j'n kaj la menton'o'n.

Kun ĝoj'o en la kor'o re'ven'is la princ'o el ekster'land'o. La tag'o est'is sun'bril'a, unu el tia'j tag'o'j, kiam la tut'a natur'o spir'as fest'e, kiam la flor'o'j ŝajn'as pli hel'a'j, la ĉiel'o pli blu'a, la aer'o sur la horizont'o flu'as per tra'vid'ebl'a'j ond'o'j, kaj la hom'o sent'as sin tiel facil'mov'a, kvazaŭ li'a anim'o trans'loĝ'iĝ'is en natur'o'n kaj trem'et'as en ĉiu foli'o kaj balanc'iĝ'as en ĉiu herb'a trunk'et'o.

Bril'a est'is la juni'a tag'o, sed por la princ'o, kiu kvin jar'o'j'n pas'ig'is en Litov'uj'o, ĝi ŝajn'is ankoraŭ pli bril'a. Kamp'o'j kaj arb'ar'o'j,—ĉio est'is Rus'uj'o! Sen'flat'e kaj sincer'e la princ'o am'is la jun'a'n car'o'n Ivan'o'n IV. Li bon'e memor'is si'a'n per'kruc'a'n ĵur'o'n, kaj nenio mal'help'os lin ĉiam defend'i si'a'n car'o'n. Kvankam li de'long'e dezir'is re'vid'i la patr'o'land'o'n kaj pense jam nun est'is tie, tamen, se li en ĉi tiu moment'o ricev'us ordon'o'n re'ven'i Litov'uj'o'n, anstataŭ rapid'i Moskv'o'n, al si'a'j parenc'o'j, li tuj sen'murmur'e re'turn'us si'a'n ĉeval'o'n kaj kun antaŭ'a fervor'o re'komenc'us milit'o'n. Ceter'e, ne li sol'a pens'is tiel. Ĉiu'j rus'o'j am'is Ivan'o'n, la tut'a land'o am'is lin. Ŝajn'e, kun li aper'is en Rus'uj'o nova or'a epok'o, kaj la monaĥ'o'j, tra'leg'ant'e la kronik'o'n, ne pov'is tie trov'i la car'o'n, simil'a'n al Ivan'o.

De mal'proksim'e ankoraŭ la princ'o kaj li'a sekv'ant'ar'o ek'aŭd'is gaj'a'n kant'ad'o'n kaj al'proksim'iĝ'int'e ili ek'vid'is, ke la vilaĝ'an'o'j hav'is iu'n feston. Sur la strat'o jun'ul'o'j kaj knab'in'o'j aranĝ'is du apart'a'j'n danc'rond'o'j'n; en la mez'o de ĉiu rond'o oni port'is betul'et'o'n, ornam'it'a'n per mult'kolor'a'j ĉifon'et'o'j. Kron'o'j el verd'a'j foli'o'j kovr'is ĉiu'j'n kap'o'j'n. Jen kant'as jun'ul'o'j, jen knab'in'o'j, post'e ĉiu'j kun'e, jen ili inter'parol'as kaj inter'ŝanĝ'as ŝerc'a'j'n insult'et'a'j'n vort'o'j'n. Laŭt'a knab'in'a rid'o ek'aŭd'iĝ'as je la fin'o de ĉiu kant'o, kaj rapid'e mov'iĝ'as la jun'ul'o'j, vest'it'a'j per divers'kolor'a'j ĉemiz'o'j. Amas'o da kolomb'o'j flug'is de tegment'o al tegment'o. Gaj'e mov'iĝ'is, kvazaŭ bol'is la tut'a vilaĝ'o!

La princ'o est'is rajd'ant'a antaŭ'e, sed apud la vilaĝ'o lin galop'e ating'is li'a ĉeval'serv'ist'o.

—He, he! dir'is li kun rid'o. Jen kiel ili fest'as la tag'o'n de sankt'a Agrip'in'o la Ban'ist'in'o! Est'us bon'e, kara princ'o, se ni ĉi tie iom ripoz'us. Ni'a'j ĉeval'o'j jam lac'iĝ'is, kaj ni ankaŭ pli gaj'e daŭr'ig'us la vojaĝ'o'n post ripoz'o kaj tag'manĝ'o. Satan ventr'o'n, kiel oni dir'as, bat'i oni pov'as per hak'il'ten'il'o...

—Ĉu Moskv'o ankoraŭ est'as mal'proksim'e?—demand'is la princ'o, kiu tut'e ne dezir'is ripoz'i.

—He, vi, kara princ'o! Kiom da foj'o'j dum la tag'o vi jam far'is la sam'a'n demand'o'n? Antaŭ'ne'long'e oni dir'is al vi, ke rest'as ankoraŭ preskaŭ 40 verst'o'j. Ordon'u halt'i, princ'o, mi do dir'as la veron, la ĉeval'o'j est'as tre lac'a'j.

—Nu, bon'e,—konsent'is la princ'o. Ni ripoz'u!

—He, he,—ek'kri'is Miĥeiĉ, sin turn'ant'e al milit'ist'ar'o. De'ĉeval'iĝ'u, de'met'u kaldron'o'j'n, far'u fajr'o'n!

La milit'ist'o'j kaj serv'ist'o'j ĉiu'j obe'is al Miĥeiĉ. Ili de'salt'is teren kaj komenc'is mal'lig'i la pak'aĵ'o'j'n. La princ'o ankaŭ de'ĉeval'iĝ'is kaj de'met'is la kiras'o'n.

Re'kon'int'e en li nobel'o'n, la jun'ul'ar'o ĉes'is danc'i, la mal'jun'ul'o'j de'met'is la ĉap'o'j'n kaj ĉiu'j atend'is moment'o'n, kiam oni pov'us re'komenc'i la fest'ad'o'n.

—Ne ĝen'u vin, bon'ul'o'j!—afabl'e dir'is Serèbrjanij: unu falk'o ne mal'help'as la ali'a'j'n!

—Dank'o'n, vi'a bojar'a moŝt'o,—respond'is ne'jun'a vilaĝ'an'o. Se vi toler'as ni'a'n societ'o'n, mi pet'as, sid'iĝ'u apud la dom'o, kaj, se vi permes'os, mi vin regal'os per miel'trink'aĵ'o[3], bon'vol'u, bojar'o, trink'i kun ni!—Nu, vi, mal'saĝ'ul'in'o'j!—li daŭr'ig'is, sin turn'ant'e al knab'in'o'j: kio'n do vi tim'as? Ĉu vi ne vid'as, ke tio est'as bojar'o kaj li'a'j serv'ist'o'j, sed ne opriĉnikoj? Jes, vi'a bojar'a moŝt'o, de kiam aper'is ĉe ni tiu'j ĉi opriĉnikoj, ni ĉio'n tim'as; por mal'riĉ'a hom'o ne ebl'e est'as viv'i! Eĉ dum la fest'o oni ne pov'as trankvil'e drink'i, nek kanti. Ĉiam ili pov'as ek'aper'i, tut'e ne'atend'it'e, kiel neĝ'o dum vintr'o!

—Kio'n vi dir'as? Kiu'j est'as tiu'j opriĉnikoj!—demand'is la princ'o.

—Diabl'o ili'n pren'u! Ili sin nom'as car'a'j vir'o'j! Ili fanfaron'as: ni est'as car'a'j vir'o'j, opriĉnikoj, kaj vi—"zèmŝĉino"[4]. Ni pov'as vin rabi kaj ofend'i, kaj vi dev'as toler'i kaj ni'n dank'i. Tiel dezir'as la car'o!

Serèbrjanij ek'koler'is.

—La car'o ordon'is ofend'i la hom'o'j'n? Fripon'o'j ili est'as! Dir'u, mi pet'as, de kie ili ven'is? Kial vi ne arest'as la rab'ist'o'j'n?

—Arest'i la opriĉnikojn! Ho, ho, oni bon'e vid'as, ke vi'a bojar'a moŝt'o est'as de mal'proksim'e, se vi ne sci'as pri opriĉnikoj! Prov'u ili'n tuŝ'i!—Antaŭ'ne'long'e ven'is dek'o da ili al Stefan'o Miĥajlov,—jen tie'n, kie vi vid'as ferm'it'a'n pord'eg'o'n. Stefan'o est'is en la kamp'o'j, la edz'in'o hejm'e. Ili komenc'is postul'i tio'n kaj tio'n ĉi; la mal'jun'ul'in'o ĉio'n al'port'is kun salut'o. Fin'e ili ek'kri'is: don'u mon'o'n! Ek'plor'is la mal'feliĉ'ul'in'o, sed kio'n far'i? Ŝi mal'ferm'is la kest'o'n, el'pren'is du mon'er'o'j'n, don'as al ili plor'ant'e: pren'u, nur ne mort'ig'u! Ili kri'as: don'u ankoraŭ! Kaj unu opriĉniko ek'bat'is ŝi'a'n kapon, ŝi tuj mort'is! Post'e Stefan'o re'ven'as el la kamp'o'j, vid'as si'a'n mal'jun'a'n edz'in'o'n mort'int'a'n, kun dis'hak'it'a kap'o... Ne pov'is sin de'ten'i la mal'feliĉ'ul'o, komenc'is insult'i la car'a'j'n serv'ist'o'j'n: ĉu vi ne tim'as Dion, mal'ben'it'o'j? Est'u en'ter'ig'it'a'j sen ĉerk'o'j! Ili tuj pend'ig'is lin sur li'a pord'eg'o.

Ek'trem'is Nikito Romànoviĉ pro koler'o. Ek'bol'is li'a kor'o.

—Kio'n vi rakont'as? Ĉi tie, apud Moskv'o, iu'j rab'ist'o'j rab'as kaj mort'ig'as vilaĝ'an'o'j'n! Kio'n do far'as vi'a'j ofic'ist'o'j? Kial ili permes'as, ke iu'j kanajl'o'j sin nom'u car'a'j vir'o'j?

—Jes, kara princ'o,—ripet'is la vilaĝ'an'o. Ili dir'as: ni est'as car'a'j vir'o'j, opriĉnikoj, ni ĉion povas, kaj vi estas zèmŝĉino. Estr'o'j'n ili hav'as, kiu'j port'as sign'o'j'n—bala'il'o'n kaj hund'a'n kapon. Cert'e, ili est'as car'a'j vir'o'j!

—Mal'saĝ'ul'o!—ek'kri'is la princ'o: ne kuraĝ'u nom'i rab'ist'o'j'n car'a'j vir'o'j! Mi ne kompren'as—li dir'is al si mem. Iu'j sign'o'j? Opriĉnikoj? Kio'n signif'as la vort'o? Kiu est'as la vir'o'j? Al'ven'int'e Moskv'o'n, mi nepr'e ĉio'n rakont'os al la car'o. Li ordon'u, ke mi ili'n arest'u! Mi ili'n ne indulg'os, je Di'o, ne indulg'os.

La danc'o'j daŭr'is kiel antaŭ'e.

Jun'a knab'o prezent'is fianĉ'o'n, jun'a knab'in'o—fianĉ'in'o'n; la fianĉ'o profund'e salut'is la ge'parenc'o'j'n de l’ fianĉ'in'o, kiu'j'n ankaŭ prezent'is jun'ul'o'j kaj knab'in'o'j.

—Mi'a bon'a bo'patr'o! kant'is la fianĉ'o kun la ĥor'o:—don'u al mi bier'o'n!

—Mi'a bon'a bo'patr'in'o, baku por mi kuk'o'j'n!

—Mi'a bon'a bo'frat'o, sel'u por mi rajd'ĉeval'o'n!

Post'e, ten'ant'e unu'j la ali'a'j'n per la man'o'j, ĉiu'j lud'ant'o'j far'is rond'o'n ĉirkaŭ la ge'fianĉ'o'j kaj mov'iĝ'ad'is jen al unu flank'o, jen al kontraŭ'a.

La fianĉ'o el'drink'is la tut'a'n bier'o'n, for'manĝ'is la kuk'o'j'n, fin'lac'ig'is la ĉeval'o'n kaj for'pel'as la bo'parenc'o'j'n:

—Al la diabl'o, bo'patr'o!

—Al la diabl'o, bo'patr'in'o!

—Al la diabl'o, bo'frat'o!

Ĉe ĉiu vers'o li for'puŝ'as el la rond'o knab'o'n aŭ knab'in'o'n.

La vilaĝ'an'o'j laŭt'e rid'is.

Subit'e ek'aŭd'iĝ'is akr'a kri'o. Dek'du'jar'a knab'et'o sang'kovr'it'a sin ĵet'is en la rond'o'n.

—Sav'u! Kaŝ'u min!—li kri'is, kapt'ant'e la vilaĝ'an'o'j'n je la vest'o'j.

—Kio est'as al ci, Ivaĉjo? Kial ci kri'as? Kiu ci'n bat'is? Ĉu ebl'e opriĉnikoj?

Tuj la du rond'o'j inter'miks'iĝ'is ĉirkaŭ la knab'o, kiu pro terur'o ne pov'is el'parol'i eĉ unu vort'o'n.

—Tie, tie,—fin'e li dir'is per trem'ant'a voĉ'o: post legom'ĝarden'o'j mi paŝt'is bov'id'o'j'n... ili al'rajd'is, komenc'is tra'pik'i bov'id'o'j'n, dis'hak'i ili'n per sabr'o'j. Dunjo venis, petis ilin,—ili ŝin prenis, Dunjon, kaj min...

Nova kri'ad'o ek'aŭd'iĝ'is. Vir'in'o'j al'kur'is el apud'a strat'o...

—Mal'feliĉ'o, mal'feliĉ'o!—ili kri'is: opriĉnikoj! For'kur'u, knab'in'o'j, kaŝ'u vin en la gren'o'j! Dunjon kaj Helenj'o'n ili ek'kapt'is kaj Sergèevnon ili mort'ig'is...

Sam'temp'e oni ek'vid'is kvin'dek rajd'ant'o'j'n kun nud'a'j sabr'o'j. Plej antaŭ'e galop'is nigr'a'barb'a vir'o, vest'it'a per ruĝ'a kaftan'o, kap'kovr'it'a per link'fel'a ĉap'o kun or'ŝtof'a supr'o. Al li'a sel'o est'is al'lig'it'a'j bala'il'o kaj hund'a kap'o.

—Ho! ho! li kri'is: tra'pik'u brut'ar'o'n, dis'hak'u vir'o'j'n, kapt'u knab'in'o'j'n, for'brul'u la vilaĝ'o'n! Sekv'u min, kamarad'o'j! Neniu'n indulg'u!

La vilaĝ'an'o'j for'kur'is ĉiu'flank'e'n.

—Bojar'o ni'a kara! ĝem'pet'is tiu'j, kiu'j star'is pli proksim'e al la princ'o:—defend'u ni'n, mal'feliĉ'ul'o'j'n.

Sed la princ'o jam est'is for.

—Kie do est'as la bojar'o? ek'kri'is li'a antaŭ'a inter'parol'ant'o, rigard'ant'e ĉirkaŭ'e'n.—Li mal'aper'is! Kaj li'a'j serv'ist'o'j ankaŭ? Ver'ŝajn'e, ili for'galop'is! Ho, ho, grand'a mal'feliĉ'o ven'is, mort'o por ni ĉiu'j!

La vir'o en ruĝ'a kaftan'o halt'ig'is la ĉeval'o'n.

—He, vi, mal'jun'ul'aĉ'o! Ĉi tie oni danc'is, kie do est'as la knab'in'o'j?

La vilaĝ'an'o silent'e klin'iĝ'is.

—Pend'ig'u lin sur betul'o!—ordon'is la nigr'a'har'ul'o: se li ŝat'as silent'o'n, li silent'u sur la betul'o!

Kelk'a'j rajd'ant'o'j de'ĉeval'iĝ'is kaj met'is la maŝ'o'n ĉirkaŭ la kol'o de la vilaĝ'an'o.

—Sinjor'o'j, kar'a'j! Ne mort'ig'u min, mal'jun'ul'o'n, las'u min, kar'ul'o'j. Indulg'u!

—Ha, vi trov'is vi'a'n lang'o'n, mal'jun'ul'aĉ'o? Ne, vi tro mal'fru'is, ne ŝerc'u ali'a'n foj'o'n! Pend'ig'u lin!

La opriĉnikoj ek'tren'is la vilaĝ'an'o'n al betul'o. En ĉi tiu moment'o de post la dom'o ek'son'is paf'ad'o, dek infanteri'a'j milit'ist'o'j kun sabr'o'j en la man'o'j sin ĵet'is sur la krim'ul'o'j'n, kaj sam'temp'e la rajd'ant'o'j de Serèbrjanij, algalopante de post la angulo de l’ strat'o, kun laŭt'a'j kri'o'j atak'is la opriĉnikojn. La princ'a'j milit'ist'o'j est'is du'on'e pli mal'mult'e'nombr'a'j, sed la atak'o okaz'is tiel rapid'e, tiel ne'atend'it'e, ke ili tuj renvers'is la opriĉnikojn. La princ'o mem per ten'il'o de sabr'o de'ĉeval'ig'is ili'a'n estr'o'n. Pli fru'e ol tiu ĉi hav'is ebl'ec'o'n re'konsci'iĝ'i, la princ'o de'salt'is de l’ ĉeval'o, ek'genu'is sur lian brust'o'n kaj premis lian kolon per la man'o.

—Kiu vi est'as, kanajl'o?—li demand'is.

—Kaj vi?—per raŭk'a voĉ'o dir'is la opriĉniko, bril'ant'e per okul'o'j.

La princ'o al'proksim'ig'is pistol'a'n tub'fin'o'n al li'a frunt'o.

—Respond'u, mal'ben'it'a hund'o, aŭ vi est'os paf'mort'ig'it'a.

—Ne al vi mi serv'as, rab'ist'o,—respond'is la nigr'a'har'ul'o, ne perd'ant'e kuraĝ'o'n:—vin oni pend'ig'os, por ke vi ne tuŝ'u car'a'j'n serv'ist'o'j'n!

La ĉan'o ek'krak'is, sed la paf'o mal'sukces'is, kaj la brav'ul'o rest'is viv'a.

La princ'o rigard'is ĉirkaŭ'e'n. Kelk'a'j opriĉnikoj kuŝ'is mort'ig'it'a'j, kelk'a'j est'is lig'at'a'j de li'a'j serv'ist'o'j, ali'a'j for'kur'is.

—Lig'u ankaŭ lin!—li ordon'is kaj, rigard'ant'e lian best'a'n sed sen'tim'a'n vizaĝ'o'n, li malgraŭ'vol'e mir'is.

—Brav'ul'o, ver'a brav'ul'o! li pens'is:—domaĝ'e, ke li est'as rab'ist'o!

Dum'e al'ir'is la princ'o'n li'a ĉeval'serv'ist'o Miĥeiĉ.

—Rigard'u, kara princ'o, li dir'is, montr'ant'e fask'o'n da mal'dik'a'j, sed fort'a'j ŝnur'o'j kun maŝ'o'j sur la ekstrem'aĵ'o'j:—kia'j'n il'o'j'n ili kun'port'as! Est'as vid'ebl'e, ke pli ol unu foj'o'n jam ili hav'is okaz'o'n mort'ig'i hom'o'j'n!

La milit'ist'o'j al'konduk'is du ĉeval'o'j'n, sur kies sel'o'j sid'is al'lig'it'a'j du vir'o'j. Unu est'is mal'jun'ul'o kun krisp'a'j griz'a'j har'o'j kaj long'a barb'o. Li'a kun'ul'o, nigr'okul'a brav'a vir'o, ŝajn'is est'i ĉirkaŭ tri'dek'jar'a.

—Kiu'j est'as tiu'j ĉi vir'o'j?—demand'is la princ'o. Kial vi ili'n al'lig'is al sel'o'j?

—Ne ni tio'n far'is, vi'a bojar'a moŝt'o, sed la rab'ist'o'j. Ni nur trov'is ili'n mal'antaŭ la legom'ĝarden'o'j, kie ili est'is gard'at'a'j.

—Mal'lig'u ili'n!

—La mal'lig'it'a'j kapt'it'o'j etend'ad'is la rigid'iĝ'int'a'j'n membr'o'j'n, sed, ne rapid'ant'e uz'i la ricev'it'a'n liber'ec'o'n, ili rest'is por ek'sci'i, kia est'os la sort'o de venk'it'o'j.

—Aŭskult'u, kanajl'o'j!—dir'is la princ'o al ŝnur'lig'it'a'j opriĉnikoj. Respond'u, kiel vi kuraĝ'is vin nom'i car'a'j serv'ist'o'j? Kiu vi est'as?

—Ĉu vi perd'is la okul'o'j'n?—respond'is unu el ili.—Ĉu vi ne vid'as, kiu ni est'as? Ĉiu kon'as ni'n, car'a'j'n serv'ist'o'j'n, opriĉnikojn!

—Mal'ben'it'o'j!—ek'kri'is Serèbrjanij: se vi ŝat'as la viv'o'n, dir'u la veron!

—Cert'e, vi fal'is el la ĉiel'o,—rid'ant'e dir'is la nigr'a'har'ul'o, se vi neniam vid'is opriĉnikojn! Diabl'o vin sci'u, de kie vi ven'as, diabl'o vin pren'u!

La obstin'ec'o de la rab'ist'o'j eksplod'ig'is la princ'o'n.

—Nu, brav'ul'o!—li ek'kri'is: vi'a kuraĝ'ec'o al mi plaĉ'is, kaj mi intenc'is vin indulg'i. Sed se vi tuj ne respond'os, kiu vi est'as, je Di'o,—mi vin pend'ig'os.

La rab'ist'o pren'is fier'eg'a'n aspekt'o'n.

—Mi est'as Mate'o Ĥomjàk! li respondis,—ĉevalservisto de Gregoro Lukìĉ Skuratov-Bjelskij! Kiel opriĉniko mi bon'e serv'as al mi'a mastr'o kaj al mi'a car'o. La bala'il'o, kiu'n ni port'as ĉe la sel'o, signif'as, ke ni bala'as Rus'uj'o'n, for'bala'ant'e la perfid'o'n el la car'a land'o, kaj la hund'a kap'o signif'as, ke ni mord'as mal'amik'o'j'n de l’ car'o.—Jen vi sci'as, kiu mi est'as; dir'u vi ankaŭ, kiel vi vin nom'as, kiu'n nom'o'n mi dev'as uz'i, kiam mi hav'os la okaz'o'n romp'i vi'a'n kapon?

La princ'o pardon'us al la opriĉniko lian arogant'a'n parol'manier'o'n. Plaĉ'is al la princ'o la sen'tim'ec'o de ĉi tiu vir'o ĉe la vid'o de l’ mort'o. Sed Ĥomjàk kalumni'is la car'o'n—tio'n ne pov'is toler'i Serèbrjanij. Li far'is sign'o'n al si'a'j milit'ist'o'j. Al'kutim'int'a'j obe'i al la bojar'o kaj krom tio ekscit'it'a'j per arogant'ec'o de l’ rab'ist'o'j ili ĵet'is maŝ'o'j'n ĉirkaŭ ili'a'j kol'o'j kaj est'is far'ont'a'j la ekzekut'o'n, kiu antaŭ'ne'long'e minac'is al la mal'feliĉ'a vilaĝ'an'o.

Tiam la pli jun'a el la vir'o'j, kiu'j ĵus est'is liber'ig'it'a'j laŭ la ordon'o de Serèbrjanij, al'ir'is lin.

—Permes'u al mi parol'i, vi'a princ'a moŝt'o!

—Bon'e, mi aŭd'as.

—Vi'a bojar'a moŝt'o, vi hodiaŭ far'is bon'a'n ag'o'n, liber'ig'int'e ni'n el la man'o'j de ĉi tiu'j best'o'j,—tial mi nun vol'as pag'i al vi per bon'a ag'o. Vid'ebl'e, vi de long'e ne est'is en Moskv'o. Sed ni bon'e sci'as, kio far'iĝ'as tie. Kred'u al ni, bojar'o! Se vi'a viv'o hav'as ankoraŭ valor'o'n por vi, ne pend'ig'u ĉi tiu'j'n diabl'o'j'n! For'las'u ili'n ĉiu'j'n kun'e kun ili'a ĉef'diabl'o Ĥomjàk. Ne ili'n mi kompat'as, sed vin, bojar'o! Kaj se mi iam ili'n renkont'os, je Di'o, mi nepr'e ili'n pend'ig'os. Sen'dub'e, ili trov'os per'fort'a'n mort'o'n, sed ne vi dev'as ili'n sen'di al la diabl'o, sed mi kun mi'a'j kamarad'o'j!

La princ'o mir'ig'it'e rigard'is la fremd'ul'o'n. La nigr'a'j okul'o'j aspekt'is firm'e kaj tra'ig'e; grand'a nigr'a barb'o kovr'is la tut'a'n mal'supr'a'n part'o'n de l’ vizaĝ'o; fort'a'j, eben'a'j dent'o'j est'is blind'ig'e blank'a'j. Laŭ la vest'o'j, li simil'is urb'an'o'n aŭ riĉ'a'n vilaĝ'an'o'n; sed li parol'is tiel persist'e, tiel sincer'e, ŝajn'e, li vol'is avert'i la bojar'o'n, ke Serèbrjanij pli atent'e lin ek'rigard'is. Kaj li mal'kovr'is en li'a'j trajt'o'j sign'o'j'n de ekster'ordinar'a saĝ'ec'o kaj sprit'ec'o kaj en li'a rigard'o—konstantan kutim'o'n obe'ig'i.

—Kiu vi est'as, brav'ul'o?—demand'is la princ'o. Kial vi pen'as sav'i la hom'o'j'n, kiu'j vin mem al'lig'is al la sel'o?

—Jes, vi'a bojar'a moŝt'o,—sen vi'a hero'aĵ'o mi nun jam pend'us tie! Tamen, ne mal'ŝat'u mi'a'j'n vort'o'j'n. Kiam vi ven'os Moskv'o'n, vi vid'os, ke mi est'as prav'a. Ne tio'n vi tie ek'vid'os, kio est'is antaŭ kvin jar'o'j!—Se mi pov'us pend'ig'i ĉiu'j'n opriĉnikojn, mi volont'e tio'n far'us! Sed se vi pend'ig'os nur ĉi tiu'j'n, rest'os ankoraŭ mult'e da tiu'j hund'o'j en Rus'uj'o! Dek'o da ili est'as for'kur'int'a'j, ili baldaŭ jam al'ven'os Moskv'o'n kaj nepr'e kulp'ig'os vi'a'n bojar'a'n moŝt'o'n!

Mal'klar'a parol'ad'o de l’ ne'kon'at'a vir'o mal'mult'e impres'is la princ'o'n, sed li'a koler'eg'o jam pas'is. Li pri'pens'is, ke tuj'a ekzekut'ad'o de l’ rab'ist'o'j mal'mult'e util'os, dum'e li pov'os mal'kovr'i la tut'a'n band'o'n de tiu'j strang'a'j krim'ul'o'j, se li komenc'os juĝ'a'n proces'o'n. Li inform'iĝ'is, kie est'as loĝ'ej'o de plej proksim'a juĝ'ist'o, kaj ordon'is al si'a ĉef'a milit'ist'o pren'i taĉment'o'n kaj akompan'i tie'n la kapt'it'o'j'n,—kaj li mem vol'is daŭr'ig'i si'a'n vojaĝ'o'n Moskv'o'n sol'a kun Miĥeiĉ.

—Vi'a bojar'a moŝt'o! re'e komenc'is la ne'kon'at'ul'o. Sen'dub'e, vi pov'as sen'di ĉi tiu'j'n hund'o'j'n al juĝ'ist'o, sed sci'u, ke la juĝ'ist'o tuj mal'lig'ig'os ili'n. Est'us pli bon'e, se vi mem don'us al ili liber'ec'o'n. Ceter'e, bon'vol'u far'i laŭ vi'a plaĉ'o, vi'a bojar'a moŝt'o!

Miĥeiĉ silent'e aŭskult'is la inter'parol'ad'o'n, grat'ant'e sin post la orel'o. Kiam la fremd'ul'o ĉes'is parol'i, Miĥeiĉ al'ir'is la princ'o'n kaj profund'e salut'is lin.

—Vi'a princ'a moŝt'o, ebl'e, ĉi tiu vir'o dir'as la veron, ebl'e, la juĝ'ist'o liber'ig'os la rab'ist'o'j'n. Sed se vi, pro bon'kor'ec'o, ne vol'as ili'n pend'ig'i,—pro kio Di'o est'u mal'sever'a kontraŭ vi,—permes'u nun, ke ni, antaŭ ol for'ir'ig'i ili'n, regal'u la kanajl'o'j'n per kvin'dek vip'bat'o'j, por ke ili est'u pli si'n'gard'a'j kaj ne mort'ig'u la bon'a'j'n krist'an'o'j'n!

Kaj, akcept'ant'e la silent'o'n de l’ princ'o kiel sign'o'n de konsent'o, li tuj ordon'is pren'i la kapt'it'o'j'n kaj pun'i ili'n, kio rapid'e kaj akurat'e est'is plen'um'it'a, spit'e la minac'o'j kaj la furioz'ec'o de Ĥomjàk.

—Plej util'a afer'o!—dir'is Miĥeiĉ kontent'ig'it'a, re'ven'ant'e al la princ'o. Unu'flank'e, ĉi tio ne est'as grand'a ofend'o, sed tamen memor'ind'a afer'o por ili ĉiu'j!

La fremd'ul'o, ŝajn'e, aprob'is la traf'a'n propon'o'n de Miĥeiĉ. Li rid'et'ad'is, kares'ant'e si'a'n barb'o'n, sed baldaŭ li'a vizaĝ'o re'e akcept'is la antaŭ'a'n esprim'o'n.

—Vi'a bojar'a moŝt'o! li dir'is, se vi nepr'e vol'as daŭr'ig'i la voj'o'n kun vi'a ĉeval'serv'ist'o, permes'u, ke mi kun mi'a kun'ul'o vin akompan'u. Ni ir'as la sam'a'n voj'o'n, kaj en kompani'o oni pli gaj'e vojaĝ'as; ĉio pov'as okaz'i: se ni re'e dev'os batal'i dum'voj'e, ni kvar hav'os pli cert'a'n sukces'o'n, ol vi du.

Ne ekzist'is kaŭz'o'j, por ke la princ'o suspekt'u si'a'j'n nov'a'j'n kon'at'ul'o'j'n. Li konsent'is, kaj post mal'long'a ripoz'o ili kvar'op'e ek'voj'rajd'is.

ĈAPITR'O II.

La nov'a'j kon'at'ul'o'j.

Dum vojaĝ'o Miĥeiĉ kelk'foj'e prov'is ek'sci'i, kiu est'as la ne'kon'at'ul'o'j, sed ili ŝerc'e for'flank'ig'is li'a'j'n demand'o'j'n per divers'a'j artifik'o'j.

—Fi! fin'e dir'is Miĥeiĉ al si mem.—Strang'a'j hom'o'j ili est'as... kvazaŭ angil'o'j: oni ili'n kapt'as je la vost'o, kaj tuj ili for'glit'as inter la fingr'o'j!

Dum'e vesper'iĝ'is. Miĥeiĉ al'galop'is al la princ'o.

—Kara princ'o!—li dir'is: ĉu bon'e ni far'is, kun'pren'ant'e ĉi tiu'j'n vir'o'j'n kiel akompan'ant'o'j'n? Tro artifik'em'a'j ili est'as, nenio'n oni pov'as de ili ek'sci'i. Kaj fort'eg'a'j vir'o'j ambaŭ, simil'e al Ĥomjàk! Ĉu ne est'as ili ankaŭ rab'ist'o'j?

—Nu, bon'e, se ili eĉ est'as rab'ist'o'j,—sen'zorg'e respond'is Serèbrjanij,—ili tamen defend'os ni'n, se ebl'e ni re'e renkont'os nov'a'j'n opriĉnikojn.

—Ĉu oni pov'as est'i cert'a pri tio, kara princ'o? Korv'o al korv'o okul'o'j'n ne el'pik'as,—kaj ĉu vi ne aŭd'is, kia'n strang'a'n, tut'e ne'kompren'ebl'a'n lingv'o'n ili ambaŭ parol'as? Nenio'n oni pov'as kompren'i, kvankam ili ŝajn'e rus'e parol'as! Est'u si'n'gard'a, bojar'o kara: gard'at'a'n ŝaf'o'n eĉ lup'o tim'as!

La mal'lum'o pli'grand'iĝ'is. Miĥeiĉ eksilentis. Serèbrjanij ankaŭ silent'is. Est'is aŭd'ebl'a'j nur ĉeval'a pied'frap'ad'o kaj iu'foj'e raŭk'a spir'blov'ad'o.

Ili rajd'is tra arb'ar'o. Unu fremd'ul'o komenc'is kanton, la du'a kant'e akompan'is.

Ĉi tiu kant'ad'o aŭd'at'a dum nokt'o, mez'e de arb'ar'o, strang'e impres'is la princ'o'n post ĉiu'j aventur'o'j de l’ tag'o: mal'ĝoj'e far'iĝ'is al li! Li ek'memor'is pas'int'a'n temp'o'n, li ek'memor'is pri si'a for'vetur'o el Moskv'o, antaŭ kvin jar'o'j, kaj en re'voj li re'e sin vid'is en la sam'a preĝ'ej'o, kie antaŭ la for'vetur'o li aŭskult'is la di'serv'o'n, kie, malgraŭ solen'a kant'ad'o, malgraŭ laŭt'a murmur'et'o de l’ popol'o, li bon'e disting'is delikat'a'n, sed klar'a'n voĉ'o'n, kiu'n ne for'ig'is el li'a memor'o bru'o de l’ glav'o'j nek tondr'o de l’ litov'a'j paf'il'o'j:—"adiaŭ, princ'o, mi preĝ'os por vi!"

Dum'e, la fremd'ul'o'j kant'is kaj kant'is, sed la vort'o'j de ili'a'j kant'o'j ne est'is konform'a'j al la pens'o'j de l’ bojar'o. La kant'o rakont'is pri liber'plen'a viv'o en la vast'a'j step'o'j, pri grand'a river'eg'o Volg'o, pri diboĉ'a viv'manier'o de bur'lak'o'j[5]. La voĉ'o jen kun'iĝ'is, jen dis'iĝ'is, jen flu'is glat'e, unu'ton'e, kvazaŭ larĝ'a river'o, jen lev'iĝ'is kaj fal'is, kiel ond'o'j dum vent'eg'o, kaj fin'e, supr'e'n'flug'ant'e tut'e al'ten, tre al'ten, ŝveb'is en aer'o, kvazaŭ agl'o'j kun dis'etend'it'a'j flug'il'o'j...

Est'as mal'ĝoj'e kaj sam'temp'e gaj'e aŭskult'i liber'an rus'a'n kanton dum trankvil'a somer'a nokt'o, mez'e de silent'a arb'ar'o! En ĝi oni aŭd'as jen angor'o'n sen'fin'a'n, sen'esper'a'n, jen fort'o'n ne'venk'ebl'a'n, jen stamp'o'n fatal'a'n de l’ sort'o, fer'a'n antaŭ'destin'o'n, kiu est'as unu el la ĉef'a'j baz'o'j de ni'a popol'a spirit'o, klar'ig'ant'e mult'o'n enigm'a'n en la rus'a viv'o... Sed mult'o'n ali'a'n ankoraŭ oni aŭd'as en ni'a kant'o, tir'at'e kantat'a dum somer'a nokt'o en silent'a arb'ar'o!

Akrelaŭta fajfado interrompis la revojn de l’ princ'o. Du vir'o'j el'salt'is el post la arb'o'j kaj ek'kapt'is lian ĉeval'o'n je la brid'o. Du ali'a'j tenis li'a'j'n brak'o'j'n. Kontraŭ'batal'o est'is ne'ebl'a.

—Kanajl'o'j!—ek'kri'is Miĥeiĉ, kiu'n ankaŭ ĉirkaŭ'is ne'kon'at'a'j vir'o'j.—Ĉio est'as de ili aranĝ'it'a, mal'ben'it'a'j rab'ist'o'j!

—Kiu rajd'as?—demand'is mal'delikat'a voĉ'o.

—Ŝpin'il'o de av'in'o!—respond'is la pli jun'a kun'vojaĝ'ant'o de l’ princ'o.

—En bast'ŝu'o de l’ av'o!—dir'is la antaŭ'a voĉ'o.

—De kie vi ven'as, sam'land'an'o'j?

—Ne sku'u la pom'arb'o'n! Ne tuŝ'u ferment'il'o'n, ke la past'o est'u bon'a! daŭr'ig'is la kun'ul'o de l’ princ'o.

La brak'o'j, ten'int'a'j la bojar'o'n, tuj las'is lin, kaj li'a ĉeval'o, sent'int'e liber'ec'o'n, re'e ek'spir'blov'is kaj ek'paŝ'is inter la arb'o'j.

—Ĉu mi ne est'is prav'a, vi'a bojar'a moŝt'o,—dir'is la fremd'ul'o, galop'ant'e apud li, kiam mi dir'is, ke pli gaj'e est'os vojaĝ'i kvar'op'e ol du'op'e? Ĝis la muel'ej'o ni vin akompan'os kaj tie ni vin adiaŭ'os. Tie vi pov'as pas'ig'i la nokt'o'n kaj nutr'i la ĉeval'o'j'n. Du verst'o'j rest'as nur ĝis la muel'ej'o, kaj de tie Moskv'o est'as tut'e proksim'a.

—Dank'o'n, brav'ul'o'j, por vi'a serv'o! Se ni iam renkont'iĝ'os, mi ne forges'os vin. Dir'it'e do est'as: ŝuld'o ne makul'as, sed pag'o'n postul'as!

—Ne, bojar'o, ni dev'as memor'i pri vi'a help'o! Mi dub'as, ke ni ni'n iam renkont'os. Sed se ĝi okaz'os, sci'u, ke rus'a hom'o ne forges'as bon'aĵ'o'n, kaj ke mi ĉiam est'os vi'a fidel'a serv'ist'o!

—Dank'o'n, dank'o'n, brav'ul'o'j! Sed dir'u do vi'a'j'n nom'o'j'n!

—Mi hav'as mult'a'j'n nom'o'j'n, bojar'o,—respond'is la pli jun'a. Nun mi est'as nom'at'a Ivan'o Ring'o kaj post'e, ebl'e, oni min nom'os ali'e...

Baldaŭ ili al'proksim'iĝ'is al muel'ej'o. Malgraŭ la nokt'o la rad'o sin turn'ad'is en la akv'o. Ring'o ek'fajf'is,—ven'is muel'ist'o. Li'a vizaĝ'o ne est'is vid'ebl'a en mal'lum'o, sed, laŭ la voĉ'o, li ŝajn'is est'i mal'jun'a.

—Kar'ul'o mi'a!—li dir'is al Ring'o: mi tut'e vin ne atend'is hodiaŭ, kaj vi ven'as kun gast'o'j! Pli bon'e est'us, se vi ili'n akompan'us ĝis Moskv'o. Mi nun hav'as nek aven'o'n, nek fojn'o'n, nek vesper'manĝ'o'n.

Ring'o dir'is io'n al la mal'jun'ul'o en si'a ne'kompren'ebl'a lingv'o. La muel'ist'o respond'is per same ne'kompren'ebl'a'j vort'o'j kaj mal'laŭt'e al'don'is:

—Mi volont'e far'us ĉio'n, sed mi atend'as gaston, gaston koler'eg'a'n, kiu'n mi tre tim'as.

—Kaj en apud'a ĉambr'o?

—La ĉambr'o est'as plen'plen'a je sak'o'j.

—Vi hav'as ankoraŭ proviz'ej'o'n. Vi tuj dev'as trov'i lok'o'n kaj don'i aven'o'n al ĉeval'o'j kaj vesper'manĝ'o'n al la bojar'o. Mi vin bon'e kon'as, min vi ne super'ruz'os!

La muel'ist'o, ĉiam murmur'ant'e, konduk'is la gast'o'j'n en la ĉambr'o'n, kie, krom sak'o'j plen'a'j je gren'o kaj farun'o, rest'is ankoraŭ sufiĉ'e da lok'o.

Dum'e li for'est'is, serĉ'ant'e ken'o'n[6], Ring'o kaj li'a kun'ul'o adiaŭ'is la bojar'o'n.

—Dir'u do, brav'ul'o'j,—demand'is Miĥeiĉ: kie ni pov'as vin trov'i, se ni bezon'os atest'ant'o'j'n pri hodiaŭ'a aventur'o?

—Demand'u la vent'o'n,—respond'is Ring'o,—de kie ĝi ven'as; demand'u flu'ant'a'n ond'o'n, kie ĝi loĝ'as! Ni est'as kvazaŭ sag'o'j akr'ig'it'a'j, tra'pik'ant'a'j la aer'o'n: kie'n tra'fos la sag'o, tie est'os ĝi'a hejm'o! Ni ne pov'as est'i atest'ant'o'j por vi'a princ'a moŝt'o. Sed se vi ni'n ek'bezon'os por io ali'a, ven'u, mal'jun'ul'o, al la muel'ist'o: li help'os al vi trov'i Ivan'o'n Ring'o’n.

—Kia'j sagac'a'j parol'o'j!—murmur'is Miĥeiĉ al si mem: diabl'o vin pren'u, sagac'ul'o'j!

—Vi'a bojar'a moŝt'o, al'don'is Ring'o for'ir'ant'e.—Kred'u al mi, vi ne dev'as rakont'i en Moskv'o, ke vi hav'is la intenc'o'n pend'ig'i la serv'ist'o'n de Maluta Skuratov kaj ke vi lin ek'vip'is!

—Ĉiam li dir'as la sam'o'n,—re'e murmur'is Miĥeiĉ: for'ir'ig'u la rab'ist'o'n, ne pend'ig'u la rab'ist'o'n, eĉ ne rakont'u, ke vi vol'is lin pend'ig'i! Ĉiam la sam'a'j parol'o'j,—sen'dub'e, li mem aparten'as al tia'j... Trankvil'iĝ'u, amik'o,—li al'don'is laŭt'e: ni'a princ'a moŝt'o neniu'n tim'as kaj vi'a'n Skuratovn li ankaŭ ne tim'as, li sole la car'o'n obe'as!

La muel'ist'o al'port'is ek'brul'ig'it'a'n ken'o'n kaj en'ŝov'is ĝin en la fend'o'n de l’ trab'ar'a mur'o. Post'e li al'port'is brasik'a'n sup'o'n, pan'o'n kaj kruĉ'o'n da "brago"[7]. Li'a'j trajt'o'j esprim'is strang'a'n miks'aĵ'o'n de bon'kor'ec'o kaj de ruz'ec'o. Li'a'j har'o'j kaj li'a barb'o est'is tut'e blank'a'j, li'a'j okul'o'j—hel'griz'a'j, la vizaĝ'o'n kovr'is mult'eg'a'j sulk'o'j.

Post vesper'manĝ'o la princ'o kaj Miĥeiĉ preĝ'is Dion kaj kuŝ'iĝ'is sur la sak'o'j'n. La muel'ist'o, dezir'ant'e al ili bon'a'n nokt'o'n, profund'e salut'is ili'n, esting'is la ken'o'n kaj for'ir'is.

—Kara princ'o!—dir'is Miĥeiĉ, kiam ili rest'is sol'a'j: ŝajn'as al mi, ke ni ne dev'us ĉi tie pas'ig'i la nokt'o'n. Est'us pli bon'e daŭr'ig'i la voj'o'n ĝis al Moskv'o!

—Por tim'ig'i bon'a'j'n krist'an'o'j'n mez'e de l’ nokt'o, sur ĉiu strat'o de'salt'ant'e de l’ ĉeval'o'j kaj mal'ferm'ant'e bar'il'o'j'n?

—Jes, kara princ'o, mi pli volont'e mal'ferm'us ĉiu'j'n bar'il'o'j'n, ol dorm'us en la diabl'a muel'ej'o. Por kio do ĉi tiu'j kanajl'o'j ven'ig'is ni'n al muel'ej'o? Dum fest'o de Ivan'o la Ban'ist'o![8]. Pere'u la diabl'a fort'o, pere'u!

—Ĉu vi sent'as vin mal'bon'e ĉi tie?

—Ne, kara princ'o, kial mal'bon'e? Bon'a lit'aĵ'o, bon'a manĝ'aĵ'o por ni, aven'o por ĉeval'o'j; nur unu mal'bon'o, ke la mastr'o est'as muel'ist'o!

—Nu, do?

—Kial vi demand'as?—dir'is Miĥeiĉ pasi'e.—Ĉu vi ne sci'as, ke ĉiu muel'ist'o hav'as parenc'o'j'n inter diabl'o'j? Ali'e li do ne pov'us far'i dig'o'n, sen help'o de diabl'o! Ne, cert'e ne!

—Mi aŭd'is pri tio,—jes'is la princ'o:—sed ne ĉio est'as ver'a, kio'n oni dir'as! Krom'e, ĉu hodiaŭ ni pov'as elekt'i: pren'u, kio'n Di'o send'as!

Miĥeiĉ silent'is moment'o'n, osced'is, silent'is ankoraŭ iom da temp'o kaj re'e demand'is jam per dorm'a voĉ'o:

—Dir'u, kar'ul'o, kia hom'o est'as Mate'o Ĥomjàk, kiu'n vi el'ĵet'is el la sel'o?

—Rab'ist'o, kompren'ebl'e!

—Vi est'as prav'a. Kaj tiu ali'a, Ivan'o Ring'o?

—Ankaŭ rab'ist'o, ŝajn'e.

—Jen kio est'as ver'o! Sed ĉi tiu rab'ist'o est'as pli danĝer'a ankoraŭ, ol Ĥomjàk! Konsent'it'e?

La princ'o ankoraŭ ne hav'is la temp'o'n por respond'i, kiam Miĥeiĉ jam ronk'is. Baldaŭ ek'dorm'is ankaŭ la princ'o.

ĈAPITR'O III.

Sorĉ'aĵ'o.

La lun'o aper'is en la ĉiel'o, stel'o'j hel'e bril'is. Du'on'e ruin'a muel'ej'o kun bru'ant'a rad'o est'is arĝent'um'it'a de lun'a'j radi'o'j.

Subit'e ek'son'is ĉeval'a pied'frap'ad'o, kaj tuj ordon'ant'a voĉ'o ek'kri'is apud la muel'ej'o.

—He, sorĉ'ist'o!

Ŝajn'e, la nova al'ven'int'o ne kutim'is atend'i, ĉar, ne ricev'int'e respond'o'n, li ek'kri'is ankoraŭ pli laŭt'e:

—He, sorĉ'ist'o! El'ir'u, aŭ mi vin frakas'os!

Aŭd'iĝ'is la voĉ'o de la muel'ist'o.

—Mal'laŭt'e, pli mal'laŭt'e, kara princ'o, ni ne est'as sol'a'j, mi hav'as gast'o'j'n, vojaĝ'ant'o'j'n, mi tuj el'ir'os, mi nur ferm'os la kest'o'n!

—Las'u la kest'o'n, diabl'a karb'ŝovel'il'o! ek'kri'is tiu, kiu'n la muel'ist'o nom'is princ'o. Vi ja sci'is, ke mi ven'os hodiaŭ'a'n nokt'o'n! Kial vi kuraĝ'is don'i rifuĝ'ej'o'n al iu'j vojaĝ'ant'o'j? For ili'n de ĉi tie!

—Silent'u, kar'ul'o, pro Di'o, ne kri'u, vi ĉio'n mal'help'os. Mi jam dir'is al vi, la afer'o dev'as est'i far'at'a sen'bru'e, kaj for'pel'i la vojaĝ'ant'o'j'n mi do ne pov'is. Krom tio, ili tut'e ne mal'help'as, ili dorm'as nun, se vi nur ili'n ne est'as vek'int'a.

—Nu, bon'e, mal'jun'ul'aĉ'o;—sed se vi vol'as min tromp'i, pli bon'e est'us, ke vi tut'e ne ekzist'us en la mond'o. Mi trov'os por vi tia'n ekzekut'o'n, kiu'n neniu ankoraŭ iam el'pens'is!

—Kompat'o'n, kar'ul'o! Kio'n mi dev'as far'i, mal'feliĉ'ul'o? Mi dir'os tio'n, kio'n mi vid'os, sed kio post'e okaz'os,—est'as en la man'o'j de Di'o. Sed se vi'a princ'a moŝt'o vol'as min ekzekut'i, prefer'e ni ne komenc'os la afer'o'n.

—Nu, nu, mal'jun'ul'aĉ'o, mi ja ŝerc'as!

La princ'o al'lig'is la ĉeval'o'n al arb'o. Li est'is alt'kresk'a kaj ŝajn'e tre jun'a. La buton'o'j de li'a kaftan'o bril'is ĉe la lun'o, or'a'j penik'o'j de li'a ĉap'o pend'is ĝis la dors'o.

—Nu, kar'ul'o,—demand'is la muel'ist'o: ĉu vi el'lern'is la vort'o'j'n?

—Jes, mi kon'as la sorĉ'vort'o'j'n kaj hirund'a'n kapon mi ĉiam port'as ĉirkaŭ la kol'o.

—Nu, ĉu ĉi tio ankaŭ ne help'as?

—Ne,—respond'is la princ'o mal'ĝoj'e: nenio help'as! Antaŭ'ne'long'e mi ŝi'n ek'vid'is en ŝi'a ĝarden'o. Min ek'kon'int'e, ŝi pal'iĝ'is, ek'salt'is kaj for'kur'is en la dom'o'n.

—Vi'a princ'a moŝt'o... ne koler'u... ne de'hak'ig'u mi'a'n ne'kulp'a'n kapon, permes'u al mi dir'i la veron!

—Bon'e, mal'jun'ul'o!

—Aŭskult'u, vi'a bojar'a moŝt'o! Sed—mi tim'as parol'i...

—Parol'u!—ripet'is la princ'o, pied'frap'ant'e la ter'o'n.

—Dir'u, kara princ'o, ĉu ŝi ne amas iu'n ali'a'n?

—Kiu'n ali'a'n? Edz'o'n? Mal'jun'a'n?

—Kaj se ŝi—daŭr'ig'is la muel'ist'o, balbut'ant'e: se ŝi amas ne la edz'o'n, sed...

—Ha, arb'ar'a kobold'o!—ek'kri'is la princ'o:—kiel vi kuraĝ'as eĉ pensi pri tio? Se mi iu'n suspekt'us, mi per propr'a man'o el'ŝir'us la kor'o'j'n de ili ambaŭ!

La muel'ist'o post'en'ir'is terur'it'a.

—Sorĉ'ist'o!—daŭr'ig'is la princ'o, kiel ebl'e dolĉ'ig'ant'e si'a'n voĉ'o'n:—help'u min! Venk'is min am'o, kvazaŭ mal'bon'eg'a serpent'o! Ĉio'n mi prov'is far'i! Tut'a'j'n nokt'o'j'n mi preĝ'is antaŭ sankt'a pentr'aĵ'o,—mi ne el'preĝ'is por mi pac'o'n... Mi ĉes'is preĝ'i, mi komenc'is galop'rajd'i, vag'ad'i en kamp'ar'o de maten'o ĝis vesper'o, pli ol unu bon'eg'a'n ĉeval'o'n mi mort'lac'ig'is rajd'ant'e; tamen, neniu'n pac'o'n mi ricev'is! Mi komenc'is diboĉ'i tut'a'j'n nokt'o'j'n, mi el'drink'is mult'e da fort'a vin'o,—sed ne dron'is mi'a sopir'o en la vin'o, ne pac'iĝ'is mi'a anim'o post diboĉ'tag'o'j! Tiam mi tut'e mal'esper'is kaj far'iĝ'is opriĉniko. Mi drink'as ĉe la car'a manĝ'o'tabl'o kun Basmanovj, kun Grjaznijj kaj t. p. Mi est'is pli kruel'a, ol ili, mi detru'ad'is vilaĝ'o'j'n kaj antaŭ'urb'o'j'n, mi for'konduk'is vir'in'o'j'n kaj knab'in'o'j'n, sed la sang'verŝ'ad'o ne help'is min for'ig'i mi'a'n sopir'o'n! Min tim'as bojar'o'j, min tim'as opriĉnikoj, min laŭd'as la car'o pro mi'a brav'ec'o, min mal'ben'as la bon'a'j krist'an'o'j! La nom'o de l’ princ'o Afonasjo Vjàzemskij fariĝis same terura, kiel la nomo de Maluta Skuratov. Jen kio'n far'is mi'a am'o, mi est'as pere'ig'ont'a mi'a'n anim'o'n! Por kio mi bezon'as nun mi'a'n anim'o'n? En la fund'o de l’ infer'o ne pov'as est'i pli mal'bon'e, ol ĉi tie. Nu, mal'jun'ul'o, kial vi rigard'as min? Ĉu vi opini'as min frenez'a? Ne, mi'a kap'o ne frenez'iĝ'is: ĝi est'as fort'a, same kiel mi'a korp'o. La plej terur'a turment'o est'as tiu, kiu ne mort'ig'as!

La muel'ist'o trem'ad'is, aŭskult'ant'e la princ'o'n. Li kon'is lian sen'lim'a'n koler'o'n, li tim'is pro si'a viv'o.

—Kial vi silent'as, mal'jun'ul'o? Ĉu vi hav'as neniu'n sorĉ'herb'o'n aŭ sorĉ'radik'o'n por venk'i ŝi'n? Dir'u, rakont'u, kiu'j'n sorĉ'kresk'aĵ'o'j'n vi hav'as? Nu, nu, sorĉ'ist'o!

—Kara princ'o! kio'n mi dir'os al vi? Divers'a'j herb'o'j est'as. Ekzist'as, ekzempl'e, dorn'o'hav'a-herb'o[9], oni ĝin ŝir'kolekt'as dum St.-Petr'a fast'o: ĉirkaŭ'fum'u per ĝi sag'o'n,—la sag'o nepr'e tra'fos. Ekzist'as tirliĉ-herb'o[10], kiu kresk'as apud Kiev'o, sur Nud'a mont'o: kiu ĝin kun'port'as, neniam merit'as car'a'n koler'o'n. Ekzist'as ankoraŭ plakùn-herb'o[11]: kiu pend'ig'as ĉirkaŭ si'a kol'o kruc'o'n, far'it'a'n el la radik'o de ĉi tiu kresk'aĵ'o, tiu'n ĉiu'j tim'as, kvazaŭ fajr'o'n!

Vjàzemskij mal'dolĉ'e ek'rid'is.

—Mi jam est'as sufiĉ'e tim'at'a,—li dir'is: mi ne bezon'as vi'a'n plakùn-herb'o'n. Nom'u ali'a'j'n!

—Ekzist'as ankoraŭ Adam'a-kap'o, kiu kresk'as apud marĉ'o'j; ĝi help'as al akuŝ'ant'in'o'j kaj ricev'ig'as donac'o'j'n. Ekzist'as marĉ'a golubèc[12]: se vi vol'as ĉasi urs'o'n, trink'u infuz'aĵ'o'n el ĉi tiu herb'o, kaj la urs'o vin ne tuŝ'os. Ekzist'as rabarb'o: kiam ĝi est'as el'ŝir'at'a el ter'o, ĝi ĝem'as kaj plor'eg'as kiel hom'o: se oni ĝin kun'hav'as, oni ne dron'as!

—Ĉu ne ekzist'as ali'a'j herb'o'j?

—Ne, ekzist'as ankoraŭ kelk'a'j, ekzempl'e, filik'o: hav'ant'e ĝi'a'n flor'o'n, oni nepr'e trov'os kaŝ'it'a'n trezor'o'n. Ankoraŭ unu: "Ivan'o kaj Mari'o"[13]. Kiu sci'as ĝin uz'i, ĉiam hav'as sukces'o'n en vet'a ĉeval'kur'ad'o, eĉ rajd'ant'e sur plej mal'bon'a ĉeval'aĉ'o.

—Kaj ĉu ne ekzist'as herb'o, kiu pov'us ig'i jun'a'n vir'in'o'n ek'am'i vir'o'n mal'am'at'a'n?

La muel'ist'o ŝancel'iĝ'is.

—Mi ne sci'as, kar'ul'o, ĉu est'as tia herb'o, ĉu ne,—ver'e, mi ne sci'as, je Di'o, ne!

—Aŭ don'u herb'o'n, kiu ig'os la vir'o'n forges'i si'a'n ador'at'in'o'n!

—Ne, princ'o, tia'n herb'o'n mi ankaŭ ne hav'as. Sed mi hav'as razrìv-herb'o'n[14]: kiam per ĝi oni ek'tuŝ'as serur'o'n aŭ fer'a'n ŝlos'it'a'n pord'o'n, la pord'o tuj mal'ferm'iĝ'as.

—For kun vi'a'j mal'ben'it'a'j herb'o'j!—koler'e ek'kri'is Vjàzemskij kaj fiks'is si'a'n sever'eg'a'n rigard'o'n sur la muel'ist'o'n.

Ĉi tiu mal'lev'is la okul'o'j'n kaj silent'is.

—Mal'jun'ul'o!—subit'e ek'kri'is Vjàzemskij, kapt'ant'e lin je la kol'um'o:—don'u ŝi'n al mi! Ĉu vi aŭd'as? Don'u ŝi'n, don'u al mi, sorĉ'ist'o! Tuj don'u!

Kaj li per ambaŭ man'o'j fort'e sku'ad'is la mal'feliĉ'a'n muel'ist'o'n. La muel'ist'o decid'is, ke est'as al'ven'int'a li'a last'a hor'o.

Subit'e Vjàzemskij las'is la mal'jun'ul'o'n kaj fal'is teren antaŭ li.

—Kompat'u min!—li plor'eg'is: help'u al mi! Mi don'os al vi riĉ'aĵ'o'n, mi far'iĝ'os vi'a servut'ul'o! Kompat'u min, mal'jun'ul'o!

La muel'ist'o ek'tim'is ankoraŭ pli mult'e.

—Vi'a princ'a moŝt'o! Kio'n vi far'as? Re'konsci'iĝ'u! Kun vi est'as mi, Davìdoviĉ, muel'ist'o! Re'konsci'iĝ'u, vi'a bojar'a moŝt'o!

—Ne, ne, mi kuŝ'os antaŭ vi, ĝis kiam vi min help'os.

—Vi'a princ'a moŝt'o, kara princ'o!—per trem'ant'a voĉ'o pet'is la muel'ist'o: ni dev'as rapid'i. La temp'o pas'as sen'util'e! Oni dev'as komenc'i. Lev'iĝ'u! Pli bon'e ĝi est'as en mal'lum'o... Ni pov'as ĉio'n kaŝ'i kaj mal'konfes'i: mi vin ne kon'as, vi min ne kon'as. Ĉu ne ver'e? Nu, rapid'u, ni tuj komenc'u!

La princ'o lev'iĝ'is.

—Komenc'u!—li dir'is: mi est'as pret'a.

Ili ambaŭ ek'silent'is. Ĉio ĉirkaŭ'e est'is sen'bru'a. Nur la rad'o, lum'ig'it'a de lun'radi'o'j, bru'eg'e turn'iĝ'is, kiel antaŭ'e. Mal'proksim'e en la marĉ'o'j kri'is krekso[15]. Strig'o ĝem'is de temp'o al temp'o en dens'a arb'ar'o.

La mal'jun'ul'o kaj la princ'o proksim'iĝ'is al la muel'ej'o.

—Rigard'u sub la radon, vi'a princ'a moŝt'o, kaj mi komenc'os sorĉ'ad'o'n!

La mal'jun'ul'o kuŝ'iĝ'is teren kaj, ankoraŭ spir'eg'ant'e pro terur'o, ek'murmur'et'is iu'j'n vort'o'j'n. La princ'o atent'e rigard'is la akv'o'n sub la rad'o. Pas'is kelk'a'j minut'o'j.

—Kio'n vi vid'as, vi'a princ'a moŝt'o?

—Mi vid'as, kvazaŭ oni ŝut'as perl'o'j'n, kvazaŭ oni bril'ig'as or'a'j'n mon'er'o'j'n...

—Riĉ'eg'a vi est'os, vi'a princ'a moŝt'o, plej riĉ'eg'a vir'o en Rus'uj'o.

Ek'ĝem'is Vjàzemskij.

—Rigard'u ankoraŭ, princ'o! Kio'n vi vid'as?

—Mi vid'as sabr'o'j'n inter'kruc'iĝ'ant'a'j'n kaj re'e la or'a'j'n mon'er'o'j'n...

—Vi hav'os sukces'o'n en milit'o, vi'a bojar'a moŝt'o, vi hav'os sukces'o'n en vi'a serv'ad'o al la car'o. Nu, rigard'u ankoraŭ, dir'u, kio'n nun vi vid'as?

—Nun far'iĝ'is mal'lum'o, la akv'o mal'klar'iĝ'is. Jen la akv'o ruĝ'iĝ'as, kvazaŭ sang'o. Kio'n signif'as ĉi tio?

La mal'jun'ul'o ne respond'is.

—Kio'n signif'as, he, mal'jun'ul'o?

—Sufiĉ'e, sufiĉ'e, vi'a princ'a moŝt'o. Ne dec'as rigard'i tro longan temp'o'n, ni ir'u!

—Jen tir'iĝ'as kvazaŭ purpur'a'j faden'o'j, kvazaŭ tenden'o'j sang'kovr'it'a'j; jen oni mal'ferm'as kaj ferm'as grand'a'n fer'a'n pren'il'o'n, jen...

—Ni ir'u, ni ir'u, vi'a princ'a moŝt'o! Sufiĉ'e!

—Atend'u,—dir'is Vjàzemskij, for'puŝ'ant'e la muel'ist'o'n: jen mi vid'as seg'il'eg'o'n kun grand'a dent'ar'o: ĝi mal'rapid'e mov'iĝ'as kaj el sub'e sang'o ŝpruc'as...

La muel'ist'o vol'is per'fort'e for'tir'i la princ'o'n.

—Atend'u, mal'jun'ul'o, mi sven'as, dolor'as ĉiu'j mi'a'j membr'o'j... Dolor'as...

La princ'o mem salt'is mal'antaŭ'e'n. Li ŝajn'e kompren'is la vid'it'aĵ'o'n...

Long'e ambaŭ silent'is. Fin'e Vjàzemskij dir'is:

—Kiel est'as ebl'e ek'sci'i, ĉu ŝi amas iu'n?

—Vi'a bojar'a moŝt'o, ĉu vi ne hav'as iu'n ŝi'a'n aĵ'o'n?

—Jen kio'n mi trov'is ĉe ŝi'a ĝarden'pord'o!

La princ'o montr'is hel'blu'a'n ruband'o'n.

—Ĵet'u ĝin sub la radon!

La princ'o obe'is.

La muel'ist'o don'is al la princ'o argil'a'n botel'et'o'n, kiu'n li est'is port'ant'a sur la brust'o, sub la vest'o.

—Trink'u!—li dir'is.

La princ'o trink'is. Li ek'sent'is kap'turn'iĝ'o'n, al li mal'lum'iĝ'is antaŭ la okul'o'j.

—Rigard'u, rigard'u nun, kio'n vi vid'as?

—Ŝi'n mi vid'as, mal'jun'ul'o, ŝi'n...

—Ĉu ŝi est'as sol'a?

—Ne, ne sol'a! Ili est'as du'op'e: ŝi kaj blond'a jun'ul'o en karmezin'a kaftan'o, la vizaĝ'o'n mi ne vid'as. Atend'u! Jen ili kun'iĝ'as... Ĉiam pli kaj pli proksim'e... Mal'ben'o! Ili kis'as unu la ali'a'n! Mal'ben'o! Est'u mal'ben'it'a, sorĉ'ist'o, mal'ben'it'a...

La princ'o ĵet'is al la muel'ist'o plen'man'o'n da mon'er'o'j, de'ŝir'is de la arb'o la brid'o'n de si'a ĉeval'o, kaj en la arb'ar'o ek'aŭd'iĝ'is laŭt'a ĉeval'a pied'frap'ad'o, kiu iom post iom ĉes'is... Nur la rad'o kun antaŭ'a bru'eg'o turn'iĝ'ad'is en la nokt'a silent'o.

ĈAPITR'O IV.

Bojar'o Morozov kaj li'a edz'in'o.

Se la leg'ant'o pov'us est'i transport'it'a en epok'o'n antaŭ 300 jar'o'j kaj de l’ supr'o de sonor'il'ej'o ek'rigard'us la tiam'a'n Moskv'o'n, li trov'us mal'mult'e da simil'ec'o kun la nun'a ĉef'urb'o.

La bord'o'j de l’ riveroj Moskvo, Jaŭzo kaj Neglinko est'is kovr'it'a'j de ar'o da lign'a'j dom'et'o'j kun lign'a'j kaj eĉ pajl'a'j tegment'o'j, plej'part'e nigr'a'j pro temp'o. Inter ĉi tiu'j nigr'a'j tegment'o'j akre kontur'iĝ'is blank'a'j kaj ruĝ'a'j mur'o'j de Kreml'o, Kitàj-urb'o kaj ali'a'j fortik'aĵ'o'j, konstru'it'a'j dum la last'a'j jar'cent'o'j. Mult'a'j preĝ'ej'o'j kaj sonor'il'ej'o'j lev'is al ĉiel'o si'a'j'n or'um'it'a'j'n kupol'o'j'n. Kvazaŭ grand'eg'a'j verd'a'j kaj flav'a'j makul'o'j, vid'iĝ'is inter la dom'o'j dens'a'j arb'ar'et'o'j kaj gren'kamp'o'j. Trans Moskv'o-river'o konduk'is ŝancel'iĝ'a'j pont'o'j, tre mal'alt'a'j, kiu'j trem'ad'is kaj est'is kovr'at'a'j de akv'o, kiam ĉeval'o'j aŭ rajd'ant'o'j ili'n trans'pas'is. Sur Jaŭzo kaj sur Neglinko turn'iĝ'ad'is dek'o'j da muel'ej'a'j rad'o'j, star'ant'a'j unu preskaŭ apud la ali'a. Ĉi tiu'j arb'ar'et'o'j, gren'kamp'o'j kaj muel'ej'o'j mez'e de la urb'o far'is tiam'a'n Moskv'o'n tre pentr'ind'a. Plej gaj'ig'a'n aspekt'o'n prezent'is la monaĥ'ej'o'j, kiu'j kun si'a'j blank'a'j mur'o'j kaj mult'a'j or'a'j kaj mult'kolor'a'j kupol'o'j ŝajn'is est'i apart'a'j urb'o'j. Super la tut'a labirint'o de preĝ'ej'o'j, de dom'o'j, de arb'ar'et'o'j kaj de monaĥ'ej'o'j fier'e supr'e'n'lev'iĝ'is la preĝ'ej'o'j de Kreml'o kaj la antaŭ ne'long'e konstru'it'a preĝ'ej'o je honor'o do Prop'et'o de Sankt'a Virg'ul'in'o, komenc'it'a de l’ car'o Ivan'o antaŭ kelk'a'j jar'o'j, kiel memor'aĵ'o pri al'milit'o de Kazanjo kaj nun'temp'e kon'at'a sub la nom'o de preĝ'ej'o de Bazil'o la Sankt'a. Mult'e ĝoj'is la moskv'an'o'j, kiam fin'e est'is for'pren'it'a la alt'a trab'ar'o, ŝirm'int'a ĉi tiu'n preĝ'ej'o'n, kaj kiam ĝi fin'e sin prezent'is al ĉiu'j okul'o'j en si'a tut'a iom strang'a bel'ec'o, bril'ant'e per or'o kaj mult'kolor'a'j ornam'aĵ'o'j! Dum long'e ankoraŭ la popol'o laŭd'eg'is la lert'a'n arĥitektur'ist'o'n, dank'is Dion kaj glor'is la car'o'n, kiu don'is al la popol'o vid'ind'aĵ'o'n ĝis nun ne vid'it'a'n. Bel'a'j est'is ankaŭ ali'a'j moskv'a'j preĝ'ej'o'j. La moskv'an'o'j mal'avar'e donac'is mon'o'n kaj labor'o'n por ornam'i la dom'o'j'n de Di'o. Ĉie oni vid'is mult'e'kost'a'n kolor'it'aĵ'o'n, or'o'n kaj grand'a'j'n sankt'a'j'n pentr'aĵ'o'j'n sur la ekster'a supr'aĵ'o de l’ preĝ'ej'o'j. La rus'o'j, volont'e ornam'ant'e si'a'j'n preĝ'ej'o'j'n, tut'e mal'zorg'is si'a'j'n propr'a'j'n dom'et'o'j'n: ĉiu'j dom'o'j est'is konstru'it'a'j firm'e sed simpl'e, el pin'a'j aŭ kverk'a'j trab'o'j, eĉ ne kovr'it'a'j de rabot'it'a'j tabul'o'j, laŭ antikv'a rus'a proverb'o: dom'o'n ornam'as ne tuk'o'j, sed kuk'o'j!

Nur la dom'o de bojar'o Druĵino Andrèeviĉ Morozov sur la bord'o de Moskv'o-river'o disting'iĝ'is per ne'ordinar'a bel'ec'o. La kverk'a'j trab'o'j est'is bel'e-rekt'a'j kaj egal'e-rond'a'j; la dom'o hav'is tri etaĝ'o'j'n, krom sub'tegment'a ĉambr'et'o. Larĝ'a tegment'o, bel'e ĉiz'it'a, kovr'is eĉ la peron'o'n kaj sin apog'is sur dik'a'j ornam'it'a'j kolon'o'j. La fenestr'a'j kovr'il'o'j est'is bel'e pentr'it'a'j, montr'ant'e flor'o'j'n kaj bird'o'j'n, kaj en la fenestr'o'j oni vid'is ne mal'klar'a'n bov'a'n vezik'o'n, kiel ordinar'e, sed puran tra'vid'ebl'a'n glim'o'n. Sur la vast'a kort'o trov'iĝ'is mastr'um'a'j konstru'aĵ'o'j, proviz'ej'o'j, fojn'ej'o'j, kolomb'ej'o'j kaj somer'a dorm'o'ĉambr'o de l’ bojar'o. Al la dom'o al'iĝ'is de unu flank'o hejm'a mason'it'a preĝ'ej'o, de ali'a—vast'a ĝarden'o, ĉirkaŭ'it'a de kverk'lign'a palis'ar'o, apud kiu star'is alt'a, bel'e pentr'it'a kaj ornam'it'a balanc'il'o. Unu'vort'e la dom'o est'is perfekt'e konstru'it'a. Kaj la hom'o'j, tie loĝ'int'a'j, ne est'is ne ind'a'j por tia dom'o!

La bojar'o Druĵino, kvankam mal'jun'a, est'is ankoraŭ fort'a kaj sana kaj antaŭ ne'long'e li edz'iĝ'is kun plej rimark'ind'a moskv'a bel'ul'in'o. Ĉiu'j mir'is, ke la du'dek'jar'a Helen'o Dmìtrievna, filino de okòlniĉij[16] Pleŝĉeef-Oĉin, mortigita dum Kazanja milit'ir'o, konsent'is far'iĝ'i edz'in'o de ĉi tiu sever'a mal'jun'ul'o. Ne tia'n fianĉ'o'n dezir'is por ŝi moskv'a'j svat'ist'in'o'j! Sed Helen'o hav'is jam por'edz'iĝ'a'n aĝ'o'n, est'is orf'in'o, kaj ŝi'a bel'ec'o, ĉe mal'ĉast'a'j mor'o'j de nov'a'j car'a'j favor'at'ul'o'j, pov'is pli oft'e mal'util'i al ŝi, ol don'i feliĉ'o'n. Morozov, kiel edz'o, far'iĝ'is ankaŭ ŝi'a protekt'ant'o, kaj en Moskv'o ĉiu bon'e sci'is, ke mal'permes'it'e est'as ofend'i la fraŭl'in'o'n, kiu'n protekt'as bojar'o Morozov.

Mult'a'j car'a'j favor'at'o'j aspir'is la amon de fraŭl'in'o Helen'o, plej'mult'e la princ'o Afonasjo Ivànoviĉ Vjàzemskij. Mult'e'kost'a'j'n donac'o'j'n li send'is al ŝi, en preĝ'ej'o'j li ĉiam serĉ'is la okaz'o'n star'i proksim'e de ŝi, kelk'foj'e li preter'galop'is, por plaĉ'i al ŝi, sur furioz'a ĉeval'o kaj dum pugn'o'batal'o[17] li montr'is grand'eg'a'n kuraĝ'o'n. Sed ne hav'is sukces'o'n la princ'o Vjàzemskij! La svat'ist'in'o'j re'don'is al li li'a'j'n donac'o'j'n, kaj Helen'o, renkont'ant'e lin, de'turn'ad'is sin. Kia est'is la kaŭz'o? Ĉu ne plaĉ'is al ŝi Afonasjo Ivànoviĉ aŭ ebl'e ŝi jam am'is iu'n ali'a'n, sed spit'e ĉiu'j pen'ad'o'j de l’ princo Vjàzemskij li'a am'ind'um'ad'o ne est'is akcept'at'a. Fin'e li ek'koler'is kaj decid'iĝ'is sci'ig'i la car'o'n pri si'a mal'sukces'o kaj pet'i lin pri help'o. La car'o promes'is sen'di si'a'part'e svat'ist'in'o'j'n al Helen'o. Ek'sci'int'e ĉi tio'n, Helen'o ek'plor'eg'is. Ŝi kun si'a nutr'ist'in'o iris preĝ'ej'o'n, ek'genu'is antaŭ sankt'a pentr'aĵ'o de Di'patr'in'o, plor'eg'is kaj preĝ'is. La preĝ'ej'o est'is mal'plen'a; sed kiam Helen'o ek'star'is kaj rigard'is posten, ŝi ek'vid'is bojar'o'n Morozov, vest'it'a'n per ne'buton'um'it'a or'ŝtof'a ter'lik'o[18], sub kiu oni vid'is verd'an velur'a'n kaftan'o'n.

—Pro kio vi plor'as, Helen'o? demand'is la bojar'o. Helen'o ek'ĝoj'is, re'kon'int'e lin. Li est'is iam amik'o do ŝi'a'j ge'patr'o'j kaj post ili'a mort'o li iu'foj'e vizit'is ŝi'n kaj est'is kvazaŭ ŝi'a parenc'o. Helen'o respekt'is lin kiel patron kaj konfid'ad'is al li si'a'j'n pens'o'j'n: nur unu sekret'o'n ŝi mal'konfes'is al li por si'a mal'feliĉ'o, por li'a pere'o!

Kaj nun re'e, respond'ant'e al la bojar'o, ŝi ne mal'kovr'is al li si'a'n sekret'o'n. Ŝi nur rakont'is, ke ŝi'n plor'ig'as la sci'ig'o pri la intenc'o de la car'o edz'in'ig'i ŝi'n kun princ'o Vjàzemskij.

—Helen'o! dir'is Morozov: ĉu vere, vi ne amas la princon Vjàzemskij? Pri'pens'u bon'eg'e! Mi sci'as, ke ĝis nun vi ankoraŭ lin ne amas, sed kred'ebl'e vi neniu'n ankoraŭ amas, kaj ĝis tiam fraŭl'in'a kor'o simil'as je mola vaks'o; post'e vi al'kutim'iĝ'os kaj ek'am'os lin!

—Neniam! pasi'e respond'is Helen'o: neniam mi lin ek'am'os. Prefer'e mi mort'os!

La bojar'o silent'is kaj rigard'is la kompat'ind'ul'in'o'n.

—Helen'o! li dir'is post pri'pens'o: ekzist'as rimed'o por vin help'i. Aŭskult'u! Mi est'as mal'jun'a kaj griz'har'a, sed mi vin amas kiel mi'a'n propr'a'n fil'in'o'n. Dir'u, Helen'o, ĉu vi konsent'us edz'in'iĝ'i kun mi, mal'jun'ul'o?

—Ho jes, bojar'o, mi konsent'as! ek'kri'is Helen'o ĝoj'ig'it'e kaj fal'is teren antaŭ Morozov.

Ne'atend'it'a konsent'o kor'tuŝ'is la bojar'o'n; en si'a feliĉ'o li ne diven'is, mal'feliĉ'ul'o, ke la ĝoj'o de Helen'o est'is ĝoj'o de iu, kiu dron'ant'e al'kroĉ'iĝ'as al prunel'o.

Kares'e li lev'is Helen'o'n kaj kis'is ŝi'a'n frunt'o'n.

—Infan'o!—li dir'is,—ĵur'u al mi antaŭ ĉi tiu krucifiks'o, ke vi ne sen'honor'ig'os mi'a'n griz'a'n kapon!

—Mi ĵuras, mi ĵuras!—murmur'et'is Helen'o.

La bojar'o tuj ven'ig'is la pastr'o'n, la ceremoni'o de fianĉ'iĝ'o est'is plen'um'it'a, kaj ĉe la al'ven'o de car'a'j svat'ist'in'o'j Helen'o jam est'is fianĉ'in'o de Morozov.

Ne pro am'o Helen'o edz'in'iĝ'is kun Druĵino Andrèeviĉ! Sed ĉar ŝi est'is ĵur'int'a al li, ke ŝi rest'os fidel'a, ŝi firm'e decid'iĝ'is plen'um'i si'a'n ĵur'o'n, ne pek'i kontraŭ si'a edz'o per vort'o'j, nek eĉ per pens'o'j.

Kial do ne ami la bojar'o'n Druĵino? Ver'e, la bojar'o ne est'is jun'a, sed Di'o don'is al li san'o'n kaj fort'o'j'n, glor'o'n milit'ist'a'n kaj firm'an karakter'o'n; krom tio li est'is riĉ'a, posed'is mult'a'j'n vilaĝ'o'j'n, mult'a'j'n bien'o'j'n trans Moskv'o-river'o kaj mult'a'j'n proviz'ej'o'j'n super'plen'a'j'n je or'o, or'ŝtof'o kaj mult'e'kost'a'j fel'o'j. Nur unu man'kis al Druĵino: li ne hav'is car'a'n favor'o'n. Ek'sci'int'e, ke mal'fru'iĝ'is li'a'j svat'ist'in'o'j, la car'o Ivan'o ek'koler'is kontraŭ la bojar'o, ek'dezir'is pun'i lin, invit'is lin al si'a manĝ'o'tabl'o kaj sid'ig'is lin ne nur pli mal'supr'e'n ol Vjàzemskijn, sed eĉ pli mal'supr'e'n ol Borìs Fèodoroviĉ Godunòvn, kiu tiam ankoraŭ ne est'is mult'e honor'at'a kaj hav'is neniu'n rang'o'n[19].

Ne ek'toler'is la bojar'o tia'n mal'honor'o'n, for'tabl'iĝ'is: ne konven'as al Morozov esti pli malsupre ol Godunòv! Tiam ankoraŭ pli mult'e ek'koler'is la car'o kaj promes'is al Godunòv la kapon de Morozov[20]. La bojar'o est'is dev'ig'at'a pet'i pardon'o'n de si'a mal'amik'o, sed anstataŭ tio li insult'is Godunòvn, nom'int'e lin "hund'id'o".

Tiam la car'o ek'sent'is grand'a'n koler'eg'o'n kontraŭ Morozov, mal'permes'is al li sin montr'i en la palac'o kaj ordon'is, ke li ne tond'ig'u si'a'j'n griz'a'j'n har'o'j'n, ĝis kiam la car'o de'pren'os de li si'a'n mal'favor'o'n. Kaj la bojar'o ne sin montr'is plu inter la kort'eg'an'o'j. De tiam li ĉiam sur'hav'is modest'a'n vest'ar'o'n, ne komb'is la barb'o'n, kaj lian larĝ'a'n frunt'o'n kovr'is long'a'j griz'a'j har'o'j. Mal'feliĉ'a li est'is, ne vid'ant'e tiel long'e si'a'n car'o'n, sed tamen li ne sen'honor'ig'is si'a'n gent'o'n, li ne sid'iĝ'is pli mal'supr'e ol Godunòv!

La dom'o de Morozov est'is riĉ'eg'a. La serv'ist'o'j tim'is kaj am'is la mastr'o'n. Ĉiu'n al'ven'ant'a'n li akcept'is gast'am'e. Kon'at'o'j kaj ne'kon'at'o'j ĝu'ad'is lian afabl'ec'o'n: al ĉiu'j li dis'don'ad'is bon'kor'a'j'n vort'o'j'n, riĉ'a'j'n vest'o'j'n kaj saĝ'a'j'n konsil'o'j'n. Sed plej mult'e li kares'is, plej mult'e super'ŝut'is per donac'o'j si'a'n jun'a'n edz'in'o'n Helen'o’n, kaj la edz'in'o ŝajn'e sincer'e am'is lin; ĉiu'maten'e kaj ĉiu'vesper'e ŝi long'temp'e preĝ'is sur'genu'e en si'a preĝ'ej'a ĉambr'o, fervor'e preĝ'is por li'a san'o kaj feliĉ'o.

Ĉu est'is ŝi kulp'a pri tio, ke mez'e de afabl'a inter'parol'ad'o kun la edz'o, mez'e de fervor'a preĝ'ad'o antaŭ la sankt'a'j pentr'aĵ'o'j subit'e kaj ne'vol'e ŝi'a imag'o prezent'is al ŝi figur'o'n de la jun'a hero'o, al'galop'ant'a kun lev'it'a ŝestopro[21] kaj pel'ant'a antaŭ si dis'ord'ig'it'a'j'n litov'a'j'n regiment'o'j'n? Ĉu est'is ŝi kulp'a pri tio, ke la sam'a figur'o persekut'is ŝi'n ĉie, hejm'e kaj en preĝ'ej'o, tag'e kaj nokt'e, ŝi'n riproĉ'ant'e: "Helen'o! Vi romp'is vi'a'n vort'o'n, vi ne ĝis'atend'is mi'a'n re'ven'o'n, vi tromp'is min!"

La 24-an de juni'o de la jar'o 1565-a, en la tag'o de Ivan'o la Ban'ist'o, ĉiu'j sonor'il'o'j en Moskv'o de l’ maten'o komenc'is sonor'i kaj ne ĉes'is dum la tut'a tag'o. La preĝ'ej'o'j est'is plen'plen'a'j. Post la mes'o la popol'o plen'ig'is la strat'o'j'n. Jun'ul'o'j kaj mal'jun'ul'o'j, riĉ'a'j kaj mal'riĉ'a'j, ĉiu'j al'port'ad'is hejm'e'n verd'a'j'n branĉ'o'j'n, flor'o'j'n, freŝ'a'j'n betul'et'o'j'n, ornam'it'a'j'n per ruband'o'j. Ĉio est'is gaj'a, viv'o'plen'a, mult'kolor'a.

Sed tag'mez'e la strat'o'j sen'hom'iĝ'is: iom post iom la popol'o dis'iĝ'is, kaj baldaŭ oni ne pov'us en Moskv'o renkont'i eĉ unu hom'o'n en la strat'o'j. Ek'reg'is mort'a silent'o. La bon'a'j krist'an'o'j dorm'is en si'a'j ĉambr'o'j, kaj neniu'n oni pov'us trov'i, kiu koler'ig'us Dion, promen'ant'e en la strat'o'j, ĉar Di'a ordon'o est'as, ke hom'o same kiel best'o ripoz'u dum tag'mez'o, kaj est'as do pek'o mal'obe'i Dion, se ne urĝ'as iu afer'o. Tiel ĉiu'j dorm'is, Moskv'o aspekt'is kiel ne'loĝ'at'a urb'o. Nur en Bàlĉugo[22], en ĵus konstru'it'a drink'ej'o, aŭd'iĝ'is kri'o'j kaj kant'o'j. Tie, malgraŭ tag'mez'o, diboĉ'festen'is milit'ist'o'j, preskaŭ ĉiu'j jun'a'j, riĉ'e vest'it'a'j. Ili sid'is ne nur en la drink'ej'o, sed ankaŭ ekster'e, sur la kort'o, en la strat'o. Ĉiu'j est'is ebri'a'j; iu jun'ul'o, kuŝ'ant'e ter'e, verŝ'is pokal'o'n da vin'o sur si'a'n vest'o'n, ali'a per raŭk'a voĉ'o pen'ad'is kun'kant'i, sed el'ig'is nur mal'klar'a'j'n, ne'kompren'ebl'a'j'n son'o'j'n. Sel'it'a'j ĉeval'o'j star'is ĉe la pord'eg'o. Al ĉiu sel'o est'is al'lig'it'a bala'il'o kaj hund'a kap'o.

Sam'temp'e du rajd'ant'o'j ek'aper'is sur la strat'o. Unu el ili, kiu sur'hav'is karmezin'a'n kaftan'o'n kun or'a'j penik'o'j kaj blank'an or'ŝtof'a'n ĉap'o'n, el sub kiu fal'is ond'ant'a'j dens'a'j blond'a'j bukl'o'j, sin turn'is al si'a kun'vojaĝ'ant'o:

—Ĉu vi vid'as la drink'ul'o'j'n, Miĥeiĉ?

—Jes, bojar'o kara, mi vid'as. Ha, kiel ili bru'eg'as!

—Sed atent'u ili'a'j'n sel'o'j'n!

—Jes, jes, bojar'o: bala'il'o'j'n kaj hund'a'j'n kap'o'j'n ili kun'port'as, simil'e al tiu rab'ist'o Ĥomjàk. Do ili efektiv'e est'as car'a'j vir'o'j. Kio'n ni far'is, bojar'o? Kaj nun?

Serèbrjanij sulk'ig'is la brov'o'j'n.

—Ir'u, demand'u ili'n, kie loĝ'as bojar'o Morozov?

—He, bon'ul'o'j, honest'ul'o'j! ek'kri'is Miĥeiĉ, al'galop'ant'e la ar'o'n: kie loĝ'as li'a bojar'a moŝt'o Druĵino Andrèeviĉ Morozov?

—Por kio sci'i, kie loĝ'as ĉi tiu hund'o?

—Mi'a bojar'o princ'o Serèbrjanij havas leteron al Morozov de vojevod'o princ'o Pronskij el la grand'a regiment'o.

—Don'u la leter'o'n!

—Ne ebl'e, ne ebl'e! Ĉu vi frenez'iĝ'is? Kial mi don'os al vi la princ'a'n leter'o'n?

—Don'u la leter'o'n, mal'jun'ul'aĉ'o, tuj don'u! Ni rigard'u, ĉu tiu ĉi Morozov ne el'pens'is perfid'o'n, ĉu li ne intenc'as pere'ig'i la car'o'n!

—Kanajl'o'j!—ek'kri'is Miĥeiĉ, forges'ant'e ĝis'nun'a'n si'n'gard'em'o'n: ĉu mi'a mastr'o pov'as est'i perfid'ul'o aŭ inter'rilat'i kun perfid'ul'o'j?

—Ha, vi vol'as insult'i? For de ĉeval'o! Kamarad'o'j, ni vip'u lin!

En la sam'a moment'o Serèbrjanij al'galop'is.

—Halt'u!—li ordon'is per tiel sever'eg'a voĉ'o, ke ili obe'is malgraŭ'vol'e.

—Se iu el vi,—daŭr'ig'is la princ'o: se iu ek'tuŝ'os ĉi tiu'n vir'o'n eĉ per fingr'o, mi dis'hak'os la kapon al li, kaj vi ĉiu'j respond'os pro tio antaŭ la car'o!

La opriĉnikoj konfuz'iĝ'is. Sed nov'a'j ili'a'j kun'ul'o'j al'ir'is el apud'a'j strat'o'j kaj ĉirkaŭ'is la princ'o'n. Arogant'a'j parol'o'j aŭd'iĝ'is; kelk'a'j opriĉnikoj jam el'ing'ig'is la sabr'o'j'n, kaj grand'a mal'feliĉ'o traf'us la princ'o'n, se en la sam'a moment'o tut'e proksim'e ne ek'son'us voĉ'o, kant'ant'a psalm'o'n, voĉ'o, kiu halt'ig'is la opriĉnikojn iom mirakl'e. Ĉiu'j ek'rigard'is al la direkt'o, de kie est'is aŭd'at'a la voĉ'o. Laŭ'long'e de la strat'o iris vir'o ĉirkaŭ kvar'dek'jar'a, vest'it'a nur per tol'a ĉemiz'o. Sur li'a brust'o tint'ad'is fer'a'j kruc'o'j kaj ĉen'o'j, en la man'o'j li tenis lign'a'n rozari'o'n. Li'a pal'a vizaĝ'o, kun mal'dens'a barb'o, esprim'is ekster'ordinar'a'n bon'kor'ec'o'n, sur la lip'o'j vag'is rid'et'o, sed la okul'o'j hav'is mal'hel'a'n kaj distr'it'a'n rigard'o'n.

Ek'vid'int'e Serèbrjanijn, li inter'romp'is la kanton, rapid'eg'e al'ir'is lin kaj ek'rigard'is lin rekt'e en la vizaĝ'o'n.

—Vi ĉi tie?—li demand'is, kvazaŭ mir'ant'e: por kio vi est'as ĉi tie, inter ili?..

Kaj, ne atend'ant'e respond'o'n, li re'komenc'is la psalm'o'n:

"Feliĉ'a est'as la hom'o, kiu ne ir'as laŭ konsil'o de mal'pi'ul'o'j!.."

La opriĉnikoj de'flank'iĝ'is kun respekt'o, sed la vir'o, ne atent'ant'e ili'n, daŭr'e rigard'is la princ'o'n.

Nikĉjo, Nikĉjo,—li dir'is, sku'ant'e la kapon: kie'n vi ven'is?

Serèbrjanij, kiu vid'is la vir'o'n por la unu'a foj'o, ek'mir'eg'is, ke li kon'as lian nom'o'n.

—Ĉu vi min kon'as?—li demand'is.

La frenez'ul'o ek'rid'is.

—Vi est'as mi'a frat'o!—li respond'is: mi tuj vin ek'kon'is. Vi est'as same frenez'a, kiel mi... Kaj ne pli saĝ'a, ali'e vi ne venus ĉi tie'n. Vi'a'n tut'a'n koron mi bon'e vid'as. Pur'a ĝi est'as, nenio'n ol puran veron ĝi en'hav'as,—ni ambaŭ est'as frenez'ul'o'j. Kaj tiu'j hom'o'j,—li daŭr'ig'is, montr'ant'e la opriĉnikojn,—tiu'j hom'o'j est'as por ni fremd'ul'o'j. Fi!..

Bazĉjo,—demandis unu el la opriĉnikoj: kio'n vi bezon'as? Ebl'e mon'o'n?

—Ne, ne, ne,—respond'is la frenez'ul'o: de vi mi nenio'n pren'os. Bazĉjo nenio'n pren'os de vi, sed vi don'u al Nikĉjo, pri kio li pet'as.

—Hom'o Di'a,—re'dir'is Serèbrjanij: mi dezir'as ek'sci'i, kie loĝ'as bojar'o Morozov?

Druĵino? Nia Druĵino? Pi'ul'o! Sed fier'eg'a... tiom fier'eg'a! Li ne ŝat'as klin'i si'a'n kapon... Tamen baldaŭ li dev'os klin'i, kaj ĝi plu ne re'lev'iĝ'os...

—Kie li loĝ'as, Bazĉjo?—bonkore ripetis Serèbrjanij si'a'n demand'o'n.

—Mi ne dir'os,—respond'is la frenez'ul'o, kvazaŭ kolera: ali'a'j dir'u! Mi ne vol'as vin sen'di por far'i ne'bon'a'n ag'o'n!

Kaj li tuj for'ir'is, kant'ant'e si'a'n psalm'o'n.

Ne pen'ant'e kompren'i la strang'a'j'n parol'o'j'n, Serèbrjanij re'e sin turn'is al la opriĉnikoj.

—Nu, li demand'is: ĉu vi fin'e dir'os al mi, kie mi trov'os la dom'o'n de Morozov?

—Ir'u ĉiam rekt'e'n,—mal'afabl'e respond'is unu el ili: jen tie turn'u mal'dekstr'e'n, kaj vi tra'fos en la nest'o'n de l’ mal'jun'a korv'o!

Dum'e la princ'o pli kaj pli mal'proksim'iĝ'is, la opriĉnikoj, kiu'j'n la aper'o de l’ frenez'ul'o silent'ig'is, re'e ek'bru'eg'is.

—He, he! ek'kri'is unu: salut'u ni'a'flank'e Morozovn kaj dir'u, ke li sin prepar'u por est'i pend'ig'it'a: tro long'e li viv'as!

—Kaj ankaŭ por vi mem prepar'u la ŝnur'o'n!—al'don'is ali'a.

Sed la princ'o tut'e ne atent'is ili'a'j'n parol'o'j'n.

—Kio'n vol'is dir'i la frenez'ul'o? li medit'ad'is, rajd'ant'e kun mal'lev'it'a kap'o.—Kial li ne vol'is montr'i al mi la dom'o'n de Morozov, al'don'int'e, ke li ne vol'as min sen'di por far'i ne'bon'a'n ag'o'n?

Voj'e la princ'o kaj Miĥeiĉ renkontis ankoraŭ multe da opriĉnikoj. Kelk'a'j jam est'is ebri'a'j, ali'a'j nur iris drink'ej'o'n. Ili ĉiu'j aspekt'is arogant'e, kaj kelk'a'j el ili permes'is al si tia'j'n mal'delikat'a'j'n parol'o'j'n koncern'e la preter'rajd'ant'o'j, ke vid'ebl'e est'is, ke ili jam al'kutim'iĝ'is al sen'pun'ec'o.

ĈAPITR'O V.

Renkont'iĝ'o.

Rajd'ant'e sur la bord'o de Moskv'o-river'o, oni bon'e pov'is vid'i la tut'a'n ĝarden'o'n de Morozov.

Flor'ant'a'j tili'o'j ĉirkaŭ'is la klar'akv'a'n lag'et'o'n, kiu liver'ad'is abund'a'n manĝ'aĵ'o'n al la bojar'o dum fast'tag'o'j. Mal'antaŭ la lag'et'o kresk'is verd'a'j pom-, ĉeriz- kaj prun'arb'o'j. Mal'larĝ'a'j voj'et'o'j zigzag'e iris tra ne'falĉ'it'a herb'o. Varm'eg'a est'is la tag'o. Or'flug'il'a'j skarab'o'j rond'flug'is super bon'odor'ant'a'j flor'o'j de ruĝ'a'j ne'kultur'it'a'j roz'o'j; abel'o'j zum'is en foli'ar'o de tili'o'j; gril'o'j ĉirp'is en dens'a herb'aĵ'o; el super la ruĝ'a'j rib'arb'et'o'j est'is vid'at'a'j larĝ'a'j kap'o'j de grand'a'j sun'flor'o'j, kiu'j ŝajn'is ĝu'i la tag'mez'a'n sun'o'n.

Bojar'o Morozov jam de unu hor'o ripoz'is en si'a dorm'o'ĉambr'o. Helen'o kun si'a'j serv'ist'in'o'j sid'is sub la tili'o'j sur herb'a benk'o, apud palis'ar'o. Ŝi sur'hav'is hel'blu'a'n velur'a'n ljetnikon[23] kun ruben'a'j buton'o'j. Larĝ'a'j muslin'a'j manik'o'j, delikat'e fald'it'a'j, est'is ĉirkaŭ'lig'it'a'j super la kubut'o'j per perl'a'j ĉirkaŭ'man'o'j. Perl'a'j orel'ring'o'j mal'supr'e'n'pend'is ĝis la ŝultr'o'j; la kapon kovr'is kokoŝniko[24], ankaŭ ornam'it'a per perl'o'j; sur la pied'o'j ŝi hav'is maroken'a'j'n ŝu'et'o'j'n or'brod'it'a'j'n.

Helen'o ŝajn'is est'i gaj'a. Ŝi rid'is kaj ŝerc'is kun knab'in'o'j.

—Vi'a bojar'in'a moŝt'o,—dir'is unu el ili: prov'u ankoraŭ unu foj'o'n ĉi tiu'j'n ĉirkaŭ'man'o'j'n, ili est'as plej bel'a'j.

—Sufiĉ'e, sufiĉ'e, knab'in'o'j—respond'is Helen'o per afabl'a voĉ'o.—Jam de pli ol unu hor'o vi ĉiam min ornam'as; sufiĉ'as por hodiaŭ!

—Sur'met'u nur ĉi tiu'n ĉirkaŭ'kol'o'n! Tiam vi est'os ver'a sankt'a pentr'aĵ'o, ore en'kadr'ig'it'a!

—Ĉes'u, Pranjo, grand'a pek'o est'as tiel parol'i!

—Nu, bon'e, se vi ne vol'as vin ornam'i, vi'a bojar'in'a moŝt'o, ni lud'u ŝton'et'o'j'n aŭ ebl'e gorjelki![25] Aŭ ĉu vi ne vol'as nutr'i fiŝ'o'j'n en lag'et'o aŭ balanc'iĝ'i sur balanc'il'o? Ebl'e vi dezir'as, ke ni kant'u io'n?

—Kant'u, kar'ul'in'o, kant'u por mi, Pranjo, tiu'n kanton, kiu'n vi kant'is antaŭ'ne'long'e, ŝir'kolekt'ant'e ber'o'j'n!

—Ne, vi'a bojar'in'a moŝt'o, ne ĝoj'ig'a est'as tiu kant'o. Ĝi ne taŭg'as por fest'tag'o!

—Sed mi dezir'as nepr'e ĝin aŭd'i, kant'u do, Pranjo, mi'a kar'ul'in'o!

—Bon'e, bon'e, vi'a bojar'in'a moŝt'o: mi ĝin volont'e kant'os, se vi tio'n nepr'e dezir'as; sed ne mi est'os kulp'a, se vi post'e mal'ĝoj'iĝ'os! Nu, kamarad'in'o'j, kun'kant'u!

La knab'in'o'j sid'iĝ'is rond'e, kaj Pranjo per plend'a voĉ'o ek'kant'is:

Ho, ve, ve, se vintr'e ne est'us mal'varm'eg'e,
Est'us ankaŭ vintr'e flor'ant'a'j la flor'et'o'j!
Ho, ve, ve, se nun'temp'e ne hav'us mi ĉagren'o'n,
Est'us ankaŭ nun mi gaj'a kaj sen'zorg'a,
Mi nun ne plor'eg'us, sid'ant'e ĉe fenestr'o,
Van'e rigard'ant'e kamp'ar'o'n kaj herb'ej'o'n...

Kiam mi tra'paŝ'is hejm'an pord'o'n,
Zorg'e mi sub'lev'is la vest'ar'o'n,
Por ke mi'a pelt'o zibel'fel'a
Per buton'o'j hel'a'j ne ek'bru'u:
Min ne dev'as vid'i do bo'patr'o mi'a,
Min ne dev'as aŭd'i edz'o, li'a fil’!

Pranjo ek'rigard'is la bojar'in'o'n: du larm'o'j rul'iĝ'is el la okul'o'j de Helen'o.

—Mal'saĝ'ul'in'o mi est'as! ek'kri'is Pranjo: kio'n mi far'is? Obe'is mi al la bojar'in'o por mi'a mal'feliĉ'o! Ĉu bon'e est'as kant'ig'i tia'j'n kant'o'j'n, kara ni'a bojar'in'o?

—Ne bon'e est'as koni kaj kanti tia'j'n kant'o'j'n!—al'don'is Dunjo, knab'in'o kun gaj'a'j, viv'ec'a'j, nigr'a'j okul'o'j.—Jen, aŭskult'u, kia'n kanton mi tuj ek'kant'os. Mi ĵuras, ke mi ĝoj'ig'os ŝi'a'n bojar'in'a'n moŝt'o'n!

Kaj Dunjo tuj ek'salt'is, apog'is unu brak'o'n al la koks'o, la ali'a'n lev'is supr'e'n, klin'iĝ'is iom flank'e'n kaj lert'e kaj graci'e danc'ant'e ŝi ek'kant'is:

"Panteleo Kuzmìĉ nun ornam'as sin
Kaj promen'as li en bel'eg'a kort’.
Mustel'pelt'o'n li hav'as ĝis la ter’,
Per zibel'a ĉap’ li kap'kovr'is sin.
Ĉiam est'as al li Di'patr'in'a favor’,
Bel'a, bel'a est'as fianĉ'in'o ĉe li.
La bojar'o'j ĉiu'j admir'ad'as lin,
Same kiel la bojar'in'o'j;
La bojar'o'j dir'as: "kiu est'as li?"
Bojar'in'o'j dir'as: "kies fianĉ'o li?"
Fianĉ'in'o dir'as: "mi'a kara kor’!"

Fin'is Dunjo kaj ek'rid'is. Sed Helen'o ankoraŭ pli mal'ĝoj'iĝ'is. Ŝi long'e de'ten'is la larm'o'j'n, sed subit'e ŝi kovr'is la vizaĝ'o'n per ambaŭ man'o'j kaj eksplod'is per plor'eg'o'j.

—Jen kio'n kaŭz'is ni'a kant'ad'o!—ek'kri'is Pranjo: kio'n far'i nun? Se Druĵino Andrèeviĉ ekvidos la postplorajn okulojn de l’ bojar'in'o, li ek'koler'os, ke ni ne sukces'is ŝi'n amuz'i!

—Mi'a'j kar'a'j kamarad'in'o'j!—subit'e ek'kri'is Helen'o, ĉirkaŭ'pren'ant'e Pranjon: ni plor'u kun'e! Ne mal'help'u min!

—Kio est'as al vi, kara bojar'in'o? Kial vi tiel mal'ĝoj'as?

—Ne tuj ĝi far'iĝ'is, kar'ul'in'o'j! De maten'o mi sent'as min mal'gaj'e. Kiam komenc'iĝ'is sonor'ad'o en preĝ'ej'o'j, kiam mi ek'vid'is el la fenestr'o ar'o'j'n da vir'o'j kaj vir'in'o'j, gaj'e rapid'ant'a'j'n al preĝ'ej'o, tuj mi ek'sent'is tia'n grand'a'n mal'ĝoj'o'n... Kaj ĝis nun dolor'as mi'a kor'o! Krom'e, la tag'o est'as tiel hel'a, sun'bril'a, kaj vi komenc'is min ornam'i... Rapid'e de'met'u de mi ĉiu'j'n ĉi tiu'j'n ĉirkaŭ'man'o'j'n, rapid'e, kar'ul'in'o'j, de'met'u mi'a'n kokoŝnikon, plekt'u mi'a'n har'lig'o'n laŭ knab'in'a kutim'o!

—Ne, ne! est'as pek'o ĉi tio'n far'i, vi'a bojar'in'a moŝt'o! Ĉu est'as permes'it'e plekt'i vi'a'j'n har'o'j'n laŭ ni'a knab'in'a kutim'o? Di'o ni'n gard'u! Druĵino Andrèeviĉ pov'us ek'sci'i...

—Ne, kar'ul'in'o'j, kiel li ek'sci'os? Post'e mi re'e sur'met'os la kokoŝnikon!

—Ne, ni tio'n ne faros, ni ne vol'as pek'i, vi'a bojar'in'a moŝt'o, eĉ se vi koler'os!

—Ĉu est'as pek'o,—medit'is Helen'o, eĉ re'memor'ig'i al si pas'int'a'n temp'o'n?—Nu, bon'e,—ŝi dir'is al la knab'in'o'j: mi ne de'met'os la kokoŝnikon, sed permesu, Pranjo, ke mi plekt'u vi'a'n har'lig'o'n same, kiel antaŭ'ne'long'e est'is plekt'at'a la mi'a!

Pranjo, ruĝ'a pro plezur'o, ek'genu'is antaŭ la bojar'in'o. Helen'o dis'plekt'is ŝi'a'j'n har'o'j'n, divid'is ili'n je mult'a'j egal'a'j fask'o'j kaj komenc'is plekt'i larĝ'a'n rus'a'n har'lig'o'n, en'hav'ant'a'n naŭ'dek har'fask'o'j'n. Ne facil'a est'is ĉi tiu labor'o. Plekt'i oni dev'is plej mal'fort'e, por ke la har'lig'o, kvazaŭ krad'o, kovr'u la tut'a'n nuk'o'n kaj post'e mal'supr'e'n'fal'ant'e iom post iom mal'larĝ'iĝ'u. Helen'o plekt'is diligent'e, inter'miks'ant'e kelk'a'j'n har'fask'o'j'n kun perl'a'j faden'o'j.

Jen, la har'lig'o est'as fin'plekt'it'a! Helen'o al'lig'is al ĝi'a pint'o tri'angul'a'n kosnikon[26] kun mult'e'kost'a'j ring'o'j.

—Mi fin'is, Pranjo,—ŝi ek'kri'is, admir'ant'e si'a'n verk'o'n.—Nun ek'star'u, preter'paŝ'u antaŭ ni! Ĉu ne ver'e, knab'in'o'j, tia har'lig'o do est'as pli bel'a ol kokoŝniko?

—Ĉio si'a'temp'e, vi'a bojar'in'a moŝt'o,—rid'ant'e respond'is la knab'in'o'j: sed sci'u, ke Dunjo volonte surhavus kokoŝnikon, ĉu ne ver'e?

—Nu vi, mok'ant'ul'in'o'j!—respond'is Dunjo.—Mi volont'e neniam for'las'us mi'a'n har'lig'o'n! Sed mi kon'as knab'in'o'j'n, kiu'j ne sen plezur'o renkont'as bojar'a'n ekonom'o'n...

La knab'in'o'j laŭt'e ek'rid'eg'is kaj kelk'a'j el ili konfuz'it'e ruĝ'iĝ'is. Bel'a do dev'is est'i la bojar'a ekonom'o!

—Klin'iĝ'u iom'et'e, Pranjo, mi vol'as meti ankoraŭ ruband'o'n kun pòdnizi[27]. Vi sci'as, knab'in'o'j, hodiaŭ ni hav'as feston de Ivan'o la Ban'ist'o, hodiaŭ eĉ nimf'o'j plekt'as si'a'j'n har'o'j'n.

—Ne, ne, vi erar'as, kara bojar'in'o, ne hodiaŭ, sed je Semiko[28] kaj je Pentekost'a tag'o la nimf'o'j plekt'as si'a'j'n har'o'j'n. Sed hodiaŭ la nimf'o'j vag'as kun dis'plekt'it'a'j har'o'j, for'log'ant'e la hom'o'j'n for de la filik'o, por ke neniu de'ŝir'u ĝi'a'n flor'et'o'n[8].

—Gard'u ni'n Di'o,—dir'is Pranjo: kiom mult'e da strang'aĵ'o'j okaz'as en ĉi tiu tag'o! Mi tut'e ne dezir'us io'n vid'i!

—Ĉu vi tim'as la nimf'o'j'n, Pranjo?

—Sen'dub'e! Kial ne? Dum hodiaŭ'a nokt'o mi ne konsent'us ir'i en arb'ar'o'n, same kiel je Pentekost'o kaj dum semajn'o de l’ nimf'o'j: tiam la knab'in'o'j'n ili mort'tikl'as, la jun'ul'o'j'n per am'o pere'ig'as!

—Nu, Pranjo, vi rakont'as tio'n, kio'n vi mem ne sci'as! inter'romp'is ali'a knab'in'o.—Ĉu ekzist'as nimf'o'j ĉi tie, apud Moskv'o? Ili tut'e for'est'as ĉe ni. En Mal'grand'rus'uj'o est'as ali'a afer'o, tie svarm'as nimf'o'j. Pli ol unu jun'ul'o'n ili jam frenez'ig'is. Jun'ul'o, kiu ek'vid'os nimf'o'n, sopir'as al ŝi dum la tut'a viv'o, ĝis la mort'o; edz'iĝ'int'a—li for'rifuz'as si'a'n edz'in'o'n, si'a'j'n infan'o'j'n, fraŭl'o—li forges'as si'a'n am'at'in'o'n!

Helen'o ek'medit'is.

—Knab'in'o'j!—ŝi subit'e demand'is: ĉu ekzist'as nimf'o'j en Litov'uj'o?

—Ho, jes, vi'a bojar'in'a moŝt'o, ĝust'e tie est'as ili'a patr'uj'o: en Litov'uj'o kaj en Mal'grand'rus'uj'o...

Helen'o profund'e ek'spir'is. Sam'moment'e aŭd'iĝ'is ĉeval'a pied'frap'ad'o, kaj el super la palis'ar'o ek'aper'is la blank'a ĉap'o de Serèbrjanij.

Ek'vid'int'e vir'a'n figur'o'n, Helen'o vol'is for'kur'i, sed ŝi ek'kon'is lin kaj kvazaŭ rigid'iĝ'is. La princ'o halt'ig'is la ĉeval'o'n. Li ne fid'is al si'a'j okul'o'j. Mil mal'sam'a'j pens'o'j en unu moment'o tra'kur'is lian kapon. Li vid'is antaŭ si Helen'o'n, fil'in'o'n de Pleŝĉeev-Oĉin, Helen'o'n, kiu lin am'is, kiu antaŭ kvin jar'o'j est'is ĵur'int'a al li rest'i fidel'a. Sed kial do ŝi trov'iĝ'as en la ĝarden'o de l’ bojar'o Morozov?

Nur tiam Serèbrjanij rimarkis la perlornamitan kokoŝnikon sur ŝi'a kap'o. Li pal'iĝ'is...

Ŝi est'is edz'in'iĝ'int'a!

—Ĉu mi sonĝ'as? li pens'is, rigard'ant'e ŝi'n per sen'mov'a'j, preskaŭ terur'it'a'j okul'o'j.

—Knab'in'o'j!—pet'is Helen'o: for'ir'u, mi vin pet'as, las'u min por iom da temp'o, mi vin vok'os. Mi'a Di'o, mi'a Di'o! Sankt'a Di'patr'in'o! Kio'n far'i? Kio'n dir'i al li?

Dum'e Serèbrjanij re'trov'is la vort'o'j'n.

—Helen'o Dmìtrievna!—li dir'is per decid'o'plen'a voĉ'o.—Bon'vol'u respond'i al mi unu vort'o'n: vi est'as edz'in'iĝ'int'a? Ne tromp'o, ne ŝerc'o est'as ĉi tio? Ĉu ver'e vi est'as edz'in'iĝ'int'a?

Plen'a je mal'esper'o, Helen'o ne tuj trov'is la vort'o'j'n.

—Respond'u, Helen'o Dmìtrievna, ne mok'u min plu'e,—ni ne hav'as do Krist'nask'a'n semajn'o'n?[29].

—Aŭskult'u min! murmur'et'is Helen'o.

La princ'o ek'trem'is.

—Mi hav'as nenio'n por aŭskult'i!—li dir'is: mi ĉio'n kompren'as. Ne perd'u la vort'o'j'n sen'bezon'e, adiaŭ, vi'a bojar'in'a moŝt'o!

Kaj li ek'tir'eg'is la brid'o'n de si'a ĉeval'o.

Nikito Romànoviĉ!—ek'kri'is Helen'o: pro Jezu'o Krist'o, pro Sankt'a Virg'ul'in'o,—aŭskult'u min! Post'e mort'ig'u min, sed nun aŭskult'u...

Ŝi ne pov'is parol'i plu, ŝi'a voĉ'o romp'iĝ'is, ŝi'a'j genu'o'j fleks'iĝ'is, ŝi fal'is sur la herb'a'n benk'o'n kaj pet'eg'ant'e etend'is al la princ'o si'a'j'n brak'o'j'n.

Konvulsi'o tra'kur'is lian tut'a'n korp'o'n: kun kompat'o en la kor'o, li halt'is.

Helen'o, perd'ant'e la spir'o'n pro larm'o'j, komenc'is rakont'i, kiel ŝi'n persekut'ad'is Vjàzemskij, kiel fin'e la car'o intenc'is ŝi'n edz'in'ig'i kun si'a favor'at'o kaj kiel ŝi, mal'esper'int'e, far'iĝ'is edz'in'o de l’ mal'jun'a bojar'o. Inter'romp'ant'e la rakont'o'n per plor'o, ŝi kulp'ig'ad'is sin pri ne'vol'a perfid'o, ŝi konsent'is, ke ŝi dev'us sin mort'ig'i, sed ne edz'in'iĝ'i kun ali'a vir'o, ŝi mal'ben'ad'is si'a'n kuraĝ'mank'o'n...

—Vi min ne pov'as nun ami, kara princ'o,—ŝi parol'is: la sort'o ne vol'is, ke ni ni'n am'u reciprok'e! Nur promes'u al mi, ke vi min ne mal'ben'os; dir'u, ke vi pardon'as al mi mi'a'n grand'eg'a'n kulp'o'n!

La princ'o aŭskult'is kun sulk'ig'it'a'j brov'o'j, sed ne dir'is eĉ unu vort'o'n.

Nikito Romànoviĉ!—tim'em'e ek'murmur'et'is Helen'o: pro Di'o, parol'u io'n ajn!

Kaj ŝi direkt'is al li la okul'o'j'n, plen'a'j'n je tim'o kaj atend'o, kaj ŝi'a tut'a anim'o al'centr'iĝ'is en ĉi tiu pet'eg'ant'a kaj elokvent'a rigard'o.

Fort'eg'e batal'ad'is Serèbrjanij kun si mem.

—Vi'a bojar'in'a moŝt'o!—li fin'e dir'is per trem'ant'a voĉ'o: sen'dub'e tia est'is vol'o de Di'o... kaj vi ne est'as tiel mult'e kulp'a... jes, cert'e, vi tut'e ne est'as kulp'a... mi hav'as nenio'n por pardon'i al vi, Helen'o Dmìtrievna, mi ne mal'ben'as vin, ne, tut'e kontraŭ'e, je Di'o—mi, mi vin amas, amas kiel antaŭ'e...

Ĉi tiu'j vort'o'j sen'konsci'e el'glit'is el li'a buŝ'o.

Helen'o ek'kri'is, ek'plor'eg'is kaj sin ĵet'is al la palis'ar'o. Sam'temp'e la princ'o sin lev'is en pied'ing'o'j kaj ek'kapt'is la trab'o'j'n de l’ palis'ar'o. En la ĝarden'o Helen'o jam star'is sur la benk'o. Ne medit'ant'e, preskaŭ sen'konsci'e ili sin ĵet'is unu al ali'a, kaj ili'a'j lip'o'j kun'iĝ'is...

Kis'o'n don'is Helen'o al la jun'a bojar'o! Edz'in'o ruz'eg'a tromp'is si'a'n mal'jun'a'n edz'o'n! Ŝi forges'is la ĵur'o'n, kiu'n ŝi far'is en la tag'o de edz'iĝ'o! Kiel nun ŝi ek'aper'os antaŭ si'a Druĵino Andrèeviĉ? Li ĉio'n ek'sci'os, rigard'int'e nur ŝi'a'j'n okul'o'j'n. Kaj ne tia hom'o li est'as, ke li indulg'os ŝi'n! Mal'pli mult'e Druĵino ŝat'as la viv'o'n, ol si'a'n honor'o'n! Mort'ig'os la mal'jun'ul'o si'a'n edz'in'o'n, mort'ig'os li ankaŭ la princ'o'n Nikiton Romànoviĉ...

ĈAPITR'O VI.

La gast'o.

Morozov estis koninta la princon Serèbrjanij kiel knab'o'n, kaj post'e ili dum long'a temp'o ne vid'is unu la ali'a'n. Kiam Serèbrjanij for'vetur'is Litov'uj'o'n, Morozov est'is vojevod'o de iu mal'proksim'a provinc'o; pli ol dek jar'o'j pas'is de post ili'a last'a si'n'vid'o. Sed Druĵino Andrèeviĉ ne mult'e ŝanĝ'iĝ'is: li est'is vigl'a, kiel antaŭ'e, kaj la princ'o ĉiam tuj ek'kon'us lin, ĉar la person'o de l’ mal'jun'a bojar'o est'is de tia spec'o, kiu firm'e en'gravur'iĝ'as en la memor'o. Eĉ li'a alt'kresk'a kaj korpulent'a figur'o impon'is. Li est'is unu kapon pli alt'a ol Serèbrjanij. Mal'pal'e blond'a'j har'o'j, inter kiu'j aper'is jam mult'e da griz'a'j, sen'ord'e mal'supr'e'n'fal'is sur lian saĝ'a'n frunt'o'n, mark'it'a'n per kelk'a'j profund'a'j cikatr'o'j. Larĝ'a barb'o, preskaŭ tut'e griz'a, du'on'kovr'is lian brust'o'n. El sub mal'hel'a'j dens'a'j brov'o'j bril'is penetr'em'a'j okul'o'j kaj ĉirkaŭ la buŝ'o lud'is afabl'a rid'et'o kun nuanc'o de ia ruz'ec'o. Li'a'j manier'o'j, li'a graci'a si'n'ten'iĝ'o esprim'is io'n simil'a'n al leon'o, ia'n ekster'ordinar'e kviet'a'n, grav'a'n trankvil'ec'o'n, mem'estim'o'n kaj altan mem'fid'o'n. Lin vid'ant'e, ĉiu ek'pens'us: "bon'e est'as ne mal'pac'i kun ĉi tiu vir'o!" Kaj sam'temp'e ĉiu dir'us al si mem: "ne bon'e est'us hav'i tia'n mal'amik'o'n!" Efektiv'e, li'a'j trajt'o'j, atent'e rigard'at'a'j, diven'ig'is, ke li'a kviet'a vizaĝ'o dev'os far'iĝ'i terur'ig'a en moment'o'j de koler'o! Sed afabl'a rid'et'o kaj sincer'a, ne ŝajn'ig'at'a bon'kor'ec'o baldaŭ mal'aper'ig'is ĉi tiu'n impres'o'n.

—Bon'a'n tag'o'n, mi'a princ'o, bon'a'n tag'o'n, mi'a kara gast'o! Est'u la bon'ven'ant'o!—parol'is Morozov, en'ir'ig'ant'e la princ'o'n en vast'a'n ĉambr'o'n kun kahel'a kuŝ'benk'o apud la forn'o, kun long'a'j kverk'lign'a'j benk'o'j, kun mult'e'kost'a'j batal'il'o'j sur la mur'o'j kaj kun amas'o da bel'a or'a kaj arĝent'a vaz'ar'o sur larĝ'a'j mur'bret'o'j.

—Bon'a'n tag'o'n, princ'o! Jen kia'n gaston send'is al mi Di'o! Mi memor'as vin, Nikĉjo, kiam vi est'is ankoraŭ tut'e mal'grand'a knab'et'o. Brav'a knab'et'o, ver'a brav'ul'o! Kiam vi, knab'o'j, lud'is gorodkì[30], ne bon'e sin sent'is, Nikĉjo, vi'a'j kontraŭ'ul'o'j. Vi tiam far'iĝ'is kiel jun'a falk'o, ek'bol'is vi'a jun'a sang'o, ek'koler'eg'is vi, kvazaŭ mal'grand'a urs'id'o,—ne riproĉ'u al mi, Nikito Romànoviĉ, ĉi tiu'n ne tre delikat'a'n kompar'o'n! Kaj post'e vi komenc'ad'is fal'ig'i iu'j'n dekstr'e'n, ali'a'j'n mal'dekstr'e'n, tiel ke la kor'o ĝoj'is. Kaj nun kiel bel'eg'a, kiel brav'a vi est'as, ver'dir'e, mi'a princ'o! Pri vi'a'j far'o'j en Litov'uj'o mi ankaŭ aŭd'is! Bon'e, bon'e vi ili'n renvers'is, same kiel iam vi'a'j'n lud'kamarad'o'j'n!

Gaj'e rid'et'is Morozov, kaj bril'is li'a leon'simil'a vizaĝ'o.

—Ĉu vi memor'as, Nikĉjo,—li daŭr'ig'is, ĉirkaŭ'pren'ant'e la princ'o'n per unu brak'o:—ĉu vi memor'as, kiel dum lud'ad'o vin, knab'o'n, koler'ig'is ĉiu tromp'o? Se vi inter'batal'is kun iu, vi pli volont'e ced'is al kontraŭ'ul'o, ol ag'us kontraŭ la kondiĉ'o'j de l’ lud'o, ekzempl'e sub'star'ig'us la pied'o'n kaj ceter'e. Ĉio'n vi est'is pret'a toler'i, sed ĉiam vi rest'is ver'em'a, kaj al neniu est'is permes'at'e tromp'i aŭ super'ruz'i vin!

La princ'o sent'is sin ĝen'at'a en ĉe'est'o de Morozov.

—Bojar'o,—li dir'is: mi hav'as por vi leter'o'n de princ'o Pronskij!

—Dank'o'n, mi'a princ'o! Mi ĝin post'e leg'os, mi ankoraŭ hav'os la temp'o'n, kaj nun mi vol'as vin regal'i. Kie do est'as Helen'o? He, serv'ist'o'j! Dir'u al ŝi'a bojar'in'a moŝt'o, ke ni hav'as kar'a'n gaston, la princ'o'n Serèbrjanij, ke ŝi bon'vol'u ven'i kaj regal'i la gaston!

Mal'rapid'e kaj facil'mov'e en'ir'is Helen'o kun plet'o en la man'o'j. Sur la plet'o star'is pokal'o'j plen'a'j je divers'spec'a'j vin'o'j. Helen'o profund'e salut'is la princ'o'n, kvazaŭ ŝi lin vid'is por la unu'a foj'o. Ŝi est'is mort'pal'a.

—Mi'a princ'o,—dir'is Morozov,—jen mia kara edzino, Heleno Dmìtrievna! Am'u ŝi'n kaj estim'u, Nikito Romànoviĉ! Vi do est'as kvazaŭ ni'a parenc'o. Vi'a patr'o kaj mi—ni est'is kvazaŭ frat'o'j, sekv'e, mi'a edz'in'o ankaŭ ne dev'as est'i fremd'a por vi. Salut'u, Helen'o, regal'u la princ'o'n. Trink'u, mi'a kara princ'o, ne mal'ŝat'u ni'a'n regal'aĵ'o'n! Kio'n mi pov'as, tio'n mi el'ŝov'as! Jen est'as roma vin'o, jen la hungar'a, jen miel'trink'aĵ'o framb'a, prepar'it'a de la mastr'in'o mem!

Morozov profund'e salut'is.

La princ'o respond'is al salut'o'j de ili ambaŭ kaj el'trink'is unu pokal'o'n.

Helen'o ne ek'rigard'is la princ'o'n. Ŝi'a'j long'a'j okul'har'o'j kovr'is la pupil'o'j'n. Ŝi trem'ad'is, kaj la pokal'o'j tint'ad'is sur la plet'o.

—Kio est'as al vi, Helen'o? subit'e demand'is Morozov,—ĉu vi mal'san'iĝ'is? Vi'a vizaĝ'o est'as blank'a kiel neĝ'o! Helenj'o—li al'don'is mal'laŭt'e: ebl'e re'e preter'rajd'is Vjàzemskij? Jes? Ne ĉagren'u, Helenj'o! Ĝi ne est'as ja vi'a kulp'o! Ne rest'u plu'e sol'a en la ĝarden'o, sen mi! Trankvil'iĝ'u tuj, mi'a kar'ul'in'o, mi ne permes'os, ke oni vin ofend'u. Nu, rid'et'u, est'u pli gaj'a, por ke la gast'o nenio'n rimark'u!—Pardon'u, kara princ'o, ke mi klopod'as, mi nur pet'is la edz'in'o'n, ke la tag'manĝ'o est'u tuj pret'a. Vi cert'e ankoraŭ ne tag'manĝ'is, princ'o?

—Dank'o'n, bojar'o, mi jam tag'manĝ'is.

—Ne dank'ind'e, mi'a kara. Vi tag'manĝ'os ankoraŭ unu foj'o'n! Ir'u, Helenj'o, ir'u, pret'ig'u pli rapid'e. Vi, princ'o kara, ne rifuz'u al mal'jun'ul'o, mi ja est'as en car'a mal'favor'o! Ne pli'grand'ig'u mi'a'n dolor'o'n!

Morozov montr'is si'a'j'n long'a'j'n ne'tond'it'a'j'n har'o'j'n.

—Jes, jes, mi vid'as, bojar'o, sed mi ne fid'as al mi'a'j okul'o'j. Vi—en mal'favor'o? Pro kio? Pardon'u al mi mi'a'n demand'o'n!

Morozov ek'spir'is.

—Pro tio, princ'o, ke mi ŝat'as antikv'a'j'n kutim'o'j'n, ke mi gard'as bojar'a'n honor'o'n kaj ne fal'as teren antaŭ hom'o'j nov'a'j!

Ĉe tiu'j ĉi vort'o'j li'a vizaĝ'o mal'seren'iĝ'is, kaj li'a'j okul'o'j pren'is sever'eg'a'n esprim'o'n.

Li rakont'is pri si'a mal'pac'o kun Godunòv, mal'dolĉ'e plend'ant'e pri la mal'just'ec'o de la car'o.

—Jes, princ'o mi'a, mult'a'j ŝanĝ'o'j okaz'is en Moskv'o de post kiam la car'o kre'is instituci'o'n de opriĉnikoj.

—Kio'n signif'as ĉi tiu instituci'o, dir'u, mi pet'as, bojar'o! Mi jam vid'is opriĉnikojn, sed mi nenio'n kompren'as.

—Cert'e ni ek'koler'ig'is Dion, mi'a princ'o, kaj Li mal'lum'ig'is la klar'a'j'n okul'o'j'n de l’ car'o! Post kiam oni kalumni'is pri perfid'o la car'a'j'n favor'at'o'j'n Silvestr'o'n kaj Aleksison Adaŝev, post kiam la car'o for'ig'is ili'n ambaŭ de l’ kort'eg'o, ni ne hav'is plu feliĉ'a'j'n tag'o'j'n. La car'o suspekt'as eĉ ni'n, si'a'j'n fidel'ul'o'j'n! Li ĉiam parol'as pri perfid'o, pri komplot'o, li el'pens'as tio'n, kio'n eĉ ne ebl'e est'as imag'i! Kaj la nov'a'j hom'o'j ĝoj'as kaj ĉiam murmur'et'as al li en orel'o'n pri bojar'o'j, ĉu pro koler'o kontraŭ kelk'a'j el ili, ĉu pro esper'o hav'i si'a'n propr'a'n profit'o'n. Kaj la car'o ili'n ĉiu'j'n aŭskult'as... Kiu hav'is mal'amik'o'n inter la bojar'o'j, tiu nun kalumni'as la sen'kulp'ul'o'n, ke li parol'is kontraŭ la car'o, ke li intenc'is ven'ig'i la ĥan'o'n aŭ litov'an reĝ'id'o'n en Rus'uj'o'n. Kaj, ne tim'ant'e terur'a'n Last'a'n Juĝ'o'n, ili ĵuras si'a'n kalumni'aĵ'o'n antaŭ Krucifiks'o, ili don'as mensog'a'j'n sub'skrib'o'j'n. Mult'a'j sen'kulp'a'j hom'o'j est'is mal'liber'ig'at'a'j, mult'a'j—turment'at'a'j. Est'as sufiĉ'e nur dir'i "slovo i djelo"[31], por komenc'ig'i esplor'o'n pri politik'a perfid'o. Iam la denunc'ant'o mem est'is dev'ig'at'a don'i fid'ind'a'j'n pruv'o'j'n, sed nun'temp'e eĉ ĉe okul'vid'ebl'a'j kontraŭ'parol'o'j oni kapt'as la kalumni'at'a'n kaj oni esplor'as la afer'o'n per turment'ad'o. Mal'facil'a'n temp'o'n ni tra'viv'as, princ'o. Tia terur'o neniam est'is vid'at'a ĉe ni'a'j car'o'j! La turment'o'j'n sekv'as ekzekut'o'j. Kaj kiu'n oni ekzekut'is? Ebl'e vi jam aŭd'is pri tio, princ'o?

—Jes, mi aŭd'is, sed ne preciz'e. En Litov'uj'o ni ricev'is mal'fru'iĝ'int'a'j'n nov'aĵ'o'j'n. Ceter'e, kial do vi mir'as? Ĉu la car'o ne hav'as la rajt'o'n ekzekut'i si'a'j'n mal'amik'o'j'n?

—Cert'e, la car'o hav'as la rajt'o'n pun'i kaj pardon'i, mi nenio'n dir'as kontraŭ. Sed est'as terur'e, ke oni ne mal'amik'o'j'n ekzekut'as, ne krim'ul'o'j'n, sed ĉiam fidel'a'j'n serv'ist'o'j'n de l’ car'o: la okòlniĉijn[16] Adaŝev (fraton de Aleksiso) kun mal'grand'a fil'o; la tri frat'o'j'n Sati'n, Iohanon Ŝiŝkin kun'e kun edz'in'o kaj infan'o'j kaj ankoraŭ mult'a'j'n sen'kulp'a'j'n bojar'o'j'n.

Per indign'o ek'flam'is la vizaĝ'o de Serèbrjanij.

—Ne la car'o est'as kulp'a pri tio, sed li'a'j konsil'ant'o'j!

—Ho ve, kara princ'o! Min dolor'ig'as la vort'o'j, terur'as la pens'o! Sed mi dir'as la veron! Ne nur konsil'ant'o'j kaj ĉikan'ist'o'j est'as kulp'a'j pri mort'ig'ad'o de sen'kulp'ul'o'j! Jen kio okaz'is antaŭ'ne'long'e. Basmanov, nova kravĉij[32] de la car'o, plend'is al li kontraŭ princ'o Obolenskij-Ovĉina, kiu, laŭ li'a rakont'o, lin vort'e ofend'is. Kio'n do far'is la car'o? Dum tag'manĝ'o li propr'a'man'e tra'pik'is per tranĉ'il'o la koron de l’ princ'o!

—Bojar'o!—ek'kri'is Serèbrjanij kaj salt'e lev'iĝ'is: se iu ali'a rakont'us al mi la terur'aĵ'o'n, mi lin nom'us kalumni'ant'o! Mi mem lin mort'pun'us pro tia'j vort'o'j!

Nikito Romànoviĉ! mi jam tro mal'jun'iĝ'is por est'i kalumni'ant'o! Kaj ĉu mi pov'us kalumni'i mi'a'n car'o'n?

—Pardon'u, bojar'o! Sed dir'u, ĉu vi mem kompren'as ĉi tiu'n ŝanĝ'o'n? Ebl'e oni en'sorĉ'is la car'o'n?

—Ver'ŝajn'e. Sed sid'iĝ'u, princ'o, kaj aŭskult'u plu'e! Foj'e la car'o, mult'e drink'int'e (hont'ind'a est'as eĉ pens'o pri tio!) kun si'a'j favor'at'o'j, sur'met'is mask'o'n kaj komenc'is danc'i. Ĉe'est'is bojar'o Mikael'o Repnìn. Li ek'plor'is pro ĉagren'o. Tiam la car'o ordon'is al li ankaŭ sur'met'i mask'o'n.—"Ne!" respond'is Repnìn: "mi ne mal'honor'os mi'a'n bojar'a'n rang'o'n!" kaj li pied'prem'is la mask'o'n. Post kvin tag'o'j oni lin mort'ig'is en preĝ'ej'o, laŭ ordon'o de la car'o.

—Bojar'o! Di'o ni'n pun'as!

—Est'u Li'a sankt'a vol'o super ni, princ'o! Sed aŭskult'u ankoraŭ. La ekzekut'o'j ŝajn'e ne hav'os fin'o'n. Ĉiu'tag'e oni verŝ'as sang'o'n ĉu en ekzekut'ej'o, ĉu en mal'liber'ej'o'j, ĉu en monaĥ'ej'o'j. Ĉiu'tag'e oni kapt'as tiu'n aŭ ali'a'n bojar'a'n serv'ist'o'n por far'i per'turment'a'n esplor'o'n. Dank’ al turment'o'j kaj terur'o mult'a'j konfes'as ĉio'n, pri kio oni ili'n demand'as, kaj kalumni'ad'as si'a'j'n mastr'o'j'n. Kaj tiu'j, kiu'j ne vol'as for'don'i si'a'j'n anim'o'j'n en etern'a'n infer'o'n kaj kiu'j sen'kulp'ig'as si'a'j'n bojar'o'j'n, tiu'j mem est'as mort'ig'at'a'j. Mult'a'j sufer'is pro la ver'o, mult'a'j ricev'is martir'a'n kron'o'n, mi'a princ'o! Iu'temp'e la car'o kvazaŭ re'konsci'iĝ'as. Tiam li pent'o'far'as, li preĝ'as, plor'eg'as, li sin nom'as mort'ig'ant'o kaj krim'ul'o... Tiam li dis'send'as donac'o'j'n en monaĥ'ej'o'j'n, por ke oni preĝ'u pri la mort'ig'it'a'j. Sed ne long'temp'e daŭr'as la pent'o'farad'o de Ivan'o Vasìljeviĉ! Fin'e jen kio'n li el'pens'is! Aŭskult'u, kara princ'o! Foj'e mi vek'iĝ'as fru'maten'e kaj mi vid'as grand'a'n tumult'o'n. La strat'o'j est'as plen'plen'a'j je popol'o, oni kur'as jen Kreml'o'n, jen el Kreml'o. Ĉiu'j kri'as: "for'vetur'as ni'a car'o, oni ne sci'as kie'n!" Terur'o ek'posed'is min. Mi min vest'as, sur'ĉeval'iĝ'as; de ĉiu'flank'e bojar'o'j rapid'as Kreml'o'n, iu'j sur'ĉeval'e, iu'j pied'ir'e, kvazaŭ simpl'ul'o'j, forges'int'e si'a'n rang'o'n! Kiam ni ating'is Iverska-pord'eg'o'n, ni ek'vid'is milit'ist'o'j'n, galop'e rajd'ant'a'j'n el Kreml'o; la popol'o dis'iĝ'as antaŭ ili. Post'e ni ek'vid'is glit'vetur'il'o'n, kie sid'is la car'o kun car'in'o kaj kun mal'grand'a kron'princ'o. Ili'n sekv'is mult'eg'o da glit'vetur'il'o'j kun hav'o, mon'o kaj vest'o'j de la car'o, post'e re'e nobel'o'j, milit'ist'o'j kaj ĉiu'rang'a'j ofic'ist'o'j,—ili ĉiu'j for'las'as Kreml'o'n. Ni vol'is ni'n ĵet'i al car'a glit'vetur'il'o, sed for'puŝ'is ni'n la rajd'ist'o'j kun la vort'o'j: "est'as mal'permes'it'e!" Tiel la karavan'o tra'paŝ'is la tut'a'n Moskv'o'n kaj for'las'is la urb'o'n kaj la antaŭ'urb'o'j'n.

Re'ven'int'e hejm'e'n, ni long'e atend'is: ebl'e la car'o ŝanĝ'os si'a'n intenc'o'n kaj re'ven'os Moskv'o'n. Post ok tag'o'j la ĉef'episkop'o ricev'as de li leter'o'n. La car'o skrib'as, ke pro si'a grand'a ĉagren'o li, la car'o, ne pov'ant'e plu toler'i la perfid'o'n, for'las'as Rus'uj'o'n kaj for'ir'as tie'n, kie'n Di'o bon'vol'os lin konduk'i. Kiam tiu sci'ig'o est'is dis'vast'ig'it'a en Moskv'o, ĉie ek'aŭd'iĝ'is plor'eg'o'j: "ni'a car'o vol'as ni'n for'las'i! Kiu nun reg'os ni'n?"

Ver'dir'e, sever'eg'a est'as Ivan'o Vasìljeviĉ, sed Di'o mem lin star'ig'is super ni, tiel ke li, laŭ Di'a vol'o, pro ni'a'j pek'o'j pun'ad'is kaj ekzekut'ad'is ni'n. En ni'a bojar'a Duma[33] ni decid'is, ke ni ĉiu'j dev'as ir'i al la car'o, fal'i teren kaj pet'eg'i lin. Est'is jam kon'at'e, ke la car'o loĝ'as en Aleksandr'a antaŭ'urb'o, pli ol ok'dek verst'o'j'n de Moskv'o. Ni preĝ'is Dion kaj ek'voj'ir'is. Ek'vid'int'e de mal'proksim'e la antaŭ'urb'o'n, ni halt'is, re'e preĝ'is. Tim'eg'o'n ni sent'is! Ne tio ni'n tim'ig'is, ke la car'o pov'as ordon'i ni'n mort'ig'i, sed ke li ni'n ne al'las'os. Tamen ĉio bon'e sukces'is. La car'o ni'n al'las'is. Kaj ni ne re'kon'is la car'o'n Ivan'o'n! Ia'n ali'a'n vizaĝ'o'n li hav'is, li'a barb'o, li'a'j kap'har'o'j mal'dens'iĝ'is. Kio far'iĝ'is al li? Kia ŝanĝ'o! Long'e li parol'is al ni: li riproĉ'is al ni ĉiu'j'n ne'far'it'a'j'n perfid'o'j'n, li kalkul'is ni'a'j'n kulp'o'j'n, kiu'j'n ni ne hav'is, kaj fin'e li dir'is, ke li konsent'as rest'i ni'a car'o nur tial, ke la ĉef'episkop'o kaj la episkop'o'j pri tio pet'eg'as, sed ke li don'os si'a'j'n kondiĉ'o'j'n. Post'e li permes'is al ni kis'i lian man'o'n kaj adiaŭ'is ni'n.

—Kia'j est'is li'a'j kondiĉ'o'j? demand'is Serèbrjanij.

—Vi post'e ek'sci'os, princ'o, bon'vol'u aŭskult'i! Post tri semajn'o'j Ivan'o Vasìljeviĉ al'ven'is Moskv'o'n. Grand'a ĝoj'ad'o est'is, pli grand'a ol dum Pask'o'tag'o'j. La car'o kun'ven'ig'is la Duma’n: bojar'o'j'n same kiel pastr'ar'o'n. Kaj kiam ni kun'ven'is, li dir'is al ni, ke li konsent'as rest'i ni'a car'o kondiĉ'e, ke oni las'u al li ekzekut'ig'i li'a'j'n mal'amik'o'j'n, mal'favor'ig'i perfid'ul'o'j'n, konfisk'i ili'a'n hav'o'n kaj ke nek ĉef'episkop'o, nek iu civil'a estr'ar'o ted'u lin per pet'o'j pri kompat'o. "Mi vol'as", li dir'is, "fond'i nov'a'n instituci'o'n: ne nur mi hav'os apart'a'n gard'ist'ar'o'n, sed mi propr'ig'as al mi por mi'a'j bezon'o'j ankaŭ kelk'a'j'n urb'o'j'n kaj antaŭ'urb'o'j'n kaj eĉ en Moskv'o kelk'a'j'n strat'o'j'n. Ĉi tiu'j'n urb'o'j'n kaj strat'o'j'n kaj mi'a'n propr'a'n gard'ist'ar'o'n mi de nun nom'as "opriĉnino" kaj ĉio ali'a est'os "zèmŝĉino"[4]. Kaj ke la bojar'o'j kun ĉef'episkop'o ne sin en'miks'u en mi'a'n region'o'n! Nur ĉe tia'j kondiĉ'o'j mi konsent'as re'pren'i la reg'ad'o'n". Kaj de post tiu tag'o li komenc'is elekt'i por si nov'a'j'n hom'o'j'n, opriĉnikojn, atent'ant'e, ke ili ne est'u alt'rang'ul'o'j kaj ke ili promes'u ne hav'i rilat'o'j'n kun bojar'o'j. Al ili li for'don'is si'a'n tut'a'n region'o'n kun ĉiu'j dom'o'j, kun la tut'a hav'o; kaj la antaŭ'a'j'n posed'ant'o'j'n de ĉi tiu region'o, en'tut'e preskaŭ dek'du mil, li for'pel'is el ili'a'j dom'o'j, kvazaŭ brut'ar'o'n el stal'o'j. Ver'dir'e, mi'a princ'o, ĝis nun mi ne pov'as kred'i al tio, kvankam mi mem ĉio'n vid'is! Kaj nun vag'ad'as en Rus'uj'o diabl'a'j sang'avid'a'j ar'o'j kun bala'il'o'j kaj hund'a'j kap'o'j: ili pied'prem'as la veron, ili for'bala'as ne perfid'o'n, sed la rus'a'n honor'o'n, ili mord'as ne mal'amik'o'j'n de l’ car'o, sed li'a'j'n fidel'a'j'n serv'ist'o'j'n, kaj neniu juĝ'ej'o ekzist'as kontraŭ ili!

—Kial vi akcept'is ĉi tiu'j'n kondiĉ'o'j'n?—demand'is Serèbrjanij.

—Kara princ'o! Ĉu oni pov'as disput'i kun la car'o, kun la send'it'o de Di'o?

—Vi est'as prav'a, bojar'o. Sed li mem demand'is vin pri vi'a konsent'o. Kial vi ne for'rifuz'is al li la opriĉninon?

—Tia'okaz'e li re'e for'vetur'us! Kio'n tiam ni far'us? Sen la car'o oni ne pov'as rest'i! Kio'n dir'us la popol'o?

Serèbrjanij medit'is.

—Jes, vi dir'as la veron, ne ebl'e est'is rest'i sen la car'o! Sed nun? Kial vi nun ne dir'as al la car'o, ke ĉi tiu instituci'o pere'ig'as la tut'a'n land'o'n? Kial vi ĉio'n rigard'as, kompren'as kaj silent'as?

—Mi ne silent'as, princ'o,—respond'is Morozov dign'o'plen'a.—Neniam mi kaŝ'is mi'a'j'n pens'o'j'n, tial mi nun est'as en mal'favor'o. Se la car'o min invit'os, mi cert'e ne silent'os, sed li min ne invit'os... Neniu el la ni'a'j trov'iĝ'as apud li. Rigard'u lian sekv'ant'ar'o'n! Kia'j alt'rang'ul'o'j lin ĉirkaŭ'as? Vi ne trov'os eĉ unu. Ĉiu'j de'ven'as el popol'amas'o, ili'a'j patr'o'j ne taŭg'us eĉ est'i serv'ist'o'j de ni'a'j patr'o'j. Ekzempl'e: la du Basmanovj, patr'o kaj fil'o, du abomen'ul'o'j, unu pli mal'bon'a ol ali'a, Maluta Skuratov, tiu buĉ'ist'o aŭ sovaĝ'a best'o, ĉiam sang'kovr'it'a; Bazĉjo Grjaznòj—ne ekzistas por li iu ajn hontindaĵo; Borìs Godunòv—pret'a vend'i la ge'patr'o'j'n kun'e kun si'a'j infan'o'j, se tio nur help'os al li pli'alt'iĝ'i en la car'a favor'o, vir'o kapabl'a tra'pik'i ies gorĝ'o'n per tranĉ'il'o kaj mok'salut'i la tra'pik'it'a'n. Unu sol'a alt'rang'ul'o tie est'as,—princ'o Afonasjo Vjàzemskij. Sen'honor'ig'is li sin kaj ni'n ĉiu'j'n, mal'ben'it'ul'o! Ne ind'e est'as eĉ parol'i pri li!

Morozov ek'sving'is la man'o'n. Ali'a'j pens'o'j ek'posed'is la mal'jun'ul'o'n. Serèbrjanij ankaŭ sid'is medit'em'a: li pens'is pri la terur'a ŝanĝ'o, okaz'int'a en la person'o de l’ car'o; por kelk'e da temp'o li preskaŭ forges'is pri si'a'j rilat'o'j kun Morozov, kaŭz'it'a'j de la sort'o.

Dum'e la serv'ist'o'j prepar'is la tabl'o'n.

Spit'e la rifuz'o de l’ princo, Druĵino Andrèeviĉ dev'ig'is lin gust'um'i mult'e'nombr'a'j'n manĝ'aĵ'o'j'n: ĉiu'spec'a'j'n gelaten'o'j'n, rost'aĵ'o'j'n, sup'o'j'n, kuk'o'j'n kaj pork'aĵ'o'n. Kaj kiam oni al'port'is divers'a'j'n vin'o'j'n, Morozov plen'ig'is si'a'n pokal'o'n kaj tiu'n de l’ princ'o per "malvazi'o", lev'iĝ'is, ord'ig'is si'a'j'n long'a'j'n har'o'j'n kaj tost'is, alte ten'ant'e si'a'n pokal'o'n:—Por la san'o de ni'a grand'a car'o, Ivan'o Vasìljeviĉ!

—Ke Di'o mal'ferm'u li'a'j'n okul'o'j'n!—respond'is Serèbrjanij, trink'ant'e si'a'n pokal'o'n ĝis la fund'o. Ili ambaŭ far'is sign'o'j'n de kruc'o.

Helen'o ne ĉe'est'is dum tag'manĝ'o kaj dum la inter'parol'ad'o de la bojar'o'j.

Mult'o'n ankoraŭ rakont'is Morozov pri la ŝtat'a'j afer'o'j, pri la atak'o de l’ Krimeaj tataroj kontraŭ Rjazanlando, post'e li demand'is la princ'o'n pri la litov'a milit'o kaj sever'e mal'laŭd'is la princ'o'n Kurbskij pro li'a for'kur'o Litov'uj'o'n[34]. La princ'o Serèbrjanij detal'e respond'is ĉiu'j'n demand'o'j'n kaj fin'e rakont'is pri si'a aventur'o kun opriĉnikoj en vilaĝ'o Medvedevka, pri hodiaŭ'a si'a mal'pac'o kun ili en Moskv'o, pri renkont'it'a frenez'ul'o Bazĉjo, silent'ant'e ceter'e pri li'a'j mal'klar'a'j, mister'a'j parol'o'j.

Morozov aŭskult'is lin kun grand'a atent'o.

—Ne bon'e star'as vi'a afer'o, mi'a kara princ'o,—li dir'is, frot'ant'e si'a'n larĝ'a'n frunt'o'n;—ne bon'e! Ne est'as mir'ind'e, ke ili vol'is ĉirkaŭ'rab'i la vilaĝ'o'n: la vilaĝ'o est'as mi'a, mi est'as en mal'favor'o,—do ĉiu hav'as la rajt'o'n ofend'i mi'a'j'n vilaĝ'an'o'j'n. Kon'at'a afer'o: oni for'pren'as, kio'n oni pov'as kun'port'i, la rest'o'n oni for'brul'as, la brut'ar'o'n oni mort'pik'as. Tia est'as ili'a kutim'o. La frenez'ul'o'n mi kon'as. Li est'as efektiv'e Di'a hom'o. Ne vin solan li nom'is ĉe la unu'a rigard'o, ne kon'ant'e vi'a'n nom'o'n: ŝajn'e, li ĉio'n vid'as tra'e. Eĉ la car'o lin tim'as. Kiom da foj'o'j Bazĉjo riproĉ'is la car'o'n tut'e mal'kaŝ'e! Se ni hav'us pli mult'e da tia'j sankt'ul'o'j, ebl'e pere'us la opriĉnino. Dir'u, princ'o, daŭr'ig'is Morozov,—kiam vi intenc'as salut'i la car'o'n?

—Morgaŭ fru'maten'e, kiam li'a car'a moŝt'o est'os el'ir'ant'a el si'a dorm'o'ĉambr'o.

—Kio'n vi dir'as, princ'o? Jam vesper'iĝ'is, kaj vi dev'as far'i ankoraŭ pli ol cent verst'o'j'n?

—Kiel? Ĉu la car'o ne loĝ'as en Kreml'o?

—Ne, kara princ'o, li ne loĝ'as tie. Koler'ig'is ni Dion, la car'o for'las'is ni'n, re'ven'is Aleksandr'a'n antaŭ'urb'o'n, tie li loĝ'as kun si'a'j favor'at'o'j,—est'u ili en'ter'ig'it'a'j sen ĉerk'o'j!

—Tiu'okaz'e mi dev'as rapid'i, adiaŭ, bojar'o. Mi ankoraŭ ne vizit'is mi'a'n hejm'o'n. Mi iom ripoz'os kaj morgaŭ fru'maten'e mi for'vetur'os la antaŭ'urb'o'n.

—Princ'o, ne for'vetur'u!

—Kial, bojar'o?

—Vi est'os mort'ig'it'a, Nikito Romànoviĉ!

—Mi est'as en la man'o'j de Di'o, far'u Li, kio'n Li vol'as!

—Princ'o, aŭskult'u! Cert'e, vi ne memor'as min, sed mi vin kon'is kiel knab'o'n. Vi'a patr'o kaj mi—ni est'is intim'a'j amik'o'j, ni kore am'is unu la ali'a'n. Li ne viv'as plu, est'u li en regn'o Di'a! Neniu'n vi hav'as, kiu vin gard'us, kiu don'us al vi konsil'o'n. Kaj ne envi'ind'a est'as vi'a sort'o, ne, ne envi'ind'a! Se vi ir'os antaŭ'urb'o'n, vi pere'os, princ'o, nepr'e pere'os!

—Ebl'e, bojar'o! Sekv'e tia est'as mi'a fatal'a sort'o!

—Rest'u, Nikĉjo, mi vin gard'os. Neniu vin trov'os, mi'a'j serv'ist'o'j vin ne perfid'os, vi loĝ'os ĉe mi, kvazaŭ mi'a propr'a fil'o!

—Bojar'o kara, re'memor'u, kio'n vi mem parol'is pri Kurbskij. Ne dec'e est'as al rus'a bojar'o sin kaŝ'i de si'a car'o!

Nikito Romànoviĉ! Kurbskij est'as perfid'ul'o. Li for'kur'is al mal'amik'o'j de la car'o, kaj mi do ne est'as mal'amik'o de la car'o!

—Pardon'u, pardon'u, bojar'o, forges'u mi'a'j'n mal'saĝ'a'j'n vort'o'j'n! Tamen est'u, kio est'os!

—Se vi, Nikĉjo, rest'os ĉe mi, ebl'e pas'os la car'a koler'o kontraŭ vi, ebl'e mi kaj la ĉef'episkop'o aranĝ'os vi'a'n afer'o'n, dum'e en la nun'a moment'o la pun'o est'as ne'evit'ebl'a.

—Mi'a viv'o est'as en la man'o'j de Di'o, bojar'o! Ne dec'as pen'i pli'long'ig'i ĝin per ruz'o, se Di'o tio'n ne vol'as! Dank'o'n por la regal'ad'o—dir'is Serèbrjanij kaj lev'iĝ'is:—dank'o'n por vi'a amik'ec'o (ĉe tiu'j ĉi vort'o'j li malgraŭ'vol'e konfuz'iĝ'is), mi for'ir'as. Adiaŭ, Druĵino Andrèeviĉ!

Morozov ek'rigard'is la princ'o'n kun mal'gaj'a kompat'o, sed vid'ebl'e est'is, ke en la fund'o de si'a kor'o li lin aprob'as kaj ke li mem ag'us same en simil'a'j cirkonstanc'o'j.

—Di'o ben'u vin, Nikĉjo!—li dir'is, ĉirkaŭ'brak'ant'e la princ'o'n.—Ke Di'o dolĉ'ig'u la car'a'n koron! Re'ven'u sen'difekt'a el la antaŭ'urb'o, kiel jun'ul'o el forn'o flam'ant'a, ke mi vin tiam ĉirkaŭ'brak'u tiel same, kiel hodiaŭ, gratul'ant'e de mi'a tut'a kor'o!

La princ'o kaj la bojar'o adiaŭ'is unu la ali'a'n ĉe la sojl'o de la vestibl'o.

Est'is jam vesper'o. Rajd'ant'e preter la palis'ar'o, Serèbrjanij ek'vid'is en la ĝarden'o blank'an vest'o'n. Li'a kor'o ek'bat'is. Li halt'ig'is la ĉeval'o'n. Tie est'is Helen'o.

—Princ'o,—ŝi dir'is mal'laŭt'e,—mi aŭd'is vi'a'n inter'parol'ad'o'n, vi vol'as vetur'i antaŭ'urb'o'n? Di'o gard'u vin, princ'o, vi trov'os mort'o'n tie!

—Helen'o Dmìtrievna! Kred'ebl'e Di'o vol'as, ke mi ricev'u la mort'o'n el la man'o'j de la car'o. Ne por ĝu'ad'o mi est'as re'ven'int'a patr'uj'o'n, ne feliĉ'o'n prepar'is por mi Di'o, ne al mi vi aparten'as, Helen'o Dmìtrievna! Est'u Di'a vol'o super mi!

—Princ'o, ili vin turment'eg'os. Terur'a est'as eĉ la pens'o! Di'o mi'a, princ'o, ĉu vi jam tut'e ne ŝat'as la viv'o'n?

—Pere'u mi'a viv'o!—ek'kri'is la princ'o, sving'ant'e la man'o'n.

—Sankt'a Di'patr'in'o! Se vi, princ'o, vin mem ne kompat'as, kompat'u do ali'a'j'n! Kompat'u min, kara princ'o! Re'memor'u, kiel mult'e vi min am'is?

La lun'o ek'aper'is el post la nub'o'j. La vizaĝ'o de Helen'o, ŝi'a'j perl'ornam'it'a'j orel'ring'o'j, ŝi'a kokoŝniko kaj ĉirkaŭ'kol'o, ŝi'a'j larm'o'plen'a'j okul'o'j mir'ind'e ek'bril'is. Ankoraŭ plor'ant'e, Helen'o jam est'is pret'a ek'rid'et'i. Unu vort'o de l’ princ'o trans'form'ig'us ŝi'a'n ĉagren'o'n en sen'lim'a'n ĝoj'o'n. Ŝi forges'is pri la edz'o, ŝi forges'is pri la neces'o est'i si'n'gard'a. La princ'o rimark'is en ŝi'a'j okul'o'j tia'n amon, tia'n sopir'o'n, ke li kontraŭ'vol'e ŝancel'iĝ'is. Por ĉiam est'is perd'it'a li'a feliĉ'o. Helen'o aparten'is al la ali'a, sed ŝi am'is nur lin, la princ'o'n. Ĉu li ne pov'as rest'i, prokrast'i si'a'n vojaĝ'o'n? Eĉ Morozov don'is la sam'a'n konsil'o'n. Tia'manier'e medit'is la princ'o, kaj ĉarm'a'n bild'o'n pentr'is al li li'a imag'o, sed li'a honor'sent'o, silent'iĝ'int'a por moment'o, subit'e re'e vek'iĝ'is.

—Ne, ne, li dir'is al si mem: hont'ind'e est'us al mi, se mi eĉ pense ofend'us la amik'o'n de mi'a patr'o! Nur sen'hont'ul'o pag'as per tromp'o la bon'kor'a'n akcept'o'n, nur tim'em'ul'o kur'as for de la mort'o!

—Mi dev'as vetur'i! li dir'is decid'ton'e. Mi sol'a ne pov'as min kaŝ'i de mi'a car'o, dum'e pere'as plej eminent'a'j vir'o'j. Adiaŭ, Helen'o!

Ĉi tiu'j li'a'j vort'o'j, kvazaŭ tranĉ'il'o, vund'is la koron de l’ bojar'in'o. Plen'a je mal'esper'o, ŝi sin ĵet'is teren.

—Dis'iĝ'u, ter'o! ŝi ĝem'e kri'is:—mi ne pov'as plu viv'i. Mi min mem mort'ig'os, mi min venen'os! Vin mi ne post'viv'os, princ'o! Vin mi amas pli ol mi'a'n viv'o'n, pli ol la mon'don, neniu'n ali'a'n mi amas kaj est'os am'ant'a!..

Dolor'is la kor'o al la princ'o! Li vol'is konsol'i Helen'o'n, sed ŝi plor'eg'is ĉiam pli kaj pli laŭt'e. Oni pov'is ŝi'n ek'aŭd'i, ek'vid'i ili'n kun'e kaj denunc'i al la bojar'o. Bon'e kompren'is ĉi tio'n la princ'o Serèbrjanij kaj, por sav'i Helen'o'n, li far'iĝ'is decid'em'a.

—Adiaŭ, Helen'o! li dir'is: adiaŭ, mi'a kor'o, feliĉ'o de mi'a viv'o! Ĉes'ig'u vi'a'j'n larm'o'j'n, Di'o est'as kompat'em'a, ebl'e ni ni'n re'vid'os ankoraŭ!

Nub'o'j kovr'is la lun'o'n, vent'o balanc'is la supr'o'j'n de tili'o'j kaj super'ŝut'is la princ'o'n kaj Helen'o'n per bon'odor'a'j flor'o'j. Ek'sku'iĝ'is la mal'jun'a'j branĉ'o'j, kvazaŭ ili vol'is dir'i: kial ni verd'as, kial ni flor'as, van'e pere'as la vir'o, van'e pere'as li'a am'at'in'o.

Serèbrjanij post'en'rigard'is ankoraŭ unu foj'o'n kaj en la fund'o de la ĝarden'o li ek'vid'is kvazaŭ nigr'a'n hom'a'n figur'o'n. Ĉu tio ŝajn'is al la princ'o, ĉu ebl'e iu serv'ist'o promen'is en la ĝarden'o, aŭ ĉu tie est'is la bojar'o Druĵino Andrèeviĉ mem?

ĈAPITR'O VI'I.

Aleksandr'a antaŭ'urb'o.

La voj'o el Moskv'o tra monaĥ'ej'o de Sankt'a Tri'unu'o[35] ĝis Aleksandr'a antaŭ'urb'o prezent'is plej viv'plen'a'n aspekt'o'n. Sen'ĉes'e galop'is tie kurier'o'j de l’ car'o; pied'ir'is ar'o'j da ĉiu'spec'a'j pilgrim'o'j; taĉment'o'j da opriĉnikoj rapid'is tie'n kaj re'e'n; falk'o'gard'ist'o'j[36] preter'rajd'is por serĉ'i en apud'a'j vilaĝ'o'j viv'ant'a'j'n kolomb'o'j'n; komerc'ist'o'j tren'iĝ'is kun si'a'j komerc'aĵ'o'j, ĉu sid'ant'e en vetur'il'o'j, ĉu rajd'e akompan'ant'e long'a'j'n vic'o'j'n da ŝarĝ'vetur'il'o'j. Preter'paŝ'is ar'o'j da arleken'o'j en divers'kolor'a'j vest'o'j kun fajf'il'o'j, volinkoj kaj balalajk'o'j[37]; ili kun'tren'is mal'sovaĝ'ig'it'a'j'n urs'o'j'n, ili kant'ad'is aŭ pet'is almoz'o'n de riĉ'a'j vojaĝ'ant'o'j.

—Ek'kompat'u ni'n, sinjor'o'j,—ili pet'is per ŝanĝ'it'a'j voĉ'o'j:—al vi Di'o don'is bien'o'j'n kaj ĉiu'spec'a'n hav'o'n, kaj al ni Li ordon'is ni'n nutr'i per vi'a almoz'o, do ne for'puŝ'u ni'n, mal'riĉ'ul'o'j'n!

—Sinjor'o'j, kar'ul'o'j!—preĝ'kant'is ali'a'j, sid'ant'e ĉe la rand'o de la voj'o: Di'o don'u al vi san'o'n! Di'o vin help'u ek'vid'i Sankt'a'n Tri'unu'o'n-Sergijn.

Kelk'a'j al'don'is iu'n sprit'aĵ'o'n, kiu far'us la vojaĝ'ant'o'j'n pli mal'avar'a'j. Iu'foj'e la arleken'o'j komenc'is inter'bat'iĝ'i kun ĉifon'vest'it'a'j almoz'ul'o'j, kiu'j amas'e ven'is antaŭ'urb'o'n por ricev'i mal'avar'a'n car'a'n almoz'o'n.

Pas'is ankaŭ kun harp'o'j sur'ŝultr'e blind'a'j harp'ist'o'j kaj fabel'kant'ist'o'j, sin sub'ten'ant'e reciprok'e. Ĉio ĉi bru'is, kant'is, insult'is. Hom'o'j, ĉeval'o'j, urs'o'j kri'is, blek'is, muĝ'eg'is. La voj'o konduk'is tra dens'a arb'ar'o. Kvankam ĝi tut'e ne est'is dezert'a, okaz'is tamen, ke arm'it'a'j rab'ist'o'j atak'is la komerc'ist'o'j'n kaj rab'is ili'n.

Rab'ad'o en la ĉirkaŭ'aĵ'o de Moskv'o precip'e pli'oft'iĝ'is de kiam la opriĉnikoj sen'hom'ig'is tut'a'j'n vilaĝ'o'j'n, tut'a'j'n urb'et'o'j'n. Sen'ig'it'a'j je loĝ'ej'o, je ĉiu labor'en'spez'o, ĉi tiu'j hom'o'j al'iĝ'is al ar'o'j da rab'ist'o'j, far'is embusk'o'j'n kaj tiel pli'mult'e'nombr'iĝ'is, ke ver'e far'iĝ'is danĝer'a'j. La opriĉnikoj pend'ig'is ĉiu'n kapt'it'a'n rab'ist'o'n, sen iu kompat'o; kompens'e la rab'ist'o'j pag'is al ili sam'manier'e, kiam ili sukces'is kapt'i opriĉnikon. Ceter'e, ne nur rab'ist'o'j rab'is sur la voj'o'j. Arleken'o'j kaj almoz'ul'o'j, renkont'ant'e vesper'e ŝarĝ'vetur'il'ar'o'n ne bon'e gard'at'a'n, ne mal'oft'e pren'is sur sin la rol'o'n de rab'ist'o'j. Plej mal'bon'e est'is al komerc'ist'o'j. Ili'n pri'rab'is rab'ist'o'j kaj arleken'o'j, almoz'ul'o'j kaj ebri'a'j opriĉnikoj. Sed, konsol'ant'e sin per proverb'o "en'spez'o postul'as el'spez'o'n", ili ne ĉes'is vizit'i antaŭ'urb'o'n, dir'ant'e: "Di'o gard'os ni'n, ebl'e ni feliĉ'e al'ven'os". Kaj, malgraŭ ĉio, la komerc'ist'o'j tamen ĉiam hav'is si'a'n profit'o'n!

En la monaĥ'ej'o Serèbrjanij konfes'is kaj komuni'iĝ'is, same kiel li'a'j serv'ist'o'j. La ĉef'abat'o, adiaŭ'ant'e lin, ben'is lin kiel hom'o'n, ir'ant'a'n al cert'a mort'o.

Tri verst'o'j'n antaŭ la antaŭ'urb'o trov'iĝ'is trab'barier'o, kaj arm'it'a'j gard'ist'o'j halt'ig'is la vojaĝ'ant'o'j'n, demand'ant'e ili'n, kiu ili est'as kaj por kio ili ir'as "mal'liber'ej'o'n". Tiel la popol'amas'o mok'e nom'is antaŭ'urb'o'n, uz'ant'e vort'o'n, hav'ant'a'n tut'e kontraŭ'a'n senc'o'n[38]. Serèbrjanij kaj li'a sekv'ant'ar'o ankaŭ dev'is tra'ir'i sever'a'n ekzamen'o'n pri la cel'o de ili'a vojaĝ'o. La estr'o for'pren'is de ili batal'il'o'j'n, kaj kvar opriĉnikoj de'nun rajd'e akompan'is ili'n. Baldaŭ ili ek'vid'is de mal'proksim'e kolor'ig'it'a'j'n kupol'o'j'n kaj strang'form'a'j'n or'kovr'it'a'j'n tegment'o'j'n de la car'a palac'o. Jen kio'n rakont'as pri ĉi tiu palac'o ni'a histori'ist'o, laŭ la atest'o de ekster'land'a'j sam'temp'ul'o'j de Ivan'o:

"En ĉi tiu terur'ig'a amuz'o-palac'o Ivan'o dediĉ'is plej grand'a'n part'o'n de si'a temp'o al di'serv'o'j, cel'ant'e per fervor'a preĝ'ad'o pac'ig'i si'a'n anim'o'n. Li eĉ intenc'is el la palac'o far'i monaĥ'ej'o'n kaj el opriĉnikoj—monaĥ'o'j'n. Li elekt'is tri cent si'a'j'n favor'at'o'j'n plej kruel'a'j'n, nom'is ili'n "frat'ar'o" kaj sin mem abat'o, la princ'o'n Afonasjo Vjàzemskij—kelaro[39], Maluton Skuratovparaklisiarĥo, li ordon'is, ke ili sur'met'u skufjajn[40] kaj nigr'a'j'n pastr'a'j'n vest'o'j'n, sub kiu'j ili port'is riĉ'a'j'n, or'brod'it'a'j'n kaftan'o'j'n kun zibel'fel'a rand'aĵ'o; li verk'is por ili monaĥ'ej'a'n regul'ar'o'n kaj mem sekv'is ĝin. Tiel'e oni pri'skrib'as la monaĥ'ej'a'n viv'manier'o'n de Ivan'o. Je la kvar'a maten'e li kun si'a'j du fil'o'j kaj kun Maluto Skuratov supr'e'n'ir'is sonor'il'ej'o'n por sonor'ig'i al maten'a preĝ'o; la frat'ar'o dev'is rapid'i preĝ'ej'o'n: kiu ne ĉe'est'is, est'is pun'at'a per ok'tag'a mal'liber'ig'o. La di'serv'o daŭr'is ĝis la ses'a aŭ la sep'a hor'o. La car'o kant'is, laŭt'e leg'is kaj preĝ'is tiel fervor'e, ke sur li'a frunt'o ĉiam rest'is post'sign'o'j de fort'a'j ĝis'ter'a'j salut'o'j. Je la ok'a komenc'iĝ'is la mes'o, post la dek'a ĉiu'j, krom Ivan'o, al'tabl'iĝ'is por komun'a tag'manĝ'o, dum'e la car'o star'is kaj laŭt'e leg'is iu'n edif'a'n libr'o'n. La frat'ar'o manĝ'is kaj trink'is ĝis plen'a sat'iĝ'o; ĉiu tag'o simil'is fest'tag'o'n; oni mal'avar'e don'is vin'o'n, miel'trink'aĵ'o'n; la rest'o de manĝ'aĵ'o est'is manĝ'at'a de almoz'ul'o'j sur la plac'o antaŭ la car'a dom'o. La abat'o, t.e., la car'o tag'manĝ'is post'e kaj post tag'manĝ'o li inter'parol'ad'is kun si'a'j favor'at'o'j pri la leĝ'o, dorm'et'is iom'et'e aŭ iris mal'liber'ej'o'n por ĉe'est'i per'turment'a'n esplor'o'n de iu mal'feliĉ'ul'o. Ŝajn'e, ĉi tiu terur'a spektakl'o lin amuz'is: li ĉiam re'ven'is kontent'ig'it'a, li ŝerc'is, babil'is pli gaj'e ol ordinar'e. Je la ok'a oni ĉe'est'is vesper'a'n preĝ'o'n; je la dek'a Ivan'o re'ir'is si'a'n dorm'o'ĉambr'o'n, kie tri blind'ul'o'j rakont'is al li fabel'o'j'n; li atent'e aŭskult'is ili'n ĝis kiam ven'is la dorm'o; sed ne long'e daŭr'is li'a dorm'o: nokt'o'mez'e li jam vek'iĝ'is kaj komenc'is si'a'n tag'o'n per preĝ'ad'o. Iu'foj'e oni raport'is al li pri ŝtat'a'j afer'o'j, dum'e li preĝ'is en preĝ'ej'o; kelk'a'j'n plej kruel'a'j'n ordon'o'j'n Ivan'o don'is dum maten- aŭ vesper'preĝ'o. La unu'ton'ec'o de tia viv'manier'o est'is inter'romp'at'a dum tiel nom'at'a'j revizi'o'j, kiam li vizit'is pli-mal'pli proksim'a'j'n monaĥ'ej'o'j'n, apud'lim'a'j'n fortik'aĵ'o'j'n, ĉas'is sovaĝ'a'j'n best'o'j'n en arb'ar'o'j kaj dezert'aĵ'o'j. Special'e li ŝat'is ĉasi urs'o'j'n kaj sam'temp'e ĉie li sin okup'ad'is je ŝtat'a'j afer'o'j, ĉar la bojar'o'j, pseŭdo-rajt'ig'it'a'j reg'ant'o'j de l’ ŝtat'o, ne kuraĝ'is io'n ajn decid'i sen li".

En la antaŭ'urb'o Serèbrjanij ek'vid'is, ke la palac'o aŭ la monaĥ'ej'o de l’ car'o est'is apart'ig'it'a de ali'a'j konstru'aĵ'o'j per profund'a fos'aĵ'o kun rempar'o. Mal'facil'e est'as pri'skrib'i ĉi tiu'n luks'a'n, bel'eg'a'n palac'o'n. Neniu fenestr'o simil'is je ali'a, ankaŭ neniu kolon'o simil'is je ali'a per kolor'o aŭ ornam'o. La konstru'aĵ'o hav'is mult'a'j'n kupol'o'j'n. Ili ĉiu'j amas'e el'star'iĝ'is en la ĉiel'o'n, unu apud la ali'a kaj unu pli alt'a ol ali'a, kelk'a'j—mal'larĝ'a'j kaj proviz'it'a'j je fenestr'o'j, ali'a'j—larĝ'a'j kaj dik'a'j, simil'a'j je grand'a'j vezik'eg'o'j. Or'o, arĝent'o, mult'kolor'a'j kahel'o'j, kvazaŭ bril'ant'a skvam'o, kovr'is la palac'o'n de supr'e ĝis mal'supr'e. Ĉe sun'lum'o oni ne pov'is disting'i, ĉu tio est'as palac'o aŭ grand'a buked'o el gigant'a'j flor'o'j, ĉu ebl'e fajr'o'bird'o'j ven'is grand'amas'e, dis'etend'ant'e ĉe la sun'o si'a'j'n flam'ant'a'j'n plum'o'j'n.

Proksim'e de la palac'o star'is pres'ej'o kaj liter'fand'ej'o kun loĝ'ej'o de kompost'ist'o'j kaj apart'a dom'o por ekster'land'a'j labor'ist'o'j, kiu'j'n Ivan'o ven'ig'is el Angl'uj'o kaj German'uj'o. Apud'e star'is sen'nombr'a'j mastr'um'a'j konstru'aĵ'o'j, kie loĝ'is ekonom'o'j, sub'ekonom'o'j, kuir'ist'o'j, miel'far'ist'o'j, bak'ist'o'j, vetur'ig'ist'o'j, hund'gard'ist'o'j, falk'gard'ist'o'j kaj ĉiu'spec'a'j serv'ist'o'j.

Ne mal'pli riĉ'a'j est'is preĝ'ej'o'j en la antaŭ'urb'o. Grand'a preĝ'ej'o de Di'patr'in'o est'is ekster'e mult'kolor'e kolor'ig'it'a; kruc'o bril'is sur ĉiu brik'o, kaj la preĝ'ej'o est'is kvazaŭ teg'it'a per or'a ret'o.

La bel'ec'o de la antaŭ'urb'o dis'pel'is por iom da temp'o la mal'gaj'a'j'n pens'o'j'n, kiu'j posed'is la princ'o'n Serèbrjanij dum la tut'a vojaĝ'o. Sed baldaŭ mal'agrabl'eg'a spektakl'o re'memor'ig'is al la princ'o lian situaci'o'n. Ili preter'rajd'is kelk'a'j'n pend'ig'il'o'j'n, vic'e star'ant'a'j'n. Apud'e est'is eŝafod'o'j kun hak'il'o'j. La pend'ig'il'o'j kaj eŝafod'o'j, nigr'e kolor'ig'it'a'j, ŝajn'e, est'is konstru'it'a'j fortik'e, ne por unu tag'o nek unu jar'o, sed por mult'a'j jar'o'j.

Kiom ajn sen'tim'a est'us la hom'o, li ne pov'as rest'i indiferent'a ĉe la pens'o pri proksim'a mort'o, precip'e se tio est'as ne glor'plen'a mort'o mez'e de glav'sonor'ad'o aŭ tondr'o de paf'il'eg'o'j, sed mal'bril'a kaj humil'ig'a mort'o el la man'o'j de mal'estim'ind'a ekzekut'ist'o! Kred'ebl'e Serèbrjanij, preter'rajd'ant'e apud ekzekut'ej'o, ne pov'is kaŝ'i si'a'n ekscit'iĝ'o'n, kaj ĝi malgraŭ'vol'e re'bril'is sur li'a re'ag'em'a vizaĝ'o. La konduk'ant'o'j rigard'is la princ'o'n kaj dir'is rid'et'ant'e:

—Jen ni'a'j balanc'il'o'j, vi'a princ'a moŝt'o! Ŝajn'e, ili plaĉ'as al vi, ĉar vi ne pov'as de'turn'i la okul'o'j'n!

Miĥeiĉ, kiu rajd'is mal'antaŭ la princ'o, nenio'n dir'is, sed nur ek'fajf'is kaj ek'sku'is la kapon.

Proksim'iĝ'int'e al la rempar'o, la princ'o kaj li'a'j kun'vojaĝ'ant'o'j de'ĉeval'iĝ'is kaj al'lig'is la ĉeval'o'j'n al special'e destin'it'a'j kolon'o'j. Ili en'ir'is grand'eg'a'n kort'o'n, plen'plen'a'n je almoz'ul'o'j. Ili ĉiu'j laŭt'e preĝ'is, kant'is psalm'o'j'n kaj vid'ig'is si'a'j'n abomen'a'j'n ulcer'o'j'n. Dvoreckij[41] de l’ car'o dis'don'ad'is al ili manĝ'aĵ'o'n kaj mon'o'n, je la nom'o de l’ caro Ivano. De tempo al tempo opriĉnikoj promen'is en la kort'o, ali'a'j sid'is sur'benk'e kaj lud'is ŝak'o'j'n aŭ ĵet'ost'o'j'n. Kelk'a'j opriĉnikoj en angulo de l’ korto ludis svajkon[42] kaj laŭt'e mok'rid'is la mal'gajn'int'o'n. La vest'o'j de l’ opriĉnikoj kontrast'is la ĉifon'o'j'n de l’ almoz'ul'o'j. La car'a'j serv'ist'o'j bril'is je or'o. Ĉiu el ili sur'hav'is velur'a'n aŭ or'ŝtof'a'n kaftan'o'n, ornam'it'a'n per perl'o'j kaj mult'e'kost'a'j ŝton'o'j, kaj ili ĉiu'j prezent'is viv'ant'a'j'n ornam'aĵ'o'j'n de l’ mir'ind'a palac'o, kvazaŭ kun'fand'iĝ'ant'e kun ĝi.

Unu jun'a opriĉniko altiris atenton de Serèbrjanij. Li est'is ĉirkaŭ du'dek'jar'a vir'o, ekster'ordinar'e bel'a, sed li'a vizaĝ'o esprim'is mal'agrabl'a'n arogant'ec'o'n. Li est'is vest'it'a pli riĉ'e ol ali'a'j, hav'is, spit'e kutim'o, long'a'j'n har'o'j'n, neniu'n barb'o'n kaj vir'in'simil'a'j'n manier'o'j'n. Strang'a ankaŭ est'is la si'n'ten'ad'o de li'a'j kun'ul'o'j rilat'e al li. Ili inter'parol'ad'is kun li kiel kun egal'ul'o kaj el'montr'is neniu'n respekt'o'n, sed, kiam li al'ir'ad'is iu'n grup'o'n da opriĉnikoj, la rond'o dis'iĝ'is, kaj ĉiam oni don'is al li lok'o'n sur la benk'o. Oni lin ĉu gard'is kontraŭ io, ĉu tim'is. Ek'vid'int'e Serèbrjanijn kaj Miĥeiĉn, li arogant'e kaj fiks'e rigard'is ili'n, vok'is la konduk'ant'o'j'n kaj ŝajn'e demand'is pri la nom'o'j de l’ al'ven'int'o'j. Post'e li re'e ek'rigard'is la princ'o'n, ek'rid'et'is kaj dir'is io'n al si'a'j kun'ul'o'j. Ili same ek'rid'et'is kaj komenc'is dis'iĝ'i. La jun'ul'o supr'e'n'ir'is ŝtup'ar'o'n, sin apog'is al balustrad'o kaj daŭr'e mok'e rigard'is la princ'o'n Serèbrjanij. Subit'e grand'a tumult'o far'iĝ'is inter almoz'ul'o'j. Ili grand'amas'e sin ĵet'is flank'e'n kaj preskaŭ fal'ig'is la princ'o'n. Ili kri'ad'is kaj kur'is for el la palac'o kun terur'eg'it'a'j mien'o'j! La princ'o mir'is, sed baldaŭ li kompren'is la kaŭz'o'n de l’ komun'a terur'o. Grand'eg'a urs'o salt'e persekut'ad'is la almoz'ul'o'j'n. En unu moment'o la kort'o mal'plen'iĝ'is, kaj la princ'o rest'is sol'a kontraŭ la urs'o. Pri la for'kur'o li ne pens'is eĉ unu moment'o'n. Pli ol unu foj'o'n Serèbrjanij sol'a ĉas'is urs'o'n. Tia ĉas'o est'is li'a amuz'iĝ'o. Li halt'is kaj en la sam'a moment'o, kiam la urs'o, prem'ant'e si'a'j'n orel'o'j'n al la kap'o, proksim'iĝ'is al li, vol'ant'e lin ek'kapt'i per si'a'j man'eg'o'j, li far'is mov'o'n por el'tir'i si'a'n sabr'o'n. Sed la sabr'o'n li ne hav'is! Li forges'is, ke ĝi est'is for'don'it'a al opriĉnikoj ĉe la trab'barier'o. La jun'ul'o, kiu lin observ'is de l’ supr'o de la ŝtup'ar'o, ek'rid'eg'is: jes, jes, serĉ'u la sabr'o'n!—li mok'is.

Per unu bat'o la urs'o fal'ig'is la princ'o'n teren, la du'a bat'o for'ŝir'us lian kapon, sed, al li'a mir'eg'o, la princ'o ne ricev'is la du'a'n bat'o'n kaj ek'sent'is flu'o'n de varm'a sang'o lin super'verŝ'ant'a.

—Lev'iĝ'u, bojar'o!—dir'is al li iu, etend'ant'e la man'o'n.

La princ'o lev'iĝ'is kaj ek'vid'is jun'a'n dek'sep'jar'a'n opriĉnikon kun sang'kovr'it'a sabr'o en la man'o. La urs'o kun dis'hak'it'a kap'o kuŝ'is sur'dors'e kaj, mov'et'ant'e si'a'j'n man'eg'o'j'n, est'is mort'ant'a ĉe li'a'j pied'o'j. La opriĉniko, ŝajn'e, ne est'is fier'a pri si'a venk'o. Li'a dolĉ'a vizaĝ'o esprim'is profund'a'n mal'ĝoj'o'n. Konvink'it'a, ke la urs'o ne romp'is la membr'o'j'n de l’ princ'o, li vol'is for'ir'i, ne atend'ant'e lian dank'o'n.

—Jun'ul'o! dir'is Serèbrjanij: bon'vol'u dir'i vi'a'n nom'o'n, por ke mi sci'u, pri kiu mi dev'as preĝ'i!

—Por kio vi bezon'as mi'a'n nom'o'n, bojar'o? respond'is la jun'ul'o.—Mi ne ŝat'as mi'a'n nom'o'n, je Di'o!

Ĉi tiu strang'a respond'o mir'ig'is Serèbrjanijn, sed li'a sav'int'o jam est'is for.

—Nu, kara princ'o! dir'is Miĥeiĉ, viŝ'ant'e per la bask'o de si'a kaftan'o la urs'a'n sang'o'n, kiu kovr'is la princ'o'n:—kiel mult'e mi est'is tim'eg'ant'a! Mi eĉ kri'is al la urs'o, ke ĝi vin las'u kaj min atak'u, sed sam'temp'e tiu brav'ul'o—Di'o lin gard'u—dis'pec'ig'is al la best'o la kapon. Ĉio est'as aranĝ'it'a de tiu sen'barb'ul'o, kiu jen star'as sur la ŝtup'ar'o. Kara princ'o,—li al'don'is murmur'et'e: kie'n ni al'ven'is? Ĉu est'as ebl'e, ke oni de'ĉen'ig'u urs'o'j'n en la kort'o de l’ car'a palac'o?

Miĥeiĉ est'is tut'e prav'a, sed la antaŭ'urb'o hav'is si'a'j'n propr'a'j'n kutim'o'j'n, kaj ĉi tie nenio okaz'is kiel ordinar'e.

En la car'a kort'eg'o oni ĉiam hav'is kelk'a'j'n urs'o'j'n en fer'a'j kaĝ'eg'o'j kaj de temp'o al temp'o la car'o aŭ li'a'j opriĉnikoj de'ĉen'ig'is la best'o'j'n kaj amuz'iĝ'is per popol'a terur'o. Se la urs'o iu'n kripl'ig'is, la car'o mal'avar'e rekompenc'is lin per mon'o. Kaj se la urs'o iu'n mort'ig'is, la car'o pag'is al la parenc'o'j de l’ malfeliĉulo kaj la nomon de l’ mort'ig'it'a li en'skrib'ig'is en si'a'n preĝ'libr'o'n, por preĝ'i pri li dum di'serv'o'j, same kiel pri ali'a'j viktim'o'j de l’ cara amuziĝo aŭ de l’ car'a koler'o.

Baldaŭ du stolnikoj[43] mal'supr'e'n'ir'is la ŝtup'ar'o'n kaj dir'is al la princ'o Serèbrjanij, ke la car'o lin ek'vid'is el si'a fenestr'o kaj dezir'is sci'i, kiu li est'as. Ek'kon'int'e lian nom'o'n, la car'o ordon'is demand'i pri li'a san'o kaj ek'dezir'is vid'i lin la sam'a'n tag'o'n ĉe si'a manĝ'o'tabl'o.

Ĉi tiu favor'o ne mult'e ĝoj'ig'is la princ'o'n. Ebl'e Ivan'o ankoraŭ ne aŭd'is pri li'a mal'pac'o kun opriĉnikoj en la vilaĝo Medvedevka? Sed oni ankaŭ pov'is supoz'i, kiel tio ne mal'oft'e okaz'is, ke la car'o por iom da temp'o kaŝ'is si'a'n koler'o'n sub la mask'o de favor'o, por ke ne'atend'it'a pun'o dum festen'o kaj ĝoj'ad'o aper'u pli terur'a por la krim'ul'o. Ĉiu'okaz'e la princ'o sin prepar'is al ĉio kaj fervor'e li preĝ'is pri si'a sav'o.

Hodiaŭ est'is escept'a tag'o en Aleksandr'a antaŭ'urb'o. Ĉar la car'o intenc'is pilgrim'i Sùzdalon, li ek'dezir'is part'o'pren'i en la tag'manĝ'o de si'a frat'ar'o kaj ordon'is invit'i al si'a tabl'o, krom ordinar'e kun'e manĝ'ant'a'j tri'cent membr'o'j de la frat'ar'o, ankaŭ kvar'cent opriĉnikojn, tiel ke en'tut'e li hav'is sep'cent invit'it'o'j'n.

ĈAPITR'O VIII.

Festen'o.

En grand'a du'lum'a ĉambr'eg'o, ornam'it'a per bel'e pentr'it'a'j kolon'o'j, star'is tri vic'o'j da long'a'j tabl'o'j, po dek tabl'o'j en ĉiu vic'o, ĉiu tabl'o destin'it'a por du'dek person'o'j. Apart'a'j tabl'o'j por la car'o, la kron'princ'o kaj plej intim'a'j favor'at'o'j star'is en la fund'o de la ĉambr'eg'o. La gast'o'j est'as sid'ont'a'j sur long'a'j benk'o'j, teg'it'a'j per or'ŝtof'o kaj velur'o; por la car'o est'is prepar'it'a alt'a skulpt'it'a apog'seĝ'o, ornam'it'a per perl'a'j penik'o'j kaj hav'ant'a du leon'o'j'n anstataŭ pied'et'o'j kaj or'it'a'n du'kap'a'n agl'o'n kun dis'etend'it'a'j flug'il'o'j anstataŭ dors'apog'il'o. Mez'e de la ĉambr'eg'o star'is fort'a kvar'angul'a kverk'lign'a tabl'o kun same fort'a'j torn'it'a'j pied'o'j: tut'a'n mont'o'n da or'a kaj arĝent'a vaz'ar'o ĝi est'is sub'ten'ant'a. Tie star'is fand'e'far'it'a'j pelv'o'j kun skulpt'it'a'j ten'il'o'j, tiel pez'a'j, ke kvar vir'o'j apenaŭ pov'us lev'i ĉiu'n el ili; pez'a'j ĉerp'il'o'j, pokal'o'j, ornam'it'a'j per mult'o da perl'o'j, kaj divers'grand'a'j plad'o'j kun pres'it'a'j desegn'aĵ'o'j. Tie star'is pokal'o'j kaj kruĉ'o'j el mult'e'kost'a'j ŝton'o'j kaj bov'korn'o'j, ore kadr'ig'it'a'j. Inter plad'o'j kaj ĉerp'il'o'j star'is strang'form'a'j or'a'j pokal'o'j, prezent'ant'a'j urs'o'j'n, leon'o'j'n, kok'o'j'n, pav'o'j'n, gru'o'j'n, unu'korn'ul'o'j'n kaj t. p. Ĉiu'j ĉi pez'a'j plad'o'j, ĉerp'il'o'j, pokal'o'j, bird'o'j kaj best'o'j star'is unu'j super la ali'a'j, form'ant'e piramidon, kies supr'o preskaŭ ating'is la plafon'o'n.

Etiket'e en'ir'is la ĉambr'eg'o'n bril'ant'a ar'o da kort'eg'an'o'j kaj dis'lok'iĝ'is sur la benk'o'j. Tiam sur la tabl'o'j ankoraŭ star'is neniu vaz'ar'o krom sal'uj'o'j, pipr'uj'o'j kaj vinagr'uj'o'j, kaj neniu'j manĝ'aĵ'o'j krom mal'varm'a viand'o kun ole'o, pekl'it'a'j kukum'o'j, prun'o'j kaj acid'a lakt'o en lign'a'j vaz'o'j.

La opriĉnikoj al'tabl'iĝ'is, sed ne komenc'is la tag'manĝ'o'n, atend'ant'e la car'o'n.

Baldaŭ stolnikoj po'par'e en'ir'is kaj star'iĝ'is apud la car'a apog'seĝ'o, ili'n sekv'is dvoreckijj kaj kravĉijj.

Fin'e ek'tondr'is trumpet'o'j, ek'sonor'is mult'a'j sonor'il'o'j sur preĝ'ej'a'j tur'o'j, kaj mal'rapid'e en'ir'is la ĉambr'eg'o'n la car'o Ivan'o mem.

Ivan'o IV est'is alt'kresk'a, bel'statur'a kaj larĝ'ŝultr'a. Li sur'hav'is longan or'ŝtof'a'n super'vest'o'n, border'it'a'n per perl'o'j kaj juvel'o'j. Long'a kaj pez'a ĉirkaŭ'kol'o est'is ornam'it'a per emajl'it'a'j pentr'aĵ'o'j, prezent'ant'a'j Di'patr'in'o'n, Krist'o'n, apostol'o'j'n kaj profet'o'j'n. Ĉirkaŭ la kol'o li hav'is ankaŭ or'a'n ĉen'o'n kun grand'a desegn'it'a kruc'o. Li'a'j pied'o'j est'is vest'it'a'j per ruĝ'a'j maroken'a'j bot'o'j kun alt'a'j kalkan'um'o'j, ornam'it'a'j per arĝent'a'j kramp'o'j. Grand'a'n ŝanĝ'o'n ek'vid'is Serèbrjanij en la car'o Ivan'o. Li'a regul'form'a vizaĝ'o rest'is ankoraŭ bel'a, sed la trajt'o'j far'iĝ'is pli akr'a'j, li'a agl'a naz'o pli'ĝib'iĝ'is, li'a'j okul'o'j flam'is per mal'hel'a fajr'o, kaj sulk'o'j vid'iĝ'is sur li'a frunt'o. Plej mult'e mir'ig'is la princ'o'n la mal'dens'a'j lip'har'o'j kaj la barb'o de l’ car'o. Ivan'o est'is nur tri'dek'kvin'jar'a, sed li ŝajn'is pli mal'jun'a ol kvar'dek'jar'ul'o. Li'a vizaĝ'o hav'is tut'e nov'a'n esprim'o'n. Tiel ŝanĝ'iĝ'as konstru'aĵ'o post brul'o: ĝi star'as ankoraŭ, oni vid'as ĉambr'o'j'n, sed la ornam'o pere'is, mal'hel'a'j fenestr'o'j rigard'as iom malic'e, kaj kvazaŭ io mal'bon'a ek'loĝ'is en mal'plen'a'j ĉambr'o'j!

Tamen, kiam Ivan'o rigard'is afabl'e, ankoraŭ ĉarm'a est'is li'a rigard'o. Li'a rid'et'o al'log'is eĉ tiu'j'n, kiu'j lin bon'e kon'is kaj mal'aprob'is li'a'j'n krim'o'j'n. Krom si'a bel'a ekster'aĵ'o Ivan'o posed'is ankoraŭ talent'o'n de orator'o. Okaz'is, ke hom'o'j bon'kor'a'j, aŭd'ant'e lin, est'is konvink'at'a'j pri neces'ec'o kaj just'ec'o de li'a'j terur'a'j ekzekut'o'j.

Kiam Ivan'o en'ir'is, ĉiu'j lev'iĝ'is kaj profund'e salut'is la car'o'n. La car'o mal'rapid'e tra'paŝ'is inter la tabl'o'j ĝis si'a apog'seĝ'o, halt'is kaj salut'is ĉiu'flank'e'n; post'e li laŭt'e tra'leg'is longan preĝ'o'n, far'is sign'o'n de kruc'o, ben'is la manĝ'aĵ'o'n kaj sid'iĝ'is en si'a'n apog'seĝ'o'n. Krom unu kravĉij kaj ses stolnikoj ĉiu'j sekv'is lian ekzempl'o'n.

Ar'o da serv'ist'o'j, vest'it'a'j per velur'a'j viol'kolor'a'j or'brod'it'a'j kaftan'o'j, laŭ'vic'e star'iĝ'is antaŭ la car'o, salut'is lin kaj po'par'e el'ir'is el la ĉambr'eg'o por al'port'i manĝ'aĵ'o'n. Baldaŭ ili re'ven'is, port'ant'e du cent rost'it'a'j'n cign'o'j'n sur or'a'j plad'o'j.

La tag'manĝ'o komenc'iĝ'is.

La princ'o Serèbrjanij hav'is lok'o'n proksim'e de la car'a tabl'o kun'e kun bojar'o'j de zèmŝĉino, kiuj, kvankam ne apartenante al opriĉnino, ricev'is ĉi tiu'n foj'o'n, dank’ al si'a alt'a rang'o, la honor'a'n invit'o'n tag'manĝ'i kun la car'o. Kelk'a'j'n el ili la princ'o est'is kon'ant'a antaŭ si'a for'vetur'o Litov'uj'o'n. De sur si'a lok'o li bon'e pov'is vid'i la car'o'n mem kaj ĉiu'j'n, kiu'j sid'is ĉe la tabl'o de la car'o. Mal'ĝoj'e sin sent'is la princ'o, kiam li kompar'is Ivan'o'n, tia'n, kia'n li kon'is antaŭ kvin jar'o'j, kun nun'temp'a Ivan'o, sid'ant'a ĉi tie mez'e de si'a'j nov'a'j favor'at'o'j.

Serèbrjanij demand'is si'a'n najbar'o'n, unu el tiu'j bojar'o'j, kiu'j'n li iam kon'is:

—Kiu sid'as dekstr'e de la car'o, tiu jun'ul'o pal'a kaj mal'gaj'a?

—Kron'princ'o Ivan'o Ivànoviĉ,—respond'is la bojar'o kaj, ĉirkaŭ'rigard'int'e si'n'gard'e, li ek'murmur'et'is:—Di'o gard'u ni'n! Li ne simil'as al si'a av'o, sed al la patr'o, kruel'a est'as la kor'o de la jun'ul'o, kaj ŝajn'e ni ne hav'os feliĉ'o'n dum li'a reg'ad'o.

—Kaj ĉi tiu jun'ul'o kun nigr'a'j okul'o'j kaj afabl'a vizaĝ'o, kiu sid'as je l’ ekstrem'aĵ'o de la tabl'o? Li'a'j trajt'o'j io'n re'memor'ig'as al mi, sed mi ne sci'as, kie mi lin est'is vid'ant'a.

—Vi ver'ŝajn'e vid'is lin, princ'o, antaŭ kvin jar'o'j, kiel rindon[44] ĉe la car'a kort'eg'o; de tiam li mult'e sukces'is kaj pli mult'e li ankoraŭ sukces'os. Li est'as Boriso Teodòroviĉ Godunòv, plej am'at'a car'a konsil'ant'o. Rigard'u,—daŭr'ig'is la bojar'o per mal'laŭt'ig'it'a voĉ'o:—vi vid'as apud li tiu'n flav'ruĝ'a'n larĝ'ŝultr'ul'o'n, kiu neniu'n rigard'as kaj avid'e manĝ'as cign'o'viand'o'n, sulk'ig'ant'e la brov'o'j'n. Ĉu vi lin ne kon'as? Li est'as Gregoro Lukìĉ Skuratov-Bjelskij, nomata Maluto: amik'o, konsil'ant'o kaj ekzekut'ist'o de ni'a car'o. Ĉi tie, en la monaĥ'ej'o, oni lin nom'as paraklisiarĥo. Sen'dub'e li est'as plej intim'a person'o ĉe la car'o, sed, se Boriso Godunòv el'dir'os eĉ unu vort'o'n, ĉio far'iĝ'os laŭ la dezir'o de Godunòv! Rigard'u tiu'n tut'e jun'a'n vir'o'n,—jen, li verŝ'as vin'o'n al la car'o,—li est'as Teòdoro Alekseiĉ Basmanov.

Basmanov?—demandis Serèbrjanij, re'kon'ant'e la bel'a'n vir'in'o'simil'a'n jun'ul'o'n, kies ekster'aĵ'o lin frap'is en la car'a kort'o kaj kies ne'atend'it'a ŝerc'o apenaŭ lin ne pere'ig'is.

—Jes, Basmanov. La car'o tre amas lin, ŝajn'e li ne pov'as viv'i sen li. Tamen, en ĉiu'j grav'a'j okaz'o'j ne lian konsil'o'n dezir'as ricev'i la car'o, ne, ne lian,—Borison li demand'as!

—Jes, jes,—dir'is Serèbrjanij, fikse rigardante Godunòvn.—Nun mi lin re'memor'as. Li est'is gard'ant'o de l’ cara saadako?[45]

—Jes, vi est'as prav'a, princ'o. Ne tre alt'a ofic'o, ĉu ne ver'e? Ne facil'e est'as tie pli'rang'iĝ'i. Sed foj'e okaz'is dum ĉas'ad'o jen kio: la car'o propon'is vet'a'n ark'paf'ad'o'n. Send'it'o de l’ tatara ĥano Devlèt-Murzà part'o'pren'is. Ĉiu'n foj'o'n, kiam li ek'paf'ad'is, la sag'o traf'is la car'a'n ĉap'o'n, pend'ig'it'a'n sur stang'o, cent paŝ'o'j'n de l’ car'a tend'ar'o. Dum tag'manĝ'o ne mal'mult'e da pokal'o'j est'is mal'plen'ig'it'a'j! Tiam lev'iĝ'as la car'o Ivan'o kaj dir'as: don'u al mi mi'a'n paf'ark'o'n, mi tra'fos ne mal'pli bon'e ol la tatar'o! Ek'ĝoj'is la tatar'o: "traf'u, vi'a car'a moŝt'o, traf'u; mi vet'as per mil ĉeval'o'j, kaj vi, vi'a car'a moŝt'o, per kio?"—Mi vet'as per la urb'o Rjazanjo! dir'is la car'o kaj al'don'is: don'u al mi mi'a'n paf'ark'o'n. Boriso sin ĵetis al la ĉevalo, kiu portis la saadakon, sur'ĉeval'iĝ'is, sed subit'e ni vid'as: la ĉeval'o bat'as per la huf'o'j, star'iĝ'as sur la post'a'j pied'o'j kaj ek'galop'as tiel rapid'e, ke tuj ĝi mal'aper'as kun'e kun Boriso. Post kvarono da horo Boriso re'ven'as,—la sag'uj'o kaj la sag'o'j romp'it'a'j, part'e dis'ŝut'it'a'j, la paf'ark'o ankaŭ dis'romp'it'a. Boriso—kun vund'o sur la frunt'o—tuj de'ĉeval'iĝ'as, sin ĵet'as al la pied'o'j de l’ car'o: "pardon'u, vi'a car'a moŝt'o, mi ne pov'is de'ten'i la ĉeval'o'n, mi romp'is vi'a'n saadakon!" Sed la car'o tiam jam du'on'e mal'ebri'iĝ'is.—Bon'e! li dir'is: vi ne est'os plu, mal'saĝ'ul'o, ĉe mi'a saadako, sed mi nun ne dezir'as paf'i el ali'a paf'ark'o!—De tiam Boriso komenc'is pli'alt'iĝ'i, kaj mal'facil'e est'as diven'i, kiu'n rang'o'n ankoraŭ li ating'os. Kia vir'o!—daŭr'ig'is la bojar'o:—neniam li sin ŝov'as antaŭ'e'n kaj ĉiam li est'as proksim'e, neniam li dir'as la veron aŭ kontraŭ'dir'as al la car'o, li ir'as si'a'n apart'a'n voj'o'n, ne hav'ant'e rilat'o'n kun iu sang'a ag'o aŭ ekzekut'o. Ĉirkaŭ li flu'as river'o da sang'o, kaj li est'as pur'a kaj blank'a kiel infan'o, li eĉ ne est'as en'skrib'it'a kiel opriĉniko. Jen rigard'u!—li montr'is vir'o'n kun mal'bon'a rid'et'o:—jen patr'o de Teòdoro Basmanov, Aleksiso Basmanov, jen Bazilo Grjaznòj, jen pastro Levkij, abat'o de monaĥ'ej'o de Ĉùdovo. Di'o gard'u ni'n! Ne pastr'o li est'as, sed grand'a pek'ul'o!

Serèbrjanij aŭskult'is sci'vol'e, sed mal'ĝoj'e.

—Dir'u, bojar'o!—li demand'is: dir'u, mi pet'as, kiu est'as ĉi tiu alt'kresk'a tri'dek'jar'ul'o kun nigr'a'j okul'o'j kaj bukl'a'j har'o'j? Li drink'as jam kvar'a'n grand'eg'a'n pokal'o'n! Bon'eg'e li drink'as, sed ŝajn'e ne pro ĝoj'o! Kiel li sulk'ig'as la brov'o'j'n! Li'a'j okul'o'j ĵet'as fulm'o'j'n! Ĉu li frenez'iĝ'is? Rigard'u, kiel li tranĉ'as tabl'o'tuk'o'n per tranĉ'il'o!

—Ĉu vi lin ne re'kon'as, princ'o? Li est'as el la ni'a'j. Ver'dir'e li mult'e ŝanĝ'iĝ'is, de kiam li far'iĝ'is opriĉniko por mal'honor'o de ĉiu'j bojar'o'j. Li est'as princ'o Afonasjo Ivànoviĉ Vjàzemskij. Ver'a brav'ul'o, sed ne long'e daŭr'os li'a glor'o! Kiam li en'am'iĝ'is, li far'iĝ'is kvazaŭ frenez'ul'o. Nenio'n li vid'as, nenio'n aŭd'as, li parol'as kun si mem, kiel frenez'ul'o, kaj en ĉe'est'o de la car'o li parol'as tio'n, ke terur'e far'iĝ'as lin aŭd'i. Sed ĝis nun ĉio'n pardon'as al li la car'o: li lin amas kaj kompat'as. Oni dir'as, ke eĉ opriĉniko li far'iĝ'is pro am'o.

Kaj la bojar'o sin klin'is al la princ'o Serèbrjanij, vol'ant'e rakont'i al li kelk'a'j'n detal'aĵ'o'j'n pri Vjàzemskij, sed en la sam'a moment'o proksim'iĝ'is al ili stolniko kaj dir'is al la princ'o, star'ig'ant'e antaŭ li plad'o'n kun rost'aĵ'o:

—Princ'o Nikito, la grand'a car'o donac'as al vi plad'o'n de si'a propr'a tabl'o!

La princ'o lev'iĝ'is kaj laŭ'kutim'e profund'e salut'is la car'o'n.

Tiam ĉiu'j sid'ant'a'j ĉe la sam'a tabl'o kun Serèbrjanij ankaŭ lev'iĝ'is kaj salut'is lin, gratul'ant'e lin okaz'e de la car'a favor'o. Serèbrjanij dev'is ĉiu'n dank'i per apart'a salut'o.

Dum'e la stolniko re'ven'is al la car'o kaj dir'is al li kun salut'o:

—Grand'a car'o! Princ'o Nikito akcept'is la plad'o'n kaj profund'e salut'as vi'a'n car'a'n moŝt'o'n!

Kiam la cign'o'viand'o est'is manĝ'it'a, la serv'ist'o'j po'par'e el'ir'is el la ĉambr'eg'o kaj re'ven'is kun tri'cent rost'it'a'j pav'o'j, kies dis'etend'it'a'j vost'o'j balanc'iĝ'is super ĉiu plad'o, kvazaŭ vent'um'il'o. Post'e oni al'port'is grand'a'j'n kuk'o'j'n kun farĉ'aĵ'o el kok'viand'o kaj fromaĝ'o, ĉiu'spec'a'j'n flan'o'j'n, mal'grand'a'j'n kuk'et'o'j'n kaj plat'a'j'n kuk'o'j'n. Dum la gast'o'j manĝ'is, la serv'ist'o'j dis'don'ad'is ĉerp'il'o'j'n kaj pokal'o'j'n, plen'a'j'n je miel'trink'aĵ'o—ĉeriz'a, juniper'a kaj frangol'a. Ali'a'j al'port'is divers'a'j'n ekster'land'a'j'n vin'o'j'n—roman, rejn'a'n kaj muskat'a'n. Apart'a'j stolnikoj ir'ad'is tie'n kaj re'e'n inter la tabl'o'j, montr'ant'e al serv'ist'o'j, kies pokal'o'n oni dev'as plen'ig'i.

Kontraŭ Serèbrjanij sid'is mal'jun'a bojar'o, kiu ial est'is ekscit'int'a la car'a'n koler'o'n. La bojar'o antaŭ'vid'is nenio'n bon'a'n por si, ne sci'ant'e nur, kiel li est'os pun'it'a, kaj trankvil'e atend'is si'a'n sort'o'n. Ĉiu'j mir'eg'is, kiam la kravĉij[32] Teòdoro Basmanov mem al'port'is al li pokal'o'n da vin'o.

—Bazil'o! dir'is Basmanov: la grand'a car'o donac'as al vi vin'o'n!

La mal'jun'ul'o lev'iĝ'is, salut'is la car'o'n kaj el'trink'is la vin'o'n, kaj Basmanov, re'ven'int'e al la car'o, raport'is:

—Bojar'o Bazil'o el'trink'is la pokal'o'n kaj salut'as vi'a'n car'a'n moŝt'o'n!

Ĉiu'j lev'iĝ'is kaj salut'is la mal'jun'ul'o'n, li ankaŭ dev'us ĉiu'j'n re'salut'i, sed la bojar'o star'is sen'mov'a. Li kun pen'o spir'is, li trem'is per si'a tut'a korp'o. Subit'e li'a'j okul'o'j far'iĝ'is sang'ruĝ'a'j, li'a vizaĝ'o blu'iĝ'is, kaj li fal'is teren.

—La bojar'o est'as ebri'a!—dir'is la car'o: oni lin for'port'u!

Murmur'et'o tra'kur'is la kun'ven'o'n, kaj la bojar'o'j de zèmŝĉino inter'rigard'ad'is kaj sid'is kun mal'lev'it'a'j okul'o'j super si'a'j teler'o'j, ne kuraĝ'ant'e eĉ el'dir'i vort'o'n.

Ek'trem'is Serèbrjanij. Antaŭ ne'long'e li ne vol'is kred'i, aŭd'ant'e pri la car'a kruel'ec'o, nun'temp'e li mem far'iĝ'is atest'ant'o de ĉi tiu terur'a venĝ'o.

—Ebl'e min ankaŭ atend'as la sam'a sort'o?—li pens'is.

Dum'e oni for'port'is la mort'int'o'n, kaj la tag'manĝ'o daŭr'is, kvazaŭ nenio okaz'is. La harp'ist'o'j lud'is, la sonor'il'o'j sonor'is, la kort'eg'an'o'j laŭt'e inter'parol'is kaj rid'is. La serv'ist'o'j, kiu'j ĝis nun sur'hav'is velur'a'j'n vest'o'j'n, nun ek'aper'is en or'ŝtof'a'j kaftan'o'j. Ĉi tiu ŝanĝ'ad'o de l’ vesto estis unu el luksaĵoj de l’ car'a tag'manĝ'o. Oni al'port'is divers'a'j'n gelaten'o'j'n, plu'e—gru'o'j'n spic'it'a'j'n, kok'o'j'n pekl'it'a'j'n kun zingibr'o, kok'in'o'j'n kaj anas'in'o'j'n sen'ost'ig'it'a'j'n, kukum'o'j'n. Post'e sekv'is divers'a'j sup'o'j kaj inter'ali'e tri spec'o'j da kok'in'a sup'o—blank'a, nigr'a kaj safran'a. Fin'e oni al'port'is tetra'o'j'n kun prun'o'j, anser'o'j'n kun mili'a kaĉ'o kaj tetr'o'j'n kun safran'o.

Tiam ven'is temp'o de inter'manĝ'o, kaj oni dis'don'is al la gast'o'j miel'trink'aĵ'o'j'n—rib'a'n kaj tiel nom'at'a'j'n princ'a'n kaj bojar'a'n—kaj vin'o'j'n: ali'kant'o'n, bastron kaj malvazi'o'n[46].

La inter'parol'ad'o far'iĝ'is pli laŭt'a, la rid'eg'o aŭd'iĝ'is pli oft'e, kelk'a'j jam far'iĝ'is iom ebri'a'j. Serèbrjanij inter opriĉnikoj ek'vid'is ĉe mal'proksim'e star'ant'a tabl'o la jun'ul'o'n, kiu antaŭ kelk'a'j hor'o'j est'is lin sav'int'a. La princ'o demand'is pri li si'a'j'n najbar'o'j'n, sed la bojar'o'j de zèmŝĉino ne konis la junulon. La juna opriĉniko, kubut'apog'int'e sur la tabl'o'n, sid'is en profund'a medit'o kaj ne part'o'pren'is la komun'a'n ĝoj'ad'o'n. La princ'o jam vol'is demand'i pri li'a nom'o la preter'pas'ant'a'n serv'ist'o'n, sed subit'e li aŭd'is post si'a dors'o:

—Princ'o Nikito! La grand'a car'o donac'as al vi vin'o'n!

Serèbrjanij ek'trem'is. Post li star'is, kun arogant'a rid'et'o sur la lip'o'j, Teòdoro Basmanov, etend'ant'e al li pokal'o'n, plen'a'n je vin'o.

Ne hezit'ant'e eĉ unu moment'o'n, la princ'o salut'is la car'o'n kaj el'trink'is la tut'a'n vin'o'n.

Ĉiu'j rigard'is lin kun sci'vol'o, li mem atend'is tujan mort'o'n kaj tre est'is mir'ig'it'a, ne sent'ant'e efik'o'n de venen'o. Anstataŭ antaŭ'mort'a mal'varm'o agrabl'a varm'ec'o tra'kur'is lian korp'o'n kaj mal'aper'ig'is ne'vol'a'n pal'ec'o'n de li'a vizaĝ'o. La vin'o, donac'it'a de la car'o, est'is pur'a mal'nov'a bastro. Serèbrjanij diven'is, ke la car'o aŭ pardon'is al li la kulp'o'n, aŭ ebl'e ankoraŭ nenio'n sci'as.

Jam pli ol kvar hor'o'j'n daŭr'is la tag'manĝ'o, tamen fin'iĝ'is nur la unu'a du'on'o. La kuir'ist'o'j de l’ car'o mult'e pen'ad'is en ĉi tiu tag'o. Neniam antaŭ'e ili kuir'is tia'j'n bon'a'j'n turn'rost'it'a'j'n ren'o'j'n kaj karas'o'j'n kun ŝaf'id'viand'o. Apart'a'n mir'eg'o'n vek'is gigant'a'j fiŝ'o'j, kapt'it'a'j en Blank'a Mar'o kaj al'send'it'a'j al la car'o el la monaĥ'ej'o de Solovkì. La fiŝ'o'j est'is al'ven'ig'it'a'j viv'ant'a'j, en grand'eg'a'j barel'o'j, la vojaĝ'o daŭr'is kelk'a'j'n semajn'o'j'n. Ĉi tiu'j fiŝ'o'j kuŝ'is en grand'eg'a'j arĝent'a'j kaj or'a'j pelv'o'j, kaj ĉiu'n port'is po kelk'a'j serv'ist'o'j. Jen kie la kuir'ist'o'j aper'ig'is si'a'n tut'a'n art'ec'o'n! La sturg'o'j kaj sevrug'o'j est'is tiel mir'ind'e prepar'it'a'j, ke ili simil'is je kok'o'j kun dis'etend'it'a'j flug'il'o'j, je flug'il'hav'a'j serpent'o'j kun mal'ferm'it'a'j buŝ'eg'o'j. Bon'gust'a'j est'is ankaŭ lepor'o'j kun vermiĉel'o, kaj la gast'o'j, kvankam tre'eg'e sat'a'j, ne preter'pas'ig'is koturn'o'j'n kun bulb'a saŭc'o nek alaŭd'o'j'n kun ajl'o kaj safran'o.

Fin'e, laŭ man'sign'o de l’ stolniko, oni deprenis de l’ tabl'o'j salon, pipr'o'n kaj vinagr'o'n, ĉiu'j'n viand'o'j'n kaj fiŝ'o'j'n. La serv'ist'o'j for'ir'is kaj re'ven'is en nov'a'j vest'o'j. La or'ŝtof'a'j'n kaftan'o'j'n ili anstataŭ'ig'is per somer'a'j kun'tuŝ'o'j[47] el blank'a velur'o, arĝent'brod'it'a'j kaj border'it'a'j per zibel'fel'o. Ĉi tiu vest'ar'o est'is ankoraŭ pli riĉ'a kaj pli bel'a ol la du unu'a'j. La serv'ist'o'j al'port'is en la ĉambr'eg'o'n figur'o'n de Kreml'o, far'it'a'n el suker'o, kvin pud'o'j'n pez'a'n, kaj star'ig'is ĝin antaŭ la car'o. La figur'o est'is tre art'e far'it'a. Dent'o'hav'a'j mur'o'j, tur'et'o'j kaj eĉ hom'o'j pied'ir'ant'a'j aŭ rajd'ant'a'j est'is zorg'e el'labor'it'a'j. Simil'a'j figur'o'j, nur pli mal'grand'a'j, du-tri pud'o'j'n pez'a'j, ornam'is ali'a'j'n tabl'o'j'n. Post'e oni al'port'is preskaŭ cent or'it'a'j'n kaj kolor'ig'it'a'j'n arb'o'j'n, kies branĉ'o'j, anstataŭ frukt'o'j, est'is ŝarĝ'it'a'j per miel'kuk'o'j kaj dolĉ'a'j kuk'o'j. Sam'temp'e aper'is sur la tabl'o'j leon'o'j, agl'o'j kaj ali'a'j bird'o'j, el'fand'it'a'j el suker'o. Inter la urb'figur'o'j kaj la bird'o'j kuŝ'is mont'o'j da pom'o'j, ber'o'j kaj nuks'o'j. Sed neniu jam manĝ'is frukt'o'j'n, ĉiu'j est'is plen'sat'ig'it'a'j. Kelk'a'j gast'o'j trink'is ankoraŭ si'a'j'n pokal'o'j'n da vin'o pli pro etiket'o ol pro soif'o; ali'a'j dorm'et'is, sin apog'ant'e sur la tabl'o'n; mult'a'j jam kuŝ'is sub la benk'o'j, ĉiu'j sen'escept'e jam de'met'is la zon'o'j'n kaj mal'buton'um'is la kaftan'o'j'n. La karakter'o de ĉiu gast'o vid'iĝ'is pli bon'e.

La car'o preskaŭ nenio'n manĝ'is. Dum tag'manĝ'o li mult'e ŝerc'is kaj bon'kor'e parol'is kun si'a'j najbar'o'j. Li'a vizaĝ'o ne ŝanĝ'iĝ'is ĉe la fin'o de l’ tagmanĝo. La samon oni povas diri pri Godunòv. Boriso, ŝajn'e, ne preter'pas'ig'is bon'gust'a'n manĝ'aĵ'o'n, nek pokal'o'n da fort'a vin'o, li est'is gaj'a, amuz'is la car'o'n kaj li'a'j'n favor'at'o'j'n per saĝ'a'j parol'o'j, sed ĉiam rest'is si'n'de'ten'em'a. La trajt'o'j de li'a vizaĝ'o, same kiel en komenc'o de l’ tag'manĝ'o, aper'ig'is miks'aĵ'o'n de saĝ'ec'o, konsci'a humil'ec'o kaj mem'fid'o. Boriso ne'rimark'it'e ek'rid'et'is, ĵet'ant'e rapid'a'n rigard'o'n sur la ar'o'n da ebri'a'j kaj dorm'ant'a'j kort'eg'an'o'j, kaj mal'estim'o tra'kur'is li'a'j'n lip'o'j'n.

La kron'princ'o Ivan'o mult'e manĝ'is, silent'is, aŭskult'is kaj de temp'o al temp'o inter'romp'is la parol'ant'o'n per mal'dec'a aŭ ofend'a ŝerc'o. Plej mult'e li atak'is Maluton Skuratov, kvankam Skuratov ne simil'is la hom'o'n, kiu toler'us ofend'o'n. Li'a ekster'aĵ'o terur'is eĉ la plej mal'tim'a'j'n. Li'a frunt'o est'is mal'larĝ'a kaj kun'prem'it'a, la kap'har'o'j komenc'iĝ'is de super la brov'o'j, male—la makzel'o'j kaj vang'ost'o'j est'is ne'konform'e grand'a'j; la kap'o hav'is mal'grand'a'n vizaĝ'o'n, kaj la nuk'o simil'is larĝ'a'n kaldron'o'n, ankaŭ post la orel'o'j trov'iĝ'is tia'j grand'a'j el'star'aĵ'o'j, ke la orel'o'j ŝajn'is en'fal'int'a'j. La okul'o'j de ne'difin'ebl'a kolor'o neniu'n rigard'is rekt'e, sed terur'o ek'posed'is tiu'n, kiu okaz'e renkont'is ĉi tiu'n mal'hel'a'n rigard'o'n! Ŝajn'e, neniu grand'anim'a sent'o, neniu pens'o, super'ant'a la sfer'o'n de brut'a'j instinkt'o'j, pov'is penetr'i en ĉi tiu'n mal'grand'a'n cerb'o'n, kovr'it'a'n de dik'a krani'o kaj dens'a'j har'eg'o'j. La vizaĝ'o esprim'is io'n sen'esper'ig'a'n kaj ne'kor'tuŝ'ebl'a'n. Rigard'ant'e Maluton, oni klar'e vid'is, ke sen'rezultat'e est'us serĉ'i en li iu'n hom'sent'o'n. Efektiv'e, moral'e li viv'is apart'e de ĉiu'j hom'o'j, en ili'a medi'o li viv'is izol'it'a, sen ies amik'ec'o aŭ intim'ec'o; li ne est'is plu hom'o, sed ver'a car'a hund'o, pret'a dis'ŝir'i ĉiu'n, kiu'n montr'os al li Ivan'o.

La sol'a hom'a sent'o de Maluto est'is, ŝajn'e, li'a am'o al la fil'o, la jun'a Maksim'o Skuratov. Sed kia am'o? Am'o de sovaĝ'a best'o, am'o sen'konsci'a, kvankam pret'a al si'n'ofer'ad'o. Ĝin pli'grand'ig'is la ambici'o de Maluto. De'ven'ant'e mem el popol'amas'o, li mult'eg'e envi'is nobel'o'j'n kaj alt'rang'ul'o'j'n, kaj li'a cel'o est'is pli'alt'ig'i almenaŭ si'a'j'n post'e'ul'o'j'n, antaŭ ĉio la am'at'a'n si'a'n solan filon. La pens'o, ke li'a Maksim'o ĉiam rest'os en okul'o'j de l’ popol'o pli mal'alt'a ol la fier'a'j bojar'o'j, mil'o'j'n da kiu'j li, Maluto, jam est'is ekzekut'int'a, ĉi tiu pens'o lin frenez'ig'is. Per or'o li pen'ad'is ating'i honor'o'j'n, je kiu'j li est'is sen'ig'it'a pro si'a de'ven'o, kaj apart'a'n plezur'eg'o'n li sent'is dum ekzekut'o'j: li sin venĝ'is al la mal'am'eg'at'a'j bojar'o'j, li riĉ'iĝ'is per ili'a hav'aĵ'o kaj li sin pli'alt'ig'is en car'a favor'o, al'cel'ant'e ankaŭ pli'alt'ig'i si'a'n am'at'a'n filon. Sed, krom ĉi tiu'j motiv'o'j, la sang'o mem est'is por li neces'aĵ'o kaj font'o de plezur'o. Mult'a'j'n li mort'ig'is propr'a'man'e, kaj la kronik'o rakont'as, ke iu'foj'e, post la ekzekut'o'j, li propr'a'man'e dis'hak'ad'is la kadavr'o'j'n, ĵet'ant'e pec'o'j'n al hund'o'j. Por plen'ig'i la bild'o'n de ĉi tiu person'o, oni dev'as al'don'i, ke, malgraŭ li'a tre lim'ig'it'a intelekt'o, li, kvazaŭ sovaĝ'a best'o, est'is tre'eg'e ruz'a, dum milit'o li disting'iĝ'is per ekster'ordinar'a brav'ec'o, en inter'rilat'o'j li est'is tre suspekt'em'a, kiel ĉiu sklav'o, ating'int'a ne merit'it'a'n honor'o'n, kaj neniu tiel long'e memor'is ofend'o'n, kiel Maluto Skuratov.

Tia est'is la vir'o, kiu'n tiel ne'si'n'gard'e ofend'ad'is la kron'princ'o.

Special'a'n kaŭz'o'n hav'is Ivan'o Ivànoviĉ por moki Maluton. Maluto, turment'at'a de envi'o kaj ambici'o, de long'e soif'is bojar'a'n rang'o'n; sed la car'o, kiu iu'foj'e ankaŭ respekt'is antikv'a'j'n kutim'o'j'n, ne dezir'is mal'honor'i la plej altan rus'a'n rang'o'n per la person'o de si'a mal'alt'rang'a favor'at'ul'o kaj ne atent'is li'a'j'n klopod'o'j'n. Tiam Maluto kuraĝ'is re'memor'ig'i al Ivan'o si'a'n dezir'o'n. La sam'a'n maten'o'n, ĉe la el'ir'o de la car'o el li'a dorm'o'ĉambr'o, Maluto fal'is teren antaŭ li, el'kalkul'is ĉiu'j'n si'a'j'n merit'o'j'n kaj pet'is kiel rekompenc'o'n donaci al li bojar'a'n ĉap'o'n. Ivan'o kun pacienc'o aŭskult'is lin ĝis la fin'o, ek'rid'is kaj nom'is lin hund'o. Kaj nun, dum tag'manĝ'o, la kron'princ'o re'memor'ig'is al Maluto lian ne'sukces'int'a'n pet'o'n. Ne dev'us li tio'n far'i, se li pli bon'e konus Maluton! Maluto ek'silent'is kaj far'iĝ'is pli kaj pli pal'a. Kun grand'a mal'plezur'o la car'o konstat'is la mal'amik'a'j'n rilat'o'j'n inter Maluto kaj la kron'princ'o. Por ŝanĝ'i la tem'o'n, li sin turn'is al Vjàzemskij.

Afonĉjo,—li dir'is du'on'voĉ'e: ĉu long'e ankoraŭ vi est'os mal'gaj'a? Mi ne re'kon'as mi'a'n bon'a'n opriĉnikon! Ĉu vin tut'e for'manĝ'is la am'o, la mal'bon'eg'a serpent'o?

Vjàzemskij ne estas opriĉniko,—rimark'ig'is la kron'princ'o.—Li sopir'as, kvazaŭ jun'a knab'in'o. Vi'a car'a moŝt'o, ordon'u vest'i lin per sarafan'o[48] kaj raz'ig'i lian barb'o'n, por ke li simil'u je Teòdoro Basmanov, aŭ ordon'u, ke li kant'u kun'e kun harp'ist'o'j. Harp'o est'os por li pli konven'a ol sabr'o!

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o!—ek'kri'is Vjàzemskij: se vi est'us kvin jar'o'j'n pli aĝ'a kaj ne est'us fil'o de l’ car'o, mi vin el'vok'us pro tia mal'honor'ig'o sur plac'o'n de Tri'unu'o en Moskv'o,—tie ni mezur'us ni'a'j'n fort'o'j'n, kaj Di'o mem decid'us, al kiu konven'as man'um'i batal'il'o'j'n, al kiu lud'i la harp'o'n!

Afonĉjo,—sever'e ek'kri'is la car'o:—ne forges'u, antaŭ kiu vi parol'as!

—Grand'a car'o Ivan'o,—arogant'e respond'is Vjàzemskij. Se mi ŝajn'as al vi kulp'a, ordon'u, ke oni min sen'kap'ig'u, sed mi ne permes'os, ke la kron'princ'o min ofend'u!

—Ne,—dir'is per pli mola ton'o la car'o, kiu ĉiam pardon'is al Vjàzemskij ĉiu'j'n li'a'j'n strang'aĵ'o'j'n, ŝat'ant'e lian brav'ec'o'n:—ne ven'is ankoraŭ temp'o de'hak'i la kapon de Afonĉjo. Li ankoraŭ serv'u al la car'o! Aŭskult'u, Afonĉjo, mi rakont'os al vi fabel'o'n, la sam'a'n, kiu'n la pas'int'a'n nokt'o'n rakont'is al mi la blind'a Fil'ĉj'o. En la glor'a urb'o Rostovo, la bela urbo, loĝis brava junulo, Aleĉjo Popoviĉ. Pli ol si'a'n viv'o'n li ek'am'is jun'a'n princ'in'o'n, kies nom'o'n mi forges'is. Sed ŝi est'is edz'in'o de la mal'jun'a Tugarin Zmejeviĉ kaj, kiom ajn klopod'is Aleĉj'o, ĉiam li ricev'is de ŝi rifuz'o'n:—"mi ne amas vin, jun'ul'o, mi amas sole mi'a'n edz'o'n, mi'a'n kar'a'n mal'jun'a'n Zmejeviĉn".—"Bon'e!"—dir'is Aleĉj'o: "vi ankaŭ min est'os am'ant'a, mi'a blank'a cign'in'et'o". Kun dek'du fidel'a'j serv'ist'o'j li penetr'is en la palac'o'n de Zmejeviĉ kaj for'port'is lian jun'a'n edz'in'o'n.—"Glor'o al vi, brav'ul'o!"—dir'is la vir'in'o: "ke vi pov'is ne nur min ami, sed ankaŭ min akir'i per glav'o; kaj pro tio mi vin amas pli ol mi'a'n viv'o'n, pli ol la lu'mon, pli ol mi'a'n abomen'a'n mal'jun'a'n edz'o'n Zmejeviĉ!"—Nu, diru, Afonĉjo,—al'don'is la car'o, fiks'e rigard'ant'e Vjàzemskijn:—kiel plaĉas al vi la fabelo de l’ blind'a Fil'ĉj'o?

Avid'e aŭskult'is la princ'o Vjàzemskij la rakonton de l’ car'o. En'fal'is ĝi en lian anim'o'n, kvazaŭ fajr'er'o'j en sek'a'j'n garb'o'j'n,—ek'flam'is pasi'o en li'a brust'o, ek'bril'is la okul'o'j.

Afonĉjo,—daŭr'ig'is la car'o: nun mi for'vetur'as al pilgrim'ad'o Suzdalon, kaj vi iru Moskvon al bojaro Druĵino Andrèeviĉ Morozov, demand'u lin pri li'a fart'o, dir'u, ke mi vin send'is por de'pren'i mi'a'n mal'favor'o'n... Kaj ne forges'u,—li al'don'is plen'signif'e: ne forges'u kun'pren'i, por pli grand'a honor'o, pli mult'e da opriĉnikoj!

Serèbrjanij bone vidis, kiel ŝanĝiĝis la vizaĝo de Vjàzemskij, kia sovaĝ'a ĝoj'o ek'bril'is en li'a'j okul'o'j, sed li ne est'is aŭd'int'a la inter'parol'ad'o'n de la car'o kun princ'o Vjàzemskij.

Se diven'us Nikito Romànoviĉ, kio ĝojigas la princon-opriĉnikon, li forges'us pri la ĉe'est'o de l’ car'o, li de'ŝir'us akr'a'n sabr'o'n de la mur'o, li de'hak'us la kapon al Vjàzemskij; pere'ig'us li sen'dub'e si'a'n kapon, sed ĉi tiu'n foj'o'n lin sav'is son'o'j de l’ harpoj, de l’ preĝ'ej'a'j sonor'il'o'j kaj laŭt'a inter'parol'ad'o de opriĉnikoj. Li ne sci'is, pri kio ĝoj'is Vjàzemskij!

Fin'e Ivan'o lev'iĝ'is. Ĉiu'j kort'eg'an'o'j ek'mov'iĝ'is, kvazaŭ abel'o'j, mal'trankvil'ig'it'a'j en la abel'uj'o. Kiu nur pov'is, lev'iĝ'is ankaŭ, kaj ĉiu'j laŭ'vic'e al'ir'ad'is la car'o'n por ricev'i de li sek'ig'it'a'j'n prun'o'j'n, kiu'j'n li propr'a'man'e dis'don'is al la frat'ar'o. En la sam'a moment'o tra la ar'o tra'ŝov'iĝ'is opriĉniko, ne part'o'pren'int'a la festen'o'n, kaj io'n murmur'et'is al Maluto Skuratov. Maluto ruĝ'iĝ'is, kaj koler'o'n esprim'is li'a vizaĝ'o. Ĉio'n rimark'is la akr'avid'a car'o! Ivan'o postul'is klar'ig'o'n.

—Vi'a car'a moŝt'o!—ek'kri'is Maluto: neniam aŭd'it'a ag'o! Perfid'o, ribel'o kontraŭ vi'a car'a moŝt'o!

Ĉe la vort'o "perfid'o" la car'o pal'iĝ'is, kaj li'a'j okul'o'j ek'bril'is.

—Vi'a car'a moŝt'o!—daŭr'ig'is Skuratov: antaŭ kelk'a'j tag'o'j mi send'is revizi'o'n en ĉirkaŭ'aĵ'o'n de Moskv'o por ek'sci'i, ĉu apud'moskv'a loĝ'ant'ar'o bon'e gard'as vi'a'n car'a'n regul'ar'o'n. Subit'e iu ne'kon'at'a bojar'o kun si'a'j serv'ist'o'j atak'is la revizi'ist'o'j'n. Mult'a'j'n ili mort'ig'is, kaj mi'a'n ĉeval'serv'ist'o'n ili tut'e kripl'ig'is. Jen li star'as post la pord'o, kruel'e bat'it'a! Ĉu li pov'as en'ir'i?

Ivan'o ĉirkaŭ'rigard'is ĉiu'j'n si'a'j'n opriĉnikojn kaj sur ĉiu'j vizaĝ'o'j leg'is koler'o'n kaj indign'o'n. Tiam li'a'j trajt'o'j akcept'is esprim'o'n de ia strang'a plezur'o kaj li dir'is per trankvil'a voĉ'o:

—Li en'ir'u!

Baldaŭ la ar'o dis'iĝ'is, kaj en la ĉambr'eg'o'n en'ir'is Mate'o Ĥomjàk kun bandaĝ'it'a kap'o.

ĈAPITR'O IX.

Juĝ'a esplor'o.

Ĥomjàk eĉ ne est'is lav'int'a la vizaĝ'o'n, male, li intenc'e makul'is per sang'o si'a'n bandaĝ'o'n kaj si'a'j'n vest'o'j'n, por ke la car'o vid'u, kiel kruel'e oni lin bat'is.

Proksim'iĝ'int'e al Ivan'o, li fal'is teren kaj sur'genu'e atend'is la permes'o'n parol'i.

Ĉiu'j sci'vol'e rigard'is Ĥomjàkn. Car'o la unu'a romp'is la silent'o'n.

—Kontraŭ kiu vi plend'as?—li demand'is: kiel okaz'is la afer'o? Rakont'u de l’ komenc'o!

—Mi mem ne sci'as, vi'a car'a moŝt'o, kontraŭ kiu mi plend'as. La hund'o ne dir'is al mi si'a'n nom'o'n! Kaj mi sur'genu'e plend'as nun al vi'a car'a moŝt'o, ke mi est'as bat'it'a kaj kripl'ig'it'a de ne'kon'at'a vir'o!

La komun'a atent'o pli'alt'iĝ'is; oni eĉ ne kuraĝ'is spir'i. Ĥomjàk daŭr'ig'is:

—Ni ven'is, vi'a car'a moŝt'o, kiel revizi'ist'o'j, en vilaĝ'o'n Medvedevka, kaj subit'e atak'is ni'n mal'ben'it'a'j ne'kon'at'o'j. Ili fal'is sur ni'n, kiel neĝ'o sur la kapon, tra'pik'is, dis'hak'is unu dek'on da vir'o'j, la ali'a'j'n lig'is; kaj ili'a bojar'o, kanajl'o, jam vol'is ni'n ĉiu'j'n pend'ig'i, kaj la du rab'ist'o'j'n, kiu'j'n ni est'is kapt'int'a'j dum revizi'o, li liber'ig'is.

Ek'silent'is Ĥomjàk kaj ord'ig'is si'a'n sang'makul'it'a'n bandaĝ'o'n sur la kap'o. Ne'kred'em'a surd'a murmur'o ek'aŭd'iĝ'is inter la opriĉnikoj. La rakont'o ŝajn'is ne'kred'ind'a. La car'o ankaŭ dub'is.

—Ĉu la veron vi parol'as, amik'o?—li dir'is, tra'pik'ant'e Ĥomjàkn per si'a agl'a rigard'o.—Ebl'e vi est'is ebri'a? Ebl'e bon'a kruĉ'o da "brago"[49] sekv'ig'is tiu'n kripl'ig'o'n?

—Mi est'as pret'a ĵuri antaŭ kruc'o, ke mi dir'as la veron; aŭ, pli bon'e, mi ĵuras per mi'a kap'o!

—Sed dir'u do, amik'o, kial la ne'kon'at'a bojar'o vin ne pend'ig'is?

—Kred'ebl'e, li ŝanĝ'is si'a'n intenc'o'n, li neniu'n pend'ig'is, li nur ordon'is vip'i ni'n ĉiu'j'n.

Murmur'o re'e tra'kur'is inter la aŭd'ant'ar'o.

—Ĉu vi est'is mult'a'j en la taĉment'o?

—Kvin'dek vir'o'j, mi la kvin'dek'unu'a.

—Kaj la li'a'j?

—Mi ne vol'as mensog'i,—ili est'is pli mal'mult'e'nombr'a'j, ĉirkaŭ du'dek aŭ tri'dek...

—Kaj vi permes'is, ke oni vin lig'u kaj vip'u, kvazaŭ vi est'us vir'in'aĉ'o'j! De kie ven'is tia tim'eg'ec'o? Ĉu vi'a'j brak'o'j est'is paraliz'it'a'j? He, vi, brav'ul'o en vi'a angul'o, ver'a'n rid'ind'aĵ'o'n vi rakont'as! Kiu do est'as la bojar'o, kiu dum plen'a tag'o kuraĝ'as atak'i la opriĉnikojn? Ne'ebl'aĵ'o!.. Cert'e, la bojar'o'j dezir'as neni'ig'i la opriĉnikojn, sed ili ne kuraĝ'as! Min ili ankaŭ volont'e for'manĝ'us, tamen—okul'o vid'as, sed lang'o ne traf'as! Aŭskult'u, se vi dezir'as, ke mi kred'u al vi, dir'u la nom'o'n de la bojar'o, ali'e konfes'u vi'a'n mensog'o'n. Kaj se vi ne pov'as ĝin nom'i kaj ne konfes'os,—mal'bon'e al vi est'os, amik'o!

—Vi'a car'a moŝt'o!—dir'is la ĉeval'serv'ist'o tre firm'e: Di'o sci'as, ke mi dir'as la veron. Vi pov'as min ekzekut'ig'i, mi ne tim'as la mort'o'n, mi tim'as la mensog'o'n, est'u ĉiu'j vi'a'j hom'o'j mi'a'j atest'ant'o'j!

Kaj li montr'is la opriĉnikojn, kvazaŭ al'vok'ant'e ili'n est'i atest'ant'o'j. Subit'e li'a rigard'o fal'is sur Serèbijanijn.

Ne facil'e est'as pri'skrib'i, kio far'iĝ'is en la kor'o de Ĥomjàk. Mir'eg'o'n, dub'o'n kaj fin'e ĝoj'o'n, malic'a'n ĝoj'o'n re'vid'ig'is en si li'a'j trajt'o'j.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li ek'kri'is: se vi dezir'as sci'i, kiu ni'n atak'is, kiu mort'ig'is la kamarad'o'j'n kaj ordon'is ni'n vip'i, dir'u, ke ĉi tiu bojar'o deklar'u si'a'n nom'o'n!

Ĉies okul'o'j sin turn'is al Serèbrjanij. La car'o kun'tir'is si'a'j'n sen'har'a'j'n brov'o'j'n kaj fiks'e observ'ad'is la princ'o'n tut'e sen'parol'e. Nikito Romànoviĉ star'is sen'mov'a, trankvil'a, sed pal'a.

Nikito!—fin'e dir'is la car'o, mal'rapid'e el'dir'ant'e ĉiu'n vort'o'n: ven'u ĉi tie'n, respond'u, ĉu vi kon'as ĉi tiu'n hom'o'n?

—Jes, vi'a car'a moŝt'o!

—Ĉu ver'e vi est'is atak'int'a lin kaj li'a'j'n kun'ul'o'j'n?

—Vi'a car'a moŝt'o! Ĉi tiu hom'o kaj li'a'j kun'ul'o'j mem atak'is la vilaĝ'an'o'j'n...

Ĥomjàk inter'romp'is la princ'o'n. Por pere'ig'i la mal'amik'o'n, li decid'is ne indulg'i sin mem.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li dir'is: bon'vol'u ne fidi al la bojar'o! Li mensog'as! Li vol'as min kalumni'i, ĉar mi est'as serv'ist'o, ĉar mi ne est'as alt'rang'ul'o, kaj tia'manier'e vi ne ek'kon'os la veron. Ordon'u, vi'a car'a moŝt'o, juĝ'e esplor'i la afer'o'n, bon'vol'u demand'i mi'a'j'n kamarad'o'j'n aŭ, prefer'e, ordon'u ni'n ambaŭ turment'e esplor'i, kaj vi vid'os la veron!

Serèbrjanij rigardis Ĥomjàkn kun mal'estim'o.

—Vi'a car'a moŝt'o,—li dir'is: mi ne mal'konfes'as mi'a'n ag'o'n. Mi atak'is ĉi tiu'n hom'o'n kaj li'a'j'n kamarad'o'j'n, mi ordon'is ili'n vip'i...

—Sufiĉ'as!—sever'e inter'romp'is la car'o.—Respond'u: kiam vi ili'n atak'is, ĉu vi sci'is, ke ili est'as mi'a'j opriĉnikoj?

—Ne, vi'a car'a moŝt'o!

—Kaj kiam vi vol'is ili'n pend'ig'i, ili dir'is al vi, kiu ili est'as?

—Jes, vi'a car'a moŝt'o!

—Kial do vi ili'n ne pend'ig'is?

—Ĉar mi prefer'is, ke vi'a'j juĝ'ist'o'j ili'n juĝ'e esplor'u!

—Kial do vi tuj de komenc'o ne send'is ili'n al mi'a'j juĝ'ist'o'j?

La princ'o ne sci'is, kio'n dir'i.

La car'o ekzamen'is lin per rigard'o, penetr'ant'a ĝis en la fund'o'n de li'a anim'o.

—Ne pro tio vi ili'n ne pend'ig'is, ke vi ek'dezir'is ili'n sen'di al mi'a'j juĝ'ist'o'j, sed pro tio, ke ili sin nom'is car'a'j serv'ist'o'j! Kaj vi,—daŭr'ig'is la car'o kun ĉiam kresk'ant'a koler'o,—vi, sci'ant'e, ke ili est'as mi'a'j serv'ist'o'j, vi ordon'is ili'n vip'i?

—Vi'a car'a moŝt'o...

—Sufiĉ'e!—ek'tondr'is Ivan'o.—La esplor'o est'as fin'it'a. Frat'ar'o!—li sin turn'is al si'a'j favor'at'o'j: dir'u, kio'n merit'as la bojar'o Nikito? Kon'ig'u vi'a'j'n pens'o'j'n, mi dezir'as sci'i, kio'n pens'as ĉiu el vi!

La voĉ'o de la car'o est'is firma, sed li'a rigard'o dir'is, ke li jam est'is decid'int'a en si'a kor'o la sort'o'n de l’ princ'o, kaj ke mal'feliĉ'o atend'as tiu'n, kies verdikt'o est'os pli mal'sever'a, ol li'a.

—Nu, dir'u, hom'o'j!—li ripet'is, pli'laŭt'ig'ant'e la voĉ'o'n,—kio'n merit'as Nikito?

—Mort'o'n!—dir'is la kron'princ'o.

—Mort'o'n!—ripet'is Maluto, Grjaznòj, pastro Levkij kaj ambaŭ Basmanovj.

—Li do ricev'u la mort'o'n!—dir'is Ivan'o trankvil'e,—ĉar skrib'it'e est'as: kiu lev'is la glav'o'n, per glav'o pere'os! Pren'u lin!

La princ'o silent'e salut'is la car'o'n. Kelk'a'j vir'o'j tuj ĉirkaŭ'is lin kaj el'ir'ig'is lin el la ĉambr'eg'o. Mult'a'j sekv'is ili'n por vid'i la ekzekut'o'n, ali'a'j rest'is. Mal'sonor'a murmur'o aŭd'iĝ'is en la ĉambr'eg'o. La car'o sin turn'is al la opriĉnikoj. Li'a mien'o est'is solen'a.

—Frat'ar'o!—li demand'is: ĉu just'a est'is mi'a juĝ'o?

—Just'a, just'a! ek'aŭd'iĝ'is inter la plej proksim'a'j opriĉnikoj.

—Just'a, just'a!—ripet'ad'is la pli mal'proksim'a'j.

—Ne just'a!—dir'is unu sol'a voĉ'o.

La opriĉnikoj ekscit'iĝ'is.

—Kiu dir'is? Kiu el'dir'is la vort'o'n? Ne just'a est'as la juĝ'o de l’ car'o?—aŭd'iĝ'is ĉie.

Ĉies vizaĝ'o'j esprim'is mir'o'n, ĉies okul'o'j ek'bril'is per indign'o. Nur unu, la plej kruel'a, ne montr'is koler'o'n. Maluto far'iĝ'is pal'a, kiel mort'o.

—Kiu dir'as, ke ne just'a est'as mi'a juĝ'o?—demand'is Ivan'o, pen'ant'e don'i al si'a'j trajt'o'j plej trankvil'a'n esprim'o'n.—Kiu dir'is ĉi tio'n, el'paŝ'u antaŭ'e'n!

—Vi'a car'a moŝt'o!—dir'is Maluto, tre'eg'e ekscit'it'a: inter vi'a'j fidel'a'j serv'ist'o'j nun est'as mult'e da ebri'a'j, mult'e da tiu'j, kiu'j parol'as, ne demand'int'e si'a'n prudent'o'n! Ne serĉ'u ĉi tiu'n drink'ul'o'n, vi'a car'a moŝt'o! Kiam li est'os sobr'a, li mem ne kred'os, ke li tio'n el'dir'is en ebri'a stat'o.

La car'o ne'fid'em'e rigard'is Maluton.

—Sankt'a paraklisiarĥo!—li dir'is, rid'et'ant'e: de kiam vi far'iĝ'is tiel bon'kor'a?

—Vi'a car'a moŝt'o!—daŭr'ig'is Maluto: ne ordon'u...

Sed est'is jam tro mal'fru'e.

La fil'o de Maluto jam el'paŝ'is antaŭ'e'n kaj respekt'plen'e star'is antaŭ la car'o. Maksim'o Skuratov estis la sama opriĉniko, kiu ĵus sav'is Serèbrjanijn de l’ urs'o.

—Ha, Makĉjo, do est'as vi, kiu mal'laŭd'as mi'a'n juĝ'o'n,—dir'is Ivan'o, rigard'ant'e kun mal'bon'a rid'et'o jen la patron, jen la filon.—Nu, dir'u, Makĉjo, kial do ne plaĉ'is al vi mi'a juĝ'o?

—Vi'a car'a moŝt'o, vi ne ĝis fin'o aŭskult'is la princ'o'n Serèbrjanij, vi ne permes'is al li sin prav'ig'i, vi eĉ ne demand'is lin, pro kio li vol'is pend'ig'i Ĥomjàkn.

—Vi'a car'a moŝt'o, ne aŭskult'u lin,—pet'eg'is Maluto,—li est'as ebri'a. Ĉu vi ne vid'as, li est'as ebri'a. Bon'vol'u lin ne aŭskult'i! For, drink'ul'o, jen kiom mult'e vi drink'is! For, for de ĉi tie!

—Maksim'o drink'is nek vin'o'n, nek miel'trink'aĵ'o'n,—malic'e rimark'is la kron'princ'o.—Mi lin observ'ad'is la tut'a'n tag'manĝ'o'n, li eĉ ne tremp'is la lip'har'o'j'n!

Maluto ĵet'is sur la kron'princ'o'n rigard'o'n, kiu est'us trem'ig'int'a ĉiu'n ali'a'n. Sed la kron'princ'o opini'is sin ne'ating'ebl'a por la venĝ'o de Maluto. La dua filo de Ivano la Terura, la kronprinco Ivano Ivànoviĉ posed'is preskaŭ ĉiu'j'n mal'virt'o'j'n de si'a patr'o, kaj la mal'bon'a'j ekzempl'o'j ĉiam pli kaj pli mal'aper'ig'is la bon'a'j'n trajt'o'j'n de li'a karakter'o. La kron'princ'o jam ne kon'is kompat'o'n.

—Jes,—li ripet'is, rid'et'ant'e: Maksim'o nenio'n drink'is nek manĝ'is hodiaŭ. Li ne ŝat'as ni'a'n viv'manier'o'n. Abomen'a est'as por li vi'a opriĉnino, patr'o!

Dum li parol'is, Boriso Godunòv fiks'e lin rigard'is. Ŝajn'e, li stud'is lian vizaĝ'o'n kaj post'e sen'bru'e, ne rimark'it'e li el'ir'is el la manĝ'o'ĉambr'o.

Maluto fal'is teren antaŭ la car'o.

—Vi'a car'a moŝt'o! Patr'o ni'a, Ivan'o Vasìljeviĉ!—li balbut'is, kapt'ant'e la bask'o'j'n de l’ car'a super'vest'o. Hodiaŭ maten'e mi, mal'saĝ'ul'o, sovaĝ'a kamp'ar'an'aĉ'o, pet'is vin donaci al mi bojar'a'n rang'o'n. Kie est'is mi'a prudent'o? Kie est'is mi'a hom'a konsci'o? Ĉu mi, sklav'o mal'bon'odor'a, ind'as port'i bojar'a'n ĉap'o'n? Forges'u, vi'a car'a moŝt'o, pri mi'a'j mal'saĝ'a'j parol'o'j, ordon'u de'met'i de mi ĉi-tiu'n or'kovr'it'a'n kaftan'o'n, ordon'u, ke mi sur'met'u bast'aĵ'o'n,—nur pardon'u al Maksim'o lian kulp'o'n! Jun'a li est'as, vi'a car'a moŝt'o, jun'a kaj mal'saĝ'a, li mem ne sci'as, kio'n li parol'as. Sed se vi iu'n ajn vol'as ekzekut'i, ekzekut'u min, por ke mi, mal'saĝ'ul'o, ne permes'u al mi'a fil'o drink'i tiel mult'e! Permes'u, vi'a car'a moŝt'o, ke mi sur'ir'u la eŝafod'o'n, aŭ ordon'u, ke mi mem min tuj mort'ig'u?

Kompat'ind'a far'iĝ'is li'a vizaĝ'o, mal'esper'eg'o'n esprim'is la trajt'o'j, kiu'j ĝis nun nenio'n re'bril'ig'is, krom sent'o'j de sovaĝ'a best'o.

La car'o ek'rid'is.

—Por kio mi ekzekut'os vin aŭ vi'a'n filon!—li dir'is: Maksim'o est'as prav'a!

—Kio'n vi dir'as, vi'a car'a moŝt'o?—ek'kri'is Maluto.—Kiel Maksim'o pov'as est'i prav'a?—Kaj pro ĝoj'o kaj mir'eg'o li komenc'is stult'e rid'et'i, sed baldaŭ re'e nebul'iĝ'is li'a vizaĝ'o, ĉar ek'ŝajn'is al li, ke la car'o lin mok'as. Ĉi tiu'j rapid'a'j ŝanĝ'o'j de li'a vizaĝ'o est'is tiel rid'ind'a'j, ke la car'o, lin rigard'ant'e, re'e komenc'is rid'i.

—Maksim'o est'as prav'a,—li ripet'is fin'e kun tut'e serioz'a mien'o: mi tro rapid'is. Ne'ebl'e est'as, ke Serèbrjanij propr'a'vol'e io'n entrepren'u kontraŭ mi. Mi re'memor'as Nikiton ankoraŭ antaŭ la litov'a milit'o. Mi ĉiam lin am'is, li est'is mi'a bon'a serv'ist'o. Vi, mal'ben'it'o'j, daŭr'ig'is la car'o, sin turn'ant'e al Grjaznòj kaj Basmanovj,—vi ĉiam est'as kulp'a'j pri tio, ke mi verŝ'ig'as la sang'o'n! Ĉu ne sufiĉ'as por vi ni'a'j mort'ig'o'j? Nun vi ek'dezir'is, ke mi pere'ig'u mi'a'n fidel'a'n bojar'o'n! Kial vi star'as tie, sovaĝ'a'j best'o'j? Kur'u, ĉes'ig'u la ekzekut'o'n! Ne, ne ir'u, est'as jam mal'fru'e... Sen'dub'e, li'a kap'o jam est'as for'hak'it'a. Vi, vi ĉiu'j pag'os al mi por li'a sang'o!

—Ne est'as mal'fru'e, vi'a car'a moŝt'o,—dir'is Godunòv, re'e en'ir'ant'e la ĉambr'eg'o'n.—Mi ordon'is halt'ig'i la ekzekut'o'n. Kompat'o est'as vi'a ec'o; mi sci'as, ke vi pli ol unu foj'o'n kondamn'is la krim'ul'o'n kaj post'e lin pardon'is. Sed la princ'o jam met'is si'a'n kapon sur la ŝtip'o'n, kaj la ekzekut'ist'o sen kaftan'o star'as, supr'e'n'volv'int'e la manik'o'j'n, kaj atend'as vi'a'n car'a'n ordon'o'n.

Seren'iĝ'is la vizaĝ'o de Ivan'o.

Boriso, li dir'is,—ir'u al mi, mi'a kara serv'ist'o! Vi sol'a kon'as mi'a'n koron. Vi sol'a sci'as, ke mi verŝ'ig'as la sang'o'n ne pro amuz'o, sed por eksterm'i la perfid'o'n. Vi min ne opini'as sang'avid'a! Ir'u al mi, Boriso Teodòroviĉ, mi vin kis'os!

Godunòv klin'is la kapon. La car'o kis'is lin.

—Al'proksim'iĝ'u ankaŭ vi, Maksim'o, mi don'os al vi mi'a'n car'a'n man'o'n por kis'i. Ĉiam dir'u la veron! Far'u same en est'ont'ec'o! Mi donac'as al vi zibel'a'j'n fel'o'j'n por pelt'o!

Maksim'o fal'is teren kaj kis'is la man'o'n de l’ car'o.

—Kiu'n salajr'o'n vi ricev'as?—demand'is Ivan'o.

—Kutim'a'n salajr'o'n de ordinar'a opriĉniko, vi'a car'a moŝt'o!

—Mi vin egal'ig'os kun ĉef'a'j opriĉnikoj. Vi ricev'os salajr'o'n kaj proviz'o'n, kiel ĉiu'j estr'o'j! Sed, ŝajn'as al mi, vi hav'as ankoraŭ io'n por dir'i; dir'u sen'ĝen'e, pet'u, kio'n vi bezon'as!

—Vi'a car'a moŝt'o, mi ne merit'as vi'a'n grand'a'n donac'o'n, mi ne ind'as riĉ'a'n vest'ar'o'n, don'u al ali'a'j, pli alt'rang'a'j ol mi! Pri unu nur mi pet'as vin, vi'a car'a moŝt'o! Permes'u al mi milit'ir'i Litov'uj'o'n aŭ Livon'uj'o'n, aŭ Rjazanon por batal'i kontraŭ tatar'o'j!

Io simil'a je suspekt'o ek'aper'is en la okul'o'j de l’ car'o.

—Kial vi ek'dezir'is milit'ir'i, brav'ul'o? Ĉu ted'is al vi ni'a viv'manier'o?

—Jes, vi'a car'a moŝt'o!

—Kial do, brav'ul'o?—demand'is Ivan'o, fiks'e rigard'ant'e Maksim'o'n.

Maluto ne permes'is al li respond'i.

—Vi'a car'a moŝt'o,—li dir'is,—vi vid'as, li dezir'as serv'i al vi'a car'a moŝt'o. Li volont'e merit'us grivnon[50] sur or'a ĉen'et'o el la man'o'j de vi'a car'a moŝt'o. Tial li ek'dezir'is milit'ir'i kontraŭ tatar'o'j aŭ litov'o'j! Varm'eg'a est'as li'a sang'o!

—Ne por tio li dezir'as est'i for'send'it'a,—dir'is la kron'princ'o: sed por ke ĉio far'iĝ'u laŭ li'a kapric'o, por ke li pov'u dir'i al si mem: mi ne dezir'as est'i opriĉniko kaj mi ne estos opriĉniko. Est'u tiel, kiel mi vol'as, sed ne tiel, kiel vol'as la car'o!

—Jen kio?—dir'is Ivan'o ironi'e: vi, Makĉjo, ek'dezir'is est'i pli fort'a ol mi? Kia hero'o! Ĉu mi, mal'feliĉ'ul'o, pov'as vin venk'i? Nu, bon'e, se vi ne vol'as est'i opriĉniko, mi vin en'skrib'ig'os kiel...

—Vi'a car'a moŝt'o!—inter'romp'is lin Maluto: kie'n ajn vi bon'vol'us en'skrib'ig'i Maksim'o'n, ĉie li est'os pret'a serv'i al vi kaj plen'um'i vi'a'j'n ordon'o'j'n. Ir'u hejm'e'n, Maksim'o, jam est'as mal'fru'e, dir'u al la patr'in'o, ke ŝi min ne atend'u, mi est'os okup'at'a en mal'liber'ej'o: ni far'as per'turment'a'n esplor'o'n de bojar'o'j Kòliĉevj. Ir'u, Maksim'o, ir'u!

Maksim'o for'ir'is. La car'o ordon'is en'ir'ig'i Serèbrjanijn. La opriĉnikoj en'konduk'is lin kun kun'lig'it'a'j man'o'j, sen kaftan'o, en mal'buton'um'it'a ĉemiz'o. Lin sekv'is la ĉef'a ekzekut'ist'o Terĉjo, kun supr'e'n'volv'it'a'j manik'o'j, kun bril'ant'a hak'il'o en la man'o'j: li ne sci'is, ĉu la car'o pardon'as la princ'o'n aŭ dezir'as nur ŝanĝ'i manier'o'n de l’ ekzekut'ad'o.

—Ir'u ĉi tie'n, princ'o!—dir'is Ivan'o.—Mi'a'j serv'ist'o'j est'as tro rapid'em'a'j. Ne koler'u! Tia est'as ili'a kutim'o; ili ĉiam komenc'as sonor'ig'i, ne ek'sci'int'e, kiu fest'o est'as![51] Ili forges'is, ke por mort'ig'i la hom'o'n oni ĉiam trov'os la temp'o'n; male, kiam la kap'o est'as for'hak'it'a, oni ĝin ne pov'os al'glu'i al la korp'o. Dank'o'n al Boriso! Sen li, vi jam est'us nun en ali'a mond'o, kaj mi ne hav'us la ebl'o'n iu'n demand'i pri Ĥomjàk. Rakont'u, pro kio vi lin atak'is?

—Pro tio, vi'a car'a moŝt'o, ke li mem atak'is sen'kulp'a'j'n vilaĝ'an'o'j'n. Tiam mi ankoraŭ ne sci'is, ke li est'as vi'a serv'ist'o, mi eĉ ne aŭd'is pri opriĉnino. Mi est'is re'ven'ant'a el Litov'uj'o Moskv'o'n kaj sur'voj'e mi ek'vid'is, ke Ĥomjàk kun si'a'j kamarad'o'j atak'is la vilaĝ'o'n kaj mort'ig'is la vilaĝ'an'o'j'n.

—Sed se vi sci'us, ke ili est'as mi'a'j serv'ist'o'j, ĉu vi ili'n est'us atak'int'a?

Ivan'o fiks'e rigard'is la princ'o'n. Serèbrjanij medit'is moment'o'n.

—Jes, tiam mi same est'us ili'n atak'int'a,—li respond'is simpl'anim'e: mi ne pov'us kred'i, ke ili mort'ig'as laŭ vi'a ordon'o.

Ivan'o fiks'is sur Serèbrjanij mal'hel'a'n rigard'o'n kaj long'e silent'is. Fin'e li dir'is:

—Bon'e vi respond'is, Nikito! Ne por tio mi fond'is en Rus'uj'o la opriĉninon, ke mi'a'j serv'ist'o'j mort'ig'u sen'kulp'ul'o'j'n. Mi ili'n destin'is, por ke ili, kvazaŭ fidel'a'j hund'o'j, gard'u mi'a'j'n ŝaf'o'j'n kontraŭ lup'o'j atak'ant'a'j, por ke mi pov'u respond'i dum la Last'a Di'a Juĝ'o tio'n, kio'n dir'as la profet'o: mi est'as kun'e kun infan'o'j, kiu'j'n don'is al mi Di'o! Bon'e vi respond'is. Mi dir'as mal'kaŝ'e: vi kaj Boriso, vi sol'a'j ek'kon'is min. Ali'a'j pens'as ali'manier'e: oni min nom'as sang'avid'a, sed oni ne sci'as, ke, verŝ'ant'e la sang'o'n, mi dron'as en larm'o'j! Sang'o'n ĉiu vid'as, ĝi est'as ruĝ'a, vid'ebl'a por ĉiu; sed mi'a'n koran plor'eg'o'n neniu vid'as, la sen'kolor'a'j larm'o'j fal'as en mi'a'n anim'o'n kaj kvazaŭ varm'eg'a peĉ'o tra'manĝ'as ĝin, tra'brul'ig'as ĝin ĝis la fund'o! (ĉe tiu'j ĉi vort'o'j la car'o lev'is la okul'o'j'n supr'e'n kun esprim'o de profund'a ĉagren'o). Same kiel iam Raĥel'o,—li daŭr'ig'is (kaj la pupil'o'j de li'a'j okul'o'j tut'e mal'aper'is sub la palpebr'o'j). Same kiel iam Raĥel'o plor'is pri si'a'j infan'o'j, tiel same mi nun plor'as pri mi'a'j mal'amik'o'j kaj perfid'ul'o'j! Bon'e vi respond'is, Nikito! Mi pardon'as al vi vi'a'n ag'o'n. Mal'lig'u la man'o'j'n de l’ princo, Terĉjo, kaj for'ir'u! Mi vin ne bezon'as plu... Ne, atend'u iom'et'e!

Ivan'o sin turn'is al Ĥomjàk.

—Respond'u!—li demand'is sever'eg'e: kio'n vi kuraĝ'is far'i en Medvedevka?

Ĥomjàk strabe ekrigardis Terĉjon, la princ'o'n kaj ek'grat'is al si la nuk'o'n.

—Mi iom'et'e tuŝ'is la vilaĝ'an'o'j'n!—li respond'is, du'on'arogant'e, du'on'ruz'e: mi ne mal'konfes'as, ni est'as kulp'a'j, vi'a car'a moŝt'o, ke ni iom mal'trankvil'ig'is vi'a'j'n ne'favor'at'o'j'n. La vilaĝ'o aparten'as al bojar'o Morozov!

La sever'a mien'o de Ivan'o mol'iĝ'is. Li ek'rid'et'is.

—Ĉu vi est'as kontent'a'j je la vip'bat'o'j de l’ princ'o?—li demand'is.—Sufiĉ'as por vi? Bon'e, est'u tiel, mi pardon'as al vi. Ir'u for, Terĉjo, hodiaŭ est'as tia tag'o, en kiu mi vin ne bezon'as.

La favor'o de l’ caro al Serèbrjanij vek'is murmur'o'n de kontent'iĝ'o inter la bojar'o'j de zèmŝĉino. La akr'a'sent'a'j orel'o'j de Ivan'o aŭd'is ĉio'n, kaj li'a suspekt'plen'a kap'o klar'ig'is ĉio'n laŭ si'a propr'a manier'o. Kiam Ĥomjàk kaj Terĉjo est'is for el la ĉambr'eg'o, Ivan'o fiks'is si'a'n tra'ig'a'n rigard'o'n sur la bojar'o'j.

—Vi, hom'o'j!—li dir'is sever'eg'e: vi ne revu, vid'int'e ĉi tiu'n mi'a'n juĝ'o'n, ke mi vin indulg'os!

Kaj sam'temp'e en li'a mal'kviet'a anim'o nask'iĝ'is la pens'o, ke ebl'e ankaŭ Serèbrjanij klar'ig'os la pardon'o'n per li'a mal'fort'ec'o; li jam bedaŭr'is pri si'a bon'kor'ec'o kaj dezir'is korekt'i si'a'n erar'o'n.

—Aŭskult'u, princ'o!—li dir'is al Serèbrjanij: hodiaŭ mi pardon'is vin pro vi'a'j ver'a'j parol'o'j, mi ne re'pren'os mi'a'n pardon'o'n. Sed sci'u, ke se vi hav'os iu'n ajn nov'a'n kulp'o'n, mi pun'os vin ankaŭ por la hodiaŭ'o. Kaj tiam vi, sci'ant'e, ke vi est'as kulp'a, ne kuraĝ'u for'kur'i Litov'uj'o'n aŭ Tatar'uj'o'n, kiel far'as ali'a'j, sed ĵur'u al mi tuj, ke kie ajn vi est'us, vi ĉiam atend'os la pun'o'n, kiu'n mi destin'os por vi!

—Vi'a car'a moŝt'o!—respond'is la princ'o: mi'a viv'o est'as en vi'a'j man'o'j. Min kaŝ'i de vi ne est'as mi'a kutim'o. Mi ĵuras al vi, ke se mi iam est'os kulp'a, mi atend'os vi'a'n juĝ'o'n kaj ne for'kur'os!

—Ĵur'u antaŭ ĉi tiu kruc'o!—grav'mien'e dir'is Ivan'o kaj etend'is al Serèbrjanij la ornam'it'a'n kruc'o'n, kiu pend'is al li'a kol'o, kaj sam'temp'e ĵet'is strab'a'n rigard'o'n flank'e'n, kie sid'is bojar'o'j de zèmŝĉino.

Mez'e de komun'a silent'o oni aŭd'is nur la tint'ad'o'n de la or'a ĉen'o, kiam Ivan'o ĵet'is sur si'a'n brust'o'n la krucifiks'o'n, kiu'n Serèbrjanij, sin kruc'e'sign'int'e, est'is kis'int'a.

—Nun ir'u!—dir'is la car'o: kaj preĝ'u la Sankt'a'n Tri'unu'o'n kaj ĉiu'j'n sankt'ul'o'j'n, ke ili vin gard'u kontraŭ nova, eĉ mal'grand'a kulp'o! Kaj vi,—li al'don'is, rigard'ant'e la bojar'o'j'n de zèmŝĉino: vi, kiu'j aŭd'is ni'a'n kontrakt'o'n, ne atend'u nov'a'n pardon'o'n por Nikito kaj ne prov'u pet'i min pri li, se li ankoraŭ unu foj'o'n merit'os mi'a'n koler'o'n!

Tia'manier'e la ebl'ec'o de li'a est'ont'a arbitr'a ag'o kontraŭ Serèbrjanij far'iĝ'is kvazaŭ li'a moral'a rajt'o, kio tre kontent'ig'is Ivan'o'n.

—Nun ir'u ĉiu al si'a ofic'o! La bojar'o'j de zèmŝĉino administr'u la pri'kaz'o'j'n[52], kiel antaŭ'e, kaj la opriĉnikoj, mi'a'j elekt'it'a'j serv'ist'o'j kaj milit'ist'o'j, ne forges'u vi'a'n per'kruc'a'n ĵur'o'n kaj ne konfuz'iĝ'u, ke mi hodiaŭ pardon'is al Nikito: ĉar sen'parti'a mi est'as rilat'e al ĉiu mi'a reg'at'o!

Oni komenc'is dis'iĝ'i. Ĉiu'j iris hejm'e'n, unu'j kun terur'o, ali'a'j kun mal'ĝoj'o, kun koler'o, kun divers'a'j esper'o'j, kelk'a'j tut'e simpl'e kun ebri'a bru'ad'o en la kap'o. La antaŭ'urb'o dron'is en mal'lum'o, el super la arb'ar'o aper'is nova lun'o. Terur'a ŝajn'is la mal'lum'a palac'o kun si'a'j kupol'o'j, si'a'j akr'a'dent'a'j pez'a'j mur'o'j. De mal'proksim'e ĝi simil'is kun'volv'iĝ'int'a'n monstr'o'n, pret'a'n salt'e lev'iĝ'i. Unu mal'ferm'it'a fenestr'o bril'is kvazaŭ okul'o de l’ monstro: ĝi estis en la dormoĉambro de l’ car'o. Tie fervor'e preĝ'is Ivan'o. Li preĝ'is pri dezir'ind'a pac'o en Rus'uj'o, li pet'is, ke Di'o help'u lin venk'i perfid'o'n kaj mal'obe'em'o'n, ke Di'o lin ben'u plen'um'i mal'facil'eg'a'n task'o'n—egal'ig'o'n de l’ fort'a'j kaj mal'fort'a'j, por ke en Rus'uj'o neniu est'u pli alt'a ol ali'a'j, ke ĉiu'j est'u egal'a'j, ke li sol'a, la car'o, star'u super ĉiu'j kvazaŭ kverk'o mez'e de l’ kamp'o'j.

La car'o preĝ'is, ĉiu'moment'e fal'ant'e teren. Lin rigard'is tra la fenestr'o la hel'a'j stel'o'j kaj far'iĝ'is mal'hel'a'j, kvazaŭ pens'ant'e: ha, grand'a car'o, Ivan'o Vasìljeviĉ! Vi grand'a'n ag'o'n komenc'is, ne demand'int'e ni'a'n konsil'o'n, kaj ne hav'os vi sukces'o'n: same kiel ne ekzist'as du egal'a'j spik'o'j en la gren'kamp'o, same kiel ne ebl'e est'as egal'ig'i alt'a'j'n mont'o'j'n kun mal'grand'a'j alt'aĵ'o'j,—same est'as ne'ebl'e mal'aper'ig'i en Rus'uj'o la bojar'a'n rang'o'n!

ĈAPITR'O X.

Patr'o kaj fil'o.

Est'is jam plen'a nokt'o, kiam Maluto, fin'int'e per'turment'a'n esplor'o'n de bojar'o'j Kòliĉevj, amik'o'j kaj parenc'o'j de eks'ig'it'a ĉef'episkop'o, for'las'is mal'liber'ej'o'n. Dens'a'j nub'eg'o'j, kvazaŭ nigr'a'j mont'o'j, pend'is super la antaŭ'urb'o kaj antaŭ'dir'is vent'eg'o'n. En la dom'o de Maluto ĉiu'j jam dorm'is. Mal'dorm'is nur Maksim'o. Li ven'is renkont'e'n al la patr'o.

Paĉjo!—li dir'is: mi vin atend'as, mi vol'as parol'i kun vi.

—Pri kio?—demand'is Maluto kaj malgraŭ'vol'e de'turn'is si'a'j'n okul'o'j'n. Maluto neniam trem'is antaŭ si'a'j mal'amik'o'j, sed en ĉe'est'o de Maksim'o li sin sent'is ĝen'at'a.

—Morgaŭ mi for'vetur'os,—daŭr'ig'is Maksim'o:—adiaŭ, paĉjo!

—Kie'n?—demand'is Maluto, kaj ĉi tiu'n foj'o'n li direkt'is si'a'n mal'klar'a'n rigard'o'n al Maksim'o.

—Mi ne sci'as, paĉjo: Rus'uj'o est'as grand'a, kaj por mi ankaŭ trov'iĝ'os sufiĉ'e da lok'o!

—Ĉu vi frenez'iĝ'is? Mal'saĝ'ul'o! Kio'n vi far'is hodiaŭ dum la tag'manĝ'o? Kiel vi kuraĝ'is kontraŭ'parol'i al la car'o? Ĉu vi ne sci'as, kiu li est'as, kaj kiu est'as vi?

—Mi sci'as, paĉjo; kaj mi ankaŭ sci'as, ke la car'o min por ĉi tio dank'is. Tamen mi ne pov'as rest'i.

—Arogant'ul'o! Kie vi pren'is tiu'n vol'o'n? Kio far'iĝ'is al vi hodiaŭ? Kial nun for'vetur'i, post kiam la car'o vin rekompenc'is, egal'ig'int'e kun la opriĉnikestroj? Kial nepr'e nun for'las'i la kort'eg'o'n?

—Jam de'long'e mi sufer'as ĉi tie, vi jam sci'as, sed mi ne konfid'is al mi mem; de infan'a aĝ'o ĉiam mi aŭd'as, ke la car'a vol'o est'as Di'a vol'o, ke plej terur'a pek'o est'as pensi ali'e ol la car'o. Pastr'o Levkij kaj ĉiu'j ali'a'j pastr'o'j de l’ antaŭ'urb'o ĉiam dum konfes'o trov'is en mi grand'a'n pek'o'n, ĉar mi hav'as ali'a'j'n pens'o'j'n, ol vi. Kompren'ebl'e, iu'foj'e mi komenc'is dub'i, ĉu mi pov'as sol'a est'i prav'a kontraŭ ĉiu'j? Tial mi prokrast'is la for'vetur'o'n kaj mi rest'is. Sed hodiaŭ,—daŭr'ig'is Maksim'o, kaj li'a vizaĝ'o ruĝ'iĝ'is,—hodiaŭ mi konsci'is, ke mi est'as prav'a! Kiam mi ek'aŭd'is la rakont'o'n de l’ princo Serèbrjanij, kiam mi ek'sci'is, ke li est'as dis'bat'int'a vi'a'n taĉment'o'n kaŭz'e de mort'ig'ad'o kaj rab'ad'o, kiam post'e li ne ne'is si'a'n prav'a'n ag'o'n antaŭ la car'o, sed kvazaŭ martir'o est'is pret'a mort'i pro ĝi, tiam ek'bat'is mi'a kor'o kun'sent'e kun li kiel neniam antaŭ'e, kaj fin'iĝ'is mi'a'j dub'o'j, kaj mi tut'e klar'e ek'vid'is, ke ne vi'a'flank'e est'as la ver'o!

—Jen kiu ig'is vin perd'i prudent'o'n!—ek'kri'is Maluto, kiu jam antaŭ'e koler'is kontraŭ Serèbrjanij:—jen kiu est'as ni'a mal'amik'o! Se li iam est'os en mi'a'j man'o'j, li mort'os ne per facil'a mort'o, hund'o, mi tio'n ĵuras!

—Di'o gard'u lin kontraŭ vi!—dir'is Maksim'o, far'ant'e sign'o'n de kruc'o.—Ne permes'u Di'o, ke vi neni'ig'u ĉio'n bon'a'n en Rus'uj'o! Jes,—daŭr'ig'is en ekstaz'o la fil'o de Maluto:—tuj kiam mi ek'vid'is la princ'o'n, mi kompren'is, kiel bon'e est'us ne dis'iĝ'i de li, kaj mi ek'dezir'is lin pet'i, ke li min kun'pren'u, sed mi hont'is antaŭ li: mi'a'j okul'o'j ne rigard'os lin, ĝis kiam mi de'met'os ĉi tiu'n vest'ar'o'n!

Dum'e Maluto aŭskult'is la filon, du sent'o'j batal'is en li'a anim'o. Li dezir'is insult'i Maksim'o'n, pied'bat'i la ter'o'n kaj per minac'o'j obe'ig'i la filon, sed ne'vol'a respekt'o de'ten'is lian koler'o'n. Instinkt'e li kompren'is, ke la minac'o'j nun'temp'e ne hav'os sukces'o'n, kaj li komenc'is serĉ'i en si'a mal'nobl'a anim'o ali'a'j'n rimed'o'j'n por de'ten'i la filon.

Makĉjo!—li dir'is pet'eg'ant'e, pen'ant'e mild'ig'i si'a'n sovaĝ'a'n vizaĝ'o'n: ne ĝust'a'temp'e vi el'pens'is for'vetur'i! Vi'a hodiaŭ'a parol'ad'o plaĉ'is al la car'o. Kvankam vi mult'e tim'ig'is min per vi'a el'paŝ'o, sed cert'e ni'n gard'as ni'a'j sankt'ul'o'j, kaj mol'iĝ'is la kor'o de ni'a car'o. Anstataŭ vin ekzekut'ig'i, li vin rekompenc'is, pli'grand'ig'is vi'a'n salajr'o'n kaj eĉ donac'is al vi zibel'fel'a'n pelt'o'n. Kiel rapid'e vi nun pov'as super'iĝ'i! Klar'ig'u do al mi, mi pet'as, kial vi ne ŝat'as ĉi tie'a'n viv'o'n?

Maksim'o sin ĵet'is al la pied'o'j de l’ patr'o.

—Mi ne ŝat'as ĉi tie'a'n viv'o'n, ne, paĉjo, mi ne pov'as ŝat'i! Ne'ebl'e est'as por mi rest'i hejm'e! Mi ne pov'as plu aŭd'i ĝem'o'j'n kaj plor'eg'o'j'n dum la tut'a tag'o, mi ne pov'as vid'i, ke mi'a patr'o...

Maksim'o halt'is.

—Nu?—demand'is Maluto.

—Ke mi'a patr'o est'as ekzekut'ist'o!—el'dir'is Maksim'o kaj mal'lev'is la okul'o'j'n, kvazaŭ tim'ig'it'a, ke li dir'is tia'j'n vort'o'j'n pri si'a patr'o.

Sed Maluton ne konfuz'is ĉi tiu al'nom'o.

—Ekzist'as divers'a'j ekzekut'ist'o'j!—li respond'is.—Same kiel en ĉiu ofic'o ekzist'as simpl'ul'o'j kaj estr'o'j, tiel same unu ekzekut'ist'o mort'ig'as simpl'a'j'n ŝtel'ist'o'j'n, ali'a—bojar'o'j'n, kiu'j sub'fos'as la car'a'n tron'o'n kaj intenc'as ŝancel'i la tut'a'n land'o'n. Rab'ist'o'j'n mi ne mort'ig'as; mi'a hak'il'o for'hak'as nur kap'o'j'n de bojar'o'j-perfid'ul'o'j!

—Silent'u, patr'o!—dir'is Maksim'o, lev'iĝ'ant'e: ne turment'u mi'a'n koron per vi'a'j parol'o'j! Kiu el tiu'j, kiu'j'n vi pere'ig'is, intenc'is io'n kontraŭ la car'o? Kiu el ili ribel'ig'is la land'o'n? Ne pro iu'j kulp'o'j, sed pro vi'a malic'o vi for'hak'as bojar'a'j'n kap'o'j'n! Sen vi la car'o ne est'us tiel kruel'a. Sed vi el'serĉ'as perfid'o'n, vi per turment'eg'o'j el'ig'as denunc'o'j'n. Vi, patr'o, vi est'as kulp'a pri sang'verŝ'ad'o! Ne, patr'o, ne koler'ig'u Dion, ne kalumni'u la bojar'o'j'n, sed dir'u tut'e sincer'e, ke vi intenc'as radik'e eksterm'i la bojar'a'n gent'o'n!

—Kial vi ili'n defend'as?—dir'is Maluto kun mal'bon'a rid'et'o.—Ĉu vin tre ĝoj'ig'as, ke, kiel ajn vi est'u bel'a, graci'a, vi tamen rest'os ili'a sub'ul'o? Kaj kial vi ne pov'as est'i ili'a egal'ul'o? Kio ig'as ili'n tiel fier'iĝ'i antaŭ vi? Ĉu Di'o skulpt'is ili'n el ali'a argil'o? Se ili fier'iĝ'as per si'a riĉ'ec'o, tiam atend'u do, sinjor'o'j! La car'o ne forges'as si'a'j'n fidel'a'j'n serv'ist'o'j'n; kaj kiam est'os ekzekut'it'a'j la bojar'o'j Kòliĉevj, ili'a riĉ'aĵ'o ven'os ne al iu ali'a, ol al ni. Mult'e da pen'ad'o'j mi hav'as kun ili en la turment'ej'o, fort'eg'a'j est'as la hund'o'j, mi dev'as konfesi!

Mal'bon'a sent'o ek'bol'is en la kor'o de Maluto, sed, ĉar li ankoraŭ ne perd'is la esper'o'n konvink'i Maksim'o'n, li nur kurb'ig'is si'a'n buŝ'o'n por afabl'a rid'et'o. Ne konven'a al li est'is ĉi tiu rid'et'o, kaj terur'o'n ek'sent'is Maksim'o, ĝin ek'vid'int'e. Maluto ne rimark'is ĉi tiu'n efekt'o'n.

Makĉjo!—li dir'is: por kiu do mi ŝpar'is mon'o'n? Por kiu mi labor'as, mi pen'as? Ne for'las'u min, rest'u ĉe mi! Vi ankoraŭ est'as jun'a, vi ne taŭg'as ankoraŭ kiel milit'ist'o. Ne for'ir'u. Memor'u, ke mi est'as vi'a patr'o! Kiam mi ek'rigard'as vin, seren'iĝ'as mi'a anim'o, kvazaŭ la car'o mem est'us min laŭd'int'a aŭ est'us don'ant'a al mi si'a'n man'o'n por kis'i, kaj se vin iu ofend'as, mi sent'as, ke mi pov'us lin for'manĝ'i tut'e viv'ant'a'n!

Maksim'o silent'is. Maluto pen'ad'is far'i si'a'n vizaĝ'o'n plej afabl'a.

—Ĉu vi min tut'e ne amas, Makĉjo? Ĉu neniu am'sent'o est'as en vi'a kor'o al mi?

—Neniu, patr'o!

Maluto apenaŭ de'ten'is si'a'n indign'o'n.

—Kio'n do dir'os la car'o, ek'sci'int'e pri vi'a for'vetur'o? Li nepr'e pens'os, ke vi for'kur'is pro li!

—Ĝi est'os la ver'o, patr'o. Mi sent'as terur'o'n. Mi sci'as, ke Di'o ordon'as ami la car'o'n, sed kiam mi vid'as li'a'j'n ag'o'j'n, turn'iĝ'as mi'a tut'a intern'o. Mi dezir'as ami, sed la fort'o'j mank'as. Kiam mi est'os for, kiam mi ne hav'os sang'o'n de sen'kulp'ul'o'j antaŭ la okul'o'j, tiam ebl'e, dank’ al Di'o, mi re'e ek'am'os la car'o'n. Kaj se mi ne sukces'os lin ek'am'i, mi tamen pov'os serv'i al li, sed nur ne kiel opriĉniko.

—Kaj vi'a patr'in'j'o?—dir'is Maluto, uz'ant'e la last'a'n rimed'o'n.—Ŝi ne post'viv'os tia'n ĉagren'o'n! Vi mort'ig'os la mal'jun'ul'in'o'n. Vi ja sci'as, ke ŝi est'as mal'san'et'a, mal'feliĉ'ul'in'o!

—Di'o kompat'em'a ne las'os mi'a'n patr'in'j'o'n!—respond'is Maksim'o kun profund'a ek'spir'o:—ŝi sen'kulp'ig'os min!

Maluto komenc'is grand'paŝ'e ir'i tie'n kaj re'e'n. Post iom da temp'o li halt'is antaŭ Maksim'o. La afabl'a mien'o, kiu'n li ŝajn'ig'e ĝis nun est'is montr'ant'a, tut'e mal'aper'is. Li'a mal'delikat'a vizaĝ'o esprim'is nur ne'venk'ebl'a'n vol'o'n.

—Aŭskult'u, suĉ'ul'o!—li dir'is, ŝanĝ'ant'e la voĉ'o'n kaj parol'manier'o'n.—Ĝis nun mi pet'is vin, nun mi jen kio'n dir'os al vi: mi ne ben'as vi'a'n for'vetur'o'n. Mi ne permes'as, ke vi for'ir'u. Sed se vi ne ĉes'os parol'i pri tio, mi morgaŭ ordon'os al vi propr'a'man'e ekzekut'i la car'a'j'n mal'amik'o'j'n. Ebl'e, kiam vi mem sang'kovr'os vi'a'j'n man'o'j'n, vi ne est'os plu tia blank'man'ul'o, kaj la patr'o ne est'os al vi abomen'a!

Pal'iĝ'is Maksim'o, sed ne dir'is eĉ unu vort'o'n. Li kon'is la fort'a'n karakter'o'n de Gregoro Lukìĉ, li sci'is, ke ne facil'e est'as romp'i la vol'o'n de l’ patr'o.

—Tro mult'e mi parol'is kun vi!—daŭr'ig'is Maluto.—Baldaŭ est'os nokt'o'mez'o, mi dev'as rapid'i al la car'o por re'don'i la ŝlos'il'o'j'n de l’ mal'liber'ej'o. Jen pluv'o komenc'iĝ'as, don'u al mi ter'lik'o'n![53] Kia brav'ul'o! Mi vol'as for'ir'i, mi ne vol'as rest'i... Kio'n ankoraŭ vol'as vi'a moŝt'o? Se oni don'us al vi liber'ec'o'n, vi ebl'e min ali'form'ig'us laŭ vi'a bon'trov'o? Ne, brav'ul'o, tro fru'e vi dis'etend'is la flug'il'o'j'n! Ne sole vi'a'j'n simil'ul'o'j'n mi sci'is kviet'ig'i. Mi vin instru'os, kiel oni dev'as obe'i al la patr'o! Ha, kia veter'o! Don'u al mi la ĉap'o'n! Kia'j fulm'o'j! La ĉiel'o kvazaŭ fend'iĝ'as! kvazaŭ la antaŭ'urb'o jam brul'as! Ferm'u la fenestr'o'n kaj ir'u dorm'i; kred'ebl'e, ĝis maten'o vi el'ĵet'os el la kap'o mal'saĝ'a'j'n pens'o'j'n. Kaj vi'a'n Serèbrjanijn mi hav'os en mi'a'j man'o'j! Mi re'memor'ig'os al li ĉio'n!

Maluto el'ir'is. Rest'int'e sol'a, Maksim'o komenc'is medit'i. Ĉio silent'is en la dom'o; nur ekster'e bru'ad'is la fulm'o'tondr'o kaj de temp'o al temp'o la vent'o, penetr'ant'e en la ĉambr'o'n tra la fenestr'o, balanc'is la ĉen'o'j'n, pend'ant'a'j'n al la mur'o, kaj tia'manier'e, tuŝ'ant'e unu la ali'a'n, ili son'is per malic'a fer'a son'ad'o. Maksim'o ating'is la ŝtup'ar'o'n, konduk'ant'a'n en la supr'a'n etaĝ'o'n, al la ĉambr'o de li'a patr'in'o. Li sin klin'is kaj komenc'is aŭskult'i. Ĉio silent'is ankaŭ tie supr'e. Maksim'o si'n'gard'e supr'e'n'ir'is la krut'a'j'n ŝtup'o'j'n kaj halt'is antaŭ la pord'o, post kiu dorm'is li'a patr'in'o.

—Di'o mi'a!—li dir'is al si mem.—Vi vid'as mi'a'n koron, Vi kon'as mi'a'j'n pens'o'j'n. Vi sci'as, ho, Sinjor'o, ke ne pro fier'ec'o, ne pro obstin'ec'o mi mal'obe'as al la patr'o! Pardon'u al mi, Di'o, ke mi ne plen'um'as vi'a'n sankt'a'n ordon'o'n! Kaj vi ankaŭ, panj'o mi'a, pardon'u al mi! Mi vin for'las'as sen vi'a sci'o, mi for'vetur'as sen vi'a ben'o; mi sci'as, panj'o, ke mi dis'ŝir'as vi'a'n koron, sed ali'e mi ne pov'us for'ir'i! Adiaŭ, bon'a, kara panj'o, vi min ne vid'os plu!

Maksim'o fal'is teren kaj kis'is la sojl'o'n de l’ ĉambr'o. Post'e li kelk'foj'e sign'ad'is sin kruc'e, mal'supr'e'n'ir'is la ŝtup'ar'o'n kaj el'ir'is ekster'e'n. La pluv'o fal'is, kvazaŭ koler'ant'e kontraŭ la tut'a mond'o. Neniu est'is en la kort'o. Maksim'o iris en la stalon, ĉeval'serv'ist'o'j ĉiu'j dorm'is. Li mem el'stal'ig'is si'a'n favor'at'a'n ĉeval'o'n kaj sel'is ĝin. Grand'a hund'o, al'ĉen'ig'it'a ĉe la en'ir'o, el'grimp'is el si'a dom'et'o kaj komenc'is boj'i kaj sin ĵet'i, kvazaŭ antaŭ'sent'ant'e lian for'ir'o'n. Ĝi est'is vil'har'a hund'o el la spec'o de ŝaf'ist'a'j lup'hund'o'j. Ĝi'a long'a kaj mal'mol'a griz-brun'a har'ar'o sen'ord'e kovr'is ĝi'a'n nigr'a'n buŝ'eg'o'n, kaj preskaŭ ne vid'ebl'a'j rest'is ĝi'a'j saĝ'a'j okul'o'j.

Maksim'o kares'is la hund'o'n, ĝi met'is si'a'j'n nigr'a'j'n man'eg'o'j'n sur li'a'j'n ŝultr'o'j'n kaj lek'is lian vizaĝ'o'n.

—Adiaŭ, Bujano,—dir'is Maksim'o: gard'u ni'a'n dom'o'n, fidel'e serv'u al patr'in'j'o!

Li mal'ferm'is la pord'eg'o'n, sur'sel'iĝ'is kaj ek'galop'is for el la patr'a dom'o.

Li ankoraŭ ne ating'is la rempar'o'n, kiam li ek'aŭd'is laŭt'a'n boj'ad'o'n kaj rimark'is Bujanon, kiu salt'ad'is antaŭ li, ĝoj'ant'e, ke ĝi prosper'is romp'i la ĉen'o'n kaj ke ĝi nun pov'as akompan'i si'a'n mastr'o'n.

ĈAPITR'O XI.

Nokt'a procesi'o.

Dum Maluto parol'is kun la fil'o, la car'o preĝ'is. Ŝvit'o jam gut'is de sur li'a vizaĝ'o; la blu'a'j makul'o'j sur li'a alt'a frunt'o, post'sign'o'j de mult'a'j antaŭ'a'j dum'preĝ'a'j ĝis'ter'a'j salut'o'j, re'e pli'vid'ebl'iĝ'is, ĉar mult'e da tia'j salut'o'j li hodiaŭ re'e far'is; subit'e li aŭd'is en la ĉambr'o iu'n bru'et'o'n, rigard'is posten kaj ek'vid'is si'a'n nutr'ist'in'o'n Onùfrievna.

Tre mal'jun'a est'is li'a nutr'ist'in'o. Ŝi serv'is en la car'a palac'o jam de long'e. Grand'a princ'o Bazil'o Ivànoviĉ, patr'o de Ivan'o, pren'is ŝi'n kiel serv'ist'in'o'n por si'a edz'in'o Helen'o Glìnskaja; ŝi ĉe'est'is ĉe nask'iĝ'o de Ivan'o Vasìljeviĉ; la mort'ant'a patr'o ben'is lin, infan'o'n, en la brak'o'j de Onùfrievna. Oni rakontis pri Onùfrievna, ke ŝi mult'o'n sci'as, kio'n neniu eĉ suspekt'as. Dum infan'jar'o'j de l’ car'o Ivan'o li'a'j parenc'o'j, bojar'o'j Glìnskijj tim'is ŝi'n; ali'a'j bojar'a'j famili'o'j, Ŝujskijj kaj Belskijj ĉiam penis akir'i ŝi'a'n favor'o'n.

Mult'o'n mister'a'n diven'is Onùfrievna per sorĉ'art'o kaj neniam ŝi erar'is. Dum plej glor'a epok'o de princ'o Telepnèv,—kiam Ivan'o est'is kvar'jar'a,—ŝi antaŭ'dir'is al la princ'o per'mal'sat'a'n mort'o'n. Ĉi tio efektiv'iĝ'is. Mult'a'j jar'o'j pas'is de tiam, sed ĝis nun la mal'jun'ul'o'j re'memor'as tiu'n antaŭ'dir'o'n.

Nun'temp'e Onùfrievna, mal'jun'ul'in'o preskaŭ cent'jar'a, est'is du'on'e kurb'ig'it'a; la haŭt'o de ŝi'a vizaĝ'o hav'is tiom mult'e da sulk'o'j, ke ĝi simil'is je arb'a ŝel'o, kaj same kiel la ŝel'o'n kovr'as mal'dens'a musk'o, ŝi'a'n menton'o'n kovr'is griz'a'j har'flok'o'j. Jam de long'e ŝi perd'is ĉiu'j'n dent'o'j'n, la okul'o'j ŝajn'e nenio'n pov'is vid'i, la kap'o konvulsi'e balanc'iĝ'is.

Onùfrievna sin apog'is sur baston'o. Long'e ŝi star'is kaj rigard'is Ivan'o'n, mov'ant'e si'a'j'n flav'a'j'n lip'o'j'n, kvazaŭ ŝi io'n maĉ'ad'is aŭ murmur'ad'is.

—Nu!—ŝi fin'e dir'is per raŭk'a, trem'et'ant'a voĉ'o: vi preĝ'as, kar'ul'o? Preĝ'u, preĝ'u, Ivan'o Vasìljeviĉ! Mult'e da preĝ'ad'o vi ankoraŭ bezon'as! Se vi hav'us nur pas'int'a'j'n pek'o'j'n, Di'o kompat'em'a cert'e pardon'us vin! Sed vi ĉiu'tag'e far'as nov'a'j'n pek'o'j'n, ĉiu'tag'e vi pek'as eĉ pli ol unu foj'o'n!

—Ĉes'u, Onùfrievna!—dir'is la car'o, sin lev'ant'e: vi mem ne sci'as, kio'n vi parol'as.

—Mi ne sci'as? Ĉu mi est'as frenez'a? Ne, ne!

Kaj la sen'viv'a'j okul'o'j de l’ mal'jun'ul'in'o tuj ek'bril'is.

—Kio'n vi far'is hodiaŭ dum tag'manĝ'o? Pro kio vi venen'is la bojar'o'n? Vi est'as supoz'ant'a, ke mi nenio'n sci'as? Jes? Ne sulk'ig'u la brov'o'j'n! Atend'u, Ivan'o: ven'os la hor'o de vi'a mort'o, atend'u! Tiam al'kroĉ'iĝ'os al vi ĉiu'j vi'a'j pek'o'j, kvazaŭ mil mil'o'j da pud'o'j[54], ili for'tren'os vin ĝis sur la fund'o'n de l’ infer'o, kaj tie la diabl'o'j per hok'eg'o'j turment'os vin!

La mal'jun'ul'in'o re'e komenc'is maĉ'ad'i, plen'a je indign'o. Fervor'a preĝ'ad'o est'is prepar'int'a la car'o'n al pi'ec'o. La ekscit'it'a imag'o jam pli ol unu foj'o'n montr'is al li bild'o'n de est'ont'a pun'o, sed li'a grand'a vol'o venk'is la terur'o'n de post'mort'a'j sufer'o'j. Ivan'o pen'ad'is sin cert'ig'i, ke ĉi tiu terur'o kaj eĉ riproĉ'o'j de la konscienc'o est'is kaŭz'at'a'j en li'a anim'o de la diabl'o, kiu cel'as mal'help'i lin, la sankt'ole'it'a'n car'o'n, en li'a'j alt'cel'a'j task'o'j. Al diabl'a ruz'ec'o la car'o kontraŭ'star'ig'is la preĝ'o'n; sed ne mal'oft'e li perd'is la fort'o'j'n sub la kruel'a atak'o de si'a imag'o. Tiam mal'esper'o ek'posed'is lin. Li'a mal'just'ec'o tiam aper'is al li tut'e ne'vual'it'a, kaj antaŭ li'a'j okul'o'j est'is mal'fermat'a'j terur'a'j profund'eg'aĵ'o'j de l’ infer'o. Sed ne long'e daŭr'is tio. Baldaŭ Ivan'o jam re'e mal'laŭd'is si'a'n kuraĝ'mank'o'n. Plen'a je koler'o kontraŭ si kaj la diabl'o, li, spit'e la riproĉ'o'j de si'a konscienc'o, intenc'e verŝ'is la sang'o'n, kaj neniam antaŭ'e li'a kruel'ec'o ating'is tia'n fort'o'n, kiel en epok'o'j, sekv'ant'a'j ĉi tiu'j'n moment'o'j'n de ne'vol'a sen'fort'ec'o.

Nun'temp'e la pens'o pri infer'o, viv'ig'it'a de ven'ant'a fulm'o'tondr'o kaj de profet'a voĉ'o de Onùfrievna, tra'penetr'is lian tut'a'n korp'o'n, kiu febr'e trem'is. Li sid'iĝ'is sur lit'o'n. Li'a'j dent'o'j inter'frap'ad'is.

—Nu, kar'ul'o?—dir'is Onùfrievna, mild'ig'ant'e si'a'n voĉ'o'n: kio okaz'is al vi? Ĉu vi mal'san'iĝ'is? Sen'dub'e? Jen kiel mi vin ek'tim'ig'is! Ne'grav'aĵ'o, kar'ul'o mi'a, konsol'u vin, trankvil'iĝ'u. Kvankam grand'eg'a'j est'as vi'a'j pek'o'j, sed bon'ec'o de Di'o est'as mult'e pli grand'a! Nur pent'o'far'u kaj plu ne pek'u. Mi preĝ'as por vi, mi preĝ'as ĉiam, tag'e kaj nokt'e mi preĝ'as por vi'a'j pek'o'j, kaj nun mi preĝ'os ankoraŭ pli mult'e! Volont'e mi konsent'us mem ir'i en infer'o'n, por ke vi traf'u en paradiz'o'n! Tial mi preĝ'as kaj preĝ'as!

Ivan'o ek'rigard'is si'a'n nutr'ist'in'o'n: ŝi kvazaŭ rid'et'is, sed mal'afabl'a est'is la rid'et'o sur ŝi'a sever'a vizaĝ'o.

—Dank'o'n, Onùfrievna, dank'o'n; mi sent'as min pli bon'e, ir'u kun Di'o!

—Pli bon'e? Kiam oni konsol'as vin, vi tuj perd'as la timon. Vi jam min vol'as for'pel'i: ir'u kun Di'o! Ne, kar'ul'o, ne tro esper'u Dian pacienc'o'n! Di'o mem perd'os pacienc'o'n pro vi, pek'ul'o! Di'o for'rifuz'os vin, kaj diabl'o ĝoj'ig'it'a tuj en'ir'os vi'a'n anim'o'n! Nu, bon'e, ne trem'u do! Ĉu vi vol'as, ke mi far'u por vi "zbiteno"’n?[55] Vi trink'os, kar'ul'o? Vi'a mort'int'a patr'o trink'is zbitenon ĉiu'vesper'e kaj vi'a panj'o—Di'o pac'ig'u ŝi'a'n anim'o'n!—ankaŭ ŝat'is zbitenon. Malbenitaj Ŝujskijj eĉ venen'is ŝi'n per zbiteno!

La mal'jun'ul'in'o kvazaŭ ek'dorm'et'is. Ŝi'a'j okul'o'j esting'iĝ'is; ŝi re'e komenc'is mov'i la lip'o'j'n, sen'ĉes'e balanc'ant'e la kapon.

Subit'e iu frap'is la fenestr'o'n. La car'o ek'trem'is. La mal'jun'ul'in'o per trem'ant'a man'o far'is sign'o'n de kruc'o.

—Jen!—ŝi dir'is: jam pluv'as. Kaj fulm'o'j bril'as! Jen tondr'as, gard'u ni'n Di'o!

La fulm'o'tondr'o pli'fort'iĝ'is ĉiam pli, kaj baldaŭ ĝi'a'j eksplod'o'j sekv'is unu la ali'a'n sen'inter'romp'e. Ĉe ĉiu tondr'o'bat'o Ivan'o trem'et'is.

—Jen kia frost'trem'ad'o, kar'ul'o! Atend'u iom'et'e, mi kuir'ig'os por vi zbitenon!

—Ne, ne est'as bezon'e, Onùfrievna, mi ne mal'san'iĝ'is.

—Ne mal'san'iĝ'is? Sed vi'a vizaĝ'o est'as tut'e pal'a! En'lit'iĝ'u, kar'ul'o, en'lit'iĝ'u, mi kovr'os vin per lit'kovr'il'o. Kia lit'o! Nud'a'j tabul'o'j! Por kio? Ĉu ĝi dec'as al la car'o? Ĉu monaĥ'o vi est'as?

Ivan'o ne respond'is. Li atent'e io'n aŭskult'is.

Onùfrievna!—subit'e li ek'kri'is terur'it'e: kiu est'as en la vestibl'o? Mi aŭd'as ies paŝ'o'j'n!

—Krist'o vin ben'u, kar'ul'o! kiu pov'as tie est'i? Ĝi nur ŝajn'as al vi!

—Iu ven'as, ven'as! Ven'as ĉi tie'n! Rigard'u, Onùfrievna!

La mal'jun'ul'in'o mal'ferm'is la pord'o'n. Mal'varm'a vent'o en'ir'is la ĉambr'o'n. Post la pord'o star'is Maluto.

—Kiu ven'as?—demand'is la car'o kaj salt'e lev'iĝ'is.

—Jen, vi'a flav'ruĝ'a hund'o!—respond'is la nutr'ist'in'o koler'ton'e, rigard'ant'e Maluton.—Greĉjo Skuratov, kiel vi ni'n ek'tim'ig'is, mal'ben'it'o!

Lukìĉ?—dir'is la car'o, ĝoj'ig'it'a ĉe la vid'o de si'a favor'at'o: est'u la bon'ven'ant'o! De kie vi ven'as?

—El la mal'liber'ej'o, vi'a car'a moŝt'o: mi far'is esplor'o'n. Nun mi al'port'as al vi la ŝlos'il'o'j'n!

Maluto profund'e salut'is la car'o'n kaj strab'e ek'rigard'is la nutr'ist'in'o'n.

—Ŝlos'il'o'j!—ek'murmur'et'is la mal'jun'ul'in'o: atend'u iom, oni vin brul'ig'os per brul'ruĝ'ig'it'a'j ŝlos'il'o'j en post'mort'a viv'o, vin, la diabl'o'n! Ver'a diabl'o, je Di'o! Eĉ la vizaĝ'o simil'as la diabl'o'n! Vi neniel evit'os etern'a'n fajr'o'n! Jes, Greĉjo, vi nepr'e lek'os varm'eg'a'j'n pat'o'j'n pro ĉiu'j vi'a'j nun'a'j kalumni'o'j! Vi nepr'e bol'os en brul'ant'a peĉ'o, jes, nepr'e, nepr'e, kred'u al mi!

La fulm'o ek'lum'ig'is la minac'ant'a'n mal'jun'ul'in'o'n, kaj terur'a ŝi est'is kun lev'it'a baston'o, kun bril'ant'a'j okul'o'j.

Maluto mem iom ek'tim'is; sed Ivan'o'n kuraĝ'ig'is la ĉe'est'o de li'a favor'at'o.

—Ne aŭskult'u ŝi'n, Lukìĉ, li dir'is:—far'u vi'a'n dev'o'n, ne aŭskult'u vir'in'aĉ'a'n parol'ad'o'n! Nu, ir'u, mal'jun'a mal'saĝ'ul'in'o, las'u ni'n!

Ŝi'a'j okul'o'j re'e ek'bril'is.

—Mal'jun'a mal'saĝ'ul'in'o?—ŝi ripet'is: por vi mi nun est'as mal'jun'a mal'saĝ'ul'in'o? Atend'u, vi ek'memor'os min post la mort'o, vi ambaŭ min ek'memor'os! Ĉiu'j vi'a'j kun'ul'o'j, Ivaĉjo, ĉiu'j ricev'os si'a'n pun'o'n, ricev'os en ĉi tiu viv'o, ĉiu'j, Grjaznòj, kaj Basmanov, kaj Vjàzemskij, ĉiu ricev'os konform'e al si'a'j ag'o'j, sed jen ĉi tiu,—ŝi daŭr'ig'is, montr'ant'e Maluton per baston'o: ĉi tiu ne ricev'os si'a'n pun'o'n: ne ekzist'as en ni'a mond'o sufer'o'j, ind'a'j je li; li'a'j sufer'o'j est'os en la fund'o de l’ infer'o, tie est'as li'a lok'o, tie la diabl'o'j lin atend'as kaj ĝoj'os pri li'a al'ven'o! Vi ankaŭ tie hav'as lok'o'n, Ivaĉjo, varm'eg'a'n, varm'eg'a'n lok'o'n!

La mal'jun'ul'in'o el'ir'is, kun bru'o ŝov'ant'e la pied'o'j'n kaj frap'ant'e per baston'o.

Ivan'o est'is pal'a. Maluto eĉ unu vort'o'n ne dir'is. Sufiĉ'e long'e daŭr'is la silent'o.

—Nu, Lukìĉ!—demandis la caro: ĉu konfesas la bojaroj Kòliĉevj?

—Ne, ankoraŭ ne, vi'a car'a moŝt'o. Sed mi ili'n ig'os konfesi, ili nepr'e konfes'os.

Ivan'o dezir'is ek'sci'i ĉiu'j'n detal'o'j'n de l’ esploro. La rakonto de Maluto ŝanĝ'is la direkt'o'n de li'a'j pens'o'j.

Ek'ŝajn'is al la car'o, ke li pov'as ek'dorm'i. Li for'send'is Maluton, en'lit'iĝ'is kaj ek'dorm'et'is.

Li vek'iĝ'is kvazaŭ pro subit'a ek'sku'o.

La ĉambr'o est'is iom'et'e lum'ig'at'a per lamp'et'o'j, brul'ant'a'j antaŭ sankt'a'j pentr'aĵ'o'j. La lun'a'j radi'o'j, penetr'ant'a'j tra mal'grand'a fenestr'o, lud'is sur pentr'it'a'j kahel'o'j de l’ forn'o. Post la forn'o ĉirp'is gril'o. Mus'o ie mord'et'is lign'aĵ'o'n.

Mez'e de ĉi tiu silent'o Ivan'o re'e ek'sent'is terur'o'n.

Subit'e ŝajn'is al li, ke lev'iĝ'as plank'a tabul'o kaj el sub ĝi rigard'as lin la hodiaŭ venen'it'a bojar'o.

Ivan'o oft'e hav'is sam'a'j'n halucinaci'o'j'n. Li tio'n klar'ig'is per diabl'a sorĉ'aĵ'o. Por for'ir'ig'i la fantom'o'n, li far'is sign'o'n de kruc'o.

Sed la fantom'o ne mal'aper'is, kiel iu'foj'e. La mort'int'a bojar'o daŭr'e mal'afabl'e lin rigard'is. La okul'o'j de l’ mal'jun'ul'o, li'a blu'a vizaĝ'o hav'is la sam'a'n aspekt'o'n, kiel dum tag'manĝ'o, post kiam li est'is trink'int'a la send'it'a'n de l’ car'o pokal'o'n.

—Re'e sorĉ'aĵ'o?—pens'is la car'o: sed mi ne ced'os al la diabl'a'j artifik'o'j, mi venk'os la diabl'a'n ruz'ec'o'n! Ke Di'o re'viv'iĝ'u kaj ke est'u venk'it'a'j li'a'j mal'amik'o'j!

La mort'int'o mal'rapid'e lev'iĝ'is el sub la plank'o kaj al'proksim'iĝ'is Ivan'o'n.

Ivan'o dezir'is ek'kri'i, sed ne pov'is. En li'a'j orel'o'j zum'is.

La mort'int'o klin'iĝ'is super la car'o.

—Est'u sana, Ivan'o!—dir'is raŭk'a ne'hom'a voĉ'o: mi vin salut'as, vin, kiu mort'ig'is min sen'kulp'a'n!

Ĉi tiu'j vort'o'j re'son'is en la fund'o de l’ kor'o de Ivan'o. Li ne sci'is, ĉu la fantom'o el'dir'is ĝin aŭ li'a propr'a pens'o aper'is en la form'o de aŭd'ebl'a'j son'o'j.

Sed jen lev'iĝ'is ali'a plank'a tabul'o; el sub ĝi montr'iĝ'is la vizaĝ'o de okolniĉij Danilo Adaŝev, ekzekut'it'a de Ivan'o antaŭ kvar jar'o'j.

Adaŝev ankaŭ lev'iĝ'is el sub la plank'o, salut'is la car'o'n kaj dir'is:

—Est'u sana, Ivan'o! Mi vin salut'as, vin, kiu min ekzekut'is sen'kulp'a'n!

Post Adaŝev aper'is bojar'in'o Mari'o, ekzekut'it'a kun'e kun si'a'j infan'o'j. Ŝi lev'iĝ'is el sub la plank'o, akompan'at'a de kvin si'a'j fil'o'j. Ĉiu'j salut'is la car'o'n kaj ĉiu dir'is:

—Est'u sana, Ivan'o! Mi salut'as vin!

Post'e montr'iĝ'is: princ'o Kurljatev, princo Obolenskij, Nikito Ŝere'met'j'ev kaj ali'a'j bojar'o'j, mort'ig'it'a'j kaj ekzekut'it'a'j de l’ car'o Ivan'o.

La ĉambr'o plen'iĝ'is je mort'int'o'j. Ili ĉiu'j profund'e salut'is la car'o'n, ĉiu'j dir'is:

—Est'u sana, Ivan'o! Est'u sana! Ni vin salut'as!

Jen lev'iĝ'is monaĥ'o'j, mal'jun'ul'o'j, monaĥ'in'o'j, ĉiu'j nigr'e'vest'it'a'j, ĉiu'j pal'a'j, sang'kovr'it'a'j.

Jen aper'is milit'ist'o'j, part'o'pren'int'a'j kun la car'o la Kazanjan milit'ir'o'n. Terur'a'j vund'o'j vid'iĝ'is sur ili'a'j korp'o'j, ne dum milit'o ricev'it'a'j, sed far'it'a'j per la man'o de l’ ekzekut'ist'o.

Jen aper'is virg'ul'in'o'j en dis'ŝir'it'a'j vest'o'j, jun'a'j edz'in'o'j kun suĉ'infan'o'j. La infan'o'j etend'is al Ivan'o sang'kovr'it'a'j'n man'et'o'j'n kaj balbut'is:

—Est'u sana, Ivan'o! Est'u sana vi, kiu pere'ig'is ni'n sen'kulp'a'j'n!

La ĉambr'o ĉiam pli kaj pli plen'iĝ'is je fantom'o'j. La car'o jam ne pov'is ĉiu'j'n disting'i.

La vort'o'j de l’ fantom'o'j est'is ripet'at'a'j per cent'voĉ'a eĥ'o. Sam'temp'e Ivan'o aŭd'is rekviem'o'n kaj kanton pro mort'ant'a'j. Li'a'j har'o'j supr'e'n'star'is.

—Per Di'o viv'ant'a!—li ek'kri'is:—se vi est'as la diabl'o'j, send'it'a'j el infer'o, mal'aper'u! Se vi ver'e est'as anim'o'j de mi'a'j viktim'o'j, atend'u la Last'a'n Juĝ'o'n Dian, la Terur'a'n Juĝ'o'n! Di'o tiam ni'n juĝ'os!

Ek'ĝem'is la mort'int'o'j kaj ek'rond'flug'is ĉirkaŭ Ivan'o, kvazaŭ aŭtun'a'j foli'o'j, pel'at'a'j de vent'o. Aŭd'iĝ'is plend'a rekviem'o, la pluv'o re'e ek'frap'is la fenestr'o'n, kaj mez'e de l’ vent'bru'o la car'o disting'is kvazaŭ son'o'j'n de l’ trumpet'o kaj la voĉ'o'n dir'ant'a'n:

—Ivan'o, Ivan'o! Al Juĝ'o, al Juĝ'o!

La car'o laŭt'e ek'kri'is. Serv'ist'o'j al'kur'is el apud'a'j ĉambr'o'j.

—Lev'iĝ'u!—ek'kri'is la car'o:—kiu dorm'as nun? Ven'is la last'a hor'o, ven'is la last'a hor'o! Ĉiu'j ir'u preĝ'ej'o'n! Ĉiu'j sekv'u min!

La kort'eg'an'o'j ek'mov'iĝ'is. Ek'sonor'is preĝ'ej'a'j sonor'il'o'j. Ĵus dorm'int'a'j opriĉnikoj, ek'aŭd'int'e la kon'at'a'j'n son'o'j'n, el'lit'iĝ'is kaj rapid'e sin vest'is.

Mult'a'j el ili ankoraŭ festen'is ĉe Vjàzemskij. Ili sid'is kun plen'a'j pokal'o'j ĉe la tabl'o'j kaj kant'is gaj'a'j'n kant'o'j'n. Ek'aŭd'int'e la sonor'ad'o'n, ili salt'e lev'iĝ'is kaj sur'met'is nigr'a'j'n pastr'a'j'n vest'o'j'n kiel super'vest'o'j'n kaj kap'kovr'is sin per alt'a'j nigr'a'j kapuĉ'o'j.

La tut'a antaŭ'urb'o ek'mov'iĝ'is. Preĝ'ej'o de Di'patr'in'o bril'is per fajr'o'j. La tim'ig'it'a loĝ'ant'ar'o sin ĵet'is al la palac'o kaj ek'vid'is tra la fenestr'o'j mult'e da fajr'et'o'j, tra'pas'ant'a'j ĉiu'j'n ĉambr'o'j'n al la ĉef'a el'ir'o. Post'e la fajr'o'j form'is longan ĉen'o'n, kaj la procesi'o serpent'ir'is laŭ'long'e de l’ koridor'o, kun'ig'ant'a la palac'o'n kun preĝ'ej'o.

Ĉiu'j opriĉnikoj, egal'e vest'it'a'j per nigr'a'j vest'o'j kun nigr'a'j kapuĉ'o'j, port'is peĉ'a'j'n torĉ'o'j'n. La lum'o mir'ind'e bril'ig'is la ĉiz'it'a'j'n kolon'o'j'n kaj la bel'a'n mur'an ornam'aĵ'o'n. La vent'o dis'blov'ad'is la vest'o'j'n, kaj la lun'a'j radi'o'j kun'e kun lum'o de torĉ'o'j re'spegul'iĝ'is en or'o, en perl'o'j kaj mult'e'kost'a'j ŝton'o'j.

Antaŭ'e iris la car'o, vest'it'a kiel monaĥ'o. Li bat'is si'a'n brust'o'n kaj vok'is, laŭt'e plor'eg'ant'e:

—Di'o, kompat'u min, pek'ul'o'n! Kompat'u min, mal'bon'odor'a'n hund'o'n! Kompat'u mi'a'n abomen'a'n kapon! Pac'ig'u, ho, Di'o, la anim'o'j'n de l’ hom'o'j sen'kulp'a'j, de mi mort'ig'it'a'j!

En la vestibl'o de la preĝ'ej'o Ivan'o fal'is sven'ant'a. La torĉ'o'j lum'ig'is mal'jun'ul'in'o'n, sid'ant'a'n sur la ŝtup'o. Ŝi etend'is al la car'o si'a'n trem'ant'a'n man'o'n.

—Lev'iĝ'u, kar'ul'o!—dir'is Onùfrievna:—mi help'os vin. Long'e mi vin atend'is, Ivaĉjo! En'ir'u, ni preĝ'u kun'e!

Du opriĉnikoj lev'is la car'o'n sub la brak'o'j. Li en'ir'is preĝ'ej'o'n.

Ali'a'j procesi'o'j, konsist'ant'a'j ankaŭ el hom'o'j nigr'e'vest'it'a'j kun alt'a'j kapuĉ'o'j sur la kap'o'j, rapid'is sur la strat'o'j kun brul'ant'a'j torĉ'o'j. La preĝ'ej'a pord'eg'o en'glut'is ĉiam nov'a'j'n amas'o'j'n da opriĉnikoj, kaj grand'a'j pentr'aĵ'o'j de sankt'ul'o'j koler'e rigard'is ili'n de super la alt'a'j mur'o'j kaj la alt'a'j kupol'o'j de la preĝ'ej'o.

Mez'e en la nokt'o, ĝis nun silent'a, aŭd'iĝ'is kant'ad'o de kelk'cent'o'j da voĉ'o'j, kaj mal'proksim'e'n flug'is la son'o'j de preĝ'ej'a'j sonor'il'o'j kaj la mal'rapid'a kant'ad'o.

Arest'it'o'j lev'iĝ'ad'is en mal'liber'ej'o, bru'ant'e per si'a'j katen'o'j kaj aŭskult'ant'e.

—Ni'a car'o aŭskult'as maten'a'n di'serv'o'n,—ili dir'is.—Mild'ig'u, ho, Di'o, lian koron, met'u kompat'o'n en lian anim'o'n!

Mal'grand'a'j infan'o'j en dom'et'o'j de l’ antaŭ'urb'o, dorm'int'a'j apud la patr'in'o'j, vek'iĝ'is tim'ig'it'a'j kaj plor'is.

Iu patr'in'o long'e ne pov'is trankvil'ig'i la infan'o'n.

—Silent'u!—fin'e ŝi dir'is: silent'u, ali'e Maluto ek'aŭd'os.

Kaj ĉe la nom'o de Maluto la infan'o ĉes'is plor'i, terur'eg'it'a ĝi sin premis al patr'in'o kaj en nokt'a silent'o re'e aŭd'iĝ'is nur psalm'o'j, kantat'a'j de opriĉnikoj, kaj sen'ĉes'a preĝ'ej'a sonor'ad'o.

ĈAPITR'O XII.

Kalumni'o.

La sun'o lev'iĝ'is, sed por Maluto ne ĝoj'ig'a est'is la tag'o. Re'ven'int'e hejm'e'n, li ne trov'is la filon kaj li diven'is, ke Maksim'o est'as for'ir'int'a por ĉiam. Grand'a est'is koler'o de Maluto. Al ĉiu'j flank'o'j li dis'send'is persekut'ant'o'j'n. La ĉeval'serv'ist'o'j'n, kiu'j dorm'is kaj ne vid'is la for'kur'o'n de Maksim'o, li tuj met'is en mal'liber'ej'o'n.

Sulk'ig'ant'e la brov'o'j'n, kun'prem'ant'e la dent'o'j'n, li rajd'is mez'e de la strat'o, pri'pens'ant'e, ĉu li dev'as sci'ig'i la car'o'n pri ĉi tiu okaz'int'aĵ'o, aŭ silent'i. Ĉeval'a pied'frap'ad'o kaj gaj'a inter'parol'ad'o aŭd'iĝ'is post li'a dors'o. Li ek'rigard'is posten. La kron'princ'o kaj Basmanov kun aro da junaj opriĉnikoj est'is re'ven'ant'a'j de maten'a promen'ad'o. Pro la dum'nokt'a pluv'o la ter'o far'iĝ'is ŝlim'o, el kiu la ĉeval'o'j kun pen'o el'ŝir'ad'is si'a'j'n pied'o'j'n. Ek'vid'int'e Maluton, la kron'princ'o don'is spron'o'j'n al si'a ĉeval'o, kaj el sub la huf'o'j de li'a galop'ant'a ĉeval'o ek'ŝpruc'is koto sur preter'rajd'ant'a'n Maluton.

—Mi profund'e vin salut'as, bojar'o Maluto!—dir'is la kron'princ'o, halt'ig'ant'e la ĉeval'o'n.—Ni ĵus renkont'is vi'a'j'n persekut'ant'o'j'n. Kred'ebl'e, ne bon'e sin sent'is Maksim'o en la patr'a dom'o, se li decid'iĝ'is for'kur'i. Ceter'e, ebl'e vi mem send'is lin Moskv'o'n por serĉ'i bojar'a'n ĉap'o'n, kaj nun vi'a'j intenc'o'j ŝanĝ'iĝ'is?

Kaj la kron'princ'o ek'rid'eg'is.

Laŭ kutim'o Maluto de'ĉeval'iĝ'is. Star'ant'e ne kap'kovr'it'a apud la kron'princ'o, li per man'plat'o viŝ'ad'is la koton de sur si'a vizaĝ'o. Li'a'j akr'a'j okul'o'j kvazaŭ tra'pik'is la kron'princ'o'n.

—Pro kio li for'viŝ'as la koton?—dir'is Basmanov por plaĉ'i al la kron'princ'o: sur ali'a vizaĝ'o ĝi est'us vid'ebl'a, sed ne sur li'a...

Basmanov parolis duonvoĉe, sed Skuratov ek'aŭd'is. Kiam la tut'a ar'o, rid'ant'e kaj inter'parol'ant'e, for'galop'is kun'e kun la kron'princ'o, li sur'met'is la ĉap'o'n, sur'ĉeval'iĝ'is kaj mal'rapid'e ek'rajd'is al la palac'o.

—Bon'e!—li pens'is:—atend'u, sinjor'o'j, atend'u!

Li'a'j pal'iĝ'int'a'j lip'o'j montr'is grimac'o'n, kaj en li'a kor'o, jam ekscit'it'a de l’ for'kur'o de la fil'o, mal'rapid'e kresk'is projekt'o de venĝ'o kontraŭ la ne'si'n'gard'a'j opriĉnikoj.

Kiam Maluto ven'is en la palac'o'n, la car'o sid'is sol'a en si'a ĉambr'o. Li'a vizaĝ'o est'is pal'a, li'a'j okul'o'j bril'is. Nigr'a'n pastr'a'n vest'o'n li anstataŭ'is per flav'a stri'e steb'it'a kaftan'o kun blu'a sub'aĵ'o. Anstataŭ buton'o'j ĝi hav'is ok silk'a'j'n ŝnur'o'j'n kun long'a'j penik'o'j. Baston'o kaj ĉap'o, ornam'it'a per grand'a smerald'o, kuŝ'is sur la tabl'o antaŭ la car'o. La nokt'a'j halucinaci'o'j, sen'ĉes'a preĝ'ad'o, mal'dorm'o ne konsum'is la fort'o'j'n de Ivan'o, sed nur alt'grad'e ili'n ekscit'is. La nokt'a'n okaz'int'aĵ'o'n li re'e konsider'is kiel sorĉ'aĵ'o'n de la diabl'o. Nun'temp'e la car'o hont'is pri si'a terur'o.

—Mal'amik'o de Krist'o—li medit'is—obstin'e mal'help'as min kaj sub'ten'as mi'a'j'n mal'amik'o'j'n. Sed mi ne permes'os, ke li amuz'iĝ'u je mi'a kost'o! Min ne tim'ig'os plu li'a sorĉ'aĵ'o! Mi montr'os al li, ke ĉi tiu'n foj'o'n la kontraŭ'ul'o est'as pli fort'a, ol li!

Kaj la car'o decid'is daŭr'ig'i la ekzekut'ad'o'n de si'a'j perfid'ul'o'j kaj la mort'ig'o'n de si'a'j mal'amik'o'j, se li hav'os eĉ mil'o'j'n da ili.

Kaj li komenc'is re'memor'ig'i al si ĉiu'j'n kort'eg'an'o'j'n, serĉ'ant'e inter ili perfid'ul'o'j'n.

Ĉiu rigard'o, ĉiu ek'mov'o nun ŝajn'is al li suspekt'ind'a'j.

Li re'memor'ig'is al si divers'a'j'n parol'o'j'n de la kort'eg'an'o'j kaj en ĉiu parol'o li serĉ'is alud'o'n al komplot'o. Eĉ li'a'j parenc'o'j ne rest'is ekster suspekt'o.

Maluto trov'is lin en stat'o, simil'a je febr'a delir'o.

—Vi'a car'a moŝt'o,—dir'is Maluto post silent'o: vi ordon'as per turment'a esplor'o ek'sci'i ĉe Kòliĉevj pri nov'a'j perfid'ul'o'j. Fid'u al mi! Mi sci'os sukcesi, ke ili ĉio'n rakont'u al mi dum turment'o'j. Sed ekzist'as io, kio'n mi ne pov'as ating'i. Mi ne pov'as postul'i, ke ili nom'u vi'a'n plej danĝer'a'n mal'amik'o'n...

La car'o mir'ig'it'e ek'rigard'is la favor'at'o'n.

La okul'o'j de Maluto esprim'is io'n ekster'ordinar'a'n.

—Tia est'as la cirkonstanc'o, vi'a car'a moŝt'o,—daŭr'ig'is Skuratov, kaj li'a voĉ'o ŝanĝ'iĝ'is,—ke la okul'o'j vid'as, la orel'o'j aŭd'as, sed la lang'o ne kuraĝ'as el'dir'i...

La car'o demand'e rigard'is lin.

—Mult'a'j'n mal'amik'o'j'n vi jam ekzekut'is, grand'a car'o, sed la perfid'o ankoraŭ ne fin'iĝ'is en Rus'uj'o. Kaj ankoraŭ vi pov'as ekzekut'i la sam'a'n kvant'o'n, eĉ dek'obl'a'n kvant'o'n, kaj la perfid'o rest'os...

La car'o aŭskult'is, sed ne diven'is.

—Vi'a car'a moŝt'o, la kial'o est'as, ke vi de'hak'as branĉ'o'j'n kaj branĉ'et'o'j'n, dum'e la trunk'o kun radik'o'j daŭr'e kresk'as, tut'e ne difekt'it'a'j!

La car'o ankoraŭ nenio'n kompren'is, sed li aŭskult'is kun pli grand'a interes'o.

—Mi tuj ĉio'n klar'ig'os al vi, vi'a car'a moŝt'o! Vi cert'e memor'as, ke, kiam vi est'is danĝer'e mal'san'a kaj preskaŭ mort'ant'a,—don'u al vi Di'o mult'a'j'n, mult'a'j'n jar'o'j'n da sana viv'o!—tiam la bojar'o'j el'pens'is komplot'o'n kontraŭ vi. Tiam ili hav'is estr'o vi'a'n kuz'o'n Vladimir'o'n Andrèeviĉ!

—Ha!—pens'is la car'o: jen kio'n signif'as mi'a'j nokt'a'j terur'o'j! La diabl'o vol'is nebul'ig'i mi'a'n prudent'o'n, por ke mi ne kuraĝ'u detru'i la pere'ig'a'j'n projekt'o'j'n de mi'a kuz'o. Sed est'os ali'e! Mi ne indulg'os la kuz'o'n!

—Parol'u!—li sin turn'is al Maluto kaj dir'is per minac'a voĉ'o:—parol'u, kio'n vi sci'as pri Vladimir Andrèeviĉ?

—Ne, ne, vi'a car'a moŝt'o! Mi parol'as nun ne pri Vladimir Andrèeviĉ. Ne est'as supoz'ebl'e, ke li io'n intenc'u kontraŭ vi! Kaj la bojar'o'j ne esper'as plu io'n de li. Jam de'long'e li ĉes'is klopod'i por ating'i car'a'n rang'o'n. Ne pri li mi parol'as!

—Pri kiu?—demand'is la car'o, pli kaj pli mir'ant'e, kaj li'a'j trajt'o'j konvulsi'e ek'mov'iĝ'is.

—Aŭskult'u, vi'a car'a moŝt'o! Vladimir Andrèeviĉ ne pens'as plu pri perfid'o, sed la bojar'o'j ĉiam pens'as. Ili silent'as kaj pens'as: se ni ne sukces'is far'i lin, Vladimir'o'n, car'o, ni faros...

Maluto ŝancel'iĝ'is.

—Kiu'n?—demand'is la car'o, kaj li'a'j okul'o'j ek'bril'is.

Maluto pal'iĝ'is.

—Vi'a car'a moŝt'o! Ne ĉio'n est'as ebl'e el'dir'i. Mult'o'n mi vid'as kaj kompren'as, sed ne ĉio'n mi dev'as dir'i.

—Kiu'n?—ripet'is Ivan'o kaj lev'iĝ'is.

Maluto ne respond'is.

La car'o ek'kapt'is lin je kol'um'o per ambaŭ man'o'j, al'tir'is lin tut'e proksim'e al si'a vizaĝ'o, kvazaŭ tra'pik'ant'e lin per okul'o'j.

La pied'o'j de Maluto fleks'iĝ'is.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li dir'is du'on'voĉ'e: ne koler'u kontraŭ li, ne ebl'e est'as, ke li mem tio'n el'pens'is...

—Parol'u!—per raŭk'a voĉ'o ek'murmur'et'is Ivan'o kaj pli fort'e kun'prem'is la kol'um'o'n de Maluto.

—Li mem ne pov'us el'pens'i tio'n,—daŭr'ig'is Maluto, evit'ant'e la car'a'n rigard'o'n:—cert'e, oni lin de'log'is, li'a'j plej intim'a'j amik'o'j lin de'log'is. Kaj li, ebl'e, pens'is: ĉu ne est'as egal'e, pli fru'e aŭ pli mal'fru'e far'iĝ'os la samo!

La car'o komenc'is diven'i. Li pal'iĝ'is. Li'a'j fingr'o'j rekt'iĝ'is, kaj li el'las'is Maluton.

Maluto kuraĝ'iĝ'is. Li kompren'is, ke ven'is la temp'o por la decid'ig'a ek'bat'o.

—Vi'a car'a moŝt'o!—subit'e li dir'is per akr'a ton'o: ne serĉ'u perfid'o'n mal'proksim'e. Vi'a mal'amik'o sid'as apud vi, li trink'as el vi'a pokal'o, li manĝ'as el vi'a plad'o, li sur'hav'as vi'a'j'n vest'o'j'n...

Ek'silent'is Skuratov kaj, plen'a je atent'o, li fin'e kuraĝ'is direkt'i si'a'j'n ruĝ'a'j'n okul'o'j'n al la car'o.

Ek'silent'is ankaŭ la car'o. Li'a'j brak'o'j mal'lev'iĝ'is. Li kompren'is, kiu'n alud'is Maluto...

En la sam'a moment'o en la kort'o aŭd'iĝ'is gaj'a'j voĉ'o'j. Kiam Maluto komenc'is si'a'n inter'parol'ad'o'n kun la car'o, la kron'princ'o kun si'a sekv'ant'ar'o jam en'ir'is en la kort'o'n, kie lin atend'is komerc'ist'o'j el Moskv'o kaj el antaŭ'urb'o'j, al'ven'int'a'j lin pet'i pri mult'a'j grav'a'j por ili afer'o'j. Ek'vid'int'e la kron'princ'o'n, ili ĉiu'j ek'genu'is.

—Kio'n vi bezon'as, arŝin'ul'aĉ'o'j?[56]—demand'is la kron'princ'o.

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o!—respond'is deleg'it'o'j: ni ven'is plend'i al vi! Defend'u ni'n! Kompat'u ni'n! La opriĉnikoj ni'n ruin'ig'as, for'manĝ'as ni'n, ni'a'j'n edz'in'o'j'n kaj ni'a'j'n infan'o'j'n!

—Jen, mal'saĝ'ul'o'j!—rid'ant'e sin turn'is la kron'princ'o al Basmanov.—Ili dezir'as hav'i si'a'j'n edz'in'o'j'n kaj si'a'j'n komerc'aĵ'o'j'n por si mem ekskluziv'e! Nu, ne plor'u. Ir'u hejm'e'n: mi konsent'as dir'i vi'a'n plend'aĵ'o'n al mi'a patr'o!

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o, patr'o ni'a! Di'o don'u al vi mult'a'j'n jar'o'j'n!—ek'kri'is la komerc'ist'o'j.

La kron'princ'o est'is sur'ĉeval'e. Apud li star'is Basmanov. La komerc'ist'o'j est'is sur'genu'e antaŭ li. La plej aĝ'a deleg'it'o tenis en la man'o'j plad'o'n kun pan'o kaj sal'o[57].

Maluto ĉio'n observ'is tra la fenestr'o.

—Vi'a car'a moŝt'o!—murmur'et'is li al la car'o: cert'e, lin instig'is iu el tiu'j, kiu'j nun star'as apud li. Rigard'u, jen salut'as lin jam la komerc'ist'o'j, kvazaŭ li est'us car'o.

Same kiel sorĉ'ist'o iu'foj'e tim'as la diabl'o'n, kiu'n li mem el'vok'is, Maluto nun ek'tim'is la esprim'o'n, kiu'n li'a'j vort'o'j aper'ig'is sur la vizaĝ'o de Ivan'o. Sur ĉi tiu vizaĝ'o mal'aper'is ĉio hom'ec'a. Tiel terur'a neniam ĝis nun Maluto est'is vid'int'a la car'o'n. Pas'is kelk'a'j minut'o'j. Subit'e Ivan'o ek'rid'et'is.

Griĉjo,—li dir'is, met'int'e ambaŭ man'o'j'n sur la ŝultr'o'j'n de Maluto:—kiel vi ĵus dir'is? "Mi de'hak'as branĉ'o'j'n kaj branĉ'et'o'j'n, kaj la trunk'o star'as ne'difekt'it'a". Griĉjo,—daŭr'ig'is la car'o, mal'rapid'e el'parol'ant'e ĉiu'n vort'o'n kaj rigard'ant'e Maluton kun terur'ig'a konfid'o:—ĉu vi konsent'as el'ŝir'i la perfid'o'n plen'radik'e?

Mal'bon'a ĝoj'o el'kurb'ig'is la buŝ'o'n de Maluto.

—Por vi'a car'a moŝt'o mi dev'as konsent'i,—li ek'murmur'et'is, trem'ant'e per la tut'a korp'o.

La vizaĝ'o de Ivan'o subit'e ŝanĝ'iĝ'is. La rid'et'o mal'aper'is, kaj li'a'j trajt'o'j ricev'is mal'varm'a'n, ne'venk'ebl'a'n sen'mov'ec'o'n. Li'a vizaĝ'o est'is kvazaŭ skulpt'it'a el marmor'o.

—Ne hezit'u! Ne perd'u la temp'o'n!—li ordon'is per inter'romp'it'a voĉ'o.—Neniu io'n suspekt'u! Hodiaŭ li ĉas'os. Hodiaŭ oni dev'as lin trov'i en arb'ar'o. Oni dir'os, ke li fal'is de l’ ĉeval'o kaj mort'is. Ĉu vi kon'as la Mal'ben'it'a'n Ŝlim'akv'o'n?

—Jes, vi'a car'a moŝt'o.

—Tie oni dev'as lin trov'i!

La car'o montr'is al li la pord'o'n.

Maluto el'ir'is kaj en la vestibl'o li ek'spir'is pli liber'e.

La car'o long'e rest'is sen'mov'a. Post'e li mal'rapid'e sin direkt'is al sankt'a'j pentr'aĵ'o'j kaj fal'is teren, preĝ'ant'e.

El ĉiu'j serv'ist'o'j de Maluto la plej brav'a kaj lert'a est'is li'a ĉeval'serv'ist'o Mate'o Ĥomjàk. Li ne evit'ad'is la danĝer'o'n, li ŝat'is diboĉ'o'n, ŝat'is atak'o'j'n kaj nur li'a mastr'o sol'a super'is lin en la kruel'ec'o. Se Maluto bezon'is hom'o'n por brul'ig'i vilaĝ'o'n, por sub'ĵet'i leter'o'n, laŭ kiu oni post'e ekzekut'os bojar'o'n, por for'ŝtel'i ies edz'in'o'n,—en ĉiu'j ĉi cirkonstanc'o'j li send'is Ĥomjàkn. Kaj Ĥomjàk for'brul'ig'is vilaĝ'o'j'n, sub'ĵet'is leter'o'j'n kaj, anstataŭ unu for'ŝtel'is kelk'a'j'n edz'in'o'j'n sam'temp'e.

Al Ĥomjàk sin turnis Skuratov hodiaŭ. Kio'n ili inter'parol'ad'is, neniu aŭd'is. Sed en la sam'a maten'o, kiam la ĉas'hund'o'j de l’ kron'princ'o laŭt'e boj'is en la ĉirkaŭ'aĵ'o de Moskv'o, kaj la atent'o de l’ ĉas'ist'o'j est'is okup'at'a de l’ ĉas'ad'o, kiam ĉiu hav'is si'a'n zorg'o'n kaj ne interes'iĝ'is pri si'a'j kun'ul'o'j,—en la sam'a maten'o galop'ad'is sur dezert'a inter'vilaĝ'a voj'o, ĉiam mal'proksim'iĝ'ant'e de l’ ĉasistoj, Ĥomjàk kaj Maluto, kaj inter ili, sur apart'a ĉeval'o, galop'ad'is ankoraŭ iu vir'o, al'lig'it'a al sel'o, kun kun'lig'it'a'j brak'o'j, kun vizaĝ'o, kovr'it'a per nigr'a kapuĉ'o ĝis la menton'o. Ĉe unu voj'turn'o al'iĝ'is al ili du'dek arm'it'a'j opriĉnikoj, kaj ĉiu'j daŭr'ig'is la voj'o'n, ne inter'parol'ant'e.

Dum'e la ĉas'o daŭr'is, kaj neniu rimark'is la for'est'o'n de l’ kron'princ'o, krom du ĉeval'serv'ist'o'j, kiu'j nun est'is mort'ant'a'j en inter'mont'o, tra'pik'it'a'j per tranĉ'il'o'j.

Ĉirkaŭ 30 verst'o'j'n de l’ antaŭ'urb'o, mez'e de virg'a arb'ar'o, trov'iĝ'is ne'tra'ir'ebl'a marĉ'o, kiu'n la popol'amas'o nom'is Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o. Mult'o'n mir'ind'a'n oni rakont'is pri ĉi tiu lok'o. Lign'o'hak'ist'o'j tim'is est'i proksim'e de ĝi vesper'e. Oni rakont'is, ke dum somer'a'j nokt'o'j tie super la akv'o salt'ad'is kaj danc'ad'is fajr'et'o'j, anim'o'j de l’ hom'o'j, mort'ig'it'a'j de rab'ist'o'j kaj ĵet'it'a'j ĉi tie'n, en Mal'ben'it'a'n Ŝlim'akv'o'n. Eĉ tag'e la marĉ'o aspekt'is mister'plen'e. Grand'a'j arb'o'j kun nud'a'j trunk'o'j kaj branĉ'riĉ'a'j supr'o'j lev'iĝ'is el la akv'o, nigr'a kaj mal'klar'a. Re'spegul'iĝ'ant'e en la akv'o, ili simil'is mal'bel'eg'a'j'n hom'o'j'n kaj ne'ekzist'ant'a'j'n best'o'j'n. Proksim'e de la marĉ'o neniu hom'a voĉ'o aŭd'iĝ'is. Ar'o'j da sovaĝ'a'j anas'o'j al'flug'is de temp'o al temp'o sin ban'i en la akv'o. En la kan'o'j aŭd'iĝ'is plend'ant'a'j kri'o'j de akv'a kok'in'o[58]. Nigr'a korv'o preter'flug'is super la arb'o'j, kaj la eĥ'o ripet'ad'is ĝi'a'n minac'ant'a'n kri'o'n. Kelk'foj'e oni aŭd'is de mal'proksim'e son'o'n de hak'il'o, krak'ad'o'n de de'hak'it'a arb'o, fal'ant'a teren.

Sed kiam la sun'o sub'ir'is, kiam super la marĉ'o lev'iĝ'is diafan'a'j el'vapor'aĵ'o'j, la bru'o de l’ hak'il'o silent'iĝ'is, kaj nov'a'j son'o'j aper'ad'is: unu'ton'a kri'ad'o de ran'o'j, komenc'e mal'laŭt'a kaj mal'oft'a, post'e laŭt'a ĥor'a kvak'ad'o. Ju pli dens'iĝ'is la mal'lum'o, des pli laŭt'e kvak'ad'is la ran'o'j. Ili'a'j voĉ'o'j kvazaŭ kun'fand'iĝ'is en unu longan sen'ĉes'a'n son'o'n, kiu ne mal'help'is aŭd'i ankaŭ mal'proksim'an blek'ad'o'n de lup'o'j kaj ĝem'o'j'n de strig'o... La mal'lum'o pli'dens'iĝ'as; la objekt'o'j perd'as si'a'n antaŭ'a'n form'o'n kaj akcept'as nov'a'n ekster'aĵ'o'n. Akv'o, branĉ'o'j de l’ arb'o'j kaj stri'o'j de nebul'o kun'fand'iĝ'as. Figur'o'j kaj son'o'j kun'miks'iĝ'as kaj far'iĝ'as ne'disting'ebl'a'j. Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o de nun aparten'as al fort'o'j super'hom'a'j...

Al ĉi tiu mal'ben'it'a lok'o Maluto kun siaj opriĉnikoj rapid'is ne dum mal'lum'a nokt'o, sed dum sun'plen'a maten'o.

Dum ili rapid'ig'is la ĉeval'o'j'n, ali'a'j brav'ul'o'j kun'venad'is en la virg'a arb'ar'o, proksim'e de Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o.

ĈAPITR'O XIII.

Ivaĉjo Ring'o kaj li'a'j kamarad'o'j.

En la vast'a arb'ar'a herb'ej'o, ĉirkaŭ'it'a de mal'jun'a'j kverk'o'j kaj ne'tra'ir'ebl'a dens'ej'o, star'is kelk'a'j ter'dom'et'o'j kaj antaŭ la dom'et'o'j kuŝ'is kaj sid'is sur el'tir'it'a'j arb'o'stump'o'j, sur amas'o'j da fojn'o kaj da sek'a foli'aĵ'o mult'e da vir'o'j divers'aĝ'a'j, divers'vest'it'a'j. El la arb'ar'o sen'ĉes'e al'ven'is arm'it'a'j vir'o'j kaj al'iĝ'is al la kamarad'o'j. Grand'a divers'ec'o est'is inter ili. Popol'a'j kaftan'o'j kaj riĉ'a'j vest'o'j, unu'j ĉifon'a'j, ali'a'j or'bril'ant'a'j vid'iĝ'is inter la arb'o'j. Kelk'a'j est'is arm'it'a'j per sabr'o'j, ali'a'j hav'is en la man'o'j rimen'kugl'o'j'n[59] aŭ sin apog'is sur larĝ'a'j halebard'o'j. Kiom da cikatr'o'j, da sulk'o'j, da mal'pur'a'j ne'komb'it'a'j har'ar'o'j kaj barb'o'j!

La brav'a komun'um'o form'is kelk'a'j'n apart'a'j'n rond'et'o'j'n. En la mez'o de l’ arb'ar'a herb'ej'o oni kuir'is kaĉ'o'n kaj rost'is viand'o'n. Super krak'ant'a fajr'o pend'is kaldron'o'j; la fum'o kvazaŭ nigr'a'blu'a nub'o apart'iĝ'is de l’ verd'a mas'o, ĉirkaŭ'ant'a la herb'ej'o'n. La kuir'ist'o'j tus'ad'is, frot'ad'is la okul'o'j'n kaj sin de'turn'ad'is for de la fum'o.

Flank'e mal'jun'ul'o kun krisp'a'j griz'a'j har'o'j, kun long'a barb'o rakont'is al la jun'ul'ar'o fabel'o'n. Li star'is, sin apog'ant'e sur hak'il'o kun long'a ten'il'o. Tiel li sent'is sin pli oportun'e ol sid'ant'e, li pov'is rekt'iĝ'i kaj sin turn'i tiu'n aŭ ali'a'n flank'o'n, iu'foj'e ek'sving'i la hak'il'o'n kaj brav'e ek'fajf'i. Lin aŭskult'is la jun'ul'ar'o kun ver'a plezur'eg'o, eĉ kun mal'ferm'it'a'j buŝ'o'j. La rab'ist'o'j kaŭr'is ter'e aŭ sid'is sur branĉ'o'j de l’ arb'o'j, kelk'a'j star'is kun dis'star'ig'it'a'j krur'o'j kaj larĝ'e mal'ferm'it'a'j okul'o'j; sed plej grand'a ar'o kuŝ'is sur'ventr'e, apog'ant'e la kubut'o'j'n teren kaj la kapon sur man'plat'o'n: la plej oportun'a poz'o!

Du jun'ul'o'j inter'ŝanĝ'ad'is pugn'o'bat'o'j'n je la kap'o. La lud'o dev'as fin'iĝ'i, kiam unu aŭ ali'a pet'as kompat'o'n. Neniu vol'is ced'i. Ambaŭ vizaĝ'o'j jam ruĝ'iĝ'is kvazaŭ du ruĝ'a'j rap'o'j, sed la fort'a'j pugn'o'j ĉiam frap'ad'is la kap'o'j'n, kiel martel'o'j bat'as la ambos'o'n.

—Ĉu ne sufiĉ'e, Ĥlopko?—demand'is tiu, kiu ŝajn'is est'i pli mal'fort'a.

—Ne, Anĉjo, kiam est'os sufiĉ'e, mi dir'os! Atend'u, est'as vi, kiu tuj dev'os ced'i!

Kaj la pugn'o'bat'o'j ripet'iĝ'is.

—Rigard'u, kamarad'o'j, Anĉjo tuj fal'os!—inter'parol'is la observ'ant'o'j.

—Ne, li ne fal'os!—respond'is ali'a'j: por kio li fal'os, li hav'as fort'a'n kapon.

—Sed rigard'u do, li nepr'e fal'os!

Sed Anĉjo tut'e ne vol'is fal'i. Li ek'cel'is kaj, anstataŭ ol ek'frap'i la kontraŭ'ul'o'n je la vert'o, ek'frap'is la tempi'o'n.

Ĥlopko fal'is sur'dors'e'n.

Kelk'a'j observ'ant'o'j ek'rid'eg'is, sed la plej mult'a'j indign'is.

—Ne honest'e! Ne honest'e!—ili ek'kri'is.—Anĉjo far'is fripon'aĵ'o'n! Ni vip'u Anĉjon!

Kaj oni vip'is Anĉjon.

—De kie vi ven'as?—demand'is la mal'jun'a fabel'ist'o kelk'a'j'n jun'ul'o'j'n, kiu'j ĵus al'ir'is al la fajr'o kaj tim'em'e rigard'is ĉirkaŭ'e'n. Ili'n al'konduk'is alt'kresk'a brav'ul'o kun larĝ'a tranĉ'il'o ĉe la zon'o; la jun'ul'o'j ne hav'is arm'aĵ'o'n kaj ŝajn'is est'i nov'ul'o'j.

—Ĉu vi aŭd'as, kar'ul'o'j?—sin turn'is al ili la alt'kresk'a brav'ul'o:—la av'o Vultur'o demand'as, de kie vi ven'as? Respond'u al la av'o!

—Bon'e! Mi, mi est'as de apud Moskv'o,—respond'is unu el la jun'ul'o'j balbut'ant'e.

—Por kio do vi el'flug'is el la nest'o?—demand'is Vultur'o:—ĉu vin frost'o for'pel'is aŭ varm'eg'o?

—Varm'eg'o?—dir'is la jun'ul'o: jes, kiam la opriĉnikoj for'brul'ig'is la dom'o'n, far'iĝ'is ver'e varm'eg'e, sed kiam la dom'o ne ekzist'is plu, ni sent'is ankaŭ frost'o'n ekster'e.

—Bon'eg'e! Vi ne est'as mal'saĝ'ul'o! Kaj vi, ali'a, de kie vi est'as?

—Mi serĉ'as parenc'o'j'n!

La rab'ist'o'j ek'rid'eg'is.

—Sprit'ul'o! Kia'j'n parenc'o'j'n?

—Kiam la opriĉnikoj mort'ig'is mi'a'n patron, mi'a'n patr'in'o'n, mi'a'j'n frat'o'j'n kaj frat'in'o'j'n, mi sol'a rest'is en la mond'o kaj ek'enu'is; kaj mi ek'pens'is: mi ir'os al bon'a'j hom'o'j, ili don'os al mi trink'i kaj manĝ'i, ili est'os por mi patr'o kaj frat'o'j. En drink'ej'o mi renkont'is ĉi tiu'n vi'a'n brav'ul'o'n kaj pet'is lin min kun'pren'i.

—Brav'ul'o!—dir'is la rab'ist'o'j: sid'iĝ'u, manĝ'u kaj trink'u, ni est'os vi'a'j frat'o'j.

—Kaj ĉi tiu plor'em'ul'o, kial li star'as kun mal'lev'it'a naz'o, kvazaŭ li manĝ'is sen sal'o[60]? He, he, ne ŝvel'ig'u la lip'o'j'n! De kie vi ven'as?

—De apud Kolomno[61], mal'rapid'e kaj kvazaŭ ne volont'e respond'is fort'a jun'ul'o kun mal'gaj'a vizaĝ'o.

—Vin ankaŭ ofend'is la opriĉnikoj?

—Fianĉ'in'o'n ili pren'is!—respond'is la jun'ul'o same ne'volont'e kaj per tir'at'a voĉ'o.

—Rakont'u, bon'ul'o!

—Kio'n rakont'i? Ili ven'is kaj pren'is!

—Kaj post'e?

—Post'e? Nenio est'is post'e.

—Kial do vi ne atak'is ili'n por ŝi'n re'pren'i?

—Ne'ebl'e est'is! Ili ven'is kaj pren'is!

—Kaj vi rigard'is tio'n kun mal'ferm'it'a buŝ'o?

—Ne, kiam ili est'is for, mi terur'e ek'koler'is.

La rab'ist'o'j re'e ek'rid'eg'is.

—Ne tro rapid'mov'a vi est'as, bon'ul'o!

La jun'ul'o konserv'is mal'saĝ'a'n mien'o'n kaj silent'is.

—He, vi, putr'int'a rap'o!—dir'is unu rab'ist'o.—Se oni pren'is vi'a'n fianĉ'in'o'n, kial ĉagren'iĝ'i, ĉu ali'a'n oni ne trov'os?

La jun'ul'o star'is kun mal'ferm'it'a buŝ'o kaj nenio'n respond'is.

Li'a mien'o amuz'is la rab'ist'o'j'n.

—Nu, vi, ĉu vi ne aŭd'as, kio'n oni dir'as?—kri'is unu el ili, puŝ'ant'e la jun'ul'o'n.

La jun'ul'o silent'is.

La rab'ist'o ek'puŝ'is lin pli fort'e.

La jun'ul'o ek'rigard'is lin tiel stult'e, ke re'e ĉiu'j ek'rid'eg'is.

Tiam ali'a'j al'ir'is kaj komenc'is puŝ'eg'i lin.

La jun'ul'o ne kompren'is, ĉu li dev'as koler'i aŭ rid'i, sed unu puŝ'o, pli fort'a ol ali'a'j, el'ig'is lin el li'a dorm'a hezit'o.

—Las'u min, ne puŝ'u!—li dir'is: ĉu mi est'as sak'o kun farun'o? Las'u, aŭ mi ek'koler'os!

La rab'ist'o'j rid'eg'is ankoraŭ pli.

La jun'ul'o efektiv'e vol'is ek'koler'i, sed li'a de'nask'a mal'diligent'ec'o mal'help'is. Ŝajn'is al li, ke ne pen'valor'as koler'i pro bagatel'o, ĉar grav'a kaŭz'o for'est'is.

—Nu, koler'u do, mal'saĝ'ul'o!—dir'is la rab'ist'o'j: kial vi ne koler'as?

—Puŝ'u ankoraŭ unu foj'o'n!

—Ha! Ĝi plaĉ'as al vi! Jen, ricev'u!

—Puŝ'u pli fort'e!

—Bon'e, jen, vi hav'as!

—Nun halt'u vi kaj gard'u vin!—dir'is la jun'ul'o, kiu nun efektiv'e ek'koler'is.

Li supr'e'n'volv'is la manik'o'j'n, kraĉ'is sur si'a'j'n pugn'o'j'n kaj komenc'is bat'i kulp'a'n kaj ne'kulp'a'n. La rab'ist'o'j ne atend'is tia'n atak'o'n. La plej proksim'a'j est'is renvers'it'a'j en unu moment'o kaj fal'ig'is ankaŭ si'a'j'n najbar'o'j'n. La tut'a ar'o for'ŝov'iĝ'is al la fajr'o, la kaldron'o fal'is, kaj la sup'o verŝ'iĝ'is sur la karb'o'j'n.

—Ĉes'u vi, diabl'o, ĉes'u do! Sufiĉ'e! He, he, aŭskult'u, ĉes'u!—kri'ad'is la rab'ist'o'j. Sed la jun'ul'o jam nenio'n aŭd'is. Li ĉiam sving'is la pugn'o'j'n dekstr'e'n kaj mal'dekstr'e'n kaj per ĉiu ek'bat'o fal'ig'is unu aŭ du rab'ist'o'j'n.

—Kia urs'o!—parol'is tiu'j, kiu'j sukces'is de'salt'i flank'e'n.

Fin'e la jun'ul'o kviet'iĝ'is. Li ĉes'is bat'i kaj halt'is antaŭ la renvers'it'a kaj romp'it'a kaldron'o, grat'ant'e la nuk'o'n, kvazaŭ vol'ant'e dir'i:

—Ĉio'n ĉi mi est'as far'int'a, he!

—Nu, kar'ul'o,—parol'is la rab'ist'o'j, sin lev'ant'e de l’ ter'o kaj frot'ant'e si'a'j'n rip'o'j'n: se vi ĝust'a'temp'e ek'koler'us, oni ne for'konduk'us vi'a'n fianĉ'in'o'n. Ver'a Eli'o Mùromec![62]

—Kia est'as vi'a nom'o, kar'ul'o?—demand'is la mal'jun'a rab'ist'o.

Dmiĉjo.

Dmiĉjo? Bonege. Bravulo, Dmiĉjo!

—Kamarad'o'j!—dir'is unu rab'ist'o: la hetman'o re'e komenc'as rakont'i pri si'a viv'ad'o apud Volg'o. Neniu plu kant'as aŭ aŭskult'as fabel'o'n, ĉiu'j dezir'as aŭskult'i la hetman'o'n. Ni ir'u tuj, aŭ mank'os al ni lok'o!

—Ni ir'u, ni ir'u! ni aŭskult'u la hetman'o'n!—aŭd'iĝ'is inter la rab'ist'o'j.

Larĝ'ŝultr'a, mez'kresk'a vir'o, vest'it'a per riĉ'a or'brod'it'a kaftan'o, sid'is sur arb'o'stump'o, en ombr'o de grand'eg'a kverk'o. Sur la kap'o li hav'is fer'a'n rond'an ĉap'o'n kun "bàrmica", t. e. ŝtal'a ring'hav'a ret'o, kiu protekt'as kolon, nuk'o'n kaj orel'o'j'n kontraŭ mal'amik'a'j sabr'o'j. En la man'o'j li tenis "ĉek'an'o'n", t. e. martel'o'n sur long'a ten'il'o. En ĉi tiu vest'o ne facil'e est'is ek'kon'i ni'a'n kon'at'ul'o'n, Ivaĉjon Ring'o'n. Li'a'j okul'o'j rigard'is jen iu'n, jen ali'a'n. De post mal'long'a'j nigr'a'j lip'har'o'j bril'is li'a'j dent'o'j tiel blank'a'j, ke ili, ŝajn'e, lum'ig'is la tut'a'n vizaĝ'o'n.

La rab'ist'o'j silent'e aŭskult'is.

—Jes, kamarad'o'j,—dir'is Ring'o: ĉu est'as mir'ind'aĵ'o, se vi halt'ig'as ŝarĝ'vetur'il'ar'o'n aŭ bojar'a'n karavan'o'n, kiam vi est'as dek'obl'e pli mult'e'nombr'a'j, ol la preter'vojaĝ'ant'o'j? Sed est'us mir'ind'aĵ'o, se vi unu'op'e halt'ig'us kaj pri'rab'us pli ol kvin'dek vir'o'j'n!

—Ne mensog'u!—kri'is la rab'ist'o'j: tro mult'o'n vi ek'dezir'is! Ebl'e vi mem far'us tio'n?

—Mi ne parol'as pri mi, sed mi kon'as iu'n, kiu unu'op'e pov'is halt'ig'i la tut'a'n karavan'o'n!

—Vi'a apud'volg'a hero'o, ĉu ne ver'e?

—Cert'e, li. Foj'e oni tren'is bark'o'n sur ŝnur'eg'o'j kontraŭ la flu'o de Volg'o, el Astraĥanjo. Mult'e da hom'o'j trov'iĝ'is en la bark'o: komerc'ist'o'j, arm'it'a'j per sabr'o'j kaj paf'il'o'j, en dis'buton'um'it'a'j kaftan'o'j, kun ĉap'o'j, de'klin'it'a'j iom flank'e'n—ver'a'j rab'ist'o'j! Kaj kia'j komerc'aĵ'o'j: or'o, mult'e'kost'a'j ŝton'o'j, perl'o'j, divers'a'j objekt'o'j el Astraĥanjo k. t. p. Alt'a la bord'o, mal'larĝ'a la voj'et'o, sur kiu paŝ'is bur'lak'o'j, labor'ist'o'j, tir'ant'a'j la ŝnur'eg'o'n. Kaj mez'e de Volg'o—insul'o: nud'a ŝton'eg'o kun tre akr'a promontor'o, kiu ĝust'e est'is preter'ir'ot'a. Mi'a hero'o sci'is, kia'n ŝarĝ'o'n hav'is la bark'o. Dir'int'e al neniu eĉ unu vort'o'n, li de maten'o iris sin kaŝ'i en la arb'et'aĵ'o, sid'is kaj silent'is. Pas'as unu, du hor'o'j, fin'e, li vid'as, tren'iĝ'as kun grand'a pen'o bur'lak'o'j, ĉirkaŭ dek'du, unu post ali'a, streĉ'ant'e la tir'ŝnur'eg'o'n; ili ĝem'as, grak'as. Ne mal'pez'a est'is la bark'o kaj mult'e mal'help'is ankaŭ la rapid'a flu'o.

La hero'o ek'vid'is, ke ili jam est'is preter'ir'int'a'j la akr'a'n ŝton'eg'o'n. Tiam li el'salt'as el post la arb'et'ar'o, ek'bat'as per si'a sabr'o la ŝnur'eg'o'n kaj du'part'ig'as ĝin, tiel ke ĉiu'j bur'lak'o'j fal'is teren. Kaj li komenc'is ili'n bat'i iu'n per pugn'o, ali'a'j'n per rimen'kugl'o[59], nur kelk'a'j sukces'is for'kur'i. La flu'o de l’ river'o tir'is la bark'o'n mal'supr'e'n, rekt'e al la akr'a ŝton'eg'o. Ek'tim'eg'is la komerc'ist'o'j, ne pri paf'ad'o ili jam pens'as, ili medit'as, kia'manier'e evit'i la terur'a'n ŝton'eg'o'n kaj ne pere'i. Tiam mi'a hero'o, sin ten'ant'e je arb'o per unu man'o, ek'kapt'is per ali'a la tir'ŝnur'eg'o'n, kaj la bark'o halt'is.

—He, vi, arŝin'ul'aĉ'o'j, komerc'ist'o'j, brav'ul'o'j! Ĵet'u en Volg'o'n ĉiu'j'n vi'a'j'n sabr'o'j'n, paf'il'o'j'n, ĵet'u tuj,—ali'e mi el'las'os la ŝnur'eg'o'n, kaj vi ĉiu'j pere'os kun vi'a tut'a ŝarĝ'o!

La komerc'ist'o'j komenc'e intenc'is paf'mort'ig'i la hero'o'n, sed ŝancel'iĝ'is, pens'ant'e: se ni lin mort'ig'os, ni ankaŭ pere'os!

Kaj ili ĵet'is batal'il'o'j'n en Volg'o'n, nur kelk'a'j'n ili kaŝ'is, por lin mort'ig'i, kiam li ven'os pri'rab'i la bark'o'n. Sed la hero'o'n ne facil'e est'is super'ruz'i.

—Bon'e!—li dir'is,—la batal'il'o'j dron'is, nun vi ir'u, kie'n vi vol'as! Ali'vort'e: salt'u el la bark'o en la river'eg'o'n, kun la kap'o antaŭ'e'n!

Ili ŝancel'iĝ'is, sed li al'kroĉ'is la ŝnur'eg'o'n al la arb'o, ek'kapt'is paf'il'o'n kaj ek'paf'is.

Tiam ili ĉiu'j sin ĵet'is en Volg'o'n, kvazaŭ ili est'us ran'o'j. Kaj la hero'o kri'as al ili:

—Ne al'naĝ'u ĉi tie'n! Naĝ'u al ali'a bord'o, aŭ vi ĉiu'j est'os mort'ig'it'a'j, kiel anas'id'o'j!

—Nu, kamarad'o'j, kio'n vi dir'os? Bon'a est'as mi'a hero'o?

—Brav'ul'o!—aprob'is la rab'ist'o'j,—ver'a brav'ul'o! Kio'n li far'is post'e?

—Li per ŝnur'eg'o el'tir'is la bark'o'n sur la sabl'o'n.

—Li dev'is est'i tre alt'kresk'a?

—Ne, ne pli alt'kresk'a, ol mi, nur la ŝultr'o'j iom pli larĝ'a'j!

—Pli larĝ'a'j ankoraŭ, ol ĉe vi? Kiel li aspekt'as?

—Li aspekt'as kiel bon'a brav'ul'o: har'o'riĉ'a kap'o, nigr'a barb'o, iom kurb'ig'it'a figur'o, plat'a vizaĝ'o; sed kia'j okul'o'j?—terur'o!

—Nu, hetman'o, vi rakont'as pri vi'a hero'o mir'ind'aĵ'o'n, sed ni ne tre kred'as al vi. Neniu'n ni iam vid'is pli brav'a'n, ol vi!

—He, he, ĉu vi mult'o'n vid'is, mal'saĝ'ul'o'j? Ne,—daŭr'ig'is Ring'o kun fervor'o: ek'sci'u, ke, kompar'e al li, mi est'as nenio! Sen'taŭg'aĵ'o, nenio plu!

—Kiel est'as la nom'o de vi'a hero'o?

Jermako Timofèeviĉ!

—Ha, kia nom'o! Ĉu li sol'a labor'as, sen kamarad'o'j?

—Ne, ne sol'a. Li hav'as bon'eg'a'j'n kamarad'o'j'n. Sed la rus'a car'o ek'koler'is kontraŭ ili. Li send'is si'a'n arme'o'n al Volg'o por venk'i ili'n kaj ven'ig'i Moskv'o'n la de'hak'it'a'n kapon de ili'a esaulo[63] Ivan'o Ring'o[64].

—Ĉu oni lin kapt'is, Ivan'o'n?

—La car'a'j serv'ist'o'j kapt'is Ring'o'n, sed la ring'o for'glit'is inter ili'a'j fingr'o'j kaj for'rul'iĝ'is en la mon'don. Kie ĝi nun est'as, Di'o sci'as, sed kred'ebl'e baldaŭ ĝi re'e aper'os apud Volg'o: kiu unu foj'o'n vid'is Volg'o'n, al tiu ne plaĉ'as ali'lok'e!

Silent'is la hetman'o kaj medit'is.

Silent'is ankaŭ la rab'ist'o'j. Ili mal'lev'is si'a'j'n brav'a'j'n kap'o'j'n sur'brust'e'n kaj silent'e kares'is si'a'j'n long'a'j'n lip'har'o'j'n, si'a'j'n larĝ'a'j'n barb'o'j'n. Pri kio pens'is la brav'ul'o'j, sid'ant'e sur la vast'a arb'ar'a herb'ej'o, mez'e de l’ virg'a arb'ar'o? Ĉu pri pas'int'a'j jar'o'j de si'a jun'ec'o, kiam ili est'is ankoraŭ honest'a'j milit'ist'o'j aŭ pac'a'j vilaĝ'an'o'j? Ĉu pri Volg'o arĝent'kolor'a? Ĉu pri mir'ind'a hero'o, pri kiu ĵus rakont'is la hetman'o? Ĉu pri alt'a konstru'aĵ'o, star'ant'a mez'e de l’ vast'a kamp'o, pri du kolon'o'j, supr'e kun'ig'it'a'j per trab'o, pri kiu'j en tiu epok'o nepr'e pens'is ĉiu brav'ul'o en moment'o de mal'gaj'a humor'o?...

—Hetman'o!—ek'kri'is unu rab'ist'o, rapid'e al'kur'ant'e kaj preskaŭ perd'ant'e la spir'o'n.—Kvin verst'o'j'n de ĉi tie, sur Rjazana voj'o rajd'as du'dek vir'o'j, riĉ'e arm'it'a'j, en or'kovr'it'a'j kaftan'o'j! Bel'eg'a'j ĉeval'o'j, ne mal'pli ol cent rubl'o'j'n ĉiu!

—Kie'n ili rajd'as?—demand'is Ring'o, ek'salt'ant'e.

—Ili ĵus sin direkt'is al Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o. Ek'vid'int'e ili'n, mi tuj ek'galop'is ĉi tie'n tra arb'ar'o kaj marĉ'aĵ'o.

—He, kamarad'o'j!—ek'kri'is Ring'o: lev'iĝ'u! Du'dek vir'o'j sekv'u min! Vi, Vultur'o,—li sin turn'is al la mal'jun'a rab'ist'o,—pren'u ali'a'j'n du'dek vir'o'j'n kaj kaŝ'u vin ĉe la mal'rekt'a kverk'o; atak'u ili'n, se ni ebl'e ven'os tro mal'fru'e. Nu, rapid'e, pren'u la sabr'o'j'n!

Ring'o ek'sving'is per si'a ĉek'an'o, kaj ek'bril'is li'a'j okul'o'j. Li simil'is sever'a'n milit'estr'o'n mez'e de obe'em'a arme'o.

Ĝis'nun'a liber'a si'n'ten'ad'o de l’ rab'ist'o'j mal'aper'is kaj est'is anstataŭ'it'a per sen'escept'a disciplin'o.

En la sam'a moment'o kvar'dek rab'ist'o'j el'ir'is el la ar'o kaj form'is du taĉment'o'j'n.

—He, Dmiĉjo!—diris Vulturo al la junulo el apud Kolomno:—pren'u baston'eg'o'n, ir'u kun ni, ebl'e vi ek'koler'os ankoraŭ unu foj'o'n!

Dmiĉjo faris stultan grimacon, sed sendispute prenis el la manoj de l’ mal'jun'ul'o grand'a'n baston'eg'o'n, met'is ĝin sur'ŝultr'e'n kaj iris ne rapid'ant'e kun si'a taĉment'o al la mal'rekt'a kverk'o.

Ali'a taĉment'o, gvid'at'a de Ring'o, galop'is al Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o, pen'ant'e al'ven'i pli fru'e, ol la ne'kon'at'a'j rajd'ant'o'j.

ĈAPITR'O XIV.

Sur'vang'o.

Dum'e Maluto kun Ĥomjàk, akompanataj de dudek opriĉnikoj, sin direkt'is kun si'a kapt'it'o al Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o, Serèbrjanij sidis ĉe Godunòv antaŭ kovr'it'a tabl'o kun du pokal'o'j da vin'o.

—Dir'u, mi pet'as, Boriso Teodòroviĉ,—demand'is la princ'o: kio far'iĝ'is la last'a'n nokt'o'n al la car'o? Kial la tut'a antaŭ'urb'o lev'iĝ'is nokt'o'mez'e? Ĉu oft'e ĝi okaz'as ĉe vi?

Godunòv lev'is la ŝultr'o'j'n.

—La grand'a car'o,—li respond'is,—oft'e plor'as nokt'e pri si'a'j mal'amik'o'j, preĝ'as por ili'a'j anim'o'j. Ne est'as mir'ind'e, ke li ni'n kun'vok'is nokt'o'mez'e por preĝ'i. Vi sci'as, en la du'a leter'o de Bazil'o la Grand'a al Gregoro Nazianzin star'as la vort'o'j: "kio por unu'j est'as maten'o, tio est'as nokt'o'mez'o por hom'o pi'a kaj preĝ'ant'a". Mez'e de nokt'a silent'o, kiam nek okul'o'j, nek orel'o'j don'as danĝer'a'j'n impres'o'j'n, tiam dec'as al la hom'o rest'i en la ĉe'est'o de Di'o!

Boriso Teodòroviĉ! Antaŭ'e mi ankaŭ est'is vid'int'a, kiel preĝ'is la car'o, sed ĝi okaz'is ne tiel, kiel nun. Nun'temp'e ĉio far'iĝ'as ali'manier'e. Kaj la opriĉninon mi tut'e ne pov'as kompren'i. Ne monaĥ'o'j est'as vi'a'j opriĉnikoj, sed ver'a'j rab'ist'o'j. Ne mult'e da tag'o'j mi viv'as en Moskv'o, sed mi jam aŭd'is, mi vid'is tiom da terur'aĵ'o'j, ke ne facil'e est'us kred'i... Ebl'e, oni en'sorĉ'is la car'o'n. Boriso Teodòroviĉ, vi est'as intim'a kun la car'o, la car'o amas vin,—se vi dir'us al li pri opriĉnino?

Godunòv ekridetis pro la naiveco de l’ princ'o.

—La car'o est'as al ĉiu'j favor'a,—li dir'is kun ŝajn'ig'a humil'ec'o: kaj mi ne est'as ind'a je li'a favor'o. Ne konven'as al mi juĝ'i pri la car'a'j afer'o'j aŭ instru'i la car'o'n! Sed la opriĉnino ne est'as mal'facil'e kompren'ebl'a. La tut'a Rus'uj'o aparten'as al la car'o, ni ĉiu'j est'as li'a'j sklav'o'j: kio'n pren'as la car'o por si mem, tio est'os li'a, kio'n li bon'vol'as las'i al ni, tio est'as ni'a; kiu'n li ne vol'as hav'i apud si, tiu rest'as en li'a sekv'ant'ar'o; kiu'j'n li ne vol'as al'proksim'ig'i, tiu'j rest'as mal'proksim'e. Jen kio est'as la opriĉnino!

—Ne, Boriso Teodòroviĉ, kiam vi tio'n rakont'as, ĉio ŝajn'as est'i bon'a, sed en real'ec'o ĉio est'as tut'e ali'a. La opriĉnikoj pere'ig'as kaj detru'as la zemŝĉinon pli mult'e ol la tatar'o'j. Ekzist'as neniu juĝ'o kontraŭ ili. La tut'a land'o pere'as pro ili. Vi dir'u pri tio al la car'o! Al vi li kred'os!

—Princ'o Nikito Romànoviĉ, mult'e da mal'bon'o ekzist'as en la mond'o! Ne pro tio hom'o'j pere'ig'as hom'o'j'n, ke unu'j est'as opriĉnikoj kaj ali'a'j bojar'o'j, sed pro tio, ke ili ĉiu'j est'as hom'o'j! Se mi eĉ dir'us al la car'o, kio sekv'os? Ĉiu'j ek'koler'os kontraŭ mi kaj la car'o ankaŭ!...

—Bon'e! Li ek'koler'u, sed vi do far'is laŭ konscienc'o, vi dir'is al li la veron!

Nikito Romànoviĉ! Ne mult'e da temp'o oni bezon'as por dir'i la veron, sed oni dev'as sci'i ĝin el'parol'i. Se mi kontraŭ'dir'us al la car'o, jam de long'e mi ne est'us ĉi tie, kaj se mi ĉi tie ne est'us, kiu hieraŭ est'us sav'int'a vin, princ'o!

—Vi est'as prav'a, Boriso Teodòroviĉ, don'u Di'o san'o'n al vi! Sen vi mi nun ne ekzist'us plu!

Godunòv pens'is, ke li est'is konvink'int'a la princ'o'n.

—Jen, Nikito Romànoviĉ!—li daŭr'ig'is: bon'e ĝi est'as defend'i la veron, sed unu sol'a soldat'o ne pov'as est'i hetman'o... Kio'n vi far'us, ekzempl'e, se en vi'a ĉe'est'o kvar'dek rab'ist'o'j atak'us sen'kulp'ul'o'n?

—Kio'n mi far'us? Mi tuj min ĵet'us kun sabr'o en la man'o al ili ĉiu'j kaj mi ili'n bat'us ĝis kiam mi est'us mort'ig'it'a!...

Godunòv ek'rigard'is lin mir'ig'it'e.

—Kaj post kiam vi mort'ig'us kvin, ebl'e dek rab'ist'o'j'n, vi nepr'e est'us mort'ig'it'a kaj la rest'int'a'j rab'ist'o'j mort'ig'us la sen'kulp'ul'o'n. Ne, princ'o! Ĉu ne est'us pli bon'e ne sin en'miks'i, sed, kiam ili est'os sen'vest'ig'ant'a'j la mort'ig'it'a'n, tiam kri'i al ili, ke Stepĉjo pren'as pli mult'e ol Mi'ĉj'o, kaj ili tranĉ'os la gorĝ'o'j'n unu'j al ali'a'j!

Ne plaĉ'is ĉi tiu ekzempl'o al Serèbrjanij. Godunòv rimark'is ĝin kaj ŝanĝ'is la tem'o'n.

—Rigard'u, princ'o!—dir'is li rigard'ant'e tra fenestr'o:—kiu tie galop'as tiel rapid'eg'e? Ŝajn'e, vi'a ĉeval'serv'ist'o?

—Mi dub'as!—respond'is Serèbrjanij:—li for'rajd'is hodiaŭ maten'e al mal'proksim'a pilgrim'ad'o!

Sed tio est'is Miĥeiĉ, pal'a, sur ne'sel'it'a ĉeval'o. Ŝajn'e, li pren'is la unu'a'n ĉeval'o'n, kiu'n li traf'is, kaj nun li, spit'e kutim'o'j, en'rajd'is en la kort'o'n, rekt'e al la fenestr'o'j.

—Kara princ'o!—li kri'is jam de mal'proksim'e: vi sid'as, manĝ'as kaj trink'as kaj ne sci'as, kio okaz'is! Mi ĵus renkont'is Maluton Skuratov kun Ĥomjàk, ambaŭ sur'ĉeval'e, kaj inter ili—kun lig'it'a'j brak'o'j,—ĉu vi sci'as, kiu?—la kron'princ'o mem, jes, la kron'princ'o! Sur lian kapon ili met'is nigr'a'n kapuĉ'o'n, sed la vent'o for'lev'is la kapuĉ'o'n, kaj tial mi re'kon'is la kron'princ'o'n! Li ek'rigard'is min, kvazaŭ pet'ant'e pri help'o, kaj Maluto al'galop'is kaj sur'ŝov'is la kapuĉ'o'n ĝis la menton'o!

Serèbrjanij salt'e lev'iĝ'is.

—Vi aŭd'as, vi aŭd'as, Boriso Teodòroviĉ?—li ek'kri'is, bril'ant'e per okul'o'j.—Ĉu nun oni pov'as atend'i ĝis kiam la rab'ist'o'j inter'mal'pac'iĝ'os?—Kaj li sin ĵet'is ekster'e'n.

—Ĉeval'o'n!—li ordon'is, pren'ant'e la brid'o'n el la man'o'j de Miĥeiĉ.

—La ĉeval'o ne konven'as por vi, kar'ul'o,—kri'is Miĥeiĉ,—mal'bon'a ĉeval'aĉ'o, eĉ ne sel'it'a, ĉu ebl'e est'as kun tiu ĉeval'o ir'i al la car'o?

Sed la princ'o jam rajd'is, cert'e, ne al la car'o, sed al persekut'o de Maluto...


Forges'is Serèbrjanij, ke li ne kun'hav'as sabr'o'n, nek paf'il'o'n, ke li sid'as sur mal'jun'a ĉeval'o! Si'a'temp'e la ĉeval'o est'is bon'eg'a: pli ol du'dek jar'o'j'n ĝi bon'e serv'is en milit'o, sed ne ricev'is ĝi ripoz'o'n por si'a'j mal'jun'a'j jar'o'j, nun'temp'e ĝi serv'is kiel akv'o'port'ist'o, ricev'ant'e nur putr'a'n fojn'o'n kaj baston'bat'o'j'n. Sed hodiaŭ ĝi ek'sent'is sur si'a dors'o lert'a'n rajd'ist'o'n, kaj ĝi ek'memor'is pri si'a'j iam'a'j tag'o'j, kiam ĝi sur'port'ad'is hero'o'j'n dum milit'ir'o'j, kiam ĝi est'is nutr'at'a per plej bon'a aven'o... Kaj ĝi plen'blov'ig'as si'a'j'n ruĝ'a'j'n naz'tru'o'j'n, etend'as la kolon kaj galop'as, streĉ'ant'e si'a'j'n ĉiu'j'n fort'o'j'n por ating'i Maluton Skuratov.

Maluto rajdas kaj rajdas en densa arbaro kun siaj opriĉnikoj. Li rapid'ig'as ili'n por ating'i Mal'ben'it'a'n Ŝlim'akv'o'n, ord'ig'ant'e la kapuĉ'o'n sur la kap'o de l’ kronprinco, por ke ne sciu la opriĉnikoj, kiu'n ili akompan'as al la mort'o. Se ili konus la kapt'it'o'n, ili rifuz'us help'i al Maluto, ebl'e ĉiu'j for'kur'us. Ĝis nun ili kred'as, ke simpl'ul'o rajd'as inter Maluto kaj Ĥomjàk, ili ne pov'as nur kompren'i, por kio oni decid'is lin ekzekut'i tiel mal'proksim'e.

Maluto rapidigas la opriĉnikojn, Maluto koler'as kontraŭ la ĉeval'o'j, li vip'as la ĉeval'o'j'n sen'kompat'e.

—La car'o ebl'e ŝanĝ'os si'a'n intenc'o'n, la car'o ebl'e send'os post ni por ni'n re'ven'ig'i!

Galop'as la mal'jun'a Maluto en dens'a arb'ar'o, bird'o'j sci'vol'e rigard'as post li, etend'ant'e la kol'et'o'j'n, nigr'a'j korv'o'j flug'as super li, jam proksim'e est'as la Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o.

—He!—dir'as Maluto al Ĥomjàk:—ŝajn'as al mi, mi aŭd'as ĉeval'a'n pied'frap'ad'o'n post ni!

—Ne!—respond'is Ĥomjàk:—vi aŭd'as pied'frap'ad'o'n de ni'a'j propr'a'j ĉeval'o'j.

Pli kaj pli rapid'ig'as Maluto la opriĉnikojn, pli kaj pli oft'e ili vip'as si'a'j'n ĉeval'o'j'n.

—He!—dir'as Maluto al Ĥomjàk:—ŝajn'as al mi, mi aŭd'as kri'o'j'n post ni!

—Ne!—respond'is Ĥomjàk:—vi aŭd'as la eĥ'o'n de ni'a'j propr'a'j voĉ'o'j!

Mult'e koler'as Maluto kontraŭ la ĉeval'o'j...

—Ĉu oni ne persekut'as ni'n?

Subit'e Maluto aŭd'as post si la voĉ'o'n:

—Halt'u, Gregoro Lukìĉ!

Serèbrjanij est'is post li'a dors'o. Bon'e serv'is al la bojar'o li'a mal'jun'a ĉeval'o!

—Halt'u, Maluto!—ripet'is la princ'o kaj, streĉ'int'e ĉiu'j'n si'a'j'n fort'o'j'n, li don'is al li sur'vang'o'n.

Fort'a est'is la ek'frap'o de Nikito Romànoviĉ! Ĝi'a son'o ek'tondr'is kvazaŭ paf'o: ek'bru'is la arb'ar'o, ek'fal'is la foli'o'j; arb'ar'a'j best'o'j flug'kur'is en dens'ej'o'n; strig'o'j kun larĝ'e mal'ferm'it'a'j okul'o'j el'flug'is el si'a'j kavern'o'j, kaj kamp'ar'an'o'j, kiu'j tre mal'proksim'e de tie est'is sen'ŝel'ig'ant'a'j la tili'o'j'n, rigard'is unu'j la ali'a'j'n kaj parol'is:

—Kia krak'ad'o! Ĉu ne romp'iĝ'is la mal'jun'a kverk'o super la Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o?

Maluto falis el la selo. Malfeliĉa maljuna ĉevalo de Serèbrjanij fal'et'is, renvers'iĝ'is kaj mort'is.

Maluto!—ek'kri'is la princ'o, tuj lev'iĝ'ant'e: ne taŭg'a'n pec'o'n vi vol'is en'glut'i! La pec'o vin sufok'os! Kaj, el'ing'ig'int'e la sabr'o'n de Maluto, li ek'sving'is ĝin por de'hak'i lian kapon.

Sam'moment'e ali'a sabr'o ek'fajf'is super la kap'o de Serèbrjanij. Mate'o Ĥomjàk venis helpi al sia mastro. Batalo ekbolis inter Ĥomjàk kaj la princ'o. Ali'a'j opriĉnikoj kun nud'a'j sabr'o'j ankaŭ atak'is la princ'o'n, kiu'n defend'is nur la alt'a'j arb'o'j kaj la dens'eg'a arb'et'ar'o.

—Cert'e, mi pere'os,—li pens'is dum batal'o,—kaj ne sav'os mi la kron'princ'o'n! Se mi pov'us el'ten'i nur du'on'o'n da hor'o, ebl'e al'ven'us iu ajn help'o!

Apenaŭ li ĝin ek'pens'is, akr'a ek'fajf'o ek'son'is en la arb'ar'o, post'e laŭt'a'j kri'o'j.

La opriĉniko, kiu jam lev'is la sabr'o'n super la princ'o, fal'is kun dis'hak'it'a kap'o, kaj super li'a kadavr'o jam star'is Ivaĉjo Ring'o, sving'ant'e si'a'n sang'kovr'it'a'n ĉek'an'o'n. Sam'temp'e rab'ist'o'j, simil'e je ar'o da lup'o'j, sin ĵet'is sur la opriĉnikojn de Maluto, kaj komenc'iĝ'is man'batal'o! Maluto volont'e mem atak'us la mal'amik'o'j'n, sed en la dens'ej'o li ne hav'is sufiĉ'e da lok'o. Mult'a'j opriĉnikoj jam kuŝ'is mort'ig'it'a'j, sed ali'a'j baldaŭ re'trov'is la fort'o'j'n, kri'ad'is: "ha, ha, hurà!" kaj pied'prem'ad'is la rab'ist'o'j'n per si'a'j ĉeval'o'j. Eĉ Ring'o, ricev'int'e vund'o'n de l’ brak'o, ne tiel fervor'e bat'is per si'a ĉek'an'o. Sed subit'e nova ek'fajf'o ek'aŭd'iĝ'is en la arb'ar'o.

—Vigl'e ten'u vin, brav'ul'o'j!—ek'kri'is Ring'o: la av'o Vultur'o ven'as help'i ni'n!

Kaj li ankoraŭ ne fin'is si'a'j'n vort'o'j'n, kiam Vultur'o kun si'a taĉment'o atak'is la opriĉnikojn, kaj re'e ek'bol'is grand'a, kruel'eg'a man'batal'o!

En dens'a arb'ar'o la rajd'ant'o'j sent'is sin ne tiel oportun'e, kiel la infanteri'an'o'j. La ĉeval'o'j star'iĝ'is sur post'a'j'n pied'o'j'n, fal'is sur la dors'o'n, prem'ant'e la rajd'ant'o'j'n. Mal'esper'o ek'kapt'is la opriĉnikojn. La sabr'o de Ĥomjàk fajf'is kiel vent'o, kvazaŭ fulm'o'j bril'is super li'a kap'o.

Subit'e io nova okaz'is en komun'a tumult'o. La fort'a Dmiĉjo, dis'puŝ'ant'e la batal'ant'o'j'n, ek'cel'is Ĥomjàkn, renvers'ant'e ĉiu'j'n sen'escept'e, la si'a'j'n same kiel la fremd'a'j'n. Dmiĉjo ek'kon'is tiu'n, kiu est'is rab'int'a lian fianĉ'in'o'n. Ten'ant'e si'a'n pez'a'n baston'eg'o'n per ambaŭ man'o'j, li ek'frap'is per ĝi si'a'n mal'amik'o'n. Ĥomjàk de'flank'iĝ'is, la ek'frap'o traf'is la kapon de l’ ĉeval'o, la best'o fal'is mort'a, la baston'eg'o romp'iĝ'is.

—Atend'u, atend'u!—dir'is Dmiĉjo, sin ĵetante sur Ĥomjàk: nun vi ne for'ir'os!

La batal'o est'is fin'it'a. For'est'is la mal'amik'o'j: ĉiu'j opriĉnikoj fal'is mort'a'j, nur Maluto for'galop'is sur si'a rapid'eg'a ĉeval'o.

La rab'ist'o'j ankaŭ perd'is mult'e da si'a'j.

—Jen, vi'a bojar'a moŝt'o!—dir'is Ring'o al princ'o Serèbrjanij, for'viŝ'ant'e la ŝvit'o'n de sur si'a vizaĝ'o.—Jen kie ni re'e renkont'iĝ'is!

La princ'o, ĉe la aper'o de la rab'ist'o'j, sin ĵet'is al la kron'princ'o kaj pren'is lian ĉeval'o'n flank'e'n. La kron'princ'o est'is al'lig'it'a al la sel'o. Serèbrjanij per sabr'o dis'tranĉ'is la ŝnur'o'j'n, help'is al la kron'princ'o de'ĉeval'iĝ'i kaj de'met'is la tuk'o'n de antaŭ li'a buŝ'o. Dum la batal'o Serèbrjanij star'is antaŭ la kron'princ'o, protekt'ant'e lin.

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o!—li dir'is, vid'ant'e, ke la rab'ist'o'j jam pri'rab'as la mort'ig'it'a'j'n kaj kapt'as la for'kur'ant'a'j'n ĉeval'o'j'n:—la batal'o est'as fin'it'a, ĉiu'j vi'a'j mal'amik'o'j mort'is, nur Maluto for'kur'is, sed, ŝajn'as al mi, ne mult'o'n li ankaŭ gajn'is, ĉar sen'dub'e la car'o juĝ'e esplor'os la kaz'o'n!

Ĉe la nom'o de kron'princ'o Ring'o post'en'ir'is.

—Ĉu ver'e?—li demand'is: tio est'as la kron'princ'o mem? La fil'o de l’ car'o? Jen kiu'n defend'i mi hav'is la feliĉ'o'n! Jen kiu'n la hund'o'j ven'ig'is tie'n ĉi kun'lig'it'a'n!—Kaj la hetman'o fal'is al la pied'o'j de Ivan'o Ivànoviĉ.

La sci'ig'o rapid'e dis'vast'iĝ'is inter la rab'ist'o'j. Ĉiu'j las'is la mort'ig'it'a'j'n kaj ven'is salut'i la car'a'n filon.

—Dank'o'n al vi, bon'ul'o'j!—li dir'is afabl'e, sen si'a kutim'a fier'ec'o: kiu ajn vi est'u, dank'o'n al vi!

—Ne dank'ind'e, vi'a kron'princ'a moŝt'o—respond'is Ring'o: se mi sci'us, kio minac'as al vi, mi kun'pren'us ne kvar'dek, sed du'cent brav'ul'o'j'n, kaj ne for'kur'us de ni tiu Skuratov. Ni nepr'e kapt'us lin viv'ant'a'n kaj tuj pend'ig'us lin en vi'a ĉe'est'o! Ceter'e, ŝajn'e, rest'is ĉe ni li'a ĉeval'serv'ist'o, ankaŭ mi'a mal'nov'a kon'at'ul'o; se la fiŝ'o'j mank'as, oni kontent'iĝ'as per krab'o'j[65].—He, brav'ul'o, ĉu vi ten'as Ĥomjàkn?

—Jes!—respond'is Dmiĉjo, kuŝ'ant'e sur'ventr'e kaj ne el'las'ant'e si'a'n viktim'o'n.

—El'las'u lin, ne tim'u, nun li ne for'kur'os. Nu, brav'ul'o'j, far'u fajr'o'n por esplor'ad'o, al'port'u ŝnur'eg'o'n kaj verg'o'j'n!

Dmiĉjo lev'iĝ'is. El sub li lev'iĝ'is fort'a alt'kresk'a jun'ul'o; kiam li turn'is la vizaĝ'o'n al la rab'ist'o'j, ĉiu'j ek'kri'is mir'ig'it'a'j:

Ĥlopko! Li estas Ĥlopko! Ĥlopkon li premadis anstataŭ opriĉnikon!

Dmiĉjo rigard'is ĉirkaŭ'e'n kun mal'ferm'eg'it'a buŝ'o.

Ĥlopko apenaŭ spir'is.

—Jen kiu'n mi kapt'is!—fin'e el'dir'is Dmiĉjo.—Kial do vi ne parol'is?

—Ĉu ebl'e est'is parol'i, kiam vi prem'ad'is mi'a'n gorĝ'o'n?

—Kiel do vi traf'is sub min?

—Kiel, kiel? Vi, urs'o, ek'frap'is la ĉeval'o'n je la kap'o, kaj la rajd'ant'o fal'is sur min, kaj tuj vi, anstataŭ lin, min ek'kapt'is kaj ek'sufok'is!

—Jen kio!—mal'rapid'e dir'is Dmiĉjo, grat'ant'e al si la nuk'o'n.

La rab'ist'o'j ek'rid'eg'is. La kron'princ'o ankaŭ rid'et'is. Ĥomjàkn oni ne pov'is trov'i.

—Ne ven'is ankoraŭ li'a temp'o,—dir'is Ring'o,—domaĝ'e, tre domaĝ'e! Nu, ebl'e Di'o don'os, mi hav'os lin ankoraŭ en la man'o'j! Kaj nun permes'u, vi'a kron'princ'a moŝt'o, ke mi vin akompan'u kun mi'a'j brav'ul'o'j ĝis la ŝose'o! Hont'ind'e est'as por mi, vi'a kron'princ'a moŝt'o! Ne konven'us al mi, mal'alt'rang'ul'o, eĉ parol'i kun vi'a kron'princ'a moŝt'o, sed kio'n far'i? sen mi'a help'o vi ne el'ir'os de ĉi tie!

—Nu, kamarad'o'j,—daŭr'ig'is Ring'o: ven'u akompan'i lian kron'princ'a'n moŝt'o'n! Vi, bojar'o,—li dir'is al Serèbrjanij, montr'ant'e si'a'n ĉeval'o'n:—sur'ĉeval'iĝ'u, mi pren'os ali'a'n ĉeval'o'n. Vi, Vultur'o, pov'as pied'ir'i kaj Dmiĉjo tiom pli!

—Por kio?—dir'is Dmiĉjo, ek'kapt'is la kol'har'o'j'n de iu ĉeval'o, preskaŭ fal'ig'int'e ĝin:—mi ankaŭ pov'as rajd'i!

Li lev'is la pied'o'n al pied'ing'o, sed, ĉar li ne pov'is trov'i ĝin per la pied'o, li sur'ventr'e kuŝ'iĝ'is sur la dors'o'n de l’ ĉeval'o, tia'manier'e tra'galop'is kelk'a'j'n paŝ'o'j'n kaj nur post'e traf'is en la sel'o'n.

—He, he!—li ek'kri'is, balanc'ant'e per la pied'o'j kaj lev'ant'e la kubut'o'j'n.

La kron'princ'o direkt'is la ĉeval'o'n hejm'e'n, antaŭ- kaj post'ir'at'a de la tut'a band'o.

Kiam fin'e oni ven'is en la kamp'ar'o'n kaj ek'vid'is de mal'proksim'e tegment'o'j'n de l’ antaŭ'urb'o, Ring'o halt'is.

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o,—li dir'is, salt'ant'e for de la ĉeval'o: jen est'as vi'a voj'o, jen la antaŭ'urb'o! Ne konven'as, ke mi rest'u plu'e kun vi'a kron'princ'a moŝt'o. Krom'e, mi rimark'as tie polv'o'n super la voj'o: kred'ebl'e, milit'ist'o'j! Adiaŭ, vi'a kron'princ'a moŝt'o! Ne koler'u: neces'ec'o ni'n kun'ig'is!

—Atend'u, brav'ul'o!—dir'is la kron'princ'o, kiu, sent'ant'e sin en sen'danĝer'ec'o, re'pren'is si'a'j'n antaŭ'a'j'n manier'o'j'n:—atend'u, brav'ul'o! Dir'u antaŭ'e, al kiu bojar'a famili'o vi aparten'as, kial vi port'as or'kovr'it'a'n kaftan'o'n?

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o,—modest'e respond'is Ring'o: ekzist'as ĉi tie mult'e da tia'j bojar'o'j sen'famili'a'j, mult'e da princ'o'j sen'nom'a'j! Ni sur'hav'as tio'n, kio'n send'as al ni Di'o!

—Ĉu vi ne sci'as!—sever'ton'e daŭr'ig'is la kron'princ'o,—ke por tia'j princ'o'j, kiel vi, est'as star'ig'it'a alt'a konstru'aĵ'o sur la plac'o? Vi mem ne est'as ind'a ĉi tiu'n kaftan'o'n! Se vi ne est'us far'int'a al mi la hodiaŭ'a'n serv'o'n, mi ordon'us al tiu'j milit'ist'o'j kapt'i vin ĉiu'j'n kaj ven'ig'i en la antaŭ'urb'o'n. Sed pro hodiaŭ'a vi'a far'o mi pardon'as al vi la antaŭ'a'n rab'ad'o'n kaj mi defend'os vin antaŭ mi'a patr'o, se vi vol'as nun pet'i lian pardon'o'n!

—Dank'o'n por vi'a'j afabl'a'j parol'o'j, vi'a kron'princ'a moŝt'o, grand'a'n dank'o'n, sed ne ven'is ankoraŭ temp'o, ke mi pet'u pardon'o'n de la car'o! Grand'eg'a'j est'as mi'a'j pek'o'j antaŭ Di'o, mult'e'nombr'a'j mi'a'j kulp'o'j antaŭ la car'o; ne pov'as min pardon'i li'a car'a moŝt'o, kaj se eĉ li min pardon'us, mi ne pov'as nun for'las'i mi'a'j'n kamarad'o'j'n!

—Kio'n mi aŭd'as?—mir'is la kron'princ'o: vi ne vol'as las'i vi'a'n rab'ist'a'n viv'manier'o'n, kiam mi mem promes'as al vi mi'a'n protekt'o'n kaj help'o'n! Cert'e, rab'ad'o est'as pli profit'a, ol honest'a labor'ad'o?

Ring'o kares'is si'a'n nigr'a'n barb'o'n kaj ruz'e rid'et'ant'e aper'ig'is du vic'o'j'n da eben'a'j blank'a'j dent'o'j, pro kio li'a sun'brul'ig'it'a vizaĝ'o ek'ŝajn'is ankoraŭ pli brun'a.

—Vi'a kron'princ'a moŝt'o!—li dir'is: por tio viv'as ezok'o en la mar'o, ke karas'o ne dorm'et'u[66]. Mi ne est'as al'kutim'int'a al milit'ist'a ofic'o nek al komerc'ist'a afer'o. Adiaŭ, vi'a kron'princ'a moŝt'o: la polv'o tie al'proksim'iĝ'as, ni dev'as for'ir'i: fiŝ'o serĉ'as dron'o'n, hom'o serĉ'as bon'o'n, kaj ni, rab'ist'o'j, sen'danĝer'a'n rifuĝ'ej'o'n.

Kaj Ring'o mal'aper'is inter la arb'et'ar'o. Ĉiu'j rab'ist'o'j ankaŭ mal'aper'is en la arb'ar'o, kaj la kron'princ'o kun princ'o Serèbrjanij ek'galop'is al la antaŭ'urb'o, kaj baldaŭ ili renkont'is taĉment'o'n de rajd'ist'o'j, konduk'at'a'n de Boriso Godunòv...


Kia'manier'e Maluto sukces'is klar'ig'i si'a'n kalumni'o'n kaj re'e ricev'i la car'a'n favor'o'n, ni ne sci'as. Ebl'e Ivan'o, kiam li'a ekscit'it'a kor'o kviet'iĝ'is, al'juĝ'is la ag'o'n de si'a favor'at'o al tromp'it'a fervor'eg'o, ebl'e li part'e konserv'is si'a'j'n suspekt'o'j'n kontraŭ si'a fil'o. Ĉiu'okaz'e Skuratov ne nur ne perd'is la car'a'n favor'o'n, sed de nun far'iĝ'is ankoraŭ pli kara al Ivan'o. Ĝis tiam Rus'uj'o mal'am'eg'is Maluton, de nun ek'mal'am'eg'is lin la kron'princ'o. La car'o est'is la sol'a apog'il'o de Maluto. Komun'a mal'am'eg'o kontraŭ Maluto atest'is al Ivan'o pri li'a fidel'ec'o. Alud'o kontraŭ Basmanov ankaŭ ne rest'is sen sekv'o. En la kor'o de Ivan'o rest'is grajn'o de suspekt'o, kaj kvankam ĝi ne en'radik'iĝ'is, sed ĝi mult'e pli'mal'grand'ig'is lian favor'o'n al Basmanov, ĉar neniam la car'o pardon'is al tiu, kiu iam ig'is lin trem'i, se eĉ li mem si'a'temp'e vid'us si'a'n erar'o'n.

ĈAPITR'O XV.

Ceremoni'o de kis'ad'o.

Est'as jam temp'o, ke ni re'ven'u al Morozov. La konfuz'iĝ'o de Helen'o en la ĉe'est'o de Serèbrjanij ne evitis la traigajn okulojn de l’ bojar'o. Ver'dir'e, komenc'e li opini'is, ke la kaŭz'o est'is ŝi'a renkont'iĝ'o kun Vjàzemskij, sed baldaŭ nova suspekt'o nask'iĝ'is en li'a anim'o.

Adiaŭ'int'e la princ'o'n en la vestibl'o, Morozov re'ven'is en la ĉambr'o'n. Li'a'j dens'a'j brov'o'j est'is minac'e kun'tir'it'a'j, profund'a'j sulk'o'j kovr'is la frunt'o'n, li sufok'iĝ'is pro varm'eg'o.

—Helen'o nun dorm'as!—li pens'is: ŝi ne atend'as min, mi ir'os promen'i en la ĝarden'o; ebl'e, mi'a kap'o re'freŝ'iĝ'os!

Li el'ir'is. En la ĝarden'o reg'is mal'lum'o. Ĉe la palis'ar'o li rimark'is blank'an kaftan'o'n. Li halt'is. Subit'e am'a'j parol'o'j frap'is lian aŭd'o'n. La mal'jun'ul'o ek'kon'is la voĉ'o'n de si'a edz'in'o. Trans la palis'ar'o kontur'iĝ'is mal'klar'a figur'o de rajd'ant'o. La ne'kon'at'ul'o klin'iĝ'is al Helen'o kaj parol'is io'n al ŝi. Morozov apenaŭ spir'is, sed atak'o de vent'o ek'mov'ig'is la supr'o'j'n de l’ arboj kaj forportis la vortojn kaj la voĉon de l’ vir'o. Kiu li est'is? Ĉu Vjàzemskij per si'a persist'ec'o sukces'is akir'i la koron de Helen'o? Enigm'a est'as vir'in'a kor'o! Hodiaŭ ŝi amas tiu'n, kiu'n hieraŭ ŝi mal'am'eg'is! Aŭ ebl'e la princ'o Serèbrjanij hav'is rendevu'o'n kun li'a edz'in'o ĉi tie? Kiu sci'as? Ebl'e, la princ'o, kiu'n li ĵus akcept'is kvazaŭ si'a'n propr'a'n filon, la sam'a'n tag'o'n far'is al li, plej bon'a amik'o de li'a patr'o, plej kruel'a'n ofend'o'n, al li, kiu est'is pret'a risk'i si'a'n propr'a'n viv'o'n, nur por kaŝ'i la princ'o'n Serèbjanij de l’ koler'o de l’ car'o!

—Ne,—pens'is la bojar'o: tio ne est'as Serèbrjanij, tio est'as iu opriĉniko, nova favorato de l’ car'o! Ĉu por la unu'a foj'o ili sen'honor'ig'as alt'rang'ul'o'n? Kaj mi'a edz'in'o, jen est'as serpent'o! Ĉu mi ŝi'n ne am'is? Ĉu mi ŝi'n ne gard'is, kvazaŭ mi'a'n propr'a'n fil'in'o'n? Kaj ĉu ne mem'vol'e ŝi edz'in'iĝ'is kun mi? Kiel ŝi min est'is dank'ant'a, ruz'ul'in'o! Ŝi, kiu sankt'e promes'is al mi fidel'ec'o'n! Ne, ne fid'u, Druĵino, al vir'in'a fidel'ec'o! Alt'a palis'ar'o, kverk'lign'a pord'eg'o kaj fer'a serur'o—jen kio gard'os vir'in'a'n fidel'ec'o'n! Vi iom rapid'is, Druĵino Andrèeviĉ, en'man'ig'int'e vi'a'n honor'o'n al la vir'in'o! Ek'flam'is, mal'jun'ul'o, vi'a ard'ant'a kor'o! Vin tromp'is nun vi'a jun'a edz'in'o, vin mok'os nun ĉiu en Moskv'o!

Tiel parol'is al si Morozov, mult'eg'e sufer'ant'e. Li vol'is sin ĵet'i antaŭ'e'n. Sed la rajd'ant'o for'galop'os, kaj la bojar'o ne ek'sci'os, kiu est'as li'a mal'amik'o. Li prefer'is atend'i.

La vent'o sen'inter'romp'e bru'ad'is dum la tut'a vesper'o, kaj la lun'o rest'is kovr'it'a de nub'o'j. Morozov ne re'kon'is la rajd'ist'o'n, nek lian voĉ'o'n. Li nur aŭd'is, ke la bojar'in'o dir'is al li plor'ant'e:

—Mi vin amas pli ol la viv'o'n, pli ol la sun'o'n. Mi neniu'n am'is krom vi kaj neniu'n am'os, ne pov'as ami!

Baldaŭ Helen'o preter'paŝ'is antaŭ Morozov, ne rimark'int'e lin. Mal'rapid'e sekv'is ŝi'n la bojar'o.

La sekv'int'a'n tag'o'n li ne rimark'ig'is al ŝi si'a'j'n suspekt'o'j'n. Kiel antaŭ'e, li est'is afabl'a kun ŝi. Nur ia'temp'e, ne'rimark'it'e de ŝi, la bojar'o sulk'ig'is la brov'o'j'n kaj minac'e rigard'is ŝi'n. Terur'a sent'o posed'is la bojar'o'n en tiu'j moment'o'j! Li medit'is, kia'manier'e li pov'us el'serĉ'i si'a'n mal'amik'o'n.

Pas'is kvar tag'o'j. Morozov sid'is en si'a ĉambr'o ĉe la kverk'lign'a tabl'o. Antaŭ li kuŝ'is mal'ferm'it'a libr'o, vel'urb'ind'it'a, kun arĝent'a'j buk'o'j. Sed la bojar'o ne leg'is. Li'a'j okul'o'j glit'is super la mult'kolor'a'j titol'o'j kaj la implik'it'a'j desegn'aĵ'o'j de l’ paĝ'o, sed li'a imag'o vag'ad'is inter la ĉambr'o de li'a edz'in'o kaj la palis'ar'o de l’ ĝarden'o.

La pas'int'a'n tag'o'n Serèbrjanij re'ven'is el la antaŭ'urb'o kaj laŭ si'a promes'o vizit'is Morozovn. Helen'o ŝajn'ig'is mal'san'o'n kaj rest'is en si'a ĉambr'o. Morozov neniel ŝanĝis sian konduton rilate al Serèbrjanij. Sed dum li lin gratul'is okaz'e de li'a feliĉ'a re'ven'o, dum li fervor'e regal'is la kar'a'n gaston, li ĉiam penis diven'i la esprim'o'n de li'a vizaĝ'o, li ĉiam penis trov'i post'sign'o'j'n de perfid'o. Serèbrjanij est'is en'pens'em'a, sed simpl'anim'a kaj sincer'a kiel antaŭ'e. Nenio'n pov'is ek'sci'i Morozov.

Jen pri kio li pens'is nun, sid'ant'e super la mal'ferm'it'a libr'o!

Lian medit'ad'o'n inter'romp'is la en'ir'int'a serv'ist'o, kiu, ek'vid'int'e la zorg'o'plen'a'n vizaĝ'o'n de Morozov, halt'is respekt'plen'e. La bojar'o per rigard'o demand'is lin.

—Vi'a bojar'a moŝt'o!—dir'is la serv'ist'o: al'ven'as la car'a'j hom'o'j. Antaŭ'e rajd'as princ'o Afonasjo Ivànoviĉ Vjàzemskij. Ili jam est'as proksim'e, ĉu vi ordon'os, ke ni renkont'u ili'n?

Sam'temp'e aŭd'iĝ'is son'o'j de tint'il'o, batat'a de antaŭ'e'n'ir'ant'a serv'ist'o, kiu hav'is ofic'o'n dis'pel'i la popol'o'n en la strat'o'j kaj far'i voj'o'n al si'a mastr'o.

Vjàzemskij venas al mi?—diris Morozov.—Ĉu li frenez'iĝ'is? Kred'ebl'e, li preter'rajd'os. Ir'u al la pord'eg'o kaj atend'u, kaj se li turn'os la ĉeval'o'n ĉi tie'n, dir'u al li, ke mi'a dom'o ne est'as drink'ej'o, ke mi ne kon'as la opriĉnikojn, ke mi ne vol'as ili'n koni. Ir'u!

La serv'ist'o hezit'is.

—Kio ankoraŭ?—demand'is la bojar'o.

—Vi'a bojar'a moŝt'o, bon'vol'u pun'i min, sed... mi ne dir'os tio'n al Vjàzemskij.

—Ir'u!—ek'koler'is Morozov, pied'frap'ant'e.

—Vi'a bojar'a moŝt'o!—dir'is la en'kur'ant'a dvoreckij[41]. Princ'o Vjàzemskij kun opriĉnikoj est'as proksim'e de ni'a pord'eg'o. La princ'o dir'as, ke li est'as send'it'a de li'a car'a moŝt'o!

—De li'a car'a moŝt'o? Ĉu ver'e, li dir'as,—de li'a car'a moŝt'o? Larĝ'e mal'ferm'u la pord'eg'o'n! Don'u al mi or'a'n plad'o'n kun pan'o kaj sal'o! Ĉiu'j mi'a'j hom'o'j ven'u renkont'e'n al la send'it'o'j de li'a car'a moŝt'o!

Dum'e la son'o'j de l’ tint'il'o pli kaj pli al'proksim'iĝ'is. Ĉirkaŭ du'dek rajd'ist'o'j kaj antaŭ ili la princ'o Vjàzemskij, sur bon'statur'a arĝent'ornam'it'a ĉeval'o, paŝ'e en'ir'is en la kort'o'n. La princ'o sur'hav'is blank'an atlas'a'n kaftan'o'n kun mal'alt'a kol'um'o; la nud'a'n kolon ornam'is riĉ'a perl'a ĉirkaŭ'kol'o. Perl'a'j ĉirkaŭ'man'o'j sub'ten'is super man'radik'o'j la larĝ'a'j'n manik'o'j'n de l’ kaftan'o, mal'zorg'et'e zon'it'a per ruĝ'a silk'a zon'o kun or'a franĝ'o je la ekstrem'aĵ'o'j; brod'it'a'j gant'o'j pend'is ĉe la zon'o. Velur'a ruĝ'a pantalon'o far'is larĝ'a'j'n fald'o'j'n super la grand'a'j flav'a'j maroken'a'j perl'o'brod'it'a'j bot'o'j, dens'e fald'it'a'j supr'e kaj proviz'it'a'j per grand'a'j kalkan'um'o'j kun arĝent'a'j huf'et'o'j. Super la kaftan'o la princ'o sur'hav'is silk'a'n mal'pez'a'n or'kolor'a'n somer'vest'o'n kun du'obl'a diamant'a agraf'o ĉe la brust'o, sur la kap'o—blank'an or'ŝtof'a'n ĉap'o'n kun fleks'ebl'a diamant'a plum'o, kiu balanc'iĝ'is je ĉiu li'a mov'o, reflekt'ant'e la sun'radi'o'j'n. Nigr'a'j bukl'o'j de l’ princ'o, pend'ant'a'j el sub la ĉap'o, kun'iĝ'is kun li'a mal'long'a krisp'a barb'et'o. La lip'har'o'j far'is super li'a buŝ'o ne nigr'a'n stri'o'n, sed apenaŭ vid'ebl'a'n nuanc'o'n. Li'a statur'o est'is alt'a kaj graci'a, li'a aspekt'o—jun'a kaj gaj'a.

Laŭ kutim'o de tiu epok'o, mal'antaŭ la princ'o li'a'j pied'ir'ant'a'j ĉeval'serv'ist'o'j konduk'is je brid'o'j ses ĉeval'o'j'n tut'e vest'it'a'j'n por rajd'ad'o: unu—nigr'a'n, ali'a'n—flav'ruĝ'a'n kun pli hel'a kol- kaj dors'har'ar'o, ankoraŭ unu—fer'griz'a'n kaj tri—tut'e blank'a'j'n. Sur la kap'o'j de l’ ĉeval'o'j balanc'iĝ'is mult'kolor'a'j plum'o'j, de sur ili'a'j dors'o'j pend'is best'a'j fel'o'j aŭ or'ŝtof'a'j kovr'il'o'j, ornam'it'a'j per mult'e'kost'a'j ŝton'o'j, kaj ĉiu'j ses sonor'ad'is dum ir'ad'o per mult'a'j arĝent'a'j sonor'il'et'o'j aŭ per or'a'j tru'it'a'j glob'et'o'j, agord'e son'ant'a'j kaj pend'ant'a'j per long'a'j tuf'o'j ĉe ambaŭ orel'o'j.

Ĉe la aper'o de Druĵino Andrèeviĉ, Vjàzemskij kaj ĉiu opriĉnikoj de'ĉeval'iĝ'is.

Morozov kun or'a plad'o en la man'o'j mal'rapid'e iris renkont'e'n al ili, lin sekv'is li'a'j bojar'a'j serv'ist'o'j de ĉiu'j rang'o'j.

—Vi'a princ'a moŝt'o,—el'dir'is Morozov,—vi est'as send'it'o de li'a car'a moŝt'o. Mi rapid'as akcept'i vin kaj la vi'a'j'n kun pan'o kaj sal'o!

Kaj la long'a'j griz'a'j har'o'j de l’ mal'jun'ul'o kovr'is lian vizaĝ'o'n, kiam li far'is profund'a'n salut'o'n al la al'ven'int'o'j.

—Vi'a bojar'a moŝt'o!—respond'is Vjàzemskij: la grand'a car'o ordon'is dir'i al vi si'a'n car'a'n vol'o'n. Druĵino Andrèeviĉ, la grand'a car'o Ivan'o Vasìljeviĉ de l’ tut'a Rus'uj'o bon'vol'as de'met'i de vi si'a'n koler'o'n, for'pren'i si'a'n car'a'n mal'favor'o'n, bon'vol'as pardon'i al vi ĉiu'j'n vi'a'j'n kulp'o'j'n, por ke vi, bojar'o Druĵino, est'u kiel antaŭ'e en favor'o de li'a car'a moŝt'o, ke vi daŭr'e serv'u al li'a car'a moŝt'o!

Fin'int'e la parol'ad'o'n, Vjàzemskij met'is unu man'o'n post la zon'o'n, per ali'a kares'is si'a'n barb'o'n, pren'is dign'o'plen'a'n mien'o'n kaj, observ'ant'e la bojar'o'n per si'a'j aglaj okul'o'j, atend'is lian respond'o'n.

En la komenc'o de li'a parol'ad'o Morozov ek'genu'is. Nun la serv'ist'o'j help'is al li lev'iĝ'i. Li est'is pal'a.

—Sankt'a Tri'unu'o kaj la Moskv'a'j sankt'ul'o'j ben'u ni'a'n grand'a'n car'o'n!—li dir'is per trem'ant'a voĉ'o.—Di'o mal'avar'eg'a, Di'o bon'kor'a pli'long'ig'u li'a'j'n tag'o'j'n por etern'e! Vin mi ne atend'is, princ'o, sed vi est'as send'it'o de mi'a car'o, bon'vol'u en'ir'i! Bon'vol'u en'ir'i, sinjor'o'j opriĉnikoj! Est'u la bon'ven'ant'o'j! Kaj mi tuj ir'os dir'i dank'a'n preĝ'o'n, kaj post'e ni festen'os kun'e ĝis mal'fru'a nokt'o!

La opriĉnikoj en'ir'is.

Morozov vok'is serv'ist'o'n.

—Sur'ĉeval'iĝ'u tuj, galop'u al princ'o Serèbrjanij, salut'u lin kaj dir'u al li, ke mi lin invit'as festen'i ĉe mi la hodiaŭ'a'n tag'o'n. Dir'u, ke la grand'a car'o send'is al mi feliĉ'o'n, bon'vol'is de'met'i de mi si'a'n car'a'n mal'favor'o'n!

Post'e Morozov konduk'is la gast'o'j'n en la dom'o'n kaj mem iris trans la kort'o en si'a'n hejm'an preĝ'ej'o'n, kun ĉiu'j si'a'j mult'e'nombr'a'j serv'ist'o'j. En la dom'o rest'is nur unu dvoreckij kaj tiom da serv'ist'o'j, kiom da ili bezon'is la gast'o'j.

Oni al'port'is ĉiu'spec'a'j'n al'manĝ'aĵ'o'j'n kaj vin'o'j'n, sed la tag'manĝ'o dev'is est'i pli mal'fru'e.

Baldaŭ al'vetur'is Serèbrjanij, ankaŭ akompan'at'a de mult'a'j serv'ist'o'j, ĉar, laŭ tiam'a kutim'o, en grav'a'j okaz'o'j ne konven'is al bojar'o vetur'ad'i sol'a aŭ kun mal'mult'e'nombr'a sekv'ant'ar'o.

La tabl'o jam est'is pret'a en la grand'a manĝ'o'ĉambr'o, la serv'ist'o'j okup'is si'a'j'n lok'o'j'n, ĉiu'j atend'is la mastr'o'n.

Fin'int'e la preĝ'o'n, Druĵino Andrèeviĉ en'ir'is en la ĉambr'o'n en riĉ'a or'ŝtof'a kaftan'o, kun zibel'fel'a ĉap'o en la man'o'j. Li'a'j griz'a'j bukl'o'j est'is bel'e tond'it'a'j, li'a barb'o zorg'e komb'it'a. Li salut'is la gast'o'j'n, la gast'o'j salut'is lin, kaj ĉiu'j al'tabl'iĝ'is.

Komenc'iĝ'is honor'a festen'o, ek'sonor'is pokal'o'j kaj kruĉ'o'j, kaj sam'temp'e ek'sonor'is io, ne'kun'ig'ebl'a kun la ĝoj'plen'a festen'o, ek'sonor'is batal'il'o'j, kaŝ'it'a'j sub la vest'o'j de l’ opriĉnikoj.

Sed Morozov ne aŭd'is la minac'ant'a'j'n son'o'j'n. Ali'a'j pens'o'j pri'okup'ad'is lin. Intern'a sent'o dir'is al Morozov, ke li'a nokt'a ofend'int'o sid'as ĉe li'a tabl'o, kaj la bojar'o pri'medit'is rimed'o'n, kiel lin mal'kovr'i. La rimed'o ŝajn'is est'i cert'a.

Jam mult'a'j'n pokal'o'j'n mal'plen'ig'is la gast'o'j, ili tost'is la grand'a'n car'o'n, ŝi'a'n car'in'a'n moŝt'o'n, ĉiu'j'n car'a'j'n parenc'o'j'n; post'e ĉef'episkop'o'n kaj la tut'a'n rus'a'n pastr'ar'o'n; princ'o'n Vjàzemskij, princon Serèbrjanij, fin'e la afabl'a'n mastr'o'n kaj ĉiu'n gaston apart'e. Kiam la tost'o'j est'is el'ĉerp'it'a'j, Vjàzemskij lev'iĝ'is kaj propon'is tost'i la jun'a'n bojar'in'o'n, ili'a'n mastr'in'o'n.

Ĉi tio est'is antaŭ'vid'it'a de Morozov.

—Kar'a'j gast'o'j,—li dir'is: ne bon'e est'as tost'i la mastr'in'o'n en ŝi'a for'est'o! Ir'u,—li dir'is al serv'ist'o'j: ir'u kaj pet'u ŝi'a'n bojar'in'a'n moŝt'o'n, ke ŝi bon'vol'u ven'i kaj regal'i la kar'a'j'n gast'o'j'n!

—Bon'e, bon'e!—bru'eg'e jes'is la gast'o'j: sen mastr'in'o la miel'trink'aĵ'o ne est'as dolĉ'a!

Post iom da temp'o ven'is Helen'o en riĉ'a sarafan'o[48], akompan'at'a de du si'a'j ĉambr'ist'in'o'j; ŝi tenis en la man'o'j or'a'n plet'o'n kun unu sol'a pokal'o. La gast'o'j lev'iĝ'is. La dvoreckij en'verŝ'is en pokal'o'n vin'o'n ĝis la rand'o. Helen'o ek'tuŝ'et'is la vin'o'n per lip'o'j kaj al'ir'ad'is ĉiu'n gaston laŭ'vic'e, salut'ant'e ĉiu'n kaj propon'ant'e trink'i el pokal'o. La dvoreckij sekv'is ŝi'n kaj plen'ig'is la pokal'o'n, kiam ĝi est'is mal'plen'ig'at'a.

Kiam Helen'o fin'is la regal'ad'o'n, Morozov, kiu la tut'a'n temp'o'n fiks'e ŝi'n observ'is, sin turn'is al la gast'o'j.

—Mi'a'j kar'a'j gast'o'j, nun, plen'um'ant'e rus'a'n antikv'an kutim'o'n, mi propon'as al vi, ke vi bon'vol'u honori mi'a'n hejm'o'n, laŭd'i mi'a'n mastr'um'aĵ'o'n, ke vi bon'vol'u, kar'a'j gast'o'j, kis'i mi'a'n edz'in'o'n! Helen'o, pren'u la honor'a'n lok'o'n kaj re'don'u al ĉiu gast'o, laŭ'vic'e, lian kis'o'n!

La gast'o'j dank'is la mastr'o'n. Helen'o trem'ant'e okup'is honor'a'n lok'o'n ĉe la forn'o kaj mal'lev'is la okul'o'j'n.

—Vi'a princ'a moŝt'o, al'ir'u!—dir'is Morozov al Vjàzemskij.

—Ne, ne, plen'um'u la kutim'o'n!—ek'kri'is la gast'o'j: unu'e la mastr'o mem dev'as kis'i la edz'in'o'n! Far'u laŭ'kutim'e, kiel far'is ni'a'j pra'av'o'j!

—Bon'e, est'u laŭ'kutim'e!—konsent'is Morozov kaj, al'ir'int'e Helen'o'n, li salut'is ŝi'n ĝis'ter'e'n. Kiam ili inter'ŝanĝ'is la kis'o'j'n, la lip'o'j de Helen'o brul'is kvazaŭ fajr'o; kiel glaci'o est'is la mal'varm'a'j lip'o'j de Druĵino Andrèeviĉ.

Post la edz'o al'ir'is Helen'o'n princ'o Vjàzemskij. Morozov atent'e observ'is.

La okul'o'j de Afonasjo Ivànoviĉ bril'eg'is kvazaŭ du karb'o'j, sed la vizaĝ'o de Helen'o rest'is sen'mov'a. En ĉe'est'o de l’ edz'o kaj de Serèbrjanij ŝi ne tim'is la arogant'a'n princ'o'n.

—Iu ali'a!—pens'is Morozov.

Vjàzemskij salut'is ĝis'ter'e'n kaj kis'is Helen'o'n, sed ĉar li'a kis'ad'o daŭr'is pli longan temp'o'n, ol est'is bezon'at'e, ŝi de'turn'is sin kun rimark'ebl'a mal'kontent'o.

—Ne, ne, iu ali'a!—ripet'is Morozov al si mem.

Post la princ'o al'ir'ad'is laŭ'vic'e ĉiu'j opriĉnikoj. Ĉiu far'is ĝis'ter'a'n salut'o'n kaj kis'is Helen'o'n; sed Druĵino Andrèeviĉ nenio'n pov'is rimark'i sur la vizaĝ'o de si'a edz'in'o, krom mal'trankvil'o. Kelk'foj'e ŝi'a'j long'a'j okul'har'o'j lev'iĝ'is, kaj ŝi'a rigard'o ŝajn'e kun tim'o serĉ'is iu'n inter la gast'o'j.

Subit'e terur'o ek'posed'is Helen'o'n. Ŝi'a'j okul'o'j renkont'is la okul'o'j'n de l’ edz'o kaj per si'a vir'in'a kor'o ŝi diven'is li'a'j'n pens'o'j'n. Sub ĉi tiu pez'a, sen'mov'a rigard'o est'is por ŝi ne'ebl'e kis'i Serèbrjanijn kaj ne aper'ig'i si'a'n amon al li. Ĉiu'j cirkonstanc'o'j de ili'a inter'parol'ad'o ĉe la palis'ar'o de l’ ĝarden'o tuj re'nask'iĝ'is en ŝi'a memor'o. Ŝi'a nun'a stat'o kaj la antaŭ'atend'at'a kis'o ŝajn'is al ŝi Di'a pun'o por tiu krim'a renkont'iĝ'o, por tiam'a krim'a kis'o. Mort'a mal'varm'o tra'kur'is ŝi'a'j'n membr'o'j'n.

—Mi mal'san'et'as...—ŝi murmur'is: permes'u al mi for'ir'i, Druĵino Andrèeviĉ!

—Rest'u, Helen'o,—trankvil'e dir'is Morozov: atend'u, nun vi ne pov'as for'ir'i, ĉi tio est'as ne'ebl'aĵ'o, oni dev'as fini la ceremoni'o'n!

Kaj li tra'pik'is la edz'in'o'n per inkvizitor'a rigard'o.

—La pied'o'j ne sub'ten'as min!—dir'is Helen'o.

—Kio'n vi dir'as?—demand'is Morozov, kvazaŭ ne bon'e aŭd'int'e: vi mal'san'iĝ'is pro haladz'o? Ne grav'aĵ'o! Bon'vol'u, sinjor'o'j, al'ir'u, ne atent'u ŝi'a'j'n parol'o'j'n! Ŝi ankoraŭ est'as infan'o, tro hont'em'a, kaj por la unu'a foj'o ŝi far'as la ceremoni'o'n. Krom tio haladz'o! Kar'a'j gast'o'j, bon'vol'u al'ir'i!

—Kie do est'as la princ'o Serèbrjanij?—pensis Morozov, tra'rigard'ant'e la vic'o'j'n de l’ gast'o'j.

Princ'o Nikito Romànoviĉ star'is flank'e. Li bon'e vid'is ekster'ordinar'a'n, atent'plen'a'n rigard'o'n de Morozov por la edz'in'o kaj ĉiu al'ir'ant'a gast'o. En ŝi'a vizaĝ'o li tra'leg'is timon kaj mal'trankvil'o'n. Serèbrjanij, vir'o decid'em'a, kiam li'a konscienc'o lin ne riproĉ'is, nun'temp'e ne sci'is, kio'n far'i. Li tim'is, ke, al'ir'int'e Helen'o'n, li nur pli'grand'ig'os ŝi'a'n konfuz'iĝ'o'n, kaj sam'temp'e li tim'is vek'i suspekt'o'n ĉe la edz'o, se li ne al'ir'os. Se li nur pov'us dir'i al ŝi unu kuraĝ'ig'a'n vort'o'n! Sed Helen'o est'is ĉirkaŭ'at'a de gast'o'j, la edz'o fiks'e ŝi'n rigard'is; Serèbrjanij dev'is pren'i ia'n decid'o'n.

Li al'ir'is, fal'is teren, sed li ne sci'is, ĉu pli bon'e est'us rigard'i ŝi'n aŭ evit'i ŝi'a'n rigard'o'n. Ĉi tiu hezit'ad'o lin denunc'is. Si'a'flank'e Helen'o ne el'ten'is la turment'o'n, kiu'n destin'is al ŝi Morozov.

Helen'o est'is tromp'ant'a la edz'o'n ne pro frivol'ec'o, ne pro mal'bon'a kor'o. Ŝi lin tromp'is, ĉar ŝi mem tromp'iĝ'is, opini'ant'e, ke est'os ebl'e por ŝi ek'am'i Druĵinon. Kiam ŝi, ĉe la palisaro de l’ ĝarden'o, konfes'is al Serèbrjanij si'a'n amon, la vort'o'j el'iĝ'is malgraŭ'vol'e el ŝi'a buŝ'o, ŝi ne serĉ'is la esprim'o'j'n, kaj se en tiu moment'o ŝi ek'vid'us post si la edz'o'n, ŝi tuj sincer'e ĉio'n al li konfes'us. Sed spit'e si'a pasi'a imag'o, ŝi est'is vir'in'o tim'em'a. Post la nokt'a rendevu'o kun Serèbrjanij riproĉ'o'j de konscienc'o ĉiam turment'ad'is ŝi'n. Krom tio, ŝi'n mult'e pri'okup'is la mal'feliĉ'a sort'o de Serèbrjanij. Ŝi'a'n koron dis'ŝir'is divers'a'j sent'o'j: ŝi hav'is grand'a'n dezir'o'n fal'i teren antaŭ la edz'o kaj pet'i lian pardon'o'n kaj konsil'o'n; sed ŝi tim'is lian koler'o'n, ŝi tim'is pro Nikito Romànoviĉ.

Ĉi tiu batal'ad'o, ĉi tiu'j turment'o'j, la tim'eg'o, kiu'n ŝi sent'is antaŭ la edz'o, ĉiam bon'a kaj kares'a sed ne'kor'tuŝ'ebl'a en ĉio, kio rilat'as lian honor'o'n, ĉio ĉi sub'fos'is ŝi'a'j'n fort'o'j'n. Kiam Serèbrjanij ek'tuŝ'et'is per la lip'o'j ŝi'a'n buŝ'o'n, ŝi ek'trem'is kvazaŭ en febr'o, ŝi'a'j genu'o'j fleks'iĝ'is, kaj ŝi ek'kri'is preskaŭ sen'konsci'e:

—Sankt'a Di'patr'in'o, indulg'u min!

Morozov sub'ten'is Helen'o'n.

—He!—li dir'is: jen est'as vir'in'a san'ec'o! Laŭ'vid'e tiel sana, fort'a, kaj iom da haladz'o jam tut'e ŝi'n sen'fort'ig'as! Nu, bon'e, ĉio pas'os! Al'ir'u, kar'a'j gast'o'j, al'ir'u!

La voĉ'o kaj la si'n'ten'ad'o de Morozov neniel ŝanĝ'iĝ'is. Li ŝajn'is same trankvil'a, same afabl'a kaj gast'am'a, kiel antaŭ'e.

Serèbrjanij ne sci'is, ĉu la bojar'o ek'kon'is lian sekret'o'n, aŭ ne.

Kiam la ceremoni'o fin'iĝ'is, kaj Helen'o, sub'ten'at'a de la ĉambr'ist'in'o'j, for'ir'is en si'a'n ĉambr'o'n, la gast'o'j, invit'it'a'j de Morozov, re'e al'tabl'iĝ'is. Druĵino Andrèeviĉ ĉiu'j'n regal'is kaj gast'ig'is kun antaŭ'a fervor'o kaj ne forges'is eĉ plej mal'grand'a'n dev'o'n, kies plen'um'ad'o don'is al la mastr'o de tiam'a epok'o fam'o'n de gast'am'ul'o.

Jam vesper'iĝ'is. La vin'o varm'eg'ig'is la opriĉnikojn, kaj strang'a'j vort'o'j aŭd'iĝ'is ia'foj'e en la inter'parol'ad'o de l’ opriĉnikoj.

—Vi'a princ'a moŝt'o!—dir'is unu el ili sin klin'ant'e al Vjàzemskij: est'as jam temp'o!

—Silent'u!—murmur'et'is Vjàzemskij: la mal'jun'ul'o ek'aŭd'os!

—Se li eĉ ek'aŭd'os, li ne kompren'os!—laŭt'e daŭr'ig'is la opriĉniko kun obstin'ec'o de ebri'ul'o.

—Silent'u!—insist'is Vjàzemskij.

—Mi dir'as al vi, princ'o, jam est'as temp'o! Je Di'o, est'as temp'o! Mi tuj don'os sign'o'n!

Kaj la opriĉniko prov'is lev'iĝ'i.

La princ'o per fort'a man'o re'sid'ig'is lin.

—Ĉes'u!—li dir'is al li en la orel'o'n: ali'e mi tra'pik'os vin per ĉi tiu tranĉ'il'o!

—Ho, vi eĉ minac'as!—ek'kri'is la opriĉniko, tuj lev'iĝ'ant'e, jen kia vi est'as! Mi ĉiam dir'as, ke vi ne est'as fid'ind'a! Fremd'ul'o! Se mi pov'us, mi tuj ĉiu'j'n princ'o'j'n kaj bojar'o'j'n, ĉiu'j'n, kiu'j for'manĝ'as ni'a'n salajr'o'n... Atend'u, princ'o, ni ek'vid'os ankoraŭ, kiu venk'os! De'met'u la kiras'o'n! Pren'u sabr'o'n! Ni rigard'u, kiu el ni venk'os!..

Ĉi tiu'j vort'o'j est'is dir'it'a'j per ebri'a ton'o, mez'e de komun'a inter'parol'ad'o kaj bru'ad'o; sed kelk'a'j'n el ili aŭd'is Serèbrjanij kaj far'iĝ'is atent'a. Morozov nenio'n aŭd'is. Li nur rimark'is, ke inter la gast'o'j komenc'iĝ'as mal'pac'o.

—Kar'a'j gast'o'j!—li dir'is, lev'iĝ'ant'e: est'as jam nokt'o ekster'e! ĉu ne ven'is temp'o por ripoz'i? Por ĉiu el vi est'as prepar'it'a mola kusen'eg'o, lanug'a'j kusen'o'j!

La opriĉnikoj ĉiu'j lev'iĝ'is, dank'is la mastr'o'n, salut'is lin kaj iris en la dorm'o'ĉambr'o'j'n.

Serèbrjanij ankaŭ vol'is for'ir'i.

Morozov halt'ig'is lin.

—Vi'a princ'a moŝt'o!—li murmur'et'is: atend'u min ĉi tie!

Kaj Druĵino Andrèeviĉ iris en la ĉambr'o'n de si'a edz'in'o.

ĈAPITR'O XVI.

For'rab'o.

Dum tag'manĝ'o ĉirkaŭ la dom'o far'iĝ'is io ekster'ordinar'a.

Kiam krepusk'iĝ'is, nov'a'j opriĉnikoj po unu aper'is apud la ĝarden'a palis'ar'o, apud la mur'o, ĉirkaŭ'ant'a la kort'o'n, kaj fin'e en la kort'o mem. La serv'ist'o'j de Morozov nenio'n rimark'is. Ĉe la nokt'o la dom'o est'is de ĉiu'j flank'o'j ĉirkaŭ'it'a de opriĉnikoj.

Ĉeval'serv'ist'o de Vjàzemskij el'ir'is el la dom'o, kvazaŭ por trink'ig'i ĉeval'o'j'n. Sed antaŭ la ĉeval'ej'o li ĉirkaŭ'rigard'is, iris al la pord'eg'o kaj ek'fajf'is si'a'manier'e. Iu ŝtel'ir'is renkont'e al li.

—Ĉu vi ĉiu'j ven'is?—demand'is la ĉeval'serv'ist'o.

—Ĉiu'j,—respond'is la ali'a.

—Kiom da vir'o'j?

—Kvin'dek!

—Bon'e, atend'u la signal'o'n!

—Ĉu baldaŭ? Oni enu'as.

—Mi ne sci'as. Kiam la princ'o ordon'os. Aŭskult'u, Ĥomjàk, la princ'o mal'permes'as brul'ig'i aŭ pri'rab'i la dom'o'n.

—Mal'permes'as? Li ne est'as mi'a mastr'o, jes!

—Ne, ne, Ĥomjàk, Skuratov send'is vin hodiaŭ, por ke vi obe'u al la ordon'o'j de l’ princ'o.

—Bon'e. Al li mi serv'os, sed nur al li, ne al bojar'o Morozov. Mi help'os al la princ'o for'rab'i la bojar'in'o'n, kaj post'e mi mem sci'as, kio'n far'i!

—Nu, Ĥomjàk, est'u si'n'gard'a, la princ'o ne ŝat'as ŝerc'o'j'n!

—Kio'n vi dir'as?—respond'is Ĥomjàk kun mal'bon'a rid'et'o.—La princ'o hav'as si'a'n interes'o'n, mi la mi'a'n. Se mi vol'as diboĉ'i, tio est'as mi'a afer'o.

Dum ĉi tiu inter'parol'ad'o ĉe la pord'eg'o, Morozov en'ir'is en la ĉambr'o'n de Helen'o.

La bojar'in'o ankoraŭ ne dorm'is, sed jam de'met'is de l’ kap'o la kokoŝnikon[24]. Ŝi'a'j dens'a'j long'a'j har'o'j liber'e pend'is sur la blank'a'j ŝultr'o'j, la ljetnikon[23] ŝi du'on'e mal'buton'um'is. Helen'o est'is sen'vest'iĝ'ont'a, sed ŝi klin'is la kapon al la ŝultr'o kaj en'pens'iĝ'is. Ŝi'a'j pens'o'j vag'ad'is en pas'int'ec'o. Ŝi re'memor'ig'is al si si'a'n kon'at'iĝ'o'n kun Serèbrjanij, si'a'j'n tiam'a'j'n esper'o'j'n, la mal'esper'o'n, la edz'iĝ'o'propon'o'n de Morozov kaj ĵur'o'n al li. La imag'o pentr'is al ŝi, kiel ŝi, laŭ kutim'o de orf'in'o'j, dum Radunica[67] vizit'is la tomb'o'n de si'a patr'in'o, met'is sub la kruc'o vaz'o'n de ruĝ'e kolor'ig'it'a'j ov'o'j, pense dezir'is al ŝi bon'a'n Pask'o'n kaj pet'is ŝi'a'n ben'o'n por edz'in'iĝ'o kun Morozov. Tiam ŝi kred'is, ke ŝi venk'os la unu'a'n amon, ŝi kred'is, ke ŝi est'os feliĉ'a kun Morozov. Kaj nun... Helen'o ek'memor'is la ceremoni'o'n de kis'ad'o kaj frost'o'trem'is. La edz'o en'ir'is ne'rimark'it'a de ŝi kaj halt'is ĉe la sojl'o. Li'a vizaĝ'o est'is sever'a kaj mal'ĝoj'a. Iom da temp'o li silent'e observ'is Helen'o'n. Ŝi est'is ankoraŭ tiel jun'a, tiel naiv'a, tiel ne'spert'a en tromp'ad'o, ke Morozov ek'sent'is ne'vol'a'n kompat'o'n.

—Helen'o!—li dir'is: kial vi konfuz'iĝ'is dum la ceremoni'o?

Helen'o ek'trem'is kaj turn'is al la edz'o okul'o'j'n, plen'a'j'n je terur'o. Ŝi hav'is dezir'o'n fal'i al li'a'j pied'o'j kaj konfesi la tut'a'n veron, sed, esperant'e, ke li ankoraŭ ne suspekt'as la princ'o'n Serèbrjanij, ŝi ne vol'is vek'i venĝ'sent'o'n de l’ edz'o.

—Kial vi konfuz'iĝ'is?—ripet'is Morozov.

—Mi est'is mal'san'et'a...—ek'murmur'et'is Helen'o.

—Jes, vi est'is mal'san'et'a, nur ne korp'e, sed anim'e: en vi'a kor'o trov'iĝ'as vi'a mal'san'o. Vi pere'ig'os vi'a'n anim'o'n, Helen'o!

La bojar'in'o trem'ad'is.

—Kiam hodiaŭ maten'e Vjàzemskij kun siaj opriĉnikoj ven'is en ni'a'n dom'o'n, mi est'is leg'ant'a la Sankt'a'n Skrib'o'n. Ĉu vi sci'as, kio est'as dir'it'a en la Sankt'a Skrib'o pri mal'fidel'a'j edz'in'o'j?

—Mi'a Di'o!—ek'ĝem'is Helen'o.

—Mi est'is leg'ant'a,—daŭr'ig'is Morozov,—pri pun'o pro adult'ec'o...

—Mi'a Di'o!—pet'eg'is la bojar'in'o: est'u kompat'em'a, Druĵino Andrèeviĉ, indulg'u min, mi ne est'as tiel kulp'a, kiel vi supoz'as... Mi ne est'is al vi mal'fidel'a...

Morozov sever'e sulk'ig'is la brov'o'j'n.

—Ne mensog'u, Helen'o. Ne far'u artifik'o'j'n. Ne pli'grand'ig'u vi'a'n kulp'o'n per mensog'a'j parol'o'j! Vi ne est'is al mi mal'fidel'a, ĉar por far'iĝ'i mal'fidel'a oni dev'is kelk'e da temp'o est'i fidel'a, kaj vi neniam est'is fidel'a al mi...

Druĵino Andrèeviĉ, kompat'u min!

—Jes! Vi neniam est'is fidel'a al mi! Dum ni'a edz'iĝ'ceremoni'o vi, kis'ant'e la kruc'o'n, ĵur'ant'e al mi, vi am'is ali'a'n... Jes, ali'a'n!—li daŭr'ig'is, pli'laŭt'ig'ant'e la voĉ'o'n.

—Mi'a Di'o, mi'a Di'o!—ek'murmur'et'is Helen'o kaj kovr'is la vizaĝ'o'n per ambaŭ man'o'j.

—Helen'o, ho, Helen'o! Kial vi ne antaŭ'sci'ig'is min, ke vi am'is lin?

Helen'o plor'is kaj nenio'n respond'is.

—Kiam mi ek'vid'is en preĝ'ej'o vin, mal'feliĉ'a'n orf'in'o'n, kiu'n oni intenc'is per'fort'e edz'in'ig'i kun Vjàzemskij, mi decid'is sav'i vin, por ke vi ne hav'u mal'am'at'a'n edz'o'n, sed cert'e mi bezon'is vi'a'n ĵur'o'n, ke vi ne mal'honor'os mi'a'j'n griz'a'j'n har'o'j'n. Kial vi don'is al mi la ĵur'o'n? Kial vi ne konfes'is ĉio'n? Vi'a'j parol'o'j, Helen'o, est'is al mi, sed vi'a kor'o, vi'a'j pens'o'j—al ali'a! Se mi sci'us pri vi'a am'o, ĉu mi pren'us vin! Mi kaŝ'us vin en iu izol'it'a kamp'ar'dom'o, mal'proksim'e de Moskv'o, aŭ en iu monaĥ'ej'o, sed mi ne edz'iĝ'us kun vi, je Di'o, ne! Pli bon'e est'us for'las'i la mon'don, ol hav'i la edz'o'n, kiu'n oni ne amas. Kial do vi ne est'is for'kur'int'a en monaĥ'ej'o'n? Ne, vi vin kaŝ'is post mi'a nom'o, kvazaŭ post ŝton'a mur'o, kaj post'e vi mok'is min kun'e kun vi'a am'ant'o! Vi opini'is: Morozov est'as mal'fort'a, facil'e est'as lin tromp'i!

—Ne, ne, sinjor'o mi'a!—ek'plor'eg'is Helen'o kaj ek'genu'is: neniam mi pens'is tiel, neniam! Kaj li est'is tiam en Litov'uj'o!

Ĉe la vort'o "li" la okul'o'j de l’ bojar'o ek'bril'eg'is, sed li ek'posed'is sin kaj mal'dolĉ'e ek'rid'et'is.

—Jes! Vi konfes'is vi'a'n reciprok'a'n amon ne tiu'temp'e, sed pli mal'fru'e, kiam li re'ven'is Moskv'o'n. Vi min tromp'is nokt'e, ĉe la ĝarden'a palis'ar'o, la sam'a'n vesper'o'n, kiam mi lin akcept'is kaj kares'is kvazaŭ propr'a'n filon. Dir'u, Helen'o, ĉu ver'e vi esper'is, ke mi ne mal'kovr'os vi'a'n projekt'o'n, ke mi ig'os min tromp'i, ke mi ne pov'as pun'i la mal'fidel'a'n edz'in'o'n kaj mi'a'n mal'amik'o'n, ŝi'a'n de'log'int'o'n? Ĉu li ver'e esper'is, tiu suĉ'ul'o, ke li'a abomen'a ag'o ne al'port'os al li mal'feliĉ'o'n? Ĉu li ne est'is leg'ant'a en la libr'o de Lev'it'o[68]: "Se vir'o de'log'os ies vir'in'o'n, li mort'u same kiel ŝi!"

Helen'o terur'ig'it'e ek'rigard'is la edz'o'n. En li'a'j okul'o'j bril'is mal'varm'a decid'o.

Druĵino Andrèeviĉ!—ŝi dir'is plen'a je angor'o: kio'n vi intenc'as far'i?

La bojar'o el'pren'is de sub la vest'o longan paf'il'o'n.

—Kio'n vi far'as?—ek'kri'is la bojar'in'o, post'en'ir'ant'e.

Morozov ek'rid'et'is.

—Ne tim'u por vi mem!—li dir'is mal'varm'ton'e: vin mi ne mort'ig'os. Pren'u kandel'o'n, ir'u antaŭ mi!

Li ankoraŭ unu foj'o'n revizi'is la paf'il'o'n kaj sin direkt'is al la pord'o. Helen'o ne mov'iĝ'is. Morozov ŝi'n rigard'is.

—Lum'ig'u al mi!—li ripet'is ordon'ton'e.

En la sam'a moment'o en la kort'o aŭd'iĝ'is bru'ad'o. Pli ol unu voĉ'o parol'is sam'temp'e. La serv'ist'o'j de Morozov vok'is unu la ali'a'n. La bojar'o komenc'is aŭskult'i. La bru'ad'o kresk'is. Ŝajn'is, mult'e da vir'o'j pen'as penetr'i en la vestibl'o'n. Ek'son'is paf'o.

Helen'o tuj prezent'is al si, ke Serèbrjanij est'as mort'ig'it'a laŭ ordon'o de Morozov. Koler'o re'ven'ig'is ŝi'a'j'n fort'o'j'n.

—Bojar'o!—ŝi ek'kri'is, kaj ŝi'a rigard'o flam'is: min mort'ig'u, min! Mi sol'a est'as kulp'a!

Sed Morozov ne atent'is eĉ ŝi'a'j'n parol'o'j'n. Li atent'e aŭskult'is, klin'int'e la kapon, kaj li'a vizaĝ'o montr'is mir'eg'o'n.

—Mort'ig'u min!—pet'eg'is Helen'o en mal'esper'o: mi ne vol'as, mi ne pov'as lin post'viv'i! Mort'ig'u min! Mi vin tromp'is, mi post'e vin mok'is! Min mort'ig'u!

Morozov ek'rigard'is Helen'o'n, kaj cert'e ne facil'e est'us diven'i, ĉu kompat'o aŭ koler'o super'is en li'a rigard'o.

Druĵino Andrèeviĉ!—ek'aŭd'iĝ'is voĉ'o de mal'supr'e.—Perfid'o! Perfid'o! La opriĉnikoj volas forrabi vian edzinon! Gardu vin, Druĵino Andrèeviĉ!

Tio est'is la voĉ'o de Serèbrjanij. Ek'kon'int'e lin, Helen'o kun ne'esprim'ebl'a ĝoj'o sin ĵet'is al la pord'o. Morozov for'puŝ'is ŝi'n, en'ŝov'is la rigl'il'o'n kaj en'met'is la fer'a'n hok'eg'o'n de la pord'o.

Rapid'a'j paŝ'o'j ek'aŭd'iĝ'is sur la ŝtup'ar'o, post'e tint'ad'o de sabr'o'j, mal'ben'o'j, batal'ad'o, laŭt'a'j kri'o'j kaj fal'o...

La pord'o ek'krak'is sub la bat'o'j.

—Bojar'o,—kri'is Vjàzemskij: mal'ferm'u, aŭ mi dis'pec'ig'os vi'a'n tut'a'n dom'o'n!

—Mi ne kred'as, vi'a princ'a moŝt'o!—respond'is Morozov dign'o'plen'e.—Ne est'as ankoraŭ vid'it'e en Rus'uj'o, ke gast'o mal'honor'u la mastr'o'n, ke gast'o per'fort'e en'ir'u en la ĉambr'o'n de edz'in'o de l’ mastr'o. Ebri'ig'a est'is mi'a miel'trink'aĵ'o, vi'a kap'o iom turn'iĝ'is, ir'u, vi'a princ'a moŝt'o, dorm'u bon'e, morgaŭ ĉio est'os forges'it'a. Kaj mi ne forges'os, ke vi est'as mi'a gast'o!

—Mal'ferm'u!—ripet'is Vjàzemskij, krak'ig'ant'e la pord'o'n.

Afonasjo Ivànoviĉ! ek'memor'u, kiu vi est'as! Ek'memor'u, ke vi ne est'as rab'ist'o, sed princ'o kaj bojar'o!

—Mi est'as opriĉniko, ĉu vi aŭdas, bojaro, opriĉniko! Mi hav'as nenia'n honor'o'n! Mi ek'am'is vi'a'n edz'in'o'n, ĉu vi aŭd'as, bojar'o? Mi nenio'n tim'as, la tut'a'n Moskv'o'n mi brul'ig'os, sed Helen'o est'os mi'a!

Subit'e la ĉambr'o hel'e lum'iĝ'is. Morozov ek'vid'is tra la fenestr'o, ke brul'is tegment'o'j de li'a'j apud'dom'a'j konstru'aĵ'o'j. Sam'temp'e la pord'o, sku'at'a per nov'a'j fort'a'j ek'bat'o'j, fal'is krak'ant'e, kaj ĉe la sojl'o aper'is Vjàzemskij, lum'ig'it'a de fajr'o, kun romp'it'a sabr'o en la man'o.

Li'a blank'a atlas'a kaftan'o est'is dis'ŝir'it'a kaj sang'kovr'it'a. Vid'ebl'e, ne sen batal'o li ating'is la bojar'in'a'n ĉambr'o'n.

Morozov ek'paf'is lin preskaŭ korp'o'tuŝ'e, sed la paf'o mal'sukces'is: la kugl'o traf'is la pord'a'n fost'o'n, la princ'o sin ĵet'is sur Morozovn. Ne long'e daŭr'is la inter'batal'o. Post fort'a ek'bat'o per sabr'a ten'il'o Morozov fal'is sur'dors'e'n. Vjàzemskij kur'is al Helen'o, sed apenaŭ li'a'j sang'o'kovr'it'a'j man'o'j ŝi'n tuŝ'is, ŝi ek'kri'is, plen'a je mal'esper'o, kaj sven'is. La princ'o pren'is ŝi'n en si'a'j'n brak'o'j'n kaj mal'supr'e'n'kur'is la ŝtup'ar'o'n, bala'ant'e la ŝtup'o'j'n per ŝi'a'j liber'e pend'ant'a'j har'o'j.

Ĉe la pord'eg'o est'is prepar'it'a'j ĉeval'o'j. La princ'o sving'e sur'ĉeval'iĝ'is kun du'on'e'mort'a bojar'in'o, ek'galop'is, kaj post li ek'galop'is li'a'j serv'ist'o'j, tint'ant'e batal'il'o'j'n.

Terur'o reg'is en la dom'o de Morozov. La flam'o ek'kapt'is ĉiu'j'n mastr'um'a'j'n konstru'aĵ'o'j'n. Serv'ist'o'j kri'is, fal'ant'e sub la bat'o'j de l’ opriĉnikoj. Ĉambr'ist'in'o'j plor'eg'ant'e kur'is tie'n kaj re'e'n. La kamarad'o'j de Ĥomjàk rab'is la dom'o'n, el'salt'is ekster'e'n, amas'ig'ant'e mult'valor'a'n vaz'ar'o'n, mon'o'n kaj riĉ'a'n vest'ar'o'n, ĉio'n kun'e. Sur la kort'o, super amas'o da arĝent'o kaj or'o, star'is Ĥomjàk en si'a ruĝ'a kaftan'o kaj laŭt'e vok'is, surd'ig'ant'e la kri'o'j'n, la bru'o'n kaj la krak'ad'o'n de fajr'o:

—He, he, gaj'e, gaj'eg'e! Kia festen'o!—kaj li frot'is la man'o'j'n.

Ĥomjàk!—ekkriis iu opriĉniko: la servistoj forportis Morozovn en boat'o. Ĉu re'ven'ig'i ili'n aŭ ne?

—Diabl'o ili'n pren'u! Las'u ĉio'n! He, he! ĉiu'j el'ir'u, por ne sufok'iĝ'i!

Ĥomjàk,—demandis alia opriĉniko: kion fari kun Serèbrjanij?

—Ne tuŝ'u lin! Ke oni bon'e lin gard'u! Ni lin kun honor'o vetur'ig'os en la antaŭ'urb'o'n. Vi ĉiu'j vid'is, kiel li ek'frap'is ni'a'n princ'o'n Afonasjon Ivànoviĉ, kiel li bat'ad'is per si'a sabr'o la ni'a'j'n?

—Jes, ni ĉiu'j vid'is!

—Kaj vi ĵur'e atest'os ĉi tio'n antaŭ la car'o?

—Jes, jes, ni ĵur'os, ni ĉiu'j ĵur'os!

—Ne forges'u tio'n! Hodiaŭ neniu lin ofend'u, sed, kiam ni est'os hejm'e, tiam Maluto re'memor'ig'os al li si'a'n sur'vang'o'n, kaj mi—mi'a'j'n vip'bat'o'j'n!

Long'temp'e ankoraŭ bru'is kaj rab'is la opriĉnikoj. Sed kiam ili est'is for kun ĉeval'o'j, ŝarĝ'it'a'j de pez'a akir'aĵ'o, long'e ankoraŭ est'is vid'at'a ĉiel'ruĝ'o super la lok'o, kie antaŭ ne'long'e star'is la dom'o de Druĵino Andrèeviĉ, kaj Moskv'o-river'o ĝis maten'o rul'ig'is fajr'a'j'n ond'o'j'n kvazaŭ fand'it'a'n or'o'n.

ĈAPITR'O XVII.

En'sorĉ'ad'o de sang'o.

La najbar'o'j, ek'sci'int'e pri la atak'o do opriĉnikoj kaj vid'ant'e brul'ant'a'n dom'o'n de Morozov, rapid'e ferm'is si'a'j'n pord'eg'o'j'n kaj esting'is la lu'mon.

—Di'o, kompat'u ni'n,—parol'is tiu'j, antaŭ kies dom'o'j preter'galop'is Vjàzemskij: for'port'u la mal'feliĉ'o'n!—Kaj ili sign'ad'is sin kruc'e.

Kaj kiam la ĉeval'a pied'frap'ad'o kaj son'ad'o de kiras'o'j ne est'is plu aŭd'ebl'a'j en mal'plen'a'j strat'o'j, la loĝ'ant'o'j parol'is: Dank'o'n al Di'o! Mal'feliĉ'o pas'is!—Kaj ili re'e sign'is sin kruc'e.

Dum'e la princ'o ĉiam galop'is kaj galop'is kaj mult'e post'rest'ig'is si'a'j'n serv'ist'o'j'n. Li intenc'is antaŭ tag'iĝ'o ating'i la vilaĝ'o'n, kie lin atend'is freŝ'a'j ĉeval'o'j, por vetur'ig'i Helen'o'n en si'a'n Rjazanan bien'o'n. Sed antaŭ ol la princ'o far'is kvin verst'o'j'n, li kompren'is, ke li el'voj'iĝ'is.

Sam'temp'e li ek'sent'is, ke la vund'o'j, kiu'j'n li komenc'e tut'e ne atent'is, nun kaŭz'as al li ne'el'port'ebl'a'n dolor'o'n.

—Vi'a bojar'in'a moŝt'o!—li dir'is, halt'ig'ant'e la ĉeval'o'n: mi'a'j serv'ist'o'j post'rest'as... ni dev'as atend'i!

Helen'o iom post iom re'konsci'iĝ'is. Mal'ferm'int'e la okul'o'j'n, ŝi ek'vid'is unu'e mal'proksim'an ĉiel'ruĝ'o'n, post'e arb'ar'o'n kaj la voj'o'n, post'e ŝi kompren'is, ke ŝi kuŝ'as sur dors'o de l’ ĉeval'o kaj ke fort'a'j brak'o'j ŝi'n ten'as. Iom post iom ŝi komenc'is re'memor'i la okaz'int'aĵ'o'j'n de l’ tag'o, ŝi re'kon'is Vjàzemskijn kaj ek'kri'is pro terur'o.

—Vi'a bojar'in'a moŝt'o,—dir'is la princ'o kun mal'dolĉ'a rid'et'o: mi vin terur'ig'as? Vi mal'ben'as min? Ne min mal'ben'u, Helen'o Dmìtrievna, mal'ben'u vi'a'n sort'o'n! Van'e vi penis min evit'i! Se decid'os la sort'o, help'os neniu fort'o. Vid'ebl'e, la fatal'o vol'is, ke vi aparten'u al mi, jes, al mi, bojar'in'o mi'a kara!

—Princ'o!—ek'murmur'et'is Helen'o, trem'ant'e pro terur'o: se vi ne hav'as konscienc'o'n, re'memor'u vi'a'n bojar'a'n honor'o'n, re'memor'u la hont'o'n...

—Mi hav'as nek honor'o'n, nek hont'o'n! Ĉio'n, ĉio'n mi for'don'is por vin hav'i, Helen'o Dmìtrievna!

—Princ'o, ek'memor'u pri la Di'a juĝ'o, ne pere'ig'u vi'a'n anim'o'n!

—Tro mal'fru'e, mi'a bojar'in'o! Mi jam pere'ig'is mi'a'n anim'o'n! Ĉu pov'as sav'i la anim'o'n tiu, kiu tia'manier'e pag'as por gast'am'ec'o, kiel mi ĵus tio'n far'is? Ne, vi'a bojar'in'a moŝt'o! En hodiaŭ'a nokt'o mi perd'is por ĉiam mi'a'n anim'o'n! Hieraŭ ankoraŭ est'is temp'o, hodiaŭ for'est'as iu ajn esper'o por mi, ne ekzist'as eĉ pardon'o por mi en mi'a'j krim'o'j! Kaj mi ne bezon'as paradiz'an feliĉ'eg'o'n sen vi, Helen'o...

Vjàzemskij far'iĝ'is pli kaj pli mal'fort'a. Li vid'is si'a'n mal'fort'iĝ'o'n kaj van'e li sin kuraĝ'ig'is. Delir'o mal'klar'ig'is lian prudent'o'n.

—Helen'o!—li parol'is,—mi mort'as pro sang'el'flu'o, la serv'ist'o'j est'as mal'proksim'e... neniu help'o ĉi tie: ebl'e baldaŭ mi ir'os en etern'a'n flam'o'n... Do ek'am'u min, ek'am'u por la sol'a last'a hor'o... ke mi hav'u por kio for'don'i mi'a'n anim'o'n al la diabl'o! Helen'o!—li daŭr'ig'is, kun'ig'ant'e la last'a'j'n fort'o'j'n: ek'am'u min, trezor'o de mi'a kor'o, pere'ig'int'in'o de mi'a anim'o!

La princ'o vol'is ŝi'n ĉirkaŭ'pren'i per si'a'j sang'kovr'it'a'j brak'o'j, sed la fort'o'j las'is lin, la konduk'il'o'j el'glit'is el li'a'j man'o'j, li ŝancel'iĝ'is kaj fal'is teren.

Helen'o, por ne fal'i, ek'kapt'is kol'har'o'j'n de l’ ĉeval'o. Sent'ant'e pli'mal'grand'ig'it'a'n ŝarĝ'o'n, la ĉeval'o ek'galop'is pli rapid'e. Helen'o, por ĝin halt'ig'i, ek'kapt'is la konduk'il'o'n, sed la ĉeval'o de'flank'iĝ'is kaj galop'e for'port'is la bojar'in'o'n en arb'ar'o'n. Longan temp'o'n ĝi galop'ad'is tra mal'lum'a arb'ar'o. Komenc'e Helen'o penis halt'ig'i la ĉeval'o'n, sed baldaŭ ŝi'a'j brak'o'j lac'iĝ'is, kaj ŝi, ten'ant'e ĉeval'a'j'n kol'har'o'j'n, rezignaci'e sin don'is al Di'a vol'o. La ĉeval'o galop'is sen'halt'e. Branĉ'o'j al'kroĉ'iĝ'is al ŝi'a'j vest'o'j, vip'is ŝi'a'n vizaĝ'o'n. Kiam ŝi preter'galop'is kamp'o'j'n lun'lum'ig'it'a'j'n, ŝajn'is al ŝi, ke en blank'a nebul'o mov'iĝ'as nimf'o'j, kiu'j al'log'as, al'log'as ŝi'n... De mal'proksim'e aŭd'iĝ'is unu'ton'a bru'ad'o, ripet'at'a de eĥ'o. Ĉu arb'ar'a kobold'o rid'eg'is, ĉu io ali'a bru'is, sed la son'o'j far'iĝ'is pli kaj pli laŭt'a'j; la kor'o de Helen'o preskaŭ halt'is pro terur'o, kaj ŝi pli kaj pli firm'e al'kroĉ'iĝ'is al la ĉeval'a'j kol'har'o'j. Kvazaŭ intenc'e, la ĉeval'o cel'is tie'n, kie aŭd'iĝ'is la bru'ad'o. Jen ek'bril'is fajr'et'o, jen arĝent'a fantom'o ek'sving'is flug'il'o'j'n... Subit'e la ĉeval'o halt'is, kaj Helen'o sven'is. Ŝi fal'is sur mol'a'n herb'aĵ'o'n. Agrabl'a freŝ'ec'o ĉirkaŭ'is ŝi'n. La aer'o est'is satur'it'a de arb'ar'a parfum'o, la bru'ad'o daŭr'is, sed plu ne est'is terur'ig'a. Ĝi en'lul'is kaj en'dorm'ig'is Helen'o'n kvazaŭ mal'nov'a kant'o... Kun pen'o ŝi mal'ferm'is la okul'o'j'n. Grand'a rad'o de akv'a muel'ej'o turn'iĝ'is antaŭ ŝi kaj mal'proksim'e'n dis'ŝpruc'is akv'o'n. Lum'ig'it'a'j de lun'radi'o'j la ŝpruc'et'o'j re'memor'ig'is al ŝi juvel'o'j'n, per kiu'j ŝi'a'j ĉambr'ist'in'o'j ŝi'n ornam'is en la tag'o, kiam al'ven'is Serèbrjanij.

—Ĉu ĝi est'as mi'a ĝarden'o?—pens'is Helen'o.—Ver'e, mi re'e est'as ĉe mi! Knab'in'o'j! Pranjo! Dunjo! Kie vi est'as?

Sed anstataŭ freŝ'a'j knab'in'a'j vizaĝ'o'j super ŝi klin'iĝ'is sulk'o'riĉ'a vizaĝ'o de mal'jun'ul'o; neĝ'blank'a barb'o preskaŭ tuŝ'et'is ŝi'a'n naz'o'n.

—Jen, kiel bon'e Di'o vin gard'as!—dir'is la ne'kon'at'a mal'jun'ul'o, sci'vol'e rigard'ant'e la trajt'o'j'n de la bel'a vizaĝ'o: se la ĉeval'o sin direkt'us iom pli mal'dekstr'e'n, ĝi traf'us en marĉ'o'n; cert'e, la ĉeval'o al'kutim'is—li dir'is al si mem,—ĝi bon'e kon'as la lok'o'n: Di'o sci'as, kiom da foj'o'j ĝi est'is ĉe mi!

La aper'o de l’ mal'jun'ul'o komenc'e ek'tim'ig'is Helen'o'n: ŝi ek'memor'is rakont'o'j'n pri arb'ar'a'j kobold'o'j, strang'e impres'is ŝi'n la sulk'ig'it'a vizaĝ'o kaj la blank'a barb'o de l’ mal'jun'ul'o, sed io bon'kor'a aŭd'iĝ'is en li'a voĉ'o. Helen'o, subit'e ŝanĝ'int'e la sent'o'j'n, sin ĵet'is al li'a'j pied'o'j.

—Av'ĉj'o, av'ĉj'o!—ŝi ek'kri'is: defend'u min, kaŝ'u min, kara av'ĉj'o!

La muel'ist'o tuj kompren'is la cirkonstanc'o'j'n. La ĉeval'o, kiu al'port'is Helen'o'n, aparten'is al Vjàzemskij. Sendube, tio estis bojarino Morozova, la sam'a, kiu'n li pen'ad'is al'sorĉ'ig'i al la princ'o. Li ŝi'n neniam vid'is, sed mult'e aŭd'is pri ŝi de Vjàzemskij. Ŝi ne am'is la princ'o'n, kaj nun ŝi pet'is pri help'o, sekv'e, ŝi ia'manier'e sukces'is sin for'sav'i de l’ princ'o, uz'int'e lian ĉeval'o'n. La mal'jun'ul'o rapid'e ĉio'n kun'ig'is en si'a kap'o.

—Di'o gard'u vin, vi'a bojar'in'a moŝt'o! Kia'manier'e mi pov'as vin sav'i? Fort'a est'as la princ'o Afonasjo Ivànoviĉ, long'a'j'n brak'o'j'n li hav'as, li pere'ig'os min, mal'jun'ul'o'n!

Helen'o terur'ig'it'e ek'rigard'is la muel'ist'o'n.

—Vi sci'as,—ŝi demand'is,—de kie vi sci'as, kiu mi est'as?

—Mult'o'n mi sci'as, kara Helen'o Dmìtrievna! Mult'o'n dum mi'a long'a viv'o rakont'is al mi akv'o kaj arb'ar'o! Mi mult'o'n sci'as, sed ne ĉio'n mi pov'as sci'ig'i.

—Av'ĉj'o, se vi ĉio'n sci'as, vi dev'as ankaŭ sci'i, ke Vjàzemskij ne pov'as vin pere'ig'i, ke li nun kuŝ'as sur'voj'e kaj mort'as pro vund'o'j. Lin mi ne tim'as, av'ĉj'o, mi tim'as li'a'j'n serv'ist'o'j'n kaj la opriĉnikojn. Pro Sankt'a Virg'ul'in'o, av'ĉj'o, kaŝ'u min!

—Ho, ho, ho!—profund'e ek'spir'is la muel'ist'o.—Afonasjo Ivànoviĉ kuŝ'as sur'voj'e, sed li ne mort'as. Ne pro vund'o'j li mort'os, ne tio'n destin'is al li la sort'o. Lev'iĝ'os la princ'o, al'galop'os ĉi tie'n, demand'os: kie est'as am'at'a bojar'in'o, trezor'o de mi'a kor'o? Kio'n mi dir'os al li? Li ne est'as hom'o, kiu'n oni pov'us tromp'i. Li min tuj dis'pec'ig'os!

—Av'ĉj'o, jen mi'a ĉirkaŭ'kol'o! Pren'u! Mult'o'n ankoraŭ mi don'os al vi, se vi min sav'os!

La okul'o'j de l’ muel'ist'o ek'bril'is. Li pren'is la perl'a'n ĉirkaŭ'kol'o'n el la man'o'j de Helen'o kaj admir'is ĝin ĉe lun'radi'o'j.

—Kara mi'a cign'in'o, bel'a bojar'in'a moŝt'o!—li dir'is kontent'a: ben'u vin Di'o mal'avar'eg'a kaj la Moskv'a'j sankt'ul'o'j! Ne facil'e est'as for'kaŝ'i vin de la princ'a'j serv'ist'o'j, se ili ven'os ĉi tie'n! Sed mi pen'os help'i al vi, mal'gard'ant'e mi'a'n propr'a'n kapon... Di'o gard'u ni'n ambaŭ!

La mal'jun'ul'o ne fin'is ankoraŭ ĉi tiu'j'n parol'o'j'n, kiam en arb'ar'o aŭd'iĝ'is ĉeval'a pied'frap'ad'o.

—Ili ven'as, ili ven'as!—ek'kri'is Helen'o: ne perfid'u min, av'ĉj'o kara!

—Bon'e, bon'e, kar'ul'in'o, ir'u post mi!

La muel'ist'o rapid'e en'konduk'is Helen'o'n en si'a'n muel'ej'o'n.

—Kaŝ'u vin ĉi tie, post la sak'o'j,—li dir'is, ŝlos'is la pord'o'n kaj kur'is al la ĉeval'o.

—Ha, mi'a Di'o, kie do mi kaŝ'os la ĉeval'o'n, por ke ili ĝin ne ek'vid'u!

Li pren'is la ĉeval'o'n je la brid'o kaj al'lig'is ĝin apud la abel'uj'o'j, kiu'j trov'iĝ'is mal'antaŭ la muel'ej'o.

Dum'e la ĉeval'a pied'frap'ad'o kaj la voĉ'o'j pli kaj pli proksim'e aŭd'iĝ'is. La muel'ist'o for'ir'is en si'a'n ĉambr'o'n kaj esting'is la ken'o'n.

Baldaŭ antaŭ la muel'ej'o aper'is serv'ist'o'j de Vjàzemskij. Du serv'ist'o'j pied'ir'ant'e port'is la sen'konsci'a'n princ'o'n sur port'il'o, plekt'it'a el branĉ'o'j. Ĉiu'j halt'is ĉe la muel'ej'o.

—Ĉu ni ven'is ĝust'a'n lok'o'n?—demand'is la estr'o.

—La ĉeval'o iris tie'n ĉi!—respond'is la ali'a. Post'sign'o'j'n mi vid'is. Tie ĉi loĝ'as la sorĉ'ist'o. Ebl'e, li help'os al la princ'o!

—Kuŝ'ig'u lian princ'a'n moŝt'o'n teren, nur si'n'gard'e! Nu, ĉu la sang'o ĉiam flu'as?

—Jes, respond'is la serv'ist'o'j: dum'voj'e la princ'o iom re'konsci'iĝ'is kaj re'e sven'is. Se la muel'ist'o ne ĉes'ig'os la sang'ad'o'n, pere'os ni'a princ'o! Kie do li est'as, mal'ben'it'a sorĉ'ist'o? Vok'u lin!

La opriĉnikoj ek'frap'is la pord'o'n de la muel'ej'o. Long'e ili frap'is kaj vok'is, ne ricev'ant'e respond'o'n. Fin'e en la ĉambr'o aŭd'iĝ'is tus'ad'o, kaj la kap'o de l’ muel'ist'o aper'is en la fenestr'et'o.

—Kiu'n ven'ig'is Di'o tiel mal'fru'e?—demand'is la mal'jun'ul'o, tus'ant'e tiel fort'e, kvazaŭ li vol'us el'tus'i si'a'n intern'o'n.

—El'ir'u, sorĉ'ist'o, ven'u rapid'e kaj ĉes'ig'u la sang'ad'o'n! La bojar'o Vjàzemskij mort'as pro sabr'a'j vund'o'j!

—Kiu bojar'o?—re'e demand'is la muel'ist'o, ŝajn'ig'ant'e surd'ec'o'n.

—Nu, nu, sen'taŭg'ul'o! Li ankoraŭ demand'as: kiu? Romp'u la pord'o'n, he, serv'ist'o'j!

—Atend'u, atend'u, kar'ul'o'j! Mi mem mal'ferm'os, por kio romp'i la pord'o'n? Mi tuj el'ir'os!

—Ha, fin'e li ek'aŭd'is, surd'ul'aĉ'o!

—Ne koler'u, sinjor'o,—dir'is la muel'ist'o, el'ir'ant'e: pardon'u, mi est'as iom surd'a, ia'foj'e mi ne tuj kompren'as, kio'n oni dir'as! Krom tio, mi dev'as konfesi: kiam vi, kar'ul'o'j, komenc'is frap'eg'i la pord'o'n kaj la mur'o'j'n, mi ek'tim'is, pens'ant'e, ke ven'is rab'ist'o'j. Di'o ni'n gard'u! Ĉi tie, en arb'ar'o, ili ja hav'as si'a'j'n rifuĝ'ej'o'j'n, jes, kar'ul'o'j. Ĉiam mi dev'as tim'i, loĝ'ant'e en arb'ar'o, ĉiam ili pov'as ven'i!...

—Nu, ne babil'u. Ir'u tuj, rigard'u, kia sang'ad'o! Ĉu vi pov'as ĉes'ig'i?

—Mi tuj rigard'os, kar'ul'o'j, tuj! He, he, mal'bon'a afer'o! Kiu ek'frap'is lin tiel terur'e? Se li frap'us iom'et'e pli mal'supr'e'n, la tempi'o est'us dis'hak'it'a! Nu, bon'e, Di'o gard'is lin! Kaj, jen, ankoraŭ vund'o. La ŝultr'o est'as vund'it'a preskaŭ ĝis la ost'o! Jes, jes, kar'ul'o'j, bon'e la hom'o sci'as man'um'i la sabr'o'n, he, bon'eg'e!

—Ĉu est'as ebl'e ĉes'ig'i la sang'ad'o'n, mal'jun'ul'o?

—Mal'facil'e, kar'ul'o, tre mal'facil'e. La sabr'o est'is en'sorĉ'it'a!

—En'sorĉ'it'a! Ĉu vi aŭd'as, kamarad'o'j, mi tio'n supoz'is, en'sorĉ'it'a! Ali'e, kia'manier'e li pov'is sol'a mort'ig'i sep vir'o'j'n?

—Jen kio!—inter'parol'is la opriĉnikoj: cert'e en'sorĉ'it'a, per ali'a Serèbrjanij ne pov'us mort'ig'i sep vir'o'j'n!

La muel'ist'o aŭskult'is kaj bon'e kun'ig'is ĉio'n.

—Kia sang'ad'o!—li daŭr'ig'is: kia'manier'e ĝin ĉes'ig'i? Se la sabr'o ne est'us en'sorĉ'it'a, mi pov'us help'i, sed nun... ver'dir'e ekzist'as rimed'o, sed mi tim'as... kiam mi el'dir'os la sorĉ'aĵ'o'n, ebl'e mi mut'iĝ'os...

—Ne grav'aĵ'o! Dir'u, sorĉ'ist'o!

—Ne grav'aĵ'o? Por vi cert'e ne'grav'aĵ'o! Sed por mi?

—He!—dir'is la opriĉniko al unu servisto: donu la monujon de Morozov, plen'a'n je or'a'j mon'er'o'j. Jen, mal'jun'ul'o, pren'u plen'man'o'n da dukat'o'j! Se vi ĉes'ig'os la sang'ad'o'n, vi ricev'os la du'a'n plen'man'o'n, se ne—mi mort'ig'os vin...

—Dank'o'n, kar'ul'o, dank'o'n! Ke Di'o vin rekompenc'u kaj li'a'j sankt'ul'o'j! Nu, kar'ul'o'j, mi pen'os help'i al la bojar'o, spit'e la danĝer'o, kiu min minac'as. Flank'e'n ir'u, kar'ul'o'j, en vi'a ĉe'est'o nenio sukces'os!

La opriĉnikoj iris flanken. La muelisto kliniĝis super Vjàzemskij, revizi'is li'a'j'n vund'o'j'n, far'is bandaĝ'o'n, leg'is "Patr'o ni'a", met'is la man'o'n sur la kapon de la princ'o kaj ek'murmur'et'is: "Rajd'is mal'jun'a vir'o sur brun'a ĉeval'o, rajd'is tra kamp'ar'o, tra dens'a arb'ar'o. Ci, kara sang'o, sang'o en karn'o, ĉes'u, ĉes'u, halt'u, re'ven'u! Mal'jun'a hom'o ci'n nun ferm'as, ci'n varm'e pac'ig'as. Same kiel for'est'as akv'o por li'a ĉeval'o, same for'est'u ci, kara sang'o! Ter'o lanug'a, ter'o mola, ĉiu'j est'as parenc'o'j, okaz'u laŭ mi'a vol'o! Est'u mi'a vort'o fort'a!"

Dum la mal'jun'ul'o murmur'et'is la sorĉ'aĵ'o'n, la sang'ad'o pli kaj pli mal'mult'iĝ'is, kaj ĉe li'a'j last'a'j vort'o'j ĝi tut'e ĉes'is. Vjàzemskij ek'spir'is, sed ne mal'ferm'is la okul'o'j'n.

—Ven'u, kar'ul'o'j,—vok'is la muel'ist'o: ven'u sen'tim'e, ĉes'is la sang'ad'o, la princ'o ankoraŭ viv'os, sed mal'bon'e far'iĝ'as al mi, jes, mi sent'as, la lang'o rigid'iĝ'as!

—La opriĉnikoj ĉirkaŭ'is la princ'o'n. La lun'o lum'ig'is lian mort'pal'a'n vizaĝ'o'n, la sang'ad'o tut'e for'est'is.

—Efektiv'e, la sang'o ne flu'as plu! Jen, mal'jun'ul'aĉ'o, li sci'as si'a'n fak'o'n!

—Nu, ricev'u vi'a'j'n dukat'o'j'n!—dir'is la estr'o de l’ opriĉnikoj. Sed aŭskult'u, mal'jun'ul'o! Laŭ post'sign'o'j ni sci'as, ke per ĉi tiu voj'o for'kur'is la ĉeval'o de l’ princ'o, ebl'e kun bojar'in'o sur'dors'e. Se vi ili'n vid'is, dir'u!

Muel'ist'o far'is grand'a'j'n okul'o'j'n, kvazaŭ li nenio'n kompren'is.

—Ĉu vi vid'is la ĉeval'o'n kun bojar'in'o?

La mal'jun'ul'o iom ŝancel'iĝ'is, pri'pens'ant'e, ĉu pli bon'e est'os dir'i, ĉu ne. Sed en unu moment'o li far'is jen'a'n kalkul'o'n:

—Se Vjàzemskij est'us sana, tiam est'us tre danĝer'e pen'ad'i kaŝ'i la bojar'in'o'n de li, sed est'us mult'e pli profit'don'e, se li perfid'us ŝi'n. Sed ĉu Vjàzemskij re'san'iĝ'os ĉu ne, tio ankoraŭ est'is tut'e ne'kon'at'e. Kaj la bojar'o Morozov nepr'e rekompenc'os pri la serv'o. Krom tio, la princ'o Serèbrjanij kred'ebl'e mult'e amas la bojar'in'o'n, se li pro ŝi tiel kruel'e vund'is la princ'o'n! Sekv'e—pens'is la muel'ist'o,—Vjàzemskij nun'temp'e min ne ofend'os, Serèbrjanij kaj Morozov dank'os min, se mi sav'os la bojar'in'o'n.

Tiu kalkul'o lin tut'e decid'ig'is.

—Ne, ne, kar'ul'o'j, nenio'n mi vid'is, nenio'n mi aŭd'is!—li dir'is: mi eĉ ne kompren'as, pri kiu ĉeval'o, pri kiu bojar'in'o vi parol'as?

—He, ne mensog'u, mal'jun'ul'o!

—Est'u mi mal'ben'it'a! Ke mi ne en'ir'u la Regn'o'n Dian! Ke fulm'o'tondr'o min tuj mort'ig'u, se mi io'n ajn sci'as pri ĉeval'o aŭ pri bojar'in'o!

—Nu, don'u ken'o'n, mi rigard'os, ĉu ni trov'os post'sign'o'j'n sur la sabl'o!

—Ne pen'valor'as, sinjor'o,—respond'is la ali'a opriĉniko.—Se eĉ est'is post'sign'o'j, ni'a'j ĉeval'o'j jam ili'n ĉiu'j'n mal'aper'ig'is. Nun ne'ebl'e est'as io'n rimark'i!

—Nu, bon'e. Mal'jun'ul'o, mal'ferm'u la pord'o'n, ni kuŝ'ig'os la princ'o'n en la ĉambr'o!

—Tuj, tuj, kar'ul'o'j. Mal'jun'a mi est'as, kar'ul'o'j, ali'e mi kur'us en la vilaĝ'an gast'ej'o'n kaj al'port'us por vi bragon[7] kaj vin'o'n.

—Ĉu vi ne hav'as vin'o'n aŭ bragon?

—Ne, kar'ul'o'j. Por kio mi hav'us? Mi hav'as nek vin'o'n, nek manĝ'aĵ'o'n, nek nutr'aĵ'o'n por vi'a'j ĉeval'o'j. En la gast'ej'o, sen'dub'e, ĉio est'as. La tie'a vin'o taŭg'us por la car'a tabl'o. Ĉe mi est'os por vi, kar'ul'o'j, tro mal'mult'e da lok'o! Kaj kio'n vi manĝ'os? Cert'e, milit'ist'o'j vi est'as, kar'ul'o'j, kaj milit'ist'o'j pov'as ankaŭ sen vesper'manĝ'o ir'i dorm'i! La ĉeval'o'j pov'as manĝ'i herb'o'n... Sed jen kio! La herb'o ĉe ni hav'as strang'a'n ec'o'n: ia'foj'e ĉeval'o, manĝ'int'e ĝin, tuj mal'san'iĝ'as, far'iĝ'as dik'ventr'a kvazaŭ mont'o... Kelk'a'j jam mort'is pro tio...

—Diabl'o vin pren'u, mal'jun'ul'aĉ'o! Ĉu vi vol'as, ke ankaŭ ni'a'j ĉeval'o'j mort'u?

—Di'o gard'u vin, kar'ul'o'j! La ĉeval'o'j'n oni pov'as ja tiel al'lig'i, ke ili ne pov'u ating'i la herb'o'n: ne est'as grav'e, se ili ne manĝ'os unu nokt'o'n! Kaj vin, kar'ul'o'j, mi kore invit'as, far'u honor'o'n al mi'a hejm'o! Cert'e, mi hav'as nek fojn'o'n, nek pajl'o'n, nud'a plank'o. Ĉi tie ne est'as gast'ej'o, kaj ne forges'u, kar'ul'o'j, legi preĝ'o'n antaŭ'dorm'a'n, por ke vi ne hav'u nokt'a'n terur'o'n... la lok'o ne est'as sankt'a...

—He, vi, diabl'a bapt'o'patr'o! Pere'u vi kun'e kun vi'a ĉambr'aĉ'o! Kio'n vi propon'as al ni! Ne, kamarad'o'j, ni ir'u en la gast'ej'o'n! Ĉu proksim'e est'as de vi la gast'ej'o, he, mal'jun'ul'o?

—Tut'e proksim'e, kar'ul'o'j, tut'e proksim'e! Ir'u ĉi tiu'n voj'et'o'n: kiam vi ek'vid'os larĝ'a'n voj'o'n, turn'u vin mal'dekstr'e'n kaj post ĉirkaŭ unu verst'o vi ek'vid'os la gast'ej'o'n!

—Ni ir'u!—decid'is la opriĉnikoj.

Vjàzemskij ankoraŭ est'is sen'konsci'a. La serv'ist'o'j re'lev'is la port'il'o'n kaj si'n'gard'e ĝin port'is. La opriĉnikoj sur'ĉeval'iĝ'is kaj ek'trot'is post'e.

Apenaŭ la ar'o for'ir'is, kaj neniu hom'a voĉ'o jam est'is aŭd'at'a en la arb'ar'o, la mal'jun'ul'o mal'ŝlos'is la pord'o'n de la muel'ej'o.

—Vi'a bojar'in'a moŝt'o! Ili est'as for!—li dir'is.—Ven'u en mi'a'n ĉambr'o'n. Ha, vi, mi'a kar'ul'in'o, kiel vi vin kaŝ'is? Ven'u en la ĉambr'o'n, mi'a cign'in'o, tie vi pli bon'e vin sent'os!

Li stern'is mult'e da freŝ'a musk'o en la angul'o de l’ ĉambr'o, ek'brul'ig'is ken'o'n kaj al'port'is al Helen'o lign'a'n vaz'o'n kun miel'ĉel'ar'o kaj pec'o'n da nigr'a pan'o.

—Manĝ'u, manĝ'u kaj est'u sana, kara bojar'in'o!—li dir'is, profund'e ŝi'n salut'ant'e: mi tuj al'port'os al vi vin'o'n!

Kaj el la muel'ej'o li al'port'is grand'a'n botel'o'n kaj argil'a'n kruĉ'o'n.

—Je vi'a san'o, vi'a bojar'in'a moŝt'o!

La mal'jun'ul'o, kiel mastr'o, el'trink'is la unu'a'n kruĉ'o'n. La vin'o lin gaj'ig'is.

—Trink'u, vi'a bojar'in'a moŝt'o!—li dir'is: nun vi tim'u neniu'n! Ili serĉ'as gast'ej'o'n! Ĉu ili trov'os, ĉu ne trov'os ĝin, ĉiu'okaz'e ili ne re'ven'os: la voj'o ne est'as bon'e montr'it'a, he, he! Kial vi ne gust'um'as vin'o'n, vi'a bojar'in'a moŝt'o? Ceter'e atend'u, ne bon'a est'as ĉi tiu vin'o! Ne trink'u! Mi tuj don'os al vi ali'a'n!

La muel'ist'o re'e kur'is al la muel'ej'o kaj ĉi tiu'n foj'o'n al'port'is ali'a'n vin'o'n kaj arĝentan pokal'o'n.

—Jen, vin'o!—li dir'is, en'verŝ'ant'e.—Je vi'a san'o, vi'a bojar'in'a moŝt'o! Ĉi tiu'n vin'o'n same kiel la pokal'o'n donac'is al mi bon'a vir'o, oni nom'as lin Ring'o... he, he! Tie ĉi en arb'ar'o est'as mult'e da tia'j bon'a'j vir'o'j, ĉiu'j est'as mi'a'j amik'o'j! Manĝ'u, vi'a bojar'in'a moŝt'o! Kial vi ne manĝ'as la miel'o'n? Mi'a miel'ĉel'ar'o est'as perfekt'eg'a. Tia'n miel'o'n vi nenie trov'os. Kial? Ĉar mi bon'e sci'as, kia'manier'e oni dev'as eduk'i la abel'o'j'n. Mi ne far'as, kiel ali'a'j. Ĉiu'n somer'o'n mi ĵet'as plej bon'a'n abel'uj'o'n en marĉ'aĵ'o'n por la niks'o,—jes, jes, ke manĝ'u li, av'ĉj'o, ke li manĝ'u! He, he! Pro tio li gard'as mi'a'n abel'ej'o'n, jes, jes, vi'a bojar'in'a moŝt'o! Vi ja sci'as, sen li la hom'o tut'e ne hav'us abel'o'j'n. Foj'e la niks'o mort'lac'ig'is si'a'n ĉeval'o'n kaj ĵet'is ĝin en marĉ'aĵ'o'n, pro tio de'ven'is abel'o'j... Kaj fiŝ'ist'o'j per si'a'j ret'o'j el'tir'is abel'o'j'n anstataŭ fiŝ'o'j'n... He, vi'a bojar'in'a moŝt'o, kiel mal'mult'e vi manĝ'as kaj trink'as! Nu, atend'u, mi tuj ig'os vin trink'i vin'o'n! Aŭskult'u, mi'a kara! He, he! Je la san'o de—he, he! de la princ'o... ne de tiu, sed de la princ'o Serèbrjanij! Don'u Di'o al li san'o'n, bon'eg'e li vund'is la princ'o'n Vjàzemskij! Kaj Druĵino Andrèeviĉ? He, he, kara mi'a bojar'in'o, je li'a san'o! Loĝ'u ĉe mi kelk'a'j'n tag'o'j'n tut'e kaŝ'it'a kaj post'e ir'u, kie'n vi vol'as, ĉu al Druĵino, ĉu al Serèbrjanij, por mi ĝi est'as tut'e egal'a. Je vi'a san'o...

Ek'dolor'is la kor'o de Helen'o ĉe la last'a'j parol'o'j de l’ muel'ist'o. Li ŝajn'is est'i kon'ant'a ĉiu'j'n ŝi'a'j'n plej sekret'a'j'n pens'o'j'n: kvazaŭ li leg'is en ŝi'a kor'o. La ken'o, en'ŝov'it'a en la mur'o'n, hel'e lum'ig'is lian sulk'ig'it'a'n vizaĝ'o'n; li'a'j griz'a'j okul'o'j mal'klar'iĝ'is pro ebri'ec'o, sed ŝajn'is tra'pik'i Helen'o'n. Ŝi re'e ek'sent'is terur'o'n kaj komenc'is laŭt'e preĝ'i.

—He, he!—dir'is la muel'ist'o: preĝ'u, preĝ'u, vi'a bojar'in'a moŝt'o, mi tio'n ne tim'as... la preĝ'o ne tim'ig'as min, la incens'o'j ankaŭ ne... mi mem sci'as preĝ'i... mi ne est'as... min kon'as niks'o, min kon'as... arb'ar'a kobold'o... kaj nimf'o'j... kaj sorĉ'ist'in'o'j, kaj kik'i'mor'o'j[69]... min ĉiu'j... ĉiu'j kon'as, min, min... Ĉu vi vol'as, ke mi ili'n vok'u?.. Ŝikalu, likalu!

—Mi'a Di'o!—murmur'et'is Helen'o.

Ŝikalu, likalu! Nu? Ili ne ven'as? Atend'u, mi tuj ili'n ven'ig'os! Bdu, bdu!

La mal'jun'ul'o lev'iĝ'is kaj, ŝancel'iĝ'ant'e kaj danc'ant'e, el'ir'is el la ĉambr'o. Helen'o, tut'e terur'it'a, ŝlos'is la pord'o'n post li. Long'e la muel'ist'o parol'is kun si mem.

—Min ĉiu'j kon'as!—li ripet'is per fanfaron'a kaj jam ne'klar'a voĉ'o,—arb'ar'a kobold'o... kaj niks'o... kaj nimf'o'j kaj kik'i'mor'o'j... mi ne est'as iu tia... min ĉiu'j kon'as... Bdu, bdu!

Est'is aŭd'ebl'e, kiel la mal'jun'ul'o danc'is kaj pied'frap'is. Post'e li'a voĉ'o mal'fort'iĝ'is, li kuŝ'iĝ'is teren kaj baldaŭ aŭd'iĝ'is li'a ronk'ad'o, kiu la tut'a'n nokt'o'n akompan'is la bru'o'n de la grand'a muel'ej'a rad'o.

ĈAPITR'O XVIII.

La mal'nov'a kon'at'ul'o.

La sekv'int'a'n tag'o'n post la ruin'ig'o de la dom'o de Morozov, mal'jun'a rajd'ant'o sur nigr'a ĉeval'o mal'rapid'e trot'is en dens'a arb'ar'o. De temp'o al temp'o li de'met'is si'a'n ĉap'o'n kaj io'n aŭskult'is.

—Nu, Galka, ne ronk'u!—li dir'is al si'a ĉeval'o, kares'ant'e ĝi'a'n kolon. Jen kia best'o: nenio'n mi aŭd'as pro ĝi! Strang'a afer'o, mi ne pov'as re'kon'i la lok'o'n! Ĉie tili'o'j kaj avel'uj'o'j, kaj tiam ŝajn'e, kiam ni nokt'e tie ĉi rajd'is, odor'is konifer'o'j.

Kaj li daŭr'ig'is si'a'n vojaĝ'o'n.

—Atend'u, Galka!—li dir'is subit'e, halt'ig'ant'e la ĉeval'o'n: jen mi re'e, ŝajn'e, aŭd'as io'n! Star'u do trankvil'e, ne far'u bru'o'n! Jes, mi ver'e aŭd'as! Tio ne est'as jam bru'o de foli'o'j, sed muel'ej'a rad'o. Jen kie ĝi est'as, la muel'ej'o! Mi fin'e ĝin trov'is kaj plu ne perd'os!

Kaj Miĥeiĉ, por ree ne perdi la vojon, ekgalopis laŭ direkto de l’ bru'ad'o.

—Dank’ al Di'o!—li ek'kri'is, kiam li ek'vid'is inter la arb'o'j la muel'ej'o'n musk'o'kovr'it'a'n kun ĝi'a turn'iĝ'ant'a rad'o.—Ne facil'e est'is ĝin trov'i, mi bon'e lac'iĝ'is: jen bru'is antaŭ'e, jen—mal'antaŭ'e, ne ebl'e est'is io'n disting'i! Nu, fin'e mi vid'as la muel'ej'o'n! Pas'int'a'n foj'o'n, kiam la rab'ist'o'j montr'is al ni la voj'o'n, ni ven'is de tiu flank'o, mi kaj la bojar'o. Ne, mi ne bon'e kompren'as. Tiam la rad'o est'is dekstr'e kaj nun—mal'dekstr'e, tiam la fenestr'o'j de l’ ĉambr'o rigard'is sur la muel'ej'o'n, kaj nun—sur la arb'ar'o'n, kaj la pord'o est'as flank'e! Fi, mal'ben'it'a sorĉ'ist'o! Jen kiel li en'sorĉ'as kaj tromp'as la hom'o'j'n! Tial mi erar'vag'is la tut'a'n tag'o'n ĉirkaŭ la sam'a lok'o, ne pov'ant'e ĝin trov'i. Je neniu prez'o mi venus ĉi tie'n, se nur mi ne bezon'us help'o'n por mi'a kara bojar'o!

Miĥeiĉ de'ĉeval'iĝ'is, al'lig'is si'a'n ĉeval'o'n al arb'o, iom tim'em'e proksim'iĝ'is al muel'ej'o kaj ek'frap'is la pord'o'n.

—Mastr'o, he, mastr'o!

Neniu respond'o.

—He, he, mastr'o, el'ir'u!

Ĉio silent'is en la muel'ej'o, nur la muel'ŝton'o'j sonor'is kaj la dent'radar'o frap'ad'is.

Miĥeiĉ prov'is puŝ'i la pord'o'n: ĝi est'is ŝlos'it'a.

—Jen, griz'har'a diabl'o, ĉu li dorm'as aŭ sin kaŝ'as?—pens'is Miĥeiĉ kaj el ĉiu'j si'a'j fort'o'j ek'frap'is la pord'o'n.

Neniu respond'o! Miĥeiĉ ek'koler'is.

—He, vi, mal'jun'ul'aĉ'o!—li ek'kri'is: el'ir'u do, aŭ mi ĉio'n brul'ig'os!

Ek'aŭd'iĝ'is tus'ad'o kaj tra mal'grand'a fenestr'et'o super la pord'o aper'is blank'a barb'o kaj sulk'o'plen'a vizaĝ'o kun hel'griz'a'j okul'o'j.

Ek'vid'int'e la muel'ist'o'n, Miĥeiĉ iom hont'is.

—Bon'a'n tag'o'n, mastr'o!—li dir'is afabl'e.

—Di'o vin gard'u!—respond'is la muel'ist'o: kio'n vi bezon'as, bon'ul'o?

—Ĉu vi min ne re'kon'as, mastr'o? Iam mi pas'ig'is la nokt'o'n ĉe vi kun mi'a bojar'o.

—Kun princ'o Serèbrjanij? Jes, jes, nun mi re'kon'as. Nu, kar'ul'o, kio okaz'is?

—Kial do vi, mastr'o, sid'as tie kvazaŭ guf'o en kava arb'o? El'ir'u aŭ en'ir'ig'u min, ne est'as oportun'e inter'parol'i tiel!

—Atend'u, kar'ul'o, tuj mi en'ŝut'os grajn'o'n kaj mi ven'os, tuj, kar'ul'o!

—Jes,—pens'is Miĥeiĉ: mi volont'e vid'us, kiu'n grajn'o'n la diabl'a bapt'an'o en'ŝut'as tie'n! Cert'e, li pulvor'ig'as hebre'a'j'n ost'o'j'n en si'a muel'il'o, prepar'ant'e farun'o'n por sorĉ'ist'in'o'j! Kiu pov'us vetur'ig'i gren'o'n ĉi tie'n? Tut'e sovaĝ'a lok'o, kaj eĉ ĉiu'j rad'sign'o'j est'as kovr'it'a'j de herb'aĵ'o!

—Jen mi est'as, kar'ul'o, bon'a'n tag'o'n, kar'ul'o!—dir'is la muel'ist'o, zorg'e ferm'ant'e post si la pord'o'n.

—Fin'e vi ven'is. Mal'vigl'ul'o vi!

—Kio'n far'i, kar'ul'o! Mi ja loĝ'as izol'a, en arb'ar'o. Ne ebl'e est'as mal'ferm'i al ĉiu pas'ant'o, pov'as okaz'i mal'feliĉ'o: ekzist'as hom'o'j kaj hom'o'j, mi ja ne pov'as sci'i antaŭ'e, ĉu iu pan'o'n port'as sub la vest'o, aŭ ŝton'o'n por min mort'ig'i.

—Jen, mal'bon'a fung'aĉ'o!—pens'is Miĥeiĉ: li nur ŝajn'ig'as, ke li tim'as rab'ist'o'j'n, kaj est'as dub'ebl'e, ĉu li ne est'as bapt'an'o de ĉiu arb'ar'a kobold'o!

—Nu, kar'ul'o, kio'n vi vol'as de mi? Bon'vol'u parol'i, mi aŭskult'as!

—Jen, kia mal'feliĉ'o okaz'is, mastr'o: mal'ben'it'a'j opriĉnikoj kapt'is mi'a'n mastr'o'n kaj ŝlos'is lin en la grand'a'n mal'liber'ej'o'n de l’ antaŭ'urb'o: li sid'as nun, mal'feliĉ'ul'o, en mal'liber'ej'o kaj ĉagren'as. Kaj pro kio oni lin kapt'is, Di'o sci'as, nenio'n mal'bon'a'n li far'is antaŭ la car'o aŭ antaŭ Sinjor'o Di'o; li nur defend'is prav'a'n afer'o'n, li batal'is pro bojar'o Morozov kaj pro lia bojarino, kiam la opriĉnikoj per tromp'o penetr'is en la dom'o'n kaj dum festen'o for'brul'ig'is la dom'o'n de l’ bojar'o!

La okul'o'j de l’ muel'ist'o pren'is strang'a'n esprim'o'n.

—Ho, ho, ho!—li ĝem'is: mal'bon'a afer'o, mal'bon'eg'a, mal'bon'eg'a afer'o, kar'ul'o! Ne bon'e est'as al vi'a princ'o sid'i en mal'liber'ej'o, pli mal'bon'e est'as al bojar'o Morozov sen li'a jun'a edz'in'o, ankoraŭ pli mal'bon'e est'as al princ'o Vjàzemskij pro la fremd'a edz'in'o.

Miĥeiĉ mir'is.

—Kial vi sci'as, ke Vjàzemskij forrabis la edzinon de Morozov? Mi ja nenio'n dir'is al vi!

—He, he, kar'ul'o, ne tio'n nur mi sci'as, kio'n mi dir'as! Foj'e mal'proksim'e ek'son'as la frap'o, sed la eĥ'o aŭd'iĝ'as ĉi tie; foj'e mal'pli'alt'iĝ'as akv'o sub mi'a rad'o, do dev'is est'i sen'pluv'ec'o cent verst'o'j'n de ĉi tie, kaj ĉie est'os mal'bon'eg'a rikolt'o. Ĉio'n mi, mal'jun'ul'o, dev'as observ'i kaj pri'pens'i!

—Nu, bon'e, mastr'o, ĉu vi pov'as el'pens'i rimed'o'n por help'i al la bojar'o? Mi pri'pens'is tio'n kaj tio'n ĉi, sed nenio'n mi pov'is el'pens'i. Tiam mi ven'is al vi, ke vi don'u konsil'o'n, bon'ul'o! Mi ja bon'e memor'as: tiu brav'ul'o, kiu ni'n akompan'is tiam ĝis al vi, parol'is: se vi min bezon'os, ir'u al la muel'ist'o, demand'u lin, kie est'as Ivaĉjo Ring'o, kaj mi volont'e serv'os al la bojar'o, mi eĉ mort'os por li, se est'os bezon'o! Tial mi nun ven'is al vi, mastr'o: est'u bon'a, bon'vol'u instru'i min, kia'manier'e oni pov'as sav'i la bojar'o'n. Se vi help'os al li, la princ'o bon'e vin rekompenc'os, kaj mi ankaŭ est'os vi'a serv'ist'o dum mi'a tut'a viv'o!

—Ke li pere'u, sorĉ'ist'o,—dir'is Miĥeiĉ al si mem: jen antaŭ kiu mi dev'as humil'iĝ'i!

—Bon'e, kar'ul'o, oni nepr'e dev'as pen'i for'ig'i la mal'feliĉ'o'n. Mal'bon'a'j est'as la cirkonstanc'o'j, sed el grand'eg'a flam'o oni ankaŭ el'pren'as pot'o'n per forn'a fork'o, kaj el sub muel'ŝton'o okaz'e el'glit'as grajn'et'o ne'muel'it'a. Ĉio okaz'as, mal'sam'a'n sort'o'n hav'as la hom'o'j!

—Cert'e, cert'e, mastr'o: okaz'as, oni'dir'e, ke kok'o met'as ov'o'j'n kaj skarab'o mort'ig'as per korn'o'j kvazaŭ bov'o; ver'dir'e, ĉio okaz'as, kaj nun vi instru'u min, kio'n mi dev'as far'i, instru'u, kar'ul'o, mi vin tre pet'as!

La muel'ist'o mal'lev'is la kapon kaj kvazaŭ aŭskult'is la bru'o'n de l’ rad'o.

Pas'is kelk'a'j minut'o'j. La mal'jun'ul'o sku'is la kapon kaj komenc'is parol'i, ne atent'ant'e la gaston:

—"Turn'iĝ'as rad'o, turn'iĝ'as. Kio est'is supr'e, est'os mal'supr'e; kio est'is mal'supr'e, est'os supr'e; jen aŭd'iĝ'as ie preĝ'ej'a sonor'ad'o, ne sci'at'e est'as, ĉu pro en'ter'ig'o, ĉu pro edz'iĝ'o; kiu'n oni en'ter'ig'as, kiu'n oni edz'ig'as, ne ebl'e est'as ek'sci'i pro bru'o de l’ akv'o, pro grand'a fum'o".

—"De mal'proksim'e al'flug'as korv'o'j, vok'as unu'j la ali'a'j'n por riĉ'a festen'o, kaj kiu'n ili manĝ'os, kies okul'o'j'n ili for'pinĉ'os, ili ne sci'as, ili nur al'flug'as kaj kri'eg'as! Akr'ig'it'a jam est'as la hak'il'o, vest'it'a jam la ekzekut'ist'o, sur kverk'lign'a eŝafod'o flu'os river'o'j da varm'a sang'o, kap'o'j fal'os de ies ŝultr'o'j, sed ne'kon'at'e est'as, kies kap'o'j".

Miĥeiĉ ek'tim'is.

—Kio'n vi parol'as, av'ĉj'o, kvazaŭ vi pri'plor'as iu'n mort'int'o'n?

La muel'ist'o, ŝajn'e, ne aŭd'is, kio'n dir'is Miĥeiĉ. Li ĉiam io'n balbut'is ne'kompren'ebl'a'n. Li'a'j lip'o'j mov'iĝ'is sen'halt'e, li'a'j griz'a'j okul'o'j rigard'is mal'klar'e, kvazaŭ nenio'n vid'ant'e.

—Av'ĉj'o, he, av'ĉj'o!—kaj Miĥeiĉ tir'is lin je manik'o.

—Nu?—respond'is la muel'ist'o kaj sin turn'is al Miĥeiĉ, kvazaŭ li ĵus lin rimark'as.

—Kio'n vi balbut'as, av'ĉj'o?

—He, kar'ul'o! Mult'o'n oni aŭd'as, ne ĉio'n oni el'dir'as. Nu, ir'u tuj ĉi tiu'n voj'et'o'n, preter la pin'o. Ir'u ĉiam rekt'e'n, vi vid'os mult'a'j'n voj'o'j'n, dekstr'e kaj mal'dekstr'e, sed vi ĉiam ir'u rekt'e'n; post ĉirkaŭ kvin verst'o'j vi vid'os dom'et'o'n flank'e de la voj'o, tie vi neniu'n tra'fos. Atend'u ĝis nokt'o, ven'os bon'a'j vir'o'j, ili pli mult'e dir'os al vi. Kaj kiam vi est'os re'ven'ant'a, ven'u al mi, vi hav'os io'n far'i: ven'is fajr'o'bird'o en kapt'il'o'n, ĝin vi re'don'os al reĝ'o Dalmat'o kaj ricev'os du'on'o'n da pag'o, mi—la ali'a'n.

Kaj ne atend'ant'e lian respond'o'n, la muel'ist'o for'ir'is kaj ferm'is post si la pord'o'n.

—Av'ĉj'o!—kri'is Miĥeiĉ al li: av'ĉj'o, klar'ig'u pli bon'e al mi, pri kiu'j vir'o'j vi parol'as, pri kiu fajr'o'bird'o?

Sed la muel'ist'o plu ne aper'is, kaj, kiom ajn Miĥeiĉ aŭskult'is, li nenio'n ek'aŭd'is krom bru'ad'o de akv'o kaj frap'ad'o de rad'o'j.

—Jen, sorĉ'ist'o!—pens'is Miĥeiĉ: kie'n li send'as min? Kvin verst'o'j'n de ĉi tie star'as dom'et'o, tie atend'u ĝis nokt'o, kaj tiam, diabl'o sci'as, kiu ven'os kaj pli mult'o'n dir'os? Volont'e mi vin mem send'us tie'n, mal'jun'ul'aĉ'o! Se mi ne bezon'us vin por la bojar'o, vi ek'sci'us bon'e, kiu est'as Miĥeiĉ! Fi, maljunulaĉo! Tamen, Galka, nenio est'as far'ebl'a, mi dev'as serĉ'i la diabl'a'n dom'et'o'n!

Kaj Miĥeiĉ sur'ĉeval'iĝ'is kaj ek'trot'is laŭ la direkt'o, montr'it'a de la muel'ist'o.

ĈAPITR'O XIX.

Rus'a hom'o ne forges'as bon'aĵ'o'n.

Est'is jam mal'fru'e, kiam Miĥeiĉ ek'vid'is flank'e de la voj'o fum'nigr'ig'it'a'n mal'alt'a'n dom'et'o'n, simil'a'n pli je du'on'e'putr'a fung'o, ol je hom'a loĝ'ej'o. La sun'o jam est'is sub'ir'int'a. Stri'o'j de nebul'o ramp'is super la alt'a herb'aĵ'o, kovr'ant'a la mal'grand'a'n arb'ar'an herb'ej'o'n. Est'is mal'varm'et'e kaj mal'sek'e. La bird'o'j ne pep'ad'is plu, nur de temp'o al temp'o unu aŭ ali'a du'on'dorm'e komenc'is iu'n kant'et'o'n kaj ne fin'int'e re'e ek'dorm'is. Iom post iom ili ĉiu'j ek'silent'is, kaj mez'e de komun'a silent'o apenaŭ est'is aŭd'ebl'a murmur'o de river'et'o kaj ia'foj'e zum'ad'o de vesper'a'j skarab'o'j.

—Jen kie'n ni ven'is, Galka!—diris Miĥeiĉ, rigard'ant'e ĉio'n ĉirkaŭ'e: cert'e, neniu hom'o viv'ant'a est'as ĉi tie! Nu bon'e, mi atend'os, mi ek'vid'os, kiu ven'os, kiu'n konsil'o'n oni al mi don'os! Sed se ven'os iu el tia'j, kiu'n... fi, fi! Gard'u ni'n Di'o! Cert'e mi hav'us neniu'n afer'o'n kun la muel'ist'o, se mi ne bezon'us lian help'o'n por la bojar'o!

Miĥeiĉ deĉevaliĝis, demetis la bridon de sia Galka, met'is ŝnur'o'n ĉirkaŭ ĝi'a'j post'a'j pied'o'j kaj las'is ĝin sin paŝt'i.

—Manĝ'u herb'o'n, manĝ'u!—li dir'is: kaj mi en'ir'os la dom'et'o'n, se la pord'o ne est'as ferm'it'a, kaj mi serĉ'os io'n por manĝ'i. Kvankam ne'bon'e est'as manĝ'i ĉe sorĉ'ist'o, sed mal'sat'o ankaŭ ne est'as frat'o!—Li ek'puŝ'is per la pied'o la mal'alt'a'n kripl'a'n pord'o'n; strang'e ek'son'is en ĉi tiu sen'hom'a lok'o ĝi'a daŭr'a grinc'ad'o, preskaŭ simil'a je hom'a plor'ad'o. Kiam fin'e ĝi plen'e mal'ferm'iĝ'is kaj ek'frap'is la mur'o'n, Miĥeiĉ klin'iĝ'is kaj en'ir'is. Lin ek'kapt'is mal'lum'o kaj odor'o de fum'o. Palp'ant'e ĉirkaŭ'e, li trov'is sur la tabl'o pec'o'n da nigr'a pan'o kaj komenc'is avid'e manĝ'i ĝin. Post'e li al'proksim'iĝ'is al forn'o, ek'palp'is en la cindr'o varm'eg'a'j'n karb'o'j'n, kun pen'o dis'blov'is ili'n, ricev'is fajr'o'n kaj ek'flam'ig'is la ken'o'n, kiu kuŝ'is sur benk'o. Inter la forn'o kaj la mur'o trov'iĝ'is larĝ'a lign'a benk'o, tiel nom'at'a "polati"[70]. Tie kuŝ'is divers'spec'a'j vest'o'j, inter'ali'e or'ŝtof'a kaftan'o, kvazaŭ bojar'a. Plej mult'e al'tir'is la atent'o'n de Miĥeiĉ sankt'a pentr'aĵ'o, tut'e kovr'it'a de fulg'o kaj star'ant'a sur ia fost'o. La sankt'a pentr'aĵ'o re'star'ig'is por li la reputaci'o'n de l’ ne'kon'at'a'j mastr'o'j.

Miĥeiĉ far'is kelk'a'j'n sign'o'j'n de kruc'o, esting'is la ken'o'n, kuŝ'iĝ'is sur "polati", ĝem'krak'is kelk'e da foj'o'j kaj tuj bon'e ek'dorm'is. Li dorm'is dolĉ'a'n dorm'o'n, kiam subit'a pugn'o'bat'o fal'ig'is lin teren.

—Kiu ven'is?—ek'kri'is Miĥeiĉ, jam kuŝ'ant'e sur'ter'e: kiu kuraĝ'as min bat'i? Gard'u vin...

Antaŭ li star'is vir'o kun sen'ord'ig'it'a'j har'o'j, kun larĝ'a tranĉ'il'o ĉe la zon'o, kaj pret'iĝ'is regal'i lin per nova pugn'o'bat'o.

—Ne tuŝ'u lin!—dir'is ali'a fortik'a, tut'e jun'a vir'o kun lanug'o super la lip'o.—Ĉu li io'n far'is al vi? Nu? Kaj li for'ig'is la kamarad'o'n per ek'mov'o de ŝultr'o, kaj li mem atent'e observ'is Miĥeiĉn kun larĝ'e mal'ferm'it'a'j okul'o'j.

—Griz'har'ul'o!—li dir'is kun respekt'plen'a mir'o.

—Kial vi vin miks'as en mi'a'n afer'o'n, he, vi, fok'o?—insult'is lin la unu'a: ĉu li est'as vi'a patr'o aŭ parenc'o?

—Mal'jun'ul'o! Griz'har'a, sekv'e mal'jun'a! Nu, las'u do, mi jam dir'is al vi, aŭ mi ek'koler'os.

Laŭt'a rid'o eksplod'is inter la rab'ist'o'j, kiu'j amas'e en'ir'is dom'et'o'n.

—He, Ĥlopko,—diris unu el ili: gardu vin! Se Dmiĉjo ek'koler'os, ne'bon'e vi vin sent'os! Ne prov'u lin ekscit'i!

—Ir'u li al arb'ar'a kobold'o!—insult'is Ĥlopko, de'ir'ant'e: en arb'ar'o ni loĝ'as, urs'o'n ni nutr'as!

Ali'a'j brav'ul'o'j, ĉiu'j arm'it'a'j, ĉirkaŭ'is Miĥeiĉn kaj rigard'is lin ne tro afabl'e.

—De kie vi ven'is?—demand'is lin unu el ili, fiks'e rigard'ant'e lin.

Sed Miĥeiĉ jam kuraĝ'iĝ'is.

—He, he!—li pens'is: ili est'as ja la rab'ist'o'j mem!

—Bon'a'n vesper'o'n, bon'ul'o'j! Kie est'as tiu, kiu'n oni nom'as Ivaĉjo Ring'o?

—Ha, li bezon'as ni'a'n hetman'o'n? Kial vi tio'n ne dir'is pli antaŭ'e, vi ne ricev'us pugn'o'bat'o'n!

—Jen ven'as la hetman'o!—al'don'is la ali'a, montr'ant'e Ring'o'n, kiu ĵus en'ir'is, akompan'at'a de l’ mal'jun'a Vultur'o.

—Hetman'o, he, hetman'o!—kri'is la rab'ist'o'j: jen hom'o, kiu vol'as vin vid'i!

Ring'o al'ir'is kaj tuj re'kon'is la gaston.

—Ha, vi est'as, kamarad'o?—li dir'is: est'u la bon'ven'int'a! Nu, rakont'u, kiel fart'as li'a princ'a moŝt'o de post la tag'o, kiam ni kun'e est'is bat'int'a'j la opriĉnikojn de Maluto? Bon'eg'e ni ili'n regal'is apud Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o! Domaĝ'e est'as, ke Maluto mem el'glit'is el ni'a'j man'o'j kaj ke tiu ni'a mal'lert'ul'o, Dmiĉjo, forglitigis Ĥomjàkn. Ne bon'e ili sin sent'us en mi'a'j man'o'j! Sen'dub'e la grand'a car'o mult'e ĝoj'is, re'vid'int'e la kron'princ'o'n? Bon'eg'e li, cert'e, rekompenc'is la princ'o'n Serèbrjanij?

—Jes, kar'ul'o!—respond'is Miĥeiĉ: la caro Ivano Vasìljeviĉ, don'u Di'o al li san'o'n, est'is favor'a al mi'a mastr'o. Sed ne plaĉ'is la princ'o al li'a'j opriĉnikoj. Ver'dir'e, kiel ili pov'us ŝat'i ni'n, mal'ben'it'o'j? Komenc'e ni ili'n vip'bat'is en Medvedevka, poste Maluto ricev'is bon'a'n sur'vang'o'n apud Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o, kaj hieraŭ en Moskv'o mi'a bojar'o mort'ig'is mult'e da ili. Sed la mal'ben'it'o'j, kiu'j est'is pli mult'e'nombr'a'j, renvers'is lin kaj vetur'ig'is lin ŝnur'lig'it'a'n en la antaŭ'urb'o'n. Jen kio est'as mal'bon'a: Maluto, tiu hund'o, kalumni'os lin antaŭ la car'o, li nepr'e venĝ'os al la princ'o la sur'vang'o'n!

—Jes!—dir'is Ring'o, sid'iĝ'ant'e sur'benk'e'n: sekv'e la car'o ne pend'ig'is Maluton? Kial do ne? Nu, tio ni'n ne koncern'as, tia est'as li'a car'a vol'o! Dir'u, kio'n nun vi intenc'as far'i?

—Kara Ivan'o, pardon'u, mi ne kon'as vi'a'n patr'o'nom'o'n...

—Por kio? Ivaĉjo—tut'e simpl'e!

—Nu, bon'e, kara Ivaĉjo, mi mem nun ne sci'as, kio'n far'i. Don'u konsil'o'n! Du saĝ'o'j valor'as pli ol unu![71] Ankaŭ la muel'ist'o send'is min al vi. Ir'u,—li dir'is, al la hetman'o, li help'os: mi bon'e vid'as, laŭ mi'a'j antaŭ'sign'o'j, ke en ĉi tiu afer'o li hav'os sukces'o'n kaj grand'a'n profit'o'n! Ir'u al la hetman'o!

—Jes? Ĉu ver'e? Li send'is vin al mi?

—Jes, jes, tut'e ver'e. Ir'u,—li dir'is, al la hetman'o, salut'u lin de mi, dir'u, ke li nepr'e dev'as sav'i la princ'o'n; mi ja bon'e vid'as, ke li hav'os si'a'n profit'o'n, mi'a'j antaŭ'sign'o'j ne tromp'as... Kio ajn est'us, li nepr'e liber'ig'u la bojar'o'n, kaj mi ne forges'os tiu'n lian serv'o'n,—tiel li dir'is.—Sed se li ne sav'os la princ'o'n, est'os grand'eg'a mal'feliĉ'o por li, t. e. por vi, hetman'o... mal'san'o lin konsum'os kaj pere'ig'os, kvazaŭ herb'a'n trunk'et'o'n!..

—Ver'e?—demand'is Ring'o, mal'lev'int'e la kapon kaj kvazaŭ en'pens'iĝ'int'e:—ĉu ver'e li dir'is, mal'san'o konsum'os?

—Jes, kar'ul'o, li dir'is ankaŭ, ke vi'a'j pied'o'j kaj brak'o'j far'iĝ'os sen'fort'a'j, ke sur vi'a kap'o aper'os tia abomen'aĵ'o, Di'o vin gard'u!

Ring'o lev'is la kapon kaj atent'e rigard'is Miĥeiĉn.

—Kaj nenio'n plu dir'is la muel'ist'o?

—Kiel ne?—daŭr'ig'is la mal'jun'ul'o, ĵet'int'e flank'a'n rigard'o'n sur la grand'a'n pot'o'n da varm'eg'a brasik'a sup'o, kiu'n la rab'ist'o'j ĵus met'is sur la tabl'o'n.—Ankoraŭ li parol'is: dir'u al la hetman'o, ke li vin bon'e gast'ig'u, kvazaŭ min mem. Sed plej grav'e est'as,—li dir'is,—ke li sav'u la princ'o'n. Jen, kar'ul'o, kio'n dir'is la muel'ist'o!

Kaj Miĥeiĉ observ'is, kiel impres'is la hetman'o'n li'a'j parol'o'j.

Sed Ring'o ek'rigard'is lin ankoraŭ pli fiks'e kaj subit'e eksplod'is per laŭt'a, gaj'eg'a rid'o.

—He, vi, mal'jun'ul'o! Ĉu ver'e la muel'ist'o dir'is al vi, ke mi pere'os, se mi ne pen'os sav'i la princ'o'n?

—Jes, jes, kar'ul'o,—respond'is Miĥeiĉ, iom konfuz'it'a: li dir'is, ke vi'a'j pied'o'j kaj brak'o'j...

—Kia ruz'ul'o!—inter'romp'is lin Ring'o, bon'kor'e ek'frap'ant'e lin je ŝultr'o kaj ĉiam gaj'e rid'ant'e: por kio vi min, mal'jun'ul'o, vol'as super'ruz'i?

—Nu, al'tabl'iĝ'u, bon'ul'o,—li al'don'is, al'ir'ant'e kun li la tabl'o'n: bon'a'n apetit'o'n! Pren'u kuler'o'n, kaj ni vesper'manĝ'u kun'e; kaj se est'os ebl'e help'i al la princ'o, mi volont'e tio'n faros sen vi'a'j el'pens'aĵ'o'j. Nur kia'manier'e aranĝ'i la afer'o'n? Kia'j'n rimed'o'j'n trov'i? La princ'o sid'as en mal'liber'ej'o?

—Jes, jes, kar'ul'o!

—En la sam'a, kiu trov'iĝ'as sur la plac'o, apud la dom'o de Maluto?

—Kred'ebl'e. Plej fortik'a mal'liber'ej'o!

—Kaj la ŝlos'il'o'j de l’ malliberejo troviĝas ĉe Maluto?

—Jes, kiam ni est'is en la antaŭ'urb'o, okaz'e mi vid'is, ke vesper'e li ĉiam vizit'is mal'liber'ej'o'n por ĉe'est'i per'turment'a'n esplor'o'n. Ŝlos'il'o'j'n li ĉiam kun'hav'is. Sed antaŭ la nokt'o li ili'n al'port'is ĉiam al la car'o, kaj la car'o, oni'dir'e, hav'as ili'n sub si'a kusen'o.

—Jen kio!—dir'is Ring'o, manĝ'ant'e la sup'o'n: kia diabl'o pov'as help'i al vi'a bojar'o? Nu, dir'u, kia diabl'o?

—Kio'n mi dir'os? Mi vid'as, ke ne'ebl'e est'as io'n far'i! Jes, kar'ul'o,—dir'is Miĥeiĉ kaj ĵet'is la kuler'o'n.—Tiu'okaz'e mi ankaŭ ne vol'as plu viv'i. Mi tuj ir'os al mi'a mastr'o, kaj ni mort'os kun'e, kaj mi serv'os al li en la est'ont'a mond'o, se mi ne pov'is serv'i ĉi tie.

—Ne, ne, atend'u iom'et'e, vi hav'os ankoraŭ temp'o'n pri'plor'i la mort'int'o'n! Ebl'e, vi'a princ'o ne est'as en mal'liber'ej'o. Tiam pro kio plor'i? Sed se li ver'e sid'as en mal'liber'ej'o, tiam ni pri'pens'u... Mi bon'e kon'as la antaŭ'urb'o'n: en la pas'int'a monat'o mi tie est'is kun dres'it'a urs'o. La palac'o'n mi ankaŭ kon'as, ĉio'n mi bon'e observ'is pro ĉiu okaz'o: ebl'e, mi pens'is, mi iam bezon'os! Atend'u, mi iom'et'e pri'pens'os!

Kaj Ring'o medit'is iom da temp'o.

—Bon'e, mi trov'is la rimed'o'n!—li ek'kri'is kaj salt'e lev'iĝ'is.—Vultur'o! Ni'n ambaŭ la princ'o sav'is el mort'danĝer'o, nun ni ir'u sav'i lin, ven'is ni'a temp'o. Ĉu vi vol'as ir'i kun mi al ne'facil'a ag'o?

La mal'jun'a rab'ist'o sulk'ig'is la brov'o'j'n kaj sku'is si'a'j'n griz'a'j'n bukl'o'j'n.

—Nu, Vultur'o, ĉu vi ne vol'as?

—Vi, hetman'o, ŝajn'e, frenez'iĝ'is? Ĉu vi ne aŭd'is, kie sid'as la princ'o? Ĉu vi ne aŭd'is, ke la ŝlos'il'o'j tag'e est'as ĉe Maluto kaj nokt'e sub la car'a kusen'o? Kio est'as far'ebl'a? La vip'o ne dis'romp'as hak'il'dors'o'n![72] Pere'is la princ'o, ne ebl'e est'as al li help'i. Ĉu pro tio ni ankaŭ dev'as pere'i? Ĉu li fart'os pli bon'e, kiam oni ni'n sen'haŭt'ig'os?

—Vi est'as prav'a, Vultur'o, sed ne forges'u la rus'a'n proverb'o'n: ŝuld'o ne makul'as, sed pag'o'n postul'as! Se tiam la princ'o ni'n ne est'us sav'int'a, kie nun ni est'us? Ni pend'us ie sur betul'o, balanc'at'a'j de vent'o. Kaj nun kiel li dev'as sufer'i, mal'feliĉ'a princ'o! Cert'e li pens'as: tiam mi help'is al bon'a'j hom'o'j, nun ili ven'os help'i al mi! Sed se ni ne ven'os al li, li hav'os la rajt'o'n ni'n mal'ben'i, ir'ant'e al eŝafod'o: fi!—li dir'os, mal'bon'a'j hom'aĉ'o'j, rab'ist'o'j, ŝtel'ist'o'j, ili forges'is mi'a'n serv'o'n! Ili sci'as nur verŝ'i sang'o'n de sen'kulp'ul'o'j, sed sav'i bon'a'n krist'an'o'n ili ne vol'as! Ne, li dir'os, mi ne pet'os Dion por ili! Ke ili pere'u en ĉi tiu mond'o, same kiel en la est'ont'a! Jen kio'n dir'os la princ'o!

Vultur'o ankoraŭ pli mult'e sulk'ig'is la brov'o'j'n. Intern'a'n batal'ad'o'n re'bril'ig'is en si li'a sever'eg'a vizaĝ'o. Est'is vid'ebl'e, ke Ring'o kompren'is ek'tuŝ'i viv'a'j'n kord'o'j'n en li'a mal'mol'ig'it'a kor'o. Sed ne long'e daŭr'is la batal'ad'o. La mal'jun'ul'o ek'sving'is la man'o'n.

—Ne, hetman'o!—li dir'is: sen'senc'aĵ'o'n vi el'pens'is, ĉiu por si mem est'as la plej kara!

—Nu, bon'e!—dir'is Ring'o.—Ni atend'u ĝis maten'o, ebl'e ni trov'os iu'n ali'a'n rimed'o'n. Ven'os maten'o, ven'os konsil'o! Kaj nun, kamarad'o'j, est'as jam temp'o ir'i dorm'i. Kiu pov'as, preĝ'u Dion, kiu ne pov'as, kuŝ'iĝ'u!

Kaj la hetman'o ĵet'is flank'a'n rigard'o'n sur Vultur'o'n. Kred'ebl'e, li kon'is io'n, ĉar Vultur'o ek'trem'et'is kaj, por ke neniu tio'n rimark'u, komenc'is laŭt'e osced'i kaj eĉ kant'et'i.

La rab'ist'o'j lev'iĝ'is. Kelk'a'j tuj kuŝ'iĝ'is sur "polati", ali'a'j long'e ankoraŭ preĝ'is antaŭ la sankt'a pentr'aĵ'o. Dmiĉjo ankaŭ fervor'e sin sign'is kruc'e kaj frunt'e bat'is la ter'o'n: se li'a'j vest'o'j kaj li'a arm'aĵ'o ne aper'ig'us lian meti'o'n, neniu, vid'ant'e lian bon'kor'a'n mien'o'n, re'kon'us en li rab'ist'o'n. Ne tia est'is la mal'jun'a Vultur'o. Kiam ĉiu'j jam kuŝ'is, Miĥeiĉ ek'vid'is ĉe mal'fort'a esting'iĝ'ant'a flam'o, ke la mal'jun'ul'o lev'iĝ'is de l’ benk'o kaj iris al la sankt'a pentr'aĵ'o. Li far'is kelk'a'j'n sign'o'j'n de kruc'o, io'n balbut'ant'e, kaj baldaŭ dir'is koler'ton'e:

—Ne, mi re'e ne pov'as preĝ'i! Mi opini'is, ke hodiaŭ ĝi est'os pli facil'e!

Long'e Miĥeiĉ est'is aŭd'ant'a, kiel Vultur'o sen'dorm'e sin turn'ad'is de flank'o al flank'o, io'n murmur'ant'e por si mem. Antaŭ tag'iĝ'o la rab'ist'o vek'is la hetman'o'n.

—Hetman'o, he, hetman'o!

—Nu, kar'ul'o?

—Mi konsent'as, mi ir'os kun vi, kie'n vi vol'as!

—Kial do?

—Mi ne pov'as dorm'i. Pli ol unu nokt'o'n mi mal'dorm'as!

—Ĉu vi definitiv'e decid'is?

—Jes, se mi promes'as al vi, mi ne perfid'os!

—Bon'e, Vultur'o, dank'o'n! Nun ni bezon'as ankoraŭ ne pli mult'e ol unu kamarad'o'n! Ĉu baldaŭ tag'iĝ'os?

—Jes, jam ek'kant'as bird'et'o'j.

—Do, est'as temp'o lev'iĝ'i, sufiĉ'e oni dorm'is. Dmiĉjo,—vok'is Ring'o, puŝ'ant'e la jun'ul'o'n.

—Nu?—demand'is li, mal'ferm'ant'e la okul'o'j'n.

—Ĉu vi vol'as ir'i kun ni?

—Kie'n?

—Ĉu ne est'as egal'e? Mi vin demand'as, ĉu vi vol'as ir'i kun mi kaj kun mal'jun'a Vultur'o?

—Kial ne?—respond'is Dmiĉjo, osced'ant'e, kaj li'a'j pied'o'j ek'aper'is de super la "polati".

—Jen kial mi amas la jun'ul'o'n! Ir'u, kie'n oni vok'as kaj ne demand'u: kie'n? Se oni dis'pec'ig'os al vi la kapon, tio ne rilat'as vin, tio est'as ni'a zorg'o, kaj vi dev'as nur obe'i. Nun gard'u vin: kiu sin jung'is, tiu sin dung'is. Kiu re'ir'os, est'os nom'at'a kankr'o!

—Mi ne est'os nom'at'a,—respond'is Dmiĉjo kaj komenc'is ĉirkaŭ'volv'i la pied'o'j'n per ĉifon'o'j.

La rab'ist'o'j lev'iĝ'is kaj sin vest'is.

Kia est'is la el'pens'aĵ'o de Ring'o kaj ĉu li sukces'is en ĝi'a plen'um'ad'o, tio'n ni ek'sci'os el la sekv'ont'a'j ĉapitr'o'j.

ĈAPITR'O XX.

Gaj'a'j hom'o'j.

En mal'lum'a sub'ter'a mal'liber'ej'o kun mal'sek'a'j mur'o'j, kovr'it'a'j de ŝim'o, sid'is princ'o Serèbrjanij kun katen'it'a'j man'o'j kaj pied'o'j, atend'ant'e mort'o'n. Li ne sci'is, kiom da tag'o'j pas'is de kiam li est'is kapt'it'a, ĉar la lum'o ne penetr'is en la sub'ter'ej'o'n; nur de temp'o al temp'o ating'is li'a'j'n orel'o'j'n mal'proksim'a preĝ'ej'a sonor'ad'o kaj konform'e al ĉi tiu'j surd'a'j kaj mal'fort'a'j son'o'j li kalkul'is, ke li trov'iĝ'as en mal'liber'ej'o jam pli ol tri tag'o'j'n. La pan'o, kiu'n oni las'is al li, de'long'e est'is for'manĝ'it'a, la akv'o en la kruĉ'o el'trink'it'a, soif'o kaj mal'sat'o jam komenc'is turment'i lin, kiam subit'e ne'atend'it'a bru'o al'tir'is lian atent'o'n. Super li'a kap'o iu mal'ŝlos'is serur'o'n. Ek'grinc'is la unu'a ekster'a pord'o de la mal'liber'ej'o. La son'o'j aŭd'iĝ'is pli proksim'e. Ek'bru'is la du'a serur'o, kaj la du'a pord'o ek'grinc'is. Fin'e oni mal'ŝlos'is la tri'a'n pord'o'n, kaj li ek'aŭd'is paŝ'o'j'n sur la ŝtup'ar'o, konduk'ant'a al li'a ĉel'o. Tra fend'o de l’ last'a pord'o ek'bril'et'is fajr'o, la ŝlos'il'o turn'iĝ'is kri'et'ant'e, kelk'a'j rigl'il'o'j est'is for'met'it'a'j; la rust'a'j maŝ'o'j knar'is, kaj ne'el'port'ebl'e hel'a lum'o blind'ig'is la princ'o'n.

Kiam li mal'lev'is la man'o'j'n, per kiu'j li ne'vol'e kovr'is si'a'j'n okul'o'j'n, antaŭ li star'is Maluto Skuratov kaj Boriso Godunòv. La ili'n akompan'ant'a ekzekut'ist'o alte tenis super ili'a'j kap'o'j peĉ'a'n torĉ'o'n.

Maluto, krucinte la brakojn, ridetante rigardis Serèbrjanijn, kaj li'a'j pupil'o'j altern'e larĝ'iĝ'is kaj mal'larĝ'iĝ'is.

—Bon'a'n tag'o'n, kara princ'o!—li dir'is per tia dolĉ'a voĉ'o, kiu'n neniam antaŭ'e Serèbrjanij est'is aŭd'int'a, voĉ'o tir'at'a, kares'e penetr'em'a kaj malic'a, simil'a je sang'avid'a miaŭ'ad'o de kat'in'o, al'ir'ant'a mus'kapt'il'o'n.

Malgraŭ'vol'e Serèbrjanij ektremetis, sed la ĉeesto de Godunòv bon'e impres'is lin.

Boriso Teodòroviĉ,—li diris, sin deturnante de Maluto: dank'o'n al vi, ke vi min vizit'is. Nun pli facil'a est'os al mi la mort'o!

Kaj li etend'is al li la katen'it'a'n man'o'n. Sed Godunòv post'en'ir'is, kaj neniu trajt'o de li'a mal'varm'a vizaĝ'o aper'ig'is kompat'o'n.

La man'o de Serèbrjanij kun son'o de katen'o'j re'fal'is sur la genu'o'j'n.

—Mi ne atend'is, Boriso Teodòroviĉ,—li dir'is kun riproĉ'o: ke vi min for'rifuz'os. Ĉu vi ven'is nur por vid'i mi'a'j'n turment'o'j'n?

—Mi ven'is,—trankvil'e respond'is Godunòv, por ĉe'est'i vi'a'n esplor'o'n kun'e kun Gregoro Lukìĉ. For'rifuz'i vin mi ne hav'is okaz'o'n; mi neniam est'is vi'a sam'ide'an'o kaj nur, kon'ant'e la favor'kor'ec'o'n de ni'a kara car'o, mi tiam halt'ig'is la ekzekut'o'n, de vi merit'it'a'n!

La kor'o de Serèbrjanij dolor'e kun'tir'iĝ'is, kaj ĉi tiu ŝanĝ'o en Godunòv ŝajn'is al li pli kruel'a, ol la mort'o mem.

—La temp'o de favor'kor'ec'o nun pas'is,—daŭr'ig'is Godunòv mal'varm'sang'e.—Vi ne forges'is la ĵur'o'n, kiu'n vi don'is tiam al la car'o? Obe'u do nun al li'a sankt'a vol'o kaj, se vi konfes'os al ni ĉio'n sen'kaŝ'e, vi evit'os turment'eg'o'n kaj ricev'os rapid'a'n mort'o'n. Ni komenc'u la esplor'o'n, Gregoro Lukìĉ!

—Atend'u iom'et'e, atend'u!—rid'et'ant'e dir'is Maluto.—Mi hav'as apart'a'n kont'o'n kun li'a moŝt'o! Mal'long'ig'u li'a'j'n ĉen'o'j'n, Fomĉjo!—li ordon'is al la ekzekut'ist'o.

Kaj la ekzekut'ist'o, en'ŝov'int'e la torĉ'o'n en fer'a'n ring'o'n ĉe la mur'o, al'tir'is la brak'o'j'n de Serèbrjanij ĝust'e al la mur'o, tiel ke li ne pov'is plu ili'n mov'i.

Tiam Maluto al'proksim'iĝ'is al li kaj dum kelk'e da temp'o rigard'is lin kun la antaŭ'a rid'et'o.

—Kara princ'o Nikito Romànoviĉ!—li fin'e dir'is: far'u al mi grand'a'n favor'o'n!

Li ek'genu'is kaj salut'is la princ'o'n ĝis'ter'e'n.

—Antaŭ vi'a moŝt'o ni est'as mal'grand'a'j hom'et'o'j,—li daŭr'ig'is kun moka humil'ec'o:—tiom eminent'a'j'n bojar'o'j'n, kiel vi, ni neniam ankoraŭ est'is turment'int'a'j aŭ ekzekut'int'a'j! Mi ne kuraĝ'as eĉ komenc'i la esplor'o'n! Oni dir'as, mal'sam'a sang'o flu'as en ni'a'j kaj en vi'a'j vejn'o'j...

Maluto halt'is, li'a rid'et'o far'iĝ'is plen'a je venen'o, kaj la pupil'o'j re'e larĝ'iĝ'is kaj ek'mov'iĝ'is.

—Permes'u, vi'a princ'a moŝt'o,—li daŭr'ig'is per pet'eg'ant'a ton'o: permes'u, ke mi, antaŭ ol komenc'i la esplor'o'n, re'akir'u la kuraĝ'o'n, ek'vid'int'e, kia est'as vi'a bojar'a sang'o?...

Kaj li el'pren'is tranĉ'il'o'n el post la zon'o kaj sur'genu'e al'ramp'is al Serèbrjanij.

La princ'o prov'is sin de'ŝir'i kaj ĵet'is rigard'o'n sur Godunòv.

La vizaĝ'o de Godunòv rest'is sen'mov'a.

—Kaj post'e,—daŭr'ig'is Maluto, pli'alt'ig'ant'e la voĉ'o'n: permes'u al mi, mal'alt'rang'ul'o, el'tranĉ'i rimen'o'j'n el vi'a princ'a dors'o! Permes'u al mi, servut'ul'o, uz'i vi'a'n bojar'a'n haŭt'o'n kiel ĉeval'kovr'il'o'n! Permes'u al mi, mal'bon'odor'a sklav'o, nutr'i mi'a'j'n hund'o'j'n per vi'a alt'rang'ul'a korp'o.

La voĉ'o de Maluto, ordinar'e mal'mol'a, nun simil'is je blek'o de ŝakal'o, plor'ad'o kaj rid'o sam'temp'e.

La har'o'j de Serèbrjanij lev'iĝ'is. Kiam li la unu'a'n foj'o'n est'is kondamn'it'a de la car'o Ivan'o al la mort'o, li supr'e'n'ir'is la eŝafod'o'n sen'ŝancel'iĝ'e, sed ĉi tie en mal'liber'ej'o, kie li sid'is katen'it'a kaj el'konsum'it'a de mal'sat'o, man'kis al li la fort'o'j por el'toler'i ĉi tiu'n voĉ'o'n kaj rigard'o'n.

Maluto dum iom da temp'o ĝu'is la efik'o'n de si'a'j vort'o'j.

—Vi'a princ'a moŝt'o!—subit'e li ek'kri'et'is, for'ĵet'ant'e la tranĉ'il'o'n kaj re'e lev'iĝ'ant'e:—antaŭ ĉio permes'u al mi, ke mi honest'e pag'u al vi mi'a'n ŝuld'o'n!

Kaj, kun'prem'int'e la dent'o'j'n, li lev'is la man'o'n kaj pret'iĝ'is don'i sur'vang'o'n.

La tut'a sang'o al'flu'is al la kor'o de Serèbrjanij, kaj al li'a koler'eg'o al'iĝ'is terur'a abomen'o, kiu'n ni sent'as ĉe al'proksim'iĝ'o de iu mal'pur'eg'aĵ'o, ni'n tuŝ'ont'a.

Mal'esper'e li ek'rigard'is Godunòvn.

En la sam'a moment'o la man'o de Maluto estis kaptita de Godunòv.

Gregoro Lukìĉ!—diris Godunòv tut'e trankvil'e: se vi lin ek'frap'os, li dis'romp'os si'a'n kapon al la mur'o, kaj ni ne hav'os, kiu'n esplor'i. Mi kon'as ĉi tiu'n Serèbrjanijn.

—For!—blek'eg'is Maluto: ne mal'help'u, ke mi amuz'iĝ'u per li! Mi dev'as pag'i al li por la Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o.

—Re'konsci'iĝ'u, Gregoro Lukìĉ! Ni respond'as por li antaŭ la car'o.

Kaj Godunòv ree ekkaptis la manojn de Maluto.

Sed Maluto, kvazaŭ sovaĝ'a best'o, flar'ant'a sang'o'n, nenio'n plu kompren'is. Kun ĝem'o'j kaj mal'ben'o'j li al'kroĉ'iĝ'is al Godunòv, pen'ant'e lin fal'ig'i por sin ĵet'i sur si'a'n viktim'o'n. Batal'o komenc'iĝ'is inter ili; la torĉ'o, kiu'n iu el ili tuŝ'is, fal'is teren kaj esting'iĝ'is sub ili'a'j pied'o'j.

Tiam Maluto re'konsci'iĝ'is.

—Mi dir'os al la car'o!—li ronk'is, spir'eg'ant'e: ke vi defend'as lian perfid'ul'o'n.

—Kaj mi,—respond'is Godunòv,—dir'os al la car'o, ke vi vol'is mort'ig'i lian perfid'ul'o'n sen esplor'o, ĉar vi tim'as est'i de li denunc'it'a.

Io simil'a je murmur'eg'o el'ŝir'iĝ'is el la brust'o de Maluto, kaj li sin ĵet'is for el la mal'liber'ej'o, el'vok'ant'e la ekzekut'ist'o'n.

Dum'e ili, palp'e'serĉ'ant'e en mal'lum'o, supr'e'n'ramp'is la ŝtup'ar'o'n, Serèbrjanij ek'sent'is, ke oni re'e pli'long'ig'as li'a'j'n ĉen'o'j'n, kaj ke nun li re'e pov'as mov'iĝ'i.

—Ne mal'esper'u, princ'o!—ek'murmur'et'is Godunòv, fort'e prem'ant'e lian man'o'n:—ĉef'e, oni dev'as gajn'i temp'o'n.

Kaj li sekv'is Maluton, post kiam li ferm'is la pord'o'n kaj zorg'e met'is ĉiu'j'n rigl'il'o'j'n.

Gregoro Lukìĉ!—li diris al Skuratov, kiam li lin ating'is ĉe la el'ir'o, kaj li etend'is al li la ŝlos'il'o'j'n en ĉe'est'o de la gard'ist'ar'o.—Vi forges'is ŝlos'i la mal'liber'ej'o'n. Ne dec'as tio'n far'i: oni pov'as konsider'i vin kiel kun'help'ant'o'n de Serèbrjanij!

Dum la ĵus pri'skrib'it'a scen'o okaz'is en la mal'liber'ej'o, Ivan'o sid'is en si'a palac'o, mal'gaj'a kaj mal'bon'humor'a. Ne'kon'at'a sent'o iom post iom ek'posed'is lin. Ĉi tiu sent'o est'is malgraŭ'vol'a respekt'o antaŭ Serèbrjanij, kies sen'tim'a kondut'o indign'ig'is lian aŭtokrat'a'n koron kaj sam'temp'e ne koincid'is kun li'a propr'a ide'o pri perfid'o. Ĝis nun Ivan'o renkont'is aŭ vid'ebl'a'n mal'obe'em'o'n, ekzempl'e en bojar'o'j, kiu'j mal'gaj'ig'is li'a'j'n infan'a'j'n jar'o'j'n per si'a'j mal'pac'o'j, aŭ fier'a'n arogant'ec'o'n, kiel en Kurbskij[34], aŭ sklav'a'n humil'iĝ'o'n, kiel en ĉiu'j nun'a'j li'a'j ĉirkaŭ'ant'o'j. Sed Serèbrjanij aparten'is al neniu el tiu'j kategori'o'j. Li part'o'pren'is la tiam'a'n ide'o'n pri la di'a'j ne'tuŝ'ebl'a'j rajt'o'j de l’ car'o; li konfes'is ĉi tiu'n ide'o'n kaj, ĝeneral'e pli inklin'a ag'i ol medit'i, li neniam intenc'e mal'obe'is al la car'o, kiu'n li konsider'is kiel reprezent'ant'o'n do Di'o sur la ter'o. Sed, malgraŭ tio, ĉiu'foj'e, kiam li renkont'is vid'ebl'a'n mal'just'aĵ'o'n, li'a anim'o ek'flam'is pro koler'o, kaj de'nask'a honest'ec'o super'is la regul'o'j'n, laŭ'kred'e akcept'it'a'j'n. Tiam li, kvazaŭ sen'konsci'e kaj tut'e sen'intenc'e, ag'ad'is spit'e ĉi tiu'j regul'o'j, kaj la rezultat'o tut'e ne konform'iĝ'is al tio, kio'n postul'is la regul'o'j. Ĉi tiu nobl'a ne'konsekvenc'o renvers'is ĉiu'j'n ide'o'j'n de Ivan'o pri la hom'o'j kaj konfuz'e ŝanĝ'is ĉiu'j'n li'a'j'n ide'o'j'n pri la hom'a kor'o. Mal'kaŝ'em'ec'o de Serèbrjanij, li'a ne'sub'aĉet'ebl'a sincer'ec'o kaj li'a indiferent'ec'o por li'a'j propr'a'j profit'o'j est'is vid'ebl'a'j por Ivan'o mem. Li kompren'is, ke Serèbrjanij lin neniam tromp'os, ke al li oni pov'as pli mult'e fidi ol al iu ajn el la opriĉnikoj, kaj ia'foj'e li hav'is dezir'o'n al'proksim'ig'i lin kaj far'i lin si'a il'o; sed sam'temp'e li sent'is, ke ĉi tiu il'o, kvankam tut'e fid'ind'a, pov'as tut'e ne'atend'it'e el'glit'i el li'a'j man'o'j, kaj la sol'a ide'o pri tiu ebl'ec'o trans'form'ig'is lian favor'o'n al Serèbrjanij en mal'am'o'n. Kvankam, sekv'e de si'a ŝanĝ'em'a karakter'o, la car'o ia'foj'e for'ig'is si'a'j'n sang'plen'a'j'n ordon'o'j'n kaj eĉ pent'o'far'is, sed ĉi tiu'j moment'o'j est'is escept'o; ordinar'e lin tut'e plen'ig'is la konsci'o de li'a sen'erar'ec'o, li firm'e kred'is je di'a esenc'o de si'a potenc'o kaj ĵaluz'e gard'is ĝin kontraŭ iu'j atenc'o'j; kaj atenc'o'n li vid'is en ĉiu eĉ sen'parol'a mal'laŭd'o. La samo okaz'is nun. La dezir'o pardon'i al Serèbrjanij preter'flug'is en li'a anim'o kaj tuj ced'is al konvink'ec'o, ke Serèbrjanij aparten'as al spec'o da hom'o'j, ne toler'ebl'a'j en la regn'o.

—Se mez'e de la tut'a ŝaf'ar'o, paŝ'ant'a dekstr'e'n, trov'iĝ'as unu ŝaf'o, paŝ'ant'a mal'dekstr'e'n, paŝt'ist'o pren'as kaj mort'ig'as tiu'n ŝaf'o'n.—Tiel pens'is Ivan'o kaj decid'is en si'a kor'o la sort'o'n de Serèbrjanij. Li'a ekzekut'o est'is destin'it'a por la sekv'ont'a tag'o, sed li ordon'is lin sen'katen'ig'i kaj send'is al li manĝ'aĵ'o'n el si'a car'a kuir'ej'o.

Sam'temp'e, por mal'aper'ig'i la impres'o'j'n de ĉi tiu intern'a batal'ad'o, impres'o'j'n ne'kutim'a'j'n, lin ĝen'ant'a'j'n, li ek'pens'is amuz'iĝ'i per grand'a bird'o'ĉas'o.

La maten'o est'is bel'eg'a. Ĉef'a falk'gard'ist'o, li'a asist'ant'o kaj ĉiu'rang'a'j falk'serv'ist'o'j sur'ĉeval'e kolekt'iĝ'is en la kamp'o, en bril'a ornam'aĵ'o, kun falk'o'j sur gant'it'a'j man'o'j.

De antikv'a'j temp'o'j oni dir'as, ke la ĉas'ad'o konsol'as mal'gaj'a'n hom'o'n kaj ke special'e per'falk'a ĉas'ad'o ĝoj'ig'as jun'ul'o'n same kiel mal'jun'ul'o'n. Kiom ajn mal'ĝoj'a est'is la car'o, sed, kiam li sur'ĉeval'e el'galop'is ekster la antaŭ'urb'o kun si'a'j opriĉnikoj kaj kiam li ek'vid'is bril'ant'a'n ar'o'n da falk'gard'ist'o'j, li'a vizaĝ'o seren'iĝ'is. Lok'o de kun'iĝ'o est'is elekt'it'a apud car'a'j herb'ej'o'j, du verst'o'j'n de l’ antaŭ'urb'o, sur la voj'o Vladimir'o'n.

Ĉef'falk'gard'ist'o, en ruĝ'a velur'a kaftan'o kun or'a sur'kudr'it'a stri'o kaj en or'a skarp'o, en or'ŝtof'a ĉap'o, en flav'a'j bot'o'j kaj ornam'it'a'j gant'o'j, de'ĉeval'iĝ'is kaj al'ir'is Ivan'o'n, akompan'at'a de si'a asist'ant'o, kiu tenis sur la man'o blank'an falk'o'n en kapuĉ'et'o kaj kun sonor'il'et'o'j.

Salut'int'e ĝis'ter'e'n, la ĉef'falk'gard'ist'o demand'is:

—Ĉu est'as temp'o, vi'a car'a moŝt'o, komenc'i la amuz'iĝ'o'n?

—Jes,—respond'is Ivan'o,—komenc'u!

Tiam la ĉef'falk'gard'ist'o don'is al Ivan'o riĉ'e ornam'it'a'n gant'o'n kaj, pren'int'e la falk'o'n de si'a asist'ant'o, li ĝin met'is sur la man'o'n de l’ car'o.

—Honest'a'j kaj laŭd'ind'a'j ĉas'ist'o'j!—dir'is la ĉef'falk'gard'ist'o, sin turn'ant'e al opriĉnikoj:—amuz'iĝ'u per glor'a, bel'a kaj saĝ'a ĉas'ad'o, por ke mal'aper'u ĉiu'j vi'a'j mal'ĝoj'o'j kaj por ke vi'a'j kor'o'j est'u ĝoj'ig'it'a'j!

Post'e, sin turn'ant'e al si'a'j serv'ist'o'j:

—Bon'a'j kaj diligent'a'j falk'ĉas'ist'o'j!—li dir'is: las'u flug'i la bird'o'j'n kaj ek'ĉas'u!

Tiam la tut'a mult'kolor'a ar'o da falk'ĉas'ist'o'j dis'iĝ'is en la kamp'o. Kelk'a'j kun kri'o'j sin ĵet'is en la arb'ar'o'n, ali'a'j ek'galop'is al mal'grand'a'j lag'et'o'j, kvazaŭ pec'et'o'j de spegul'o kuŝ'ant'a'j inter la arb'et'ar'o.

Baldaŭ ar'o da anas'o'j lev'iĝ'is el sub la kan'o'j kaj flug'pend'is en aer'o.

La ĉas'ist'o'j el'las'is falk'o'j'n. La anas'o'j komenc'e vol'is re'ven'i al si'a'j lag'et'o'j, sed tie ili'n renkont'is ali'a'j falk'o'j, kaj terur'eg'it'a'j ili sin ĵet'is ĉiu'flank'e'n sen'ord'e.

Tiam la falk'o'j, kuraĝ'ig'it'a'j per kri'o'j de falk'ĉas'ist'o'j, atak'is la anas'o'j'n, flug-ating'ant'e ili'n aŭ kapt'ant'e tiu'j'n, kiu'j flug'is renkont'e al ili, aŭ fal'ant'e de supr'e, kvazaŭ ŝton'o'j, sur la dors'o'n de l’ viktim'o.

Tiam sin disting'is Bjedrjàj kaj Smjeljàj, falk'o'j el Siberi'o, kaj Arbàs, kaj Anpràs, sovaĝaj falkoj, kaj Horjàk kaj Hudjàk, kaj Malèc, kaj Palèc. Mult'o'n da anas'o'j ili mort'ig'is same kiel da tetr'o'j, kiu'j'n la falk'serv'ist'o'j per vip'frap'ad'o for'tim'ig'is el la arb'ar'dens'ej'o. Mir'ind'a kaj bel'a est'is flug'manier'o de ĉiu'spec'a'j falk'o'j. La tetr'o'j ĉiu'moment'e fal'is, turn'iĝ'ant'e en aer'o. Kelk'foj'e la anas'o'j en mal'esper'o sin ĵet'is al la pied'o'j de l’ ĉeval'o'j, kaj la ĉas'ist'o'j kapt'is ili'n viv'ant'a'j'n.

Okaz'is ankaŭ perd'o'j. La jun'a Gamajùn, de supr'e ek'vid'int'e mal'jun'a'n tetr'o'n, flug'ant'a'n tut'e mal'supr'e, frap'iĝ'is per brust'o al ter'o kaj tuj mort'is.

Astrec kaj Sorodum, du falkoj el Kazanjo, mal'aper'is, malgraŭ vok'ad'o de ĉas'ist'o'j, malgraŭ kolomb'a'j flug'il'o'j, per kiu'j oni ili'n real'log'is.

Sed plej mir'ind'a est'is la kondut'o de l’ car'a falk'o, tiel nom'at'a Adrahàn. Du foj'o'j'n el'las'is lin la car'o kaj ĉiu'foj'e ĝi long'e rest'is en la aer'o, bon'ŝanc'e mort'ig'is ĉiu'spec'a'j'n bird'o'j'n kaj bon'e amuz'iĝ'int'e re'ven'is kaj sid'iĝ'is sur la or'brod'it'a'n gant'o'n de l’ car'o. El'las'it'a la tri'a'n foj'o'n, Adrahàn tiel mult'e ekscit'iĝ'is, ke ĝi komenc'is bat'i ne nur ali'a'j'n bird'o'j'n, sed ankaŭ si'a'j'n kamarad'o'j'n, la falk'o'j'n, kiu'j okaz'e preter'flug'is antaŭ li. La falk'o Smiŝljàj kaj ankaŭ Kruĵòk fal'is teren kun dis'bat'it'a'j flug'il'o'j. Van'e la car'o kaj ĉiu'j proksim'e star'ant'a'j falk'ĉas'ist'o'j penis al'log'i Adrahanon per ruĝ'a tuk'o kaj per bird'a'j flug'il'o'j. La blank'a falk'o far'is en la aer'o larĝ'a'j'n rond'o'j'n, lev'iĝ'is al ne'vid'ebl'a alt'ec'o kaj fulm'rapid'e sin ĵet'is sur si'a'n viktim'o'n; kaj, anstataŭ ol serĉ'i la mort'ig'it'a'n bird'o'n sur'ter'e, Adrahàn, post ĉiu nova venk'o, re'e lev'iĝ'is supr'e'n kaj tre al'ten. La ĉef'falk'gard'ist'o, perd'int'e la esper'o'n kapt'i Adrahanon, tuj prezent'is al la car'o ali'a'n falk'o'n. Sed la car'o am'is Adrahanon kaj mal'ĝoj'iĝ'is pro mal'aper'o de si'a plej bel'a bird'o. Li demand'is la ĉef'falk'gard'ist'o'n, kiu serv'ist'o fleg'ad'is Adrahanon. La ĉeffalkgardisto nomis sian serviston Triĉjon.

Ivan'o ordon'is, ke ven'u Triĉjo. Ĉi tiu, atend'ant'e mal'feliĉ'o'n, aper'is tut'e pal'a antaŭ la car'o.

—Hom'o!—dir'is al li la car'o: jen kiel vi fleg'as la falk'o'j'n! Ĝis nun vi ne sci'as al'log'i vi'a'n falk'o'n? Aŭskult'u, Triĉjo: vi'a'n sort'o'n mi met'as en vi'a'j'n man'o'j'n; se vi re'al'port'os Adrahanon, mi bon'e rekompenc'os vin, se ne, vi est'os sen'kap'ig'it'a, por ke la ali'a'j tim'u! De long'e jam mi vid'as nenio'n bon'a'n inter la falk'gard'ist'o'j, pere'as la per'falk'a ĉas'ad'o!

Ĉe la last'a'j vort'o'j Ivan'o sever'e ek'rigard'is de flank'e la ĉef'falk'gard'ist'o'n, kiu si'a'vic'e pal'iĝ'is, ĉar bon'e est'is kon'at'a de li la signif'o de tiu flank'a car'a rigard'o.

Triĉjo, ne perd'ant'e la temp'o'n, sur'ĉeval'iĝ'is kaj ek'galop'is serĉ'i Adrahanon, preĝante al sia patrono, la sankta Trifono, ke li montr'u al li la perd'it'a'n falk'o'n.

Dum'e la ĉas'ad'o daŭr'is. Pli ol unu hor'o'n jam amuz'iĝ'is la car'o, kaj jam mult'e da ĉiu'spec'a'j bird'o'j est'is al'lig'it'a'j per torokoj[73], kiam nova vid'ind'aĵ'o al'tir'is la atent'o'n de Ivan'o.

Sur la voj'o al Vladimir'o mal'rapid'e paŝ'is du blind'ul'o'j, unu mez'jar'a, ali'a mal'jun'a kun griz'a bukl'a kap'o kaj long'a barb'o. Ili sur'hav'is blank'a'j'n el'uz'it'a'j'n ĉemiz'o'j'n, kaj sur viŝ'tuk'o'j, kruc'it'a'j sur la dors'o, pend'is de unu flank'o sak'o'j por almoz'aĵ'o, de la ali'a—dis'ŝir'it'a'j kaftan'o'j, kiu'j'n ili de'met'is pro varm'eg'o. Ali'a'j'n aĵ'o'j'n, kiel harp'o'n, balalajk'o'n[37] kaj sak'o'n kun pan'o ili est'is sur'met'int'a'j sur fort'a'n jun'ul'o'n, ili'a'n konduk'ant'o'n. Komenc'e pli jun'a blind'ul'o tenis je ŝultr'o la konduk'ant'o'n kaj mem tren'is post si la mal'jun'ul'o'n. Sed la jun'ul'o, vid'ebl'e, forges'is la kamarad'o'j'n, for'log'it'a de l’ ĉas'ad'o. La blind'ul'o'j post'rest'is; sub'ten'ant'e unu la ali'a'n, ili palp'ad'is la ter'o'n per alt'a'j baston'o'j kaj ĉiu'moment'e fal'et'is. Rigard'ant'e ili'n, Ivan'o ne pov'is sin de'ten'i de rid'o. Li al'trot'is pli proksim'e al ili. En la sam'a moment'o unu blind'ul'o fal'et'is, fal'is en ŝlim'akv'o'n, kun'tir'int'e la ali'a'n. Ili ambaŭ lev'iĝ'is, kovr'it'a'j de koto, kraĉ'ant'e kaj insult'ant'e la konduk'ant'o'n, kiu kun mal'ferm'it'a buŝ'o observ'is la bril'ant'a'j'n opriĉnikojn. La car'o laŭt'e rid'eg'is.

—Kiu vi est'as, bon'ul'o'j?—li demand'is.—De kie vi ir'as kaj kie'n?

—Ir'u for!—respond'is la pli jun'a blind'ul'o, ne de'met'ant'e la ĉap'o'n: kiu mult'o'n ek'sci'os, baldaŭ mal'jun'iĝ'os[74].

—Mal'saĝ'ul'o!—ek'kri'is iu opriĉniko: ĉu vi ne vid'as, kiu star'as antaŭ vi?

—Mal'saĝ'ul'o vi!—respond'is la blind'ul'o, lev'ant'e si'a'j'n blanket'a'j'n okul'o'j'n.—Ĉu mi pov'as vid'i, se mi ne hav'as okul'o'j'n? Kun vi est'as ali'a afer'o: vi hav'as kvar da ili sen du, do vi vid'as bon'e kaj mult'e. Dir'u al mi, kiu star'as tie, kaj mi est'os sci'ant'a.

La car'o far'is al la opriĉniko sign'o'n silent'i kaj re'e afabl'e ripet'is si'a'n demand'o'n.

—Ni est'as gaj'a'j hom'o'j,—respond'is la blind'ul'o: ni vag'ad'as tra urb'o'j kaj vilaĝ'o'j, nun ni ir'as el Muromo en la antaŭ'urb'o'n por amuz'iĝ'i, amuz'i bon'a'j'n hom'o'j'n, iu'j'n sur'ĉeval'ig'i, ali'a'j'n de'ĉeval'ig'i[75].

—Jen kio!—dir'is la car'o, al kiu plaĉ'is la respond'o'j de l’ blind'ul'o: vi est'as el Muromo? Dir'u, mi pet'as, ĉu ekzist'as ankoraŭ hero'o'j en vi'a Muromo?

—Kial ne?—respond'is la blind'ul'o sen ia pri'pens'o: ĉi tiu komerc'aĵ'o neniam for'est'as. Ni hav'as onkl'o'n Miĥejon, li scias sin mem levi je l’ har'o'j de super la ter'o; ni hav'as onkl'in'o'n Uljanon, ŝi sol'a atak'as blat'o'n!

Ĉiu'j opriĉnikoj ek'rid'is. Jam de long'e la car'o ne sent'is sin tiom gaj'a.

—Ver'e, ili est'as gaj'a'j hom'o'j,—li pens'is: vid'ebl'e, ne ĉi tie'a'j. Min jam ted'as mi'a'j fabel'ist'o'j, ĉiam la samo kaj la samo. Kaj ankaŭ mi'a'j arleken'o'j! De kiam mi permes'is al mi ŝerc'o'n kun unu el ili, ili ĉiu'j min tim'as, nenio'n rid'ind'a'n rakont'as, kvazaŭ mi est'as kulp'a, ke la anim'o de tiu mal'saĝ'ul'o ne firm'e sid'is en li'a korp'o.—Aŭskult'u, bon'ul'o: ĉu vi sci'as rakont'i fabel'o'j'n?

—Kiu'j'n vi dezir'as?—respond'is la blind'ul'o: ne ĉia'n fabel'o'n oni pov'as rakont'i. Foj'e mi rakont'is al la vojevod'o de Stàrici fabel'o'n pri vila kapr'in'o, kaj okaz'is mal'feliĉ'o por ni: la kapr'in'o est'is edz'in'o de l’ vojevod'o mem; li ni'n for'pel'is, rekompenc'int'e per bat'o'j. Ni plu ne est'os rakont'ant'a'j tiu'n fabel'o'n.

Mal'facil'e est'as pri'skrib'i la eksplod'o'n de rid'eg'o inter la opriĉnikoj. Tiu vojevod'o est'is en mal'favor'o de la car'o. La mok'a'j parol'o'j de la blind'ul'o ven'is ĝust'a'temp'e.

—Aŭskult'u, bon'ul'o'j,—dir'is la car'o: ir'u en la antaŭ'urb'o'n rekt'e en la palac'o'n, tie atend'u mi'a'n al'ven'o'n, dir'u, ke la car'o vin send'is. Ke oni al vi don'u manĝ'i kaj trink'i, kaj kiam mi re'ven'os, mi aŭskult'os vi'a'j'n fabel'o'j'n.

Ĉe la vort'o "car'o" la blind'ul'o'j ek'tim'is.

—Vi'a car'a moŝt'o!—ili dir'is, fal'ant'e teren: ne koler'u pro ni'a'j mal'delikat'a'j kamp'ar'an'aĉ'a'j parol'o'j! Ne de'hak'ig'u ni'a'j'n kap'o'j'n, pro ne'sci'o tio okaz'is!

La car'o rid'et'is ĉe la ek'tim'o de la blind'ul'o'j kaj for'rajd'is por daŭr'ig'i la ĉas'o'n, kaj la blind'ul'o'j kun si'a konduk'ant'o sin direkt'is al la antaŭ'urb'o. Ĝis kiam la opriĉnikoj pov'is vid'i ili'n, ili tenis unu la ali'a'n kaj sen'ĉes'e fal'et'ad'is, sed tuj kiam la voj'turn'iĝ'o mal'aper'ig'is la opriĉnikojn, la pli jun'a blind'ul'o halt'is, rigard'is ĉirkaŭ'e'n kaj dir'is al si'a kamarad'o:

—Nu, Vultur'o, ĉu vi est'as lac'a pro ĉiam'a fal'et'ad'o? Ĝis nun la afer'o ir'as bon'eg'e, kio est'os plu'e? Pro kio vi sulk'ig'as la brov'o'j'n? He, kamarad'o! Ebl'e vi bedaŭr'as, ke ni komenc'is la afer'o'n?

—Ne,—respond'is la mal'jun'a rab'ist'o: se mi konsent'is ir'i, cert'e, mi ne rigard'os posten; sed ne sci'as mi mem, kio far'iĝ'as al mi! Dolor'as mi'a kor'o, kiel neniam antaŭ'e, kaj kio'n ajn mi far'as, ĉiam la samo sin prezent'as al mi'a'j okul'o'j!

—Kio do?

—Aŭskult'u, hetman'o! Jam de du'dek jar'o'j ven'is al mi sopir'o, kaj pri tio neniu sci'as ĉi tie, en Moskv'o, nek apud Volg'o; al neniu mi dir'is eĉ unu vort'o'n; mi kaŝ'is la sopir'o'n en mi'a anim'o, kaj mi kun'port'as ĝin kvazaŭ muel'ŝton'o'n ĉirkaŭ la kol'o. Foj'e mi prov'is fast'i kaj pent'o'far'i dum Grand'a Fast'o, mi vol'is ĉio'n konfesi al pastr'o, sed mi ne pov'is preĝ'i, kaj mi ĉes'is fast'i. Kaj nun ĝi re'e min sufok'as kaj prem'as; ŝajn'as al mi, ke mi min sent'us pli bon'e, se mi ĉio'n el'dir'us. Por mi est'as mult'e pli facil'e rakont'i ĉio'n al vi, ol al pastr'o, ĉar vi mem est'as simil'a pek'ul'o...

Profund'a'n mal'ĝoj'o'n esprim'is la mien'o de Vultur'o. Ring'o silent'e aŭskult'is. Ili ambaŭ sid'iĝ'is ĉe la rand'o de l’ voj'o.

Dmiĉjo,—dir'is Ring'o al la konduk'ant'o: sid'iĝ'u iom pli mal'proksim'e kaj bon'e rigard'u. Se vi iu'n ek'vid'os, sving'u la man'o'n, nur gard'u vin, ne forges'u, ke vi est'as surd'a'mut'a, ne parol'u eĉ unu vort'o'n!

—Bon'e,—dir'is Dmiĉjo,—ne, mi ne parol'os.

—Est'u pips'o sur vi'a lang'o, mal'saĝ'ul'o, silent'u! Ankaŭ kun ni ne parol'u. Al'kutim'iĝ'u al silent'o, ali'e vi nepr'e io'n el'parol'os tiam, kiam ni ne est'os sol'a'j, kaj pro vi ni ambaŭ pere'os.

Dmiĉjo de'ir'is cent paŝ'o'j'n kaj kuŝ'iĝ'is sur'ventr'e'n kun kubut'apog'it'a kap'o.

—Bon'eg'a jun'ul'o!—dir'is Ring'o, post'sekv'ant'e lin per okul'o'j,—sed mal'saĝ'eg'a! Las'u lin sol'a, li tuj io'n babil'os. Tamen, li est'as plej bon'a ol ĉiu'j, almenaŭ li ne perfid'os: li defend'os ni'n kaj sin mem, se, Di'o gard'u, ni hav'os mal'feliĉ'o'n. Nu, Vultur'o, nun neniu ni'n aŭd'os, parol'u: kiu'n ĉagren'o'n vi hav'as? Ha, kiel ne ĝust'a'temp'e la ĉagren'o vin ek'posed'is!

La mal'jun'a rab'ist'o mal'lev'is si'a'n bukl'a'n kapon kaj ek'tuŝ'is la frunt'o'n per la man'o. Grand'a est'is li'a dezir'o ĉio'n el'dir'i, sed la komenc'o ne est'is facil'a!

—Jes, hetman'o,—li fin'e decid'iĝ'is:—sufiĉ'e mult'e da hom'o'j mi pere'ig'is dum mi'a viv'o, kompren'ebl'e! De jun'ec'o mi ek'am'is la ruĝ'a'n ĉemiz'o'n. Se okaz'is, ke komerc'ist'o ne tuj ced'as aŭ vir'in'o komenc'as kri'et'i, mi tuj en'ig'is tranĉ'il'o'n en la brust'o'n kaj fin'it'a est'as la afer'o! Eĉ nun'e, se venus la okaz'o iu'n mort'ig'i, mi'a man'o ne ek'trem'us. Nu, ne pen'valor'as parol'i, al vi ĉio-ĉi est'as kon'at'a: cert'e, ne mal'mult'e da hom'o'j vi ankaŭ trans'loĝ'ig'is en la ali'a'n mon'don. Ĉu ne?

—Nu, por kio tia'j demand'o'j?—dir'is Ring'o kun vid'ebl'a mal'kontent'o.

—Mi vol'as nur dir'i, ke ni ambaŭ est'as nek vir'in'o'j, nek jun'a'j virg'ul'in'o'j; mult'e da sang'o prem'eg'as ni'a'j'n anim'o'j'n; sed dir'u al mi, hetman'o, ebl'e vi ankaŭ tra'viv'is la sam'o'n: se vi re'memor'as iu'n vi'a'n ag'o'n, kvazaŭ kun'tir'iĝ'as vi'a kor'o, jen varm'eg'o, jen frost'o ek'kapt'as vin de l’ pied'o'j ĝis la kap'o, kaj io mord'et'as, mord'et'as vin tiel terur'e, ke vi prefer'e ne est'us nask'iĝ'int'a en la mon'don?

—Ĉes'u, Vultur'o, pro kio la demand'o'j? Ĉu ĝust'a'temp'e?

—Jes,—daŭr'ig'is Vultur'o:—mi jam mult'o'n forges'is el mi'a'j far'o'j, jen kio'n mi ne pov'as forges'i. Antaŭ du'dek jar'o'j mi est'is apud Volg'o, ni vetur'is sur naŭ flos'o'j; ni'a hetman'o est'is tiam Daniel'o Kat'o; vin ni ankoraŭ ne kon'is, kaj mi jam est'is kon'at'a sub la nom'o Vultur'o. Ni dis'romp'ad'is riĉ'a'j'n ŝip'o'j'n, ni rab'ad'is en apud'volg'a'j urb'o'j, kaj ĉiu'n rab'aĵ'o'n ni divid'is egal'part'e, neniu'j'n disput'o'j'n permes'is Daniel'o Kat'o. Ĉu ne bon'e est'is? Liber'a viv'o, ĉiu'j ĉiam sat'a'j, bon'e vest'it'a'j! Kiam ni, sur'met'int'e mult'kolor'a'j'n kaftan'o'j'n kaj de'klin'int'e la kap'o'j'n iom flank'e'n, komenc'is rem'i, ĥor'e kant'ant'e brav'a'n rus'a'n kanton, tiam la hom'o'j en vilaĝ'o'j same kiel en urb'o'j are amas'iĝ'is ĉe la bord'o por vid'i ni'n, brav'ul'o'j'n, ni'n admir'i! Kaj ni rem'as kaj rem'as kaj kant'as, kant'as plen'gorĝ'e, kaj de temp'o al temp'o ni paf'as el paf'il'o'j sen'cel'e, palpebr'um'ant'e al bel'a'j knab'in'o'j. Sed ia'foj'e, kiam ni ni'n proviz'is je ponard'eg'o'j kaj rogatinoj[76], ni'a'j flos'o'j prezent'is kvazaŭ arb'ar'o'n. Bon'e ni viv'is, sed mal'ben'it'a diabl'o min de'log'is! Foj'e mi ek'pens'is: mi labor'as pli ol ali'a'j, sed profit'o'n mi hav'as la sam'a'n, kiel la ali'a'j. Kaj mi tuj decid'is ir'i sol'a, akir'i io'n kaj ne for'don'i al komun'um'o, sed las'i por mi mem. Mi min vest'is kiel almoz'ul'o, same kiel hodiaŭ, met'is sak'o'n ĉirkaŭ la kol'o, pren'is bon'a'n il'o'n en la bot'o'n kaj ek'ir'is laŭ'long'e de la voj'o al urb'et'o, atend'ant'e la unu'a'n ven'ont'o'n. Mi long'e dev'is atend'i: nek ŝarĝ'it'a vetur'il'ar'o, nek iu komerc'ist'o, neniu est'is vid'at'a. Mi ek'koler'is. Nu, bon'e, se Di'o ne don'as al mi profit'o'n, mi promes'as, ke nun mi plen'e pri'rab'os ĉiu'n preter'pas'ant'o'n, se eĉ li est'os mi'a propr'a patr'o! Ĵus kiam mi ek'pens'is, mi ek'vid'is sur'voj'e mal'riĉ'a'n vir'in'o'n kun mal'grand'a korb'o, kovr'it'a per ĉifon'o. Kiam ŝi min preter'paŝ'is mi el'salt'is el post la arb'o. "Halt'u, vir'in'o, don'u la korb'o'n!" Si ek'genu'is: pren'u ĉio'n, nur ne korb'o'n!

—He, he,—mi pens'is: kred'ebl'e, vi hav'as mon'o'n tie!—Kaj mi ek'kapt'is la korb'o'n. Kaj la vir'in'o kri'is, insult'is, mord'is mi'a'n man'o'n. Mi jar'a antaŭ'e est'is kolera, ĉar mi'a tag'o sen'util'e pas'is, kaj nun mi ankoraŭ pli ek'koler'is. Diabl'o puŝ'is min, mi el'tir'is tranĉ'il'o'n kaj en'ig'is ĝin en ŝi'a'n gorĝ'o'n. Kiam ŝi fal'is, tim'o ek'posed'is min. Mi vol'is for'kur'i, sed pri'pens'int'e mi re'ven'is pren'i la korb'o'n. Mi pren'is la korb'o'n kaj ne en'rigard'int'e, kio'n ĝi en'hav'as, ek'kur'is tra arb'ar'o. Sed ne long'e mi est'is kur'ant'a, mi'a'j genu'o'j fleks'iĝ'is, kaj mi ek'dezir'is ek'sci'i, ĉu mi akir'is mult'e da mon'o. Mi de'met'as la ĉifon'o'n kaj vid'as: en la korb'o kuŝ'as mal'grand'a infan'et'o, apenaŭ viv'a kaj spirant'a kun pen'o. "Ha, diabl'o!"—mi pens'is. "Jen kial la vir'in'o ne vol'is for'don'i la korb'o'n! Pro vi, mal'ben'it'o, mi pren'is pek'o'n en mi'a'n anim'o'n!"

Vultur'o vol'is daŭr'ig'i, sed subit'e li ek'silent'is kaj en'pens'iĝ'is.

—Kio'n vi far'is kun la infan'o?—demand'is Ring'o.

—Nu, ĉu mi pov'us ĝin fleg'i! Kio'n mi far'is? Kompren'ebl'e, kio'n!

La mal'jun'ul'o re'e ek'silent'is.

—Hetman'o!—dir'is li subit'e: kiam mi re'memor'ig'as al mi ĉio'n ĉi, mi'a kor'o dolor'as. Kaj hodiaŭ mi, sur'met'ant'e la vest'ar'o'n de almoz'ul'o, de'nov'e ĉio'n ek'memor'is tiel klar'e, tiel viv'eg'e, kvazaŭ ĝi okaz'is hieraŭ. Sed ne nur tio'n mi ek'memor'is, ankaŭ mult'o'n ali'a'n, pri kio mi jam de long'e eĉ ne pens'is. Kia est'as la kaŭz'o? Oni'dir'e, ne bon'e ĝi est'as, se oni subit'e sen'kaŭz'e re'memor'as tio'n, kio jam de long'e mal'aper'is el la memor'o?

La mal'jun'ul'o mal'ĝoj'e ek'sopir'is.

Ambaŭ rab'ist'o'j silent'is. Subit'e flug'il'o'j ek'fajf'is super ili'a'j kap'o'j, kaj brun'a vultur'o fal'is sur'dors'e'n ĝust'e ĉe la pied'o'j de la mal'jun'ul'o. En la sam'a moment'o la falk'o Adrahàn facil'mov'e kaj sen'sku'e preter'flug'is en la aer'o, ne vol'ant'e pren'i si'a'n viktim'o'n. Dmiĉjo ek'sving'is la man'o'n. Mal'proksim'e ek'aper'is la ĉas'ist'o'j.

—Kar'ul'o!—rapid'e dir'is Ring'o:—pen'u forges'i la pas'int'ec'o'n, ni ja nun ne est'as rab'ist'o'j, sed blind'a'j almoz'ul'o'j. Jen ven'as la car'a'j hom'o'j, baldaŭ ili est'os ĉi tie. Nu, frat'o, est'u vigl'a, prepar'u vi'a'j'n sprit'aĵ'o'j'n!

La mal'jun'ul'o balanc'is la kapon.

—Mal'feliĉ'o tra'fos min,—dir'is li, montr'ant'e la mort'ig'it'a'n vultur'o'n.—Min mort'ig'is la blank'a falk'o, mort'ig'is kaj tuj est'as for!

Ring'o atent'e ek'rigard'is lin kaj plen'a je ĉagren'o grat'is si'a'n nuk'o'n.

—Nu, kar'ul'o!—li dir'is: mi tut'e ne kompren'as, kio hodiaŭ far'iĝ'is al vi! Sed mi ne vol'as vin dev'ig'i. Oni dir'as, kor'o est'as plej bon'a diven'ant'o! Pov'as est'i, vi'a kor'o tut'e prav'e antaŭ'sent'as mal'feliĉ'o'n. Rest'u, mi sol'a ir'os en la antaŭ'urb'o'n.

—Ne, ne,—inter'romp'is lin Vultur'o: mi ne tio'n intenc'as dir'i. Se la sort'o destin'as al mi mort'o'n en la antaŭ'urb'o, ne bon'e est'us post'rest'i. Kio dev'as okaz'i, okaz'u! Jen kun kia cel'o mi komenc'is parol'i kun vi! Ĉu vi kon'as, hetman'o, apud Volg'o vilaĝ'o'n, nom'at'a'n Bogoròdickoje?

—Kial ne? Mi kon'as.

—Kaj ne mal'proksim'e de tie, ĉirkaŭ kvin verst'o'j, est'as lok'o, nom'at'a Pastr'a Rond'o, ĉu vi ĝin kon'as?

—Jes, mi kon'as ankaŭ Pastr'a'n Rond'o'n.

—Ĉu vi ne memor'as tie, apud Pastr'a Rond'o, mal'jun'a'n kverk'o'n?

—Jes, mi memor'as, sed la kverk'o plu ne ekzist'as, jam est'as for'hak'it'a.

—Jes, vi est'as prav'a, la kverk'o est'as for'hak'it'a, sed rest'is la stump'o.

—Nu?

—Aŭskult'u! Mi mem neniam plu vid'os la bel'a'n Volg'o'n, sed vi, kred'ebl'e, ankoraŭ re'vid'os la kar'a'n patr'o'land'o'n. Kiam vi est'os apud Volg'o, trov'u la mal'nov'a'n kverk'o'n apud Pastr'a Rond'o, t. e. ĝi'a'n stump'o'n. De tiu stump'o far'u kvar'dek kvin paŝ'o'j'n al okcident'o, tie el'fos'u la ter'o'n. Tie,—daŭr'ig'is Vultur'o, mal'alt'ig'ant'e la voĉ'o'n,—tie mi iam en'fos'is mult'e da arĝent'a'j kaj or'a'j mon'er'o'j, grand'a'n riĉ'aĵ'o'n. Trov'u ĝin kaj pren'u ĉio'n! Mi ne bezon'os riĉ'aĵ'o'n post la mort'o. Se mi ia'foj'e, precip'e nokt'e, ek'pens'as, ke por ĉiu'j mi'a'j far'o'j mi dev'os respond'i en post'mort'a viv'o, kvazaŭ frost'o tra'kur'as tut'a'n mi'a'n korp'o'n! Hetman'o, mi pet'as vin, kiam mi plu ne ekzist'os, mend'u al pastr'o mes'o'n por mi. Ĝi dev'as help'i! Kaj don'u pli mult'e da mon'o por la mes'o, por ke la pastr'o bon'e ĉio'n dir'u, nenio'n preter'las'u. Mi'a'n nom'o'n vi ja kon'as: Emeljano, Vultur'o min nom'as nur la kamarad'o'j, sed mi'a bapt'o'nom'o est'as Emeljano. Do vi pet'u la pastr'o'n, ke li serv'u la mes'o'n por Emeljano, kaj pag'u al li mal'avar'e, jes, hetman'o, ĉar grand'a'n riĉ'aĵ'o'n mi las'as al vi, grand'a'n riĉ'aĵ'o'n, kiu sufiĉ'os por vi'a tut'a viv'o!

Vultur'o'n inter'romp'is al'galop'int'a'j falk'ĉas'ist'o'j.

—He, kripl'ul'o'j!—dir'is unu el ili: tuj dir'u, kie'n flug'is la falk'o?

—Mi volont'e dir'us al vi, kar'ul'o'j,—respond'is Ring'o,—sed jam de kvar'dek jar'o'j mi est'as blind'a.

—Kia'manier'e tio okaz'is?

—Foj'e mi iris sur mont'o'n por sen'ŝel'ig'i ŝton'o'n, kaj jen mi ek'vid'is kverk'o'n, en kies kavern'o pep'as rost'it'a'j kok'id'o'j. Mi en'ramp'is, for'manĝ'is ĉiu'j'n kok'id'o'j'n, far'iĝ'is tiom dik'eg'a, ke el'ramp'i mi jam ne pov'is. Kio'n far'i? Mi tuj kur'is hejm'e'n, al'port'is hak'il'o'n, pli'larĝ'ig'is la tru'o'n de l’ kavern'o kaj el'ramp'is, sed, supoz'ebl'e, rapid'e labor'ant'e mi far'is grand'a'n polv'o'n, la polv'o difekt'is mi'a'j'n okul'o'j'n; de tiam mi nenio'n vid'as: manĝ'ant'e la sup'o'n, mi met'as la kuler'o'n en orel'o'n; se la naz'o al mi juk'as, mi grat'as la dors'o'n.

—Ha, vi est'as la sam'a'j blind'ul'o'j,—rid'ant'e dir'is la ĉas'ist'o'j,—kiu'j ĵus parol'is kun la car'o? La bojar'o'j ĝis nun rid'as pri vi'a'j sprit'aĵ'o'j. Jes, kar'ul'o'j, tag'e ni amuz'ad'is lian car'a'n moŝt'o'n, nokt'e tio est'os vi'a dev'o. Mi aŭd'is, la car'o dezir'as aŭskult'i vi'a'j'n fabel'o'j'n?

—Di'o don'u san'o'n al li'a car'a moŝt'o,—gaj'e ek'kri'is Vultur'o,—kial ne aŭskult'i? Se ni ĝis la nokt'o ne el'artik'ig'os ni'a'j'n lang'o'j'n, ni est'as pret'a'j rakont'i fabel'o'j'n ĝis maten'o!

—Bon'eg'e,—respond'is la ĉas'ist'o'j,—ali'foj'e ni ankoraŭ babil'os kun vi. Nun ni rapid'as serĉ'i la falk'o'n, help'i al kamarad'o Triĉjo. Se li ne trov'os Adrahanon, la mal'feliĉ'ul'o est'os sen'kap'ig'it'a: li'a car'a moŝt'o ne amas ŝerc'o'j'n!

Kaj ili for'galop'is.

Ring'o kaj Vultur'o, ŝajn'ig'ant'e blind'ul'o'j'n, tren'iĝ'is kun Dmiĉjo al la antaŭ'urb'o.

Ĉe la unu'a gast'ej'o ili de mal'proksim'e ek'vid'is du kant'ist'o'j'n, kiu'j lud'is balalajk'o'n[37] kaj kant'is plen'gorĝ'e:

Ha! Ĉe ni'a kamarad'o
Est'is gaj'a babil'ad'o!

Kiam la rab'ist'o'j preter'paŝ'is, unu el la kant'ist'o'j, flav'ruĝ'a vir'o kun pav'a plum'o sur la ĉap'o, sin klin'is al Ring'o:

—Jam de kvin tag'o'j vi'a princ'o est'as en mal'liber'ej'o,—ek'murmur'et'is li, ĉiam tuŝ'ant'e la kord'o'j'n de l’ instrument'o.—Mi ĉio'n ek'sci'is. Morgaŭ oni lin ekzekut'os. En la grand'a mal'liber'ej'o li sid'as, apud la dom'o de Maluto. De kiu flank'o ni dev'as el'las'i la ruĝ'a'n kokon?[77]

—De tiu,—respond'is Ring'o, montr'ant'e la flank'o'n, plej mal'proksim'an de la mal'liber'ej'o.

La flav'ruĝ'a kant'ist'o ek'bat'is la kord'o'j'n per la tut'a man'o kaj, sin de'turn'ant'e de Ring'o, kvazaŭ ili tut'e ne est'is inter'parol'ant'a'j, daŭr'ig'is per alt'a voĉ'o:

Ha, ĉe ni'a kamarad'o
Est'is gaj'a babil'ad'o!

ĈAPITR'O XXI.

Fabel'o.

La car'o Ivan'o, lac'a, re'ven'int'e post la ĉas'o, pli fru'e ol ordinar'e for'ir'is en si'a'n dorm'o'ĉambr'o'n.

Baldaŭ Maluto al'port'is ŝlos'il'o'j'n de la mal'liber'ej'o.

Al la demand'o de l’ caro Maluto respond'is, ke for'est'as iu'j nov'aĵ'o'j, ke princ'o Serèbrjanij konfes'is fin'e, ke li est'is defend'ant'a bojar'o'n Morozov, ke li mortigis sep opriĉnikojn kaj vundis Vjàzemskijn je la kap'o.

—Sed,—al'don'is Maluto: li ne vol'as konfesi, ke li hav'is mal'bon'a'j'n intenc'o'j'n kontraŭ vi'a car'a moŝt'o, kaj Morozovn li ankaŭ ne vol'as denunc'i. Post maten'preĝ'o ni faros al li per'turment'a'n esplor'o'n, kaj se la fajr'o ne ig'os lin konfesi pri la kulp'o de Morozov, tiam ni plu ne atend'os, est'os temp'o, ke li pere'u.

Ivan'o ne respond'is. Maluto vol'is io'n al'don'i, sed en la dorm'o'ĉambr'o'n en'ir'is la mal'jun'a nutr'ist'in'o Onùfrievna.

—Vi'a car'a moŝt'o,—ŝi dir'is: maten'e vi ven'ig'is ĉi tie'n du blind'ul'o'j'n, ŝajn'e ili est'as fabel'ist'o'j; nun ili atend'as en la vestibl'o.

La car'o ordon'is, ke ili en'ir'u.

—Ĉu vi ili'n kon'as, kar'ul'o?—demand'is Onùfrievna.

—Kial vi demand'as?

—Ĉu vi cert'e sci'as, ke ili est'as blind'ul'o'j?

—Ĉu ili ne est'as?—demand'is Ivan'o, kaj suspekt'o tuj ek'posed'is lin.

—Aŭskult'u, kar'ul'o,—daŭr'ig'is la nutr'ist'in'o: gard'u vin kontraŭ ĉi tiu'j fabel'ist'o'j; ŝajn'as al mi, ke ne bon'a'j est'as ili'a'j intenc'o'j; est'u si'n'gard'a, kar'ul'o, est'u si'n'gard'a!

—Kio'n vi sci'as pri ili?—demand'is Ivan'o.

—Ne demand'u min, kar'ul'o! Mi'a kon'o ne el'montr'iĝ'as per vort'o'j; ŝajn'as nur al mi, ke ili est'as ne bon'a'j hom'o'j, sed kial? pri tio ne demand'u min! Sen'kaŭz'e mi neniam iu'n avert'is. Se vi'a patr'in'o est'us min obe'int'a, ŝi ebl'e ĝis hodiaŭ viv'us tut'e sana.

Maluto terur'it'e rigard'is la nutr'ist'in'o'n.

—Kial vi min rigard'as?—dir'is Onùfrievna: vi sci'as nur sen'kulp'a'j'n pere'ig'i, sed ek'kon'i mal'bon'a'n hom'o'n vi ne pov'as! Vi'a flar'sent'o ne help'as al vi, flav'ruĝ'a hund'o!

—Vi'a car'a moŝt'o!—ek'kri'is Maluto: permes'u, ke mi esplor'u tiu'j'n blind'ul'o'j'n. Mi tuj ek'sci'os, kiu ili est'as kaj kiu ili'n send'is al vi!

—Ne est'as neces'e,—dir'is Ivan'o: mi mem ili'n esplor'os. Kie ili est'as?

—Tie, post la pord'o, kar'ul'o,—dir'is Onùfrievna: en la vestibl'o ili atend'as.

Maluto, don'u al mi kiras'o'n de sur la mur'o; ir'u kvazaŭ hejm'e'n, kaj kiam ili en'ir'os ĉi tie'n, re'ven'u kun milit'ist'o'j kaj kaŝ'u vin tie, post la pord'o. Kiam mi vin vok'os, tuj en'kur'u kaj kapt'u ili'n.

Onùfrievna, don'u al mi la baston'o'n!

La car'o sur'met'is kiras'o'n, post'e nigr'a'n monaĥ'a'n vest'o'n, en'lit'iĝ'is kaj met'is apud'e la sam'a'n baston'o'n, per kiu li antaŭ ne'long'e tra'pik'is la pied'o'n de l’ sendito de l’ princo Kurbskij[78].

—Nun dir'u, ke ili en'ir'u!—li ordon'is.

Maluto met'is la ŝlos'il'o'j'n sub la car'a'n kusen'o'n kaj el'ir'is kun'e kun Onùfrievna. Mal'grand'a'j lamp'et'o'j antaŭ la sankt'a'j pentr'aĵ'o'j mal'fort'e lum'ig'is la ĉambr'o'n. La car'o kuŝ'is en la lit'o, ŝajn'ig'ant'e lac'iĝ'o'n.

—En'ir'u, kripl'ul'o'j,—dir'is la nutr'ist'in'o: la car'o vin vok'as!

Ring'o kaj Vultur'o en'ir'is, mal'rapid'e kaj si'n'gard'e mov'ant'e la pied'o'j'n kaj palp'ant'e ĉirkaŭ'e per la man'o'j.

Per unu rapid'a rigard'o Ring'o ĉirkaŭ'rigard'is la ĉambr'o'n kaj ĉio'n en ĝi.

Mal'dekstr'e de la pord'o est'is forn'o; antaŭ'e star'is la car'a lit'o; inter la forn'o kaj la lit'o trov'iĝ'is fenestr'o en la mur'o, kiu neniam est'is ŝirm'at'a per fenestr'a kovr'il'o, ĉar la car'o dezir'is, ke la unu'a'j sun'radi'o'j penetr'u en lian dorm'o'ĉambr'o'n. Nun'e la lun'o lum'is tra ĉi tiu fenestr'o kaj ĝi'a'j arĝent'a'j bril'o'j lud'is sur la mult'kolor'a'j kahel'o'j de la forn'o.

—Bon'a'n vesper'o'n, blind'ul'o'j!—dir'is la car'o, fiks'e kaj ne'rimark'it'e stud'ant'e la trajt'o'j'n de ili'a'j vizaĝ'o'j.

—Est'u sana por mult'e da jar'o'j, vi'a car'a moŝt'o!—respond'is Ring'o, kaj ambaŭ fal'is teren.—Sav'u, defend'u kaj pardon'u vin sankt'a Di'patr'in'o pro tio, ke vi kompat'as ni'n, mal'feliĉ'a'j'n kripl'ul'o'j'n, ni'n vag'ul'o'j'n, sen'ig'it'a'j'n je lum'o Di'a! Sav'u kaj defend'u vin sankt'a'j Petr'o kaj Paŭl'o, sankt'a Ivan'o Or'buŝ'a, sankt'a'j Kuzmà kaj Damian'o, mirakl'o'far'ant'o'j de Ĥutin, kaj ĉiu'j ali'a'j sankt'ul'o'j! Don'u al vi Di'o tio'n, pri kio vi lin pet'as! Etern'e sur'hav'u or'aĵ'o'n, manĝ'u bon'gust'aĵ'o'n, dorm'u dolĉ'a'n dorm'o'n! Kaj pri vi'a'j mal'amik'o'j, ke ili etern'e est'u mal'sat'a'j kaj mal'san'a'j, ke ĉiu'tag'e konvulsi'o'j ili'n turment'eg'u kaj konsum'u!

—Dank'o'n, dank'o'n, blind'ul'o'j!—dir'is Ivan'o, ĉiam atent'e rigard'ant'e la rab'ist'o'j'n: dir'u, ĉu de long'e vi est'as jam blind'a'j?

—De jun'aĝ'o, vi'a car'a moŝt'o,—respond'is Ring'o, ek'genu'ant'e: de jun'aĝ'o ni ambaŭ est'as blind'a'j! Ni eĉ ne memor'as, kiam ni est'is vid'ant'a'j la Dian sun'o'n.

—Kiu vin instru'is kanti kaj rakont'i fabel'o'j'n?

—Di'o mem, kar'ul'o, Di'o mem kompat'is ni'n ankoraŭ de antikv'a temp'o.

—Kio'n vi dir'as?—demand'is Ivan'o.

—Ni'a'j mal'jun'ul'o'j rakont'as,—respond'is Ring'o: kaj la sam'o'n kant'as ni'a'j fam'a'j kant'ist'o'j, ke en antikv'a temp'o, dum Ĉiel'ir'o de Krist'o, mal'feliĉ'a'j kaj mizer'a'j blind'ul'o'j, kripl'ul'o'j kaj ali'a'j almoz'ul'o'j komenc'is plor'i kaj plend'i: "kie'n vi ir'as, Sinjor'o Krist'o? Kiel vi ni'n for'las'as, mal'feliĉ'ul'o'j'n? Kiu ni'n nutr'os kaj trink'ig'os?" Kaj Di'o Krist'o dir'is al ili: "Mi don'os al vi, hom'o'j, or'a'n mont'o'n, river'o'n el miel'o, ĝarden'o'j'n kaj vin'ber'ej'o'j'n kaj bel'eg'a'j'n pom'arb'o'j'n: vi ĉiam est'os sat'a'j kaj ebri'a'j, ĉiam bon'e vest'it'a'j!" Sed Ivan'o la Sankt'a, li'a disciplo, dir'is al Di'o: "Di'o kompat'em'a! Don'u al ili nek or'a'n mont'o'n aŭ miel'a'n river'o'n, nek vin'ber'ej'o'j'n kaj bel'eg'a'j'n ĝarden'o'j'n kun pom'arb'o'j! Ili ne sci'os posed'i tio'n; ven'os riĉ'ul'o'j kaj fort'eg'ul'o'j, ĉio'n for'pren'os de ili. Sed don'u al ili, ho, Sinjor'o, don'u Vi'a'n Dian nom'o'n, don'u al ili dolĉ'a'j'n kant'o'j'n, bel'eg'a'j'n rakont'o'j'n pri antikv'a temp'o kaj pri vi'a'j sankt'ul'o'j. La almoz'ul'o'j ĉie'n ir'os, ĉie rakont'os si'a'j'n rakont'o'j'n, kaj ĉie ili est'os bon'e nutr'it'a'j kaj vest'it'a'j, neniam ili sufer'os pro mal'sat'o aŭ mal'varm'o". Kaj respond'is Di'o Krist'o, car'o de ĉiel'o: "Est'u, kiel vi dir'is, Ivan'o! Mi don'as al ili dolĉ'a'j'n kant'o'j'n, bel'son'a'j'n harp'o'j'n, bel'eg'a'j'n rakont'o'j'n kaj fabel'o'j'n; kaj kiu ili'n nutr'os kaj vest'os, kiu ili'n gast'ig'os kaj don'os al ili nokt'a'n rifuĝ'ej'o'n, al tiu mi prepar'os lok'o'n en mi'a paradiz'o, al tiu mi mal'ferm'ig'os ĝi'a'n pord'o'n!"

—Amen!—dir'is la car'o.—Kiu'j'n fabel'o'j'n kaj rakont'o'j'n vi kon'as?

—Ni kon'as ĉiu'spec'a'j'n, vi'a car'a moŝt'o, kia'j'n vi nur dezir'as! Ni pov'as rakont'i fabel'o'n pri Jerŝo Jerŝoviĉ, filo de Ŝĉetìnikov, pri sep Simeon'o'j, pri la serpent'o Goriniĉ, pri harp'o mem'lud'ant'a, pri Dobrinja Nikitiĉ, pri Akundino...

—Dir'u,—inter'romp'is lin Ivan'o: ĉu vi sol'a rakont'as fabel'o'j'n? Kial la mal'jun'ul'o ven'is kun vi?

Ring'o tiam nur ek'memor'is, ke Vultur'o ne dir'is ĝis nun eĉ unu vort'o'n, kaj por lin el'ir'ig'i el mal'ĝoj'o, ne dec'a al fabel'ist'o, li tuj ŝanĝ'is si'a'n parol'manier'o'n kaj komenc'is si'a'j'n sprit'aĵ'o'j'n, sam'temp'e ne'rimark'it'e prem'ant'e la pied'o'n de Vultur'o.

—Mal'jun'ul'o? Li est'as mi'a kun'ul'o, Emelĉjo Gudòk. Li hav'as longan barb'o'n, sed mal'long'a'n saĝ'o'n; kiam mi rakont'as io'n liber'an, ne tut'e konven'a'n, aŭ mensog'o'n sen'senc'a'n, li min sub'ten'as, min help'as, laŭd'as kaj silent'as. Ĉu ne ver'e, kar'ul'o, blank'barb'ul'o, anser'a'j paŝ'o'j, kok'in'a'j pied'et'o'j, ne perd'it'a'j est'u ni'a'j voj'et'o'j!

—Ver'e, ver'e,—ek'kri'is Vultur'o kun ŝajn'ig'a gaj'ec'o: ni'a kruĉ'o plen'a je vin'o, trink'u ĝin ĝis fin'o, kiu ĝin plen'ig'is! Jen kiel, kar'ul'o, talp'a okul'o, kok'id'a voĉ'et'o; se ni el'ir'is unu foj'o'n, ni faros la tut'a'n voj'o'n!

—Ha, ha, ta, ra, ont, kapr'o'j danc'as sur la mont’,—ek'kri'is Ring'o, danc'ant'e: kapr'o'j danc'as, muŝ'o'j flug'as, ĉe mal'jun'a Efrosinjo zum'as io en orel'o, ĉe mal'jun'a la av'in'o en mal'dekstr'a la orel'o!

—Ha, ha, ho, ho!—inter'romp'is Vultur'o, ankaŭ danc'ant'e: kankr'o sur'ter'e sid'as, plor'o'n ne vid'as, gaj'e ĝi atend'as, kiam alt'a akv'o ven'os!

—Vi'a car'a moŝt'o!—sin turn'is Ring'o al la car'o kaj profund'e salut'is: vi ne mir'u, sed ni'n admir'u, ĝi ne est'as fabel'o, ver'a bagatel'o, nur antaŭ'fabel'o!

—Bon'e, bon'e!—dir'is la car'o, osced'ant'e:—bon'a kutim'o est'as ĉiam laŭd'ind'a. Nun komenc'u fabel'o'n pri Dobrinja Nikitiĉ, ebl'e mi ek'dorm'os, vin aŭskult'ant'e!

Ring'o klin'iĝ'is ankoraŭ unu foj'o'n, tus'is kaj komenc'is la fabel'o'n:[79]

—Ĉe Voldemaro, princ'o de Kiev'o, est'is aranĝ'it'a grand'a festen'o por princ'o'j, bojar'o'j kaj grand'a'j hero'o'j. Ĉe sun'sub'ir'o, kiam la festen'o ne est'is ankoraŭ fin'it'a, oni ek'aŭd'is tut'e ne'atend'it'e son'o'j'n de milit'a trumpet'o. Tiam Voldemaro, princ'o de Kiev'o, sin turn'is al si'a'j kort'eg'an'o'j: "He, vi, mi'a'j glor'a'j princ'o'j, bojar'o'j kaj hero'o'j! Oni dev'as ek'sci'i, kiu kuraĝ'is proksim'iĝ'i al Kiev'o, kiu kuraĝ'is trumpet'i antaŭ ni'a fort'eg'a ĉef'urb'o, ir'u kaj rigard'u, du el plej grand'a'j hero'o'j..."

—Nu, bon'e!—dir'is Ivan'o, intenc'e ŝajn'ig'ant'e interes'o'n al fabel'o'j: la fabel'o'n mi bon'e kon'as. Rakont'u pri Akundino!

—Pri Akundino?—dir'is Ring'o iom konfuz'it'a, ĉar li ek'memor'is, ke en tiu fabel'o est'as honor'at'a la ribel'a urb'o Nòvgorod[80].—Ĉi tiu fabel'o ne est'as bel'a, vi'a car'a moŝt'o,—mal'sprit'a'j kamp'ar'an'aĉ'o'j de Nòvgorod el'pens'is ĝin, kaj mi, ŝajn'e, ĝin ne bon'e memor'as, vi'a car'a moŝt'o!

—Rakont'u, blind'ul'o!—sever'e ordon'is la car'o: rakont'u ĉio'n, sen'ŝanĝ'e, ne kuraĝ'u preter'las'i eĉ unu vort'o'n.

Kaj la car'o ĝoj'is pri mal'facil'a situaci'o, en kiu'n li met'is la fabel'ist'o'n.

Ring'o, ne'kontent'a pri si mem, pro si'a propr'a propon'o, sed ne sci'ant'e, ĉu la car'o bon'e kon'as la fabel'o'n, decid'is sen'hezit'e komenc'i la rakont'o'n, nenio'n preter'las'ant'e.

—En mal'nov'a urb'o Nòvgorod estis brava junulo Akundino, li est'is nek meti'ist'o, nek komerc'ist'o; kun'ul'o'j'n li hav'is, kun kiu'j li boat'vetur'is sur la river'o Volĥov, ili ĉiu'j est'is liber'a'j vir'o'j, per rab'ad'o ili per'labor'is al si la viv'o'n, sed sam'temp'e volont'e ven'is defend'i ĉiu'n mal'just'e prem'at'a'n urb'o'n aŭ hom'o'n. Foj'e Akundino al'bord'ig'is si'a'n ŝip'o'n al krut'a bord'o de Volĥov. Tie ĉe la bord'o li ek'vid'is migr'ant'a'n kripl'ul'o'n. La kripl'ul'o pren'is Akundinon per la man'o, supr'e'n'ir'is kun li la altan mont'et'o'n kaj, montr'ant'e al li de tie la urb'o'n Rostislàvl, li demandis Akundinon: "ĉu vi vidas, Akundino, kio far'iĝ'as en la urb'o Rostislàvl?" Akundino rigard'is kaj terur'it'e vid'is, kia grand'a mal'feliĉ'o okaz'is en la urb'o: la milit'ist'o'j de la jun'a Rjazana princo Gljèb Olègoviĉ star'as mez'e de la plac'o, vol'as defend'i la urb'o'n, sed tro mal'fort'a'j ili est'as. Sur la river'o Okà li vid'as strang'a'n monstr'o'n, serpent'o'n Tugarin. Ĝi est'as tri'cent klaft'o'j'n long'a, hav'as grand'eg'a'n vost'o'n, per kiu ĝi bat'as la princ'a'n arme'o'n, romp'ant'e la bord'o'j'n per si'a fort'a dors'o kaj postul'ant'e donac'o'j'n de la urb'an'ar'o. Tiam la kripl'ul'o re'e pren'as la man'o'j'n de Akundino kaj dir'as al li: "Brav'a jun'ul'o, kiu est'as vi'a nom'o? De kie vi est'as?"—Mi est'as el Grand'a Nòvgorod, mia nomo estas Akundino Akundìnoviĉ!

—"Vin, Akundino, mi est'as atend'ant'a ĝust'e tri'dek tri jar'o'j'n! Re'kon'u vi'a'n onkl'o'n Zamjàtnja Putjatiĉ; mi'a sam'ge'patr'a frat'o est'is vi'a patr'o, Akundino Putjatiĉ. Kaj mi for'don'os al vi lian glav'o'n, la fam'a'n glav'o'n de Akundino Putjatiĉ!"—Kaj ĉe la last'a'j vort'o'j komenc'iĝ'is agoni'o de Zamjatnja Putjatiĉ, li hav'is nur temp'o'n dir'i jen'o'n al si'a nev'o: "Kara Akundino Akundìnoviĉ! Kiam vi re'e est'os en Grand'a Nòvgorod, salut'u ĝin, la urb'o'n, dir'u al ĝi, kio'n mi nun dir'as al vi: Di'o don'u al vi, glor'a Nòvgorod, viv'i etern'e, ke vi'a'j urb'an'o'j etern'e est'u fam'a'j, ke vi, Nòvgorod, est'u potenc'a kaj riĉ'a!"

—Sufiĉ'e!—kun koler'o inter'romp'is lin la car'o, tut'e forges'ant'e en ĉi tiu moment'o, ke li'a cel'o est'is nur observ'i la fabel'ist'o'n:—rakont'u ali'a'n fabel'o'n!

Ring'o, kvazaŭ tim'ig'it'a, genu'fleks'is kaj klin'iĝ'is ĝis'ter'e'n.

—Kiu'n fabel'o'n vi dezir'as aŭd'i, vi'a car'a moŝt'o?—demand'is li kun iom ŝajn'ig'a tim'o.—Ebl'e pri Vir'in'aĉ'o Jagà? Pri Ĉurila Plènkoviĉ? Pri Ivan'o nom'at'a Lag'o? Aŭ ebl'e io'n el la sankt'a histori'o?

Ivan'o ek'memor'is, ke li ne dev'as tim'ig'i la blind'ul'o'j'n. Tial li osced'is ankoraŭ unu foj'o'n kaj demand'is per du'on'e dorm'a voĉ'o.

—Kio'n vi pov'as rakont'i el la sankt'a histori'o?

—Ĉio'n mi pov'as, vi'a car'a moŝt'o: pri Aleksiso Hom'o Di'a, pri Georg'o la Brav'ul'o, pri Jozef'o la Bel'a, pri Libr'o Kolomb'a...

—Bon'e!—inter'romp'is la car'o, kies okul'o'j, ŝajn'e, jam ferm'iĝ'is:—rakont'u pri Libr'o Kolomb'a. Por ni, pek'ul'o'j, util'e est'as aŭskult'i nokt'e sankt'aĵ'o'n!

Ring'o re'e tus'is, rekt'iĝ'is kaj komenc'is per voĉ'o iom kant'ant'a.

—Foj'e, dum terur'a vent'eg'o, ek'aper'is en la ĉiel'o nigr'a nub'o, el ĉi tiu nub'o fal'is sur la ter'o'n Libr'o Kolomb'a. Al ĉi tiu Libr'o Kolomb'a al'ven'is kvar'dek reĝ'o'j kaj reĝ'id'o'j, kvar'dek car'o'j kaj car'id'o'j, kvar'dek princ'o'j kun princ'id'o'j, kvar'dek pastr'o'j kun pastr'id'o'j, mult'e da bojar'o'j, da milit'ist'o'j, mult'e da bon'a'j krist'an'o'j. Inter ili est'is kvin grand'a'j car'o'j: Jesaj'o-car'o, Bazil'o-car'o, Konstanten'o-car'o, Voldemaro-caro kaj la saĝa caro Davido Jevsèeviĉ. Tiam ek'parol'is Voldemaro car'o: "Kiu el ni, frat'o'j, bon'e sci'as legi? Kiu pov'as tra'leg'i ĉi tiu'n Libr'o'n Kolomb'a'n? Kiu ek'sci'os el ĝi pri la Di'a mond'o: De kie aper'is la bel'a sun'o? De kie aper'is la hel'a lun'o? De kie aper'is la bril'a'j stel'o'j? De kie aper'is hel'a maten'ruĝ'o? De kie aper'is terur'a'j vent'eg'o'j? De kie aper'is minac'a'j nub'eg'o'j? De kie aper'is nokt'o'j mal'lum'a'j? De kie aper'is la hom'o'j en la mond'o? De kie aper'is la car'o'j inter la hom'o'j? De kie la princ'o'j kaj bojar'o'j? De kie simpl'a'j kamp'ar'an'o'j?" Kaj ĉiu'j car'o'j silent'is. Respond'is fin'e saĝ'eg'a car'o David'o Jevsèeviĉ:—"Mi pov'as rakont'i al vi, frat'o'j, pri ĉi tiu Libr'o Kolomb'a. Ne mal'grand'a ĝi est'as: kvar'dek klaft'o'j'n long'a, du'dek klaft'o'j'n larĝ'a; neniu pov'us ĝin re'lev'i kaj port'i, neniu pov'us ĝin tra'leg'i kaj tra'foli'i. Ĝin skrib'is Sankt'a Ivan'o, ĝin leg'is Jesaj'o la Profet'o, li leg'is dum tri jar'o'j, tra'leg'is nur tri foli'o'j'n,—do mi tiom pli ne pov'as tra'leg'i la libr'o'n, la Dian libr'o'n. Sed mi dir'os al vi, frat'o'j, ne el libr'o tia, sed el mi'a memor'o, kio'n mi sci'as pri antikv'a temp'o, pri antikv'a temp'o, ne pri nun'a temp'o. Ni'a bel'a sun'o aper'is el hel'a vizaĝ'o Di'a, ni'a lun'o—el blank'a brust'o Di'a, bril'a'j stel'o'j—el okul'o'j Di'a'j, hel'a maten'ruĝ'o—el la vest'o'j Di'a'j, vent'eg'o'j terur'a'j—el spir'ad'o Di'a, nub'eg'o'j minac'a'j—est'as pens'o'j Di'a'j, mal'lum'a'j nokt'o'j est'as el mantel'o Di'a! La hom'o'j de'ven'as de Adam'o: el Adam'a kap'o aper'is ni'a'j car'o'j, el Adam'a korp'o—ni'a'j princ'o'j kaj bojar'o'j, el Adam'a'j genu'o'j—ni'a'j kamp'ar'an'o'j kaj ankaŭ ĉiu'j vir'in'o'j!" Ĉiu'j car'o'j salut'is lin:—Dank'o'n, saĝ'eg'a David'o Jevsèeviĉ! Sed ankoraŭ vi dev'as klar'ig'i al ni: kiu car'o est'as car'o de l’ car'o'j? Kiu land'o est'as patr'in'o de ĉiu'j land'o'j? Kiu mar'o est'as patr'in'o de ĉiu'j mar'o'j? Kiu river'o est'as patr'in'o de ĉiu'j river'o'j? Kiu mont'o est'as patr'in'o de ĉiu'j mont'o'j? Kiu urb'o est'as patr'in'o de ĉiu'j urb'o'j?

Ring'o si'n'gard'e ek'rigard'is la car'o'n, kiu vid'ebl'e far'iĝ'is pli kaj pli dorm'em'a. De temp'o al temp'o li, kvazaŭ kun pen'o, mal'ferm'is la okul'o'j'n kaj re'e ferm'et'is ili'n, sed ĉiu'foj'e li ĵet'is sur la fabel'ist'o'n esplor'ant'a'n, penetr'ant'a'n rigard'o'n. Ring'o okul'sign'is al Vultur'o kaj daŭr'ig'is:

—Al ili respond'is la saĝ'eg'a car'o David'o Jevsèeviĉ: "Tio'n mi pov'as klar'ig'i al vi, frat'o'j. En Kolomb'a Libr'o est'as skrib'it'e: ni'a Blank'a Car'o est'as car'o de l’ car'o'j, ĉar li hav'as bon'a'n kred'o'n ortodoks'a'n, kred'o'n je Di'patr'in'o Ĉiel'a kaj je Sankt'a Ne'divid'ebl'a Tri'unu'o. Sub'met'iĝ'is al li ĉiu'j popol'o'j, li'a regn'o est'as la tut'a ter'o, la tut'a mond'o, kaj ĉiu'j humil'iĝ'as antaŭ la Blank'a Car'o, ĉar la Blank'a Car'o est'as car'o de l’ car'o'j! Sankt'a Rus'land'o est'as patr'in'o de ĉiu'j land'o'j: tie est'as konstru'at'a'j preĝ'ej'o'j sankt'a'j, katedral'a'j. La ocean'o est'as patr'in'o de ĉiu'j mar'o'j: el la ocean'o el'ir'is la katedral'a preĝ'ej'o, en kiu ripoz'as la cindr'o de roma pastr'o, de roma pastr'o Klement'o; la ocean'o ĉirkaŭ'as la tut'a'n ter'o'n, ĉiu'j river'o'j kur'as al mar'o'j, ĉiu'j mar'o'j kun'iĝ'as kun la ocean'o. La river'o Iordano est'as patr'in'o de ĉiu'j river'o'j; en Iordano est'is bapt'it'a Jesu'o Krist'o, ni'a Car'o Ĉiel'a. La mont'o Favòr est'as patr'in'o de ĉiu'j mont'o'j; sur la mont'o Favòr okaz'is Ali'form'iĝ'o de Jesu'o Krist'o, tie montr'iĝ'is Li'a glor'o al Li'a'j Apostol'o'j. La urb'o Jeruzalem'o est'as patr'in'o de ĉiu'j urb'o'j; ĝi okup'as la centr'o'n de l’ mond'o kaj tie star'as preĝ'ej'o katedral'a, en kiu trov'iĝ'as ĉerk'o de ni'a Di'o, kun Li'a'j sankt'a'j vest'o'j; tie oni ĉiam brul'ig'as incens'o'n, tie brul'as kandel'o'j ne'esting'at'a'j!"

Ring'o re'e ek'rigard'is la car'o'n. La okul'o'j de Ivan'o est'is ferm'it'a'j, li regul'e spir'is. Ŝajn'e la car'o dorm'is. La hetman'o ek'tuŝ'et'is Vultur'o'n per kubut'o. La mal'jun'ul'o al'proksim'iĝ'is du paŝ'o'j'n. Ring'o daŭr'ig'is per kant'ant'a voĉ'o:

—Lin salut'is ĉiu'j car'o'j:—Dank'o'n, saĝ'eg'a car'o David'o Jevsèeviĉ! Sed vi dev'as ankaŭ klar'ig'i al ni: kiu fiŝ'o est'as patr'in'o de ĉiu'j fiŝ'o'j? Kiu bird'o est'as patr'o de ĉiu'j bird'o'j? Kiu best'o est'as estr'o de ĉiu'j best'o'j? Kiu ŝton'o est'as patr'o de ĉiu'j ŝton'o'j? Kiu arb'o est'as patr'in'o de ĉiu'j arb'o'j? Kiu herb'o est'as patr'in'o de ĉiu'j herb'o'j?—Al ili respond'is saĝ'eg'a car'o David'o Jevsèeviĉ:—"Tio'n mi pov'as klar'ig'i al vi, frat'o'j: la fiŝ'o Balen'o est'as patr'in'o de ĉiu'j fiŝ'o'j, sur tri balen'o'j star'as ni'a ter'o; la bird'o Estrafilo est'as patr'in'o de ĉiu'j bird'o'j,—ĝi loĝ'as apud la blu'a mar'o; kiam la bird'o ek'flirt'as, la blu'a mar'o ek'mov'iĝ'as, dron'ig'as ŝip'o'j'n kaj ŝip'et'o'j'n; kaj se la bird'o Estrafilo je la du'a hor'o post'nokt'o'mez'e ek'flirt'as, tiam ek'kant'as kok'o'j sur la tut'a ter'o, tiam lum'o aper'as sur la tut'a ter'o".

Ring'o de'flank'e ek'rigard'is la car'o'n. Ivan'o kuŝ'is kun firm'e kun'ig'it'a'j okul'o'j; li'a buŝ'o est'is mal'ferm'it'a, kiel ĉe dorm'ant'o. Sam'temp'e Ring'o rimark'is tra la fenestr'o, ke la preĝ'ej'o'n de la palac'o kaj la tegment'o'j'n de l’ proksim'a'j konstru'aĵ'o'j ek'lum'ig'is flam'o de mal'proksim'a brul'o.

Li ne'rimark'ebl'e puŝ'is Vultur'o'n, kiu far'is ankoraŭ unu paŝ'o'n al la car'o.

—"La best'o Indr'o,—daŭr'ig'is Ring'o,—est'as estr'o de ĉiu'j best'o'j: ĝi loĝ'as en sub'ter'aĵ'o same kiel la sun'o en la ĉiel'o; ĝi per si'a'j korn'o'j fos'as la ter'o'n, el'fos'as profund'a'j'n font'o'j'n, don'as al hom'o'j river'o'j'n, river'et'o'j'n, lag'o'j'n kaj lag'et'o'j'n, por ke ili hav'u akv'o'n por trink'ad'o kaj lav'ad'o. La ŝton'o Alatiro est'as patr'o de ĉiu'j ŝton'o'j; sur la ŝton'o Alatiro Krist'o mem est'is ripoz'ant'a, tie li inter'parol'ad'is kun si'a'j 12 apostol'o'j, sur la ŝton'o li firm'ig'is la krist'an'a'n religi'o'n. La arb'o Kupres'o est'as patr'in'o de ĉiu'j arb'o'j; el la lign'o de ĉi-tiu arb'o est'is el'ĉiz'it'a la sankt'a Krucifiks'o; sur ĉi tiu Krucifiks'o est'is kruc'um'it'a ni'a Krist'o, Sinjor'o Jesu'o, ni'a Car'o Ĉiel'a, mez'e de du ŝtel'ist'o'j, du rab'ist'o'j. La herb'o Plakùn[11] est'as patr'in'o de ĉiu'j herb'o'j: kiam Jesu'o Krist'o est'is pend'ant'a sur la kruc'o, ven'is al li Sankt'a Li'a Di'patr'in'o, ven'is al si'a kruc'um'it'a fil'o; larm'o'j fal'is el ŝi'a'j sankt'a'j okul'o'j, kaj el tiu'j sankt'a'j larm'o'j pur'a'j el'kresk'is herb'o plakùn; el radiko de l’ herbo plakùn oni far'as ĉe ni en Rus'land'o mir'ind'a'j'n kruc'o'j'n, tiu'j'n kruc'o'j'n sur'port'as mal'jun'a'j monaĥ'o'j, sankt'a'j vir'o'j".

En ĉi-tiu moment'o Ivan'o profund'e ek'spir'is, sed ne mal'ferm'is la okul'o'j'n. La fajr'o de l’ brul'o far'iĝ'is pli hel'a. Ring'o tim'is, ke tumult'o komenc'iĝ'os pli fru'e, ol li hav'os la temp'o'n pren'i la ŝlos'il'o'j'n. Ne kuraĝ'ant'e mem ŝanĝ'i la lok'o'n, por ke la car'o ne rimark'u lian mov'o'n laŭ la ŝanĝ'it'a voĉ'o, li montr'is al Vultur'o la brul'o'n, post'e la dorm'ant'a'n car'o'n kaj daŭr'ig'is la fabel'o'n:

—Salut'is lin ĉiu'j car'o'j:—Dank'o'n, saĝ'eg'a car'o David'o Jevséeviĉ! Bon'e vi ĉio'n dir'as parker'e, kvazaŭ leg'ant'e libr'o'n!—Kaj la car'o Voldemaro aldonis:—diru al mi, saĝega caro Davido Jevsèeviĉ, kio'n signif'as mi'a sonĝ'o de hieraŭ'a nokt'o: du best'o'j, blank'a kaj griz'a, kun'puŝ'iĝ'is kaj komenc'is batal'i, kaj la blank'a best'o ŝajn'e est'is venk'ant'a?—Respond'is al li saĝ'eg'a car'o David'o Jevsèeviĉ:—"Grand'a car'o Voldemaro Voldemàroviĉ! Ne du best'o'j tio est'is, kiu'j inter'batal'is, tio est'is en ni'a Rus'land'o grand'a batal'o de bon'o kontraŭ la mal'bon'o. La blank'a best'o est'as la bon'o, kaj la griz'a la mal'bon'o; venk'is la bon'o la mal'bon'o'n, iris la bon'o al Di'o en la ĉiel'o'n, kaj la mal'bon'o rest'is sur ni'a ter'o; kaj kiu viv'os ĉe ni laŭ ver'o, tiu hered'os Regn'o'n Dian, sed kiu viv'os laŭ mal'ver'o, est'os kondamn'it'a al etern'a'j turment'o'j".

Tiam ili ek'aŭd'is mal'fort'a'n ronk'ad'o'n de la car'o. Vultur'o met'is la man'o'n sur la kusen'o'n de l’ car'o... Ring'o al'ir'is si'n'gard'e al la fenestr'o, sed por ne inter'romp'i per subit'a silent'iĝ'o la dorm'o'n de l’ car'o, li daŭr'ig'is si'a'n fabel'o'n per la sam'a unu'ton'a voĉ'o:

—Salut'is lin ĉiu'j car'o'j:—Dank'o'n, saĝ'eg'a car'o David'o Jevsèeviĉ! Vi ankoraŭ dir'u al ni: kiu'j pek'o'j est'os pardon'at'a'j kaj kiu'j ne est'os pardon'at'a'j?—Respond'is al ili la saĝ'eg'a car'o: "Ĉiu'j pek'o'j est'os pardon'at'a'j, tri pek'o'j nur postul'as longan pent'o'n: se oni de'log'as si'a'n bapt'an'in'o'n, se oni insult'as si'a'j'n ge'patr'o'j'n, se oni"...

En la sam'a moment'o la car'o subit'e mal'ferm'is la okul'o'j'n. Vultur'o for'tir'is si'a'n man'o'n, sed est'is jam mal'fru'e: li'a rigard'o renkont'iĝ'is kun la car'a rigard'o. Dum kelk'a'j minut'o'j ili sen'mov'e rigard'is unu la ali'a'n, kvazaŭ kun'lig'it'a'j per ia sorĉ'a fort'o.

—Blind'ul'o'j!—subit'e ek'kri'is la car'o, rapid'e salt'e'lev'iĝ'ant'e:—ekzist'as la tri'a pek'o: se oni sin vest'as kiel almoz'ul'o kaj penetr'as en la car'a'n dorm'o'ĉambr'o'n!

Kaj li ek'frap'is per si'a akr'a baston'o Vultur'o'n je la brust'o. La rab'ist'o ek'kapt'is la baston'o'n per la man'o, ŝancel'iĝ'is kaj fal'is teren.

—He! he!—ek'kri'is la car'o, el'tir'ant'e la akr'a'n pint'o'n el la brust'o de Vultur'o.

En'kur'is la opriĉnikoj, tint'ant'e batal'il'o'j'n.

—Kapt'u ili'n ambaŭ!—ordon'is Ivan'o.

Kvazaŭ sovaĝ'a best'o sin ĵet'is Maluto sur Ring'o'n, sed la hetman'o kun ekster'ordinar'a lert'ec'o ek'frap'is lin je la ventr'o, sam'temp'e li el'ŝir'is per la man'o fenestr'a'n kadr'o'n kaj for'kur'is en la ĝarden'o'n.

—Ĉirkaŭ'gard'u la ĝarden'o'n! Kapt'u la rab'ist'o'n! ek'muĝ'eg'is Maluto, volv'e'ramp'ant'e pro dolor'o kaj per ambaŭ man'o'j ten'ant'e si'a'n ventr'o'n.

Dum'e la opriĉnikoj lev'is Vultur'o'n.

Ivan'o en si'a nigr'a monaĥ'a mantel'o, el sub kiu bril'is la kiras'o, star'is kun baston'o en la trem'ant'a man'o, fiks'ant'e si'a'n minac'plen'a'n rigard'o'n sur la vizaĝ'o'n de Vultur'o. La terur'it'a'j serv'ist'o'j star'is kun brul'ant'a'j kandel'o'j en la man'o'j. Tra la dis'romp'it'a fenestr'o est'is vid'at'a la brul'eg'o. La antaŭ'urb'o vek'iĝ'is; mal'proksim'e jam son'is tumult'a sonor'il'o.

Vultur'o star'is, kun'tir'int'e la brov'o'j'n, mal'lev'int'e la okul'o'j'n, sub'ten'at'a de opriĉnikoj; larĝ'a'j sang'a'j makul'o'j kovr'is lian ĉemiz'o'n.

Blind'ul'o!—dir'is la car'o:—dir'u, kiu vi est'as kaj kio'n vi intenc'is far'i kontraŭ mi?

—Mi ĉio'n konfes'os!—respond'is Vultur'o.—Mi dezir'is ŝtel'i ŝlos'il'o'j'n de vi'a trezor'ej'o kaj nenio'n plu mi intenc'is kontraŭ vi!

—Kiu vin al'send'is? Kiu est'as vi'a'j kun'ul'o'j?

Vultur'o sen'tim'e ek'rigard'is Ivan'o'n.

—Vi'a car'a moŝt'o? Kiam mi est'is jun'a, mi'a am'at'a kant'o est'is: "ne bru'u, mal'lum'a kverk'a arb'ar'o!" En ĉi tiu kant'o la car'o demand'as la brav'a'n jun'ul'o'n-rab'ist'o'n, kiu est'as li'a'j kun'ul'o'j? Kaj la brav'ul'o respond'as: kvar'op'e ni est'as, mi'a unu'a kun'ul'o est'as nokt'o mal'lum'a, mi'a du'a kun'ul'o...

—Sufiĉ'e!—inter'romp'is lin Maluto:—ni vid'os, kio'n vi dir'os dum per'turment'a esplor'o! Ha, diabl'o!—daŭr'ig'is li, atent'e rigard'ant'e Vultur'o'n,—kie mi jam vid'is ĉi tiu'n vil'a'n kapon?

Vultur'o rid'et'is kaj profund'e salut'is Maluton.

—Jes, vi'a moŝt'o, Maluto Skuràtoviĉ! Ni kon'at'iĝ'is, se vi bon'vol'as ek'memor'i, apud Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o...

Ĥomjàk!—interrompis lin Maluto, sin turn'ant'e al si'a ĉeval'serv'ist'o:—pren'u ĉi tiu'n mal'jun'ul'o'n, inter'parol'u kun li, pet'u lin rakont'i, por kio li bon'vol'is vizit'i lian car'a'n moŝt'o'n? Mi tuj mem ven'os en la turment'ej'o'n.

—Ir'u, mal'jun'ul'aĉ'o!—dir'is Ĥomjàk, pren'ant'e Vultur'o'n je kol'um'o: ni ir'u kun'e, inter'parol'u bon'e!

—Atend'u!—dir'is Ivan'o: Maluto, gard'u ĉi tiu'n mal'jun'ul'o'n, por ke li ne mort'u dum per'turment'a esplor'o. Por li mi el'pens'os model'a'n ekzekut'o'n, ekzekut'o'n ankoraŭ ne aŭd'it'a'n, ne'est'int'a'n, tia'n ekzekut'o'n, ke mi ek'mir'ig'os eĉ vin, patr'o paraklisiarĥo!

—Dank'u lian car'a'n moŝt'o'n, vi, hund'o!—puŝ'is Maluto Vultur'o'n:—ne ven'is ankoraŭ vi'a temp'o por mort'i. Sed vi'a'j'n pied'o'j'n kaj man'o'j'n mi tamen el'artik'ig'os ĉi tiu'n nokt'o'n!

Kaj kun'e kun Ĥomjàk li for'konduk'is la rab'ist'o'n el la car'a dorm'o'ĉambr'o.

Dum'e Ring'o, profit'ant'e la komun'a'n konfuz'iĝ'o'n, trans'grimp'is la ĝarden'a'n palis'ar'o'n kaj kur'is al la plac'o, kie star'is la mal'liber'ej'o. La plac'o est'is dezert'a: ĉiu'j hom'o'j sin direkt'is al la brul'o.

Si'n'gard'e glit'ant'e apud la mal'liber'ej'a mur'o, Ring'o puŝ'iĝ'is je io mola kaj ek'palp'is per la man'o mal'viv'a'n vir'o'n.

—Hetman'o!—murmur'et'is al li la sam'a flav'ruĝ'a kant'ist'o, kiu maten'e renkont'iĝ'is kun li:—la gard'ist'o'j'n mi mort'ig'is! Tuj don'u la ŝlos'il'o'j'n, ni mal'ferm'u la mal'liber'ej'o'n kaj adiaŭ! Mi rapid'as help'i al la kamarad'o'j, kiu'j rab'as tie, kie brul'as. Kie est'as ni'a Vultur'o?

—En la man'o'j de l’ car'o!—mal'long'e respond'is Ring'o:—ĉio pere'is! Kun'ig'u la kamarad'o'j'n, kaj ni for'kur'u. Tss-ss: kiu ir'as?

—Mi ir'as!—respond'is Dmiĉjo, al'proksim'iĝ'ant'e.

—For'kur'u, mal'saĝ'ul'o! Rapid'u! Ĉiu'j for'kur'u el la antaŭ'urb'o! Kolekt'iĝ'u apud la mal'rekt'a kverk'o!

—Sed la princ'o?—mal'rapid'e demand'is Dmiĉjo.

—Mal'saĝ'ul'o! Ĉu vi ne aŭd'as, ĉio pere'is! Vultur'o'n oni kapt'is, ŝlos'il'o'j'n oni ne pren'is!

—Ĉu la mal'liber'ej'o est'as ferm'it'a?

—Kompren'ebl'e! Kiu ĝin pov'is mal'ferm'i?

—Mi mal'ferm'is.

—Ne babil'u, mal'saĝ'ul'o! Por kio parol'i sen'senc'aĵ'o'n?

—Kia sen'senc'aĵ'o? Mi ven'is kaj vid'is, ke neniu gard'as la mal'liber'ej'o'n, la gard'ist'o kuŝ'as, dis'etend'int'e la krur'o'j'n. Mi ek'prov'is, ĉu fortik'a est'as la pord'o, ek'puŝ'is ĝin per ŝultr'o, kaj ĝin de'met'is de la maŝ'o'j!

—Jen ni'a mal'saĝ'ul'o!—ĝoj'ig'it'e ek'kri'is Ring'o.—Prav'a est'as la rus'a proverb'o: mal'saĝ'ul'o'j sub'ten'as la mon'don. Kara mi'a mal'saĝ'ul'et'o, permes'u, ke mi vin kis'u!

Kaj Ring'o tut'kore kis'is Dmiĉjon, laŭ antikv'a rus'a kutim'o, je ĉiu vang'o altern'e, dum Dmiĉjo etend'is al li ankaŭ si'a'j'n dik'a'j'n lip'o'j'n; post'e li tut'e trankvil'e viŝ'is si'a'n vizaĝ'o'n por manik'o.

—Nu, ni ir'u kun'e, kar'ul'o!—sin turn'is Ring'o al Dmiĉjo: kaj vi, kamarad'o, rest'u ĉi tie. Se vi iu'n ek'vid'os, fajf'u!

Ring'o en'ir'is mal'liber'ej'a'n kort'o'n. Lin sekv'is Dmiĉjo. En la intern'a kort'o de la mal'liber'ej'o ili renkont'is ankoraŭ du si'n'sekv'a'j'n pord'o'j'n, sed ĉi tiu'j pord'o'j est'is ankoraŭ mal'pli fortik'a'j kaj facil'e ced'is al hero'a'j brak'o'j de Dmiĉjo.

—Kara princ'o!—ek'kri'is Ring'o, kiam li ven'is en la sub'ter'aĵ'o'n: lev'iĝ'u!

Serèbrjanij pens'is, ke oni ven'is konduk'i lin al la ekzekut'o.

—Ĉu jam est'as maten'o?—li demand'is: aŭ vi, Maluto, ne pov'as atend'i ĝis la tag'iĝ'o?

—Princ'o, mi ne est'as Maluto!—respond'is Ring'o.—Mi est'as tiu, kiu'n vi iam est'is sav'int'a de nepr'a mort'o. Lev'iĝ'u, princ'o. La temp'o urĝ'as. Lev'iĝ'u, mi vin el'konduk'os!

—Kiu vi est'as?—si'a'vic'e demand'is la princ'o: mi ne re'kon'as la voĉ'o'n.

—Cert'e, vi'a bojar'a moŝt'o, kiel vi pov'as memor'i min. Tamen lev'iĝ'u! Ni dev'as rapid'i!

Serèbrjanij ne respond'is. Li pens'is, ke tio est'is unu el ekzekut'ist'o'j, send'it'a'j de Maluto, kiu intenc'e mok'is lin.

—Ĉu vi ne fid'as al mi, princ'o?—ĉagren'it'e demand'is Ring'o.—Ĉu vi forges'is la vilaĝ'o'n Medvedevka, la Mal'ben'it'a'n Ŝlim'akv'o'n? Mi est'as Ivaĉjo Ring'o.

Ĝoj'o ek'flam'is en la kor'o de Serèbrjanij, li antaŭ'vid'is liber'ec'o'n kaj viv'o'n... Tuj ek'aper'is antaŭ li'a'j okul'o'j arb'ar'o'j kaj kamp'o'j, glor'a'j batal'o'j est'ont'a'j kaj, en aŭreol'o de sun'o, hel'a bild'o de Helen'o!..

Li jam est'is lev'iĝ'ont'a kaj sekv'ont'a Ring'o'n, kiam li subit'e ek'memor'is la al la car'o don'it'a'n ĵur'o'n, kaj tut'a li'a sang'o al'flu'is al la kor'o.

—Mi ne pov'as for'ir'i,—li dir'is.—Mi est'is promes'int'a al la car'o ne mal'obe'i al li kaj atend'i lian juĝ'o'n, kie ajn mi est'us!

—Princ'o!—respond'is Ring'o mir'ig'it'e: mi ne hav'as temp'o'n disput'i kun vi! La kamarad'o'j atend'as; ĉiu moment'o perd'it'a pov'as valor'i ni'a'j'n kap'o'j'n, morgaŭ oni vin ekzekut'os, nun ni hav'as ankoraŭ temp'o'n, lev'iĝ'u kaj sekv'u min!

—Est'as ne'ebl'e!—mal'ĝoj'e ripet'is la princ'o: mi antaŭ krucifiks'o ĵur'is al la car'o.

—Bojar'o!—ek'kri'is Ring'o, kaj li'a voĉ'o ŝanĝ'iĝ'is pro koler'o: ĉu vi vol'as ni'n mok'i? Pro vi mi ek'brul'ig'is la antaŭ'urb'o'n, pro vi mi pere'ig'is mi'a'n plej fidel'a'n kamarad'o'n, pro vi ni ĉiu'j est'as ofer'ont'a'j ni'a'j'n kap'o'j'n, kaj vi ne vol'as el'ir'i? Ĉu sen'util'e ni ven'is ĉi tie'n? Ĉu ni est'as vi'a'j arleken'o'j? Mi ne permes'os, ke oni tiel mok'u min! Respond'u last'foj'e, ĉu vi konsent'as el'ir'i aŭ ne?

—Mi rest'as!—decid'ton'e respond'is la princ'o kaj kuŝ'iĝ'is sur mal'sek'a'n argil'a'n plank'o'n.

—Vi rest'as?—ripet'is Ring'o, kun'prem'int'e la dent'o'j'n.—Ne, vi ne rest'os! Dmiĉjo, pren'u lin tuj!

Kaj sam'moment'e la hetman'o sin ĵet'is sur la princ'o'n kaj kun'lig'is lin per si'a zon'o, ŝtop'int'e ankaŭ lian buŝ'o'n.

—Nun prov'u disput'i!—malic'e al'don'is li.

Dmiĉjo lev'is la kun'lig'it'a'n princ'o'n kiel sak'o'n kaj tut'e sen'pen'e, kvazaŭ infan'o'n, el'port'is lin el la mal'liber'ej'o.

—Rapid'u! Rapid'u!—dir'is Ring'o.

En unu strat'o ili renkont'is opriĉnikojn.

—Kiu'n vi port'as?—demand'is ili.

—Burĝon vund'it'a'n dum brul'o!—respond'is Ring'o.

Ĉe la el'ir'o el la antaŭ'urb'o gard'ist'o ili'n halt'ig'is. Ili vol'is preter'paŝ'i, gard'ist'o mal'ferm'is la buŝ'o'n por ek'kri'i; Ring'o ek'frap'is lin per rimen'kugl'o, kaj li fal'is sen'voĉ'e. La rab'ist'o'j el'port'is la princ'o'n Serèbrjanij sen plu'a'j mal'help'aĵ'o'j.

ĈAPITR'O XXII.

Monaĥ'ej'o.

Ni last'foj'e vid'is Maksim'o'n en pluv'a nokt'o for'las'ant'a'n la Aleksandr'a'n antaŭ'urb'o'n. La vila Bujano boj'is kaj salt'is antaŭ li, ĝoj'ant'e, ke ĝi sukces'is sin de'ŝir'i de la ĉen'o.

El'ir'ant'e el la ge'patr'a dom'o, Maksim'o ankoraŭ ne hav'is antaŭ si difin'it'a'n cel'o'n. Li dezir'is nur ne part'o'pren'i plu la mal'am'at'a'n viv'manier'o'n de car'a'j favor'at'o'j, ne vid'i plu ili'a'j'n mal'ĉast'a'j'n festen'o'j'n kaj ĉiu'tag'a'j'n ekzekut'o'j'n. For'las'int'e la terur'a'n antaŭ'urb'o'n, Maksim'o rezignaci'e sin don'is al si'a sort'o. Komenc'e li rapid'ig'is la ĉeval'o'n, por ke ne pov'u lin ating'i la patr'a'j serv'ist'o'j, kiu'j'n cert'e send'os Maluto por lin persekut'i. Sed baldaŭ li sin direkt'is per flank'a voj'et'o kaj ek'rajd'is mal'rapid'e.

Ĉe la fin'o de la nokt'o fulm'o'tondr'o ĉes'is. La ĉiel'o ruĝ'iĝ'is sur la horizont'o, kaj Maksim'o pli klar'e disting'is la ĉirkaŭ'aĵ'o'n. Ĉe ambaŭ flank'o'j de la voj'o kresk'is branĉ'riĉ'a'j kverk'o'j altern'e kun avel'arb'o'j. Est'is mal'varm'et'e; pluv'gut'o'j fal'is de l’ arb'o'j sur la voj'o'n. Baldaŭ mal'grand'a'j bird'et'o'j ek'flirt'is kaj ek'pep'is en la verd'aĵ'o, peg'o frap'is la sek'a'n arb'o'n, kaj pint'o'j de l’ arb'o'j or'iĝ'is ĉe la lev'iĝ'ant'a sun'o. La natur'o pli kaj pli viv'iĝ'is, la ĉeval'o paŝ'is pli vigl'e. Antaŭ Maksim'o dis'etend'iĝ'is li'a patr'o'land'o, la kara Rus'land'o, gaj'e li pov'us spir'i mez'e de ĝi'a'j liber'a'j spac'o'j, sed lian koron prem'eg'is sopir'o, grand'a special'e rus'a sopir'o! Lian kapon plen'ig'is pens'o'j ne'klar'a'j pri li'a kara for'las'it'a panj'o, pri li'a izol'it'ec'o, pri mult'o ali'a, kio'n li eĉ ne tut'e bon'e konsci'is, kaj pens'o'plen'a li ek'kant'is tir'ton'a'n kanton.

Bon'eg'a'j est'as la kor'tuŝ'ant'a'j rus'a'j kant'o'j! La vort'o'j, tut'e ne signif'a'j, est'as nur pretekst'o; ne per vort'o'j sed per son'o'j est'as esprim'at'a'j profund'a'j, sen'lim'a'j sent'o'j!

Tiel'e Maksim'o, rigard'ant'e la verd'aĵ'o'n, la ĉiel'o'n, la tut'a'n Dian mon'don, kant'is pri si'a mal'feliĉ'a sort'o, pri kara liber'ec'o, pri mal'lum'a kverk'a arb'ar'o. Li sin don'is al si'a ĉeval'o, por ke ĝi port'u lin en fremd'a'n land'o'n, kie sen vent'o oni trem'as, kie sen frost'o est'as mal'varm'eg'e. Li konfid'is al la vent'o al'port'i lian salut'o'n al la panj'o. Li pri'kant'is ĉio'n, kio'n li hav'is antaŭ la okul'o'j, ĉio'n, kio ven'is en lian kapon; sed la voĉ'o parol'is pli klar'e ol la vort'o'j, kaj se oni ek'aŭd'us ĉi tiu'n kanton, oni long'e ne forges'us ĝin kaj de temp'o al temp'o, en mal'ĝoj'a'j moment'o'j, oni ek'memor'us ĝin...

Fin'e, kiam la sopir'o pli kaj pli ek'posed'is Maksim'o'n, li ord'ig'is la konduk'il'o'j'n, sur'ŝov'is pli profund'e'n si'a'n ĉap'o'n, ek'fajf'is, ek'kri'is kaj ek'galop'is kiel ebl'e plej rapid'e.

Baldaŭ li ek'vid'is blank'a'j'n mur'o'j'n de monaĥ'ej'o. La monaĥ'ej'o star'is sur dekliv'o de mont'et'o, mez'e de kverk'a arb'ar'o. Or'a'j kupol'o'j kaj ĉiz'it'a'j kruc'o'j akre kontur'iĝ'is sur la verd'aĵ'o de l’ kverk'o'j kaj sur la blu'a ĉiel'o.

Maksim'o renkont'is taĉment'o'n da monaĥ'a'j novic'o'j en kiras'o'j kaj kask'o'j. Ili rajd'is mal'rapid'e kaj kant'is la psalm'o'n: "Mi ek'am'os Vin, Sinjor'o, mi'a Fort'o!" Ek'aŭd'int'e la sankt'a'j'n vort'o'j'n, Maksim'o halt'ig'is la ĉeval'o'n, de'met'is si'a'n ĉap'o'n kaj far'is sign'o'n de kruc'o.

Mal'grand'a river'o flu'is sub la mont'et'o. Kelk'e da muel'rad'o'j bru'ad'is tie. Ĉe la bord'o sin paŝt'is dek'kelk'a'j bov'in'o'j.

Ĉirkaŭ la monaĥ'ej'o ĉio spir'is tia'n pac'o'n, ke la arm'it'a taĉment'o ŝajn'is ne'neces'a. Eĉ la bird'o'j en la verd'aĵ'o de l’ kverk'o'j pep'is kvazaŭ intenc'e mal'laŭt'e, neniu vent'o mov'is la foli'aĵ'o'n, kaj sole la verd'a'j gril'o'j, sin kaŝ'ant'e en la herb'o, sen'ĉes'e ĉirp'is. Kiu pov'us pensi, ke mal'bon'a'j hom'o'j romp'us ĉi tiu'n silent'o'n?

—Jen kie mi ripoz'os!—pens'is Maksim'o.—Post tiu'j mur'o'j mi pas'ig'os kelk'e da tag'o'j, ĝis kiam la patr'o ĉes'os min persekut'i. Mi pent'e'far'ant'e konfes'os al la abat'o mi'a'n tut'a'n koron, ebl'e li konsent'os don'i al mi rifuĝ'ej'o'n por iom da temp'o.

Maksim'o ne erar'is. La mal'jun'a abat'o kun long'a griz'a barb'o, kun seren'a vizaĝ'o, en kiu lum'is plen'a indiferent'ec'o pri mond'afer'o'j, afabl'e akcept'is lin. Du novic'o'j pren'is lian lac'a'n ĉeval'o'n. La tri'a al'port'is pan'o'n kaj lakton por la hund'o. Ĉiu'j gast'am'e klopod'is apud Maksim'o. La abat'o propon'is al li ir'i tag'manĝ'i, sed Maksim'o dezir'is antaŭ'e pent'o'far'i.

La mal'jun'ul'o ek'rigard'is lin per esplor'ant'a sed bon'kor'a rigard'o kaj, ne dir'int'e unu vort'o'n plu, li ek'ir'is kun Maksim'o tra la vast'a kort'o al mal'alt'a, unu'kupol'a preĝ'ej'o. Ili preter'ir'is tomb'a'j'n kruc'o'j'n kaj longan vic'o'n da ĉel'o'j, ĉirkaŭ'it'a'j de flor'bed'o'j. La renkont'at'a'j de ili monaĥ'o'j silent'e salut'is ili'n. La ŝton'a'j plat'o'j, kiu'j kovr'is la tomb'o'j'n, re'son'is ĉe la paŝ'o'j de Maksim'o; alt'a herb'o kresk'is inter la plat'o'j kaj du'on'e'kovr'is la sur'skrib'o'j'n, plen'a'j'n je humil'o. Ĉio memor'ig'is vant'ec'o'n de la viv'o, ĉio invit'is al preĝ'o kaj medit'o. La preĝ'ej'o star'is mez'e de mal'jun'a'j kverk'o'j, kies cent'jar'a'j branĉ'o'j preskaŭ kovr'is la mal'larĝ'a'j'n glim'a'j'n fenestr'o'j'n de la preĝ'ej'o. Ĉe la en'ir'o mal'varm'o kaj mal'lum'o ek'kapt'is ili'n. Tra unu sol'a fenestr'o, mal'pli kovr'it'a ol ali'a'j, strab'a'j sun'radi'o'j fal'is sur la mur'an pentr'aĵ'o'n de la Last'a Juĝ'o. Ali'a'j part'o'j de l’ preĝ'ej'o ŝajn'is pro tio ankoraŭ pli mal'lum'a'j, nur tie kaj ĉi tie bril'et'is arĝent'a'j glob'o'j de lustr'o'j, arĝent'a'j kron'o'j, ornam'ant'a'j la sankt'a'j'n pentr'aĵ'o'j'n, kaj arĝent'brod'it'a'j kruc'o'j kaj preĝ'o'j sur nigr'a velur'a kovr'il'o, kuŝ'ant'a sur la ĉerk'o'j de l’ princoj Vorotinskij, fond'int'o'j de la monaĥ'ej'o. La or'a'j ornam'aĵ'o'j de la mur'o, apart'ig'ant'a la altar'o'n de la nav'o, kvazaŭ karb'o'j bril'et'ant'a'j sub la cindr'o, jen ek'bril'is, jen re'e mal'lum'iĝ'is. Odor'is mal'sek'ec'o kaj incens'o. Iom post iom la okul'o'j de Maksim'o kutim'iĝ'is al du'on'mal'lum'o kaj disting'is ankaŭ ali'a'j'n detal'o'j'n de la preĝ'ej'o: super la ĉef'a pord'o de l’ altar'o pend'is bild'o de Sinjor'o kun ĉiu'j Fort'o'j, kun kerub'o'j kaj seruboj, kaj super ĝi la pentr'aĵ'o, prezent'ant'a dek'ses Sinjor'a'j'n fest'o'j'n. La grand'a bild'o de Ivan'o la Baptist'o prezent'is lin kun flug'il'o'j, ten'ant'a'n si'a'n de'hak'it'a'n kapon sur la plad'o. Sur la flank'a'j pord'o'j de l’ altar'o mal'bel'e kaj ne'art'ist'e est'is pentr'it'a'j la parabol'o pri migr'ant'a fil'o, la disput'o inter viv'o kaj mort'o kaj la vojaĝ'o de l’ animo peka kaj de l’ anim'o virt'a. Ĉi tiu'j mal'ĝoj'a'j pentr'aĵ'o'j fort'e impres'is Maksim'o'n: re'e viv'iĝ'is en li'a kap'o ĉiu'j ide'o'j pri humil'iĝ'o de l’ anim'o, pri sen'escept'a obe'em'o al patr'a vol'o, ĉiu'j tiu'j ide'o'j, kiu'j'n oni de fru'a infan'aĝ'o pen'ad'is inspir'i al li. Li ek'dub'is, ĉu li est'is prav'a, for'las'int'e la patron kontraŭ li'a vol'o? Sed la konscienc'o respond'is al li, ke li est'is prav'a, tamen, li'a anim'o ne est'is tut'e trankvil'a. La pentr'aĵ'o pri la Last'a Juĝ'o plej mult'e frap'is lian imag'o'n. Kiam la ombr'o de kverk'a'j foli'o'j, mov'at'a'j do ekster'a vent'o, trem'et'is sur la mur'o, kie pend'is ĉi tiu pentr'aĵ'o, ŝajn'is al li, ke pek'ul'o'j kaj diabl'o'j, hav'ant'a'j normal'a'n vir'a'n kresk'o'n, spir'as kaj mov'iĝ'as...

Pi'a terur'o plen'ig'is lian koron. Li fal'is teren antaŭ la abat'o.

—Patr'o!—li ek'kri'is: sen'dub'e, mi est'as grand'a pek'ul'o!

—Preĝ'u!—kviet'e respond'is la mal'jun'a abat'o: grand'eg'a est'as Di'a favor'kor'ec'o; pent'o'far'u kaj vi ricev'os help'o'n, mi'a fil'o!

Maksim'o komenc'is la pent'o'far'o'n. Li'a voĉ'o trem'is.

—Grand'eg'a est'as mi'a krim'o! Patr'o, aŭskult'u! Mi eĉ tim'as el'dir'i; mal'aper'is mi'a am'o al la car'o, mi'a kor'o vok'as min for de li!

La abat'o mir'ant'e ek'rigard'is Maksim'o'n.

—Ne for'puŝ'u min, patr'o!—daŭr'ig'is Maksim'o: aŭskult'u min ĝis la fin'o. Long'temp'e mi batal'is kontraŭ mi mem, ĉiam preĝ'ant'e antaŭ la sankt'a'j pentr'aĵ'o'j. Mi zorg'e pen'ad'is trov'i en mi'a kor'o amon al la car'o, sed ĝi mal'aper'is!

—Mi'a fil'o!—dir'is la abat'o, plen'a je simpati'o al la jun'ul'o: ebl'e diabl'a artifik'o mal'lum'ig'is vi'a'n spirit'o'n; vi kalumni'as vin mem. Est'as ne'ebl'e, ke vi mal'am'u la car'o'n. Mult'a'j'n grand'a'j'n krim'ul'o'j'n mi vid'is antaŭ mi en ĉi tiu preĝ'ej'o, preĝ'ej'a'j'n ŝtel'ist'o'j'n, mort'ig'int'o'j'n, sed neniam mi vid'is iu'n, kiu sin kulp'ig'us pri mal'am'o al la car'o!

Maksim'o pal'iĝ'is.

—Do, mi est'as pli krim'a ol preĝ'ej'a ŝtel'ist'o aŭ mort'ig'ist'o!—li ek'kri'is.—Patr'o, kio'n mi dev'as far'i? Dir'u al mi, instru'u min, mi'a anim'o dolor'as!

La mal'jun'ul'o rigard'is la pent'o'far'ant'a'n jun'ul'o'n kaj mir'is pli kaj pli.

La bel'a vizaĝ'o de Maksim'o aper'ig'is neniu'n krim'a'n aŭ mal'virt'a'n trajt'o'n. Tio est'is vizaĝ'o modest'a, plen'a je bon'kor'ec'o kun'e kun brav'ec'o, unu el tiu'j vizaĝ'o'j, kiu'j ĝis nun est'as renkont'at'a'j inter Moskv'o-river'o kaj Volg'o, en lok'o'j mal'proksim'a'j de la grand'a'j ŝose'o'j, kie'n ankoraŭ ne penetr'is pere'ig'a influ'o de la grand'a'j urb'eg'o'j.

—Mi'a fil'o!—daŭr'ig'is la abat'o: mi ne fid'as al vi, mi ripet'as, vi kalumni'as vin mem. Mi ne kred'as, ke vi'a kor'o vok'as vin for de la car'o. Tio est'as ne'ebl'a. Pri'pens'u vi mem; la car'o est'as por ni pli ol la patr'o, kaj la Dian ordon'o'n vi ja kon'as: honor'u la ge'patr'o'j'n... Dir'u al mi, mi'a fil'o, ĉu vi plen'um'as ĉi tiu'n ordon'o'n?

Maksim'o silent'is.

—Mi'a fil'o, dir'u, ĉu vi honor'as vi'a'n patron?

—Ne!—apenaŭ aŭd'ebl'e dir'is Maksim'o.

—Ne?—ripet'is la abat'o kaj, post'en'ir'ant'e, komenc'is sign'i sin kruc'e.

—Vi ne amas la car'o'n? Vi ne honor'as la patron? Do kiu vi est'as?

—Mi est'as... ŝancel'iĝ'is la jun'a opriĉniko: mi est'as Maksim'o Skuratov, filo de Skuratov Bjelskij.

—Fil'o de Maluto?

—Jes!—dir'is Maksim'o kaj ek'plor'eg'is.

La abat'o ne respond'is. Mal'ĝoj'eg'a li star'is antaŭ la ter'kuŝ'ant'a Maksim'o. Sen'mov'e rigard'is ili'n mal'lum'a'j vizaĝ'o'j de l’ sankt'ul'o'j. La pek'ul'o'j sur la bild'o de la Last'a Juĝ'o plend'e lev'is si'a'j'n brak'o'j'n al ĉiel'o, sed ĉio silent'is. La pac'o'n de la preĝ'ej'o romp'is nur plor'eg'o'j de Maksim'o, pep'ad'o de hirund'o'j sub tegment'o kaj de temp'o al temp'o pli laŭt'a vort'o, kiu'n ia'foj'e aŭd'ig'is la abat'o, kiu sen'voĉ'e preĝ'is.

—Mi'a fil'o!—fin'e dir'is la mal'jun'ul'o: rakont'u al mi ĉio'n laŭ'vic'e, nenio'n kaŝ'ant'e. Kiel komenc'iĝ'is vi'a mal'am'o al la car'o?

Maksim'o rakont'is pri si'a tut'a viv'o en la antaŭ'urb'o, pri si'a last'a inter'parol'o kun la patr'o kaj pri si'a nokt'a for'kur'o.

Li rakont'is mal'rapid'e, kun paŭz'o'j, medit'ant'e kaj pen'ant'e memor'ig'i al si ĉio'n, por nenio'n forges'i kaj nenio'n kaŝ'i de si'a konfes'pren'ant'o.

Fin'int'e la rakont'o'n, li mal'lev'is la okul'o'j'n kaj long'e ne kuraĝ'is ek'rigard'i la abat'o'n, atend'ant'e lian verdikt'o'n.

—Ĉu vi ĉio'n rakont'is, mi'a fil'o?—demand'is la abat'o: ĉu ne ŝarĝ'as ankoraŭ io vi'a'n anim'o'n? Ebl'e vi intenc'is io'n kontraŭ la car'o? Ebl'e vi vol'is entrepren'i io'n kontraŭ ni'a sankt'a patr'o'land'o?

La okul'o'j de Maksim'o ek'bril'is.

—Patr'o, prefer'e mi konsent'us, ke oni for'hak'u mi'a'n kapon, ol mi permes'us al mi atenc'i io'n kontraŭ la patr'o'land'o! Mi est'as kulp'a pri mal'am'o al la car'o, sed ne pri perfid'o!

La abat'o kovr'is lian kapon per epitraĥilo[81].

—"Est'as pur'ig'at'a Di'a sklav'o Maksim'o!"—li dir'is: "Est'as pardon'at'a'j li'a'j pek'o'j vol'a'j kaj ne'vol'a'j..."

Dolĉ'a sent'o plen'ig'is la anim'o'n de Maksim'o.

—Mi'a fil'o,—al'don'is la abat'o: vi'a konfes'o pur'ig'is vin. La sankt'a preĝ'ej'o ne kulp'ig'as vin pri tio, ke vi for'las'is la antaŭ'urb'o'n. Ĉiu pov'as kaj dev'as evit'i la tent'o'n. Sed tim'u obe'i al de'log'ad'o de l’ mal'amik'o de hom'ar'o. Tim'u imit'i princ'o'n Kurbskij, alt'rang'a'n rus'a'n bojar'o'n, kiu far'iĝ'is nun amik'o de diabl'o! Di'o kompat'em'a, pro ni'a'j grand'eg'a'j pek'o'j, send'is al ni mal'facil'a'n temp'o'n. Ni'a hom'a vant'ec'o ne est'as ind'a pri'juĝ'i la ne'kompren'ebl'a'n Providenc'o'n. Kiam Di'o send'as al ni mal'sat'o'n aŭ mal'san'o'n, kio rest'as al ni, ol preĝ'i kaj rezignaci'i antaŭ Li'a sankt'a vol'o? Same okaz'as nun'temp'e. Super ni star'as terur'a car'o, kruel'eg'a car'o. Ni ne sci'as, pro kio li ni'n pere'ig'as kaj ekzekut'as, sed ni sci'as, ke li est'as send'it'o de Di'o, kaj ni respekt'as en li'a person'o ne la car'o'n Ivan'o'n, sed la vol'o'n de Di'o, lin send'int'a. Ek'memor'u la profet'aĵ'o'n: "Se la hom'o'j kontent'ig'os Dion, Di'o don'os al ili bon'a'n car'o'n kaj juĝ'ist'o'n kaj ĉia'n feliĉ'o'n; se ili pek'os antaŭ Di'o, Li don'os al ili mal'bon'a'n car'o'n kaj juĝ'ist'o'n kaj ĉia'n mal'feliĉ'o'n". Rest'u ĉe ni, mi'a fil'o, viv'u kun ni. Kiam vi for'ir'os, mi mem kaj ni'a frat'ar'o preĝ'os por vi, ke Di'o help'u al vi ĉie, kie'n vi ir'os! Kaj nun,—bon'kor'e daŭr'ig'is la abat'o, de'met'ant'e la epitraĥilon: nun ir'u tag'manĝ'i! Post nutr'aĵ'o por'spirit'a ni ne for'puŝ'u nutr'aĵ'o'n por'korp'a'n. Ni hav'as grand'a'j'n ezok'o'j'n, bon'eg'a'j'n karas'o'j'n; manĝ'u ni'a'n kaze'o'n, trink'u ni'a'n miel'trink'aĵ'o'n frangol'a'n je la san'o de ni'a car'o kaj de ni'a sankt'a ĉef'episkop'o.

Kaj, amik'e inter'parol'ant'e, ili iris en la manĝ'o'ĉambr'o'n.

ĈAPITR'O XXIII.

La voj'o.

Pac'e kaj unu'ton'e pas'is la viv'o en la monaĥ'ej'o.

Dum liber'temp'o monaĥ'o'j ŝir'kolekt'is herb'o'j'n kaj prepar'is san'ig'a'j'n miks'aĵ'o'j'n. Ali'a'j pentr'is, el'tranĉ'is el kupres'lign'o kruc'o'j'n kaj sankt'a'j'n figur'o'j'n, kolor'ig'is kaj or'ig'is lign'a'j'n vaz'o'j'n.

Maksim'o ek'am'is la bon'a'j'n monaĥ'o'j'n. Tut'e ne'rimark'it'e pas'is li'a temp'o. Sed post unu semajn'o li tamen decid'is for'vetur'i. Ankoraŭ en la antaŭ'urb'o Maksim'o est'is aŭd'int'a pri nov'a'j atak'o'j de tatar'o'j kontraŭ Rjazanlando kaj tiam li est'is dezir'int'a milit'ir'i kontraŭ la mal'amik'o'j kun Rjazana arme'o. Kiam li sci'ig'is ĉi tio'n al la abat'o, la mal'jun'ul'o ĉagren'iĝ'is:

—Por kio vi for'vetur'as, fil'o?—li dir'is.—Ni ĉiu'j vin amas, ni est'as al'kutim'int'a'j al vi. Ebl'e, Di'a ben'o vin vizit'os, kaj vi rest'os ĉe ni por ĉiam! Ne, Maksim'o, ne for'las'u ni'n.

—Est'as ne'ebl'e, patr'o! Jam de long'e mi'a sort'o vok'as min en mal'proksim'o'n! Jam de long'e mi aŭd'as fajf'ad'o'n de tatar'a paf'ark'o, ia'foj'e eĉ ŝajn'as al mi, kvazaŭ sag'o preter'flug'as super mi'a kap'o. Jen kio for'log'as min!

La abat'o plu ne de'ten'is Maksim'o'n, li aranĝ'is por'vojaĝ'a'n di'serv'o'n por li, ben'is la jun'ul'o'n, kaj la tut'a frat'ar'o mal'ĝoj'e adiaŭ'is lin.

Kaj de'nov'e Maksim'o galop'as mez'e de verd'a arb'ar'o! Kiel antaŭ'e, Bujano salt'as antaŭ la ĉeval'o kaj gaj'e rigard'as si'a'n mastr'o'n. Subit'e la hund'o ek'boj'is kaj sin ĵet'is antaŭ'e'n. Maksim'o jam ek'kapt'is si'a'n sabr'o'n, atend'ant'e ne'bon'a'n renkont'iĝ'o'n, sed el post la voj'kurb'iĝ'o ek'aper'is rajd'ant'o en flav'a kaftan'o kun nigr'a du'kap'a agl'o, brod'it'a sur'brust'e.

La rajd'ant'o trot'is, gaj'e fajf'ant'e kaj ten'ant'e sur mult'kolor'a gant'o blank'an falk'o'n en kapuĉ'o kaj kun mal'grand'a'j sonor'il'et'o'j.

Maksim'o re'kon'is la car'a'n falk'gard'ist'o'n.

Trifono!—li vok'is lin.

—Maksim'o Gregòrjeviĉ!—gaje ekkriis Trifono:—bon'a'n tag'o'n! Kiel vi fart'as? Jen kie vi est'as! Kaj ni en la antaŭ'urb'o supoz'is, ke vi for'vetur'is ie'n mal'proksim'e'n! Kiel mult'e koler'is vi'a patr'o! Di'o gard'u! Terur'e est'is vid'i! Kaj mult'o'n ankoraŭ oni rakont'as pri vi'a patr'o, pri la kron'princ'o kaj pri princ'o Serèbrjanij! Ni ne sci'as, al kiu kred'i. Nu, dank’ al Di'o, vi re'ven'as, Maksim'o Gregòrjeviĉ! Kiel mult'e ĝoj'os vi'a patr'in'o!

Maksim'o est'is tre mal'kontent'a pri ĉi tiu renkont'o. Sed Trifono est'is bon'a hom'o kaj sci'is silent'i, kiam ĝi est'is neces'a. Maksim'o demand'is lin, de kiam li for'est'as el la antaŭ'urb'o?

—Jam de ĉirkaŭ unu semajn'o. Dum la car'a ĉas'o Adrahàn for'flug'is!—respond'is Trifono, montr'ant'e si'a'n falk'o'n.—Ceter'e vi nenio'n sci'as, Maksim'o Gregòrjeviĉ? Mult'e mi tim'is, kiam la car'o koler'is kontraŭ mi! Kompat'is min Di'o Favor'kor'a kaj la sankt'a martir'o Trifono, mi'a patron'o: mirakl'o okaz'is!

La serv'ist'o de'met'is la ĉap'o'n kaj far'is sign'o'n de kruc'o.

—Aŭskult'u, Maksim'o Gregòrjeviĉ! Antaŭ unu semajn'o la car'o aranĝ'is per'falk'a'n ĉas'o'n! Du foj'o'j'n li send'ad'is Adrahànn, sed la tri'a'n foj'o'n Adrahàn kvazaŭ frenez'iĝ'is, komenc'is frap'i la falk'o'j'n, fal'ig'is Smiŝljajn kaj Kruĵòkn kaj mem for'flug'is. Antaŭ ol oni hav'is temp'o'n kalkul'i ĝis dek'o, ĝi jam mal'aper'is el ni'a'j okul'o'j. Mi ek'galop'is post ĝi, sed van'e. Ĝi tut'e mal'aper'is. La ĉef'falk'gard'ist'o sci'ig'is al la car'o la mal'aper'o'n de Adrahàn. La car'o min vok'is kaj sever'e ordon'is trov'i la falk'o'n kaj promes'is min rekompenc'i, se mi ĝin trov'os, kaj for'hak'i mi'a'n kapon, se mi ne trov'os. Kio'n far'i? Li'a car'a moŝt'o ne ŝat'as ŝerc'o'j'n. Mi ek'galop'is, mi dum ses tag'o'j van'e pen'ad'is trov'i Adrahànn, mi jam sent'is ĉirkaŭ la kol'o, ke baldaŭ mi rest'os sen kap'o... Mi ek'plor'is, long'e plor'is kaj fin'e ek'dorm'is en arb'ar'o. En sonĝ'o mi vid'as strang'a'n bril'o'n en la arb'ar'o kaj aŭd'as son'o'n de sonor'il'et'o'j.—Sonor'il'et'o'j de Adrahàn!—mi dir'is al mi mem. Jen mi vid'as blank'an ĉeval'o'n kun jun'a rajd'ant'o, tut'e radi'ant'a, kaj en li'a man'o—mi'a'n Adrahànn—"Trifono!" diris la rajdanto: "ĉi tie ne serĉu Adrahànn. Lev'iĝ'u, ir'u al Moskv'o, trov'u lok'o'n, nom'at'a'n Làzarevo, tie sur pin'o sid'as vi'a Adrahàn". Mi vek'iĝ'is kaj tuj kompren'is, ke la rajd'ant'o est'is neniu ali'a ol la sankt'a martir'o Trifono. Mi galop'is al Moskv'o. Kaj ĉu vi vol'as kred'i, Maksim'o Gregòrjeviĉ? Veninte en Làzarevon, mi vid'as: star'as grand'a pin'o kaj sur la branĉ'o sid'as Adrahàn, kiel est'is dir'int'a mi'a patron'o!

La voĉ'o de l’ falk'gard'ist'o trem'is, grand'a'j larm'a'j gut'o'j rul'iĝ'is el li'a'j okul'o'j.

—Maksim'o Gregòrjeviĉ,—al'don'is li, viŝ'ant'e la larm'o'j'n: se mi eĉ perd'os mi'a'n tut'a'n hav'o'n, se mi eĉ mem far'iĝ'os sklav'o, tamen mi nepr'e konstru'os preĝ'ej'et'o'n de Sankt'a Trifono. Tie mi konstru'os, kie mi trov'is la falk'o'n. Kaj en la preĝ'ej'et'o est'os pentr'aĵ'o de la sankt'ul'o, tia, kiel mi lin sonĝ'is: sur blank'a ĉeval'o, kun alte lev'it'a brak'o kaj kun blank'a falk'o sur la man'o. Mi ordon'os al mi'a'j fil'o'j kaj nep'o'j honori la sankt'a'n Trifonon, preĝ'i al li, star'ig'i por li kolor'a'j'n kandel'o'j'n, ĉar li ne dezir'is min pere'ig'i, ĉar li sav'is min de l’ eŝafod'o. Jen, rigard'u,—li daŭr'ig'is, montr'ant'e la falk'o'n: jen Adrahàn, tut'e sana! Nu, atend'u, mi de'met'os vi'a'n kapuĉ'et'o'n! Kial vi kri'as? Vi vol'as flug'i? Ne, kar'ul'o, atend'u! Vi sufiĉ'e est'is flug'ant'a, nun mi vin ne el'las'os!

Kaj Trifono incit'et'is la falk'o'n per fingr'o.

—Jen, kia mal'bon'ul'o! Kapt'as la fingr'o'n! Kiel ĝi kri'as! Almenaŭ verst'o'n de ĉi tie oni pov'as ĝin aŭd'i!

La rakont'o de Trifono kor'tuŝ'is Maksim'o'n.

—Pren'u ankaŭ mi'a'n donac'o'n!—li dir'is, ĵet'ant'e plen'man'o'n da or'a'j mon'er'o'j en la ĉap'o'n de Trifono.—Jen mi'a tut'a mon'o; mi ĝin ne bezon'as, kaj vi mult'o'n ankoraŭ bezon'as da mon'o por konstru'i la preĝ'ej'et'o'n!

—Di'o ben'u vin, Maksim'o Gregòrjeviĉ! Kun vi'a mon'o mi konstru'os ne nur preĝ'ej'et'o'n, sed grand'a'n preĝ'ej'o'n. Kiam mi est'os en la antaŭ'urb'o, mi preĝ'os por vi kaj pren'os hosti'o'n por vi'a san'o. Etern'e mi est'os vi'a serv'ist'o, Maksim'o Gregòrjeviĉ! Ordon'u, kio'n vi vol'as!

—Aŭskult'u, Trifono. Far'u al mi ne tro mal'facil'a'n serv'o'n! Kiam vi ven'os en la antaŭ'urb'o'n, al neniu rakont'u, ke vi min est'as renkont'int'a. Kaj post tri tag'o'j ir'u al mi'a patr'in'o kaj dir'u al ŝi, kaj nur al ŝi sol'a, tiel ke neniu aŭd'u, ke ŝi'a fil'o, dank’ al Di'o, est'as sana kaj send'as al ŝi salut'o'n.

—Nenio'n plu, Maksim'o Gregòrjeviĉ?

—Aŭskult'u ankoraŭ, Trifono! Mi for'vetur'as mal'proksim'e'n. Ebl'e, mi ne baldaŭ re'ven'os. Se vi pov'as, ven'u de temp'o al temp'o al mi'a patr'in'o kaj dir'u al ŝi ĉiu'n foj'o'n: "mi aŭd'is, ke vi'a fil'o, dank’ al Di'o, est'as sana,—vi ne plor'u pri li!" Se ŝi demand'os, de kiu vi aŭd'is tio'n, vi respond'u:—mi aŭd'is de Moskv'a'j hom'o'j, kaj ili aŭd'is de ali'a'j hom'o'j,—kaj kiu est'as la hom'o'j, ne rakont'u, por ke oni min ne trov'u, por ke nur sci'u la kara panj'o, ke mi est'as sana!

—Maksim'o Gregòrjeviĉ, ĉu vi ne re'ven'os la antaŭ'urb'o'n?

—Di'o sci'as! Sed vi al neniu rakont'u, ke vi min est'is vid'int'a!

—Fid'u al mi, Maksim'o Gregòrjeviĉ: mi al neniu rakont'os. Sed se vi for'vetur'as mal'proksim'e'n, mi ne pren'os vi'a'n mon'o'n. Di'o pun'os min!

—Por kio mi bezon'as la mon'o'n? Ĉu ne ekzist'as bon'a'j krist'an'o'j?

—Ne, ne, Maksim'o Gregòrjeviĉ, mi ne pov'as pren'i! Se vi est'us re'ven'ant'a hejm'e'n, ĝi est'us ali'a afer'o. Por kio do mi pri'rab'os vin, kvazaŭ apud'voj'a rab'ist'o? Ne, ne, se vi eĉ min mort'ig'os, mi ne pren'os!

Maksim'o lev'is la ŝultr'o'j'n kaj pren'is el la ĉap'o kelk'a'j'n or'mon'er'o'j'n.

—Se vi ne pren'os,—li dir'is:—pren'os iu ali'a, sed mi ĝin ne bezon'as!

Li adiaŭ'is Trifonon kaj ek'galop'is.

La sun'o jam sub'ir'is. La long'a'j ombr'o'j de l’ arb'o'j far'iĝ'is ĉiam pli long'a'j kaj kovr'is la kamp'o'j'n. Apud Maksim'o rajd'is li'a propr'a ombr'o, kvazaŭ mal'lum'a grand'eg'ul'o. Ĝi jen kur'is sur la herb'o, jen ramp'is sur la arb'o'j'n. Bujano montr'iĝ'is kvazaŭ sorĉ'a best'o. Iom post iom la ombr'o'j de Bujano, de la ĉeval'o kaj de Maksim'o mal'aper'is sur la herb'o kaj sur la arb'o'j; ven'is krepusk'o; nebul'o kuŝ'iĝ'is tie'n kaj ĉi tie'n; vesper'a'j skarab'o'j lev'iĝ'is super la ter'o kaj zum'ant'e flug'ad'is en aer'o. La lun'o aper'is el super la arb'ar'o; sur la mal'lum'iĝ'ant'a ĉiel'o stel'o'j ek'bril'is; antaŭ'e kuŝ'is sen'lim'a, kvazaŭ arĝent'a kamp'o.

Ho, mi'a patr'o'land'o! Pli ol unu foj'o'n ankaŭ mi vesper'e aŭ nokt'e tra'rajd'is vi'a'n dezert'o'n! Kviet'e paŝ'is la ĉeval'o, ripoz'ant'e post la tag'a varm'eg'o kun ĝi'a'j taban'o'j; varm'et'a vent'o dis'port'is odor'o'n de flor'o'j, de freŝ'a fojn'o, kaj tiel dolĉ'e est'is al mi, tiel mal'ĝoj'e, tiel mult'e mi pens'is pri la pas'int'a temp'o, tiel mult'e mi rev'is pri la est'ont'ec'o! Bon'e, bon'eg'e ĝi est'as rajd'i vesper'e tra dezert'a'j lok'o'j, tra arb'ar'o'j, tra kamp'o'j,—mal'rapid'e rajd'i, mal'streĉ'ant'e la konduk'il'o'j'n kaj pens'o'plen'e rigard'ant'e la stel'o'j'n...

Jam pli ol unu hor'o'n rajd'is Maksim'o... Subit'e Bujano lev'is la buŝ'eg'o'n kaj komenc'is sving'i per la vost'o. La vent'o al'port'is odor'o'n de fum'o. Maksim'o ek'memor'is, ke est'as temp'o serĉ'i rifuĝ'ej'o'n por pas'ig'i la nokt'o'n, kaj rapid'ig'is si'a'n ĉeval'o'n. Baldaŭ li ek'vid'is mizer'a'n dom'et'o'n tut'e kurb'iĝ'int'a'n. La kamen'tub'o for'est'is, la fum'o el'ir'is rekt'e el la tegment'o. En mal'grand'a fenestr'o bril'et'is fajr'o. Intern'e iu kant'is unu'ton'e. Maksim'o al'proksim'iĝ'is al fenestr'o. Li ek'vid'is en la dom'et'o ĉiu'j'n aparten'aĵ'o'j'n de mal'riĉ'a famili'o. Brul'ant'a ken'o lum'ig'is la kuir'ej'a'n il'ar'o'n, ĉio est'is mal'nov'a, mal'bon'a. De super la plafon'o pend'is fleks'ebl'a stang'o, sur kies ekstrem'aĵ'o balanc'iĝ'is lul'il'o. Vir'in'o ĉirkaŭ tri'dek'jar'a, pal'a, mal'san'a, balanc'is lul'il'o'n kaj mal'laŭt'e kant'is. Apud'e sid'is vir'o kun mal'dens'a barb'o, plekt'ant'e bast'ŝu'o'n. Du mal'grand'a'j infan'o'j ramp'is ĉe ili'a'j pied'o'j.

Ek'ŝajn'is al Maksim'o, ke en si'a kant'o la vir'in'o nom'as lian patron. Komenc'e li pens'is, ke li erar'is, sed baldaŭ li tut'e klar'e ek'aŭd'is la nom'o'n de Maluto Skuratov. Plen'a je mir'o, li komenc'is aŭskult'i.

Dorm'u, dorm'u, mi'a kara,
Dum'e daŭr'as mal'ĝoj'eg'o,
Mal'feliĉ'o ni'a daŭr'as,
Dorm'u, dorm'u, infan'et'o,
Dorm'u!
Baldaŭ ĉes'os ni'a mal'feliĉ'o,
Baldaŭ ig'os Car’ for'hak'i al la hund'o,
Al mal'bon'a hund’ Skuratov lian kapon.
Dorm'u, dorm'u, infan'et'o,
Dorm'u!

La tut'a sang'o de Maksim'o al'flu'is al li'a kor'o. Li de'salt'is de la ĉeval'o kaj al'lig'is ĝin al plekt'o'bar'o.

La vir'in'o daŭr'ig'is:

Ĉar Maluto hund'o mal'bon'eg'a
Li sufok'is sankt'a'n la Filip'o'n,
La mal'jun'a'n ni'a'n episkop'o'n[82].
Dorm'u, dorm'u, infan'et'o,
Dorm'u!

Maksim'o ne pov'is plu el'ten'i kaj puŝ'is la pord'o'n per pied'o.

Vid'ant'e la riĉ'a'j'n vest'o'j'n kaj la or'a'n sabr'o'n de l’ opriĉniko, la ge'mastr'o'j ek'tim'is.

—Kiu vi est'as?—demand'is Maksim'o.

—Vi'a moŝt'o!—balbut'is la vilaĝ'an'o trem'ant'e kaj salut'ant'e: ne koler'u, vi'a moŝt'o! Mi est'as Fedoto, kaj mi'a'n edz'in'o'n, jen ŝi'n, ne koler'u, vi'a moŝt'o! oni ŝi'n nom'as Mari'o.

—Per kio vi viv'as, bon'a'j hom'o'j?

—Ni sen'ŝel'ig'as tili'o'j'n kaj plekt'as bast'ŝu'o'j'n; ankaŭ ni far'as kribl'il'o'j'n kaj ĉio'n ni vend'as al preter'vojaĝ'ant'a'j komerc'ist'o'j.

—Kred'ebl'e, ne mult'e da vojaĝ'ant'o'j est'as tie ĉi?

—Mal'mult'e, vi'a moŝt'o, tut'e mal'mult'e! Ia'foj'e ni nenio'n hav'as eĉ por manĝ'i. Oni pov'as mort'i ĉi tie pro mal'sat'o kaj mal'varm'o. Ĉeval'o'n ni ne hav'as por vend'i la produkt'aĵ'o'j'n en la urb'o: antaŭ pli ol unu jar'o lup'o'j ĝin for'manĝ'is.

Maksim'o rigard'is la mizer'ul'o'j'n kun kompat'o kaj el'ŝut'is si'a'n tut'a'n mon'o'n sur la tabl'o'n.

—Di'o help'u vin, bon'a'j hom'o'j!—li dir'is kaj vol'is el'ir'i.

La ge'edz'o'j fal'is teren antaŭ la gast'o.

—Dir'u, kar'ul'o, kiu vi est'as? Por kiu ni preĝ'os Dion?

—Preĝ'u ne por mi, preĝ'u por Maluto Skuratov. Dir'u, mi pet'as, ĉu est'as proksim'e de ĉi tie la voj'o al Rjazanjo?

—Jen ĝi est'as, la voj'o al Rjazanjo, kar'ul'o ni'a, falk'o ni'a kara. Ni'a dom'et'o star'as ĉe la voj'kruc'iĝ'o: rekt'e est'as voj'o al Muromo, mal'dekstr'e—al Vladimir'o kaj dekstr'e—al Rjazanjo. Sed ne risk'u vojaĝ'i nun, kar'ul'o, la temp'o est'as mal'bon'eg'a: mult'e oni rab'as ĉi tie. Hieraŭ oni pri'rab'is grand'a'n vetur'il'ar'o'n, ŝarĝ'it'a'n per vin'o. Kaj krom tio, mi aŭd'is, re'e ek'aper'is tatar'o'j. Dorm'u ĉe ni la nokt'o'n, kar'ul'o, patr'o ni'a, falk'et'o kara ni'a. Di'o gard'u vin, ĉu oni sci'as, kie okaz'os mal'feliĉ'o?

Sed Maksim'o ne vol'is rest'i en la dom'o, kie antaŭ ne'long'e est'is mal'ben'at'a li'a patr'o. Li esper'is trov'i ali'a'n lok'o'n por pas'ig'i la nokt'o'n.

—Kar'ul'o!—kri'is al li la ge'vilaĝ'an'o'j, kiam li jam re'e trot'is laŭ'long'e de la voj'o: re'ven'u, kar'ul'o, kred'u al ni, est'as danĝer'e! Vi pov'as pere'i nokt'e sur tiu voj'o!

Sed Maksim'o ne obe'is, li trot'is kaj trot'is. Post du'on'o da hor'o subit'e Bujano sin ĵet'is al mal'lum'a arb'et'ar'o kaj komenc'is boj'i tiel furioz'e, tiel persist'e, kvazaŭ ĝi flar'is kaŝ'it'a'n mal'amik'o'n. Van'e penis Maksim'o per fajf'o ĝin re'vok'i. Bujano boj'is al la arb'et'ar'o, re'ven'is al Maksim'o kun star'ig'it'a har'eg'o kaj re'e sin ĵet'is al la arb'et'ar'o.

Tio ted'is Maksim'o'n. Li el'ig'is la sabr'o'n kaj ek'rajd'is al la arb'et'ar'o. Kelk'a'j vir'o'j kun lev'it'a'j baston'eg'o'j el'salt'is renkont'e al li, kaj iu per raŭk'a voĉ'o ordon'is:

—For de la ĉeval'o!

—Jen, ricev'u!—respond'is Maksim'o, ek'frap'ant'e la plej proksim'e star'ant'a'n vir'o'n.

La rab'ist'o ek'ŝancel'iĝ'is.

Maksim'o est'is frap'ont'a la du'a'n foj'o'n, sed li'a sabr'o kun'puŝ'iĝ'is kun lev'it'a baston'eg'o de ali'a rab'ist'o kaj dis'romp'iĝ'is.

—He, he, rigard'u lian il'ar'o'n! Li est'as opriĉniko. Pren'u lin viv'ant'a'n!—ek'kri'is la sam'a voĉ'o.

—Jes, sen'dub'e, opriĉniko!—ek'kri'et'is la ali'a,—jen est'os amuz'iĝ'o por ni ĉiu'j, kamarad'o'j!

—Vi, Ĥlopko, ĉiam ŝat'as amuz'iĝ'o'n.

Kaj sam'moment'e ĉiu'j sin ĵet'is al Maksim'o kaj for'pren'is lin de sur la ĉeval'o.

ĈAPITR'O XXIV.

Ribel'o de la rab'ist'o'j.

Unu verst'o'n kaj du'on'o'n de la lok'o, kie est'is atak'it'a Maksim'o, ar'o'j da arm'it'a'j vir'o'j sid'is ĉirkaŭ mal'ferm'it'a'j barel'o'j da vin'o. Pokal'o'j kaj bast'a'j ĉerp'il'o'j est'is trans'don'at'a'j de unu al ali'a. Lign'o'fajr'o'j lum'ig'is mal'delikat'a'j'n vizaĝ'o'j'n, long'e ne komb'it'a'j'n barb'o'j'n kaj ĉiu'spec'a'j'n vest'o'j'n. Tie est'is ni'a'j kon'at'ul'o'j: Anĉjo, Vasĉjo, la flav'ruĝ'a kant'ist'o; for'est'is nur la mal'jun'a Vultur'o. Pli ol unu foj'o'n la rab'ist'o'j re'memor'is lin dum festen'o!

—Ha!—parol'is iu: kio est'as nun al ni'a kara Vultur'o?

—Kio est'as? Kon'at'a afer'o,—respond'is ali'a: oni turment'eg'as lin per tiu aŭ ali'a manier'o...

—Mi est'as cert'a, li ne perfid'os, ne, ne perfid'os: nenio'n oni ek'sci'os de li.

—Cert'e ne, ne tia hom'o! Li ne perfid'os, se eĉ oni lin dis'pec'ig'os!

—Kompat'ind'a ni'a griz'barb'ul'o! Mi ne kompren'as la hetman'o'n: kiel li mem pov'is for'kur'i, las'int'e al ili la mal'jun'ul'o'n?

—Jes, ĉu Ring'o est'as hetman'o? Ĉu hetman'o tiel far'as, kiel li: pere'ig'i la kamarad'o'n por sav'i ia'n princ'o'n?

—Oni'dir'e, la princ'o est'as li'a amik'o. Jen ili re'e sid'as kun'e en la tend'o! Silent'u pri la princ'o; se la hetman'o aŭd'os, gard'u vin Di'o!

—Ĉu mi tim'as, he? Li aŭd'u! Mi dir'os al li rekt'e en la okul'o'j'n, ke li ne est'as ver'a hetman'o. Vultur'o—jen kiu est'us ver'a hetman'o! La mal'jun'ul'o mal'help'is Ring'o'n kvazaŭ katarakt'o en okul'o, tial li intenc'e lin pere'ig'is!

—Ver'ŝajn'e, brav'ul'o'j, li efektiv'e intenc'e perfid'is Vultur'o'n!

Mal'klar'a murmur'et'o tra'kur'is la rab'ist'ar'o'n.

—Intenc'e, sen'dub'e, intenc'e!—parol'is mult'a'j el la ar'o.

—Kiu est'as tiu princ'o?—demand'is iu.—Por kio li kun'tren'as lin? Ĉu la hetman'o esper'as ricev'i re'aĉet'pag'o'n por li?

—Ne, kia'n re'aĉet'pag'o'n!—respond'is la flav'ruĝ'a kant'ist'o.—La princ'o'n ofend'is ni'a car'o, vol'is lin ekzekut'i, do la princ'o for'kur'is de la car'o al ni; li dir'is: mi mem al'konduk'os vin, kar'ul'o'j, en la antaŭ'urb'o'n, mi bon'e sci'as, kie kuŝ'as la car'a trezor'o. Ĉiu'j'n opriĉnikojn ni mort'ig'os,—tiel li dir'is, la princ'o!—kaj la trezor'o'n ni for'port'os kaj inter'divid'os.

—Jen kio! Do kial li ne konduk'as ni'n? Jam tri tag'o'j'n ni rest'as ĉi tie sen'util'e!

—Kial? Tut'e simpl'e, ĉar la hetman'o est'as ver'a vir'in'aĉ'o!

—Ne, ne, ne mensog'u, Ring'o ne est'as vir'in'aĉ'o.

—Se ne vir'in'aĉ'o, tiam io pli mal'bon'a...

—Kred'ebl'e, li ni'n tromp'as.

—Ŝajn'e,—al'don'is ankoraŭ iu: li vol'as la car'a'n trezor'o'n propr'ig'i al si mem, kaj ni rest'os sen ĉio...

—Jes, jes, Ring'o vol'as perfid'i ni'n, same kiel li perfid'is Vultur'o'n!

—Nu, ni ne est'as tromp'ebl'a'j sen'pun'e!

—Kaj rigard'u, li ja ne vol'as liber'ig'i la mal'jun'ul'o'n!

—Las'u lin! Al la diabl'o! Ni mem liber'ig'os Vultur'o'n!

—Sen li'a help'o ni pren'os la car'a'n trezor'o'n: la princ'o dev'as ni'n konduk'i!

—Nun ni hav'as ĝust'a'n temp'o'n: la car'o est'as en pilgrim'ad'o, en la antaŭ'urb'o ne rest'is eĉ du'on'o da opriĉnikoj.

—Ni for'brul'ig'os la antaŭ'urb'o'n!

—Ni mort'ig'os ĉiu'j'n opriĉnikojn!

—For Ring'o'n! La princ'o ni'n konduk'u!

—La princ'o ni'n konduk'u, la princ'o!—aŭd'iĝ'is de ĉiu'flank'e.

Simil'e je tondr'o rul'iĝ'is ĉi tiu'j vort'o'j de grup'o al grup'o, ating'is la plej mal'proksim'a'j'n fajr'uj'o'j'n, kaj ĉio lev'iĝ'is, ĉio ek'bol'is, kaj ĉiu'j ĉirkaŭ'is la tend'o'n, kie la princ'o Serèbrjanij kun Ring'o viv'eg'e inter'parol'is.

—Ĉu vi vol'as aŭ ne,—parol'is la hetman'o: ĉu vi koler'as aŭ ne,—mi vin ne las'os. Ne pro tio mi vin sav'is el mal'liber'ej'o, ke vi met'u vi'a'n kapon sur eŝafod'o'n.

—Nur mi mem pov'as decid'i tio'n!—respond'is la princ'o ne'kontent'e.—Por kio vi min sav'is el mal'liber'ej'o, se mi nun re'e est'as en mal'liber'ej'o?

—Kara princ'o, la temp'o'j ali'iĝ'as! La car'o pov'as ali'pens'i, la car'o pov'as mort'i,—ĉio pov'as okaz'i,—tiam ir'u al ĉiu'j kvar flank'o'j! Kio'n far'i?—li al'don'is, vid'ant'e, ke la princ'o ĉiam pli kaj pli koler'as:—kred'ebl'e la sort'o al vi destin'is viv'i ankoraŭ iom da temp'o en ni'a mond'o. Vi est'as hom'o tre obstin'a, sed mi ankaŭ ne ced'os ĉi-tiu'n foj'o'n, jes, kara princ'o!

En la sam'a moment'o la voĉ'o'j de la rab'ist'o'j ek'aŭd'iĝ'is apud ili'a tend'o.

—En la antaŭ'urb'o'n, en la antaŭ'urb'o'n! kri'eg'is ebri'a'j rab'ist'o'j.

—Ni send'os ruĝ'a'n anser'o'n[83] al la antaŭ'urb'o!

—Ni send'os la tut'a'n ar'o'n da anser'o'j!

—Ni ir'u liber'ig'i Vultur'o'n!

—Ni liber'ig'u la av'o'n!

—Ni pren'u barel'o'j'n da vin'o el sub'ter'aĵ'o!

—Ni pren'u la or'o'n!

—Ĉiu'j'n opriĉnikojn ni mort'ig'u!

—Ĉiu'j'n loĝ'ant'o'j'n de l’ antaŭ'urb'o!

—Kie est'as la princ'o? Li ni'n konduk'u!

—Li konduk'u, li konduk'u!..

—Se li ne vol'as, pend'ig'u lin sur tremol'o'n!

—Sur tremol'o'n, sur tremol'o'n...

—Kaj ankaŭ Ring'o'n! Ring'o'n sur tremol'o'n!

Ring'o salt'e lev'iĝ'is.

—Jen kio'n ili entrepren'as!—li ek'kri'is:—mi de long'e aŭd'as tumult'o'n, sed mi ne sci'is la kaŭz'o'n. Eĉ diabl'o nun ili'n ne halt'ig'os. Nu, kara princ'o, nenio est'as far'ebl'a, vi venk'is: mi plu ne de'ten'os vin, liber'ul'o ir'as, kie'n li dezir'as! El'ir'u al ili, dir'u, ke vi konsent'as konduk'i ili'n en la antaŭ'urb'o'n!

La princ'o ek'flam'is.

—Mi... ili'n konduk'i en la antaŭ'urb'o'n?—li dir'is.—Prefer'e mi est'os dis'pec'ig'it'a de ili.

—Nu, princ'o, ŝajn'ig'u vi'a'n konsent'o'n. Vi vid'as, ili est'as ebri'a'j, morgaŭ oni pov'os parol'i kun ili!

—Princ'o!—kri'eg'is la ar'o: oni vin vok'as, el'ir'u!

—El'ir'u do, princ'o!—insist'is Ring'o: est'os pli mal'bon'e, se ili ven'os en la tend'o'n!

—Bon'e!—dir'is la princ'o, el'ir'ant'e el la tend'o: ni rigard'u, kiel ili min dev'ig'os konduk'i ili'n en la antaŭ'urb'o'n.

—Ha, ha!—kri'eg'is la rab'ist'o'j: li ven'as, ven'as!

—Konduk'u ni'n en la antaŭ'urb'o'n!

—Est'u ni'a hetman'o, ali'e ni pend'ig'os vin!

—Jes, jes,—est'u hetman'o!

—Ni salut'as vin!—vok'is ali'a'j; est'u hetman'o, ali'e vi est'os pend'ig'it'a!

—Pend'ig'it'a, je Di'o, pend'ig'it'a!

Ring'o, kiu kon'is la flam'em'a'n karakter'o'n de l’ princ'o, ankaŭ el'ir'is.

—Kio'n vi far'as, kamarad'o'j?—li sin turn'is al la ar'o: ŝajn'e, vi perd'is la saĝ'o'n? La princ'o al'konduk'os vin, kie'n vi vol'as, morgaŭ fru'maten'e al'konduk'os, kaj nun don'u al li'a moŝt'o ripoz'o'n, kaj vi ankaŭ kuŝ'iĝ'u, sufiĉ'e jam vi amuz'iĝ'is!

—Kial vi ni'n admon'as?—kri'is iu'j: ĉu vi est'as ni'a hetman'o?

—Vi aŭd'as, kamarad'o'j? Li ne vol'as ced'i la hetman'a'n rang'o'n!

—Sur tremol'o'n!

—Sur tremol'o'n! Tuj sur tremol'o'n!

Ring'o vid'is sin ĉirkaŭ'it'a de mal'amik'o'j.

—He, vi, mal'saĝ'ul'o'j, mal'saĝ'ul'o'j!—li ek'kri'is.—Ĉu mi ŝat'as vi'a'n hetman'a'n rang'o'n? Elekt'u, kiu'n vi dezir'as, kaj mi mem rifuz'as, jes, rifuz'as. Kaj mi kraĉ'as sur vin, fi, fi...

—Bon'e!—kri'is iu.

—Bon'eg'e li parol'as!—al'don'is ali'a.

—Jes, mi kraĉ'as sur vin!—daŭr'ig'is Ring'o.—Ĉu mi ne trov'os tia'j'n, kiel vi? Kia honor'o—est'i vi'a hetman'o! Se mi dezir'os, mi ir'os al Volg'o, kaj tie mi hav'os mult'e da pli bon'a'j kamarad'o'j!

—Ne, kar'ul'o, las'u ĉi tiu'j'n parol'o'j'n! Ni permes'os al vi nenie'n ir'i, ĉar vi vend'os ni'n same, kiel vi vend'is Vultur'o'n!

—Ni ne permes'os, rest'u kun ni, obe'u al la nova hetman'o.

Sovaĝ'a'j kri'o'j surd'ig'is la voĉ'o'n de Ring'o.

Rab'ist'o alt'kresk'a al'ir'is la princ'o'n Serèbrjanij kun pokal'o en la man'o.

—Patr'o!—li dir'is, frap'ant'e lin per si'a grand'eg'a man'o je la ŝultr'o:—vi nun vend'is vi'a'n kapon, vi far'iĝ'is ni'a parenc'o, do ni trink'u kun'e, kaj ni kis'u unu la ali'a'n!

Di'o sci'as, kio'n far'us la princ'o! Ebl'e, li fal'ig'us la pokal'o'n kaj la ebri'ig'it'a ar'o lin dis'pec'ig'us... Sed, feliĉ'e, nova kri'ad'o atent'ig'is ĉiu'j'n.

—Rigard'u, rigard'u!—ek'son'is en la ar'o: oni kapt'is opriĉnikon! Opriĉnikon! Rigard'u, rigard'u!

El la arb'ar'o ven'is kelk'a'j vir'o'j en dis'ŝir'it'a'j vest'o'j kun baston'eg'o'j sur'ŝultr'e. Ili konduk'is la kun'lig'it'a'n Maksim'o'n. La rab'ist'o, kiu'n li est'is vund'int'a per sabr'o'bat'o, rajd'is lian ĉeval'o'n. Antaŭ'e iris Ĥlopko, fajfante kaj dancante. La vundita Rujano sin tren'is mal'antaŭ'e.

Ĥlopko kant'is, kun'frap'ad'is la man'o'j'n, fal'is sur'dors'e'n kaj rul'iĝ'is kvazaŭ ring'eg'o.

Lin ek'vid'int'e, la flav'ruĝ'a kant'ist'o ne pov'is sin de'ten'i, ek'kapt'is balalajk'o'n[37] kaj ankaŭ ek'danc'is antaŭ Maksim'o.

—Jen, diabl'o'j,—dir'is Ring'o al Serèbrjanij.—Vi tuj vid'os, ili ne simpl'e mort'ig'os la opriĉnikon, ili lin turment'eg'os ĝis la mort'o. Mi kon'as ili'n ambaŭ: se ili sin en'miks'is en la afer'o'n, atend'u nenio'n bon'a'n por la jun'ul'o!

Efektiv'e, la kapt'o de l’ opriĉniko est'is ver'a fest'o por la tut'a band'o. Ili vol'is venĝ'i al la kapt'it'o ĉio'n, kio'n ili el'sufer'is de li'a'j kamarad'o'j.

Kelk'a'j vir'o'j kun best'a'j vizaĝ'o'j tuj komenc'is prepar'i ĉio'n por li'a ekzekut'o.

Kvar stang'o'j'n oni en'bat'is en la ter'o'n, al ili oni fiks'is horizontal'a'j'n baston'o'j'n, kaj oni komenc'is brul'ruĝ'ig'i najl'o'j'n.

Maksim'o tut'e trankvil'e observ'is ĉi tio'n. Li ne tim'is turment'eg'o'n kaj mort'o'n; nur tio mal'ĝoj'ig'is lin, ke li dev'is mort'i sen glav'o, kun ŝnur'lig'it'a'j brak'o'j, ke li ne aŭd'os antaŭ la mort'o milit'kri'o'j'n, nek blek'o'j'n de ĉeval'o'j, nenio'n, krom vulgar'a'j kant'o'j kaj ebri'a rid'eg'o de si'a'j turment'ant'o'j...

—La kor'o tromp'is min!—li pens'is: mi ne atend'is por mi tia'n mort'o'n. Est'u la vol'o Di'a!

Subit'e li ek'vid'is la princ'o'n Serèbrjanij, re'kon'is lin kaj vol'is ir'i al li. Sed la flav'ruĝ'a kant'ist'o ek'kapt'is lin je kol'um'o.

—La lit'o est'as pret'a!—li dir'is: de'met'u la kaftan'o'n kaj en'lit'iĝ'u!

—Mal'lig'u mi'a'j'n brak'o'j'n!—pet'is Maksim'o: mi ne pov'as far'i sign'o'n de kruc'o.

Ĥlopko dis'tranĉ'is la ŝnur'o'n sur li'a'j brak'o'j.

—Preĝ'u, sed ne tro long'e!—li ordon'is, kaj kiam Maksim'o fin'is la preĝ'o'n, Ĥlopko kaj la flav'ruĝ'ul'o de'ŝir'is de li la vest'o'j'n kaj komenc'is jam al'lig'i li'a'j'n brak'o'j'n kaj krur'o'j'n al la stang'o'j.

Tiam la princ'o Serèbrjanij el'paŝ'is antaŭ'e'n.

—Kamarad'o'j!—li ek'kri'is per la voĉ'o, uz'at'a dum milit'serv'o: aŭskult'u!

Kaj li'a'j laŭt'a'j vort'o'j ek'sonor'is en la ar'o kaj malgraŭ la bru'eg'o est'is aŭd'at'a'j de plej mal'proksim'e star'ant'a'j rab'ist'o'j.

—Aŭskult'u!—daŭr'ig'is la princ'o.—Ĉu vi dezir'as ĉiu'j, ke mi est'u vi'a estr'o? Ebl'e, kelk'a'j el vi tio'n ne dezir'as?

—He, he,—aŭd'iĝ'is ies voĉ'o: kred'ebl'e, vi jam vol'as rifuz'i?

—Princ'o, ne ŝerc'u kun ni!

—Foj'e elekt'it'a, est'u hetman'o!

—Akcept'u la honor'o'n dum'e oni vin ne pend'ig'is.

—Don'u al mi hetman'a'n ĉek'an'o'n!—dir'is Serèbrjanij.

—Bon'e!—ek'kri'is la rab'ist'o'j: jen kio est'as bon'a!

Oni don'is al la princ'o la ĉek'an'o'n de Ring'o.

La princ'o ven'is rekt'e al la flav'ruĝ'a kant'ist'o.

—Mal'lig'u la opriĉnikon!—ordon'is li per sever'eg'a voĉ'o.

La flav'ruĝ'ul'o ek'rigard'is lin grand'mir'e.

—Mal'lig'u tuj!—ripet'is Serèbrjanij per la sam'a voĉ'o.

—Jen, kio'n vi vol'as!—respond'is la ruĝ'ul'o: ebl'e, vi est'as li'a kun'ul'o? Nu, nu, ek'palp'u, ĉu vi'a propr'a kap'o bon'e sid'as sur la ŝultr'o'j?

—Kanajl'o!—ek'kri'is la princ'o: ne kuraĝ'u disput'i, kiam la hetman'o ordon'as!

Kaj, sving'int'e si'a'n ĉek'an'o'n, li dis'hak'is lian krani'o'n.

La flav'ruĝ'ul'o fal'is teren sen'viv'a.

Ĉi tiu ag'o konfuz'is la rab'ist'o'j'n. La princ'o uz'is tiu'n temp'o'n.

—Mal'lig'u, vi!—sin turn'is li al Ĥlopko, lev'ant'e la ĉek'an'o'n super li'a kap'o.

Ĥlopko ekrigardis lian vizaĝon kaj rapide malligis la opriĉnikon.

—Kamarad'o'j!—daŭr'ig'is la princ'o: jen'a jun'ul'o ne aparten'as al tiu'j, kiu'j vin ofend'as; mi kon'as lin; li est'as mal'amik'o de opriĉnikoj, same kiel mi kaj vi. Gard'u vin Di'o, se vi per unu fingr'o tuŝ'os lin! Kaj nun ne perd'u la temp'o'n, pren'u batal'il'o'j'n, vic'iĝ'u laŭ cent'o'j, mi al'konduk'os vin!

La firma voĉ'o de l’ princ'o, li'a hetman'a si'n'ten'ad'o kaj la ne'atend'it'a decid'em'o fort'e impres'is la rab'ist'o'j'n.

—He, he!—inter'parol'is ili: li ne ŝerc'as!

—Ver'a hetman'o!

—Kun li oni dev'as est'i si'n'gard'a! Kun li oni mult'e ne parol'os! Jen kiel rapid'e li fin'is kun ni'a kant'ist'o!

Tiel inter'parol'ad'is la rab'ist'o'j, kaj neniu plu kuraĝ'is frap'i la hetman'o'n je ŝultr'o aŭ kis'i lin.

—Bon'e, bon'eg'e, vi'a princ'a moŝt'o!—ek'murmur'et'is Ring'o, kun grand'a respekt'o lin rigard'ant'e:—jen kiel bon'e vi ili'n kviet'ig'is! Nur ne las'u al ili la temp'o'n por pri'pens'i, ir'u kun ili al la antaŭ'urb'o, kaj tie vi jam vid'os, kio'n far'i!

Mal'facil'a est'is la situaci'o de Serèbrjanij. Far'iĝ'int'e hetman'o, li sav'is Maksim'o'n kaj gajn'is la temp'o'n; sed ĉio tuj est'us perd'it'a, se li rifuz'us konduk'i la sovaĝ'a'n band'o'n. La princ'o sin turn'is al Di'o kaj tut'e sin don'is al Li'a vol'o.

La rab'ist'o'j, sin prepar'ant'e al for'vetur'o, konstat'is, ke for'est'as iu Teodor'o Poddubnij, kiu maten'e est'is for'ir'int'a kun taĉment'o kaj ĝis nun ne re'ven'is.

—Jen Teodor'o!—dir'is iu: jen li ir'as kun la kamarad'o'j!

Poddubnij est'is mal'dik'a vir'o kun difekt'it'a okul'o kaj kun mult'e da cikatr'o'j sur la vizaĝ'o.

Li'a kaftan'o est'is dis'ŝir'it'a. Li iris kun pen'o, tren'ant'e la pied'o'j'n, kiel hom'o tre'eg'e lac'a.

—Nu?—demand'is lin iu rab'ist'o.

—Re'e vi est'as venk'it'a'j?—demand'is ali'a.

—Est'as iu ali'a venk'it'a!—respond'is Poddubnij, sid'iĝ'ant'e apud la fajr'o: sed ne ni! Jes, kamarad'o'j, mult'e da pek'o'j mi hav'is en la kor'o, sed hodiaŭ la du'on'o'n mi for'ig'is!

—Kia'manier'e?

Poddubnij sin turn'is al si'a'j taĉment'an'o'j.

—Kie est'as la kapt'it'o?

Oni al'konduk'is ŝnur'lig'it'a'n vir'o'n en stri'it'a kaftan'o kaj en alt'a ĉap'o kun lev'it'a'j rand'o'j. La kun'prem'it'a naz'o, la el'star'ant'a'j vang'ost'o'j kaj la mal'larĝ'a'j okul'o'j atest'is pri li'a ne'rus'a origin'o.

Unu el la kamarad'o'j de Poddubnij al'port'is ponard'eg'o'n, sag'uj'o'n kaj saadakon, aparten'ant'a'j'n al la kapt'it'o.

—Tatar'o?—ek'kri'is la rab'ist'o'j.

—Jes, kamarad'o'j! Kaj kia tatar'o! Apenaŭ ni sukces'is lin super'fort'i, tia fort'eg'ul'o! Se Dmiĉjo ne help'us, li nepr'e for'kur'us de ni!

—Rakont'u, rakont'u!—pet'is la rab'ist'o'j.

—Aŭskult'u, kamarad'o'j! Maten'e ni est'is sur Rjazana voj'o, ni renkont'is komerc'ist'o'n, halt'ig'is lin, tra'serĉ'is lin, kaj li dir'is al ni: "nenio'n vi trov'os en mi'a'j poŝ'o'j! Mi ir'as el Rjazanjo, tie svarm'as tatar'o'j sur ĉiu'j voj'o'j, ili min pri'rab'is ĝis'fund'e,—Moskv'o'n mi ven'os tut'e sen mon'o!"

—Jen, kanajl'o'j!—ek'kri'is unu el la ar'o.

—Kio'n vi far'is al la komerc'ist'o?—demand'is la ali'a.

—Ni don'is al li mon'o'n, por ke li pov'u daŭr'ig'i la voj'o'n, kaj las'is lin,—respond'is Poddubnij.—Post'e ni renkont'is ankaŭ vilaĝ'an'o'n, kiu rakont'is, ke hieraŭ tatar'o'j atak'is vilaĝ'o'n kaj for'brul'ig'is ĝin. Baldaŭ ni re'e ek'vid'is vir'o'j'n kun vir'in'o'j kaj infan'o'j, ĉiu'j plor'eg'is kaj ĝem'kri'is: "ni'a'n vilaĝ'o'n for'brul'ig'is tatar'o'j, la preĝ'ej'o'n oni pri'rab'is, la sankt'a'j'n pentr'aĵ'o'j'n ili dis'pec'ig'is, el pastr'a vest'ar'o ili far'is ĉeval'kovr'il'o'j'n"...

—Ha, mal'ben'it'a'j hund'o'j!—ek'kri'is la rab'ist'o'j: kiel ili'n port'as la ter'o, la mal'ben'it'o'j'n!

—La pastr'o'n,—daŭr'ig'is Poddubnij,—ili al'lig'is al ĉeval'a vost'o...

—La pastr'o'n? Kiel fulm'o'tondr'o ili'n ne frap'as, kanajl'o'j'n!

—Di'o sci'as!

—Ĉu mank'as fort'o'j al rus'o'j por neni'ig'i tatar'o'j'n mal'ben'it'a'j'n?

—Jes, jes, mank'as fort'o'j! Ĉiu'j regiment'o'j est'as for'permes'it'a'j, kio'n pov'as far'i vilaĝ'an'o'j, vir'in'o'j kaj mal'jun'ul'o'j? Kaj la mal'pi'ul'o'j profit'as la for'est'o'n de la milit'ist'o'j, ili sci'as, ke ili'n neniu atak'os...

—Ho, se mi nur pov'us montr'i al ili!...

—Kaj mi ankaŭ!

—Kie vi trov'is la kapt'it'o'n?

—Jen kia'manier'e! Mi ek'aŭd'is ĉeval'a'n pied'frap'ad'o'n sur'voj'e. Mi dir'as al la kamarad'o'j: "ni kaŝ'u ni'n en la arb'et'ar'o, ni rigard'u, kiu preter'rajd'os". Ni ni'n kaŝ'is kaj ek'vid'is: rajd'as ĉirkaŭ tri'dek vir'o'j, ĉiu'j kun la sam'a'j ĉap'o'j, kun ponard'eg'o'j, kun paf'ark'o'j kaj sag'uj'o'j. "Kamarad'o'j!" mi murmur'et'is: "tio est'as ili, la tatar'o'j! Domaĝ'e, ke ni est'as mal'mult'e'nombr'a'j, ali'e ni pov'us atak'i ili'n!" Subit'e unu rajd'ant'o perd'is si'a'n sak'o'n. Li halt'is, de'ĉeval'iĝ'is por pren'i la sak'o'n, dum'e li'a'j kun'ul'o'j jam est'is mal'proksim'e. "Kamarad'o'j!" mi propon'is: "se ni lin atak'us! Nu, kar'ul'o'j, ĉiu'j kun'e sekv'u min!" Kaj ni ni'n ĵet'is sur la tatar'o'n. Sed van'e! Li nur lev'is la ŝultr'o'j'n, kaj fal'ig'is ni'n ĉiu'j'n. Ni re'e atak'is lin, li re'e fal'ig'is ni'n kaj ek'kapt'is la ponard'eg'o'n. Tiam Dmiĉjo ek'ir'is antaŭ'e'n: "de'flank'iĝ'u, kamarad'o'j!" li ek'kri'is:—"ne mal'help'u min!" Ni liber'ig'is por li la lok'o'n, li for'pren'is de la tatar'o lian ponard'eg'o'n, ek'kapt'is lin je la kol'um'o kaj ĵet'is lin teren. Tiam mi met'is la gant'o'n inter li'a'j dent'o'j kaj kun'lig'is lin, kvazaŭ ŝaf'o'n.

—Brav'ul'o ni'a Dmiĉjo!—dir'is la rab'ist'o'j.

—Jes, li cert'e pov'us bov'o'n fal'ig'i je la korn'o'j!—rimark'is Poddubnij.

—He, Dmiĉjo?—demand'is lin iu: ĉu vi fal'ig'us bov'o'n?

—Kial ne?—respond'is Dmiĉjo kaj iris flank'e'n, ne vol'ant'e daŭr'ig'i la inter'parol'ad'o'n.

—Kio est'as en la sak'o de l’ tataro?—demandis Ĥlopko.

—Jen, rigard'u, kamarad'o'j!

Poddubnij mal'lig'is la sak'o'n kaj montr'is pec'o'n da pastr'a vest'o, mult'e'kost'a'n uj'o'n por Sankt'a Sakrament'o, or'a'n kruc'o'n kaj ali'a'j'n aparten'aĵ'o'j'n de di'serv'o.

—Hund'o!—ek'kri'is ĉiu'j kun'e: li pri'rab'is preĝ'ej'o'n!

Serèbrjanij utiligis la indignon de l’ rab'ist'o'j.

—Kamarad'o'j!—li ek'kri'is: vi vid'as, kia'manier'e la mal'pi'a'j tatar'o'j insult'as ni'a'n ortodoks'a'n religi'o'n! Vi vid'as, ili dezir'as pere'ig'i la sankt'a'n Rus'land'o'n! Kamarad'o'j, ĉu ni ankaŭ far'iĝ'is mal'pi'ul'o'j? Ĉu ni permes'os insult'i la sankt'a'j'n pentr'aĵ'o'j'n? Ĉu ni permes'os al tatar'o'j brul'ig'i rus'a'j'n vilaĝ'o'j'n kaj mort'ig'i ni'a'j'n kun'frat'o'j'n?

Surd'a murmur'o aŭd'iĝ'is en la vic'o'j.

—Kamarad'o'j!—daŭr'ig'is Serèbrjanij: kiu el ni est'as sen'pek'a? Nun ni re'pur'ig'os ni'a'j'n anim'o'j'n, ni merit'os pardon'o'n de Di'o, ni ĉiu'j ir'u atak'i la mal'amik'o'j'n de Rus'land'o kaj de la sankt'a religi'o!

La parol'ad'o de l’ princ'o fort'e impres'is la rab'ist'ar'o'n; pli ol unu mal'mol'iĝ'int'a kor'o ek'trem'is, en ĉiu'j har'kovr'it'a'j brust'o'j nask'iĝ'is am'o al la patr'o'land'o. La mal'jun'ul'o'j balanc'is la kap'o'j'n, la jun'ul'o'j rigard'is unu la ali'a'n. Laŭt'a'j ek'kri'o'j aŭd'iĝ'is en la komun'a tumult'o.

—Jes!—dir'is unu: ĉu ebl'e est'as permes'i al tatar'o'j insult'i ni'a'j'n preĝ'ej'o'j'n?

—Ne, ne ebl'e, ne ebl'e!—ripet'is la ali'a.

—Du mort'o'j'n ni ne hav'os, de unu ni ni'n ne sav'os!—al'don'is la tri'a: pli'bon'e est'as mort'i dum milit'o, ol sur pend'ig'il'o!

—Ver'e!—jes'is la mal'jun'a rab'ist'o: bon'eg'a est'as mort'o dum'milit'a!

—Nu, est'u, kio est'os!—ek'kri'is unu jun'a brav'ul'o: mi ne sci'as, kio'n faros la ali'a'j, sed mi atak'os la tatar'o'j'n!

—Mi ankaŭ! mi ankaŭ! kaj mi, mi ankaŭ!—ek'kri'is mult'a'j.

—Oni rakont'as pri vi, kamarad'o'j,—daŭr'ig'is Serèbrjanij,—ke vi forges'is Dion, ke vi perd'is konscienc'o'n kaj anim'o'n. Nun est'as por vi bel'a okaz'o montr'i al la hom'o'j, ke oni mensog'as pri vi, ke vi hav'as konscienc'o'n, anim'o'n! Montr'u, ke nun, kiam ven'is la temp'o defend'i la sankt'a'n religi'o'n kaj ni'a'n kar'a'n patr'o'land'o'n, vi ĝin defend'os ne mal'pli bon'e, ol la car'a'j milit'ist'o'j, la car'a'j opriĉnikoj!

—Ni defend'os, ni defend'os!—ek'kri'is ĉiu'j unu'anim'e.

—Ni ne permes'os al mal'pi'ul'o'j mok'i la sankt'a'n Rus'land'o'n.

—Ni atak'os la tatar'o'j'n!

—Konduk'u ni'n, hetman'o, kaj ni atak'os la mal'pi'ul'o'j'n!

—Konduk'u ni'n, konduk'u! Ni defend'os la sankt'a'n religi'o'n!

—Kamarad'o'j!—dir'is la princ'o: se ni venk'os la tatar'o'j'n, se ni'a car'o vid'os, ke ni ne est'as mal'pli bon'a'j, ol li'a'j opriĉnikoj, li pardon'os al ni ni'a'j'n krim'o'j'n, li dir'os: mi ne bezon'as plu mi'a'j'n opriĉnikojn, krom ili ne mank'as al mi bon'eg'a'j serv'ist'o'j!

—Li dir'u!—ek'kri'is mult'a'j voĉ'o'j: ni est'as pret'a'j serv'i al li per ni'a'j kap'o'j!

—Ĉu mi laŭ'vol'e far'iĝ'is rab'ist'o?—dir'is unu.

—Kaj mi ankaŭ ne!—al'don'is iu ali'a.

—Ni mort'u, se est'os bezon'e, por kara Rus'land'o!—ek'kri'is la princ'o.

—Ni mort'u!—ripet'is la rab'ist'ar'o.

—Nu, kamarad'o'j!—daŭr'ig'is Serèbrjanij: se ni dezir'as atak'i la mal'amik'o'j'n de Rus'land'o, oni dev'as trink'i la san'o'n de ni'a rus'a car'o!

—Ni trink'u!

—Pren'u ĉiu'j vi'a'j'n pokal'o'j'n, kaj al mi don'u la mi'a'n!

Oni al'port'is al la princ'o pokal'o'n, plen'a'n je vin'o. Ĉiu'j rab'ist'o'j ankaŭ plen'ig'is la si'a'j'n.

—Est'u sana ni'a grand'a car'o, Ivan'o Vasìljeviĉ de la tut'a Rus'land'o!—tost'is Serèbrjanij.

—Est'u sana la car'o!—ripet'ad'is la rab'ist'o'j.

—Est'u feliĉ'a ni'a Rus'land'o!—daŭr'ig'is Serèbrjanij.

—Est'u feliĉ'a, est'u feliĉ'a!—ripet'ad'is la rab'ist'o'j.

—Pere'u ĉiu'j mal'amik'o'j de sankt'a Rus'land'o kaj de ni'a kara ortodoks'a religi'o!—daŭr'ig'is la princ'o.

—Pere'u la tatar'o'j! Pere'u ĉiu'j mal'amik'o'j de rus'a religi'o!—kri'ad'is la rab'ist'o'j.

—Konduk'u ni'n, ke ni atak'u la tatar'o'j'n! Kie ili est'as, la mal'pi'ul'o'j, kiu'j for'brul'ig'as ni'a'j'n preĝ'ej'o'j'n?

—Konduk'u, konduk'u ni'n!—aŭd'iĝ'is ĉie la sam'a vok'o.

—En fajr'o'n la tatar'o'n!—ek'kri'is iu.

—En fajr'o'n! En flam'o'n la kapt'it'o'n!—sub'ten'is la ali'a'j.

—Atend'u, kamarad'o'j!—dir'is Serèbrjanij: antaŭ'e ni el'demand'u lin! Respond'u,—dir'is la princ'o, sin turn'ant'e al la kapt'it'o: ĉu est'as mult'e da vi'a'j? Kie vi hav'as la tend'ar'o'n?

La tatar'o far'is sign'o'n, ke li ne kompren'as.

—Atend'u, princ'o,—dir'is Poddubnij: ni tuj mal'lig'os lian lang'o'n! He, Ĥlopko, don'u fajr'o'n! Bon'eg'e! Ĉu vi nun sci'as parol'i?

—Jes, jes, moŝt'o!—ek'kri'is la brul'vund'it'a tatar'o.

—Ĉu est'as mult'e da vi'a'j?

—Mult'eg'e, mult'eg'e, moŝt'o!

—Kiom!

—Dek mil, moŝt'o: hodiaŭ dek mil, morgaŭ cent mil.

—Do vi est'is nur antaŭ'gvardi'o? Kiu vin konduk'as?

—La ĥan'o!

—La ĥan'o mem?

—Ne la ĥan'o mem. La ĥan'o morgaŭ ven'os; hodiaŭ princ'o Ŝiĥmàt Ŝirinskij.

—Kie est'as li'a tend'ar'o?

La tatar'o re'e montr'is gest'e, ke li ne kompren'as.

—He, Ĥlopko, fajron!—ordonis Poddubnij.

—Proksim'e la tend'ar'o, moŝt'o, proksim'e!—tuj respond'is la tatar'o: ne pli mult'e ol dek verst'o'j'n de ĉi tie.

—Montr'u la voj'o'n!—ordon'is la princ'o.

—Ne ebl'e, moŝt'o! Ne est'as ebl'e nun vid'i la voj'o'n. Morgaŭ mi montr'os, moŝt'o!

Poddubnij metis la brulantan torĉon al la kunligitaj manoj de l’ kapt'it'o.

—Ĉu vi trov'os la voj'o'n?

—Mi trov'os, moŝt'o, mi trov'os.

—Bon'e!—dir'is Serèbrjanij.—Nun manĝ'u, kamarad'o'j, don'u ankaŭ al la tatar'o manĝ'i, kaj ni tuj ek'voj'ir'u! Ni montr'u al la mal'amik'o'j, kio'n valor'as la rus'a fort'o!

ĈAPITR'O XXV.

Prepar'ad'o al batal'o.

En la band'o komenc'iĝ'is tia mov'ad'o, kri'ad'o kaj kur'ad'o, ke Maksim'o eĉ ne hav'is la temp'o'n dank'i la princ'o'n. Kiam fin'e la rab'ist'ar'o laŭ'kolon'e ek'mov'iĝ'is el la arb'ar'o, Maksim'o, al kiu oni re'don'is lian ĉeval'o'n kaj lian arm'il'o'n, al'rajd'is al la princ'o.

Nikito Romànoviĉ!—li dir'is: hodiaŭ vi pag'is al mi por la urs'o!

—Nu, Maksim'o Gregòrjeviĉ,—respond'is la princ'o: por tio ni viv'as en la mond'o, ke ni help'u unu al ali'a!

—Princ'o,—al'don'is Ring'o, kiu rajd'is apud Serèbrjanij: hodiaŭ mi vin admir'is kaj mi pens'is: domaĝ'e est'as, ke vin ne vid'as la brav'a vir'o, kiu'n mi las'is apud Volg'o! Kvankam li ne est'as nobel'o, same kiel mi, vi nepr'e ek'am'us lin, princ'o, kaj li vin ek'am'us! Ne ofend'iĝ'u, princ'o, ver'e, vi mult'e simil'as unu je ali'a laŭ karakter'o. Kiam vi ek'parol'is pri sankt'a Rus'land'o, kiam ek'bril'is vi'a'j okul'o'j, mi tuj ek'memor'is Jermakon Timofèeviĉ. Fort'e li amas patr'o'land'o'n, kvankam li est'as rab'ist'o. Pli ol unu foj'o'n li dir'is al mi, ke hont'ind'e est'as viv'i sen'util'e, ke li'a plej grand'a dezir'o est'as far'i bon'a'n serv'o'n por la patr'o'land'o. Ha! se hodiaŭ li pov'us kun'e kun ni atak'i la tatar'o'j'n! Li sol'a valor'as pli mult'e ol cent ali'a'j. Kiam li ek'kri'as: "sekv'u min, kamarad'o'j!" tiam ŝajn'as al ni, ke ni far'iĝ'is pli alt'a'j, pli fort'a'j, kaj nenio jam pov'as ni'n halt'ig'i, kaj ĉio fal'as sub ni'a'j bat'o'j. Je Di'o, Nikito Romànoviĉ, vi mult'e simil'as je li, tre mult'e, vi ne ofend'iĝ'u!

Ring'o ek'medit'is. La princ'o rajd'is mal'rapid'e, atent'e rigard'ant'e antaŭ'e'n. Maksim'o silent'is. Surd'e sonor'is la pied'frap'ad'o de l’ taĉment'o; la stel'plen'a ĉiel'o silent'e kuŝ'is super la dorm'ant'a ter'o. Long'e marŝ'is la taĉment'o laŭ la direkt'o, montr'at'a de la tatar'o, kiu'n eskort'is Ĥlopko kaj Poddubnij kun sen'ing'a'j sabr'o'j.

Subit'e ek'son'is mal'proksim'e strang'a'j laŭ'takt'a'j son'o'j. Tio est'is nek hom'a voĉ'o, nek kornet'o, nek harp'o, sed io simil'a je bru'o de kan'o'j sub la vent'o, se nur kan'o'j pov'us son'i kiel vitr'o aŭ kord'o'j.

—Kio ĝi est'as?—demand'is la princ'o, halt'ig'ant'e la ĉeval'o'n.

Ring'o de'met'is la ĉap'o'n kaj klin'is la kapon preskaŭ ĝis la sel'kurb'iĝ'o.

—Atend'u princ'o, mi aŭskult'os!

La son'o'j flu'is laŭ'takt'e kaj mal'gaj'e, jen per sonor'a'j arĝent'a'j tril'o'j, jen kvazaŭ bru'o de arb'ar'o, balanc'at'a de vent'o, kaj subit'e ĉio re'e ek'silent'is.

—Li fin'is!—ek'rid'is Ring'o.—Kia'j pulm'o'j! Dum du'on'o da hor'o li blov'is sen'inter'romp'e.

—Kio ĝi est'is?—demand'is la princ'o.

Ĉebuzgà!—respond'is Ring'o.—Io simil'a je ni'a kornet'o! Ver'ŝajn'e, baŝkir'o![84] Kun la ĥan'o ven'as ĉiu'spec'a'j azi'an'o'j: el Kazanjo, Astrahanjo, Nogajaj mal'pi'ul'o'j! Jen, li re'e ek'lud'is!

Mal'proksim'e aŭd'iĝ'is kvazaŭ nova vent'ek'blov'o, ĝi form'is long'a'j'n, mal'gaj'a'j'n kaj bel'son'a'j'n rul'ad'o'j'n kaj post iom da temp'o ĉio fin'iĝ'is subit'e, kvazaŭ ĉeval'a ronk'ad'o.

—Ha!—ek'kri'is Ring'o: ĉi tiu'n foj'o'n la rul'ad'o est'is pli mal'long'a, lac'iĝ'is la mal'ben'it'a hund'fil'o!

Sed re'e ek'son'is la kant'o, pli kaj pli sonor'a, kvazaŭ mult'e da sonor'il'et'o'j son'is kun'e kaj sen'inter'romp'e.

—Kia gorĝ'o!—dir'is Ring'o: ĉu ne ver'e, de mal'proksim'e ŝajn'as, ke oni lud'as instrument'o'n, sed nun li far'as ĉio'n per gorĝ'o. Jen kiel amuz'iĝ'as la mal'pi'ul'o'j!

La mal'gaj'a'j'n son'o'j'n anstataŭ'is gaj'a kant'o, sed ne rus'a gaj'o ĝi est'is, ne rus'a mal'gaj'o. La kant'o esprim'is sovaĝ'a'n triumf'o'n de nomad'a popol'o, kun ĝi'a'j ĉeval'ar'o'j, kun brav'a'j ekskurs'o'j kaj milit'ir'o'j, kaj migr'ad'o'n tra nov'a'j kaj ĉiam nov'a'j land'o'j, kaj sopir'o'n al ne'kon'at'a pra'patr'o'land'o...

—Princ'o,—dir'is Ring'o: la tend'ar'o dev'as est'i proksim'e. Mal'antaŭ la mont'et'o, kred'ebl'e, ni ek'vid'os la fajr'o'j'n. Permes'u, ke mi ir'u kaj esplor'u la afer'o'n: por mi ĝi ne est'as nov'aĵ'o, sufiĉ'e da tatar'o'j mi vid'is apud Volg'o, kaj dum'e vi don'os al la kamarad'o'j mal'long'a'n ripoz'o'n.

—Ir'u, Di'o vin help'u!—konsent'is la princ'o. Ring'o de'ĉeval'iĝ'is kaj mal'aper'is en la mal'lum'o.

La rab'ist'o'j ord'ig'is la arm'aĵ'o'n kaj sid'iĝ'is teren, tut'e pret'a'j al batal'o. Profund'a silent'o reg'is en la band'o. Ĉiu kompren'is la grav'ec'o'n de l’ entrepren'o kaj la neces'ec'o'n de sen'escept'a obe'em'o. La son'o'j de ĉebuzgà ne ĉes'is, la lun'o kaj la stel'o'j lum'ig'is la kamp'o'n, ĉio est'is pac'a kaj majest'a, nur de temp'o al temp'o apenaŭ rimark'ebl'a blov'et'ad'o de vent'o ond'ig'is la arĝent'kolor'a'n herb'o'n.

Pas'is preskaŭ unu hor'o; Ring'o ne re'ven'is. La princ'o jam komenc'is perd'i pacienc'o'n, kiam subit'e, du paŝ'o'j'n for de li, vir'o lev'iĝ'is el la stip'o. La princ'o ek'kapt'is si'a'n sabr'o'n.

—Silent'o, princ'o, silent'o, jen mi ven'as!—mal'laŭt'e dir'is Ring'o rid'et'ant'e.—Tiel same mi al'ramp'is al la tatar'a tend'ar'o, kaj mi ĉio'n bon'e esplor'is: nun mi ne mal'pli bon'e kon'as ĝin, ol mi'a'n propr'a'n tend'o'n. Se vi permes'os, princ'o, mi kun'pren'os dek brav'ul'o'j'n, tim'ig'os la ĉeval'o'j'n kaj ankaŭ la tatar'o'j'n; kaj vi sam'temp'e, se vi vol'as, princ'o, pov'os atak'i ili'n de ambaŭ flank'o'j, far'ant'e kiel ebl'e plej mult'e da bru'o; tiam, mi est'as cert'a, pli ol du'on'o'n da ili ni pere'ig'os. Pardon'u, ke mi don'as konsil'o'n, sed nokt'e ne ĉiu vid'as egal'e bon'e, kaj kiam la sun'o lev'iĝ'os, mi plu nenio'n parol'os: tiam vi est'os ordon'ant'a, princ'o, kaj ni est'os obe'ant'a'j.

Serèbrjanij bon'e kon'is la spert'o'n kaj praktik'a'n saĝ'o'n de Ring'o, kaj li permes'is, ke li ag'u laŭ si'a plan'o.

—Kar'ul'o'j!—sin turn'is Ring'o al la rab'ist'o'j: ni iom'et'e mal'pac'iĝ'is, sed al venĝ'em'a mal'pac'ul'o est'u el'pik'it'a la okul'o[85]. Ĉu mi trov'os inter vi dek'on da vir'o'j, dezir'ant'a'j sekv'i min en la tatar'a'n tend'ar'o'n?

—Elekt'u, kiu'n vi vol'as,—respond'is la rab'ist'o'j: ni ĉiu'j est'as pret'a'j!

—Dank'o'n, kar'ul'o'j: se vi permes'as al mi elekt'i, mi kun'pren'os jen kiu'j'n!... Kaj li el'vok'is el la band'o dek vir'o'j'n...

—Por kio vi ir'as, Dmiĉjo? Mi vin ne kun'pren'os, rest'u apud la princ'o, por ni'a ag'o vi ne taŭg'as. Las'u, kar'ul'o'j, vi'a'j'n sabr'o'j'n, ili mal'help'os al ni ramp'i, ni'a'j tranĉ'il'o'j sufiĉ'as. Sed aŭskult'u, kamarad'o'j, vi dev'as obe'i al mi, sen mi'a ordon'o nenio'n far'u? Se vi volont'e ir'as kun mi, vi dev'as far'i nur tio'n, kio'n mi ordon'os. Se iu mal'obe'os, mi ne indulg'os!

—Bon'e, bon'e!—respond'is la dek elekt'it'a'j: kio'n vi dir'os, tio'n ni faros. Se ni ek'ir'is por sankt'a ag'o, ni cert'e ne mal'pac'iĝ'os!

—Jen vid'u, princ'o, tiu'n mont'et'o'n!—daŭr'ig'is Ring'o: de tie oni jam bon'e pov'as vid'i ili'a'j'n fajr'o'j'n. Mi konsil'as al vi atend'i apud la mont'et'o, kaj kiam mi tim'ig'os la ĉeval'o'j'n kaj vi aŭd'os kri'ad'o'n en la tend'ar'o, tiam atak'u la mal'pi'ul'o'j'n. Kie'n ili pov'os ir'i? Ĉeval'o'j'n ili plu ne hav'os, de unu flank'o ni atak'os ili'n, de la ali'a flank'o est'as river'o kaj marĉ'o.

La princ'o promes'is plen'um'i la konsil'o'n de Ring'o.

Tiam la eks'hetman'o kun si'a'j dek brav'ul'o'j for'ir'is kaj baldaŭ mal'aper'is en la herb'o. Est'is supoz'ebl'e, ke ili sin kaŝ'as tie; sed rigard'ant'e pli atent'e, oni pov'us rimark'i iom post iom'a'n kaj kontraŭ'vent'a'n mov'et'ad'o'n de la herb'o.

Post du'on'o da hor'o Ring'o kun si'a dek'o jam est'is apud la tatar'a tend'ar'o.

Ring'o lev'is la kapon super la dens'a herb'o.

Kvin'dek paŝ'o'j'n antaŭ'e brul'is fajr'o, lum'ig'ant'a dek'kelk'a'j'n rond'e kaŭr'int'a'j'n baŝkir'o'j'n. Iu'j sur'hav'is mult'kolor'a'j'n ĥalatojn[86], ali'a'j—ŝaf'pelt'o'j'n, kelk'a'j—dis'ŝir'it'a'j'n kaftan'o'j'n el kamel'a lan'o. La long'a'j ponard'eg'o'j star'is apud'e, en'ŝov'it'a'j en la ter'o'n, kaj ili'a'j long'a'j ombr'o'j ating'is preskaŭ ĝis Ring'o. Kelk'mil'o'j da ĉeval'o'j, gard'at'a'j de baŝkir'o'j, sin paŝt'is en la apud'a step'o. Ali'a'j fajr'o'j, cent paŝ'o'j'n de tie, lum'ig'is sen'nombr'a'j'n felt'a'j'n tend'o'j'n.

La baŝkir'o'j ne bon'e gard'is si'a'j'n ĉeval'o'j'n. Ili est'is ven'int'a'j de trans Volg'o ĝis Rjazanjo, ne renkont'int'e eĉ unu kontraŭ'atak'o'n; ili sci'is, ke ni'a'j regiment'o'j est'is for'permes'it'a'j kaj ke ili renkont'os neniu'n mal'amik'o'n; kontraŭ la lup'o'j ili hav'is ĉebuzgon kaj kant'o'j'n. Kaj kvar vir'o'j, ten'ant'e en la fortik'a'j dent'o'j la pint'o'j'n de long'a'j tub'o'j kaj plen'ig'int'e ĝis'ekstrem'e si'a'j'n vast'a'j'n pulm'o'j'n per aer'o, blov'is el si'a'j tut'a'j fort'o'j. Ali'a'j help'is al ili per gorĝ'o, kaj la fajr'o lum'ig'is ili'a'j'n larĝ'ost'a'j'n fizionomi'o'j'n, ruĝ'iĝ'int'a'j'n pro streĉ'iĝ'o.

Dum kelk'a'j moment'o'j Ring'o ĝu'is la bild'o'n, ne decid'ant'e, ĉu est'os pli bon'e tuj sin ĵet'i kun tranĉ'il'o'j en la man'o'j kontraŭ la baŝkir'o'j kaj, profit'ant'e ili'a'n konfuz'iĝ'o'n, buĉ'i ĉiu'j'n sen'escept'e, aŭ for'tim'ig'i antaŭ'e la ĉeval'ar'o'n kaj post'e komenc'i la buĉ'ad'o'n.

Ambaŭ plan'o'j est'is al'log'a'j.—Jen kia grand'a ĉeval'ar'o,—li pens'is, apenaŭ spirant'e: se ni bon'e ĝin for'tim'ig'os, la ĉeval'o'j dis'romp'os ĉiu'j'n ili'a'j'n tend'o'j'n; tiom grand'a tumult'o okaz'os, ke ili ne disting'os si'a'j'n kaj fremd'a'j'n. Kaj bon'e ankaŭ sid'as tie la mal'pi'ul'o'j, bon'eg'e sid'as! Jen kiel ili amuz'iĝ'as, du paŝ'o'j'n de ili oni pov'as sid'i, sen est'i rimark'it'a!

Kaj Ring'o ne pov'is preter'las'i la okaz'o'n buĉ'i baŝkir'o'j'n.

Reŝetò!—li murmur'et'is al si'a kamarad'o, kaŭr'int'a apud li: ĉu vi'a gorĝ'o fart'as bon'e? Ĉu vi pov'as bon'e kri'aĉ'i?

—Kial vi mem ne kri'aĉ'as?—flustr'e demand'is Reŝetò.

—Ŝajn'e, mi hav'as raŭk'a'n voĉ'o'n!

—Bon'e, mi pov'as kri'aĉ'i. Ĉu jam est'as temp'o?

—Atend'u iom'et'e! Al'ramp'u kiel ebl'e plej proksim'e al la ĉeval'ar'o, ramp'u ĝis kiam la ĉeval'o'j vin rimark'os, kaj tiam streĉ'u vi'a'j'n tut'a'j'n fort'o'j'n, kri'eg'u kaj pel'u la ĉeval'ar'o'n rekt'e al la tend'o'j.

Reŝetò kap'jes'is kaj mal'aper'is en la herb'o.

—Kaj vi, kamarad'o'j,—murmur'et'is Ring'o al ceter'a'j kamarad'o'j: ramp'u post mi plej proksim'e'n al la mal'pi'ul'o'j, nur si'n'gard'e! Ili est'as ne pli mult'a'j ol du'dek, kaj ni est'as naŭ vir'o'j, ĉiu el vi hav'os du tatar'o'j'n, kaj por mi rest'as kvar da ili. Kiam Reŝetò ek'kri'eg'os, vi ankaŭ kri'eg'u ĉiu'j kun'e, kaj ĵet'u vin kontraŭ ili! Ĉu vi est'as pret'a'j?

—Jes, jes, ni est'as pret'a'j!—murmur'et'is la rab'ist'o'j.

La hetman'o atend'is iom da temp'o kaj mal'rapid'e el'tir'is el post la zon'o si'a'n longan tranĉ'il'o'n.

ĈAPITR'O XXVI.

Kun'frat'iĝ'o.

Serèbrjanij, du'on'o da verst'o mal'antaŭ la tatar'a tend'ar'o, mal'pacienc'e atend'is la sign'o'n, por komenc'i la atak'o'n.

—Princ'o,—dir'is al li Maksim'o, kiu ne de'ir'is de li: ne long'e ni est'os atend'ant'a'j, baldaŭ jam komenc'iĝ'os la batal'o. Kiam la sun'o lev'iĝ'os, jam mult'a'j el ni plu ne est'os en viv'o, kaj mi hav'as pet'o'n al vi...

—Kiu'n pet'o'n, Maksim'o Gregòrjeviĉ?

—Tut'e simpl'a afer'o, sed mi hont'as el'dir'i...

—Parol'u, Maksim'o Gregòrjeviĉ, mi plen'um'os, se est'os ebl'e!

—Nu, bon'e, kara princ'o, mi dir'os ĉio'n. Sekret'e mi for'las'is la antaŭ'urb'o'n, kontraŭ la vol'o de patr'o, sen sci'o de patr'in'o. Mi ne pov'is plu serv'i kiel opriĉniko: prefer'e mi min dron'ig'us en river'o. Sol'a fil'o de mi'a'j ge'patr'o'j, mi neniam hav'is frat'o'n. Mi hav'as aĝ'o'n de 19 jar'o'j kaj—ĉu vi vol'as kred'i al mi?—ĝis nun mi hav'is neniu'n, kun kiu mi pov'us inter'ŝanĝ'i amik'a'j'n vort'o'j'n. Mi viv'is en la antaŭ'urb'o kvazaŭ en sol'ec'o, neniu amik'o, ĉiu'j fremd'ul'o'j! Ĉiu pen'as nur mal'util'i al ali'a por sin pli'rang'ig'i. Ĉiu'tag'e nov'a'j turment'eg'o'j, nov'a'j ekzekut'o'j! Oni preĝ'as simil'e je monaĥ'o'j kaj oni pere'ig'as pli mult'e da hom'o'j, ol rab'ist'o'j. Ili nur pov'u propr'ig'i al si riĉ'aĵ'o'n kaj bien'o'j'n, kaj pere'u por ili la tut'a Rus'land'o. Kvankam terur'a, kruel'eg'a est'as la car'o, li ankaŭ ia'foj'e dezir'as aŭd'i la veron, sed ĉe neniu el ili la lang'o sci'as el'dir'i la veron! Ili jes'e aprob'as ĉiu'n lian parol'o'n, ili ĉiu'j kaj ĉiam humil'iĝ'as! Ĉu vi vol'as kred'i aŭ ne, kiam mi ek'vid'is vin, princ'o, ek'ĝoj'is mi'a kor'o, kvazaŭ mi ek'vid'is parenc'o'n. Ankoraŭ ne sci'ant'e, kiu vi est'as, mi vin jam ek'am'is; vi'a'j okul'o'j rigard'as ne tiel, kiel ĉe ali'a'j, vi'a'j parol'o'j son'as ali'e. Boriso Godunòv, ŝajn'e, est'as pli bon'a ol ili ĉiu'j, tamen vi est'as mal'simil'a je li. Mi admir'is vin, kiam vi ne'arm'it'a star'is kontraŭ la urs'o; kiam Basmanov, post la mort'o de tiu venen'it'a bojar'o, al vi ankaŭ al'port'is pokal'o'n da vin'o; kiam oni vin konduk'is al ekzekut'o; kiam hodiaŭ vi parol'is al la rab'ist'o'j. Mi'a kor'o est'as al vi, mi vol'us vin ĉirkaŭ'brak'i! Ne mir'u, princ'o, pri mi'a'j mal'saĝ'a'j parol'o'j,—al'don'is Maksim'o, mal'lev'ant'e la okul'o'j'n: mi ne kuraĝ'as far'iĝ'i vi'a amik'o, mi sci'as, kiu mi est'as, kiu vi est'as; sed dir'u, kio'n far'i, kiel de'ten'i la vort'o'j'n, kiu'j el'salt'as sen'halt'e, kiel halt'ig'i la koron, kiu al vi est'as al'tir'at'a?

—Maksim'o Gregòrjeviĉ,—diris Serèbrjanij, fort'e prem'ant'e lian man'o'n: mi ankaŭ ek'am'is vin kvazaŭ mi'a'n frat'o'n!

—Dank'o'n, kara princ'o, dank'o'n! Se tiel est'as, mi tuj el'dir'os ĉio'n, kio est'as en mi'a anim'o. Vid'ebl'e, vi ne mal'ŝat'as min. Permes'u do, princ'o, nun, antaŭ la batal'o, plen'um'i antikv'an krist'an'a'n kutim'o'n de kun'frat'iĝ'o! Jen pri kio mi vol'is vin pet'i, nenio plu, ne ofend'iĝ'u, ho, princ'o! Se mi sci'us, ke ni ambaŭ viv'os ankoraŭ long'e, mi ne pet'us vin, mi ne forges'us, ke mi ne est'as ind'a far'iĝ'i vi'a frat'o, sed nun...

—Ne koler'ig'u Dion, Maksim'o!—inter'romp'is lin la princ'o: kial vi ne ind'as far'iĝ'i mi'a frat'o? Mi sci'as, ke mi'a gent'o est'as pli nobl'a, ol la vi'a, sed tio aparten'as al ŝtat'a'j afer'o'j; hodiaŭ, antaŭ la tatar'o'j, dum milit'o ni ĉiu'j est'as egal'a'j, jes, Maksim'o Gregòrjeviĉ! Ĉie ni est'as egal'a'j, kie ni star'as antaŭ Di'o, ne antaŭ hom'o'j. Ni kun'frat'iĝ'u, Maksim'o Gregòrjeviĉ!

Kaj la princ'o de'met'is si'a'n kruc'o'n, pend'ant'a'n je li'a kol'o sur bel'e ĉiz'it'a or'a ĉen'o, kaj etend'is ĝin al Maksim'o.

Maksim'o ankaŭ de'met'is si'a'n simpl'a'n kupr'a'n kruc'o'n sur silk'a ŝnur'et'o, kis'is ĝin kaj far'is sign'o'n de kruc'o.

—Pren'u ĝin, Nikito Romànoviĉ! La panj'o per ĝi min ben'is, kiam ni ankoraŭ est'is mal'riĉ'a'j hom'o'j, kiam ni ankoraŭ ne ĝu'is la car'a'n favor'o'n. Gard'u ĝin, ĝi est'as plej kara al mi!

Post'e ili ambaŭ ankoraŭ unu foj'o'n far'is sign'o'n de kruc'o kaj inter'ŝanĝ'int'e si'a'j'n kruc'o'j'n, ĉirkaŭ'brak'is unu la ali'a'n.

Maksim'o seren'iĝ'is.

—Nun,—li ek'kri'is: vi est'as mi'a frat'o, Nikito Romànoviĉ! Kio ajn okaz'u, mi ne for'las'os vin; vi'a amik'o est'os mi'a amik'o, vi'a mal'amik'o est'os mi'a mal'amik'o; mi am'os per vi'a am'o, mi koler'os per vi'a koler'o, mi pens'os per vi'a'j pens'o'j! Nun por mi est'as pli gaj'e eĉ mort'i, kaj la viv'o far'iĝ'is ne tiel mal'dolĉ'a; mi hav'as, por kiu mort'i, mi hav'as, kun kiu viv'i!

—Maksim'o!—dir'is Serèbrjanij kor'tuŝ'it'a.—Di'o vid'as, mi tut'kore far'iĝ'is vi'a frat'o; mi vin ne for'las'os ĝis mort'o!

—Dank'o'n al vi, Nikito Romànoviĉ, cert'e, ni ne dis'iĝ'os! Se ni rest'os en viv'o, ni kun'e pri'pens'u, kio est'as far'ebl'a por la patr'o'land'o, kiu'n serv'o'n ni pov'as far'i al sankt'a Rus'land'o! Ĉu ver'e, ĉio pere'is en Rus'land'o? Ĉu ne ebl'e est'as serv'i al la car'o ali'manier'e, ol est'ant'e opriĉniko?

Maksim'o parol'is kun ne'kutim'a fervor'o, sed subit'e li halt'is kaj ek'kapt'is la man'o'n de l’ princ'o.

Akr'a kri'eg'o ek'aŭd'iĝ'is en mal'proksim'o. La aer'o kvazaŭ ek'trem'is, la ter'o kvazaŭ balanc'iĝ'is; surd'a'j kri'o'j, ne'klar'a bru'ad'o ek'son'is en la tend'ar'o de l’ tatar'o'j, kelk'a'j ĉeval'o'j kun lev'it'a kol'har'ar'o preter'galop'is antaŭ la rab'ist'o'j.

—Est'as temp'o!—dir'is Serèbrjanij, sur'sel'iĝ'is kaj pren'is si'a'n sabr'o'n.

—Nu, kamarad'o'j, obe'u al mi, ne dis'ig'u la vic'o'j'n, ĉiu bon'e memor'u si'a'n lok'o'n, ne dis'ŝut'iĝ'u, ne kun'iĝ'u amas'e! Di'o help'u, sekv'u min!

La rab'ist'o'j salt'e lev'iĝ'is de l’ ter'o.

—Est'as temp'o, est'as temp'o!—aŭd'iĝ'is en ĉiu'j vic'o'j: ni obe'u al la princ'o!

Kaj la tut'a taĉment'o sekv'is la princ'o'n trans la mont'et'o, de kie oni jam pov'is vid'i la mal'amik'a'j'n fajr'o'j'n.

Tiam nova ne'atend'it'a vid'aĵ'o frap'is ili'a'j'n okul'o'j'n. Dekstr'e de la tatar'a tend'ar'o fajr'o kur'is el la step'o, kaj ĝi'a'j mal'regul'a'j desegn'o'j, pli kaj pli larĝ'iĝ'ant'a'j kaj kun'fand'iĝ'ant'a'j, ĉiam pli proksim'e'n al'ramp'is al la tend'ar'o.

—Brav'ul'o ni'a Ring'o!—ek'kri'is la rab'ist'o'j: brav'ul'o'j la ni'a'j! Jen ili ek'brul'ig'is la step'o'n, la fajr'o'n ili pel'as laŭ'vent'e rekt'e kontraŭ la mal'pi'ul'o'j!

La fajr'o pli'grand'iĝ'is kun eg'a rapid'ec'o; la tut'a step'o dekstr'e jam far'iĝ'is mar'o da fajr'o, baldaŭ la flam'a'j ond'o'j jam kapt'is la plej proksim'a'j'n tend'o'j'n kaj ek'lum'ig'is la tend'ar'o'n, simil'a'n je mal'trankvil'ig'it'a formik'ej'o.

La tatar'o'j, sav'ant'e sin de l’ fajr'o, sen'ord'e kur'is renkont'e al la rab'ist'o'j.

—Atak'u ili'n, kamarad'o'j!—ek'tondr'is Serèbrjanij; ĵet'u en akv'o'n, pel'u en fajr'o'n!

Komun'a kri'o respond'is al la princ'o. La rab'ist'o'j sin ĵet'is sur la tatar'o'j'n, kaj la buĉ'ad'o komenc'iĝ'is....


Kiam la sun'o lev'iĝ'is, la batal'o ankoraŭ daŭr'is, sed la kamp'o est'is kovr'it'a per mort'ig'it'a'j tatar'o'j. Prem'at'a'j de unu flank'o per la fajr'o, de ali'a—de la taĉment'o de Serèbrjanij, la mal'amik'o'j sen'help'e sin sav'ad'is al marĉ'a'j bord'o'j de l’ river'o, kie mult'eg'e da ili dron'is. Ali'a'j pere'is en la fajr'o aŭ sufok'iĝ'is en fum'o. La for'tim'ig'it'a ĉeval'ar'o tuj de komenc'o sin ĵet'is al la tend'ar'o, dis'romp'is la tend'o'j'n kaj tiel mult'e konfuz'is la tatar'o'j'n, ke ili erar'vag'ant'e komenc'is premi kaj buĉ'i unu'j la ali'a'j'n, anstataŭ la mal'amik'o'j'n. Unu mal'grand'a ar'o sukces'is penetr'i tra la fajr'o kaj sen'ord'e dis'kur'is en la step'o. Ali'a ar'o ne sen pen'o kun'ig'it'a de la Ŝirinska estro Ŝiĥmàt, ven'is trans la river'o kaj form'is tie mal'grand'a'n taĉment'o'n. Mil'o'j da sag'o'j fal'is de tie sur la triumf'ant'a'j'n rus'o'j'n! La rab'ist'o'j, ne hav'ant'a'j ali'a'j'n batal'il'o'j'n, krom sabr'o'j kaj tranĉ'il'o'j, ek'vid'int'e trans la river'o la mal'amik'o'j'n kun paf'ark'o'j, konfuz'iĝ'is kaj ek'kur'is. Van'e la princ'o per pet'o'j kaj minac'o'j penis ili'n de'ten'i. La tatar'o'j, protekt'at'a'j per si'a'j sag'o'j, jam re'ven'is de trans la river'o kaj intenc'is atak'i la rus'o'j'n de mal'antaŭ'e, kiam subit'e Ring'o ek'aper'is apud la princ'o. Li'a brun'a vizaĝ'o flam'is, la ĉemiz'o est'is dis'ŝir'it'a, li'a tranĉ'il'o sang'gut'is.

—Halt'u, kar'ul'o'j! Halt'u, amik'o'j!—li ek'kri'is laŭt'voĉ'e: ĉu vi ĉiu'j blind'iĝ'is? Ĉu neniu el vi vid'as, ke ni ricev'as help'o'n?

Efektiv'e, ĉe la kontraŭ'a bord'o de la river'o mov'iĝ'is taĉment'o, pret'a al batal'o; ponard'eg'o'j kaj halebard'o'j bril'is en la radi'o'j de la lev'iĝ'ant'a sun'o.

—Ĉu ne tatar'o'j ili est'as?—demand'is iu.

—Vi mem est'as tatar'o!—indign'ant'e respond'is Ring'o. Ĉu la tatar'a band'o tiel marŝ'as? Ĉu tatar'o'j hav'as infanteri'o'n? Ili ĉiam rajd'as sur si'a'j ĉeval'o'j! Kaj ĉu vi ne vid'as tiu'n vir'o'n, kiu antaŭ la taĉment'o rajd'as sur griz'a ĉeval'o? Ĉu tatar'a'n kiras'o'n li sur'hav'as?

—Rus'o'j ven'as!—aŭd'iĝ'is inter la rab'ist'ar'o: halt'u, kamarad'o'j, frat'o'j ven'as help'i al ni!

—Vi vid'as, princ'o,—sin turn'is Ring'o al Serèbrjanij: eĉ mal'pi'ul'o'j komenc'is ne tiel oft'e el'ĵet'i si'a'j'n sag'o'j'n, ili kompren'is, kio okaz'as. Kaj kiam tiu taĉment'o atak'os ili'n, mi montr'os al vi bon'a'n trans'ir'ej'o'n, ni vad'e trans'ir'os kaj atak'os ili'n de flank'e.

La nova taĉment'o proksim'iĝ'is pli kaj pli, jam oni pov'is disting'i ĝi'a'n arm'aĵ'o'n kaj la vest'o'j'n, preskaŭ same mult'e'spec'a'j'n, kiel ĉe la rab'ist'ar'o. Super la kap'o'j de la milit'ist'o'j oni vid'is draŝ'il'o'j'n, falĉ'il'o'j'n kaj fork'eg'o'j'n. Ili, ŝajn'e, est'is kamp'ar'an'o'j, ĵus arm'it'a'j, kaj nur la antaŭ'e rajd'ant'a'j vir'o'j sur'hav'is unu'kolor'a'j'n kaftan'o'j'n kaj tenis halebard'o'j'n kaj ponard'eg'o'j'n. La estr'o est'is graci'a jun'ul'o. El sub li'a bril'ant'a kask'o pend'is long'a'j blond'a'j har'o'j. Li lert'e rajd'is si'a'n arĝent'o'griz'a'n ĉeval'o'n, kiu jen star'iĝ'is sur la post'a'j'n pied'o'j'n, jen bel'e kaj graci'e marŝ'is egal'paŝ'e kaj blek'is, rimark'int'e la tatar'a'j'n ĉeval'o'j'n.

Kiel pluv'o fal'is la tatar'a'j sag'o'j al la proksim'iĝ'ant'a taĉment'o.

Princ'o Serèbrjanij kun si'a'j hom'o'j trans'ir'is la river'o'n en mal'profund'a lok'o kaj brav'e atak'is la mal'amik'o'j'n de unu flank'o, dum'e la al'ven'int'a taĉment'o prem'eg'is ili'n de la ali'a flank'o.

Unu tut'a'n hor'o'n jam daŭr'is la batal'o.

Serèbrjanij al'rajd'is al river'o por trink'ig'i la ĉeval'o'n kaj ord'ig'i la jung'il'ar'o'n. Maksim'o, ek'vid'int'e lin, ankaŭ al'galop'is.

—Bon'e, bon'eg'e, princ'o,—gaj'e li ek'kri'is: ŝajn'e, Di'o protekt'as la sankt'a'n Rus'land'o'n, ni nepr'e venk'os.

—Jes!—respond'is Serèbrjanij: dank'o'n al tiu bojar'o, kiu ven'is ĝust'a'temp'e por ni'n sub'ten'i. Jen kiel li dis'don'as bat'o'j'n dekstr'e'n kaj mal'dekstr'e'n! Kiu li est'as? Ŝajn'as al mi, mi lin ie est'is vid'int'a!

—Nu, Nikito Romànoviĉ, ĉu ver'e vi lin ne re'kon'as?

—Ĉu vi kon'as lin?

—Kiel ne? Di'o lin gard'u! Mult'e da pek'o'j Di'o pardon'os al li por la hodiaŭ'a tag'o. Sed vi ankaŭ dev'as koni lin, princ'o: Teodor'o Basmanov!

Basmanov? Ĉi tiu? Ĉu pov'as est'i?

—Vi est'as prav'a, li far'iĝ'is tut'e ali'a. Antaŭ ne'long'e li danc'ad'is—hont'ind'a afer'o! en vir'in'a vest'o, kvazaŭ jun'a knab'in'o. Nun'temp'e li saĝ'iĝ'is, li kun'ig'is vilaĝ'an'o'j'n kaj servut'ul'o'j'n kaj atak'is la tatar'o'j'n: la rus'a kor'o vek'iĝ'is en li! Kaj kia fort'eg'ul'o! Jes, princ'o, en tia tag'o oni ne pov'as ne ŝanĝ'iĝ'i,—daŭr'ig'is Maksim'o kun entuziasm'o, kaj li'a'j okul'o'j ĝoj'plen'e ek'bril'is.—Mi ne re'kon'as min mem, princ'o. Kiam mi for'ir'is el la patr'a dom'o, mi sent'is, ke por mi rest'as mal'mult'e da jar'o'j por viv'i en la mond'o. Mi dezir'is batal'i kontraŭ mal'pi'ul'o'j, sed ne por venk'i ili'n, venk'o'n hav'os ali'a'j pli bon'a'j vir'o'j, sed por est'i mort'ig'it'a per tatar'a sabr'o. Kaj nun, princ'o, nun mi dezir'as viv'i! Ĉu vi aŭd'as, kara princ'o, kiam tumult'o ĉes'as por moment'o, ĉu vi aŭd'as, kiel kant'as alaŭd'o'j tie supr'e en la ĉiel'o? Same gaj'e kant'as mi'a kor'o! Tiom grand'a'n fort'o'n kaj vol'o'n mi sent'as, ke jar'cent'o ŝajn'as al mi tro mal'long'a, por ĉio'n plen'um'i! Kaj mult'o'n, mult'o'n mi tra'pens'is de post la tag'iĝ'o! Bon'e mi kompren'is kaj konsci'is, kiom mult'e da bon'o oni pov'as ankoraŭ far'i por la patr'o'land'o. La car'o cert'e vin pardon'os! Ne ebl'e est'as, ke vi ne est'os pardon'it'a. Ebl'e, li vin eĉ ek'am'os. Kaj vi pren'os min kun'e: ni ambaŭ ĉio'n pri'pens'os kaj faros bon'e, simil'e je Silvestr'o kaj Adaŝev[87]. Mi ĉio'n, ĉio'n rakont'os al vi, kio'n hodiaŭ mi hav'as en la kap'o, kaj nun pardon'u, princ'o, mi rapid'as: rigard'u, la tatar'o'j ĉirkaŭ'as Basmanovn. Kvankam li ne est'as tut'e bon'a hom'o, oni ja dev'as help'i al li!

Serèbrjanij kares'e ek'rigard'is Maksim'o'n, kvazaŭ li est'us li'a fil'o.

—Est'u si'n'gard'a, Maksim'o,—li dir'is: ne ĵet'u vin en batal'o'n sen'pri'pens'e, rigard'u, sang'o est'as sur vi'a vest'o!

—Ne, ĝi est'as sang'o de mal'amik'o'j,—respond'is Maksim'o, gaj'e rigard'ant'e si'a'n ĉemiz'o'n;—mi ne ricev'is eĉ unu grat'o'n, gard'as min vi'a kruc'o!

En la sam'a moment'o tatar'o, ŝtel'e kaŭr'int'a en la kan'o'j, el'ramp'is al la bord'o, streĉ'is la paf'ark'o'n kaj ek'cel'is Maksim'o'n.

Ek'son'is la bon'e streĉ'it'a paf'ark'o, ek'kant'is la ŝnur'o, ek'kri'et'is la sag'o, penetr'ant'e en la brust'o'n de Maksim'o, en la blank'an brust'o'n, sub la koron. Maksim'o ŝancel'iĝ'is sur la sel'o, ek'kapt'is la kol'har'o'j'n de si'a ĉeval'o: li ne vol'as mort'i, sed jam ven'is li'a temp'o, li fal'is teren, la pied'o en pied'ing'o. Kaj la galop'ant'a ĉeval'o ek'tren'is lin post si... Kuŝ'as Maksim'o sur'dors'e, dis'ĵet'int'e la brak'o'j'n, kaj li'a'j bukl'o'j bala'as la ter'o'n, rest'ig'ant'e sang'makul'it'a'j'n post'sign'o'j'n.

Ven'os la mal'bon'eg'a sci'ig'o en la antaŭ'urb'o'n, kaj ek'plor'eg'os li'a patr'in'o, ke pere'is ŝi'a kara fil'o, ke mort'is li, kiu dev'us fermi ŝi'a'j'n mal'jun'a'j'n okul'o'j'n. Ek'plor'eg'os ŝi, sed ne re'viv'ig'os ŝi si'a'n kar'a'n filon!

Ven'os la mal'bon'eg'a sci'ig'o en la antaŭ'urb'o'n, ek'grinc'ig'os Maluto la dent'o'j'n, sin ĵet'os li sur la kapt'it'a'j'n tatar'o'j'n, for'hak'os li mil'o'j'n da kap'o'j kaj pen'os li sat'trink'i tiu'n sang'o'n, sed ne re'viv'ig'os li si'a'n kar'a'n filon!

La princ'o forges'is la batal'o'n, la tatar'o'j'n. Li ne vid'as plu, kiel Basmanov for'pel'as la mal'pi'ul'o'j'n, kiel Ring'o atak'as la pel'at'a'j'n, li vid'as nur la ĉeval'o'n, tren'ant'a'n lian nov'a'n frat'o'n. Kaj Serèbrjanij ek'rajd'is post la ĉeval'o, kapt'is ĝin per la brid'o, de'salt'is teren kaj liber'ig'is Maksim'o'n el la pied'ing'o.

—Maksim'o, mi'a kara!—li dir'is, genu'fleks'ant'e kaj lev'ant'e lian kapon: ĉu vi viv'as ankoraŭ, mi'a nova frat'o? Mal'ferm'u la okul'o'j'n, dir'u unu vort'o'n!

Kaj Maksim'o mal'ferm'is la nebul'a'j'n okul'o'j'n kaj etend'is al li la brak'o'j'n.

—Adiaŭ, mi'a kara frat'o, adiaŭ, kar'ul'o! Ne mult'e da temp'o ni viv'is kun'e. Far'u sol'a, kio'n ni intenc'is far'i kun'e!

—Maksim'o!—dir'is Serèbrjanij, kisante la varmegan frunton de l’ mort'ant'o: ĉu vi ne komisi'os io'n al mi?

—Re'don'u al mi'a patr'in'o mi'a'n last'a'n kis'o'n, dir'u al ŝi, ke mi ŝi'n re'memor'as, mort'ant'e!.. Kaj la kruc'o'n,—daŭr'ig'is Maksim'o,—la kruc'o'n, kiu'n mi sur'hav'as, don'u al ŝi... kaj la mi'a'n vi sur'port'u je mi'a memor'o.

—Kara mi'a frat'o,—dir'is la princ'o: kio'n ankoraŭ vi hav'as en la kor'o? Ebl'e vi am'is iu'n knab'in'o'n? Ne hont'u, Maksim'o, dir'u, kiu'n ankoraŭ vi bedaŭr'as, krom panj'o?

—Mi bedaŭr'as mi'a'n patr'o'land'o'n, mi bedaŭr'as la sankt'a'n Rus'land'o'n! Ne mal'pli mult'e mi ĝin am'is, ol mi'a'n patr'in'o'n, kaj krom'e... mi neniu'n am'is...

Maksim'o ferm'is la okul'o'j'n. Li'a vizaĝ'o brul'is, la spir'ad'o pli'oft'iĝ'is.

Post kelk'e da minut'o'j li re'e ek'rigard'is la princ'o'n.

—Frat'o,—li dir'is: mi soif'as, don'u akv'o'n plej mal'varm'a'n...

El la apud'a river'o la princ'o ĉerp'is per si'a kask'o akv'o'n kaj al'port'is al la mort'ant'o.

—Nun mi sent'as min pli bon'e,—dir'is Maksim'o: lev'u min, mi vol'as preĝ'i!

La princ'o lev'is lin. La jun'ul'o ĉirkaŭ'rigard'is, ek'vid'is la for'kur'ant'a'j'n tatar'o'j'n kaj ek'rid'et'is.

—Mi dir'is ja, frat'o, ke Di'o ni'n protekt'as... rigard'u, kiel ili kur'eg'as... Ne, mal'lum'iĝ'as mi'a'j okul'o'j, ho, ne volont'e mi mort'as...

La sang'o ek'flu'is el li'a buŝ'o.

—Di'o, akcept'u mi'a'n anim'o'n!—ek'murmur'et'is Maksim'o kaj mort'is.

ĈAPITR'O XXVII.

Basmanov.

La hom'o'j de Basmanov kaj la rabistoj ĉirkaŭis princon Serèbrjanij.

La tatar'o'j est'is plen'e venk'it'a'j, mult'a'j kapt'it'a'j, ali'a'j for'kur'int'a'j. Por Maksim'o oni el'fos'is tomb'o'n kaj oni lin en'ter'ig'is kun honor'o. Dum'e Basmanov ordon'is star'ig'i ĉe la bord'o de la river'o si'a'n pers'a'n tend'o'n, kaj li'a dvoreckij[41], unu el la ĉef'milit'ist'o'j de la taĉment'o, ven'is anonc'i al Serèbrjanij, ke la bojar'o lin salut'as kaj pet'as lin ven'i tag'manĝ'i kun'e.

Kuŝ'ant'e sur silk'a'j kusen'o'j, Basmanov, jam komb'it'a kaj parfum'it'a, rigard'is en spegul'o'n, kiu'n tenis antaŭ li, star'ant'e sur'genu'e, li'a jun'a ĉeval'serv'ist'o. La vizaĝ'o de Basmanov aper'ig'is strang'a'n miks'aĵ'o'n el ruz'ec'o, ambici'o, dorlot'it'a volupt'ec'o kaj sen'zorg'a brav'ec'o; kaj tra tiu'j divers'a'j sent'o'j tra'lum'is mal'konfid'o, kiu est'is kutim'a por ĉiu opriĉniko ĉe la vido de l’ bojaro de zemŝĉino. Supoz'ant'e, ke Serèbrjanij dev'is lin mal'estim'i, li, eĉ plen'um'ant'e la dev'o'n de gast'ig'ant'o, jam pri'medit'is la plan'o'n, kiel sin venĝ'i al la gast'o, se li aper'ig'os si'a'n mal'estim'o'n. Ĉu la en'ir'o de la princ'o Basmanov salut'is lin per kap'mov'o, sed ne lev'iĝ'is.

—Vi est'as vund'it'a, Teodor'o Alekséeviĉ?—naive demandis Serèbrjanij.

—Ne,—respond'is Basmanov, akcept'ant'e tiu'j'n vort'o'j'n kiel mok'o'n kaj intenc'e kontraŭ'met'ant'e sen'hont'ec'o'n: ne, vund'it'a mi ne est'as, nur iom lac'a, kaj mi'a vizaĝ'o est'as ŝajn'e sun'brun'ig'it'a. Kiel vi opini'as, princ'o,—al'don'is li, ĉiam rigard'ant'e en spegul'o'n kaj ord'ig'ant'e si'a'j'n perl'a'j'n orel'ring'o'j'n: kiel vi opini'as, ĉu baldaŭ mal'aper'os ĉi tiu sun'brun'aĵ'o?

Serèbrjanij ne sci'is, kio'n respond'i.

—Domaĝ'e est'as,—daŭr'ig'is Basmanov,—hodiaŭ ni ne pov'as pren'i ban'o'n: ĝis mi'a bien'o rest'as ĉirkaŭ 30 verst'o'j, kaj morgaŭ, princ'o, mi vin invit'as, tie mi regal'os vin pli bon'e ol hodiaŭ, mi montr'os al vi mi'a'n ĥor'rond'o'n,—ĉarm'a'j'n knab'in'o'j'n kaj tut'e freŝ'a'j'n jun'ul'o'j'n, ne pli aĝ'a'j'n ol du'dek'jar'a'j!

Basmanov intenc'e kartav'is parol'ant'e.

—Dank'o'n, bojar'o, mi rapid'as en la antaŭ'urb'o'n,—sek'e respond'is la princ'o.

—En la antaŭ'urb'o'n? Vi, ŝajn'e, est'as for'kur'int'a el tie'a mal'liber'ej'o?

—Mi ne est'as for'kur'int'a, bojar'o, oni min per'fort'e for'konduk'is. Ĉar mi don'is ĵur'o'n al ni'a car'o, mi ne rajt'is for'kur'i kaj nun'temp'e mi re'e min don'os al li'a vol'o!

—Do, vi dezir'as est'i pend'ig'it'a? Liber'ul'o ir'as, kie'n li dezir'as! Sed vid'u, mi ver'e ne sci'as, ĉu mi dev'as re'ven'i?

—Kial do ne, bojar'o?

—Aŭskult'u!—respond'is Basmanov, kvazaŭ ĉagren'it'a, aŭ ebl'e vol'ant'e ricev'i la konfid'o'n de Serèbrjanij: tut'kore mi serv'as al la car'o, korp'o'n kaj anim'o'n mi don'as al la car'o, kaj jen la car'o star'ig'as super mi iu'n Godunòvn.

—Ŝajn'as al mi, vi ĝu'as la car'a'n favor'o'n.

—Favor'o'n! Ĝis nun li eĉ ne konsent'as, ke mi far'iĝ'u okolniĉij[16]. Kaj ĉu li hav'as serv'ist'o'n pli fidel'a'n ol mi? Li'a Godunòv ne serv'as tiel, kiel mi. Li est'as hom'o si'n'gard'a, li pen'as, ke la bojar'o'j de zemŝĉino ne havu pri li malbonan opinion.—"He, Boriso, ir'u en mal'liber'ej'o'n juĝ'e esplor'i la bojar'o'n!"—Bon'e, vi'a car'a moŝt'o, mi tuj ir'as, sed la bojar'o pov'os min tromp'i, mi ne est'as spert'a en simil'a'j afer'o'j, ordon'u, ke Maluto iru kune!—"He, Boriso, vid'u, tie ĉe la tabl'o sid'as bojar'o, kiu mal'mult'e drink'as! Ir'u, don'u al li vin'o'n, ĉu vi kompren'as?"—Mi kompren'as, vi'a car'a moŝt'o, sed li min jam suspekt'as, prefer'e send'u Teodor'o'n Basmanov!—Kaj Teodor'o ne rifuz'as, li ir'as ĉie'n, kie'n oni lin send'as. Se la car'o okul'sign'os, mi venen'os mi'a'n propr'a'n frat'o'n, ne demand'int'e eĉ pri la kaŭz'o. Vi ne forges'is, princ'o, kiel mi al'port'is al vi pokal'o'n da vin'o, send'it'a'n de la car'o mem? Je Di'o, mi cert'a est'is, ke la pokal'o en'hav'as venen'o'n, je Di'o, princ'o!

Serèbrjanij rid'et'is.

—Kie ankaŭ li trov'os serv'ist'o'n pli bel'a'n ol mi?—daŭr'ig'is Basmanov, far'iĝ'ant'e pli kaj pli arogant'a.—Ĉu vi iam vid'is brov'o'j'n, simil'a'j'n je la mi'a'j? Ver'a'j zibel'a'j brov'o'j! Kaj mi'a'j har'o'j? Ek'tuŝ'u, princ'o, mi vin pet'as, ver'a silk'o, ĉu ne ver'e?

Abomen'o'n montr'is la vizaĝ'o de Serèbrjanij. Basmanov ĝin bon'e rimark'is kaj daŭr'ig'is, por incit'et'i la gaston:

—Kaj mi'a'j man'o'j, rigard'u, princ'o, ĉu ili ne est'as man'o'j de jun'a knab'in'o? Cert'e, hodiaŭ mi far'is kelk'a'j'n kal'o'j'n. Tia est'as mi'a karakter'o, mi neniam ŝpar'as mi'a'j'n fort'o'j'n!

—Bojar'o!—ek'kri'is la princ'o, ne pov'ant'e plu de'ten'i si'a'n indign'o'n: se est'as ver'e, kio'n oni rakont'as pri vi...

—Kio'n oni rakont'as pri mi?—demand'is Basmanov, ruz'e ferm'et'ant'e la okul'o'j'n.

—Sufiĉ'as tio, kio'n vi mem rakont'as pri vi! Sed oni ankaŭ rakont'as, ke vi danc'as antaŭ la car'o en ljetniko[23] kvazaŭ knab'in'o!

Basmanov ruĝ'iĝ'is, sed li'a kutim'a sen'hont'ec'o dev'is help'i al li.

—Nu bon'e,—li dir'is kun sen'zorg'a gest'o: kaj se efektiv'e mi danc'as?

—Tiam adiaŭ,—dir'is Serèbrjanij: mi hont'as ne nur tag'manĝ'i kun vi, sed eĉ rigard'i vin!

—Bon'e!—ek'kri'is Basmanov.—Li'a ŝajn'ig'a sen'zorg'ec'o mal'aper'is, li'a'j okul'o'j bril'is kaj li jam ne kartav'is:—bon'e, ke vi fin'e el'dir'is ĉio'n! Mi sci'as, kio'n vi ĉiu'j pens'as pri mi! Sed sci'u, ke mi kraĉ'as sur vi'a'n opini'o'n!

La brov'o'j de l’ princ'o sulk'iĝ'is, kaj li jam vol'is kapt'i si'a'n sabr'o'n, sed, ek'memor'int'e, kun kiu li parol'as, li nur lev'is la ŝultr'o'j'n.

—Por kio vi kapt'as la sabr'o'n?—daŭr'ig'is Basmanov.—Min vi ne tim'ig'os. Se mi ankaŭ pren'os mi'a'n sabr'o'n, oni vid'os, kiu el ni venk'os.

—Adiaŭ!—dir'is Serèbrjanij kaj levis la kurtenon de l’ tend'o por for'ir'i.

—Aŭskult'u!—ek'kri'is Basmanov, kapt'ant'e la bask'o'n de li'a kaftan'o: se iu ali'a min same ek'rigard'us, mi ne pardon'us al li, je Di'o, ne pardon'us, sed kun vi, princ'o, mi ne vol'as mal'pac'iĝ'i: tiel bon'eg'e vi bat'as la tatar'o'j'n.

—Vi ne mal'pli bon'eg'e ili'n bat'as,—bon'kor'e dir'is la princ'o, halt'ant'e ĉe la en'ir'o kaj ek'memor'ant'e, kiel batal'is Basmanov.—Por kio vi nun babil'as sen'senc'aĵ'o'n kvazaŭ ver'a vir'in'aĉ'o?

La vizaĝ'o de Basmanov re'e far'iĝ'is sen'zorg'a.

—Ne koler'u, princ'o! Ne ĉiam mi est'is tia; sed, viv'ant'e ĉe la kort'eg'o, oni kontraŭ'vol'e far'iĝ'as tia.

—Pek'o ĝi est'as, Teodor'o Aleksèeviĉ! Kiam mi vid'as vin sur'ĉeval'e, kun sabr'o en la man'o mi sent'as ĝoj'o'n en la anim'o. Hodiaŭ vi montr'is grand'eg'a'n brav'ec'o'n. Las'u vi'a'j'n vir'in'aĉ'a'j'n kutim'o'j'n, tond'ig'u la long'a'j'n har'o'j'n, ir'u pent'o'far'i Kiev'o'n aŭ monaĥ'ej'o'n de Solovki kaj re'ven'u Moskv'o'n kiel bon'a krist'an'o![88]

—Nu, ne koler'u, ne koler'u, Nikito Romànoviĉ! Al'tabl'iĝ'u, mi pet'as, ni manĝ'u kun'e. Mi ja ne est'as hund'o! Ekzist'as hom'o'j pli mal'bon'a'j, ĉu ne? Kaj ne ĉio est'as ver'o, kio'n oni dir'as pri mi: ne ĉiu raport'o est'as ver'a vort'o! Ia'foj'e mi koler'ant'e intenc'e rakont'as pri mi mem tio'n, kio tut'e ne okaz'is.

Serèbrjanij est'is ĝoj'ig'it'a, ke li pov'as bon'e klar'ig'i al si la kondut'o'n de Basmanov.

—Do ne est'as ver'e, ke vi danc'is, vest'it'a per ljetniko?

—Re'e tiu ljetniko! Ĉu mi ĝin sur'met'as laŭ'vol'e? Ĉu vi ne kon'as la car'o'n? Kaj mi tut'e ne dezir'as far'iĝ'i sankt'ul'o! En la antaŭ'urb'o, kompren'ebl'e, mi fast'as por plaĉ'i al la car'o, mi vizit'as ĉiu'j'n nokt'a'j'n di'serv'o'j'n, ĉiu'merkred'e kaj ĉiu'vendred'e mi far'as po cent ĝis'ter'a'j salut'o'j, mir'ind'e est'as, ke mi'a frunt'o ĝis nun ne est'as romp'it'a! Se vi tut'a'j'n semajn'o'j'n dev'as sur'hav'i monaĥ'a'n vest'o'n, vi ankaŭ volont'e anstataŭ'us ĝin eĉ per ljetniko, ĉu ne?

—Ne, ne! Mi prefer'us eŝafod'o'n!—ek'kri'is Serèbrjanij.

—Jes?—mok'e dir'is Basmanov kaj, malic'e ek'rigard'int'e la princ'o'n, li daŭr'ig'is konfid'em'e:—ĉu vi opini'as, princ'o, ke al mi est'as agrabl'e, ke pro car'a kapric'o oni jam komenc'is min nom'i Teodor'a[89] anstataŭ Teodor'o? Kaj kiu'n profit'o'n mi hav'as el tio? Neniu'n profit'o'n, nur hont'o'n! Antaŭ ne'long'e mi rajd'as tra Dorogomila antaŭ'urb'o, kaj vilaĝ'an'aĉ'o'j montr'as min per fingr'o'j kaj mok'as: "jen rajd'as Teodor'a de la car'o!" Mi vol'is ili'n pun'i, sed ili for'kur'is. Tiam mi ir'as al la car'o kaj rakont'as al li ĉio'n, pet'ant'e lin: "mal'permes'u, ke oni min mok'u, jen iu en Dorogomila antaŭ'urb'o jam nom'is min Teodor'a!"—"Kiu li est'as?"—"Se mi sci'us, kiu li est'as, mi ne venus vin ted'i, mi mem lin mort'ig'us!"—"Nu, Teodĉjo,—li dir'is,—pren'u el mi'a trezor'ej'o kvar'dek zibel'o'j'n por far'i tali'vest'o'n!"—"Por kio mi bezon'as tali'vest'o'n? Cert'e, vi ne donac'os tali'vest'o'n al Godunòv, ĉu mi est'as mal'pli bon'a, ol li?"—"Kio'n do vi vol'as, ke mi donac'u al vi?"—"Far'u min vi'a okolniĉij[16], por ke oni ĉes'u min mok'i!"—"Ne, Teodĉjo, okolniĉij vi ne est'os: vi est'as mi'a amuz'ant'o, kaj Godunòv—mi'a konsil'ant'o, por vi mi hav'as mon'o'n, por Godunòv—honoron. Kaj la Dorogomilan antaŭ'urb'o'n, kie oni vin nom'is Teodor'a, mi ordon'os en'skrib'i en opriĉninon!" Vi aŭd'as, amuz'ant'o? Sed de kiam ni for'las'is Moskv'o'n, ni tut'e ne amuz'iĝ'is. Ni nur fast'as kaj preĝ'as. Min ted'is tia viv'manier'o, kaj mi el'pet'is, ke la car'o permes'u al mi vizit'i mi'a'j'n bien'o'j'n. Sed tie mi ankaŭ enu'is: ne ebl'e est'as ĉiu'tag'e ĉasi lepor'o'j'n aŭ koturn'o'j'n! Tial mi ek'ĝoj'is, ek'sci'int'e pri la tatar'o'j. Ĉu ne bon'e ni ili'n atak'is, je Di'o, bon'eg'e! Mult'e da kapt'it'o'j ni ven'ig'os Moskv'o'n! Ĝust'okaz'e, princ'o, ĉu vi bon'e sci'as ark'paf'i?

—Kial vi demand'as?

—Jen kial! Post tag'manĝ'o ni al'lig'os tatar'o'n je cent paŝ'o'j kaj faros prov'o'n: kiu la unu'a tra'paf'os lian koron? Nepr'e la koron, ne ali'lok'e'n! Kiam li mort'os, ni al'lig'os ali'a'n!

La seren'a'j trajt'o'j de Serèbrjanij mal'hel'iĝ'is.

—Ne, bojar'o,—li respond'is: mi ne ark'paf'as kun'lig'it'a'n hom'o'n.

—Ne? Tiu'okaz'e ni ordon'os al li kuri antaŭ ni: kiu el ni tra'fos lin kur'ant'a'n? Ĉu vi dezir'as?

—Ne, las'u, bojar'o, mi ne dezir'as kaj al vi mi ankaŭ ne permes'os. Dank’ al Di'o, ĉi tie ni ne est'as en Aleksandr'a antaŭ'urb'o!

—Vi ne permes'os?—ek'kri'is Basmanov, kaj re'e li'a'j okul'o'j ek'brul'is. Sed kred'ebl'e li ne hav'is intenc'o'n mal'pac'iĝ'i kun Serèbrjanij, tial li subit'e ĝoj'e dir'is:

—He, he, princ'o, ĉu vi ne kompren'as, ke mi ŝerc'as kun vi? Pri la ljetniko vi ankaŭ ne kred'u! Jam du'on'o'n da hor'o mi rid'as kaj ŝerc'as, kaj vi ĉio'n, kio'n mi babil'as, akcept'as kiel veron? Ho, princ'o, por mi la antaŭ'urb'a'j kutim'o'j est'as ankoraŭ pli abomen'a'j, ol por vi! Ĉu vi opini'as, ke mi hav'as bon'a'j'n rilat'o'j'n kun Grjaznòj, kun Vjàzemskij, kun Maluto? Je Di'o, por mi ili est'as kvazaŭ katarakt'o en okul'o! Aŭskult'u, princ'o,—daŭr'ig'is li flat'em'e: aŭskult'u do! Se mi re'ven'os antaŭ'urb'o'n pli fru'e, ol vi, mi el'pet'os por vi pardon'o'n de la car'o, sed kiam vi re'e est'os en favor'o, tiam vi ankaŭ dev'as help'i al mi. Se vi nur alud'os al la car'o pri Vjàzemskij, poste pri Maluto kaj pri ali'a'j, vi ek'vid'os, ke baldaŭ ni ambaŭ far'iĝ'os li'a'j sol'a'j konfid'at'o'j! Kaj kio'n rakont'i al li pri ĉiu el ili, tio'n mi bon'e sci'as, sed est'us pli efik'e, se la car'o tio'n aŭd'os de iu ali'a, krom mi! Mi instru'os vin, kio'n vi dev'as rakont'i al la car'o, kaj post'e vi mem min dank'os por tio!

Strang'e sin sent'is Serèbrjanij apud Basmanov. La braveco de l’ bojar'o kaj la du'on'e konfes'it'a bedaŭr'o pri li'a hont'ind'a viv'manier'o al'log'is la princ'o'n. Li eĉ est'is pret'a kred'i, ke Basmanov efektiv'e ŝerc'is aŭ pro ĉagren'o sin mem kalumni'is. Sed la last'a propon'o, kiu vid'ebl'e en'hav'is nenio'n ŝerc'a'n, est'is por li abomen'a.

—Nu?—demand'is Basmanov, arogant'e lin rigard'ant'e: ĉu vi dezir'as divid'i kun mi la car'a'n favor'o'n? Kial vi silent'as, princ'o? Ebl'e vi ne konfid'as al mi?

—Teodor'o Aleksèeviĉ!—respondis Serèbrjanij, pens'ant'e est'i kiel ebl'e plej ĝentil'a por si'a gast'ig'ant'o: tio, kio'n vi propon'as, est'as,—kiel mi dir'os? tio est'as...

—Nu?—demand'is Basmanov.

—Tio est'as hont'ind'aĵ'o!—dir'is fin'e Serèbrjanij, opini'ant'e, ke per si'a mola ton'o li mal'akr'ig'is la esprim'o'n.

—Hont'ind'aĵ'o?—ripet'is Basmanov, kaŝ'ant'e si'a'n koler'o'n sub aspekt'o de mir'o: ŝajn'e, vi forges'is, pri kiu mi parol'is, princ'o? Ĉu vi simpati'as kun Vjàzemskij aŭ kun Maluto?

—Fulm'o'tondr'o'n Di'o send'u sur ili'n kaj sur la tut'a'n opriĉninon!—ek'kri'is Serèbrjanij: se la car'o permes'os al mi parol'i, mi mal'kaŝ'e rakont'os pri ili ĉio'n, kio'n mi sci'as kaj kio'n mi pens'as, sed alud'i io'n pri ili aŭ pri iu ajn mi ne pov'as, ne, ne pov'as, des mal'pli laŭ vi'a dezir'o...

Mal'bon'a'n rigard'o'n ĵet'is sur lin Basmanov.

—Do vi ne dezir'as, ke mi divid'u kun vi la car'a'n favor'o'n?

—Ne, bojar'o!—dir'is Serèbrjanij.

Basmanov klin'is la kapon, pren'is ĝin per ambaŭ man'plat'o'j kaj komenc'is balanc'iĝ'i.

—Ho ve, orf'o mi est'as, orf'o mal'feliĉ'a!—li kvazaŭ plor'kant'is: orf'o mizer'a! De kiam la car'o ĉes'is min ami, ĉiu vol'as min ofend'i! Neniu kares'as, neniu konsol'as, ĉiu min nur mal'laŭd'as. Ho ve, kia mal'ĝoj'a viv'o! Kiel ted'is min ĉi tiu hund'a viv'o! Pli bon'e est'us, ke mi min pend'ig'u sur mi'a zon'o!

Serèbrjanij miregante rigardis Basmanovn, kiu long'e plend'is kaj plor'eg'is, kvazaŭ vir'in'aĉ'o dum en'ter'ig'o[90], kaj de temp'o al temp'o ĵet'is arogant'a'j'n rigard'o'j'n al la princ'o por observ'i la impres'o'n.

—Fi!—fin'e dir'is Serèbrjanij kaj volis eliri, sed Basmanov re'e kapt'is lin je la bask'o.

—He, he!—li ek'kri'is,—kant'ist'o'j!

En'ir'is kelk'a'j vir'o'j, kiu'j sen'dub'e jam atend'is ekster'e. Ili mal'help'is la princ'o'n el'ir'i.

—Kar'ul'o'j!—sin turn'is al ili Basmanov per plend'a voĉ'o.—Kant'u mal'gaj'aĵ'o'n, por ke la anim'o plend'u, plor'u kaj for'las'u la korp'o'n...

La kant'ist'o'j komenc'is longan, mal'ĝoj'a'n kanton, simil'a'n al en'ter'ig'a kant'o, kaj Basmanov la tut'a'n temp'o'n balanc'iĝ'is kaj ripet'is:

—Pli mal'rapid'e, pli plend'e! Ankoraŭ pli plend'e, mi'a'j amik'o'j! En'ter'ig'u vi'a'n bojar'o'n, jen kiel, jen kiel! Bon'e! Bon'eg'e! Kial do la anim'o ne for'las'as la korp'o'n? Aŭ dezir'as la sort'o, ke mi ankoraŭ sufer'u en la mond'o? Se la sort'o tiel decid'is, oni dev'as obe'i! Se mi dev'as viv'i, mi viv'os! Danc'kant'o'n!—li subit'e ek'kri'is, kaj la kant'ist'o'j, jam al'kutim'int'a'j al li'a'j kapric'o'j, komenc'is danc'kant'o'n.

—Pli rapid'e!—komand'is Basmanov, pren'is du arĝent'a'j'n vaz'o'j'n kaj kun'frap'ad'is ili'n.—Kar'ul'o'j, pli rapid'e! Pli rapid'e, diabl'o'j! Kanajl'o'j, fripon'o'j! Rapid'e!

La tut'a ekster'aĵ'o de Basmanov ŝanĝ'iĝ'is. Nenio vir'in'simil'a rest'is en li'a vizaĝ'o. Serèbrjanij re'kon'is la brav'ul'o'n, kiu maten'e batal'is en plej danĝer'a'j lok'o'j kaj pel'is ar'o'j'n da tatar'o'j antaŭ si.

—Jen kio plaĉ'as al mi!—ek'kri'is Serèbrjanij kun laŭd'ant'a kap'mov'o.

Basmanov gaj'e lin ek'rigard'is.

—Kaj vi re'e ek'kred'is al mi, princ'o? Vi kred'is, ke mi ver'e plor'is? He, he, princ'o, kiel facil'e est'as vin tromp'i! Nu, ni kun'frap'u la pokal'o'j'n por ni'a kon'at'iĝ'o! Se ni kun'e viv'os, vi vid'os, ke mi ne est'as tia, kia mi ŝajn'as!

La sen'zorg'a gaj'ec'o bon'e impres'is la princ'o'n, li volont'e pren'is la pokal'o'n el la man'o de Basmanov.

—Kiu pov'as vin kompren'i, Teodor'o Aleksèeviĉ? Neniam mi vid'is iu'n, simil'a'n al vi. Ebl'e, efektiv'e, vi est'as pli bon'a, ol vi ŝajn'as est'i. Mi ne sci'as, kio'n mi dev'as pensi pri vi, sed Di'o ni'n kun'ig'is en batal'o, tial—est'u sana, bojar'o!

Kaj li trink'is la pokal'o'n ĝis la fund'o.

—Bon'e, princ'o, bon'e, mi'a kara! Je Di'o, mi vin amas. Ankoraŭ unu pokal'o'n, kaj pere'u ĉiu'j tatar'o'j, kiu'j rest'as en Rus'land'o!

Serèbrjanij ne facil'e far'iĝ'is ebri'a, sed hodiaŭ post la du'a pokal'o li'a'j pens'o'j iom konfuz'iĝ'is. Ebl'e la vin'o est'is tro fort'a, aŭ Basmanov al'ŝut'ig'is io'n en lian pokal'o'n, sed la princ'o sent'is kap'turn'iĝ'o'n, li nenio'n vid'is antaŭ si, li nur aŭd'is gaj'eg'a'n kanton kaj ankaŭ la ordon'ant'a'n voĉ'o'n de Basmanov:

—Pli rapid'e, kar'ul'o'j! Pli rapid'e! Ĉu vi dorm'as? Kiu'n vi en'ter'ig'as, kanajl'o'j?

Kiam Serèbrjanij re'konsci'iĝ'is, la kant'ad'o ankoraŭ daŭr'is, sed li jam ne star'is, sed du'on'kuŝ'is sur la pers'a'j kusen'o'j, kaj Basmanov kun help'o de si'a ĉeval'serv'ist'o penis vest'i lin per vir'in'a ljetniko.

—Sur'met'u vi'a'n kaftan'o'n, princ'o!—li dir'is: jam far'iĝ'as mal'varm'et'e!

En la sam'a moment'o la kant'ist'o'j, fin'int'e la kanton, iom halt'is por ripoz'i.

Punkt'o'j flug'is en okul'o'j de Serèbrjanij, li'a'j pens'o'j ankoraŭ ne est'is tut'e klar'a'j, kaj li sur'met'us vir'in'a'n vest'o'n anstataŭ si'a kaftan'o, sed subit'e mez'e de silent'o aŭd'iĝ'is kvazaŭ tir'at'a ĝem'blek'ad'o.

—Kiu blek'as?—koler'e demand'is Basmanov.

—Hund'o sur la tomb'o de Skuratov,—respond'is la serv'ist'o, el'rigard'int'e el la tend'o.

—Don'u al mi paf'ark'o'n kaj sag'o'n, mi lern'ig'os ĝin ĝem'blek'i, kiam mi regal'as la gaston!

Sed ĉe la nom'o de Skuratov Serèbrjanij tut'e mal'ebri'iĝ'is.

—Atend'u, bojar'o!—li dir'is, lev'iĝ'ant'e: ne tuŝ'u la hund'o'n, ĝi est'as Bujano de Maksim'o, ĝi vok'as min al la tomb'o de mi'a frat'o! Tro long'e mi festen'is kun vi, adiaŭ, mi dev'as for!

—Vi forges'is vi'a'n kaftan'o'n, princ'o!

—Ne por mi ĝi est'as kudr'it'a,—respond'is Serèbrjanij, ek'kon'int'e, kiu'n vest'o'n Basmanov ten'as antaŭ li: sur'met'u ĝin mem kaj port'u, kiel vi port'is ĝis nun.

Kaj, ne atend'ant'e la respond'o'n, li kraĉ'is kaj el'ir'is.

Post li aŭd'iĝ'is mal'ben'o'j, insult'o'j, blasfem'o'j! Sed, ne atent'ant'e ili'n plu, la princ'o iris al la tomb'o de Maksim'o, fal'is teren kaj preĝ'is por si'a mort'int'a frat'o, kaj post'e li, akompan'at'a de Bujano, re'ven'is al la rab'ist'o'j, kiu'j, gvid'at'a'j de Ring'o, jam aranĝ'is si'a'n tend'ar'o'n ĉirkaŭ ek'brul'ig'it'a'j fajr'o'j.

ĈAPITR'O XXVIII.

La dis'iĝ'o.

Apenaŭ tag'iĝ'is, kiam Ring'o jam vek'is la rab'ist'o'j'n.

—Kamarad'o'j!—li dir'is al ili: ven'is temp'o, ke ni dis'iĝ'u! Adiaŭ, kamarad'o'j! Mi re'e ir'as al Volg'o. Pardon'u, se mi iu'n el vi ofend'is!

Kaj li profund'e klin'iĝ'is antaŭ la kamarad'o'j.

—Hetman'o!—ek'kri'is la rab'ist'ar'o, kvazaŭ unu hom'o: ne for'las'u ni'n! Kie'n ni ir'os sen vi?

—Ir'u kun li'a princ'a moŝt'o, kar'ul'o'j! Per vi'a hieraŭ'a hero'aĵ'o vi merit'as pardon'o'n, kaj vi pov'os re'ven'i hejm'e'n, la princ'o cert'e vin ne for'las'os.

—Brav'ul'o'j,—dir'is Serèbrjanij: mi promes'is al la car'o, ke mi ne est'os evit'ant'a lian juĝ'o'n. Vi sci'as, ke el la mal'liber'ej'o mi for'ir'is ne propr'a'vol'e. Nun mi dev'as plen'um'i mi'a'n promes'o'n, kaj ir'i al la car'o. Ĉu vi vol'as kun'e?

—Sed se li ni'n ne pardon'os?—demand'is kelk'a'j.

—Tio est'os Di'a vol'o, mi ne dezir'as vin tromp'i. Ebl'e li pardon'os, ebl'e ne. Pri'pens'u, pri'parol'u ĉio'n kaj respond'u al mi, kiu ir'os kun mi, kiu rest'os.

La rab'ist'o'j inter'ŝanĝ'is rigard'o'j'n, de'ir'is flank'e'n kaj inter'konsil'iĝ'is. Post iom da temp'o ili re'ven'is al Serèbrjanij.

—Ni ĉiu'j ir'os kun vi, princ'o, se nur la hetman'o ir'os kun'e!

—Ne, kar'ul'o'j,—respond'is Ring'o: min ne pet'u. Se vi ne sekv'os la princ'o'n, tut'e egal'e—ni'a'j voj'o'j est'as mal'sam'a'j. Sufiĉ'e da temp'o mi rest'is ĉi tie, mi dev'as re'ven'i hejm'e'n. Krom tio, ni iom'et'e mal'pac'iĝ'is, kaj dis'ŝir'it'a'n ŝnur'o'n, kiel ajn oni pen'us, oni ne kun'lig'os sen nod'o! Ir'u kun la princ'o, kar'ul'o'j, aŭ elekt'u ali'a'n hetman'o'n, sed mi konsil'as al vi ir'i kun la princ'o: mi est'as cert'a, ke post vi'a venk'o la car'o pardon'os vin kaj lin ankaŭ.

La rab'ist'o'j ankoraŭ inter'konsil'iĝ'is iom'et'e, kaj baldaŭ post'e ili du'part'iĝ'is. La plej grand'a grup'o al'ir'is la princ'o'n.

—Konduk'u ni'n!—ili dir'is: traf'u ni'n la sam'a sort'o, kiel vin!

—Kaj la ceter'a'j?—demand'is Serèbrjanij.

—Ili elekt'is kiel hetman'o'n Ĥlopkon, sed ni lin ne dezir'as.

—Tie rest'is ĉiu'j mal'pli bon'a'j hom'o'j,—murmur'et'is Ring'o al la princ'o: ili hieraŭ ne tiel bon'e batal'is, kiel la vi'a'j.

—Kaj vi, Ring'o,—re'e demand'is la princ'o: vi definitiv'e for'las'as ni'n?

—Jes, princ'o, mi ne est'as kiel la ali'a'j. Mi'a'j'n krim'o'j'n la car'o ne pov'as pardon'i al mi. Krom tio, mi enu'as sen Jermako Timofèeviĉ: kiom da jar'o'j mi jam lin ne vid'is! Adiaŭ, princ'o, ne koler'u kontraŭ mi!

Serèbrjanij fort'e premis la man'o'n de Ring'o kaj ĉirkaŭ'brak'is lin.

—Adiaŭ, hetman'o,—li dir'is: mi tre bedaŭr'as, ke vi ni'n for'las'as kaj ir'as al Volg'o; ne tia viv'manier'o dec'as al vi!

—Kiu sci'as, princ'o?—respond'is Ring'o, kaj li'a rigard'o far'iĝ'is strang'a:—Di'o est'as favor'kor'a, ebl'e mi ŝanĝ'os la viv'manier'o'n!

La rab'ist'o'j sin prepar'ad'is al for'ir'o.

Kiam la sun'o lev'iĝ'is, ĉe la bord'o de la river'o jam for'est'is la taĉment'o de Basmanov: la bojar'o ek'voj'ir'is ankoraŭ nokt'e por pli fru'e al'port'i al la car'o sci'ig'o'n pri la venk'o.

Adiaŭ'ant'e la kamarad'o'j'n, Ring'o ek'vid'is apud si Dmiĉjon.

—Adiaŭ, mal'saĝ'ul'et'o!—li dir'is gaj'e: hieraŭ vi serv'is al la car'o kiel kvar vir'o'j, cert'e, li bon'e vin rekompenc'os.

Sed Dmiĉjo, kvazaŭ ne kompren'ant'e, grat'is al si la nuk'o'n.

—Nu, Dmiĉjo, kio'n vi dir'os?—demand'is Ring'o.

—Nenio'n,—ne tuj respond'is Dmiĉjo, grat'ant'e per unu man'o la nuk'o'n, per ali'a la lumb'o'n.

—Nenio'n? Nu, bon'e!—kaj Ring'o jam de'ir'is de li, kiam Dmiĉjo fin'e dir'is mal'rapid'e:

—Hetman'o, ha, hetman'o!

—Kio'n vi bezon'as?

—Mi ne vol'as ir'i en la antaŭ'urb'o'n.

—Kie'n do vi vol'as ir'i?

—Kun vi mi vol'as.

—Ne'ebl'e: mi ir'as al Volg'o.

—Mi ankaŭ al Volg'o!

—Ir'u kun la ali'a'j, kun la princ'o!

Dmiĉjo, kvazaŭ konfuz'it'a, observ'is la bast'ŝu'o'n de si'a el'star'ig'it'a pied'o.

—Ebl'e vi tim'as la opriĉnikojn?—mok'e demand'is Ring'o.

Dmiĉjo ĉiam grat'is jen la nuk'o'n, jen la dors'o'n aŭ la flank'o'j'n kaj nenio'n respond'is.

—Ĉu vi ili'n ne vid'is?—daŭr'ig'is Ring'o: ili ja ne for'manĝ'os vin?

—Mi'a'n fianĉ'in'o'n ili pren'is,—dir'is Dmiĉjo kvazaŭ ne volont'e.

Ring'o ek'rid'is.

—Kia venĝ'em'ul'o! Vi ne vol'as hav'i rilat'o'j'n kun ili? Nu, ir'u kun Ĥlopko!

—Mi ne vol'as!—decid'em'e dir'is Dmiĉjo:—kun vi mi ir'os al Volg'o.

—Mi ne tuj ir'os al Volg'o!

—Mi ankaŭ ne tuj.

—Kie'n do vi nun ir'os?

—Kun vi.

—Nu, ne facil'e oni sin de'ŝir'as de li. Sci'u, ke mi antaŭ'e ankaŭ dev'as vizit'i la antaŭ'urb'o'n.

—Por kio?—demand'is Dmiĉjo kaj per grand'a'j okul'o'j ek'rigard'is la hetman'o'n.

—Por kio, por kio!—ripet'is Ring'o mal'pacienc'e: por tio, ke antaŭ unu jar'o mi tie krev'ig'is nuks'o'j'n kaj forges'is pren'i la ŝel'o'n.

Dmiĉjo ek'rigard'is lin kun mir'o, sed li tuj ek'rid'et'is, pli'larĝ'ig'ant'e la buŝ'o'n ĝis orel'o'j, dum'e li'a sulk'ig'it'a vizaĝ'o montr'is plej ruz'a'n esprim'o'n, kvazaŭ li dezir'is dir'i: ne tiel facil'e est'as min super'ruz'i! mi tre bon'e kompren'as, ke vi ir'as en la antaŭ'urb'o'n ne por pren'i la nuks'a'j'n ŝel'o'j'n, sed por io tut'e ali'a. Tamen li nenio'n dir'is kaj nur ripet'is rid'et'ant'e:

—Mi ankaŭ ir'as kun vi antaŭ'urb'o'n.

—Kio'n far'i kun la mal'saĝ'ul'o?—dir'is Ring'o, lev'ant'e la ŝultr'o'j'n: ne'ebl'e est'as liber'iĝ'i de li. Nu, bon'e, ir'u kun mi, mal'saĝ'ul'o, sed ne koler'u, se vi est'os pend'ig'it'a!

—Oni min pend'ig'u!—apati'e dir'is Dmiĉjo.

—Bon'eg'e, kar'ul'o! Jen kial mi vin amas! Nu, rapid'e dir'u adiaŭ al la kamarad'o'j, kaj ni ir'u!

—La apati'a vizaĝ'o de Dmiĉjo ne vigl'iĝ'is: li tuj mal'lert'e al'ir'is al la kamarad'o'j kaj kis'is ĉiu'n el ili po tri foj'o'j, ne atent'ant'e, ĉu ili vol'as aŭ ne, kapt'ant'e iu'n je la ŝultr'o'j, ali'a'n je la kap'o.

—Hetman'o!—dir'is Serèbrjanij: do, ni ir'as la sam'a'n voj'o'n?

—Ne, bojar'o. Kie mi ir'os, tie vi ne rajd'os. En la antaŭ'urb'o mi est'os pli fru'e, ol vi, kaj se vi min renkont'os, ne re'kon'u min; tamen ni ne pov'as renkont'iĝ'i: mi est'os for antaŭ ol vi al'ven'os; mi hav'as nur iu'j'n afer'o'j'n tie.

Serèbrjanij diven'is, ke Ring'o hav'is io'n kaŝ'it'a'n aŭ en'fos'it'a'n en la ĉirkaŭ'aĵ'o de l’ antaŭ'urb'o, kaj li plu ne insist'is.

Baldaŭ du taĉment'o'j ek'mov'iĝ'is en du mal'sam'a'j direkt'o'j.

La pli grand'a iris kun Serèbrjanij laŭ'long'e de la apud'river'a herb'kamp'o, kovr'it'a per post'sign'o'j de hieraŭ'a batal'o; post ĝi tren'iĝ'is Bujano kun mal'lev'it'a kap'o kaj pend'ant'a vost'o. Ĝi de temp'o al temp'o al'ir'is la princ'o'n, plend'e blek'is kaj sin turn'is posten al la hieraŭ el'fos'it'a tomb'o, ĝis kiam fin'e la alt'a'j kan'o'j kaŝ'is ĉi tiu'n tomb'o'n de la okul'o'j.

Ali'a pli mal'grand'a taĉment'o sekv'is Ĥlopkon. Ring'o ek'ir'is ali'flank'e'n, kaj lin sekv'is Dmiĉjo, mal'rapid'e kaj mal'lert'e mov'ant'e la pied'o'j'n.

Sen'hom'iĝ'is la vast'a'j step'o'j, kaj ek'reg'is la antaŭ'a silent'o, kvazaŭ hieraŭ tie ne est'is tumult'o de batal'o! Nur tie kaj ĉi tie paŝt'is sin la forges'it'a'j tatar'a'j ĉeval'o'j, kaj en la brul'ig'it'a herb'o kuŝ'is dis'ĵet'it'a'j batal'il'o'j. Super la flor'ant'a'j bord'o'j de la river'o alaŭd'o'j laŭt'e kant'is en la ĉiel'a blu'aĵ'o, ali'a'j mal'grand'a'j bird'et'o'j pep'is kaj flirt'is en la kan'o'j aŭ kant'ant'e ripoz'is sur la sag'o'j, kiu'j dum batal'o en'ŝov'iĝ'is en la ter'o'n kaj nun star'is inter la marĉ'a'j flor'o'j, simil'ant'e je flor'o'j, de long'e ĉi tie kresk'ant'a'j.

ĈAPITR'O XXIX.

Sam'temp'a esplor'o de du kontraŭ'ul'o'j.

Ok tag'o'j'n post la batal'o la car'o akcept'is en si'a dorm'o'ĉambr'o Basmanovn, ĵus alvenintan el Rjazanjo. La car'o jam detal'e sci'is pri la batal'o, sed Basmanov esper'is, ke li la unu'a rakont'os pri ĝi. Li esper'is al'skrib'i al si sol'a la honor'o'n de l’ venk'o kaj kiel sekv'o'n de si'a rakont'o li dezir'is re'e ricev'i la antaŭ'a'n favor'o'n de la car'o.

La car'o atent'e aŭskult'is, mov'ant'e la rozari'o'n kaj observ'ant'e la perl'ornam'it'a'n ring'o'n de si'a montr'a fingr'o. Sed kiam Basmanov, fin'int'e la rakont'o'n kaj ek'sku'int'e si'a'j'n bukl'o'j'n, dir'is mem'konfid'e—"vi'a car'a moŝt'o, vi vid'as, kiel mult'e ni labor'is por vi'a car'a moŝt'o!", Ivan'o lev'is la okul'o'j'n kaj ek'rid'et'is.

—Ni ne ŝpar'is ni'a'j'n fort'o'j'n,—flat'em'e daŭr'ig'is Basmanov,—kaj vi'a car'a moŝt'o, cert'e, bon'e rekompenc'os vi'a'n fidel'a'n serv'ist'o'n?

—Kio'n vi dezir'us, Teodĉjo?—demand'is la car'o kun ŝajn'ig'a bon'kor'ec'o.

—Plej bon'e, far'u min okolniĉij, por ke oni min plu ne kuraĝ'u ofend'i.

Ivan'o fiks'e rigard'is lin.

—Kaj per kio mi rekompenc'os la princ'o'n Serèbrjanij?—li demand'is tut'e ne'atend'it'e.

—Vi'a'n mal'favor'at'o'n?—demand'is Basmanov, kaŝ'ant'e si'a'n konfuz'o'n sub si'a ordinar'a sen'hont'ec'o: kio'n pli li merit'as, ol pend'ig'il'o'n? Li est'is for'kur'int'a el mal'liber'ej'o, li kun si'a'j rab'ist'o'j sufiĉ'e mult'e mal'help'is ni'n: se li ne ek'tim'ig'us la tatar'o'j'n, ni atak'us kaj kapt'us ili'n ĉiu'j'n kvazaŭ koturn'o'j'n.

—Ĉu ver'e? Kaj mi supoz'as, ke sen li re'e iu tatar'o al'lig'us vin al si'a ĉeval'o, kiel iam, ĉu vi memor'as, Teodĉjo? Ĝi est'us ne por la unu'a foj'o, vi jam prov'is ĝin!

—Mi jam prov'is sufer'i por vi'a car'a moŝt'o, arogant'e daŭr'ig'is Basmanov: mi nur ne prov'is vi'a'n car'a'n dank'o'n. Nek Godunòv, nek Vjàzemskij, nek Maluto tiel serv'as kiel mi, tamen, vi bon'e rekompenc'as ili'n.

—Cert'e, ili ne tiel serv'as, kiel vi! Ĉu, ekzempl'e, ili pov'as danc'i, kiel vi?

—Vi'a car'a moŝt'o,—dir'is Basmanov, perd'ant'e la pacienc'o'n: se mi ne plaĉ'as al vi, bon'vol'u min for'permes'i; mi ir'os for de la kort'eg'o.

Basmanov esper'is, ke Ivan'o lin est'os re'ten'ant'a, sed li'a for'est'o el la antaŭ'urb'o, anstataŭ re'viv'ig'i la amon de l’ car'o por li, ankoraŭ pli mult'e ĝin mal'pli'grand'ig'is: la car'o lin forges'is, kaj ali'a'j favor'at'o'j, precip'e Maluto, ofendita per la fiereco de Basmanov, util'ig'is la temp'o'n por de'turn'i de li la car'a'n koron.

La plan'o de Basmanov mal'sukces'is. Est'is vid'ebl'e, ke li'a ĉagren'o amuz'is la car'o'n.

—Kio'n far'i?—dir'is la car'o kun ŝajn'ig'a mal'ĝoj'o:—kvankam mi enu'os sen vi, mi, mal'feliĉ'a orf'o, kvankam la ŝtat'a'j afer'o'j ebl'e mal'prosper'os, sed kio'n far'i? mi provos ĉio'n far'i sol'a, per mi'a mal'saĝ'a kap'o! Ir'u, Teodĉjo, ir'u, kie'n vi vol'as! Mi ne dezir'as vin de'ten'i per'fort'e!

Basmanov ne pov'is kaŝ'i plu si'a'n koler'o'n; dorlot'it'a de Ivan'o, li nun tut'plen'e aper'ig'is si'a'n karakter'o'n.

—Dank'o'n, vi'a car'a moŝt'o, dank'o'n por vi'a gast'am'ec'o! Dank'o'n, ke vi pel'as for vi'a'n serv'ist'o'n kiel mal'bon'a'n hund'o'n! Nun,—al'don'is li sen'pri'pens'e,—nun mi laŭd'os en Rus'land'o vi'a'n car'a'n bon'ec'o'n! Est'u la ali'a'j por vi same bon'a'j serv'ist'o'j, kiel est'is vi'a Teodor'a! Mult'a'j pek'o'j ŝarĝ'as mi'a'n konscienc'o'n de post mi'a serv'ad'o al vi,—unu nur'a'n pek'o'n mi ne kon'as, mi ne hav'is rilat'o'j'n kun sorĉ'ist'o'j!

Ivan'o komenc'e rid'et'is, sed ĉe la last'a'j parol'o'j li'a mien'o ŝanĝ'iĝ'is.

—Sorĉ'ist'o'j?—li demand'is, mir'ig'it'a, preskaŭ kolera.—Kiu do hav'as ĉi tie rilat'o'j'n kun sorĉ'ist'o'j?

—Kiu? Ekzempl'e, vi'a Vjàzemskij,—respondis Basmanov, brav'e renkont'ant'e fiks'a'n rigard'o'n de l’ car'o.—Jes!—daŭr'ig'is li, ne tim'ig'it'a de la terur'a mien'o de Ivan'o: vi sol'a nur ne sci'as, ke kiam Vjàzemskij est'as en Moskv'o, li ĉiu'nokt'e vizit'as la muel'ist'o'n en la arb'ar'o, la muel'ist'o ja est'as sorĉ'ist'o, nepr'e ili kun'e pen'as pere'ig'i vi'a'n car'a'n moŝt'o'n!

—Kial vi sci'as ĉio'n ĉi?—demand'is la car'o, tra'pik'ant'e la opriĉnikon per esplor'ant'a rigard'o.

Ĉi tiu'n foj'o'n Basmanov iom ek'tim'is.

—Vi'a car'a moŝt'o,—li rapid'is respond'i: se mi ĝin sci'us pli fru'e, mi cert'e raport'us ĉio'n al vi'a car'a moŝt'o, sed mi nur hieraŭ ek'aŭd'is de li'a'j serv'ist'o'j...

La car'o en'pens'iĝ'is.

—Ir'u!—li dir'is post mal'long'a silent'o: mi esplor'os la afer'o'n. Ne for'las'u la antaŭ'urb'o'n, ĝis kiam mi ordon'os!

Basmanov for'ir'is kontent'a, ke li sukces'is vek'i en la suspekt'em'a kor'o de l’ car'o dub'o'n kontraŭ unu el si'a'j mal'amik'o'j, sed sam'temp'e tro mal'ĝoj'a pro la mal'varm'ec'o, kun kiu la car'o lin akcept'is.

Baldaŭ la car'o el'ir'is el la dorm'o'ĉambr'o en si'a'n akcept'ej'o'n, sid'iĝ'is en apog'seĝ'o'n kaj, ĉirkaŭ'it'a de opriĉnikoj, aŭskult'is raport'o'j'n de l’ bojar'o'j, al'ven'int'a'j el Moskv'o kaj el ali'a'j urb'o'j. Dis'don'int'e si'a'j'n ordon'o'j'n, detal'e pri'diskut'int'e kun ili ĉiu'j'n bezon'o'j'n de l’ ŝtat'o, la rilat'o'j'n kun fremd'a'j land'o'j, la rimed'o'j'n kontraŭ la invad'o de tatar'o'j en Rus'land'o'n, Ivan'o demand'is, ĉu ĉiu'j pet'ant'o'j jam est'as akcept'it'a'j?

—Bojar'o Druĵino Andrèeviĉ Morozov,—anoncis stolniko[43],—humil'e salut'as vi'a'n car'a'n moŝt'o'n kaj pet'as, ke vi permes'u al li aper'i antaŭ vi'a'j hel'a'j okul'o'j!

Morozov?—demand'is Ivan'o:—ĉu li ne for'brul'is kun si'a dom'o? Viv'em'a est'as la mal'jun'a hund'o! Bon'e. Mi de'met'is de li mi'a'n mal'favor'o'n, li en'ir'u!

La stolniko el'ir'is. Baldaŭ la ar'o da kort'eg'an'o'j don'is lok'o'n al bojar'o Morozov, kiu, sub'ten'at'a de si'a'j du serv'ist'o'j, al'proksim'iĝ'is al la car'o kaj fal'is teren antaŭ li.

Ĉies okul'o'j sin turn'is al la mal'jun'a bojar'o. Li'a vizaĝ'o est'is pal'a, li mult'e mal'gras'iĝ'is, sur la frunt'o est'is vid'ebl'a la cikatr'o, post'sign'o de la sabr'a vund'o, far'it'a de Vjàzemskij; sed li'a'j en'fal'int'a'j okul'o'j aper'ig'is la antaŭ'a'n fort'a'n vol'o'n, kaj sur li'a'j kun'ig'it'a'j brov'o'j kuŝ'is la antaŭ'a sigel'o de ne'venk'ebl'a obstin'ec'o.

Kontraŭ la kutim'o de l’ kort'eg'o, li'a'j vest'o'j ne est'is luks'a'j.

Ivan'o silent'e rigard'is lin.

Kiu sci'is legi la car'a'j'n rigard'o'j'n, tiu leg'us nun kaŝ'it'a'n mal'am'o'n kaj plezur'o'n vid'i la mal'amik'o'n humil'iĝ'int'a'n, sed mal'atent'a observ'ant'o pov'us nom'i la rigard'o'n de Ivan'o eĉ bon'kor'a.

Druĵino Andrèeviĉ!—li dir'is grav'e, sed afabl'e: mi de'met'is de vi mi'a'n mal'favor'o'n; kial do vi sur'hav'as tia'j'n vest'o'j'n?

—Vi'a car'a moŝt'o,—respond'is la bojar'o rest'ant'e sur'genu'e: ĉu luks'a'j vest'o'j konven'as al tiu, kies dom'o'n for'brul'ig'is vi'a'j opriĉnikoj, kies edz'in'o'n ili for'rab'is? Vi'a car'a moŝt'o,—li daŭr'ig'is per firma voĉ'o: mi humil'e plend'as al vi kontraŭ vi'a opriĉniko, Afonĉjo Vjàzemskij!

—Lev'iĝ'u!—dir'is la car'o: kaj rakont'u ĉio'n laŭ'vic'e. Se iu el mi'a'j opriĉnikoj vin ofend'is, mi ne indulg'os lin eĉ se li est'us plej intim'a mi'a serv'ist'o.

—Vi'a car'a moŝt'o!—daŭr'ig'is Morozov ĉiam sur'genu'e: li mem ven'u, Afonĉjo! Li respond'u en mi'a ĉe'est'o al vi'a car'a moŝt'o!

—Bon'e!—konsent'is la car'o post pri'pens'o: vi est'as prav'a! La plend'at'o dev'as sci'i, pri kio oni lin kulp'ig'as. Ven'ig'u Vjàzemskijn! Kaj vi,—li sin turn'is al la serv'ist'o'j de Morozov, kiu'j humil'eg'e star'is flank'e:—lev'u vi'a'n bojar'o'n kaj sid'ig'u lin sur benk'o'n, ke li atend'u la plend'at'o'n.

De post la ruin'ig'o de l’ domo de Morozov pas'is pli ol du monat'o'j. Vjàzemskij jam re'san'iĝ'is post la ricev'it'a'j vund'o'j. Kiel antaŭ'e, li loĝ'is en la antaŭ'urb'o, sed, nenio'n sci'ant'e pri la sort'o de Helen'o, kiu'n neniu el li'a'j kurier'o'j pov'is trov'i, li est'is ankoraŭ pli mal'gaj'a, ol antaŭ'e, li tre mal'oft'e sin montr'is ĉe la kort'eg'o, pretekst'ant'e si'a'n mal'san'o'n, ne part'o'pren'is en festen'o'j kaj kelk'a'j lin opini'is eĉ iom frenez'a. Al la car'o ne plaĉ'is li'a for'est'o dum komun'a'j preĝ'o'j aŭ festen'o'j; sed, sci'ant'e pri la mal'feliĉ'a aventur'o kun Helen'o, li al'skrib'is la kondut'o'n de Vjàzemskij al am'turment'o'j kaj est'is indulg'em'a por li. Nur post la inter'parol'o kun Basmanov ĉi tiu kondut'o ek'ŝajn'is al li suspekt'ind'a. La plend'o de Morozov don'is bon'a'n okaz'o'n mult'o'n ek'sci'i per sam'temp'a esplor'o de ambaŭ kontraŭ'ul'o'j,—jen kial la car'o akcept'is Morozovn pli afabl'e, ol la kort'eg'an'o'j est'is atend'int'a'j.

Baldaŭ ven'is Vjàzemskij. Li'a ekster'aĵ'o ankaŭ mult'e ŝanĝ'iĝ'is. Li ŝajn'is est'i pli aĝ'a per kelk'a'j jar'o'j, la trajt'o'j de li'a vizaĝ'o far'iĝ'is pli akr'a'j, kaj la viv'o kvazaŭ al'centr'iĝ'is en li'a'j fajr'a'j, mal'kviet'a'j okul'o'j.

—Ven'u, ven'u, Afonĉjo?—dir'is la car'o,—al'proksim'iĝ'u ankaŭ vi, Druĵino! Dir'u, en kio konsist'as vi'a plend'o? Dir'u mal'kaŝ'e, rakont'u ĉio'n, kiel ĝi okaz'is!

Druĵino Andrèeviĉ al'proksim'iĝ'is al la car'o. Star'ant'e apud Vjàzemskij, sed ne rigard'ant'e lin, li detal'e rakont'is ĉiu'j'n cirkonstanc'o'j'n de l’ atak'o.

—Ĉu li rakont'is la veron?—demand'is la car'o, sin turn'ant'e al Vjàzemskij.

—Jes, vi'a car'a moŝt'o!—respond'is Vjàzemskij, kiu'n mir'ig'is la demand'o de l’ car'o, ĉar la car'o jam de long'e ĉio'n sci'is.

La vizaĝ'o de l’ car'o mal'seren'iĝ'is.

—Kiel vi kuraĝ'is far'i tio'n?—li dir'is kaj direkt'is al Vjàzemskij si'a'n sever'a'n rigard'o'n:—ĉu mi permes'as, ke mi'a'j opriĉnikoj est'u rab'ist'o'j?

—Vi sci'as, vi'a car'a moŝt'o,—respond'is Vjàzemskij, pli kaj pli mir'eg'ant'e: vi sci'as, ke la dom'o est'is rab'it'a ne laŭ mi'a ordon'o, kaj se la bojar'in'o'n mi for'konduk'is, mi hav'is ja vi'a'n permes'o'n!

—Mi'a'n permes'o'n?—demand'is la car'o, akcent'ant'e ĉiu'n vort'o'n.—Kiam mi don'is al vi tia'n permes'o'n?

Tiam Vjàzemskij komprenis, ke li ne devus sin apogi sur la aludo de l’ car'o Ivan'o dum festen'o, alud'o, kiu'n Vjàzemskij konsider'is kiel rajt'ig'il'o'n por for'konduk'i per'fort'e Helen'o'n. Ne diven'ant'e ankoraŭ la cel'o'n, kiu ig'as la car'o'n ne'i tiu'n alud'o'n, li tamen kompren'is, ke li dev'as ŝanĝ'i la manier'o'n de si'a defend'o. Ne la tim'o aŭ la dezir'o konserv'i la viv'o'n, kiu, ĉe la ŝanĝ'ebl'a karakter'o de Ivan'o, ĉiam pov'is est'i en danĝer'o, decid'ig'is Vjàzemskijn serĉ'i sen'kulp'iĝ'o'n. Li ankoraŭ ne perd'is la esper'o'n re'trov'i Helen'o'n, kaj ĉiu'j rimed'o'j ŝajn'is al li taŭg'a'j por tia cel'o.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li dir'is:—pardon'u, vi ne est'is permes'int'a al mi for'konduk'i la bojar'in'o'n. Jen kiel okaz'is la afer'o! Vi send'is min Moskv'o'n por de'met'i la mal'favor'o'n de l’ bojaro Druĵino Morozov, kaj la bojar'o, kiel vi sci'as, de long'e konsider'as min kiel mal'amik'o'n, ĉar mi iam est'is kon'ant'a kun li'a edz'in'o, am'ind'um'is ŝi'n... Kiam mi al'ven'is en lian dom'o'n, li decid'is kun'e kun princ'o Serèbrjanij min mort'ig'i. Post tag'manĝ'o ili kun si'a'j serv'ist'o'j atak'is ni'n per plej perfid'a manier'o; ni komenc'is ni'n defend'i, kaj la bojar'in'o, li'a edz'in'o, kon'ant'e la kruel'a'n karakter'o'n de si'a edz'o, ne dezir'is rest'i ĉe li, kaj el'pet'is, ke mi ŝi'n kun'pren'u. Si for'las'is lian dom'o'n tut'e propr'a'vol'e, sed ĉar mi en la arb'ar'o sven'is, mi ne sci'as, kio far'iĝ'is al ŝi, kie ŝi est'as. Kred'ebl'e, bojar'o Morozov trov'is ŝi'n kaj kaŝ'as ŝi'n ie, ebl'e li jam mort'ig'is ŝi'n! Ne li,—daŭr'ig'is Vjàzemskij kun ĵaluza rigardo al Morozov: ne li dev'us plend'i, mi mem, vi'a car'a moŝt'o, kulp'ig'as la bojar'o'n pri tio, ke li kun Nikito Serèbrjanij est'is min atak'int'a en si'a dom'o!

La car'o ne atend'is tia'n turn'iĝ'o'n. La kalumni'o de Vjàzemskij est'is okul'vid'ebl'a, sed Ivan'o tut'e ne intenc'is ĝin refut'i. Morozov nun unu'a'foj'e ek'rigard'is si'a'n kontraŭ'ul'o'n.

—Mensog'as la mal'ben'it'a hund'o!—li dir'is, mal'estim'eg'e rigard'ant'e lin de la kap'o ĝis la pied'o'j: ĉiu li'a vort'o est'as abomen'ind'a mensog'o; mi est'as pret'a kis'i la kruc'o'n por atest'i la veron! Vi'a car'a moŝt'o! ordon'u, ke li, mal'ben'it'o, re'don'u al mi mi'a'n edz'in'o'n, kun kiu min kun'lig'as la leĝ'o krist'an'a!

Ivan'o ek'rigard'is Vjàzemskijn!

—Kio'n vi dir'os?—demand'is li kun la mien'o de kvazaŭ sen'parti'a juĝ'ist'o.

—Mi jam dir'is al vi, vi'a car'a moŝt'o, ke mi kun'pren'is la bojar'in'o'n, plen'um'ant'a ŝi'a'n propr'a'n pet'o'n; kiam sur'voj'e mi perd'is mult'e da sang'o, mi'a'j serv'ist'o'j trov'is min sven'int'a'n en arb'ar'o. Apud mi est'is nek la ĉeval'o, nek la bojar'in'o, oni min transport'is en la muel'ej'o'n, kie la mal'jun'a muel'ist'o per sorĉ'vort'o'j halt'ig'is la sang'flu'o'n. Nenio'n plu mi sci'as.

Vjàzemskij ne supoz'is, ke, rakont'ant'e pri la muel'ist'o, li pli'fort'ig'as en la car'o lian jam nask'iĝ'int'a'n suspekt'o'n kaj kred'ebl'ig'as la vort'o'j'n de Basmanov, sed Ivan'o ne aper'ig'is atent'o'n pri ĉi tiu cirkonstanc'o, li nur not'is ĝin en si'a memor'o por profit'i, kiam al'ven'os la temp'o; dum'e li kaŝ'is si'a'j'n pens'o'j'n sub la mask'o de sen'parti'ec'o.

—Ĉu vi aŭd'is?—li dir'is al Vjàzemskij: la bojaro Druĵino est'as pret'a kis'i la kruc'o'n por atest'i la veron! Kia'manier'e vi vin sen'kulp'ig'os antaŭ li?

—La bojar'o ĉio'n pov'as dir'i,—respond'is Vjàzemskij, decid'iĝ'int'a,—kio ajn okaz'us—sin defend'i ĝis la fin'o:—est'as li'a vol'o kalumni'i min; tamen mi kulp'ig'as lin pri mi'a vund'o, kaj mi mem ankaŭ kis'os la kruc'o'n por atest'i mi'a'n veron!

Murmur'o tra'kur'is la ĉe'est'ant'ar'o'n. Ĉiu'j opriĉnikoj sci'is, kia'manier'e okaz'is la atak'o, kaj malgraŭ al'kutim'iĝ'o al krim'o'j ne ĉiu el ili kuraĝ'us ĵuri mal'ver'aĵ'o'n.

Ivan'o'n mem mir'ig'is la arogant'ec'o de Vjàzemskij, sed sam'moment'e li kompren'is, ke per ĝi li pov'as pere'ig'i mal'am'eg'at'a'n Morosovn, konserv'ant'e la ŝajn'o'n de sever'a just'ec'o.

—Frat'o'j!—li dir'is, sin turn'ant'e al la ĉe'est'ant'o'j: bon'vol'u atest'i, ke mi dezir'is ek'sci'i la veron. Mi ne hav'as la kutim'o'n juĝ'i, ne aŭskult'int'e si'n'prav'ig'o'n. Tamen est'as ne'ebl'e, ke en la sam'a proces'o ambaŭ parti'o'j kis'u la kruc'o'n por atest'i la veron... Nepr'e unu el la kontraŭ'ul'o'j ĵur'us mal'ver'e. Kiel bon'a paŝt'ist'o, gard'ant'a mi'a'n ŝaf'ar'o'n, mi ne vol'as permes'i, ke iu pere'ig'u si'a'n anim'o'n. Morozov kaj Vjàzemskij est'u juĝ'ot'a'j per Di'a juĝ'o. Mi don'as al ili batal'kamp'o'n ĉi tie, sur la Ruĝ'a Plac'o. Post dek tag'o'j ili aper'u kun si'a'j help'ant'o'j kaj atest'ant'o'j! Al kiu Di'o don'os la venk'o'n, tiu est'os pur'a ankaŭ antaŭ mi; kiu mal'venk'os, tiu, se li rest'os viv'a, akcept'u sam'lok'e mort'pun'o'n per'e de ekzekut'ist'o!

La verdikt'o de Ivan'o fort'e impres'is la ĉe'est'ant'ar'o'n. Kiel mult'a'j opini'is, ĝi por Morozov egal'is la mort'verdikt'o'n, ĉar est'is pli ol dub'ebl'e, ke la mal'jun'a bojar'o pov'us kontraŭ'batal'i la jun'a'n kaj fort'a'n Vjàzemskijn. Oni supoz'is, ke li for'rifuz'os la duel'o'n aŭ almenaŭ pet'os la permes'o'n sin anstataŭ'ig'i per dung'ot'a batal'ant'o. Sed Morozov klin'iĝ'is antaŭ la car'o kaj dir'is per trankvil'a voĉ'o:

—Ĝi est'u laŭ vi'a vol'o, vi'a car'a moŝt'o! Mi est'as mal'jun'a kaj mal'san'a, jam de'long'e mi ne est'is sur'met'ant'a kiras'o'n; tamen en Di'a juĝ'o venk'as ne la fort'o, sed la ver'o! Mi esper'as hav'i la help'o'n de Di'o, kiu ne for'las'os min en mi'a prav'a afer'o kaj aper'ig'os antaŭ vi'a car'a moŝt'o kaj antaŭ ĉiu'j hom'o'j mal'prav'ec'o'n de mal'amik'o mi'a.

Aŭd'int'e la car'a'n verdikt'o'n, Vjàzemskij komenc'e ek'ĝoj'is, sed la mem'konfid'o de Morozov iom konfuz'is lin. Li ek'memor'is, ke, laŭ komun'a kred'o, en juĝ'a duel'o Di'o ne'evit'ebl'e don'as venk'o'n al la ver'a parti'o, kaj dub'o pri sukces'o kontraŭ'vol'e en'ramp'is lian anim'o'n.

Tamen, sub'prem'int'e nun la konfuz'iĝ'o'n, li ankaŭ klin'iĝ'is antaŭ la car'o kaj dir'is:

—Far'iĝ'u laŭ vi'a vol'o, vi'a car'a moŝt'o!

—Ir'u,—dir'is Ivan'o: serĉ'u atest'ant'o'j'n por vi, kaj post dek tag'o'j, je tag'iĝ'o, vi ambaŭ est'u sur la Ruĝ'a Plac'o, kaj ve al tiu, kiu ne venk'os en la batal'o!

Ĵet'int'e al ili ambaŭ tra'ig'a'n ne'klar'ig'ebl'a'n rigard'o'n, la car'o lev'iĝ'is kaj for'ir'is en si'a'j'n ĉambr'o'j'n. Morozov el'ir'is el la ĉambr'eg'o dign'o'plen'a, post'sekv'at'a de si'a'j serv'ist'o'j, tut'e ne atent'ant'e la ĉirkaŭ'ant'a'j'n opriĉnikojn.

ĈAPITR'O XXX.

La en'sorĉ'it'a sabr'o.

La sekv'ant'a'n tag'o'n Vjàzemskij for'vetur'is Moskv'o'n.

Ali'temp'e, sin pret'ig'ant'e al duel'o, li fid'us al si'a'j fort'o'j, al si'a lert'ec'o. Sed nun la afer'o rilat'is Helen'o'n. Ĝi ne est'is simpl'a duel'o, la rezultat'o depend'is de Di'a juĝ'o, kaj la princ'o sent'is si'a'n mal'prav'ec'o'n; do, kiom mal'estim'ind'a est'us por li Morozov dum ordinar'a batal'o, nun li tim'is ĉiel'an fulm'koler'o'n, li tim'is, ke dum la duel'o li'a'j man'o'j rigid'iĝ'os aŭ sen'mov'iĝ'os. La tim'o est'is des pli fort'a, ke li'a'j antaŭ ne'long'e re'san'iĝ'int'a'j vund'o'j ankoraŭ dolor'is kaj ke li de temp'o al temp'o sent'is mal'fort'ec'o'n. La princ'o vol'is nenio'n preter'las'i por cert'ig'i al si la venk'o'n. Kaj li decid'is sin turn'i al la kon'at'a muel'ist'o, pren'i de li iu'n ajn sorĉ'radik'o'n kaj tia'manier'e far'i si'a'j'n ek'bat'o'j'n ne're'bat'ebl'a'j.

Medit'o'plen'a kaj ekscit'it'a li rajd'is mal'rapid'e tra arb'ar'o, klin'iĝ'ant'e de temp'o al temp'o en la sel'o por rigard'i la voj'et'o'j'n, kovr'it'a'j'n de filik'o. Post mult'a'j turn'iĝ'o'j li fin'e trov'is pli bon'a'n voj'o'n, ĉirkaŭ'rigard'is, re'kon'is la sign'o'j'n, far'it'a'j'n sur arb'o'j kaj ek'trot'is. Baldaŭ aŭd'iĝ'is bru'ad'o de muel'ej'a rad'o. Al'proksim'iĝ'int'e, la princ'o tra la bru'ad'o disting'is hom'a'n voĉ'o'n. Li halt'is, el'sel'iĝ'is kaj, al'lig'int'e la ĉeval'o'n al avel'arb'o, paŝ'e al'ir'is la muel'ej'o'n. Ĉe la dom'et'o star'is ies rajd'ĉeval'o, riĉ'e jung'it'a. La muel'ist'o inter'parol'is kun bel'statur'a vir'o, kies vizaĝ'o'n Vjàzemskij ne pov'is vid'i, ĉar la ne'kon'at'o turn'is al li la dors'o'n, pret'a sur'sel'iĝ'i.

—Vi est'os kontent'a, vi'a bojar'a moŝt'o,—parol'is al li la muel'ist'o, jes'e kap'o'klin'ant'e: vi est'os kontent'a! Re'e vin ek'am'os la car'o kaj, est'u mi sam'lok'e mort'ig'it'a de tondr'o, se ne pere'os Vjàzemskij kaj ĉiu'j vi'a'j mal'amik'o'j! Est'u trankvil'a, ĉar kontraŭ tirliĉo[10] neniu pov'as el'ten'i!

—Bon'e!—respond'is la vizit'int'o, sur'ĉeval'iĝ'ant'e: sed, mal'jun'a diabl'o, memor'u ni'a'n inter'konsent'o'n: se mi ne hav'os sukces'o'n, mi pend'ig'os vin kiel hund'o'n!

La voĉ'o ŝajn'is al Vjàzemskij kon'at'a, sed la rad'o bru'is tiom fort'e, ke li ne pov'is kompren'i, kiu est'is la vizit'ant'o.

—Kial vi ne hav'os sukces'o'n, kar'ul'o?—daŭr'ig'is la muel'ist'o, profund'e klin'iĝ'ant'e: nur ne de'met'u de vi la tirliĉon, kaj kiam vi est'os parol'ant'a kun la car'o, rigard'u lin gaj'e kaj rekt'e en okul'o'j'n, kuraĝ'e rigard'u, kar'ul'o, ne aper'ig'u timon, dir'u al li ŝerc'o'j'n kaj sprit'aĵ'o'j'n, kiel antaŭ'e, kaj, est'u mi anatem'ot'a, se vi ne ricev'os re'e la car'a'n favor'o'n!

La rajd'ant'o turn'is la ĉeval'o'n kaj, ne rimark'int'e Vjàzemskijn, preter'trot'is apud li.

La princ'o re'kon'is Basmanovn, kaj li'a ĵaluz'a imag'o ek'bol'is. Okup'it'a per unu sol'a pens'o pri Helen'o, li komenc'e ne atent'is la parol'o'j'n de la muel'ist'o, sed, aŭd'int'e si'a'n nom'o'n, li ek'suspekt'is en Basmanov nov'a'n ne'atend'it'a'n konkur'ant'o'n.

Dum'e la muel'ist'o, kiam Basmanov for'rajd'is, sid'iĝ'is apud la mur'o de si'a dom'o kaj komenc'is kalkul'i la or'a'j'n mon'er'o'j'n. Li gaj'e rid'et'ad'is, trans'met'ant'e ili'n el unu man'plat'o en la ali'a'n. Subit'e li ek'sent'is sur si'a ŝultr'o pez'a'n man'o'n. La mal'jun'ul'o ek'trem'is, salt'e lev'iĝ'is kaj preskaŭ mort'is pro terur'o, kiam li'a'j okul'o'j renkont'is la nigr'a'j'n okul'o'j'n de Vjàzemskij.

—Pri kio vi, sorĉ'ist'o, parol'is kun Basmanov?—demandis Vjàzemskij.

—Ho, kar'ul'o!—el'dir'is la muel'ist'o, sent'ant'e trem'ad'o'n en la pied'o'j: vi'a princ'a moŝt'o, Afonasjo Ivànoviĉ, kiel vi fart'as?

—Respond'u!—ek'kri'is Vjàzemskij, kapt'ant'e la muel'ist'o'n je la gorĝ'o kaj tren'ant'e lin al la rad'o: respond'u, kio'n vi pri mi parol'aĉ'is?

Kaj li ŝov'is la mal'jun'ul'o'n al la rad'o.

—Kar'ul'o mi'a!—ek'ĝem'is la muel'ist'o: mi ĉio'n dir'os, ĉio'n dir'os al vi'a princ'a moŝt'o, nur las'u min viv'a!

—Pro kio est'is ĉe vi Basmanov?

—Pro radik'o, kar'ul'o, pro tirliĉo! Mi ja sci'is, ke vi est'as ĉi tie, ke vi ĉio'n aŭd'as, ho, kar'ul'o, tial mi intenc'e parol'is pli laŭt'e por ke vi pov'u ek'sci'i la plan'o'n de Basmanov pere'ig'i vi'a'n princ'a'n moŝt'o'n!

Vjàzemskij for'puŝ'is la muel'ist'o'n flank'e'n.

La mal'jun'ul'o kompren'is, ke pas'is jam la unu'a eksplod'o de koler'o.

—Kiel koler'em'a vi est'as, kar'ul'o!—dir'is li, sin lev'ant'e de l’ ter'o.—Mi ja dir'is al vi, mi sci'is, ke vi'a princ'a moŝt'o est'as proksim'e, de la maten'o mi jam atend'as vin, kar'ul'o.

—Nu, kio'n do vol'as Basmanov?—demand'is la princ'o per mol'ig'it'a voĉ'o.

La muel'ist'o dum'e jam tut'e re'kuraĝ'iĝ'is.

Basmanov rakont'is al mi,—li dir'is kun konfid'em'a mien'o: ke la car'o ĉes'is lin ami, ke vin li pli mult'e amas, kaj ke nur al vi, al Godunòv kaj al Maluto li havas favoron. Tial Basmanov insist'e pet'is, ke mi don'u al li tirliĉon.—"Donu,—li diris,—tirliĉon, por ke mi re'e pov'u hav'i la car'a'n favor'o'n kaj por ke ili'n la car'o ĉes'u ami kaj mal'favor'u!" Kio'n mi dev'is far'i kontraŭ li, kiam li kvazaŭ al'glu'iĝ'is al mi? Ĉu ebl'e est'is disput'i kun li? Nu, mi don'is al li radik'et'o'n, kompren'ebl'e ne ĝust'a'n, tut'e simpl'a'n radik'et'o'n, nur ke li min las'u viv'a! Ĉu mi pov'us don'i al li tirliĉon, por ke lin la car'o ek'am'u pli mult'e ol vin!

—Diabl'o lin pren'u!—trankvil'e dir'is Vjàzemskij: ĉu amas lin la car'o, ĉu ne—tio min ne rilat'as. Ne pro tio mi ven'as al vi! Ĉu vi io'n ek'sci'is, mal'jun'ul'o, pri la bojar'in'o?

—Ne, kara princ'o, nenio'n cert'a'n. Mi ja parol'is al vi'a'j kurier'o'j, ke est'as ne'ebl'e ek'sci'i. Kiel mult'e mi pen'ad'is por vi'a princ'a moŝt'o! Sep nokt'o'j'n unu post ali'a mi rigard'is sub la radon. Rajd'as la bojar'in'o tra arb'ar'o, mi vid'as, du'op'e kun mal'jun'a vir'o, mal'gaj'eg'a ŝi est'as, kaj la vir'o ŝi'n konsol'as, kaj nenio plu est'as vid'ebl'a; la akv'o mal'klar'iĝ'as kaj nenio'n plu vid'ebl'ig'as, kar'ul'o!

—Kun mal'jun'a vir'o? sekv'e, kun Morozov? Kun la edz'o?

—Ne, kar'ul'o: Morozov est'as pli dik'a kaj li port'as ali'a'n vest'o'n. La vir'o sur'hav'is simpl'a'n kaftan'o'n, ne bojar'a'n, li dev'as est'i simpl'ul'o!

Vjàzemskij en'pens'iĝ'is.

—Mal'jun'ul'o!—dir'is li subit'e: ĉu vi pov'as en'sorĉ'i sabr'o'n?

—Kial ne? Sed, kar'ul'o, ĉu vi bezon'as, ke la sabr'o hak'u, aŭ ke ĝi est'u mal'akr'a?

—Kompren'ebl'e, ke ĝi hak'u, arb'ar'a kobold'o!

—Okaz'as, princ'o, oni en'sorĉ'ad'as mal'amik'a'n sabr'o'n, por ke ĝi far'iĝ'u mal'akr'a kaj romp'iĝ'u kontraŭ kiras'o...

—Mi bezon'as en'sorĉ'i la propr'a'n sabr'o'n. Mi dev'as duel'i kaj mi nepr'e dev'as mort'ig'i mi'a'n mal'amik'o'n, ĉu vi aŭd'as, mal'jun'ul'o?

—Mi aŭd'as, kar'ul'o, mi aŭd'as! Kial ne aŭd'i?

Kaj la mal'jun'ul'o komenc'is medit'i: kun kiu li duel'os? Kiu est'os li'a mal'amik'o? Ĉu ebl'e Basmanov? Dub'ebl'e! Li tuj parol'is pri li mal'estim'e, kaj la princ'o ne est'as hom'o lert'a por kaŝ'i si'a'j'n pens'o'j'n. Ebl'e kun Serèbrjanij? Sed la muelisto sciis de Miĥeiĉ, ke Serèbrjanij est'is mal'liber'ig'it'a, kaj li aŭd'is de l’ kurieroj de Vjàzemskij kaj ankaŭ de kelk'a'j kamarad'o'j de Ring'o, ke la rab'ist'o'j liber'ig'is la princ'o'n kaj for'vetur'ig'is lin. Sekv'e ne kun Serèbrjanij. Restas bojaro Morozov. Li pro for'rab'o de la edz'in'o pov'us far'i duel'postul'o'n al Vjàzemskij. Kvankam li est'as tro mal'jun'a, sed en juĝ'a duel'o est'as permes'at'e sin anstataŭ'ig'i per ali'a duel'ont'o. Sekv'e,—decid'is la muel'ist'o: la princ'o Vjàzemskij duelos aŭ kontraŭ Morozov, aŭ kontraŭ li'a dung'ot'o.

—Permes'u al mi, kara princ'o,—li dir'is,—ĉerp'i akv'o'n por rigard'i vi'a'n kontraŭ'ul'o'n!

—Ag'u, kiel vi sci'as!—respond'is Vjàzemskij kaj sid'iĝ'is en'pens'em'a sur fal'ig'it'a'n arb'o'stump'o'n.

La muel'ist'o al'port'is el la dom'o sitel'o'n, ŝov'is ĝin sub la radon kaj, ĉerp'int'e akv'o'n, star'ig'is ĝin apud la princ'o.

—Ho, ho!—li dir'is, klin'iĝ'int'e super la sitel'o kaj fiks'e rigard'ant'e la akv'o'n: jen mi vid'as vi'a'n kontraŭ'ul'o'n, princ'o, nur mi ne pov'as kompren'i! Li est'as tro mal'jun'a... Vin ankaŭ mi vid'as, princ'o, jen vi el'paŝ'as kontraŭ li...

—Nu, nu?—demand'is Vjàzemskij, van'e pen'ant'e io'n vid'i en la akv'o de la sitel'o.

—Anĝel'o'j protekt'as la mal'jun'ul'o'n,—daŭr'ig'is la muel'ist'o mister'ton'e kaj kvazaŭ mir'eg'ant'e pri tio, kio'n li vid'is: la fort'o'j ĉiel'a'j lin protekt'as; est'os mal'facil'e en'sorĉ'i vi'a'n sabr'o'n, princ'o kara!

—Kaj min neniu protekt'as?—demand'is Vjàzemskij, kontraŭ'vol'e trem'ant'e.

La muel'ist'o rigard'is ĉiam pli fiks'e, li'a'j okul'o'j far'iĝ'is tut'e sen'mov'a'j; ŝajn'is, ke li, komenc'e mistifik'ant'e la princ'o'n Vjàzemskij, est'is surpriz'it'a per efektiv'e terur'a vizi'o.

—Vi'a princ'a moŝt'o ankaŭ hav'as protekt'ant'o'j'n... Sed, jen, mi re'e nenio'n vid'as, la akv'o mal'klar'iĝ'is!

Li supr'e'n'lev'is la kapon, kaj Vjàzemskij rimark'is, ke grand'a'j ŝvit'gut'o'j rul'iĝ'is de sur li'a frunt'o.

—Vi ankaŭ hav'as protekt'ant'o'j'n, vi'a princ'a moŝt'o,—flustr'is li tim'em'e.—Est'as ebl'e en'sorĉ'i vi'a'n sabr'o'n!

—Pren'u!—dir'is la princ'o, nud'ig'ant'e la pez'a'n sabr'o'n: pren'u, en'sorĉ'u!

La muel'ist'o profund'e ek'spir'is, el'fos'is per la man'o'j kav'et'o'n en la ter'o, en'ig'is tie'n la sabr'o'ten'il'o'n. Pied'bat'int'e la ter'o'n eben'e, li firm'ig'is la tranĉ'part'o'n pint'supr'e'n kaj post'e komenc'is paŝ'i ĉirkaŭ'e, dir'ant'e en'sorĉ'ig'a'j'n parol'o'j'n.......

...Fin'int'e, li el'ig'is la sabr'o'n kaj re'don'is ĝin al la princ'o, for'sku'int'e de la ten'il'o la ter'o'n kaj zorg'e viŝ'int'e ĝin per si'a bask'o.

—Bon'vol'u ricev'i, princ'o Afonasjo Ivànoviĉ! Bon'e ĝi serv'os al vi, se nur vi'a kontraŭ'ul'o ne tremp'os si'a'n sabr'o'n en sankt'a'n akv'o'n.

—Sed se li tremp'os?

—Tiam nenio est'as far'ebl'a, princ'o kara! Kontraŭ sankt'a akv'o en'sorĉ'it'a fer'o ne hav'as fort'o'n. Ceter'e mi pov'as help'i al vi. Mi don'os al vi marĉ'a'n golubecn[12], kaj vi en'met'u ĝin en sak'et'o'n kaj pend'ig'u al la kol'o, tiam vi pov'os de'turn'i flank'e'n la okul'o'j'n de l’ mal'amik'o.

—Don'u al mi la golubecn!—diris Vjàzemskij.

—Volont'e, kar'ul'o; por vi, kar'ul'o, mi ne pov'as est'i avar'a!

La mal'jun'ul'o en'ir'is la dom'et'o'n kaj al'port'is io'n en'kudr'it'a'n en ĉifon'o'n.

—Ne facil'e ĝi est'as akir'it'a,—li dir'is, kvazaŭ ne vol'ant'e for'don'i la herb'o'n: kun grand'a pen'o mi ĝin propr'ig'is al mi. Se oni ne ĝust'a'temp'e ĝin serĉ'as en la marĉ'o, oni vid'as terur'aĵ'o'n—Di'o gard'u!

La princ'o pren'is la en'ĉifon'ig'it'a'n herb'o'n kaj ĵet'is al la sorĉ'ist'o sak'o'n, plen'a'n de or'mon'er'o'j.

—Di'o rekompenc'u vi'a'n princ'a'n moŝt'o'n!—dir'is la mal'jun'ul'o kun profund'a salut'o.—Ankoraŭ mi hav'as io'n por dir'i al vi, kar'ul'o: atend'ant'e la duel'o'n, vi ne dev'as plu vizit'i preĝ'ej'o'n, aŭskult'i la mes'o'n, ali'e mi'a en'sorĉ'aĵ'o de'salt'os de l’ sabr'o'pint'o.

Vjàzemskij nenio'n respond'is kaj sin direkt'is jam al si'a ĉeval'o, sed subit'e li halt'is.

—Ĉu vi pov'as ek'sci'i nun, kiu el ni rest'os viv'a?

La muel'ist'o ŝancel'iĝ'is.

—Vi, kred'ebl'e, rest'os viv'a, kar'ul'o! Ĉu vi pov'as ne rest'i viv'a? Jam de'long'e mi antaŭ'dir'is al vi: ne per glav'o vi pere'os!

—Rigard'u ankoraŭ unu foj'o'n en la sitel'o'n!

—Por kio, kara princ'o? Nun'temp'e ne est'as ebl'e io'n ek'vid'i, jam la akv'o mal'klar'iĝ'is.

—Ĉerp'u freŝ'a'n akv'o'n!—ordon'is Vjàzemskij.

La muel'ist'o ne'volont'e obe'is.

—Nu, kio'n vi vid'as?—sen'pacienc'e demand'is la princ'o.

La mal'jun'ul'o sin klin'is super la sitel'o kun vid'ebl'a abomen'o.

—Nek vin, nek vi'a'n kontraŭ'ul'o'n mi vid'as!—dir'is li, pal'iĝ'ant'e: mi vid'as plac'o'n, mult'e da hom'o'j, mult'e da kap'o'j pend'as sur stang'o'j, kaj flank'e fajr'o fin'brul'as, kaj hom'a'j ost'o'j tie, al'ĉen'ig'it'a'j al palis'o...

—Kies kap'o'j'n vi vid'as sur stang'o'j?—demand'is Vjàzemskij, plen'a je ne'vol'a terur'o.

—Mi ne vid'as, kar'ul'o, ĉio re'e mal'klar'iĝ'is, nur la fajr'o brul'as, kaj ies ost'o'j est'as vid'ebl'a'j ĉe la palis'o.

La muel'ist'o kun pen'o lev'is la kapon kaj, ŝajn'e, ne'volont'e sin de'turn'is de super la sitel'o. Li hav'is konvulsi'o'j'n, li'a frunt'o ŝvit'is, ĝem'sopir'ant'e li al'ramp'is ĝis antaŭ la pord'o de si'a dom'et'o kaj tie fal'is sen'konsci'a.

Vjàzemskij re'ven'is al si'a ĉeval'o, sur'sel'iĝ'is kaj pens'o'plen'a ek'rajd'is Moskv'o'n.

ĈAPITR'O XXXI.

Di'a juĝ'o.

Dum for'est'o de Vjàzemskij, Maluto ricevis gravan ordonon de l’ car'o: pren'i serv'ist'o'j'n de Vjàzemskij kaj per turment'eg'o'j rakont'ig'i ili'n, ĉu Afonasjo Ivànoviĉ vizit'is la muel'ej'o'n de la sorĉ'ist'o, kiom da foj'o'j, kaj kio'n ĝust'e li intenc'is kontraŭ la car'o.

La plej mult'a'j nenio'n konfes'is, sed kelk'a'j ne el'ten'is la turment'eg'o'n kaj jes'is ĉio'n, kio'n Maluto ordon'is. Ili atest'is, ke la princ'o hav'as rilat'o'j'n kun la muel'ist'o por pere'ig'i la car'o'n; ke li foj'e el'pren'is la ter'o'n el la post'sign'o de l’ car'a pied'o kaj brul'ig'is la ter'o'n en la fajr'o; kelk'a'j eĉ atest'is, ke Vjàzemskij rilat'as kun princ'o Vladimir Andrèeviĉ[91] por help'i al li akir'i la car'a'n tron'o'n. Kvankam tut'e sen'senc'a'j kaj sen'en'hav'a'j, ĉiu'j ĉi atest'o'j zorg'e est'is registr'at'a'j de ofic'ist'o'j, ĉe'est'ant'a'j la turment'eg'o'n, kaj post'e est'is legat'a'j al la car'o. Ĉu la car'o opini'is ili'n ver'a'j aŭ ne,—Di'o sci'as! Sed li mal'permes'is al Maluto malkovri al Vjàzemskij, post li'a re'ven'o, la kaŭz'o'n, kial li'a'j serv'ist'o'j est'is kapt'it'a'j, kaj ordon'is dir'i al li, ke ili est'as suspekt'at'a'j kiel ŝtel'int'a'j el car'a proviz'ej'o. Tamen en ili'a'j atest'o'j rest'is mult'e da mal'sam'aĵ'o'j, kaj Ivan'o ven'ig'is Basmanovn, por ke li ripet'u ĉio'n, kio'n li cert'ig'is est'i aŭd'int'a el la buŝ'o de ĉi tiu'j serv'ist'o'j de Vjàzemskij.

Oni ne trov'is Basmanovn en la antaŭ'urb'o. Hieraŭ li for'vetur'is Moskv'o'n. Kaj la car'o koler'is, ke li kuraĝ'is for'vetur'i, mal'obe'int'e al la car'a ordon'o. Maluto util'ig'is la fakt'o'n por vek'i suspekt'o'n kontraŭ Basmanov mem.

—Kiu sci'as, vi'a car'a moŝt'o,—li dir'is,—kial li mal'obe'is al vi? Ebl'e, li est'as kun'kulp'ul'o de Vjàzemskij, ebl'e li intenc'e denunc'is lin por pli cert'e pere'ig'i vi'a'n car'a'n moŝt'o'n!

La car'o ordon'is al Maluto kaŝ'i dum'temp'e ĉi tiu'j'n suspekt'o'j'n kaj, kiam Basmanov re'ven'os, ne montr'i al li, ke li'a for'est'ad'o est'is rimark'it'a.

Dum'e ven'is la tag'o, destin'it'a por la juĝ'a duel'o. Antaŭ tag'iĝ'o mult'e da hom'o'j amas'iĝ'is sur la Ruĝ'a Plac'o; ĉiu'j fenestr'o'j, ĉiu'j tegment'o'j est'is plen'plen'a'j de sci'vol'ul'o'j. La sci'ig'o pri la ekster'ordinar'a duel'o mult'e dis'vast'iĝ'is en la ĉirkaŭ'aĵ'o. La fam'a'j nom'o'j de la duel'ont'o'j al'tir'is mult'e da popol'o el divers'a'j vilaĝ'o'j kaj urb'o'j, eĉ el Moskv'o ven'is hom'o'j ĉiu'rang'a'j por vid'i, al kiu Di'o don'os venk'o'n en ĉi tiu duel'o.

—Nu, kar'ul'o!—dir'is iu elegant'e vest'it'a harp'ist'o al si'a kamarad'o, vast'korp'a jun'ul'o kun bon'anim'a, iom mal'saĝ'et'a vizaĝ'o: ir'u antaŭ'e'n, ebl'e vi sukces'os ating'i la unu'a'n vic'o'n. Kiom da hom'o'j! Permes'u, kar'ul'o'j, don'u lok'o'n al ni, ven'int'a'j el Vladimir'o, ni ankaŭ vol'as vid'i la Dian juĝ'o'n!

Sed li'a'j pet'eg'o'j rest'is sen'sukces'a'j. La ar'eg'o est'is tro dens'a, tiel ke se eĉ oni vol'us, ne ebl'e est'is don'i lok'o'n.

—Ir'u do, fok'o!—re'e dir'is la harp'ist'o, puŝ'ant'e antaŭ'e'n si'a'n kamarad'o'n: ĉu vi ne pov'as ven'i antaŭ'e'n?

—Por kio ne?—apati'e demand'is la jun'ul'o.

Kaj per si'a fort'eg'a ŝultr'o li komenc'is far'i al si la voj'o'n tra la amas'o, dis'ŝov'ant'e la hom'o'j'n kvazaŭ per fer'a kojn'o. Oni kri'is, oni insult'is, sed la du kamarad'o'j mov'iĝ'is antaŭ'e'n, nenio'n atent'ant'e.

—Dekstr'e'n, pli dekstr'e'n,—komand'is la pli aĝ'a: por kio vi ir'as mal'dekstr'e'n, mal'saĝ'ul'o? Ir'u tie'n, kie star'as ponard'eg'o'j!

La lok'o, kiu'n montr'is la harp'ist'o, est'is prepar'it'a por la car'o mem. Tie star'is lign'a estrad'o, teg'it'a per ruĝ'a tuk'o, sur la estrad'o—apog'seĝ'o por la car'o, ĉirkaŭ'it'a de kelk'dek'o'j da opriĉnikoj kun el'ing'ig'it'a'j ponard'eg'o'j kaj sabr'o'j. Ali'a'j opriĉnikoj star'is antaŭ la ĉen'o, ĉirkaŭ'ant'a la duel'kamp'o'n, la vast'a'n lok'o'n, prepar'it'a'n por batal'o, okaz'ont'a pied'ir'e aŭ sur'ĉeval'e, laŭ inter'konsent'o de la duel'ont'o'j. La opriĉnikoj for'puŝ'ad'is la hom'o'j'n, kiu'j prem'eg'is unu la ali'a'n apud la ĉen'o.

Mal'rapid'e tra'bor'ant'e al si la voj'o'n, la harp'ist'o kaj la fort'a jun'ul'o ating'is fin'e la duel'kamp'o'n.

—Kie'n vi ŝov'as vin?—ek'kri'is unu opriĉniko kaj vol'is ili'n ek'bat'i.

La jun'ul'o mal'ferm'is la buŝ'o'n kaj embaras'e sin turn'is al si'a kamarad'o, sed ĉi tiu de'met'is per ambaŭ man'o'j si'a'n lan'a'n ĉap'o'n kun or'kolor'a ruband'o kaj pav'a plum'o kaj, kelk'foj'e klin'iĝ'int'e antaŭ la opriĉnikoj, komenc'is pet'i:

—Permes'u, bon'a'j sinjor'o'j, al ni, harp'ist'o'j el Vladimir'o, rigard'i la Dian juĝ'o'n! El la urb'o Vladimir'o ni ĵus ven'is! Permes'u al ni rest'i ĉi tie, sinjor'o'j!

Kaj kun ruz'a, flat'em'a rid'et'o li aper'ig'is el sub si'a nigr'a barb'o la blank'a'j'n dent'o'j'n.

—Bon'e!—respond'is la opriĉniko: star'u ĉi tie, mal'antaŭ'e'n vi jam ne sukces'os nun ven'i; nur trankvil'e star'u kaj ne ven'u pli antaŭ'e'n, por ke mi ne for'hak'u vi'a'j'n kap'o'j'n!

Sur la duel'kamp'o promen'is atest'ant'o'j de ambaŭ parti'o'j kaj ofic'ist'o'j, tie star'is ankaŭ bojar'o kaj okolniĉij[16], kiu'j dev'is gard'i la duel'kamp'o'n, kaj du diakoj[52], kies dev'o est'is observ'i ordon dum la duel'o. Unu el la diakoj tenis la leĝ'ar'o'n, verk'it'a'n ankoraŭ ĉe la grand'a princ'o Ivan'o Vasìljeviĉ III, kaj inter'parol'is kun si'a kamarad'o pri divers'a'j ebl'aĵ'o'j dum duel'o.

—"Kaj se ili ven'os al duel'kamp'o",—li leg'is el la libr'o: "kaj tie ili dezir'os pac'iĝ'i"... Subit'e li'a'j vort'o'j est'is inter'romp'it'a'j per aklam'o'j:

—La car'o! la car'o!... Ĉiu'j ekscit'iĝ'is kaj de'met'is la ĉap'o'j'n.

Ĉirkaŭ'it'a de mult'a'j opriĉnikoj, Ivan'o al'rajd'is al la duel'kamp'o, de'ĉeval'iĝ'is, supr'e'n'ir'is la ŝtup'o'j'n de l’ estrad'o kaj, salut'int'e la popol'o'n, sid'iĝ'is en si'a'n apog'seĝ'o'n kun mien'o de hom'o, pret'a rigard'i io'n tre interes'a'n.

Mal'antaŭ li kaj ĉirkaŭ'e star'is li'a'j kort'eg'an'o'j.

Sam'temp'e ek'sonor'is ĉiu'j sonor'il'o'j de ĉiu'j antaŭ'urb'a'j preĝ'ej'o'j, kaj de du kontraŭ'a'j flank'o'j aper'is sur la duel'kamp'o Morozov kaj Vjàzemskij, ambaŭ vest'it'a'j por batal'o. Riĉ'a kaj pez'a, konform'a al antikv'a kutim'o est'is la arm'aĵ'o de Morozov, arĝent'o kaj or'o kovr'is lin kaj lian bel'a'n fort'a'n rajd'ĉeval'o'n... Mal'rapid'e kaj egal'paŝ'e iris la ĉeval'o, lev'ant'e la bel'a'j'n vil'a'j'n krur'o'j'n kaj fleks'ant'e la dik'a'n kolon, kaj kiam Morozov halt'ig'is ĝin je distanc'o de ĉirkaŭ kvin klaft'o'j antaŭ si'a kontraŭ'ul'o, la ĉeval'o komenc'is balanc'i si'a'n dens'a'n ond'ant'a'n kol'har'ar'o'n, ating'ant'a'n ĝis la ter'o, mord'i la en'buŝ'aĵ'o'n kaj sen'pacienc'e fos'i sabl'o'n per si'a'j fort'a'j huf'o'j, montr'ant'e ĉe ĉiu ek'bat'o la bril'ant'a'j'n najl'o'j'n de si'a'j larĝ'a'j huf'fer'aĵ'o'j. Ŝajn'e, la grand'a ĉeval'o est'is ind'a je si'a brav'a rajd'ant'o, eĉ ĝi'a blank'a har'ar'o konform'iĝ'is al la griz'a barb'o de l’ bojar'o.

La arm'aĵ'o de Vjàzemskij est'is ne tiel pez'a. Ankoraŭ ne tut'e sana post si'a'j last'a'j vund'o'j, li sur'hav'is nur mal'pez'a'n maŝ'kiras'o'n, ornam'it'a'n per mult'e'kost'a'j ŝton'o'j. Ornam'it'a est'is ankaŭ li'a mal'alt'a, bel'e el'kurb'ig'it'a kask'o, proviz'it'a per or'a sag'o, kiu dev'is gard'i kontraŭ laŭ'larĝ'a'j ek'bat'o'j, se oni ĝin ten'as antaŭ la vizaĝ'o. Sed Vjàzemskij pro brav'ec'o kaj elegant'ec'o lev'is la sag'o'n supr'e'n, tiel ke li'a tut'a pal'a vizaĝ'o kaj la nigr'a barb'o rest'is ne ŝirm'it'a'j kaj la sag'o aspekt'is kiel or'a plum'o, ornam'ant'a la kask'o'n. Ĉe li'a flank'o pend'is la kurb'ig'it'a sabr'o, en'sorĉ'it'a de la muel'ist'o, sabr'o, al kiu nun Vjàzemskij mult'e fid'is. Li'a bel'a or'griz'a, nigr'a'vost'a ĉeval'o est'is kovr'it'a de la kap'o ĝis la vost'o per mult'a'j kav'a'j arĝent'a'j sonor'il'et'o'j, form'ant'a'j sonor'ant'a'j'n ĉen'o'j'n. Ankaŭ al ĉiu krur'o est'is al'lig'it'a mal'grand'a arĝent'a sonor'il'et'o.

Jam de long'e aŭd'iĝ'is sur la plac'o laŭt'a blek'ad'o de tiu ĉeval'o. Kaj nun la bel'a rajd'at'o lev'is la kapon, larĝ'ig'is si'a'j'n flam'ant'a'j'n naz'tru'o'j'n kaj, streĉ'int'e si'a'n nigr'a'n vost'o'n, ĝi komenc'e per mal'pez'a'j paŝ'o'j, apenaŭ tuŝ'et'ant'e la ter'o'n, ek'ir'is renkont'e al la ĉeval'o de Morozov; sed kiam la princ'o subit'e dev'ig'is ĝin halt'i, fort'e ek'tir'int'e la sonor'ant'a'j'n konduk'il'o'j'n, la ĉeval'o sin ĵet'is flank'e'n kaj trans'salt'us la ĉen'o'n, se la rajd'ant'o per lert'a man'o ne re'turn'ig'us ĝin sur la sam'a'n lok'o'n. Tiam ĝi star'iĝ'is sur la post'a'j pied'o'j kaj rapid'e pied'bat'is la ter'o'n, pen'ant'e fal'ig'i la rajd'ant'o'n mal'antaŭ'e'n; sed la princ'o klin'iĝ'is al la sel'kurb'iĝ'o, mal'streĉ'is la konduk'il'o'j'n kaj en'ig'is en la ventr'o'n de l’ ĉeval'o la akr'a'j'n spron'o'j'n. La rajd'at'o vigl'e ek'salt'is kaj halt'is kiel ŝton'ig'it'a. Neniu har'o de ĝi'a nigr'a kol'har'ar'o mov'iĝ'is. Ĝi'a'j sang'o'plen'a'j okul'o'j strab'is, kaj sur ĝi'a or'flav'a haŭt'o vid'iĝ'is ret'o da plen'blov'it'a'j vejn'o'j.

Kiam, bril'ant'e kaj son'ant'e, aper'is Vjàzemskij, kovr'it'a kvazaŭ per arĝent'a kaj diamant'a pluv'o, la harp'ist'o el Vladimir'o ne pov'is de'ten'i si'a'n admir'o'n: pli plaĉ'is al li la ĉeval'o ol la rajd'ant'o.

—Brav'a ĉeval'o!—li ek'kri'is: bon'eg'a ĉeval'o! Neniam mi vid'is tia'n ĉeval'o'n! Mult'a'j'n ĉeval'o'j'n mi vid'is, sed nur ne tia'n!

Kaj li pens'is por si mem: se tiu rajd'ant'o sur ĉi tiu ĉeval'o venus tiam al Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o!

—Aŭskult'u,—li gaj'e sin turn'is al si'a kamarad'o, puŝ'ant'e lin per kubut'o: aŭskult'u, mal'saĝ'ul'o, dir'u, kiu ĉeval'o pli al vi plaĉ'as?

—Tiu!—respond'is la jun'ul'o, montr'ant'e per la fingr'o la ĉeval'o'n de Morozov.

—Ver'e? Kial do ne ĉi tiu?

—Ĝi est'as pli dik'a!—respond'is la jun'ul'o apati'e.

La harp'ist'o rid'eg'is, sed en la sam'a moment'o ek'son'is la aklam'o'j de herold'o'j.

—He, vi, hom'o'j!—ili kri'is: tuj komenc'iĝ'as la juĝ'a duel'o inter la car'a batal'il'estr'o, princ'o Afonasjo Ivànoviĉ Vjàzemskij, kaj la bojar'o Druĵino Andrèeviĉ Morozov. La kaz'o konsist'as en sen'honor'ig'o, atak'o kaj for'rab'o de la bojar'in'o, edz'in'o de Morozov! He, hom'o'j! Preĝ'u al la Sankt'a Tri'unu'o, ke Ĝi send'u venk'o'n al la prav'a parti'o!

La plac'o silent'iĝ'is. Ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j komenc'is sin sign'ad'i kruc'e, kaj la bojar'o, kiu dev'is observ'i la ordon de la duel'o, al'ir'is la car'o'n kaj demand'is lin kun profund'a salut'o:

—Ĉu vi'a car'a moŝt'o ordon'as komenc'i la duel'o'n?

—Oni komenc'u!—respond'is Ivan'o.

La bojar'o, la okolniĉij, ĉiuj atestantoj kaj la du diakoj de'ir'is flank'e'n.

La bojar'o don'is sign'o'n.

La kontraŭ'ul'o'j el'ig'is la sabr'o'j'n.

Post la du'a sign'o ili dev'is sin ĵet'i unu kontraŭ la ali'a. Sed subit'e Vjàzemskij ek'balanc'iĝ'is en la sel'o kaj fal'ig'is la konduk'il'o'j'n. Li pov'us fal'i teren, se la al'kur'int'a'j atest'ant'o'j kaj ofic'ist'o'j lin ne sub'ten'us kaj ne help'us al li de'ĉeval'iĝ'i. Li'a'j ĉeval'serv'ist'o'j tuj pren'is lian ĉeval'o'n per la brid'o.

—Pren'u ĝin!—dir'is Vjàzemskij, ĉirkaŭ'rigard'ant'e per mal'klar'a'j okul'o'j: mi batal'os pied'ir'e.

Ek'vid'int'e, ke la princ'o for'las'is la ĉeval'o'n, Morozov ankaŭ el'sel'iĝ'is, kaj la ĉeval'serv'ist'o'j for'konduk'is lian bel'a'n ĉeval'o'n.

La ofic'ist'o don'is al Morozov kaj al Vjàzemskij po unu ŝild'o, prepar'it'a por pied'ir'a batal'o.

Sed la princ'o ne hav'is la fort'o'j'n teni si'a'n ŝild'o'n. Li'a'j krur'o'j fleks'iĝ'is, kaj li re'e falus, se oni lin ne sub'ten'us.

—Kio'n vi hav'as, vi'a princ'a moŝt'o?—sam'temp'e ek'kri'is la ofic'ist'o kaj la atest'ant'o, kun mir'o lin rigard'ant'e: re'kuraĝ'iĝ'u, princ'o, fal'i antaŭ la batal'o egal'as mal'venk'o'n!

—De'met'u mi'a'n kiras'o'n!—dir'is Vjàzemskij, sufok'iĝ'ant'e: de'met'u la kiras'o'n! La radik'o min sufok'as!

Li de'met'is si'a'n kask'o'n, dis'ŝir'is la kol'um'o'n de la kiras'o kaj for'pren'is de si'a kol'o la ŝnur'et'o'n, al kiu est'is al'lig'it'a la talisman'o kun golubèc.

—Est'u mal'ben'it'a la sorĉ'ist'o!—li ek'kri'is, mal'proksim'e'n ĵet'ant'e la sak'et'o'n kun golubèc.—Est'u mal'ben'it'a, li tromp'is min!

Druĵino Andrèeviĉ al'ir'is la princ'o'n kun nud'a glav'o.

—Kapitulac'u, hund'o!—li dir'is kaj lev'is la sabr'o'n: konfes'u vi'a'n krim'o'n!

Oni sin ĵet'is inter la du kontraŭ'ul'o'j.

—Ne, mi ne kapitulac'os!—dir'is Vjàzemskij, kaj li'a nebul'a rigard'o ek'flam'is per antaŭ'a koler'o!—Vi, mal'jun'a korv'o, min sen'fort'ig'is! vi tremp'is vi'a'n sabr'o'n en sankt'a'n akv'o'n. Nun mi pren'os batal'ant'o'n anstataŭ'ant'a'n, kaj ni vid'os, kiu venk'os!

Inter la ofic'ist'o'j komenc'iĝ'is disput'o: unu cert'ig'is, ke Morozov jam est'as la venk'int'o; la du'a insist'is, ke la juĝ'o ankoraŭ ne okaz'is, ĉar neniu batal'o est'is.

La car'o ne preter'las'is la mov'o'n de Vjàzemskij kaj ordon'is lev'i kaj al'port'i la objekt'o'n, ĵet'it'a'n de l’ princ'o. Plen'a je sci'vol'o kaj tim'o, li ĉirkaŭ'rigard'is la talisman'o'n kaj flustr'is al Maluto:

—Kaŝ'u ĝin, ĝis kiam mi ĝin bezon'os. Kaj nun,—daŭr'ig'is li voĉ'e: princ'o Vjàzemskij al'ir'u!

—Nu, Afonĉjo!—li diris al li, ridetante dusence: videble Morozov est'as pli fort'a, ol vi!

—Vi'a car'a moŝt'o!—respond'is Vjàzemskij, kies vizaĝ'o est'is mort'pal'a: mi'a mal'amik'o per sorĉ'aĵ'o mal'help'is min! Krom'e, mi la unu'a'n foj'o'n post la mal'san'o sur'met'as la kiras'o'n. Mi'a'j vund'o'j mal'ferm'iĝ'is: jen, vi vid'as sang'o'n sub la vest'o? Permes'u, vi'a car'a moŝt'o, ke mi pren'u anstataŭ'ant'o'n!

La pretend'o de Vjàzemskij est'is kontraŭ la regul'o'j. Kiu ne dezir'is mem batal'i, dev'is dir'i tio'n pli fru'e. Post la komenc'o de la duel'o jam ne est'is permes'at'e anstataŭ'ig'i sin per iu ajn. Sed la car'o don'is si'a'n konsent'o'n, ĉar li dezir'is pere'ig'i Morozovn.

—Bon'e!—li dir'is:—la herold'o'j vok'u: ebl'e trov'iĝ'os iu pli spert'a ol vi! Se ne, Morozov est'os prav'ig'it'a, kaj vin mi for'don'os al ekzekut'ist'o.

Oni pren'is la princ'o'n sub la brak'o'j kaj for'konduk'is lin. Baldaŭ aper'is herold'o'j, kiu'j mal'rapid'e paŝ'is laŭ'long'e de l’ ĉen'o kaj vok'is laŭt'voĉ'e:

—Kiu el antaŭ'urb'a'j aŭ moskv'a'j aŭ ali'a'j hom'o'j dezir'as batal'i kontraŭ bojar'o Morozov? Kiu deziras anstataŭi princon Vjàzemskij? El'ir'u, vi, batal'ist'o'j, el'ir'u kaj defend'u princ'o'n Vjàzemskij!

Sed la plac'o rest'is sen'mov'a, neniu batal'ant'o aper'is.

—El'ir'u, el'ir'u, vi, batal'ist'o'j!—vok'is la herold'o'j,—el'ir'u! Kiu venk'os Morozovn, al tiu la princ'o donac'os ĉiu'j'n si'a'j'n bien'o'j'n; se la venk'ont'o est'os ne-bojar'o, la princ'o donac'os al li ĉiu'j'n si'a'j'n trezor'o'j'n.

Neniu respond'is: ĉiu'j sci'is, ke Morozov est'is prav'a, kaj la car'o, malgraŭ si'a mal'am'eg'o por Morozov, jam est'is proklam'ont'a lin venk'int'o, kiam subit'e aŭd'iĝ'is la vok'o:

—Jen ir'as anstataŭ'ant'o! Li ir'as, li ir'as!—Kaj sur la aren'o aper'is Ĥomjàk.

—He, he!—li ek'kri'is, tra'fajf'ant'e la aer'o'n per si'a sabr'o: al'ir'u, vi'a bojar'a moŝt'o, mi defend'os Vjàzemskijn!

Ek'vid'int'e Ĥomjàkn, Morozov, kiu ĝis tiam est'is atend'ant'a kun nud'a glav'o, indign'ant'e sin turn'is al la ofic'ist'o'j:

—Mi ne batal'os kun serv'ist'o!—li dir'is fier'ton'e: ne konven'as al bojar'o Morozov batali kontraŭ la ĉevalservisto de Skuratov!

Kaj en'ing'ig'int'e si'a'n glav'o'n, li al'proksim'iĝ'is al la car'o.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li dir'is:—vi permes'is al mi'a mal'amik'o sin anstataŭ'ig'i per ali'a batal'ant'o; vol'u permes'i ankaŭ al mi, ke mi el'vok'u anstataŭ'ant'o'n, aŭ bon'vol'u prokrast'i la duel'o'n ĝis ali'a tag'o.

Kvankam la car'o hav'is grand'a'n dezir'o'n pere'ig'i Morozovn,—la pretend'o de Morozov est'is tro just'a. Ne dezir'is la car'o montr'iĝ'i parti'a dum la Di'a juĝ'o.

—La herold'o'j vok'u!—li dir'is koler'ton'e: sed memor'u, bojar'o, se vi ne trov'os anstataŭ'ant'o'n, vi dev'as mem batal'i aŭ konfesi vi'a'n mal'prav'ec'o'n kaj est'i ekzekut'ot'a.

Dum'e Ĥomjàk promen'is antaŭ la ĉen'o, sving'ant'e la sabr'o'n kaj mok'ant'e la ĉe'est'ant'o'j'n.

—Jen kiom da korv'o'j, kaj neniu falk'o! Ĉu neniu dezir'as ek'prov'i mi'a'j'n bat'o'j'n, amuz'i la car'o'n? Kred'ebl'e vi'a'j brak'o'j est'as lac'eg'a'j post draŝ'ad'o? Aŭ ebl'e vi, en lit'o'j kuŝ'ant'e, lac'ig'is al vi la flank'o'j'n?

—Nu, diabl'o,—dir'is la harp'ist'o du'on'voĉ'e: mi bon'e regal'us vin, se mi hav'us mi'a'n sabr'o'n. Rigard'u!—li ek'puŝ'is si'a'n kamarad'o'n: ĉu vi lin re'kon'as?

Sed li'a kamarad'o nenio'n aŭd'is. Li star'is kun larĝ'e mal'ferm'it'a buŝ'o, kvazaŭ vol'ant'e en'glut'i Ĥomjàkn per okul'o'j.

—Nu!—daŭr'ig'is Ĥomjàk: ĉu ver'e neniu dezir'as batal'i kontraŭ mi? He vi, batal'aĉ'ist'o'j, bak'ist'o'j, teks'ist'o'j, ŝpin'ist'in'o'j! Kiu vol'as min venk'i?

—Mi vol'as,—aŭd'iĝ'is voĉ'o, kaj la kamarad'o de la harp'ist'o, per ambaŭ man'o'j ek'kapt'int'e la ĉen'o'n, lev'is ĝin super si'a kap'o kaj preskaŭ el'ŝir'is la kverk'lign'a'j'n stang'o'j'n, al kiu'j ĝi est'is al'kroĉ'it'a.

Li jam est'is sur la aren'o kaj, ŝajn'e, mem mir'eg'is pri si'a tro'brav'ec'o.

Mal'ferm'int'e la okul'o'j'n kaj la buŝ'o'n, li rigard'is jen Ĥomjàkn, jen la opriĉnikojn, jen la car'o'n, ne dir'ant'e eĉ unu vort'o'n.

—Kiu vi est'as?—demand'is lin la ofic'ist'o.

—Mi?—si'a'vic'e demand'is la jun'ul'o kaj, iom pri'pens'int'e, ek'rid'et'is.

—Kiu vi est'as?—ripet'is la ofic'ist'o.

Dmiĉjo!—li respond'is bon'anim'e, kvazaŭ mir'ant'e pri la demand'o.

—Dank'o'n al vi, brav'ul'o!—dir'is Morozov al la jun'ul'o: dank'o'n, ĉar vi vol'as defend'i la prav'a'n parti'o'n. Se vi venk'os mi'a'n kontraŭ'ul'o'n, mi ne est'os avar'a; ne la tut'a mi'a trezor'o est'as rab'it'a de mi, dank’ al Di'o, mi hav'as ankoraŭ per kio rekompenc'i mi'a'n defend'ant'o'n!

Ĥomjàk estis vidinta Dmiĉjon apud la Malbenita Ŝlimakvo, kie Dmiĉjo per si'a baston'eg'o mort'ig'is lian ĉeval'o'n kaj, anstataŭ Ĥomjàkn, preskaŭ sufok'is si'a'n propr'a'n kamarad'o'n. Sed tiam en komun'a batal'o Ĥomjàk ne vid'is lian vizaĝ'o'n, ebl'e li eĉ vid'is, sed ne memor'is ĝin, ĉar nenio'n ekster'ordinar'a'n hav'is la vizaĝ'o de Dmiĉjo,—ĉiu'okaz'e Ĥomjàk nun'temp'e lin ne re'kon'is.

—Per kio vi vol'as batal'i?—demand'is la ofic'ist'o, sci'vol'e rigard'ant'e la jun'ul'o'n, kiu hav'is nek kiras'o'n, nek batal'il'o'j'n.

—Per kio?—ripet'is Dmiĉjo kaj sin re'turn'is por demand'i konsil'o'n ĉe si'a kamarad'o. Sed la harp'ist'o, vid'ebl'e, est'is for, kaj la okul'o'j de Dmiĉjo ne pov'is lin trov'i.

—Nu?—re'e demand'is la ofic'ist'o: sur'met'u kiras'o'n, pren'u sabr'o'n; est'as temp'o komenc'i la batal'o'n!

Dmiĉjo konfuz'it'e rigard'is ĉiu'flank'e'n.

Li'a'j manier'o'j amuz'is la car'o'n.

—Don'u al li batal'il'o'j'n,—li ordon'is: ni rigard'u, ĉu li est'as bon'a batal'ant'o.

Oni al'port'is plen'a'n arm'aĵ'o'n, sed van'e Dmiĉjo penis en'ŝov'i si'a'j'n brak'o'j'n en la kiras'o'n, kaj la kask'o tiel mal'mult'e taŭg'is por li'a grand'a kap'o, ke ĝi balanc'iĝ'is ĉe ĉiu li'a mov'o.

Tiel vest'it'a, Dmiĉjo sen'help'e sin turn'ad'is dekstr'e'n kaj mal'dekstr'e'n, ĉiam esperant'e trov'i la harp'ist'o'n kaj demand'i lin, kio'n li dev'as far'i.

Rigard'ant'e lin, la car'o laŭt'e rid'is, same rid'is ĉiu'j opriĉnikoj kaj ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j.

—Kial oni dis'ŝir'as al si la gorĝ'o'n?—demand'is Dmiĉjo mal'kontent'e: mi atak'os lin sen vi'a kloŝ'o, sen vi'a fer'a ĉemiz'o!

Li montr'is Ĥomjàkn per fingr'o kaj komenc'is de'met'i la kiras'o'n.

Nova eksplod'o de rid'eg'o.

—Per kio do vi est'os batal'ant'a?—demand'is la ofic'ist'o.

Dmiĉjo grat'is al si la nuk'o'n.

—Ĉu vi ne hav'as baston'eg'o'n?—li mal'rapid'e demand'is, sin turn'ant'e al opriĉnikoj.

—Jen, mal'saĝ'ul'o!—De kie li est'as? Kiu lin ven'ig'is tie'n ĉi? Ĉu vi opini'as, mal'saĝ'ul'o, ke ni inter'batal'as per baston'eg'o'j, kiel vi, kamp'ar'an'aĉ'o'j?

Sed la car'o amuz'iĝ'is per la mien'o de Dmiĉjo kaj ne permes'is lin for'pel'i.

—Don'u al li baston'eg'o'n!—li ordon'is: li batal'u, kiel li pov'as.

Ĥomjàk ofend'iĝ'is.

—Vi'a car'a moŝt'o, ne permes'u, ke iu kamp'ar'an'aĉ'o ofend'u vi'a'n bon'a'n serv'ist'o'n,—li ek'kri'is: mi kiel opriĉniko konscienc'e serv'as al vi'a car'a moŝt'o, sed neniam mi est'is batal'ant'a per baston'eg'o.

Sed la car'o hav'is si'a'n bon'a'n humor'o'n.

—Vi batal'u per vi'a sabr'o, Ĥomjàk,—li dir'is: kaj la jun'ul'o batal'os laŭ si'a bon'trov'o. Don'u al li baston'eg'o'n. Ni ek'vid'u, kiel kamp'ar'an'o defend'os bojar'o'n Morozov!

Oni al'port'is kelk'a'j'n baston'eg'o'j'n.

Dmiĉjo mal'rapid'e tra'rigard'is ĉiu'j'n ili'n kaj post'e sin turn'is al la car'o.

—Ĉu vi ne hav'as pli fort'a'n!—li demand'is apati'e.

—Don'u al li timon'stang'o'n!—ordon'is la car'o, atend'ant'e kun plezur'o interes'a'n spektakl'o'n.

Tuj oni don'is al Dmiĉjo pez'a'n timon'stang'o'n, el'ŝir'it'a'n el apud'star'ant'a ŝarĝ'vetur'il'o.

—Nu, ĉu ĝi taŭg'as?—demand'is la car'o.

—Kial ne?—respond'is Dmiĉjo: ebl'e ĝi taŭg'as!

Kaj, por far'i prov'o'n, li tiel fort'e ek'sving'is la timon'o'n, ke grand'a vent'o lev'iĝ'is kaj polv'o ek'turn'iĝ'is kvazaŭ pro subit'a vent'eg'o.

—He, diabl'o!—inter'parol'is la opriĉnikoj.

La car'o sin turn'is al Ĥomjàk.

—Star'iĝ'u!—li dir'is ordon'ton'e kaj al'don'is rid'et'ant'e: mi dezir'as vid'i, kia'manier'e vi evit'os la kamp'ar'an'aĉ'a'n timon'o'n.

Dum'e Dmiĉjo supr'e'n'volv'is la manik'o'j'n, kraĉ'is sur la man'plat'o'j'n kaj, fort'e ten'ant'e la timon'stang'o'n ambaŭ'man'e, balanc'is ĝin, ĉiam rigard'ant'e Ĥomjàkn. Li'a konfuz'iĝ'o tut'e mal'aper'is.

—He, he, star'iĝ'u!—li dir'is fin'e decid'ton'e: mi montr'os al vi, kiel ŝtel'i fianĉ'in'o'n!

La situaci'o de Ĥomjàk, pro ne'kutim'a batal'il'o kaj ekster'ordinar'a fort'o de Dmiĉjo, est'is sufiĉ'e embaras'ig'a, kaj la rigard'ant'o'j vid'ebl'e simpati'is al la jun'ul'o kaj jam komenc'is mok'i Ĥomjákn.

La konfuz'iĝ'o de Ĥomjàk amuz'is la car'o'n. La okaz'ont'a duel'o est'is por li same interes'a, kiel teatr'aĵ'o aŭ urs'ĉas'o.

—Komenc'u!—li ordon'is, por ĉes'ig'i la hezit'o'j'n de Ĥomjàk.

Tiam Dmiĉjo lev'is la timon'o'n super la kap'o kaj komenc'is turn'i ĝin, salt'e ir'ant'e renkont'e al Ĥomjàk.

Van'e Ĥomjàk serĉis momenton por ekbati Dmiĉjon per si'a sabr'o. Li ĉiam dev'is de'flank'iĝ'i, por evit'i la terur'ig'a'n timon'o'n, kiu larĝ'rond'e turn'iĝ'is super la kap'o de Dmiĉjo, far'ant'e lin ne'ating'ebl'a.

Por grand'a plezur'o de la rigard'ant'ar'o kaj de la car'o mem, Ĥomjàk komenc'is posten'iĝ'i, serĉ'ant'e sen'danĝer'ec'o'n por si mem; sed Dmiĉjo kun lert'ec'o de urs'o pli kaj pli proksim'e al'ir'is kun si'a timon'o, kiu fajf'eg'is super li'a kap'o.

—Mi montr'os al vi, kiel ŝtel'i fianĉ'in'o'n!—li kri'is, pli kaj pli furioz'iĝ'ant'e kaj pen'ant'e ek'bat'i Ĥomjàkn...

La simpati'o de l’ rigardantoj por Dmiĉjo montr'iĝ'is per aprob'ant'a'j aklam'o'j kaj baldaŭ far'iĝ'is ver'a entuziasm'o.

—Bon'e! Bon'e!—kri'is ĉiu'j, forges'ant'e pri la ĉe'est'o de l’ car'o: batu, batu lin! Kia brav'ul'o! Bon'eg'e! Defend'u la bojar'o'n, defend'u la prav'a'n parti'o'n!

Sed ne pri Morozov zorgis Dmiĉjo.

—Mi montr'os al vi, kiel ŝtel'i fianĉ'in'o'n!—li ĉiam ripet'is la sam'o'n kaj, turn'ant'e la timon'stang'o'n super si'a kap'o, ĉiam persekut'is Ĥomjàkn, kiu streĉ'is ĉiu'j'n si'a'j'n fort'o'j'n por lin evit'i.

Kelk'foj'e la opriĉnikoj, star'ant'a'j laŭ'long'e de la ĉen'o, dev'is ek'kaŭr'i, por ne est'i mort'ig'it'a'j per la baston'eg'o, fajf'eg'ant'a ĝust'e super ili'a'j kap'o'j.

Subit'e ek'son'is surd'a bat'o, kaj Ĥomjàk, traf'it'a je la brust'o per la timon'o, fal'is teren kelk'a'j'n klaft'o'j'n pli mal'proksim'e'n, dis'etend'int'e la brak'o'j'n.

Ĝoj'plen'a'j ek'kri'o'j ek'tondr'is tra la plac'o.

Dmiĉjo sin ĵetis sur Ĥomjàkn kaj komenc'is lin sufok'i.

—Sufiĉ'e, sufiĉ'e!—kri'is la opriĉnikoj, kaj Maluto tuj sin klin'is al la car'o kun zorg'o'plen'a mien'o:

—Vi'a car'a moŝt'o, ordon'u for'tir'i ĉi tiu'n diabl'o'n! Ĥomjàk est'as ni'a plej valor'a opriĉniko!

—Tir'u for la mal'saĝ'ul'o'n, tir'u je la krur'o'j!—ordon'is la car'o: super'verŝ'u lin per akv'o, nur las'u lin viv'a!

Ne sen pen'o la opriĉnikoj sukcesis fine fortiri Dmiĉjon, sed Ĥomjákn oni jam trov'is sen'viv'a. Kaj dum'e ĉies atent'o est'is turn'it'a al li'a blu'iĝ'int'a vizaĝ'o, la harp'ist'o el Vladimir'o aper'is apud Dmiĉjo kaj, tir'ant'e lin je la bask'o, ek'murmur'et'is:

—Nu, mal'saĝ'ul'o, ir'u tuj! Ir'u kaj sav'u vi'a'n kapon!

Kaj ili ambaŭ mal'aper'is en la hom'amas'o.

ĈAPITR'O XXXII.

La talisman'o de Vjàzemskij.

La car'o ordon'is, ke Morozov al'proksim'iĝ'u.

La plac'o re'e silent'iĝ'is. Ĉiu'j sci'vol'e turn'is si'a'j'n okul'o'j'n al la car'o kaj atend'is, re'ten'ant'e la spir'o'n.

—Bojar'o Druĵino!—solen'e dir'is Ivan'o kaj lev'iĝ'is de si'a seĝ'o: per Di'a juĝ'o vi vin prav'ig'is antaŭ mi. Sinjor'o ni'a Di'o, venk'int'e vi'a'n kontraŭ'ul'o'n, montr'is vi'a'n prav'ec'o'n, kaj mi ankaŭ montr'os mi'a'n favor'o'n al vi. Ne for'las'u la antaŭ'urb'o'n sen mi'a ordon'o! Sed,—daŭr'ig'is Ivan'o sever'ton'e: tio est'as nur du'on'o de la afer'o! La ver'a juĝ'o ankoraŭ sekv'os. Ven'ig'u princ'o'n Vjàzemskij!

Kiam la princ'o ven'is, la car'o long'e rigard'is lin per ne'esprim'ebl'a rigard'o.

Afonasjo!—li fin'e dir'is: vi sci'as, ke mi ĉiam plen'um'as mi'a'n vort'o'n. Mi decid'is kaj promes'is, ke tiu el vi, kiu, mem batal'ant'e aŭ uz'ant'e anstataŭ'ant'o'n, est'os venk'it'a en la duel'o, dev'as est'i mort'ig'ot'a. Vi'a anstataŭ'ant'o fal'is, Afonasjo!

—Kio'n far'i?—respond'is Vjàzemskij decid'ton'e: ordon'u, ke oni for'hak'u mi'a'n kapon, vi'a car'a moŝt'o!

Strang'a rid'et'o tra'kur'is la lip'o'j'n de l’ car'o.

—Vi'a'n kapon for'hak'i?—li ripet'is malic'e: nur vi'a'n kapon for'hak'i? Ebl'e tio okaz'us, se vi est'us kulp'a nur antaŭ Morozov, sed vi dev'as el'pag'i ali'a'n pli grand'a'n krim'o'n, mult'e pli grav'a'n pek'o'n. Maluto, don'u la talisman'o'n!

Kaj pren'int'e el la man'o'j de Maluto la saketon, ĵetitan de Vjàzemskij, li lev'is ĝin, ten'ant'e la pint'o'n per du fingr'o'j.

—Kio'n vi hav'as ĉi tie?—demand'is li, minac'e rigard'ant'e rekt'e en la okul'o'j'n de Vjàzemskij.

La princ'o vol'is respond'i, sed la car'o ne don'is al li la temp'o'n.

—Ruz'eg'a sklav'o!—li dir'is minac'ton'e, kaj mal'varm'a trem'o tra'kur'is la ĉe'est'ant'ar'o'n: ruz'eg'a sklav'o! Mi vin al'proksim'ig'is al mi'a tron'o, mi vin pli'rang'ig'is kaj super'ŝut'is per mi'a favor'o, kaj vi kio'n far'is? Vi en vi'a mal'pur'eg'a kor'o atenc'as pere'ig'i min, vi'a'n car'o'n, pere'ig'i per sorĉ'aĵ'o, cert'e, ĝust'e por tio vi far'iĝ'is mi'a opriĉniko? Kio signif'as la opriĉnino?—daŭr'ig'is Ivan'o, ĉirkaŭ'rigard'ant'e kaj pli'laŭt'ig'ant'e la voĉ'o'n, por est'i aŭd'at'a de ĉiu'j.—Mi, kvazaŭ mastr'o de vin'ber'ĝarden'o, est'as met'it'a de Sinjor'o Di'o super mi'a popol'o por eduk'i mi'a'j'n vin'ber'o'j'n. Mi'a'j bojar'o'j, mi'a'j konsil'ant'o'j, la Duma ne vol'is min help'i kaj intenc'is min pere'ig'i; tiam mi for'pren'is de ili mi'a'j'n vin'ber'o'j'n kaj for'don'is al ali'a'j gard'ist'o'j. Jen kio'n signif'as la opriĉnino! La gast'o'j, invit'it'a'j por festen'o, ne ven'is, kaj mi send'is invit'i ĉiu'j'n, kiu'j'n oni trov'os sur voj'o'j kaj voj'kruc'iĝ'o'j. Kaj tio ankaŭ est'as opriĉnino! Nun mi demand'as vin ĉiu'j'n: kio'n merit'as la gast'o, kiu ven'is al festen'o, ne sur'met'int'e fest'a'j'n vest'o'j'n? Pri li ni leg'as en Sankt'a Skrib'aĵ'o: "Lig'u li'a'j'n brak'o'j'n kaj krur'o'j'n kaj en'ig'u lin en mal'lum'eg'a'n ej'o'n, kie est'as plor'eg'o kaj dent'grinc'ad'o".

Tiel parol'is Ivan'o, kaj la popol'o silent'e aŭskult'is ĉi tiu'n arbitr'a'n uz'o'n de l’ evangelia sentenco, sen simpatio por Vjàzemskij, sed profund'e frap'it'a per subit'a fal'o de l’ potenc'a favor'at'o.

Neniu el la opriĉnikoj kuraĝ'is nek dezir'is dir'i unu vort'o'n, por defend'i Vjàzemskijn. Teruron esprimis ĉies vizaĝoj. Nur Maluto en si'a'j best'a'j okul'o'j aper'ig'is nenio'n krom la pret'ec'o tuj plen'um'i la car'a'n vol'o'n; ankaŭ la vizaĝ'o de Basmanov montr'is malic'a'n triumf'o'n, kvankam kaŝ'it'a'n sub ŝajn'o de indiferent'ec'o.

Vjàzemskij ne trov'is neces'a sin sen'kulp'ig'i. Li kon'is Ivan'o'n kaj decid'is rezignaci'e akcept'i la baldaŭ'a'n turment'eg'o'n. Li'a vizaĝ'o rest'is firma kaj dign'o'plen'a.

—Pren'u lin!—ordon'is la car'o.—Mi ekzekut'ig'os lin kun'e kun tiu rab'ist'o, kiu est'is penetr'int'a en mi'a'n dorm'o'ĉambr'o'n kaj nun atend'as si'a'n mort'pun'o'n. Oni trov'u ankaŭ kaj ven'ig'u la sorĉ'ist'o'n, kiu help'is al la princ'o. Oni esplor'u lin per turment'o'j, por ricev'i nov'a'j'n sci'ig'o'j'n. Grand'a est'as la malic'o de satan'o,—daŭr'ig'is Ivan'o kun okul'o'j, turn'it'a'j al ĉiel'o: li, kvazaŭ leon'o blek'eg'ant'a, ir'as ĉirkaŭ mi, pen'ant'e min for'manĝ'i, trov'ant'e si'a'j'n fervor'a'j'n serv'ist'o'j'n eĉ inter mi'a'j intim'ul'o'j! Sed mi esper'as al la favor'o de Di'o kaj, kun Li'a sankt'a help'o, mi el'radik'ig'os la perfid'o'n el Rus'land'o!

Ivan'o mal'supr'e'n'ir'is la estrad'o'n kaj rajd'e re'ven'is en si'a'n palac'o'n, ĉirkaŭ'it'a de si'a'j silent'ant'a'j opriĉnikoj.

Maluto venis al Vjàzemskij kun ŝnur'o en la man'o'j:

—Pardon'u, princ'o!—li dir'is rid'et'ant'e, kun'lig'ant'e li'a'j'n brak'o'j'n post la dors'o: ni mem est'as sklav'o'j!

Kaj ĉirkaŭ'it'a de milit'ist'o'j kaj gard'ist'o'j Vjàzemskij est'is konduk'it'a en mal'liber'ej'o'n.

La popol'o komenc'is dis'ir'i, silent'ant'e aŭ mal'laŭt'e pri'diskut'ant'e la okaz'int'aĵ'o'n, kaj baldaŭ la grand'a plac'o re'e mal'plen'iĝ'is.

ĈAPITR'O XXXIII.

La talisman'o de Basmanov.

Oni esplor'demand'is Vjàzemskijn, sed neniu turment'eg'o ig'is lin el'dir'i eĉ unu vort'o'n. Kun ekster'ordinar'a vol'streĉ'o li silent'e toler'is la mal'human'a'j'n tortur'o'j'n, per kiu'j Maluto pen'ad'is el'ŝir'i de li la konfes'o'n pri li'a'j mal'bon'intenc'o'j kontraŭ la car'o. Pro fier'ec'o, pro mal'estim'o aŭ pro indiferent'ec'o al si'a propr'a viv'o, li eĉ ne trov'is neces'a evident'ig'i la kalumni'o'n de Basmanov, atest'ant'e pri li'a'j propr'a'j vizit'o'j al la muel'ej'o.

Laŭ la ordon'o de la car'o oni kapt'is la muel'ist'o'n, sekret'e gard'is lin en la antaŭ'urb'a mal'liber'ej'o, sed li'a turment'ad'o est'is prokrast'it'a.

Basmanov klarigis al si la sukceson de sia kalumnio per efiko de l’ tirliĉo, kiu'n li ĉiam sur'hav'is kaj tiom pli li kred'is je ĝi'a mirakl'o'far'ant'a potenc'o, ĉar Ivan'o montr'is neniu'n suspekt'o'n kaj kvankam mok'ant'e lin, kiel ordinar'e, est'is sufiĉ'e afabl'a por li.

Pere'ig'int'e unu el si'a'j konkur'ant'o'j, vid'ant'e la re'nask'iĝ'ant'a'n amon de l’ car'o por si kaj ne sci'ant'e ankoraŭ, ke la muel'ist'o jam sid'is en la antaŭ'urb'a mal'liber'ej'o, Basmanov far'iĝ'is ankoraŭ pli arogant'a. Plen'um'ant'e la konsil'o'j'n de l’ muel'ist'o, li kuraĝ'e rigard'is rekt'e en la okul'o'j'n de l’ car'o, sen'ĝen'e ŝerc'is kun li kaj mal'humil'e respond'is li'a'j'n mok'aĵ'o'j'n.

La car'o ĉio'n pacienc'e toler'is.

Foj'e, dum si'a kutim'a revizi'o, la car'o kun si'a'j favor'at'o'j, inter'ali'e kun la du Basmanovj, ĉe'est'is fru'maten'a'n mes'o'n en apud'a monaĥ'ej'o kaj post'e vizit'is la abat'o'n en li'a ĉel'o por maten'manĝ'i ĉe li.

La car'o sid'is sur'benk'e en la ĉef'a angul'o de l’ ĉambr'o, sub la sankt'a'j pentr'aĵ'o'j; la kort'eg'an'o'j star'is ĉe la mur'o'j, kaj la abat'o kun profund'a salut'o al'port'is kaj met'is antaŭ la car'o miel'ĉel'ar'o'n, konfit'aĵ'o'j'n, lakton, freŝ'a'j'n ov'o'j'n.

La car'o hav'is bon'a'n humor'o'n; li ĉio'n gust'um'is, ŝerc'is kun si'a'j akompan'ant'o'j kaj parol'is edif'a'j'n sentenc'o'j'n. Kun ambaŭ Basmanovj li est'is pli afabl'a, ol ordinar'e, kaj Teodor'o Basmanov pli ol antaŭ'e konvink'iĝ'is pri la ne'refut'ebl'a potenc'o de la tirliĉo.

Subit'e oni aŭd'is ĉeval'a'n pied'frap'ad'o'n post la palis'ar'o.

Teodoĉjo!—dir'is Ivan'o: rigard'u, kiu ven'as?

Basmanov vol'is el'ir'i, sed la pord'o mal'ferm'iĝ'is, kaj ĉe la sojl'o aper'is Maluto Skuratov.

Li'a mien'o esprim'is mister'a'n kaj malic'a'n ĝoj'o'n.

—En'ir'u, Maluto!—afabl'e dir'is la car'o: kia nov'aĵ'o?

Maluto en'ir'is la ĉambr'o'n kaj, inter'ŝanĝ'int'e rigard'o'j'n kun la car'o, komenc'is sin sign'ad'i kruc'e.

—De kie vi ven'as?—demand'is Ivan'o, kvazaŭ Maluto ven'is por li tut'e ne'atend'it'e.

Sed Maluto, antaŭ ol respond'i, profund'e salut'is la car'o'n kaj post'e al'ir'is la abat'o'n.

—Bon'vol'u ben'i, patr'o!—li sin klin'is antaŭ la abat'o, sam'temp'e ĵet'ant'e flank'a'n rigard'o'n al Teodor'o Basmanov, kiu'n tuj ek'posed'is mal'bon'a antaŭ'sent'o.

—De kie vi ven'as?—ripet'is la car'o si'a'n demand'o'n.

—El la mal'liber'ej'o, vi'a car'a moŝt'o, mi turment'e esplor'is la sorĉ'ist'o'n.

—Nu, kio'n li dir'is?—demand'is la car'o kun preter'flug'ant'a rigard'o al Basmanov.

—Mal'facil'e est'as io'n kompren'i en li'a balbut'ad'o. Tamen jen kio'n li kri'is, kiam oni komenc'is romp'i li'a'j'n femur'o'j'n: "ne sole Vjàzemskij min vizit'is, ankaŭ Teodor'o Basmanov, kiu pren'is de mi radik'et'o'n, kaj la radik'et'o'n li nun hav'as sur la kol'o"...

Kaj Maluto ree ĵetis flankan rigardon al Basmanov.

La vizaĝ'o de Basmanov ŝanĝ'iĝ'is. Li'a tut'a arogant'ec'o mal'aper'is.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li dir'is, streĉ'int'e ĉiu'j'n si'a'j'n fort'o'j'n por ŝajn'ig'i trankvil'ec'o'n: kred'ebl'e li kalumni'as min pro tio, ke mi lin denunc'is!

—Kaj kiam ni,—daŭr'ig'is Maluto,—komenc'is brul'vund'i li'a'j'n pland'o'j'n, li dir'is, ke tiu'n radik'o'n postul'is de li Basmanov, por pere'ig'i vi'a'n car'a'n moŝt'o'n!

Ivan'o fiks'is per si'a rigard'o Basmanovn, kiu ek'trem'is sub tiu rigard'o.

—Vi'a car'a moŝt'o!—li dir'is: por kio vi fid'as al la muel'ist'o? Se mi inter'rilat'us kun li, ĉu mi lin denunc'us?

—Ni tuj vid'os. Mal'buton'um'u la kaftan'o'n, montr'u, kio'n vi hav'as sur la kol'o.

—Kio'n mi pov'as hav'i, krom kruc'et'o kaj sankt'a'j pentr'aĵ'o'j!—dir'is Basmanov per voĉ'o tut'e mal'cert'a.

—Mal'buton'um'u la kaftan'o'n!—insist'is Ivan'o.

Basmanov konvulsi'e mal'buton'um'is la supr'o'n de si'a kaftan'o.

—Jen!—li dir'is, don'ant'e al la car'o ĉen'et'o'n kun kruc'o kaj sankt'a'j pentr'aĵ'et'o'j.

Sed la car'o bon'e vid'is, ke, krom ĉen'et'o, ĉirkaŭ la kol'o pend'is ankoraŭ silk'a ŝnur'et'o.

—Kaj kio'n ankoraŭ vi tie hav'as?—li demand'is, mem mal'buton'um'ant'e lian kaftan'o'n kaj el'tir'ant'e ŝnur'et'o'n kun talisman'o.

—Tio est'as,—balbut'is Basmanov kun last'a mal'esper'a pen'o: tio est'as, vi'a car'a moŝt'o, ben'aĵ'o de mi'a patr'in'o!

—Ni rigard'u la ben'aĵ'o'n!—Ivan'o re'don'is la talisman'o'n al Grjaznòj: mal'kudr'u ĝin, Basĉjo!

Grjaznòj dis'tranĉ'is per si'a tranĉ'il'o la kovr'il'o'n de la talisman'o kaj, dis'volv'int'e la pec'o'n da tol'o, el'ŝut'is la intern'aĵ'o'n sur la tabl'o'n.

—Kio est'as tie?—demand'is la car'o, kaj ĉiu'j sci'vol'e sin klin'is super la tabl'o kaj ek'vid'is iu'j'n radik'et'o'j'n, inter'miks'it'a'j'n kun ran'a'j ost'o'j.

La abat'o far'is sign'o'n de kruc'o.

—Jen per kio la patr'in'o vin ben'is!—ironi'e dir'is Ivan'o.

Basmanov fal'is sur'genu'e'n.

—Pardon'u, ho, vi'a car'a moŝt'o, pardon'u al vi'a sklav'o!—li ek'kri'is terur'eg'it'e.—Vid'ant'e vi'a'n mal'am'o'n por mi, mi tre ĉagren'iĝ'is kaj, por re'e ricev'i vi'a'n favor'o'n, mi el'pet'is la radik'o'n ĉe la muel'ist'o. Ĝi est'as tirliĉo, vi'a car'a moŝt'o! La muel'ist'o don'is ĝin al mi, por ke vi re'e ek'am'u vi'a'n sklav'o'n, kaj nenia'j'n mal'bon'intenc'o'j'n kontraŭ vi mi iam hav'is, mi per Di'o ĵuras!

—Kaj la ran'a'j ost'o'j?—demand'is Ivan'o, ĝu'ant'e la mal'esper'o'n de Basmanov, kies arogant'ec'o jam de long'e lin ted'is.

—Pri la ost'o'j mi nenio'n sci'is, je Di'o, nenio'n sci'is, vi'a car'a moŝt'o.

La car'o sin turn'is al Maluto.

—Vi dir'as,—li demand'is: ke la sorĉ'ist'o denunc'as Teodor'o'n, ke Teodor'o vizit'is lin por trov'i rimed'o'n min pere'ig'i?

—Jes, vi'a car'a moŝt'o!—Kaj Maluto ne pov'is de'ten'i si'a'n ĝoj'o'n ĉe la mal'feliĉ'o de si'a de'long'a mal'amik'o.

—Nu, Teodoĉjo,—daŭr'ig'is la car'o rid'et'ant'e: oni dev'as vin esplor'demand'i en ĉe'est'o de l’ sorĉ'ist'o. Li jam el'ten'is la turment'eg'o'n, nun est'as vi'a vic'o, por ke oni ne dir'u: la car'o per turment'o esplor'as nur la bojar'o'j'n, kaj por si'a'j opriĉnikoj li est'as mal'sever'a!

Basmanov fal'is teren antaŭ la car'o.

—Sun'o mi'a bel'a!—li ek'kri'is, kapt'ant'e la bask'o'j'n de l’ car'a vest'o: lum'o mi'a, grand'a car'o, ne pere'ig'u min, sun'o mi'a, mi'a lun'o, falk'o mi'a, ermen'o mi'a! Re'memor'u, kiel mi serv'is al vi, kiel mi ĉiam plen'um'is vi'a'n vol'o'n.

Ivan'o sin de'turn'is.

Basmanov en mal'esper'o sin ĵet'is al si'a patr'o.

Paĉjo!—li ĝem'kri'is: pet'eg'u la grand'a'n car'o'n, ke li las'u al mi la viv'o'n. Mi est'as pret'a sur'met'i ne nur vir'in'a'n, eĉ arleken'a'n vest'o'n! Mi est'as li'a sklav'o, mi est'as ĝoj'a, se mi pov'as serv'i kiel arleken'o al li'a car'a moŝt'o!

Sed por Aleksiso Basmanov est'is fremd'a la am'o al si'a propr'a fil'o, same kiel kompat'o al iu ajn. Li ne dezir'is perd'i la car'a'n favor'o'n pro la simpati'o al si'a fil'o.

—For!—li dir'is, for'puŝ'ant'e Teodor'o'n: for, mal'pi'ul'o! Kiu ribel'as kontraŭ mi'a car'o, tiu ne est'as mi'a fil'o. Obe'u al la vol'o de li'a car'a moŝt'o!

—Sankt'a abat'o!—plor'eg'is Teodor'o, ramp'ant'e sur'genu'e antaŭ la abat'o: sankt'a abat'o, pet'u la grand'a'n car'o'n pri mi!

Sed la abat'o star'is kvazaŭ ŝton'ig'it'a, kun okul'o'j, turn'it'a'j mal'supr'e'n, kaj trem'is per si'a tut'a korp'o.

—Las'u la abat'o'n!—dir'is Ivan'o mal'varm'ton'e: se est'os bezon'e, li post'e preĝ'os pri vi, kiam vi est'os ekzekut'it'a.

Basmanov glit'ig'is ĉirkaŭ'e'n si'a'j'n pet'eg'ant'a'j'n okul'o'j'n kaj ĉie li renkont'is mal'amik'a'n aŭ tim'ig'it'a'n mien'o'n.

Tiam ŝanĝ'o okaz'is en li'a kor'o.

Li kompren'is, ke ne'ebl'e est'as evit'i la turment'eg'o'n, kiu per kruel'ec'o egal'is mort'pun'o'n kaj ne mal'oft'e fin'iĝ'is per mort'o; li kompren'is, ke li nenio'n plu hav'is por perd'i, kaj kun tiu konvink'it'ec'o re'ven'is al li li'a decid'em'o.

Li lev'iĝ'is, rekt'iĝ'is kaj, kun la man'o post si'a zon'o, li sin turn'is al Ivan'o kun arogant'a rid'et'o:

—Vi'a car'a moŝt'o!—li ek'kri'is, sving'ord'ig'ant'e si'a'j'n bukl'o'j'n.—Vi'a car'a moŝt'o! Laŭ vi'a ordon'o mi ir'as al turment'eg'o'j kaj al la mort'o! Permes'u do, ke mi dir'u al vi mi'a'n last'a'n dank'o'n por ĉiu'j vi'a'j favor'o'j! Mi nenio'n atenc'is kontraŭ vi, kaj mi'a'j pek'o'j kaj la vi'a'j est'as la sam'a'j! Kiam oni min konduk'os al ekzekut'o, mi ĉio'n rakont'os al la popol'o, nenio'n forges'os. Kaj vi, abat'o, bon'vol'u tuj aŭskult'i mi'a'n konfes'o'n!

La opriĉnikoj kaj Aleksiso Basmanov mal'help'is al li daŭr'ig'i. Ili lin for'tir'is el la ĉel'o ekster'e'n, kaj Maluto, met'int'e lin kun'lig'it'a'n sur'ĉeval'e'n, tuj for'konduk'is lin en la antaŭ'urb'o'n.

—Vi vid'as, sankt'a patr'o,—dir'is Ivan'o al la abat'o: per kiom da mal'amik'o'j mi est'as ĉirkaŭ'it'a, unu'j vid'ebl'a'j, ali'a'j kaŝ'it'a'j! Preĝ'u Dion por mi, ne'ind'a, ke Li bon'vol'u don'i bon'a'n fin'o'n al mi'a'j entrepren'o'j, ke li ben'u min, pek'ul'o'n, el'radik'ig'i la perfid'o'n!

La car'o lev'iĝ'is kaj, far'int'e kruc'sign'o'n, sin klin'is antaŭ la abat'o, por ricev'i la ben'o'n.

La abat'o kun si'a frat'ar'o trem'ant'e akompan'is la car'o'n ĝis la pord'eg'o, kie atend'is la car'a'j ĉeval'serv'ist'o'j kun ĉeval'o'j riĉ'e ornam'it'a'j. Kaj long'e ankoraŭ, post kiam la car'o kun si'a'j opriĉnikoj mal'aper'is en la polv'a nub'o kaj kiam ne est'is plu aŭd'ebl'a la pied'frap'ad'o de ili'a'j ĉeval'o'j, la monaĥ'o'j star'is sen'mov'a'j kun mal'lev'it'a'j okul'o'j, ne kuraĝ'ant'e lev'i la kap'o'j'n.

ĈAPITR'O XXXIV.

La arleken'a kaftan'o.

En la sam'a tag'o fru'maten'e du stolnikoj de l’ car'o ven'is al la bojar'o Morozov, kiu, plen'um'ant'e la car'a'n vol'o'n, rest'is en la antaŭ'urb'o, kaj invit'is lin tag'manĝ'i ĉe la car'a tabl'o.

Kiam Druĵino Andrèeviĉ alrajdis al la palaco, la opriĉnikoj jam svarm'is tie, la tabl'o'j est'is pret'ig'it'a'j, serv'ist'o'j, riĉ'e vest'it'a'j, prepar'is manĝ'aĵ'o'n.

Ĉirkaŭ'rigard'int'e, la bojar'o ek'vid'is, ke el la bojar'o'j de zemŝĉino li sol'a ĉe'est'is, kaj li kompren'is, ke la hodiaŭ'a invit'o est'is special'a favor'o por li.

Ek'sonor'is la sonor'il'o'j de l’ palac'o, aŭd'iĝ'is trumpet'o'j, kaj la car'o Ivan'o kun afabl'a, bon'favor'a mien'o en'ir'is la ĉambr'eg'o'n, akompan'at'a de l’ ĉef'episkop'o Levkij, de Bazilo Grjaznòj, de Aleksiso Basmanov, de Boriso Godunòv kaj de Maluto Skuratov.

Inter'ŝanĝ'int'e salut'o'j'n kun la ĉe'est'ant'o'j, li al'tabl'iĝ'is, kaj ĉiu'j sekv'is lian ekzempl'o'n, sid'iĝ'ant'e laŭ rang'o'j. Rest'is unu liber'a lok'o pli mal'super'a ol tiu de Godunòv[19].

—Al'tabl'iĝ'u, bojar'o Druĵino!—dir'is la car'o afabl'e, montr'ant'e la liber'an seĝ'o'n.

La vizaĝ'o de Morozov ruĝ'iĝ'is.

—Vi'a car'a moŝt'o,—li respond'is: kio'n Morozov far'is dum si'a tut'a viv'o, tio'n li est'os far'ant'a ĝis la mort'o! Mal'jun'a mi est'as, vi'a car'a moŝt'o, por pren'i nov'a'j'n kutim'o'j'n! Bon'vol'u re'e pun'i min per vi'a mal'favor'o, pel'u min for de vi'a'j okul'o'j, mi ne sid'iĝ'os pli mal'supr'e'n ol Godunòv!

Ĉiu'j inter'ŝanĝ'is mir'eg'it'a'j'n rigard'o'j'n. Sed la car'o ŝajn'e atend'is tia'n respond'o'n. Li'a vizaĝ'o rest'is trankvil'a.

Boriso!—li diris al Godunòv: antaŭ du jar'o'j mi, pro la sam'a respond'o de l’ bojaro Druĵino, promes'is al vi lian kapon. Sed kred'ebl'e ven'is temp'o, ke mi ŝanĝ'u mi'a'n kutim'o'n. Kred'ebl'e, ven'is temp'o, kiam ne mi ordon'os al la bojar'o'j, sed la bojar'o'j al mi! Kred'ebl'e, mi ne est'as plu mastr'o en mi'a propr'a dom'aĉ'o! Ven'is temp'o, kiam mi, mizer'ul'o, dev'as for'kur'i ie'n kun ĉiu'j mi'a'j serv'ist'o'j, kun'port'ant'e mi'a'n mizer'a'n hav'aĉ'o'n! Oni min vol'as for'pel'i de ĉi tie. Same kiel el Moskv'o oni min for'pel'is!

—Vi'a car'a moŝt'o,—humil'e respond'is Godunòv, vol'ant'e sav'i la bojar'o'n Morozov: pri la lok'o'j juĝ'i est'as ne ni'a, sed vi'a car'a vol'o! Sed mal'jun'ul'o'j ĉiam ŝat'as mal'nov'a'j'n kutim'o'j'n, kaj ne koler'u, vi'a car'a moŝt'o, kontraŭ la bojar'o, kiu memor'as la rang'o'j'n. Se vi permes'os, vi'a car'a moŝt'o, mi ced'os mi'a'n lok'o'n al la bojar'o kaj sid'iĝ'os pli mal'supr'e'n. Ĉe vi'a tabl'o ĉiu'j lok'o'j est'as same bon'a'j!

Li jam est'is lev'iĝ'ont'a, sed Ivan'o de'ten'is lin per rigard'o.

—Vi est'as prav'a, Boriso, maljuna estas Morozov!—li dir'is mal'varm'ton'e,—kaj li'a trankvil'ec'o ĉe la vid'o de evident'a mal'obe'em'o ig'is ĉiu'j'n atend'i io'n ekster'ordinar'a'n. Ne'ebl'e nur est'is diven'i, kia'manier'e el'montr'iĝ'os la car'a koler'o, kies antaŭ'sign'o'j jam est'is vid'ebl'a'j en konvulsi'et'o'j de l’ vizaĝ'o, simil'a'j je mal'proksim'a sen'tondr'a fulm'ad'o.

Ĉiu'j kor'o'j est'is prem'it'a'j kvazaŭ antaŭ vent'eg'o.

—Jes,—daŭr'ig'is Ivan'o trankvil'e: mal'jun'a est'as Morozov, sed li'a prudent'o est'as kvazaŭ ĉe infan'o. Li ŝat'as ŝerc'o'j'n. Mi ankaŭ ŝat'as ŝerc'o'j'n kaj dum liber'temp'o mi volont'e amuz'iĝ'as. Sed de kiam mort'is mi'a arleken'o Nogtev, mi neniun havas por min amuzi. Videble, al Druĵino plaĉ'as ĉi tiu profesi'o! Kaj ĉar mi promes'is donaci al li mi'a'n favor'o'n, tial mi nun lin nom'as mi'a unu'a'rang'a arleken'o. Al'port'u la kaftan'o'n de Nogtev, sur'met'u ĝin sur la bojar'o'n!

La konvulsi'o'j sur la vizaĝ'o de l’ car'o pli'fort'iĝ'is, sed li'a voĉ'o rest'is trankvil'a.

Morozov star'is kvazaŭ tondr'o'frap'it'a. Li'a purpura vizaĝ'o pal'iĝ'is, la sang'o al'flu'is al la kor'o, la okul'o'j ek'bril'is, kaj la brov'o'j kun'tir'iĝ'is tiel minac'e, ke eĉ en ĉe'est'o de l’ car'o Ivan'o li'a mien'o ŝajn'is terur'ig'a. Li ankoraŭ ne fid'is al si'a'j orel'o'j, li dub'is, ĉu ver'e la car'o dezir'as publik'e sen'honor'ig'i lin, la fier'a'n bojar'o'n, kies merit'o'j kaj kies mult'jar'a brav'ec'o est'is de long'e fam'e'kon'at'a'j.

Li star'is silent'e, fiks'ant'e sur Ivan'o'n sen'mov'a'n demand'ant'a'n rigard'o'n, kvazaŭ atend'ant'e, ke li ŝanĝ'os si'a'n intenc'o'n kaj re'pren'os si'a'n ordon'o'n. Sed Bazil'o Grjaznòj, laŭ signo de l’ car'o, al'ir'is la bojar'o'n Morozov, ten'ant'e en la man'o'j arleken'a'n kaftan'o'n, far'it'a'n du'on'e el or'ŝtof'o, du'on'e el mal'delikat'a drap'o, kun mult'a'j flik'aĵ'o'j kaj sonor'il'et'o'j.

—Sur'met'u, vi'a bojar'a moŝt'o!—dir'is Grjaznòj: la grand'a car'o donac'as al vi ĉi tiu'n kaftan'o'n de si'a last'a arleken'o Nogtev!

—For!—ek'kri'is Morozov, forpuŝante la opriĉnikon: ne kuraĝ'u, kanajl'o, tuŝ'i la bojar'o'n Morozov, al kies pra'patr'o'j vi'a'j pra'patr'o'j serv'is kiel sklav'o'j kaj hund'gard'ist'o'j!

Kaj, sin turn'ant'e al Ivan'o, li dir'is per la voĉ'o, trem'ant'a pro indign'o.

—Vi'a car'a moŝt'o! re'pren'u vi'a'j'n parol'o'j'n! Ordon'u mort'ig'i min! Vi pov'as dispon'i mi'a'n kapon, sed ne mi'a'n honor'o'n!

La car'o ek'rigard'is si'a'j'n opriĉnikojn.

—Ĉu mi ne est'is prav'a, dir'ant'e, ke Druĵino ŝat'as ŝerc'o'j'n? Ĉu vi aŭd'is? Mi ne hav'as la rajt'o'n donaci al li la kaftan'o'n!

—Vi'a car'a moŝt'o,—daŭr'ig'is Morozov: mi pet'eg'as vin per la nom'o de Sinjor'o ni'a Di'o, re'pren'u vi'a'j'n parol'o'j'n! Vi'a car'a moŝt'o ankoraŭ ne ekzist'is, kiam vi'a bon'memor'ind'a patr'o min honor'is. Tiam mi kun Ĥabàr Simskij venkis ĉuvaŝojn kaj ĉeremisojn[92] apud la rivero Sviago, tiam mi kun princ'o'j Odojevskij kaj Mstislavskij for'pel'is for de Ok'a-river'o la krime'a'n reĝ'id'o'n kaj sav'is Moskv'o'n de l’ tatar'o'j. Mult'a'j'n vund'o'j'n mi ricev'is, mult'e da sang'o mi perd'is dum la serv'ad'o al vi'a patr'o kaj ankaŭ al vi'a car'a moŝt'o! Mi ne ŝpar'is mi'a'j'n fort'o'j'n en milit'o, same kiel en bojar'a Duma mi disput'ad'is, kiam vi est'is infan'o, kun princ'o'j Ŝujskij kaj Bjelskij, defend'ant'e vin kaj patr'in'o'n vi'a'n! Unu solan trezor'o'n mi hav'is dum mi'a tut'a viv'o,—mi'a'n honor'o'n, kaj al neniu mi permes'os ĝin makul'i! Kaj nun, ĉu ver'e vi dezir'as sen'honor'ig'i mi'a'n griz'a'n kapon? Ĉu ver'e vi dezir'as ofend'i la serv'ist'o'n de vi'a patr'o? Mort'ig'u min, vi'a car'a moŝt'o, ordon'u, ke mi supr'e'n'ir'u eŝafod'o'n, kaj mi gaj'e ir'os al turment'eg'o, kiel iam mi ir'ad'is al milit'o!

Ĉiu'j silent'is, frap'it'a'j de l’ fiera kaj majesta parolado de Morozov; sed mez'e de profund'a silent'o subit'e ek'son'is la minac'a voĉ'o de Ivan'o:

—Sufiĉ'e vi babil'aĉ'is!—li dir'is, kaj koler'eg'o aŭd'iĝ'is en li'a ĝis nun ironi'a voĉ'o: vi'a'j mal'saĝ'a'j parol'o'j, mal'jun'ul'o, montr'as, ke vi est'os bon'eg'a arleken'o. Sur'met'u la kaftan'o'n!

—Nu!—daŭr'ig'is la car'o, sin turn'ant'e al opriĉnikoj: help'u al la bojar'o, li est'as al'kutim'int'a, ke oni lin help'u!

Se Morozov obe'us aŭ, fal'int'e teren antaŭ la car'o, humil'eg'e pet'us lian pardon'o'n, ebl'e Ivan'o ced'us al li'a pet'o. Sed Morozov hav'is tro fier'a'n aspekt'o'n, tro decid'plen'a'n voĉ'o'n; eĉ en li'a pet'o aŭd'iĝ'is ne'fleks'ebl'ec'o, kaj tio'n Ivan'o ne pov'is toler'i. Li ĉiam sent'is ne'venk'ebl'a'n mal'am'o'n kontraŭ la fort'a'j karakter'o'j, kaj la ĉef'a kaŭz'o, kial li, kvankam sen'konsci'e, de'turn'is si'a'n koron de Vjàzemskij, est'is la kon'at'a sen'de'pend'ec'o de l’ princ'o.

En unu moment'o la opriĉnikoj deŝiris de Morozov lian super'vest'o'n kaj sur'met'is la arleken'a'n kaftan'o'n.

Post la last'a'j vort'o'j de l’ caro Morozov plu ne kontraŭ'parol'is. Li ne mal'help'is, ke oni lin vest'u, kaj silent'e star'is dum la opriĉnikoj rid'ant'e ord'ig'is lian kaftan'o'n. Li'a'j pens'o'j ŝajn'is est'i ie profund'e, li'a kor'o est'is okup'it'a de ia intern'a labor'o.

—Kaj la ĉap'o'n ni forges'is,—dir'is Grjaznòj, kapkovrante Morozovn per mult'kolor'a kloŝ'o, kaj post'e li post'en'ir'is kaj salut'is la bojar'o'n ĝis'ter'e'n.

Druĵino Andrèeviĉ,—li dir'is: ni salut'as vin okaz'e de vi'a nova ofic'o! Amuz'u ni'n, kiel ni'n amuz'is la mort'int'a Nogtev!

Tiam Morozov lev'is la kapon kaj ĉirkaŭ'rigard'is.

—Bon'e!—li dir'is laŭt'e kaj firm'e: mi akcept'as la nov'a'n car'a'n favor'o'n. Ne konven'is al bojar'o Morozov sidi apud Godunòv, sed konven'as al la car'a arleken'o sid'i ĉe la car'a tabl'o apud Grjaznòj kaj Basmanov. De'flank'iĝ'u, sklav'o'j, don'u lok'o'n al la nova arleken'o! Don'u al li lok'o'n kaj aŭskult'u vi ĉiu'j, kiel li est'os amuz'ant'a la car'o'n Ivan'o'n!

Morozov faris ordonantan geston, kaj la opriĉnikoj kontraŭ'vol'e de'flank'iĝ'is.

Tint'ant'e la sonor'il'et'o'j'n, la bojar'o al'ir'is la tabl'o'n kaj sid'iĝ'is sur benk'o'n antaŭ la car'o kun tiel majest'a'j manier'o'j, kvazaŭ li sur'hav'us ne arleken'a'n kaftan'o'n, sed car'a'n vest'o'n.

—Kia'manier'e mi vin amuz'os, vi'a car'a moŝt'o?—li demand'is, apog'ant'e si'a'j'n kubut'o'j'n sur la tabl'o'n kaj rigard'ant'e rekt'e en la okul'o'j'n de l’ car'o.—Strang'a'j far'iĝ'is vi'a'j amuz'aĵ'o'j, ne facil'e est'as vin per io mir'ig'i! Mult'e da ŝerc'o'j oni ŝerc'is en Rus'land'o, de kiam vi far'iĝ'is car'o! Kiel jun'ul'o, vi amuz'iĝ'is en la strat'o'j de Moskv'o, pied'prem'ant'e la popol'o'n per vi'a ĉeval'o; vi amuz'iĝ'is kiam vi ĉas'ant'e ordon'is, ke vi'a'j hund'gard'ist'o'j mort'ig'u la princ'o'n Ŝujskij; vi amuz'iĝ'is, kiam la deput'it'ar'o el Pskovo ven'is plend'i al vi kontraŭ vi'a vojevod'o, kaj vi ordon'is ŝmir'i ili'a'j'n barb'o'j'n per varm'eg'a peĉ'o!

La opriĉnikoj volis salte leviĝi kaj sin ĵeti sur Morozovn, sed la car'o per kap'mov'o de'ten'is ili'n.

—Sed,—daŭr'ig'is Morozov: tio est'is amuz'o de infan'o, ĝi baldaŭ ted'is vin. Vi komenc'is per'fort'e monaĥ'ig'i la fam'e'kon'at'a'j'n vir'o'j'n, pren'ant'e ili'a'j'n edz'in'o'j'n kaj fil'in'o'j'n por vi'a plezur'o. Sed ankaŭ tio vin ted'is! Tiam vi komenc'is kapt'i vi'a'j'n plej fidel'a'j'n serv'ist'o'j'n kaj turment'eg'i ili'n. Jen est'is plej gaj'ig'a amuz'iĝ'o! Sed ne long'e'daŭr'a! Ne ĉiam oni pov'as mok'i kaj mal'honor'i la bojar'o'j'n kaj la popol'o'n! Ankaŭ la Dian preĝ'ej'o'n oni pov'as sen'honor'ig'i! Kaj vi kun'vok'is ĉia'j'n drink'ul'o'j'n, sen'taŭg'ul'o'j'n, ĉia'j'n mal'ind'a'j'n kanajl'o'j'n, vi ig'is ili'n sin vest'i monaĥ'e, vi mem sur'met'is monaĥ'a'n vest'o'n, vi komenc'is tag'e mort'ig'i kaj nokt'e kanti preĝ'o'j'n. Vi mem, sang'kovr'it'a, kant'is, sonor'ig'is kaj, ŝajn'e, mem dir'ad'is la mes'o'n, kvazaŭ pastr'o. Ĉi tiu amuz'iĝ'o est'is plej gaj'a, krom vi neniu pov'us el'pens'i io'n simil'a'n!

—Kio'n plu mi dir'os al vi'a car'a moŝt'o? Kia'manier'e mi ankoraŭ amuz'os vin? Jen kio'n mi ankaŭ rakont'os al vi. Dum vi kun vi'a'j opriĉnikoj amuz'iĝ'as, sonor'ig'ant'e en preĝ'ej'o'j kaj sat'trink'ant'e la hom'a'n sang'o'n, ven'os la litov'a Ĝigimondo el okcident'o, ven'os german'o'j el nord'o, kaj de sud'o kaj de orient'o lev'iĝ'os la tatar'o'j. La ĥan'o tatar'a kun si'a milit'ist'ar'o atak'os Moskv'o'n, kaj mank'os la vojevod'o'j por defend'i la Di'a'j'n sankt'aĵ'o'j'n! Ek'flam'os la rus'a'j preĝ'ej'o'j kun sankt'rest'aĵ'o'j, re'ven'os la temp'o'j de la unu'a tatar'a invad'o de Batìj. Kaj vi, la caro de l’ tut'a Rus'land'o, fal'os teren antaŭ la ĥan'o kaj sur'genu'e kis'os lian pied'ing'o'n!

Morozov ek'silent'is.

Neniu inter'romp'is lin; la ĉe'est'ant'o'j apenaŭ spir'is. La car'o aŭskult'is, sin klin'int'e antaŭ'e'n, pal'a, kun brul'ant'a'j okul'o'j, kun ŝaŭm'ant'a'j lip'o'j. Konvulsi'e li prem'ad'is per la man'o'j la apog'il'o'j'n de si'a seĝ'o kaj, ŝajn'e, ne preter'las'is eĉ unu vort'o'n el la parol'ad'o de Morozov, ĉio'n en'gravur'ant'e en si'a'n memor'o'n, por ke post'e li el'pag'u ĉiu'n si'a'n vort'o'n per apart'a turment'eg'o.

Ĉiu'j opriĉnikoj est'is pal'a'j; neniu kuraĝ'is ek'rigard'i la car'o'n. Godunòv mal'lev'is la okul'o'j'n kaj preskaŭ ne spir'is, por ne al'tir'i ies atent'o'n. Eĉ Maluto sin sent'is ĝen'at'a.

Subit'e Grjaznòj el'ig'is si'a'n tranĉ'il'o'n, al'kur'is al la car'o kaj demand'is, montr'ant'e Morozovn.

—Permes'u, vi'a car'a moŝt'o, ke mi ŝtop'u lian gorĝ'o'n!

—Silent'u!—respond'is la car'o, preskaŭ murmur'et'e kaj sufok'iĝ'ant'e pro ekscit'iĝ'o: li'a moŝt'o bon'vol'u fini si'a'n parol'ad'o'n!

Morozov fier'e ĉirkaŭ'rigard'is.

—Vi atend'as ankoraŭ mi'a'j'n ŝerc'o'j'n, vi'a car'a moŝt'o? Bon'e, mi vin ankoraŭ amuz'os! Rest'is ĉe vi unu fidel'a serv'ist'o, bojar'o alt'rang'a, el bon'a mal'nov'a famili'o; lian ekzekut'o'n vi prokrast'is, ebl'e tim'ant'e la Dian koler'o'n, ebl'e, ĉar vi ankoraŭ ne el'pens'is por li ind'a'n ekzekut'o'n. Li viv'is en izol'it'ec'o, en mal'favor'o, kaj vi pov'us forges'i pri li, sed vi'a car'a moŝt'o neniu'n forges'as... Vi send'is al li vi'a'n mal'ben'it'a'n Vjàzemskijn, por brul'ig'i lian dom'o'n kaj for'rab'i lian edz'in'o'n. Kaj kiam la bojar'o ven'is al vi plend'i kontraŭ Vjàzemskij kaj pet'i just'a'n juĝ'o'n, vi ordon'is al ili inter'batal'i en vi'a ĉe'est'o, por amuz'i vin... Vi esper'is, ke la jun'a Vjàzemskij mort'ig'os vi'a'n mal'jun'a'n serv'ist'o'n. Sed Di'o ne permes'is, ke li pere'u, Di'o aper'ig'is la veron.

—Tiam, kio'n vi far'is, vi'a car'a moŝt'o? Tiam,—daŭr'ig'is Morozov, kaj li'a voĉ'o ek'trem'is, kaj la sonor'il'et'o'j de li'a vest'o ek'tint'is: tiam vi trov'is, ke tro da honor'o rest'as ĉe vi'a serv'ist'o, kaj vi decid'is lin sen'honor'ig'i per manier'o ankoraŭ ne aŭd'it'a...

—Tiam,—ek'tondr'is Morozov, for'puŝ'ant'e la tabl'o'n kaj rekt'iĝ'ant'e,—tiam vi'a car'a moŝt'o sur'met'is arleken'a'n kaftan'o'n sur la bojar'o'n Morozov kaj ordon'is, ke li, kiu est'is defend'int'a Moskv'o'n kaj Tulon, amuz'u vin kun'e kun vi'a'j sklav'o'j kaj krim'a'j serv'ist'o'j!

Minac'a est'is la aspekt'o de l’ mal'jun'a vojevod'o mez'e de silent'ant'a'j opriĉnikoj. Li'a arleken'a vest'o ricev'is tut'e ali'a'n senc'o'n. El sub la dens'a'j brov'o'j bril'is fulm'o'j. La blank'a barb'o majest'e kovr'is la brust'o'n, kiu iam akcept'is mult'e da mal'amik'a'j ek'bat'o'j kaj nun est'is kovr'it'a per mult'kolor'a'j flik'aĵ'o'j; kaj li'a indign'ant'a rigard'o esprim'is tiom da ind'ec'o, tiom da nobl'ec'o, ke, kompar'e kun li, la car'o Ivan'o montr'iĝ'is mal'ŝat'ind'a.

—Vi'a car'a moŝt'o!—daŭr'ig'is Morozov, pli'alt'ig'ant'e la voĉ'o'n: vi'a nova arleken'o star'as antaŭ vi. Aŭskult'u lian last'a'n ŝerc'o'n! Dum vi'a viv'o la buŝ'o de l’ rus'a popol'o est'as sigel'it'a de tim'o; sed fin'iĝ'os vi'a best'simil'a reg'ad'o, kaj rest'os en Rus'land'o nur memor'o pri vi'a'j ag'o'j, kaj trans'ir'os vi'a nom'o de post'e'ul'o'j al post'e'ul'o'j por etern'a mal'ben'o, ĝis fin'e ven'os la terur'a Last'a Juĝ'o! Kaj tiam cent'o'j kaj mil'o'j da vir'o'j kaj vir'in'o'j, da infan'o'j kaj mal'jun'ul'o'j, ĉiu'j, kiu'j'n vi pere'ig'is kaj mort'ig'is, ĉiu'j star'iĝ'os antaŭ Sinjor'o Di'o, plend'ant'e kontraŭ vi, ili'a turment'int'o. Kaj en tiu terur'a tag'o ven'os ankaŭ mi antaŭ la Etern'a Juĝ'ist'o, mi ven'os en la nun'a'j vest'o'j kaj mi re'postul'os de vi mi'a'n honor'o'n, kiu'n vi pren'is hodiaŭ de mi! Kaj vi ne hav'os plu vi'a'j'n opriĉnikojn, por silent'ig'i la plend'ant'o'j'n. Kaj la Sinjor'o Juĝ'ist'o ek'aŭd'os ili'n, kaj ĵet'it'a vi est'os en etern'a'n flam'o'n, prepar'it'a'n por la diabl'o kaj por li'a'j serv'ist'o'j!

Morozov ek'silent'is kaj kun mal'estim'eg'a rigard'o por la car'a'j favor'at'o'j li turn'is al ĉiu'j la dors'o'n kaj mal'rapid'e for'ir'is.

Neniu lin halt'ig'is. Majest'e li iris inter la vic'o'j de tabl'o'j, kaj nur kiam ne aŭd'iĝ'is plu la tint'ad'o de li'a'j sonor'il'et'o'j, la opriĉnikoj kvazaŭ el'rigid'iĝ'is, kaj Maluto, lev'iĝ'ant'e, demand'is la car'o'n:

—Ĉu vi'a car'a moŝt'o ordon'as tuj mort'ig'i lin aŭ lin mal'liber'ig'i?

—Mal'liber'ig'i!—dir'is Ivan'o, kun pen'o spirant'e.—Gard'u lin! Ke li manĝ'u kaj viv'u! Ne turment'eg'u lin, ke li ne mort'u antaŭ'temp'e: vi respond'os per vi'a kap'o!

Vesper'e la car'o hav'is kun Maluto special'a'n inter'konsil'iĝ'o'n.

La bojar'o'j Kòliĉevj, kiu'j jam de long'e sid'is en mal'liber'ej'o kaj est'is turment'eg'it'a'j de Maluto, part'e konfes'is si'a'n kulp'o'n, part'e est'is sufiĉ'e kulp'ig'it'a'j per atest'o'j de si'a'j amik'o'j kaj serv'ist'o'j, kiu'j ne pov'is sufer'i la turment'eg'o'j'n kaj ili'n denunc'is. Ankaŭ mult'a'j ali'a'j person'o'j est'is en'miks'it'a'j en la sam'a afer'o. Kapt'it'a'j laŭ la ordon'o de l’ car'o kaj kruel'e el'turment'it'a'j ĉu en Moskv'o, ĉu en la antaŭ'urb'o, tiu'j person'o'j si'a'vic'e nom'is mult'a'j'n ali'a'j'n, kaj la nombr'o de turment'at'a'j kaj turment'ot'a'j kresk'is ĉiu'tag'e kaj fin'e ating'is tri cent.

Ivan'o, ŝat'ant'e la opini'o'n de ali'land'a'j reĝ'o'j, decid'is atend'i la for'vetur'o'n de la litov'a'j send'it'o'j, kiu'j tiam gast'is en Moskv'o, kaj post'e aranĝ'i por ĉiu'j kondamn'it'a'j komun'a'n ekzekut'o'n; kaj por ke ĝi'a efik'o est'u pli frap'ant'a kaj terur'ig'a por la est'ont'a'j ribel'ul'o'j, la ekzekut'o est'is plen'um'ot'a en Moskv'o publik'e.

En la sam'a tag'o est'is ekzekut'ot'a'j Vjàzemskij kaj Basmanov. La muel'ist'o, kiel sorĉ'ist'o, est'is brul'ig'ot'a sur lign'ar'o, kaj por Vultur'o, kiu hav'is tro'brav'ec'o'n en'ŝtel'iĝ'i en la car'a'n dorm'o'ĉambr'o'n kaj kiu'n oni gard'is por solen'a spektakl'o, Ivan'o destin'is special'a'n, tut'e nov'a'n turment'eg'o'n. La sam'a sort'o atend'is la bojar'o'n Morozov.

Pri la detal'o'j de tiu komun'a ekzekut'o la car'o inter'parol'is kun Maluto ĝis mal'fru'a nokt'o, kaj la kok'o'j jam du'foj'e kant'is, kiam li adiaŭ'is Maluton kaj for'ir'is en si'a'n dorm'o'ĉambr'o'n.

ĈAPITR'O XXXV.

Ekzekut'o.

Post la for'vetur'o de la litov'a'j send'it'o'j la moskv'an'o'j kun terur'o ek'vid'is rapid'e prepar'at'a'j'n aranĝ'o'j'n por la morgaŭ'a ekzekut'ad'o.

Sur la grand'a bazar'a plac'o, en la centr'o de Kitàj-gorod[93], oni konstru'is mult'e da pend'ig'il'o'j kaj kelk'a'j'n eŝafod'o'j'n. Apart'e sur horizontal'a trab'o, apog'it'a sur du palis'o'j, pend'is grand'eg'a fer'a kaldron'o. Ali'flank'e star'is izol'it'a palis'o kun kelk'a'j ĉen'o'j, ĉirkaŭ ĝi kuŝ'is amas'o da sek'a'j branĉ'o'j kaj da lign'o por lign'ar'o. Inter la pend'ig'il'o'j trov'iĝ'is ne'kon'at'a'j il'o'j, kies destin'o'n la moskv'an'o'j kun terur'o pen'ad'is diven'i.

Iom post iom ĉiu'j kutim'a'j vizit'ant'o'j de l’ bazar'o dis'iĝ'is terur'it'a'j. Sen'hom'iĝ'is ne nur la plac'o, sed ankaŭ la apud'a'j strat'o'j. La loĝ'ant'o'j ferm'is pord'o'j'n de si'a'j dom'o'j kaj murmur'et'e parol'is pri la okaz'ont'aĵ'o. La sci'ig'o pri la terur'a ekzekut'ad'o, okaz'ont'a morgaŭ, dis'vast'iĝ'is en la tut'a Moskv'o, kaj ĉie ek'reg'is mort'simil'a silent'o. La butik'o'j est'is ferm'it'a'j, neniu el'ir'is sur la strat'o'n, nur de temp'o al temp'o preter'galop'is kurier'o'j de l’ car'o Ivan'o, kiu, al'ven'int'e el la antaŭ'urb'o, loĝ'is en si'a am'at'a palac'o ĉe la strat'o Arbàt. En Kitàj-gorod oni ne aŭd'is ali'a'j'n son'o'j'n, krom frap'ad'o de hak'il'o'j kaj inter'parol'ad'o de opriĉnikoj, observ'ant'a'j la labor'o'n de ĉarpent'ist'o'j.

Kiam ven'is la nokt'o, silent'iĝ'is ankaŭ ĉi tiu'j son'o'j, kaj la lun'o, star'ant'a super la dent'o'hav'a'j mur'o'j de Kitàj-gorod, lum'ig'is la tut'e sen'hom'a'n plac'o'n kun palis'o'j kaj pend'ig'il'o'j. Neniu lum'o bril'is en la dom'o'j; ĉiu'j fenestr'a'j kovr'il'o'j est'is ferm'it'a'j, nur tie kaj ĉi tie bril'et'is lamp'et'o'j ĉe la ekster'a'j pord'o'j de preĝ'ej'o'j, antaŭ la sankt'a'j pentr'aĵ'o'j. Sed neniu dorm'is en ĉi tiu nokt'o, ĉiu'j preĝ'is, atend'ant'e la tag'iĝ'o'n.

Fin'e la fatal'a maten'o ven'is, kaj en la ĉiel'o oni ek'vid'is mult'eg'e da korv'o'j kaj da moned'o'j, kiu'j, antaŭ'sent'ant'e sang'o'n, de ĉiu'flank'e rapid'is al Kreml'o, kun laŭt'a'j kri'o'j amas'e rond'flug'is super la plac'o kaj per nigr'a tavol'o kovr'is la domajn tegment'o'j'n, la kruc'o'j'n de preĝ'ej'o'j kaj eĉ la trab'o'j'n de pend'ig'il'o'j.

La silent'o'n romp'is mal'proksim'a'j son'o'j de tamburin'o'j kaj tulumbasoj[94], pli kaj pli laŭt'iĝ'ant'a'j kaj al'proksim'iĝ'ant'a'j. Montr'iĝ'is taĉment'o da rajd'ant'a'j opriĉnikoj po kvin en la vic'o. Front'e rajd'is tamburin'ist'o'j, por dis'pel'i la hom'amas'o'n kaj far'i voj'o'n al la car'o, sed sen'bezon'e ili bat'is ili'a'j'n tamburin'o'j'n kaj tulumbasojn: neniu'n hom'a'n est'aĵ'o'n ili renkont'is.

Ili'n sekv'is la car'o Ivan'o sur'ĉeval'e, en parad'a vest'o, kun sag'uj'o ĉe la sel'o, kun or'it'a paf'ark'o sur la dors'o. Lian kask'o'n ornam'is tiel nom'at'a Dejesuo, t. e. kolor'ig'it'a sur arĝent'o pentr'aĵ'o de Jesu'o Krist'o kun Di'patr'in'o, Ivan'o la Baptist'o kaj ali'a'j sankt'ul'o'j. La ĉeval'kovr'il'o bril'is per mult'e'kost'a'j ŝton'o'j, kaj ĉirkaŭ la kol'o de li'a nigr'a ĉeval'o est'is al'lig'it'a hund'a kap'o.

Apud la car'o rajd'is li'a fil'o, Ivan'o Ivànoviĉ, kaj ili'n sekv'is ar'o da kort'eg'an'o'j, po tri en la vic'o. Post'e iris pli ol tri'cent kondamn'it'o'j al mort'pun'o. Kun katen'o'j ĉe la pied'o'j kaj man'o'j, el'turment'it'a'j per mal'sat'o kaj dolor'o, ili apenaŭ mov'iĝ'is, pel'at'a'j de akompan'ant'a'j opriĉnikoj.

La procesi'o'n fin'is nova kavaleri'a taĉment'o.

Kiam la procesi'o ating'is la plac'o'n, kaj la tut'a milit'ist'ar'o de'ĉeval'iĝ'is kaj amas'iĝ'is ĉirkaŭ la pend'ig'il'o'j, Ivan'o, ankoraŭ sur'ĉeval'e, ĉirkaŭ'rigard'is kaj kun mir'eg'o ek'vid'is, ke sur la plac'o for'est'is la popol'o.

—Kun'vok'u la popol'o'n!—li ordon'is al si'a'j opriĉnikoj: ke oni nenio'n tim'u! Dir'u al moskv'an'o'j, ke la car'o ekzekut'ig'as krim'ul'o'j'n, sed al sen'kulp'ul'o'j li promes'as si'a'n favor'o'n.

Iom post iom la plac'o plen'iĝ'is je popol'amas'o, la fenestr'a'j kovr'il'o'j mal'ferm'iĝ'is, kaj ĉe la fenestr'o'j aper'is pal'a'j tim'em'a'j vizaĝ'o'j.

Dum'e la fajr'o sub la fer'a kaldron'o ek'flam'is, kaj ekzekut'ist'o'j supr'e'n'ir'is eŝafod'o'n.

Ivan'o ordon'is apart'ig'i el la ar'o da kondamn'it'o'j dek'kelk'a'j'n mal'pli kulp'a'j'n.

—Hom'o'j!—li ek'kri'is laŭt'voĉ'e, por ke ĉiu lin aŭd'u en la plac'o: kiel amik'o'j kaj kun'ul'o'j de ribel'ul'o'j, al kiu'j vi montr'ad'is gast'am'ec'o'n, vi merit'as la sam'a'n ekzekut'o'n, kiel ili; sed, mal'ĝoj'ant'e pri vi'a'j pere'ont'a'j anim'o'j, mi pardon'as vin kaj donac'as al vi la viv'o'n, por ke vi pent'o'far'ant'e el'pag'u vi'a'j'n kulp'o'j'n kaj preĝ'u pri mi, ne'ind'a!

Laŭ la sign'o de l’ car'o, la pardon'it'a'j de'ir'is flank'e'n.

—Moskv'an'o'j!—tiam dir'is Ivan'o: hodiaŭ vi vid'os ekzekut'o'j'n kaj turment'eg'o'j'n; sed mi pun'as krim'ul'o'j'n, kiu'j vol'is perfid'i Rus'land'o'n al mal'amik'o'j! Plor'eg'ant'e, mi don'as ili'a'j'n korp'o'j'n al turment'eg'o'j, ĉar mi est'as juĝ'ist'o, destin'it'a de Di'o mem, por juĝ'i mi'a'n popol'o'n! Sen'parti'a est'as mi'a juĝ'o, ĉar mi, kiel Abraham'o, lev'int'a tranĉ'il'o'n super si'a propr'a fil'o, ofer'don'as mi'a'j'n plej intim'a'j'n favor'at'o'j'n! Ili'a sang'o fal'u sur la kap'o'j'n de mi'a'j mal'amik'o'j!

Tiam el la ar'o da kondamn'it'a'j oni el'konduk'is la bojar'o'n Druĵino Andrèeviĉ Morozov.

La car'o, en la unu'a eksplod'o de koler'eg'o, destin'is por li plej terur'a'j'n turment'o'j'n, sed, laŭ ne'kompren'ebl'a ŝanĝ'em'ec'o de si'a karakter'o, ebl'e pro komun'a am'o de moskv'an'o'j al la bojar'o Morozov, Ivan'o hieraŭ for'pren'is si'a'n ordon'o'n kaj destin'is al li mal'pli kruel'a'n mort'pun'o'n.

La diako[52], star'ant'a ĉe la eŝafod'o, mal'volv'is longan rul'paper'o'n kaj leg'is per laŭt'a voĉ'o:

—Est'int'a bojar'o Morozov! Vi intenc'is ribel'ig'i la regn'o'n, ven'ig'i la ĥan'o'n el Krime'o kaj la litov'an reĝ'o'n Ĝigimondon kaj far'i ali'a'j'n mal'feliĉ'o'j'n al sankt'a Rus'land'o! Vi kuraĝ'is per mal'bon'a'j akr'a'j parol'o'j insult'i la car'o'n de l’ tut'a Rus'land'o kaj ribel'ig'i kontraŭ li li'a'j'n bon'a'j'n reg'at'o'j'n. Pro tio vi merit'is ne nur la mort'pun'o'n, sed kruel'a'j'n turment'eg'o'j'n; sed la grand'a car'o, memor'ant'e vi'a'j'n antaŭ'a'j'n merit'o'j'n, ek'kompat'is vin kaj ordon'is ne turment'eg'i vin kiel la ali'a'j'n, sed mort'pun'i per for'hak'o de l’ kap'o, kaj vi'a'n hav'aĵ'o'n ankaŭ ne konfisk'i.

Morozov, jam star'ant'a sur la eŝafod'o, far'is kruc'sign'o'n.

—Mi est'as pur'a antaŭ Di'o kaj antaŭ la car'o,—li dir'is tut'e trankvil'e: mi'a'n anim'o'n mi for'don'as al Jesu'o Krist'o, kaj la car'o'n mi pet'as pri unu sol'a favor'o. Ĉio'n, kio rest'as post mi el mi'a hav'aĵ'o, oni divid'u je tri part'o'j: la unu'a'n mi destin'as por preĝ'ej'o'j kaj por mes'o'j pro mi'a pek'a anim'o; la du'a'n—por almoz'ul'o'j; la tri'a'n—por mi'a'j fidel'a'j serv'ist'o'j; al ĉiu'j mi'a'j sklav'o'j mi don'as liber'ec'o'n! Mi'a'n vidv'in'o'n mi pardon'as, kaj ŝi bon'vol'u edz'in'iĝ'i laŭ bon'trov'o...

Post ĉi tiu'j vort'o'j Morozov re'e far'is kruc'sign'o'n kaj met'is la kapon sur eŝafod'o'n.

Ek'son'is surd'a son'o, la kap'o de Druĵino Andrèeviĉ rul'iĝ'is, kaj li'a nobl'a sang'o ruĝ'ig'is la tabul'o'j'n de l’ eŝafod'o.

Post li la opriĉnikoj, ĉe mirego de l’ popol'o, el'konduk'is la car'a'n batal'il'estr'o'n, princ'o'n Vjàzemskij, la opriĉnikon Teodoron Basmanov kaj lian patron Aleksison Basmanov, kiu'n Teodor'o denunc'is dum turment'eg'o'j.

—Moskv'an'o'j!—dir'is Ivan'o, montr'ant'e la kondamn'it'a'j'n: jen est'as vi'a'j kaj mi'a'j mal'amik'o'j! Forges'int'e si'a'n ĵur'o'n, ili vin prem'eg'is je mi'a nom'o; mal'ŝat'ant'e la Dian juĝ'o'n, ili pri'rab'is vin, pere'ig'is vin, kiu'j'n mi komisi'is al ili'a gard'ad'o. Kaj nun ili akcept'os turment'o'j'n, ind'a'j'n je ili'a'j krim'o'j.

Vjàzemskij kaj ambaŭ Basmanovj est'is kondamn'it'a'j al kruel'a mort'o.

La diako leg'is la verdikt'o'n, per kiu ili est'is kulp'ig'at'a'j pri intenc'o pere'ig'i la car'o'n per sorĉ'aĵ'o, pri rilat'o'j kun mal'amik'o'j de l’ regn'o kaj pri prem'eg'ad'o de popol'o je la nom'o de l’ car'o.

Kiam la ekzekut'ist'o'j kun Teodor'o Basmanov supr'e'n'ir'is la eŝafod'o'n, li sin turn'is al la popol'o kaj ek'kri'is laŭt'voĉ'e:

—Hom'o'j! antaŭ ol mort'i, mi vol'as pent'o'far'i antaŭ vi! Mi vol'as, ke vi aŭd'u pri mi'a'j ĉiu'j pek'o'j! Aŭskult'u, hom'o'j!

Sed Maluto, star'ant'a post li, mal'help'is lin daŭr'ig'i. Per lert'a sabr'o'bat'o li for'hak'is lian kapon en la sam'a moment'o, kiam li vol'is komenc'i si'a'n konfes'o'n.

Li'a sang'o'kovr'it'a kadavr'o fal'is sur eŝafod'o'n, kaj la for'hak'it'a kap'o rul'iĝ'is, tint'ant'e per orel'ring'o'j, sub la pied'o'j'n de l’ car'a ĉeval'o, kiu de'salt'is flank'e'n, ronk'ant'e kaj tim'em'e ĝin strab'e rigard'ant'e. Per si'a last'a arogant'ec'o Basmanov sukces'is evit'i la turment'o'j'n.

Li'a patr'o kaj Vjàzemskij ne est'is tiel feliĉ'a'j. Ili'n kun'e kun la rab'ist'o Vultur'o oni supr'e'n'ir'ig'is sur eŝafod'o'n, kie est'is prepar'it'a'j terur'ig'a'j il'o'j. Sam'temp'e oni met'is la mal'jun'a'n muel'ist'o'n sur lign'ar'o'n kaj al'ĉen'ig'is lin al la palis'o.

Vjàzemskij, el'turment'it'a kaj sen'fort'a, kun pen'o star'is, sub'ten'at'a sub la brak'o'j per ekzekut'ist'o'j, kaj promen'ig'is ĉirkaŭ'e frenez'a'j'n rigard'o'j'n. En li'a'j okul'o'j vid'iĝ'is nek tim'o, nek pent'o. Ek'vid'int'e la al'ĉen'ig'it'a'n muel'ist'o'n kaj la fum'o'n, ĉirkaŭ'ant'a'n lin sur la lign'ar'o, la princ'o re'memor'is li'a'j'n last'a'j'n parol'o'j'n, kiam la mal'jun'ul'o, en'sorĉ'int'e lian sabr'o'n, rigard'is en sitel'o'n da akv'o; li ek'memor'is ankaŭ, ke li mem, dum lun'a nokt'o, observ'is la akv'o'n sub la bru'ant'a muel'rad'o, pen'ant'e vid'i si'a'n est'ont'ec'o'n, kaj ek'vid'is nur la akv'o'n ruĝ'a'n, kiel sang'o, kaj dent'o'hav'a'j'n grand'eg'a'j'n seg'il'o'j'n, fermat'a'j'n kaj mal'fermat'a'j'n fer'a'j'n pren'il'o'j'n...

La muel'ist'o ne vid'is Vjàzemskijn. En'sorb'it'a en si mem, li murmur'is io'n mal'laŭt'e kaj kiel frenez'ul'o danc'is sur lign'ar'o, tint'ant'e per la ĉen'o'j.

Ŝikalu! Likalu!—li murmur'is: al'flug'is korv'o'j por riĉ'a festen'o! Ek'turn'iĝ'is la rad'o, ek'turn'iĝ'is! Kio est'is supr'e, far'iĝ'is mal'supr'e! Ŝahadam! Vento, alflugu el mia muelejo, ataku miajn malamikojn! Kulla! Kulla! Dis'vent'um'u la flam'o'n, esting'u la fajr'o'n!

Kaj efektiv'e, kvazaŭ respond'ant'e al li'a sorĉ'ad'o, vent'o lev'iĝ'is sur la plac'o, sed, anstataŭ esting'i la fajr'o'n, ĝi fort'ig'is la flam'o'n, kiu ĉirkaŭ'kapt'is la sek'a'n lign'o'n kaj kaŝ'is la figur'o'n de la muel'ist'o.

Ŝahadam! Kulla! Kulla!—aŭd'iĝ'is ankoraŭ el post la fum'a nub'o, sed baldaŭ la krak'ad'o de l’ flam'ant'a lign'o kovr'is la voĉ'o'n...

Vultur'o preskaŭ tut'e ne ŝanĝ'iĝ'is sekv'e de long'a mal'liber'ig'o kaj kruel'a'j turment'o'j. Li'a fort'a natur'o kontraŭ'star'is al ĉio, nur li'a mien'o ŝanĝ'iĝ'is, far'iĝ'is pli mola, la okul'o'j rigard'is pli trankvil'e.

De post la sam'a nokt'o, kiam li est'is kapt'it'a en la car'a dorm'o'ĉambr'o kaj ĵet'it'a en mal'liber'ej'o'n, la konscienc'riproĉ'o'j lin plu ne turment'is. Li akcept'is la ven'ont'a'n ekzekut'o'n kiel el'pag'o'n de li'a'j pas'int'a'j krim'o'j, kaj sur la putr'a pajl'o de l’ mal'liber'ej'o li ek'dorm'is trankvil'e, kiel li jam de long'e ne dorm'is.

La diako leg'is por la popol'o pri la krim'o de Vultur'o kaj la destin'it'a al li ekzekut'o.

Vultur'o, star'ant'e sur la eŝafod'o, sin sign'ad'is kruc'e, rigard'ant'e la kupol'o'j'n de l’ preĝ'ej'o'j, kaj post'e kvar'foj'e fal'is teren antaŭ la popol'o, salut'ant'e al ĉiu'j kvar flank'o'j.

—Pardon'u, hom'o'j!—li ek'kri'is: ho, pardon'u al mi mi'a'j'n pek'o'j'n, pardon'u min, rab'ist'o'n, ŝtel'ist'o'n, mort'ig'ist'o'n! Pardon'u al mi ĉio'n, kio'n mi pek'is kontraŭ vi! Mi merit'as la mort'pun'o'n, pardon'u mi'a'j'n kulp'o'j'n vi, hom'o'j!

Kaj sin turn'int'e al ekzekut'ist'o'j, li mem met'is si'a'j'n brak'o'j'n en destin'it'a'j'n ing'o'j'n.

—Nu, al'lig'u!—li ordon'is, ord'ig'ant'e si'a'n griz'a'n krisp'a'n barb'o'n, kaj ne dir'is unu vort'o'n plu...

Tiam, laŭ sign'o de Ivan'o, la diako sin turn'is al ali'a'j kondamn'it'a'j kaj leg'is ili'a'j'n verdikt'o'j'n, laŭ kiu'j ili ĉiu'j est'is kulp'ig'at'a'j pri komplot'o kontraŭ la car'o, pri intenc'o for'don'i Novgorodn kaj Pskovn al litov'a reĝ'o kaj pri krim'a'j rilat'o'j kun la turk'a sultan'o.

Oni est'is konduk'ont'a ili'n ĉu al pend'ig'il'o'j, ĉu al kaldron'o, ĉu al ali'a'j ekzekut'il'o'j.

La popol'o laŭt'voĉ'e preĝ'is.

—Sinjor'o Di'o!—aŭd'iĝ'is sur la plac'o: pardon'u ili'n, Di'o, Jesu'o Krist'o! Pren'u ili'a'j'n anim'o'j'n!

—Preĝ'u pri ni, ho, sankt'ul'o'j!—kri'ad'is kelk'a'j el la popol'amas'o: ek'memor'u ni'n, kiam vi est'os en la Di'a regn'o!

La opriĉnikoj, por surd'ig'i ĉi tiu'j'n aklam'o'j'n, laŭt'e vok'is:

—He, he! Pere'u la mal'amik'o'j de l’ car'o!

Sed en ĉi tiu moment'o la popol'o ek'mov'iĝ'is, ĉiu'j kap'o'j turn'iĝ'is unu'flank'e'n, kaj ek'son'is la aklam'o'j:

—Frenez'ul'o ven'as! Rigard'u, rigard'u! jen la frenez'ul'o!

Ĉe la rand'o de l’ plac'o montr'iĝ'is vir'o kvar'dek'jar'a kun mal'dens'a barb'o, kun pal'a vizaĝ'o, nud'pied'a, vest'it'a sole per blank'a tol'a ĉemiz'o. Li'a vizaĝ'o esprim'is ekster'ordinar'a'n bon'ec'o'n, kaj sur la lip'o'j lud'is strang'a, kvazaŭ infan'a, bon'kor'a rid'et'o.

La aper'o de ĉi tiu figur'o mez'e de tiom da hom'a'j vizaĝ'o'j, esprim'ant'a'j timon, terur'o'n aŭ kruel'ec'o'n, fort'e impres'is ĉiu'j'n. La plac'o silent'iĝ'is, la ekzekut'ad'o halt'is.

Ĉiu'j kon'is la frenez'ul'o'n, sed neniu ankoraŭ est'is vid'int'a tia'n esprim'o'n de li'a vizaĝ'o, kiel hodiaŭ. Kontraŭ kutim'o, konvulsi'o tra'kur'is ĉi tiu'n rid'et'ant'a'n buŝ'o'n, kvazaŭ ali'a ne'kutim'a sent'o batal'is kontraŭ la bon'kor'ec'o.

Klin'iĝ'int'e antaŭ'e'n, tint'ig'ant'e la ĉen'o'j'n kaj la fer'a'j'n kruc'o'j'n, lin kovr'ant'a'j'n, la frenez'ul'o, sin direkt'ant'e al Ivan'o, iris tra la hom'amas'o, kiu dis'iĝ'is antaŭ li:

Ivaĉjo, Ivaĉjo!—li kri'is de mal'proksim'e, mov'ant'e si'a'n lign'a'n rozari'o'n kaj ĉiam rid'et'ant'e: Ivaĉjo, pri mi vi forges'is!

Ek'vid'int'e lin, Ivan'o vol'is turn'i la ĉeval'o'n kaj de'ir'i flank'e'n. Sed la frenez'ul'o jam star'is antaŭ li.

—Rigard'u min, Ivaĉjo!—li dir'is, pren'ant'e lian ĉeval'o'n je la brid'o: kial do vi ne ordon'as ekzekut'i la frenez'ul'o'n? Ĉu Bazĉjo est'as mal'pli bon'a ol ali'a'j?

—Di'o gard'u vin!—dir'is la car'o, pren'ant'e plen'man'o'n da or'a'j mon'er'o'j el si'a desegn'it'a sak'et'o, pend'ant'a sur or'a ĉen'et'o ĉe li'a zon'o: pren'u, Bazĉjo, ir'u, preĝ'u pri mi!

La frenez'ul'o etend'is ambaŭ man'plat'o'j'n, sed tuj for'tir'is ili'n, kaj la mon'o dis'ŝut'iĝ'is teren.

Aj, aj! ĝi brul'as!—li ek'kri'is sving'ant'e kaj sur'blov'ant'e la fingr'o'j'n: por kio vi brul'ruĝ'ig'is la mon'o'n? Por kio vi ek'brul'ig'is infer'an fajr'o'n?

—Ir'u, Bazĉjo,—ripet'is Ivan'o sen'pacienc'e: las'u ni'n, ĉi tie ne est'as lok'o por vi!

—Ne, ne! Mi'a lok'o est'as ĉi tie, kun martir'o'j! Don'u al mi ankaŭ por'martir'a'n kron'et'o'n! Por kio vi min forges'is? Por kio vi ofend'as min? Don'u al mi la sam'a'n kron'et'o'n, kiel al ali'a'j!

—Ir'u for!—dir'is Ivan'o kun nask'iĝ'ant'a koler'o.

—Mi ne for'ir'os!—obstin'e ripet'is la frenez'ul'o, al'kroĉ'iĝ'ant'e al la jung'aĵ'o de la car'a ĉeval'o, kaj li ek'rid'is, montr'ant'e Ivan'o'n per la fingr'o.—Rigard'u, rigard'u, vi ĉiu'j! Kio'n li hav'as sur la frunt'o? Kio'n vi hav'as Ivaĉjo? Korn'o'j super vi'a kap'o! Kapr'a'j korn'o'j! Kaj vi'a kap'o far'iĝ'is hund'a kap'o!

La okul'o'j de Ivan'o ek'bril'eg'is.

—For, frenez'ul'o!—li ek'kri'is kaj, el'ig'ant'e la ponard'eg'o'n de l’ apud'e star'ant'a opriĉniko, li lev'is la man'o'n super la mal'feliĉ'ul'o.

Kri'o'j de indign'o aŭd'iĝ'is en la hom'amas'o.

—Ne tuŝ'u lin! Ne tuŝ'u la sankt'a'n frenez'ul'o'n! Dispon'u je ni'a'j kap'o'j, nur ne tuŝ'u la sankt'ul'o'n!

Kaj Bazĉjo ĉiam rid'et'is du'on'infan'e, du'on'frenez'e.

—Tra'bor'u min, reĝ'o Saul'o!—li dir'is, for'ŝov'ant'e la kruc'o'j'n, kovr'ant'a'j'n lian brust'o'n: tra'bor'u ĉi tie'n, en la koron! Ĉu mi est'as mal'pli bon'a, ol tiu'j martir'o'j? En'ir'ig'u ankaŭ min en la Dian regn'o'n! Ebl'e vi envi'as, ke vi ne est'os tie kun ni, reĝ'o Saul'o, reĝ'o Irodo, reĝ'o de infer'o?

La ponard'eg'o ek'trem'is en la man'o de l’ car'o. Unu moment'o'n ankoraŭ, kaj ĝi en'iĝ'us en la brust'o'n de l’ frenez'ul'o, sed de'nov'e la voĉ'o'j en la popol'amas'o de'ten'is la car'o'n. La car'o venk'is si'a'n vol'o'n, sed la vent'eg'o'n sekv'is fulm'o'tondr'o.

Kun ŝaŭm'ant'a buŝ'o, kun bril'eg'ant'a'j okul'o'j, kun lev'it'a ponard'eg'o, li don'is spron'o'j'n al si'a ĉeval'o, kiu salt'e sin ĵet'is en la ar'o'n de l’ kondamn'it'a'j, kaj la car'a ponard'eg'o tra'pik'is la plej proksim'e star'ant'a'n.

Kiam li mal'rapid'e re'ven'is sur si'a'n lok'o'n, kun mal'lev'it'a sang'gut'ant'a ponard'eg'o, la frenez'ul'o jam est'is for'ig'it'a de opriĉnikoj.

Ivan'o ek'sving'is la man'o'n, kaj la ekzekut'ist'o'j ek'labor'is. Sur la pal'a vizaĝ'o de l’ car'o aper'is ruĝ'o: li'a'j okul'o'j pli'grand'iĝ'is, blu'a'j vejn'o'j vid'iĝ'is sur li'a frunt'o, la naz'tru'o'j pli'larĝ'iĝ'is...


Kiam fin'e, sat'ig'int'e si'a'n kruel'a'n natur'o'n, li turn'is la ĉeval'o'n kaj ek'rajd'is hejm'e'n, sang'makul'it'a kaj ĉirkaŭ'it'a de si'a'j sang'kovr'it'a'j milit'ist'o'j, la korv'o'j, sid'int'a'j ĝis tiam sur preĝ'ej'a'j kruc'o'j kaj sur dom'a'j tegment'o'j, unu post ali'a ek'sving'is flug'il'o'j'n kaj mal'supr'e'n'flug'is sur amas'o'n da dis'ŝir'it'a'j membr'o'j kaj sur kadavr'o'j'n, balanc'iĝ'ant'a'j'n sur pend'ig'il'o'j...

Boriso Godunòv ne trov'iĝ'is en tiu tag'o inter la sekv'ant'ar'o de Ivan'o: hieraŭ li propon'is akompan'i la litov'a'j'n send'it'o'j'n el Moskv'o.

La sekv'int'a'n tag'o'n la plac'o est'is pur'ig'it'a, kaj la kadavr'o'j est'is ĵet'it'a'j en la fos'aĵ'o'n, ĉirkaŭ'ant'a'n Kreml'o'n. Tie post kelk'e da jar'o'j moskv'an'o'j konstru'is kelk'a'j'n lign'a'j'n preĝ'ej'o'j'n "super ost'o'j kaj sang'o", kiel dir'as la antikv'a'j kronik'o'j.

Pas'is mult'a'j jar'o'j; la impres'o pri la terur'a ekzekut'o jam mal'aper'is el la memor'o de l’ popol'o; sed long'e ankoraŭ star'is apud la fos'aĵ'o de Kreml'o tiu'j mal'riĉ'a'j preĝ'ej'o'j, kaj la vizit'ant'o'j aŭd'is tie preĝ'o'j'n pri martir'o'j, el'turment'it'a'j kaj mort'ig'it'a'j laŭ ordon'o de l’ car'o Ivan'o la Kvar'a de l’ tut'a Rus'land'o.

ĈAPITR'O XXXVI.

Re'ven'o en la antaŭ'urb'o'n.

Terur'eg'int'e Moskv'o'n, la car'o ek'dezir'is sin montr'i kor'favor'a kaj grand'anim'a. Laŭ li'a ordon'o, la mal'liber'ej'o'j est'is mal'ferm'it'a'j kaj ĉiu'j mal'liber'ul'o'j, kiu'j jam ne esper'is por si pardon'o'n, est'is liber'ig'it'a'j. Kelk'a'j eĉ ricev'is donac'o'j'n de l’ car'o. Ŝajn'e, li'a koler'eg'o, de long'e tro'plen'ig'int'a lian anim'o'n kaj ĉiam kresk'int'a, eksplod'is dum la last'a ekzekut'ad'o kaj for'las'is lian anim'o'n, kvazaŭ garb'o da flam'ant'a'j radi'o'j el fajr'o'spirant'a vulkan'o. Li'a anim'o trankvil'iĝ'is, kaj li ĉes'is ĉie serĉ'i perfid'o'n.

Ne ĉiu'foj'e, verŝ'int'e sang'o'n de sen'kulp'ul'o'j, Ivan'o hav'is riproĉ'o'j'n de konscienc'o. Tio depend'is ankaŭ de ali'a'j cirkonstanc'o'j. Ĉiel'a'j sign'o'j, subit'a fulm'o'tondr'o, aper'o de popol'a'j mal'feliĉ'o'j vek'is lian sent'em'a'n imag'o'n kaj ia'foj'e ig'is lin far'i publik'a'n pent'o'n; sed kiam ne okaz'is brul'ad'o aŭ mal'bon'eg'a rikolt'o aŭ iu ali'a mal'feliĉ'o, li'a intern'a voĉ'o silent'is, li'a konscienc'o dorm'et'is. Tiel okaz'is en la nun'a temp'o. Trankvil'a est'is la anim'o de l’ car'o. Post si'a'j mort'ig'o'j Ivan'o sent'is kvazaŭ kontent'iĝ'o'n, kiel hom'o sat'manĝ'int'a post long'a fast'ad'o. Obe'ant'e pli al si'a kutim'o ol al kor'a bezon'o, li, re'ven'ant'e en la antaŭ'urb'o'n tra la monaĥ'ej'o de Sankt'a Tri'unu'o, inter'romp'is si'a'n vojaĝ'o'n por preĝ'i dum kelk'a'j tag'o'j.

Dum la tut'a vojaĝ'o la front'e rajd'ant'a'j ofic'ist'o'j plen'man'e dis'don'ad'is arĝent'a'j'n mon'er'o'j'n al almoz'ul'o'j kaj, for'las'ant'e la monaĥ'ej'o'n, la car'o las'is al la ĉef'abat'o riĉ'a'j'n donac'o'j'n, por ke oni preĝ'u pri li'a san'o.

Dum'e en la antaŭ'urb'o okaz'is io tut'e ne'atend'it'a.

Godunòv, sendita antaŭen por prepari triumfan akcepton de l’ car'o, fin'int'e ĉio'n neces'a'n, sid'is en si'a dom'o, ĉe kverk'lign'a tabl'o, apog'int'e la kapon sur la man'plat'o'n. Li pri'medit'ad'is ĉio'n okaz'int'a'n dum la last'a'j tag'o'j, la publik'a'n ekzekut'o'n, kiu'n li sukces'is ne ĉe'est'i, la mal'facil'e diven'ebl'a'n karakter'o'n de l’ terur'a car'o kaj la rimed'o'j'n por ne perd'i lian favor'o'n, ne part'o'pren'ant'e la far'o'j'n de l’ opriĉnikoj,—kiam subit'e en'ir'is li'a serv'ist'o kaj anonc'is, ke ĉe la dom'a pord'o atend'as princ'o Nikito Romànoviĉ Serèbrjanij.

Aŭd'int'e ĉi tiu'n nom'o'n, Godunòv mir'ig'it'e lev'iĝ'is.

Serèbrjanij estis malfavorato de l’ car'o, kondamn'it'a al mort'o. Li est'is for'kur'int'a el mal'liber'ej'o, kaj rilat'o'j kun li pov'is kost'i al Godunòv lian kapon. Ali'part'e, rifuz'i al la princ'o gast'am'ec'o'n aŭ denunc'i lin al la car'o, tio est'us mal'ind'aĵ'o, kiu'n ne risk'us Godunòv, tim'ant'e perd'i la popular'ec'o'n, kiu'n li plej mult'e ŝat'is. Sam'temp'e li ek'memor'is, ke la car'o en la last'a'j tag'o'j est'is en bon'eg'a humor'o, kaj li tuj decid'is si'a'n ag'ad'manier'o'n.

Li ne el'ir'is el la dom'o, por akcept'i la princ'o'n, sed ordon'is, ke oni lin tuj invit'u en la ĉambr'o'n. Neniu'j fremd'a'j atest'ant'o'j ĉe'est'is, kaj Godunòv, decid'int'e lin akcept'i, dezir'is montr'i plen'a'n gast'am'ec'o'n.

—Est'u la bon'ven'int'a, princ'o,—li dir'is, ĉirkaŭ'brak'ant'e la gaston: bon'vol'u sid'iĝ'i! Kiel vi kuraĝ'is re'ven'i la antaŭ'urb'o'n? Sed antaŭ'e permes'u, ke mi vin regal'u, cert'e, vi est'as tre lac'a?

Laŭ li'a ordon'o oni al'port'is manĝ'aĵ'o'n kaj kelk'a'j'n pokal'o'j'n da vin'o.

—Dir'u, mi pet'as, princ'o,—demand'is Godunòv: ĉu iu vin vid'is, kiam vi supr'e'n'ir'is la ŝtup'ar'o'n?

—Mi ne sci'as,—naiv'e respond'is la princ'o: ebl'e, iu vid'is, mi min ne kaŝ'is, mi rekt'e al'rajd'is al vi'a dom'o. Mi sci'as, ke vi ne simpati'as por la opriĉnikoj!

Godunòv sulk'ig'is la vizaĝ'o'n.

Boriso Teodòroviĉ,—daŭrigis Serèbrjanij konfid'em'e: mi ne est'as sol'a, kun mi ven'is ĉirkaŭ du'cent rab'ist'o'j el apud Rjazanjo.

—Kio'n vi dir'as, princ'o?—ek'kri'is Godunòv.

—Ili rest'is ekster la antaŭ'urb'o. Ni ĉiu'j prezent'as ni'a'j'n kap'o'j'n al la car'o: li bon'vol'u ni'n ekzekut'ig'i aŭ pardon'i, laŭ si'a bon'trov'o!

—Mi sci'as, princ'o, mi aŭd'is, kiel vi kun tiu'j rab'ist'o'j for'pel'is tatar'o'j'n; sed ebl'e vi ne sci'as, kio dum'e okaz'is en Moskv'o?

—Mi ĉio'n sci'as,—respond'is Serèbrjanij, sulk'ig'ant'e la brov'o'j'n.—Mi vetur'is ĉi tie'n kaj esper'is, ke la opriĉnino est'as fin'it'a, sed ĉe vi far'iĝ'as ĉiam pli kaj pli mal'bon'e. Di'o pardon'u al la car'o! Sed kial do vi, Boriso Teodòroviĉ, nur observ'as ĉio'n kaj nenio'n kontraŭ'dir'as?

—Nu, princ'o, mi vid'as, vi est'as ĉiam la sam'a. Se mi eĉ dir'us al la car'o, ĉu li obe'us min?

—Tut'e egal'e,—obstin'e respond'is Serèbrjanij: ĉu li obe'os aŭ ne, sed vi dev'is nepr'e el'dir'i vi'a'n opini'o'n. De kiu li ek'sci'us la veron, se ne de vi?

—Ĉu, vi opini'as, li ne sci'as la veron? Ĉu vi opini'as, ke li efektiv'e kred'as al la denunc'o'j, laŭ kiu'j tiom da hom'o'j est'is ekzekut'it'a'j?

Kaj Godunòv halt'is, tim'ant'e, ĉu li ne dir'is tro mult'e, sed li tuj ek'memor'is, ke li parol'as kun Serèbrjanij, kies sincer'a mien'o est'is garanti'o kontraŭ perfid'o.

—Ne, princ'o,—li daŭr'ig'is du'on'voĉ'e: mal'just'a vi est'as kontraŭ mi. La car'o ekzekut'ig'as tiu'j'n, kontraŭ kiu'j li koler'as, kaj la impuls'o'j'n de li'a kor'o ĉu oni pov'as kontrol'i? "La kor'o de l’ car'o est'as en la man'o de Di'o",—dir'as la Sankt'a Skrib'o. La bojar'o Morozov prov'is parol'i la veron al la car'o,—kio sekv'is? Morozov est'as ekzekut'it'a, tamen ĉu tio help'is al la ali'a'j? Kaj vi, princ'o, ŝajn'e, mal'bon'e gard'as vi'a'n kapon, se vi, sci'ant'e pri la ĵus'a'j ekzekut'o'j, kuraĝ'is ven'i en la antaŭ'urb'o'n?

Ĉe la nom'o de Morozov Serèbrjanij ek'spir'is. Li mult'e am'is la bojar'o'n, kvankam Morozov est'is for'pren'int'a lian feliĉ'o'n.

—Nu, Boriso Teodòroviĉ,—li diris al Godunòv, respond'ant'e al li'a demand'o: se decid'os la sort'o, help'os neniu fort'o! Ver'dir'e, la viv'o ted'is min, ne bon'a viv'o komenc'iĝ'is en Rus'land'o!

—Aŭskult'u, princ'o, vi mem vin ne ŝpar'as, tia cert'e est'as vi'a karakter'o, sed Di'o zorg'as pri vi. Ĝis nun, malgraŭ ĉio, vi rest'as en viv'o. Ebl'e, la sort'o ne destin'is, ke vi pere'u sen'bezon'e. Se vi est'us re'ven'int'a antaŭ unu semajn'o, vi cert'e jam ne ekzist'us plu; sed nun, ŝajn'as al mi, vi pov'as hav'i iu'j'n esper'o'j'n. Nur ne rapid'u aper'i antaŭ la car'o, antaŭ'e mi dev'as parol'i kun li.

—Mi dank'as vin, Boriso Teodòroviĉ, sed vi ne zorg'u mult'e pri mi, nur mi'a'j'n rab'ist'o'j'n, se ebl'e, bon'vol'u pardon'ig'i. Kvankam krim'ul'o'j, ili ja bon'e el'pag'is si'a'j'n kulp'o'j'n!

Godunòv mir'ig'it'e ek'rigard'is la princ'o'n. Li ne pov'is al'kutim'iĝ'i al la naiv'ec'o de l’ princ'o, kaj li'a indiferent'ec'o pri la propr'a viv'o ŝajn'is al Godunòv ne'natur'a.

—Ĉu pro iu ĉagren'o vi, princ'o, ne vol'as plu viv'i?—li demand'is.

—Ebl'e pro ĉagren'o. Por kio viv'i nun? Ĉu vi vol'as kred'i, Boriso Teodòroviĉ, iafoje malgraŭvole mi pensas pri Kurbskij[34]: tim'o ek'posed'as min, mi mem tiam hav'as la dezir'o'n for'las'i la patr'o'land'o'n kaj ir'i for al la pol'o'j, se nur la pol'o'j ne est'us ni'a'j mal'amik'o'j!

—Jes, princ'o! En la nun'a temp'o ni ne hav'as ali'a'n voj'o'n: aŭ imit'i la princ'o'n Kurbskij kaj por ĉiam for'las'i la patr'o'land'o'n, aŭ far'i, kiel mi—rest'i apud la car'o kaj pen'i konserv'i lian favor'o'n. Kaj vi, princ'o, cel'as nek unu, nek ali'a'n: la car'o'n vi ne for'las'as kaj sam'temp'e vi kontraŭ'star'as al li; tio est'as ne'ebl'e, princ'o, oni dev'as elekt'i tio'n aŭ ĉi tio'n. Se vi ne dezir'as for'kur'i el Rus'land'o, plen'um'u la vol'o'n de l’ caro. Kaj se li vin ekamos, eble li mem forlasos sian opriĉninon. Se ni, ekzempl'e, est'us du'op'e apud li, sub'ten'ant'e unu la ali'a'n, tiel ke hodiaŭ mi dir'us al li neces'a'n vort'et'o'n, morgaŭ vi,—io nepr'e rest'os en li'a kap'o, sen'ĉes'a gut'ad'o eĉ ŝton'o'n tra'bor'as. Sed per'fort'e, kara princ'o, nenio est'as far'ebl'a!

—Se li ne est'us la car'o,—mal'gaj'e dir'is Serèbrjanij,—mi sci'us, kio'n mi dev'us far'i, sed nun mi mem ne pov'as decid'i, kio'n far'i: unu'flank'e, Di'o mal'permes'as kontraŭ'star'i al la car'o, du'a'flank'e—mi ne pov'as simpati'i por li; se oni min dis'pec'ig'os, mi ne pov'as inter'rilat'iĝ'i kun opriĉnikoj!

—Atend'u, princ'o, ne mal'esper'u! Ek'memor'u, kio'n mi tiam dir'is al vi! Ni las'u la opriĉnikojn; ni ne kontraŭparolu al la caro; la opriĉnikoj pere'ig'os sin mem. Jam tri ĉef'o'j ne ekzist'as, ambaŭ Basmanovj kaj Vjàzemskij. Atendu, princo, la tuta opriĉnino sin mem for'manĝ'os.

—Kaj ĝis tiam kio'n far'i?—demand'is Serèbrjanij.

—Ĝis tiam,—respond'is Godunòv, evit'ant'e tuj mal'kovr'i la ide'o'n, kiu'n li intenc'is firm'ig'i en la kap'o de si'a inter'parol'ant'o: ĝis tiam, se la car'o vin pardon'os, vi re'e pov'as batal'i kontraŭ tatar'o'j, tio ja est'as util'a far'o!

En la cerb'o de Serèbrjanij ne facil'e kun'viv'is du mal'sam'a'j impres'o'j, kaj la perspektiv'o batal'i kontraŭ tatar'o'j tuj mal'aper'ig'is lian mal'ĝoj'o'n.

—Jes,—li dir'is: nenio plu al ni rest'as, ol batal'i kontraŭ tatar'o'j! Bon'e est'us, se ni ne atend'us, kiam ili ven'os Rus'land'o'n, sed se ni kun ĉiu'j ni'a'j regiment'o'j atak'us ili'n en Krime'o, ebl'e ni eĉ pov'us al'milit'i Krime'o'n!

Li eĉ ek'rid'et'is ĉe tiu ĉi pens'o.

Godunòv demand'is lin pri li'a kontraŭ'vol'a liber'ig'o kaj pri la batal'o apud Rjazanjo. Jam vesper'iĝ'is, kaj ili ĉiam sid'is kaj inter'parol'ad'is antaŭ du pokal'o'j da vin'o.

Fin'e Serèbrjanij lev'iĝ'is.

—Adiaŭ, bojar'o,—li dir'is: jam vesper'iĝ'is!

—Kie'n vi ir'as, princ'o? Rest'u ĉe mi, pas'ig'u la nokt'o'n, morgaŭ mi parol'os kun la car'o pri vi, li dev'as re'ven'i.

—Ne'ebl'e est'as, bojar'o! Mi dev'as re'ven'i al la mi'a'j. Mi tim'as, ke ili komenc'os mal'pac'o'n kun iu. Se la car'o est'us en la antaŭ'urb'o, ni rekt'e ir'us al li kun ni'a pent'o,—est'u, kio est'os,—sed est'as danĝer'e rest'i long'temp'e apud ĉi tie'a'j kanajl'o'j: kvankam ni hav'as ni'a'n tend'ar'o'n ne sur'voj'e, apud la arb'ar'o, tamen iu taĉment'o da opriĉnikoj ĉiam pov'as ven'i...

—Adiaŭ, princ'o,—dir'is Godunòv.—Gard'u vin, ne ir'u al la car'o, ĝis kiam mi send'os vok'i vin.

—Atend'u! Kie'n vi ir'as?—al'don'is Godunòv, vidante, ke Serèbrjanij vol'as el'ir'i en la strat'o'n, kaj pren'int'e lin je la man'o, li el'konduk'is lin tra la kort'o.

—Adiaŭ, Nikito Romànoviĉ!—li ripet'is kaj ĉirkaŭ'brak'is la princ'o'n.—Di'o est'as kompat'em'a, ebl'e, vi'a afer'o bon'e sukces'os!

Kaj ne pli fru'e, ol kiam la princ'o sur'ĉeval'e tra'ir'is la kort'an pord'eg'o'n, Godunòv re'ven'is en si'a'n ĉambr'o'n, tre kontent'a, ke Serèbrjanij ne konsent'is pas'ig'i la nokt'o'n en li'a dom'o.

La sekv'int'a'n maten'o'n la car'o kun grand'a pomp'o re'ven'is la antaŭ'urb'o'n, kvazaŭ post sukces'plen'a milit'ir'o. La opriĉnikoj akompan'is lin kun aklam'o'j: he, he, hurrà! tra ĉiu'j strat'o'j ĝis la palac'o.

Nur la mal'jun'a nutr'ist'in'o Onùfrievna akcept'is lin per insult'o'j:

—Best'o!—ŝi ek'kri'is, ir'ant'e renkont'e'n al li: kiel la ter'o ne en'glut'as vin, sang'avid'a'n best'o'n! Vi haladz'as sang'a'n odor'o'n, mort'ig'ist'o! Kaj vi kuraĝ'is ankoraŭ vizit'i la tomb'o'n de Sankt'a Sergèj post vi'a moskv'a krim'o! Di'a fulm'o'tondr'o frap'os vin, mal'ben'it'a'n, kun'e kun vi'a diabl'a milit'ist'ar'o!

Sed ĉi tiu'n foj'o'n la insult'o'j de l’ mal'jun'ul'in'o tut'e ne impres'is la car'o'n. Est'is neniu fulm'o'tondr'o aŭ vent'eg'o. La sun'o bel'e bril'is en la sen'nub'a ĉiel'o kaj lum'ig'is la or'ornam'it'a'j'n mult'kolor'a'j'n flank'dom'o'j'n de l’ palac'o kun ili'a'j strang'form'a'j kupol'o'j. Ivan'o ne dir'is eĉ unu vort'o'n kaj preter'ir'is apud la nutr'ist'in'o en si'a'j'n ĉambr'o'j'n.

—Atend'u, atend'u!—ŝi daŭr'ig'is, sekv'ant'e lin per okul'o'j kaj frap'ant'e la plank'o'n per si'a baston'o: Di'a'j fulm'o'j frap'os vin kaj brul'ig'os vi'a'n tut'a'n mal'pi'a'n antaŭ'urb'o'n!

Kaj la mal'jun'ul'in'o for'ir'is en si'a'n ĉambr'et'o'n, mal'rapid'e mov'ant'e la pied'o'j'n kaj koler'e rigard'ant'e la kort'eg'an'o'j'n, kiu'j de'flank'iĝ'is antaŭ ŝi, plen'a'j je superstiĉ'a tim'o.

En la sam'a post'tag'mez'o Godunòv, vid'ant'e, ke la car'o est'as bon'humor'a kaj kontraŭ si'a kutim'o dezir'as iom ripoz'i, sekv'is lin en lian dorm'o'ĉambr'o'n. La am'o de la car'o por li rajt'ig'is lin tio'n far'i, precip'e se li hav'is io'n raport'i, kio'n ne ĉiu'j dev'is aŭd'i.

En la car'a dorm'o'ĉambr'o star'is du lit'o'j: unu far'it'a el nur'a'j tabul'o'j ne'kovr'it'a'j,—tie Ivan'o Vasìljeviĉ kuŝ'is dum period'o'j de anim'a ekscit'iĝ'o kaj de pent'o'farad'o; ali'a—pli larĝ'a, est'is kovr'it'a per mola ŝaf'fel'aĵ'o, lanug'a'j kusen'eg'o'j kaj silk'a'j kusen'o'j; en ĉi tiu lit'o la car'o dorm'is, kiam li'a anim'o est'is trankvil'a. Ver'dir'e, ĝi ne oft'e okaz'is, kaj pli oft'e ĉi tiu last'a lit'o rest'is ne'uz'at'a.

Bon'e oni dev'is koni la natur'o'n de l’ car'o, por ĉiam sen'erar'e diven'i lian humor'o'n. Ne ĉiam dum turment'o'j de l’ konscienc'o li far'iĝ'is pardon'em'a kaj kor'favor'a. Ne mal'oft'e li al'juĝ'is si'a'j'n konscienc'riproĉ'o'j'n al artifik'o'j de l’ diabl'o, kiu dezir'is mal'help'i al li persekut'ad'i la perfid'o'n, kaj tiam, anstataŭ montr'iĝ'i pardon'em'a, li, por kontraŭ'batal'i la diabl'o'n, ĉiam preĝ'ant'e kaj far'ant'e kruc'sign'o'j'n, sin don'ad'is al plej grand'a kruel'ec'o. Ne ĉiam ankaŭ li'a vid'ebl'e trankvil'a vizaĝ'o atest'is pri intern'a trankvil'ec'o. Oft'e ĝi est'is ne pli ol ŝajn'o, kaj la car'o, kun si'a ekster'ordinar'e tra'ig'a rigard'o kaj la kapabl'ec'o diven'i fremd'a'j'n pens'o'j'n, pli ol unu foj'o'n mir'ig'is si'a'n inter'parol'ant'o'n kaj frap'is lin per ne'atend'it'a eksplod'o de koler'o dum moment'o'j, kiam ĉi tiu esper'is vid'i esprim'o'n de favor'o.

Sed Godunòv sciis distingi la plej malgrandajn nuancojn de l’ karakter'o de l’ car'o kaj ĉiam sen'erar'e diven'is kaj kompren'is la por ali'a'j ne'klar'ig'ebl'a'j'n ŝanĝ'o'j'n de li'a vizaĝ'o.

Kiam la car'o kuŝ'iĝ'is en si'a'n mol'a'n lit'o'n, Boriso Godunòv, vid'ant'e en li'a'j trajt'o'j nenio'n krom lac'iĝ'o, dir'is sen ia'j prepar'o'j:

—Vi'a car'a moŝt'o, vi'a mal'favor'at'o trov'iĝ'is!

—Kiu?—demand'is Ivan'o, osced'ant'e.

Nikito Serèbrjanij, la sam'a, kiu sabr'o'vund'is vi'a'n perfid'ul'o'n Vjàzemskij kaj est'is mal'liber'ig'it'a.

—Ha!—dir'is Ivan'o: fin'e oni kapt'is la paser'o'n! Kiu lin kapt'is?

—Neniu, vi'a car'a moŝt'o. Li mem ven'is kaj kun'ven'ig'is ĉiu'j'n rab'ist'o'j'n, kun kiu'j li apud Rjazanjo venk'is la tatar'o'j'n. Ili ĉiu'j kun'e kun Serèbrjanij ven'is konfesi al vi'a car'a moŝt'o si'a'j'n kulp'o'j'n.

—Ili re'trov'is la prudent'o'n, bon'e!—dir'is Ivan'o.—Ĉu vi vid'is lin?

—Jes, vi'a car'a moŝt'o! Li rekt'e ven'is al mi; li ne sci'is, ke vi for'est'as, kaj li ven'is pet'i min, ke mi raport'u pri li'a re'ven'o al vi'a car'a moŝt'o! Komenc'e mi intenc'is lin mal'liber'ig'i, sed post'e ven'is al mi la ide'o, ke Skuratov ebl'e kulp'ig'os min, ke mi al'propr'ig'as al mi lian rajt'o'n; cert'e, Serèbrjanij ne for'kur'os, se li mem ven'is ĉi tie'n!

Godunòv parol'is tut'e mal'kaŝ'e, kun sincer'a mien'o, sen iu konfuz'iĝ'o, kvazaŭ sen ruz'ec'o, sen iu simpati'o por Serèbrjanij. Kiam li hieraŭ est'is el'konduk'ant'a Serèbrjanijn per la kort'a pord'o, li tut'e ne hav'is la intenc'o'n kaŝ'i de la car'o lian vizit'o'n (tro danĝer'e tio est'us!), li nur ne vol'is, ke iu el la opriĉnikoj, pli fru'e ol li, sci'ig'u la car'o'n pri tiu vizit'o kaj, kiel unu'a sci'ig'ant'o, koler'ig'u la car'o'n ebl'e eĉ kontraŭ Godunòv mem. La aludo, ke Serèbrjanij estis malamiko de l’ ekzekut'it'a Vjàzemskij, ne sencele estis uzita de Godunòv.

La car'o osced'is ankoraŭ unu foj'o'n, sed nenio'n respond'is, kaj Godunòv, observ'ant'e lin tre atent'e, ne leg'is en li'a vizaĝ'o io'n simil'a'n je koler'o eĉ kaŝ'it'a. Male, ŝajn'is al li, ke la intenc'o de Serèbrjanij sin prezent'i kun la rab'ist'o'j al la car'a vol'o, plaĉ'is al Ivan'o.

La car'o Ivan'o, verŝ'ant'e sang'o'n kaj trem'ig'ant'e ĉiu'j'n, hav'is tamen la dezir'o'n, ke oni opini'u lin just'a kaj eĉ favor'kor'a; li'a kruel'ec'o ĉiam hav'is la ŝajn'o'n de sever'a just'ec'o, kaj la fid'o je li'a favor'kor'ec'o tiom pli mult'e flat'is lin, ĉar ne oft'e li renkont'is tiu'n fid'o'n.

Post iom da temp'o Godunòv kuraĝ'is demand'i:

—Vi'a car'a moŝt'o, ebl'e mi dev'as vok'i Gregoron Lukìĉ?

Sed la last'a'j ekzekut'o'j jam tro'sat'ig'is Ivan'o'n; kelk'a'j kap'o'j nenio'n pov'is al'don'i por li'a kontent'iĝ'o nek pov'is re'e ekscit'i lian sang'soif'o'n, nun dorm'ant'a'n.

Li fiks'e ek'rigard'is Godunòvn.

—Ĉu vi opini'as, ke mi ne pov'as viv'i sen mort'ig'o'j?—li dir'is sever'ton'e: la ribel'ul'o'j'n, kiu'j sub'fos'as la regn'o'n, ĉu oni pov'as kompar'i kun Nikito, kiu vundis Afonĉjon? Kaj la rab'ist'o'j ankaŭ ne ĉiu'j merit'as mort'pun'o'n. Ili ĉiu'j kun Nikito kolekt'iĝ'u en mi'a kort'o. Kiam mi el'ir'os el la dorm'o'ĉambr'o, mi ek'vid'os, kio'n far'i kun ili!

Godunòv, dezir'int'e al la car'o bon'a'n ripoz'o'n, for'ir'is kun profund'a salut'o.

Ĉio nun depend'is de l’ humor'o de Ivan'o post li'a vek'iĝ'o.

ĈAPITR'O XXXVII.

Pardon'o.

Sci'ig'it'a de Godunòv, Serèbrjanij ven'is en la car'a'n kort'o'n kun ĉiu'j si'a'j rab'ist'o'j.

En dis'ŝir'it'a'j, divers'spec'a'j vest'o'j, unu'j en kaftan'o'j, ali'a'j en ŝaf'pelt'o'j, kelk'a'j en bast'ŝu'o'j aŭ nud'pied'a'j, mult'a'j vund'it'a'j, kun bandaĝ'it'a'j kap'o'j kaj vizaĝ'o'j, ĉiu'j sen ĉap'o'j kaj sen arm'aĵ'o, ili silent'e amas'e star'is en la kort'o de la palac'o, atend'ant'e la vek'iĝ'o'n de l’ car'o.

Ne por la unu'a foj'o la rab'ist'o'j nun vid'is la antaŭ'urb'o'n; ili vizit'ad'is ĝin kiel harp'ist'o'j, kiel almoz'ul'o'j aŭ kiel urs'a'j konduk'ant'o'j. Kelk'a'j eĉ part'o'pren'is la last'a'n brul'atenc'o'n, dum kiu Ring'o kun Vultur'o ven'is liber'ig'i Serèbrjanijn. Mult'e da kon'at'a'j figur'o'j ni trov'us inter ili, sed ne ĉiu'j ĉe'est'is. For'est'is tiu'j, kiu'j, defend'ant'e Rus'land'o'n, mort'is antaŭ'ne'long'e sur Rjazanja batal'kamp'o, for'est'is tiu'j, kiu'j, post la venk'o, ŝat'ant'e la liber'an nomad'a'n viv'o'n, ne dezir'is prezent'i al la car'o si'a'j'n kulp'a'j'n kap'o'j'n. For'est'is Ring'o, Dmiĉjo, la flav'ruĝ'a kant'ist'o kaj Vultur'o! Ring'o, kiu la last'a'n foj'o'n vizit'is la antaŭ'urb'o'n la tag'o'n post la di'a juĝ'o, mal'aper'is Di'o sci'as kie'n; Dmiĉjo sekv'is lin; la kant'ist'o'n, kiel ni sci'as, mort'pun'is Serèbrjanij, kaj la kadavr'o'n de Vultur'o nun dis'ŝir'eg'is hund'o'j kaj bek'pik'is korv'o'j apud la mur'o'j de Kreml'o...

Dum du hor'o'j jam star'is la brav'ul'o'j, kun mal'lev'it'a'j okul'o'j; ili ne sci'is, ke la car'o de long'e ili'n observ'as el si'a mal'grand'a fenestr'et'o super la dom'a pord'o. Ĉiu'j silent'is same kiel Serèbrjanij, kiu star'is apart'e, en'pens'iĝ'int'e kaj ne atent'ant'e la hom'o'j'n, amas'iĝ'ant'a'j'n apud la pord'eg'o kaj en la kort'o. Mez'e de sci'vol'ul'o'j trov'iĝ'is la nutr'ist'in'o de l’ car'o. Ŝi star'is sur la peron'o, sin apog'ant'e sur baston'o'n, kaj rigard'is ĉirkaŭ'e'n per si'a'j sen'viv'a'j okul'o'j, atend'ant'e la aper'o'n de Ivan'o, ebl'e, kun cel'o mal'help'i lin per si'a ĉe'est'o far'i nov'a'n kruel'aĵ'o'n.

Ivan'o Vasìljeviĉ, sat'rigard'int'e el la kaŝ'it'a fenestr'o si'a'j'n mal'favor'at'o'j'n, kun ĝoj'ig'a pens'o, ke nun ili trov'iĝ'as inter viv'o kaj mort'o kaj ke ne agrabl'e ili dev'as sin sent'i, subit'e aper'is sur la peron'o, akompan'at'a de kelk'a'j stolnikoj[43].

Ĉe la aper'o de l’ car'o, en or'ŝtof'a vest'o kaj kun desegn'it'a baston'o en la man'o, la rab'ist'o'j genu'fleks'is kaj klin'iĝ'is ĝis'ter'e'n.

Ivan'o silent'is iom da temp'o.

—Bon'a'n tag'o'n, ĉifon'ul'o'j!—fin'e li dir'is kaj, sin turn'ant'e al Serèbrjanij, li al'don'is: pro kio vi ven'is la antaŭ'urb'o'n? Ĉu vi enu'as sen mal'liber'ej'o?

—Vi'a car'a moŝt'o,—respond'is Serèbrjanij modest'e: la mal'liber'ej'o'n mi for'las'is ne propr'a'mov'e, min per'fort'e for'konduk'is la rab'ist'o'j. Ili post'e venk'is la Ŝirinan ĥanon Ŝiĥmàt, pri kio vi jam dev'as sci'i, vi'a car'a moŝt'o. Kun'e ni batal'is kontraŭ tatar'o'j, kun'e ni ven'is prezent'i al vi ni'a'j'n kulp'a'j'n kap'o'j'n: bon'vol'u ekzekut'ig'i aŭ pardon'i, laŭ vi'a bon'trov'o!

—Ĉu vi lin est'is for'konduk'int'a'j el la mal'liber'ej'o?—demand'is Ivan'o la rab'ist'o'j'n: kial vi lin kon'as?

—Vi'a car'a moŝt'o!—du'on'voĉ'e respond'is la rab'ist'o'j: li est'is sav'int'a ni'a'n hetman'o'n, kiam en Medvedevka oni vol'is lin pend'ig'i. La hetman'o si'a'flank'e lin for'konduk'is el la mal'liber'ej'o!

—En Medvedevka?—ripet'is la car'o kaj ek'rid'et'is: tio est'is, kiam vi regal'is Ĥomjàkn per vip'bat'o'j? Mi memor'as la okaz'int'aĵ'o'n. Mi pardon'is al vi tiu'n unu'a'n kulp'o'n kaj, laŭ ni'a inter'konsent'o, vi est'is mal'liber'ig'it'a post vi'a du'a kulp'o, kiam re'e vi atak'is mi'a'j'n serv'ist'o'j'n en la dom'o de Morozov. Kiel vi klar'ig'os al mi ĉi tio'n?

Serèbrjanij volis respondi, sed Onùfrievna sin en'miks'is en la inter'parol'ad'o'n.

—Por kio kalkul'i li'a'j'n kulp'o'j'n?—koler'ton'e ŝi sin turn'is al Ivan'o.—Anstataŭ rekompenc'i lin pro tio, ke li venk'is la tatar'o'j'n kaj defend'is la sankt'a'n preĝ'ej'o'n, vi nur pen'as trov'i iu'n lian kulp'o'n. Ĉu ne sufiĉ'as por vi la moskv'a'j ekzekut'o'j? fi, lup'o ne'sat'ig'ebl'a!

—Silent'u, mal'jun'ul'in'o!—dir'is Ivan'o sever'ton'e: ne dec'as al vir'in'aĉ'o min instru'i!

Sed koler'ant'e kontraŭ Onùfrievna, la car'o ne dezir'is ŝi'n incit'i kaj, sin turn'ant'e al la rab'ist'o'j, ĉiam star'ant'a'j sur'genu'e, li dir'is:

—Kie est'as vi'a hetman'o, kanajl'o'j? Li el'ir'u antaŭ'e'n!

Serèbrjanij respond'is anstataŭ la rab'ist'o'j.

—Ili'a hetman'o for'est'as, vi'a car'a moŝt'o! Tuj post la Rjazanja batal'o li for'las'is ni'n. Mi propon'is al li ir'i kun'e, sed li ne konsent'is!

—Li ne konsent'is?—ripet'is Ivan'o.—Ŝajn'as al mi, ke vi'a hetman'o est'as la sam'a blind'ul'o, kiu kun mal'jun'ul'o penetr'is en mi'a'n dorm'o'ĉambr'o'n! Aŭskult'u, ĉifon'ul'o'j! Mi ordon'os trov'i vi'a'n hetman'o'n kaj mort'pun'i lin!

—Atend'u, kio'n faros al vi mem la diabl'o'j post vi'a mort'o!—ek'murmur'et'is la nutr'ist'in'o.

Sed la car'o ŝajn'ig'is, ke li ne aŭd'as, kaj daŭr'ig'is, rigard'ant'e la rab'ist'o'j'n:

—Kaj vin ĉiu'j'n, pro tio, ke vi mem ven'is al mi kun vi'a'j kulp'a'j kap'o'j, mi pardon'as. Oni don'u al ili tuj kvin barel'o'j'n da miel'trink'aĵ'o! Nu, mal'jun'a mal'saĝ'ul'in'o, ĉu vi est'as kontent'a?

La nutr'ist'in'o ek'maĉ'is si'a'j'n lip'o'j'n.

—Viv'u ni'a car'o!—ek'kri'is la rab'ist'o'j. Ni serv'os al vi'a car'a moŝt'o! Ni merit'os la pardon'o'n per ni'a'j kap'o'j!

—Oni don'u al ili,—daŭr'ig'is Ivan'o,—bon'a'j'n kaftan'o'j'n kaj po unu or'a mon'er'o al ĉiu! Mi faros ili'n mi'a'j opriĉnikoj! Ĉu vi dezir'as, kanajl'o'j, serv'i al mi kiel opriĉnikoj?

Iu'j el la rab'ist'o'j ŝancel'iĝ'is, sed plej mult'a'j tuj ek'kri'is:

—Ni est'as feliĉ'a'j serv'i al vi'a car'a moŝt'o laŭ vi'a ordon'o!

—Kia est'as vi'a opini'o?—sin turn'is Ivan'o al Serèbrjanij kun kontent'a mien'o: ĉu taŭg'as ili est'i milit'ist'o'j?

—Sen'dub'e, ili taŭg'as,—respond'is Serèbrjanij: sed mi kuraĝ'as pet'i vin, vi'a car'a moŝt'o, ne far'u ili'n opriĉnikoj!

La car'o opini'is, ke Serèbrjanij konsider'as la rab'ist'o'j'n ne'ind'a'j tia'n honor'o'n.

—Se mi iu'n pardon'as,—li dir'is majest'e,—mi pardon'as tut'plen'e kaj don'as mi'a'n tut'a'n favor'o'n.

—Kia favor'o, vi'a car'a moŝt'o?—inter'romp'is Serèbrjanij.

Ivan'o ek'rigard'is lin kun mir'o.

—Vi'a car'a moŝt'o,—daŭr'ig'is Serèbrjanij, iom ŝancel'iĝ'ant'e: ili ja far'is bon'a'n ag'o'n, sen ili'a venk'o ebl'e la tatar'o'j atak'us la urb'o'n Rjazanjo.

—Nu, pro kio do ili ne pov'as far'iĝ'i opriĉnikoj?—demand'is Ivan'o, tra'pik'ant'e Serèbrjanijn per si'a'j okul'o'j.

—Pro tio, vi'a car'a moŝt'o!—ne tuj el'dir'is Serèbrjanij, van'e pen'ant'e trov'i pli konven'a'n esprim'o'n,—pro tio, ke ili, kvankam rab'ist'o'j, tamen est'as pli laŭd'ind'a'j, ol vi'a'j krim'ul'o'j!

Ĉi tiu ne'atend'it'a kaj ne'intenc'a arogant'aĵ'o de Serèbrjanij mir'ig'is Ivan'o'n. Li ek'memor'is, ke jam pli ol unu foj'o'n Serèbrjanij tiel mal'kaŝ'e parol'is kun li. Tamen Serèbrjanij, kondamn'it'a al mort'o, propr'a'mov'e re'ven'is en la antaŭ'urb'o'n kaj sin prezent'is al li'a car'a vol'o. Pri mult'o oni pov'is kulp'ig'i lin, nur ne pri mal'obe'em'o, kaj la car'o ne pov'is decid'i, kiel konsider'i ĉi tiu'n arogant'aĵ'o'n, sed subit'e nova hom'a figur'o al'tir'is lian atent'o'n.

En la ar'o'n da rab'ist'o'j tut'e ne'rimark'it'e en'ŝtel'iĝ'is mal'jun'ul'o preskaŭ ses'dek'jar'a, bon'e vest'it'a, kiu, sin kaŝ'ant'e por ne est'i vid'at'a de la car'o, pen'ad'is ating'i Serèbrjanijn. Jam pli ol unu foj'o'n li etend'is si'a'n man'o'n el post la unu'a vic'o de la rab'ist'o'j, pen'ant'e kapt'i la bask'o'n de l’ princo kaj post malsukceso ree sin kaŝante post la dorsoj de l’ rab'ist'o'j.

—Kiu est'as tiu rat'o?—demand'is la car'o.

Sed la mal'jun'ul'o jam sin kaŝ'is en la ar'o.

—De'flank'iĝ'u, hom'o'j!—komand'is la car'o.—Montr'u al mi tiu'n, kiu sin kaŝ'as tie!

Kelk'a'j opriĉnikoj dis'ŝov'is la ar'o'n kaj ek'kapt'is la mal'jun'ul'o'n.

—Kiu vi est'as?—demand'is la car'o kun suspekt'plen'a mien'o.

—Li est'as mi'a ĉeval'serv'ist'o!—rapid'e dir'is Serèbrjanij, re'kon'int'e si'a'n mal'jun'a'n Miĥeiĉn: li min ne vid'is, de kiam...

—Jes, jes, vi'a car'a moŝt'o!—jes'is Miĥeiĉ, balbut'ant'e pro tim'eg'o kaj ĝoj'o: li'a princ'a moŝt'o est'as tut'e prav'a, mi lin ne vid'is de kiam oni mal'liber'ig'is lin. Permes'u do, vi'a car'a moŝt'o, ke mi nun rigard'u mi'a'n kar'a'n bojar'o'n! Sinjor'o Di'o, mi'a kar'ul'o! Mi jam perd'is esper'o'n vin iam re'vid'i!

—Kio'n vi dezir'is dir'i al li?—demand'is la car'o ankoraŭ suspekt'em'e: por kio vi vin kaŝ'is post la dors'o'j?

—Mi tim'as, vi'a car'a moŝt'o, Ivan'o Vasìljeviĉ, mi tim'as vi'a'j'n opriĉnikojn! Vi ja sci'as mem, ili est'as tia'j...

Kaj Miĥeiĉ halt'ig'is si'a'n lang'o'n.

—Kia'j!—demand'is Ivan'o, pen'ant'e ŝajn'ig'i bon'kor'ec'o'n: dir'u do, mal'jun'ul'o, dir'u sen'ĝen'e, kia'j est'as mi'a'j opriĉnikoj?

Miĥeiĉ ek'rigard'is la car'o'n kaj trankvil'iĝ'is.

—Ili est'as tia'j, vi'a car'a moŝt'o, kiu'j'n ni neniam est'is vid'int'a'j antaŭ la litov'a milit'ir'o!—li tuj dir'is, kuraĝ'ig'it'a de l’ bonkora mieno de l’ car'o: mi ne vol'as ili'n ofend'i, sed ne fid'ind'a'j ili ĉiu'j est'as, cert'e, ne'fid'ind'a'j, vi'a car'a moŝt'o!

La car'o fiks'e rigard'is Miĥeiĉn, mir'ant'e vid'i la serv'ist'o'n same sincer'a, kiel li'a mastr'o.

—Nu, pro kio vi mal'ferm'eg'as la okul'o'j'n?—re'e en'miks'iĝ'is Onùfrievna: Ĉu vi vol'as lin for'manĝ'i? Ĉu ne la veron li dir'is? Tia'j'n kanajl'o'j'n ĉu ni antaŭ'e vid'is en Rus'land'o?

Miĥeiĉ ĝoj'is, trov'int'e help'ant'in'o'n.

—Jes, avi'nj'o, vi est'as tut'e prav'a!—li dir'is: ili est'as kulp'a'j pri ĉiu mal'bon'o, kiu okaz'as en Rus'land'o! Ili ankaŭ kalumni'is mi'a'n bojar'o'n! Ne fid'u al ili, vi'a car'a moŝt'o, ne fid'u! Ĉe la sel'o ili hav'as hund'a'j'n kap'o'j'n kaj en la buŝ'o hund'a'n lang'o'n! Mi'a mastr'o est'as vi'a plej fidel'a serv'ist'o, tamen Vjàzemskij kun tiu Ĥomjàk lin kalumni'is. Jen la av'in'o dir'as la veron, ke tia'j rab'ist'o'j neniam est'is vid'at'a'j en Rus'land'o.

Kaj rigard'ant'e la ĉirkaŭ'star'ant'a'j'n opriĉnikojn, Miĥeiĉ al'ir'is pli proksim'e'n al Serèbrjanij: kvankam lup'o'j, vi ni'n nun'e ne for'manĝ'os!—li kvazaŭ dezir'is dir'i.

Kiam la car'o el'ir'is en la kort'o'n, li jam est'is decid'int'a pardon'i la rab'ist'o'j'n. Li nur intenc'is ĝu'i kelk'e da temp'o ili'a'n konfuz'o'n! La en'miks'iĝ'o de l’ nutr'ist'in'o ven'is ne ĝust'a'temp'e kaj preskaŭ koler'ig'is Ivan'o'n, sed feliĉ'e li hav'is si'a'n bon'kor'a'n humor'o'n, kaj, anstataŭ ek'koler'i, li el'pens'is rid'indig'i la mal'jun'ul'in'o'n kaj sen'valor'ig'i ŝi'n en la okul'o'j de si'a'j kort'eg'an'o'j kaj sam'temp'e mok'et'i la ĉeval'serv'ist'o'n de Serèbrjanij.

—Do vi ne ŝat'as la opriĉninon?—li demandis Miĥeiĉn kun bon'kor'a mien'o.

—Kiu ĝin ŝat'as? Vi'a car'a moŝt'o, de kiam ni re'ven'is el Litov'land'o, ĉiu'j mal'feliĉ'o'j de mi'a bojar'o okaz'as pro vi'a opriĉnino. Se ne est'us ĉi tiu'j sen'fel'ig'ist'o'j, Di'o ni'n gard'u, mi'a mastr'o est'us, kiel antaŭ'e, vi'a favor'at'o.

Miĥeiĉ re'e ĵet'is si'n'gard'a'n rigard'o'n al la car'a'j korp'o'gard'ist'o'j kaj sam'temp'e pens'is: Diabl'o ili'n pren'u! Mi volont'e pere'ig'us mi'a'n kapon, se mi nur sukces'us sen'kulp'ig'i mi'a'n kar'a'n bojar'o'n antaŭ la car'o!

—Bon'eg'a'n serv'ist'o'n vi hav'as!—dir'is la car'o al Serèbrjanij.—Mi est'us kontent'a hav'i simil'a'j'n serv'ist'o'j'n! Ĉu de long'e li est'as ĉe vi?

—Vi'a car'a moŝt'o,—en'miks'iĝ'is Miĥeiĉ, tut'e re'kuraĝ'ig'it'a de la car'a laŭd'o: mi serv'as al mi'a princ'o de li'a infan'ec'o. Eĉ al li'a kar'memor'a patr'o mi serv'is, kaj mi'a patr'o serv'is al li'a av'o, kaj mi'a'j infan'o'j, se mi ili'n hav'us, serv'us al li'a'j infan'o'j!

—Ĉu vi ne hav'as infan'o'j'n, av'ĉj'o?—demand'is Ivan'o ankoraŭ pli bon'kor'e.

—Du fil'o'j'n mi hav'is, vi'a car'a moŝt'o, sed Di'o for'pren'is ili'n ambaŭ. Ili fal'is en batal'kamp'o apud Polock, kiam mi kun mia princo Nikito Romànoviĉ kaj kun princo Pronskij defend'is la urb'o'n. Al mi'a pli aĝ'a fil'o Bazil'o iu polo dis'hak'is la kapon, kaj mi'a pli jun'a fil'o Stefan'o ricev'is paf'vund'o'n en la brust'o'n, jen tie'n ĉi, iom'et'e pli supr'e'n ol la mal'dekstr'a mam'pint'o.

Kaj Miĥeiĉ per fingr'o montr'is sur si'a brust'o la lok'o'n, kie Stefan'o hav'is la vund'o'n.

—Domaĝ'e!—dir'is Ivan'o, balanc'ant'e la kapon, kvazaŭ li mult'e kompat'is Miĥeiĉn kaj li'a'j'n fil'o'j'n.—Sed kio'n far'i, mal'jun'ul'o? Se Di'o pren'is ili'n, oni dev'as ricev'i ali'a'j'n.

—Kia'manier'e, vi'a car'a moŝt'o? Mi'a mal'jun'ul'in'o jam mort'is, ĉu el manik'o mi ricev'os infan'o'j'n?

—Nu!—respond'is la car'o, kvazaŭ por konsol'i la serv'ist'o'n: se est'os Di'a vol'o, nov'a'n edz'in'o'n oni pov'as trov'i!

—Sen'dub'e, oni pov'as, se oni dezir'as,—dir'is Miĥeiĉ, kontent'e rid'et'ant'e: sed mi ne tre ŝat'as vir'in'aĉ'o'j'n, vi'a car'a moŝt'o, kaj pas'is jam la temp'o, kiam mi min okup'ad'is per tia'j afer'o'j!

—Est'as vir'in'aĉ'o kaj vir'in'aĉ'o!—dir'is Ivan'o kaj pren'ant'e Onùfrievnan je ŝi'a tali'vest'o: jen edz'in'o por vi!—li dir'is kaj antaŭ'e'n'ŝov'is la nutr'ist'in'o'n.

—Pren'u ŝi'n, mal'jun'ul'o, am'u ŝi'n kaj vi nask'u infan'o'j'n!

La opriĉnikoj, ĉe la ŝerco de l’ caro, laŭte ridegis. Miĥeiĉ mir'ig'it'e rigard'is la car'o'n, esperant'e ek'vid'i rid'et'o'n sur li'a vizaĝ'o, sed Ivan'o rest'is serioz'a.

La sen'viv'a'j okul'o'j de la nutr'ist'in'o ek'flam'is.

—Sen'hont'ul'o!—ŝi ek'kri'is: mal'pi'ul'o! mi ne permes'os, ke vi min mok'u! Sen'hont'ul'o, fi, herez'ul'o sen'konscienc'a!

La mal'jun'ul'in'o ek'frap'is per si'a baston'o la peron'o'n, ŝi'a'j lip'o'j ek'maĉ'ad'is ankoraŭ pli mult'e kaj la naz'o blu'iĝ'is.

—Ne koler'u, av'in'o,—dir'is la car'o: mi svat'as al vi bon'a'n edz'o'n: li vin am'os, faros al vi donac'o'j'n, instru'os vin! Hodiaŭ post la vesper'a preĝ'o ni fest'os vi'a'n edz'iĝ'a'n feston! Ĉu plaĉ'as al vi la fianĉ'in'o, mal'jun'ul'o?

—Indulg'u, vi'a car'a moŝt'o!—ek'kri'is Miĥeiĉ, post'en'ir'ant'e.

—Am'o ven'os kun la temp'o,—dir'is Ivan'o: kaj mi don'os al ŝi bon'a'n dot'o'n!

Miĥeiĉ konsternite ekrigardis Onùfrievnan, kiu'n la car'o ĉiam tenis je la tali'vest'o.

—Vi'a car'a moŝt'o, Ivan'o Vasìljeviĉ,—li ek'kri'is genu'ant'e: ekzekut'ig'u min, nur ne sen'honor'ig'u tia'manier'e! Pli volont'e mi ir'os eŝafod'o'n, ol edz'iĝ'os kun ŝi!

La car'o iom pri'pens'is kaj subit'e laŭt'e rid'eg'is.

—Nu, bon'e!—li dir'is, fin'e el'las'ant'e la nutr'ist'in'o'n, kiu rapid'e for'ir'is, insult'ant'e kaj kraĉ'ant'e: ne pren'is pastr'o la don'o'n, re'kaŝ'u sak'o la mon'o'n. Mi dezir'is far'i vi'a'n feliĉ'o'n, sed mi tut'e ne intenc'is vin ge'edz'ig'i per'fort'e. Serv'u al vi'a bojar'o, kiel antaŭ'e, bon'a mal'jun'ul'o, kaj vi, Nikito, proksim'iĝ'u! Mi pardon'as al vi vi'a'n du'a'n kulp'o'n. Kaj vi'a'j'n kanajl'o'j'n mi ne faros opriĉnikoj, efektiv'e mi'a'j brav'ul'o'j pov'us ofend'iĝ'i. Ili ir'u Ĵizdron, al gvardi'a regiment'o. Se ili volont'e batal'as kontraŭ tatar'o'j, ili hav'os tie labor'o'n! Kaj vi,—li daŭr'ig'is kun special'a favor'o, sen ordinar'a ironi'o kaj met'int'e la man'o'n sur la ŝultr'o'n de Serèbrjanij:—vi rest'u ĉe mi. Mi pac'ig'os vin kun la opriĉnino. Kiam vi ni'n pli bon'e ek'kon'os, vi ĉes'os ni'n evit'i. Bon'e est'as batal'i kontraŭ tatar'o'j, sed mi'a'j mal'amik'o'j est'as ne nur tatar'o'j; ekzist'as ankaŭ pli mal'bon'a'j. Tiu'j'n vi dev'as sci'i mord'et'i per dent'o'j kaj for'bala'i per bala'il'o!

Kaj la car'o ek'frap'is la princ'o'n je la ŝultr'o.

Nikito!—li al'don'is bon'kor'e, ne for'pren'ant'e la man'o'n de li'a ŝultr'o:—vi hav'as ver'am'ant'a'n koron, vi'a lang'o ne sci'as ruz'ec'o'n; ĝust'e tia'j'n serv'ist'o'j'n mi bezon'as! Far'iĝ'u opriĉniko, mi don'os al vi ofic'o'n de Vjàzemskij! Al vi mi fid'as, vi min ne perfid'os!

Ĉiu'j opriĉnikoj kun envio rigardis Serèbrjanijn, ili jam antaŭ'vid'is nov'a'n nask'iĝ'ant'a'n stel'o'n, kaj mult'a'j jam komenc'is inter'murmur'et'i kaj esprim'i si'a'n mal'kontent'o'n, ke la car'o, mal'atent'ant'e ili'a'j'n merit'o'j'n, star'ig'as super ili mal'favor'at'o'n alt'rang'a'n el antikv'a princ'a famili'o.

Sed la kor'o de Serèbrjanij dolor'e kun'prem'iĝ'is ĉe la vort'o'j de Ivan'o.

—Vi'a car'a moŝt'o,—li dir'is ne sen pen'o: mi vin tre'eg'e dank'as por vi'a favor'o, sed bon'vol'u permes'i, ke mi al'iĝ'u al la gvardi'a regiment'o. Ĉi tie mi ne sci'as, kio'n far'i, mi ne est'as al'kutim'int'a viv'i en la antaŭ'urb'o, kaj tie mi est'os serv'ant'a al vi'a car'a moŝt'o ĝis mi'a'j fort'o'j sufiĉ'os!

—Jen kiel?—dir'is Ivan'o kaj de'met'is si'a'n man'o'n de l’ ŝultr'o de Serèbrjanij: tio signif'as, ke ni ne plaĉ'as al vi'a princ'a moŝt'o? Ebl'e vi opini'as, ke est'as pli honor'ind'a afer'o viv'i kun vi'a'j kanajl'o'j, ol far'iĝ'i mi'a batal'il'estr'o? Bon'e,—li daŭr'ig'is sarkasm'e:—mi ne dezir'as kontraŭ'vol'a'j'n amik'o'j'n, mi ne dezir'as trud'i mi'a'n amik'ec'o'n kaj neniu'n mi per'fort'e de'ten'as. Se vi bon'e kun'viv'as, est'u tiel: serv'u ĉiu'j kun'e! Bon'a'n vojaĝ'o'n, kanajl'ar'a vojevod'o!

Kaj kun rigard'o, plen'a de mal'estim'o, la car'o turn'is al Serèbrjanij la dors'o'n kaj en'ir'is en si'a'n palac'o'n.

ĈAPITR'O XXXVIII.

El'marŝ'o el la antaŭ'urb'o.

Godunòv proponis al Serèbrjanij loĝi en li'a dom'o ĝis la el'marŝ'o. Nun la propon'o est'is far'it'a tut'kore, ĉar Godunòv, kiu bon'e observ'is ĉiu'j'n parol'o'j'n, ĉiu'j'n gest'o'j'n de l’ car'o, konklud'is, ke la vent'eg'o preter'pas'is kaj ke la car'o kontent'iĝ'os per mal'varm'ec'o kontraŭ la princ'o.

Plen'um'ant'e la promes'o'n, don'it'a'n de li al Maksim'o, Serèbrjanij tuj el la car'a palac'o iris al li'a patr'in'o por re'don'i al ŝi la kruc'o'n. Maluto ne est'is hejm'e. La mal'jun'ul'in'o jam sci'is pri la mort'o de la fil'o kaj akcept'is Serèbrjanijn kiel parenc'o'n; sed kiam li, fin'int'e la komision, adiaŭ'is ŝi'n, ŝi ne kuraĝ'is lin de'ten'i, tim'ant'e la re'ven'ont'a'n edz'o'n, kaj ŝi kun ben'o'j akompan'is la gaston ĝis la dom'pord'o.

Vesper'e, kiam Godunòv lasis Serèbrjanijn solan en dorm'o'ĉambr'o, dir'int'e al li "bon'a'n nokt'o'n", Miĥeiĉ don'is plen'a'n liber'ec'o'n al si'a ĝoj'o.

—Nu, bojar'o kara,—li dir'is: fin'e mi hav'as feliĉ'a'n tag'o'n post tiom da mal'feliĉ'a'j! De kiam vi est'is mal'liber'ig'it'a, mi, kara princ'o, kvazaŭ ne vid'is la Dian mon'don! Ĉiam mi vag'ad'is en Moskv'o kaj en la antaŭ'urb'o, por aŭd'i io'n pri vi! Kiam hodiaŭ mi ek'aŭd'is, ke vi kun rab'ist'o'j est'as re'ven'int'a, mi flug'kur'is en la car'a'n kort'o'n, kaj la car'o jam star'as sur la peron'o! Tiam mi komenc'is klopod'i por vin ating'i el post la dors'o'j de l’ rab'ist'o'j, mi ne pov'is min de'ten'i kaj kapt'is vin je la bask'o, kaj tiam la car'o min rimark'is. Jes, kiom mult'e mi ek'tim'is! Kio'n mi tra'viv'is! Neniam mi tio'n forges'os! Du dank'preĝ'o'j'n mi mend'os morgaŭ: la unu'a'n—por vi'a san'o, la du'a'n—pro tio, ke Di'o min liber'ig'is de tiu car'a sorĉ'ist'in'o kaj de'turn'is tiu'n mal'feliĉ'o'n.

Kaj Miĥeiĉ komenc'is detal'e rakont'i ĉio'n, kio'n li tra'viv'is post la ruin'ig'o de l’ domo de Morozov, kiel li, sci'ig'int'e Ring'o'n kaj re'ven'int'e al la muel'ist'o, trov'is tie Helen'o'n kaj konsent'is ŝi'n akompan'i ĝis la bien'o de Morozov, kie'n la serv'ist'o'j de tiu last'a lin al'port'is dum la brul'o.

Serèbrjanij sen'pacienc'e aŭskult'is sen'ĉes'a'j'n de'flank'iĝ'o'j'n de Miĥeiĉ.

—Kara princ'o,—parol'is la mal'jun'ul'o: mi ja ne est'as blind'a, mi ĉio'n vid'as, kvankam mi silent'as. Mi dev'as konfesi, kar'ul'o, al mi tre'eg'e ne plaĉ'is vi'a'j vizit'o'j al bojar'o Druĵino. Neniu bon'o sekv'os,—mi pens'is,—kaj mi eĉ hont'is pro vi, kiam vi sid'is kun li ĉe la sam'a tabl'o kaj trink'is el la sam'a pokal'o. Vi min kompren'as, kar'ul'o? Kvankam, ver'dir'e, neniu est'as kulp'a en tia'j afer'o'j,—Di'o sci'as, de kie ĝi ven'as al la hom'o,—tamen kontraŭ la edz'o ĝi est'is pek'o. Nun, cert'e, est'as ali'a afer'o; nun ŝi depend'as de neniu, est'u li en Di'a regn'o! Kaj tro jun'a ŝi est'as por rest'i vidv'in'o!

—Ne riproĉ'u min, Miĥeiĉ,—diris Serèbrjanij mal'kontent'e,—sed dir'u al mi, kie ŝi est'as nun kaj kio'n vi sci'as pri ŝi?

—Atend'u, kar'ul'o, atend'u, mi ĉio'n dir'os laŭ'ord'e. Jen, kiam mi re'ven'is de ĉe la rab'ist'o'j, la muel'ist'o dir'as: "ven'is al mi fajr'o'bird'o, akompan'u ŝi'n al reĝ'o Dalmat'o!" Komenc'e mi ne pov'is kompren'i, kiu bird'o, kiu Dalmat'o? Sed kiam li montr'is al mi la bojar'in'o'n, mi kompren'is, ke li parol'as pri ŝi. Kaj ni ek'vojaĝ'is ambaŭ kun'e al la bien'o de Druĵino Andrèeviĉ. Komenc'e ŝi silent'is kaj sid'is kun mal'lev'it'a'j okul'o'j; post'e ŝi komenc'is demand'i pri si'a edz'o, pri tio kaj ĉi tio, fin'e pri vi; ŝi ne rekt'e demand'is, sed ĉirkaŭ'fraz'e, kvazaŭ kontraŭ'vol'e de'turn'int'e la okul'o'j'n. Kompren'ebl'e, vir'in'a mod'o! Mi ĉio'n rakont'is al ŝi, kio'n mi est'is sci'ant'a, kaj ŝi, mal'feliĉ'ul'in'o, ankoraŭ pli mult'e ek'mal'ĝoj'is, mal'lev'is la okul'o'j'n kaj la rest'o'n de l’ vojaĝ'o ŝi ne dir'is eĉ unu vort'o'n plu! Kiam ni est'is jam proksim'e al la bien'o, ŝi, vid'ebl'e, mal'kviet'iĝ'is. "Kial vi mal'kviet'iĝ'as, bojar'in'o?" mi demand'is. Ŝi ek'plor'eg'is. Mi dev'is ŝi'n konsol'i: "ne mal'ĝoj'u, mi'a kar'ul'in'o, bojar'o Druĵino ja estas sana!" Ĉe la nomo de Druĵino ŝi ankoraŭ pli mal'dolĉ'e plor'is. Mi tiam ek'rigard'is ŝi'n kaj ver'e mi ne sci'is, kio'n parol'i plu. "Kaj princ'o Nikito Romànoviĉ"—mi fin'e dir'is—"est'as kvankam en mal'liber'ej'o, tamen sen'dub'e ankaŭ sana". Mi ver'e ne sci'is, kar'ul'o, kio'n dir'i al ŝi, mi sent'is, ke mi ne tio'n dir'as, kio dec'as, sed io'n ajn mi ja dev'is parol'i! Kaj kiam mi nom'is vin, kar'ul'o, ŝi tuj halt'ig'is la ĉeval'o'n kaj dir'is: "ne, mi ne pov'as vetur'i en la bien'o'n de l’ bojar'o!"—"Kio'n vi dir'as, vi'a bojar'in'a moŝt'o, kie'n do vi vetur'os?"—"Ĉu vi vid'as or'it'a'j'n kruc'o'j'n tie post la arb'ar'o?"—"Jes, bojar'in'a moŝt'o, mi vid'as."—"Tie est'as monaĥ'in'ej'o",—ŝi dir'is,—"mi re'kon'as la kruc'o'j'n: akompan'u min tie'n!" Mi komenc'e rifuz'is, sed ŝi insist'is kaj insist'is: "Akompan'u! Mi tie pas'ig'os unu semajn'o'n aŭ du, mi preĝ'os Dion, kaj post'e mi sci'ig'os al bojar'o Druĵino, kie mi est'as, li send'os iu'n por min akompan'i!" Nenio est'is far'ebl'a, mi ŝi'n akompan'is, kar'ul'o, mi ŝi'n tie rest'ig'is ĉe la abat'in'o!

—Kiom da verst'o'j est'as ĝis la monaĥ'in'ej'o?—demand'is Serèbrjanij.

—De la muel'ej'o rest'as ĉirkaŭ kvar'dek verst'o'j, de Moskv'o iom pli ol kvar'dek. Kiam ni ir'os Ĵizdron, la monaĥ'in'ej'o est'os preskaŭ sur'voj'e.

Miĥeiĉ,—diris Serèbrjanij:—far'u al mi serv'o'n. Pli fru'e ol maten'e mi ne pov'as ek'marŝ'i kun mi'a regiment'o: mi'a'j hom'o'j dev'as ĵuri al la car'o per kruc'kis'ad'o. Sed vi tuj pren'u du ĉeval'o'j'n kaj rajd'u rapid'e, ne kompat'ant'e la ĉeval'o'j'n; vizit'u la bojar'in'o'n, rakont'u al ŝi ĉio'n, pet'eg'u ŝi'n, ke ŝi min akcept'u, pet'eg'u ke ŝi nenio'n decidu antaŭ ol ŝi min re'vid'os!

—Bon'e, kar'ul'o, bon'e! Ŝajn'e vi supoz'as, ke ŝi pov'as far'iĝ'i monaĥ'in'o? Tio ne okaz'os, kar'ul'o. Pas'os unu jar'o, cert'e, ŝi sufiĉ'e plor'os, afer'o ne'evit'ebl'a, ĉu oni pov'as ne plor'i pri Druĵino? Est'u li en Di'a regn'o! Kaj post'e ni hav'os edz'iĝ'a'n feston! Mi dir'as la veron, ĉu ne, princ'o? Ne ĉiam ni ja hav'os mal'ĝoj'o'n kaj mal'feliĉ'o'n!

Miĥeiĉ tuj ekrajdis al la monaĥinejo, kaj Serèbrjanij tuj post tag'iĝ'o iris adiaŭ'i Godunòvn.

Boriso jam estis reveninta de l’ maten'a preĝ'o, kiu'n li ĉe'est'is, laŭ'kutim'e, kun'e kun la car'o.

—Kial vi tiel fru'e lev'iĝ'is, princ'o?—demand'is lin Godunòv: ni, kiu'j loĝ'as en la antaŭ'urb'o, est'as dev'ig'at'a'j tio'n far'i, sed vi pov'us iom'et'e ripoz'i post la hieraŭ'a tag'o. Aŭ ĉu vi ne hav'is komfort'o'n en mi'a dom'o?

Sed la ruz'et'a rigard'o de Godunòv montr'is, ke li bon'e sci'is la kaŭz'o'n de l’ sendormeco de l’ princ'o.

La afabl'ec'o de Godunòv, lia sincera simpatio al Serèbrjanij, la serv'o'j, kiu'j'n li jam pli ol unu foj'o'n est'is far'int'a al la princ'o, kaj, kio est'is plej grav'a, li'a plen'a mal'simil'ec'o al ali'a'j kort'eg'an'o'j, al'log'is la princ'o'n. Li konfes'is antaŭ li si'a'n amon al Helen'o.

—Ĉio'n ĉi jam de long'e mi sci'as!—dir'is Godunòv, rid'et'ant'e.—Mi diven'is ĝin ankoraŭ dum vi'a unu'a vizit'o en la antaŭ'urb'o'n laŭ vi'a'j rigard'o'j, ĵet'it'a'j al Vjàzemskij. Kaj krom tio, kiam mi intenc'e ek'parol'is kun vi pri Morozov, vi ne volont'e parol'is pri li, kvankam vi est'is li'a amik'o. Vi, princ'o, nenio'n sci'as kaŝ'i: kio'n vi pens'as, tio est'as vid'ebl'a sur vi'a vizaĝ'o. Kaj tro ver'em'a vi est'as en vi'a'j parol'o'j, princ'o! Vi ne ofend'iĝ'u! Hieraŭ mi ek'tim'is pro vi kaj eĉ koler'is kontraŭ vi, princ'o, kiam vi tut'e mal'kaŝ'e respond'is al la car'o, ke vi ne dezir'as far'iĝ'i li'a opriĉniko.

—Ĉu mi pov'is respond'i io'n ali'a'n, Boriso Teodòroviĉ?

—Vi dev'us dank'i la car'o'n kaj akcept'i lian favor'o'n.

—Vi ŝerc'as, bojar'o? Ĉu mi pov'us dank'i la car'o'n por tio? Vi ja mem ne est'as opriĉniko!

—Mi est'as io ali'a, princ'o. Mi sci'as, kio'n mi far'as. Mi ne kontraŭ'dir'as al la car'o, li mem ne dezir'as, ke mi far'iĝ'u opriĉniko. Tia est'as mi'a situaci'o. Sed vi, ricev'int'e la ofic'o'n de Vjàzemskij, far'iĝ'int'e batal'il'estr'o de l’ car'o, li'a plej intim'a serv'ist'o, vi pov'us bon'e serv'i al la tut'a land'o. Ni est'as sam'ide'an'o'j kaj kun'e ni ebl'e sukces'us fal'ig'i la opriĉninon.

—Ne, ne, bojar'o, ĉi tio'n mi ne pov'us! Vi ja mem dir'as, ke mi'a vizaĝ'o aper'ig'as ĉiu'j'n mi'a'j'n pens'o'j'n.

—La kaŭz'o est'as, ke vi ne vol'as vin dev'ig'i, princ'o. Se vi fin'e decid'us venk'i vi'a'n ver'em'o'n kaj far'iĝ'us opriĉniko, almenaŭ laŭ'aspekt'e, kiom mult'e ni far'us du'op'e! Nun, vi sci'as, mi mult'e sufer'as: mi est'as tut'e sol'a, tut'e izol'it'a, ĉiu'n hom'o'n mi dev'as tim'i, ĉiu'n vort'o'n pri'pens'i; ia'foj'e turn'iĝ'as al mi la kap'o! Kaj se ni du'op'e star'us apud la car'a tron'o, ni'a'j fort'o'j du'obl'iĝ'us! Ne mult'e ekzist'as da tia'j hom'o'j, kiel vi, princ'o. Se dir'i la veron, de post ni'a unu'a renkont'iĝ'o mi esper'is je vi!

—Mi ne taŭg'as por tia rol'o, Boriso Teodòroviĉ. Kiom da foj'o'j mi pen'ad'is lud'i fremd'a'n rol'o'n, ĉiam mi mal'sukces'is. Vi, efektiv'e, est'as majstr'o en tia'j afer'o'j. Ver'dir'e, komenc'e ne tre plaĉ'is al mi, ke vi ia'foj'e parol'as ne tio'n, kio'n vi pens'as, sed nun mi kompren'as, kie'n vi cel'as, kaj mi vid'as, ke vi bon'e far'as. Mi volont'e far'us same, sed mi ne pov'as: Di'o ne don'is al mi tia'n kapabl'o'n. Tamen, ne pen'valor'as nun ĉi tio'n pri'trakt'i. Vi ja sci'as, ke la car'o konsent'is sen'di min al la gvardi'a regiment'o.

—Tio ne mal'help'as, princ'o. Vi re'e venk'os tatar'o'j'n, la car'o re'e ek'dezir'os vin vid'i. Cert'e, li vin ne faros batal'il'estr'o, sed, se vi lin pet'os, li faros vin opriĉniko. Sed, se vi ne hav'os la okaz'o'n venk'i la tatar'o'j'n, vi ja nepr'e ven'os Moskv'o'n, kiam fin'iĝ'os la vid'vin'temp'o por Helen'o Dmìtrievna. Vi ne tim'u, princ'o, ke ŝi far'iĝ'os monaĥ'in'o, tio ne okaz'os: la hom'a'n koron mi pli bon'e kon'as, ol vi. Ne pro am'o ŝi edz'in'iĝ'is kun Morozov, nun ŝi ne hav'as la kaŭz'o'n far'iĝ'i monaĥ'in'o. Atend'u, ĝis kiam la larm'o'j sek'iĝ'os, kaj, se vi dezir'as, mi vin svat'os.

—Dank'o'n, bojar'o, dank'o'n, Boriso Teodòroviĉ. Mi hont'as, ke vi tiom mult'e jam por mi est'as far'int'a, per nenio mi pov'us al vi pag'i. Se mi hav'us okaz'o'n sufer'i turment'eg'o'n por vi, mort'i por vi, mi volont'e tio'n far'us. Sed ne admon'u min far'iĝ'i opriĉniko aŭ kort'eg'an'o. Pro tio mi dev'as aŭ tut'e perd'i konscienc'o'n, aŭ est'i simil'a je vi. La last'o'n mi ne pov'as. Ĉiu hav'as si'a'n propr'a'n ag'ad'manier'o'n, destin'it'a'n de Di'o: falk'o flug'as laŭ si'a manier'o, cign'o laŭ ali'a,—nur ĉiu gard'u si'a'n veron!..

—Do vi min plu ne kulp'ig'as, princ'o, ke mi ir'as flank'a'n voj'o'n?

—Mi pek'us, se mi vin kulp'ig'us, bojar'o. Ni ne parol'u pri mi, sed kiom da bon'aĵ'o vi far'is al ali'a'j! Ankaŭ al mi'a'j kamarad'o'j ne bon'e est'us sen vi'a help'o! Ne sen'kaŭz'e oni vin tre ŝat'as en Rus'land'o, precip'e la popol'amas'o. Ĉiu'j esper'as je vi, la tut'a land'o rigard'as vin.

La brun'a vizaĝ'o de Godunòv iom ruĝ'iĝ'is, li'a'j okul'o'j ek'bril'is pro plezur'o. Akcept'ig'i si'a'n ag'ad'manier'o'n al Serèbrjanij por li est'is grav'a afer'o kaj atest'is pri li'a al'log'ant'a fort'o.

—Mi'a'vic'e dank'o'n al vi, princ'o,—li dir'is.—Pri unu mi vin pet'as: se vi ne vol'as min help'i, bon'vol'u ne kred'i almenaŭ, se vi aŭd'os mal'bon'a'n parol'o'n pri mi; dir'u al la kalumni'ant'o'j ĉio'n, kio'n vi pri mi sci'as!

—Est'u sen'zorg'a, Boriso Teodòroviĉ! Al neniu mi permes'os pensi pri vi mal'bon'e, tiom mal'pli parol'i. Mi'a'j rab'ist'o'j jam preĝ'as por vi'a san'o, kaj re'ven'int'e hejm'e'n ili preĝ'ig'os ankaŭ si'a'j'n parenc'o'j'n. Ke nur Di'o gard'u vin!

—Di'o gard'as tiu'j'n, kiu'j ne far'as mal'bon'aĵ'o'n!—dir'is Godunòv, modest'e mal'lev'ant'e la okul'o'j'n,—tamen ĉio est'as en Li'a sankt'a vol'o! Do, adiaŭ, princ'o, ĝis baldaŭ'a re'vid'o! Ne forges'u, ke mi dezir'as est'i invit'ot'a al vi'a edz'iĝ'a fest'o!

Ili amik'e ĉirkaŭ'brak'is unu la ali'a'n, kaj la kor'o de Serèbrjanij ĝoj'is. Li kutim'is kred'i, ke Godunòv ne far'as fals'a'j'n supoz'o'j'n, kaj li'a antaŭ'a tim'o pro Helen'o mal'aper'is.

Baldaŭ li for'las'is la antaŭ'urb'o'n kun si'a infanteri'a taĉment'o. Sed antaŭ'e okaz'is io, kio, laŭ tiam'a opini'o, est'is mal'bon'a antaŭ'sign'o.

Apud unu preĝ'ej'o la taĉment'o dev'is halt'i pro amas'o da almoz'ul'o'j, okup'ant'a'j la tut'a'n strat'o'n antaŭ la preĝ'ej'o, atend'ant'e donac'o'j'n de iu riĉ'a person'o.

Mal'rapid'e rajd'ant'e kun si'a taĉment'o tra la hom'amas'o, Serèbrjanij ek'aŭd'is rekviem'o'n kaj demand'is, por kiu oni preĝ'as? Oni respond'is, ke ĝi est'is mes'o por la fil'o de Maluto, de la tatar'o'j mort'ig'it'a Maksim'o. Sam'temp'e ek'aŭd'iĝ'is laŭt'a plor'eg'o, kaj el la preĝ'ej'o oni el'port'is mal'jun'ul'in'o'n sven'int'a'n: ŝi'a mal'gras'iĝ'int'a vizaĝ'o est'is larm'e-mal'sek'a, kaj ŝi'a'j griz'a'j har'o'j sen'ord'e fal'is de sub velur'a ĉap'et'o. Tio est'is patr'in'o de Maksim'o.

Maluto en funebr'a'j vest'o'j aper'is sur la peron'o, kaj li'a'j okul'o'j renkont'iĝ'is kun tiu'j de Serèbrjanij, sed la trajtoj de Maluto ne hav'is ĉi tiu'n foj'o'n esprim'o'n de kutim'a kruel'ec'o, ili est'is rigid'a'j, kvazaŭ sen esprim'o. Li ordon'is kuŝ'ig'i la mal'jun'ul'in'o'n sur la peron'o'n, re'ven'is mem en la preĝ'ej'o'n por aŭskult'i ĝis fin'o la mes'o'n, kaj la rab'ist'o'j kun la princ'o, sen ĉap'o'j kaj sin sign'ant'e kruc'e, preter'pas'is la preĝ'ej'o'n, de kie aŭd'iĝ'is solen'a kaj mal'rapid'e kantat'a preĝ'o: "kun sankt'ul'o'j Vi'a'j lin en pac'o met'u!"

Tiu mal'ĝoj'a kant'ad'o kaj la re'memor'o'j pri Maksim'o ne bon'e impres'is la princ'o'n, sed li ankoraŭ ne forges'is la trankvil'ig'a'n parol'o'n de Godunòv, kaj la impresoj de l’ rekviem'o baldaŭ mal'aper'is. Ĉe la voj'turn'iĝ'o, en'ir'ant'e la mal'lum'a'n arb'ar'o'n, li ĵet'is la last'a'n rigard'o'n al la Aleksandr'a antaŭ'urb'o, kaj kiam la or'it'a'j kupol'o'j de l’ car'a palac'o jam ne est'is plu vid'ebl'a'j, li ek'sent'is, kvazaŭ li'a kor'o sen'pez'iĝ'is.

La maten'o est'is suna kaj mal'varm'et'a. La iam'a'j rab'ist'o'j, bon'e vest'it'a'j kaj arm'it'a'j, regul'paŝ'e sekv'is la princ'o'n kaj la rajd'ist'o'j'n lin akompan'ant'a'j'n. Verd'a mal'lum'o ĉirkaŭ'is ili'n de ĉiu'flank'e. La ĉeval'o de Serèbrjanij, plen'a de mal'pacienc'a kuraĝ'o, de'ŝir'ad'is preter'pas'ant'e foli'o'j'n de l’ pendantaj branĉoj, kaj Bujano, kiu, post la mort'o de Maksim'o, ne for'las'is plu la princ'o'n, kur'is antaŭ'e, de temp'o al temp'o lev'ant'e si'a'n vil'a'n buŝ'eg'o'n, por flar'i la aer'o'n, aŭ klin'iĝ'ant'e la orel'o'n, se iu mal'proksim'a son'o aŭd'iĝ'is en la arb'ar'o.

ĈAPITR'O XXXIX.

La last'a re'vid'o.

Dum kelk'a'j tag'o'j jam vojaĝ'is Serèbrjanij kun si'a taĉment'o. Foj'e ili halt'is por pas'ig'i nokt'o'n ĉe voj'kruc'iĝ'o, de kie flank'a voj'o konduk'is al la monaĥ'in'ej'o. La princ'o las'is si'a'j'n milit'ist'o'j'n kaj sol'a ek'rajd'is renkont'e al Miĥeiĉ, kiu dev'is al'port'i al li respond'o'n de Helen'o.

La tut'a'n nokt'o'n li rajd'is sen'inter'romp'e. Ĉe tag'iĝ'o li rimark'is si'a'n Miĥeiĉn, sid'ant'a'n apud esting'iĝ'ant'a fajr'o. Li'a'j du sel'it'a'j ĉeval'o'j sin paŝt'is ne mal'proksim'e.

Ek'aŭd'int'e la ĉeval'a'n pied'frap'ad'o'n, Miĥeiĉ salt'e lev'iĝ'is.

—Mi'a kara princ'o!—li ek'kri'is, re'kon'ant'e Serèbrjanijn:—ne rajd'u plu'e'n! Re'ven'u, nenio jam est'as far'ebl'a!

—Kio okaz'is?—demand'is Serèbrjanij, kaj li'a kor'o preskaŭ ĉes'is bat'i.

—Ĉio est'as fin'it'a, kar'ul'o! Di'o ne don'is al ni feliĉ'o'n!

Serèbrjanij de'salt'is teren.

—Dir'u,—li ek'kri'is: kio okaz'is?

La mal'jun'ul'o silent'is.

—Kio okaz'is al Helen'o Dmìtrievna?—ripet'is la princ'o konstern'it'a.

—Ne ekzist'as plu Helen'o Dmìtrievna, kar'ul'o!—sever'e respond'is Miĥeiĉ:—ekzistas nur fratino Eŭdoksio!

Serèbrjanij ŝancel'iĝ'is kaj sin apog'is sur arb'o'n.

Miĥeiĉ mal'gaj'e lin rigard'is.

—Kio'n far'i, kara princ'o? Vid'ebl'e, tia est'is Di'a vol'o. Ne feliĉ'a est'as ni'a sort'o!

—Rakont'u!—dir'is Serèbrjanij, re'konsci'iĝ'int'e.—Rakont'u ĉio'n, ne indulg'u min. Kiam la bojar'in'o monaĥ'in'iĝ'is?

—Post kiam ŝi ek'sci'is pri la ekzekut'ig'o de Druĵino Andrèeviĉ, post kiam en la monaĥ'in'ej'o est'is ricev'it'a la car'a ordon'o kun la nom'o'j de ĉiu'j ekzekut'it'o'j, por kiu'j oni dev'as preĝ'i; ŝi monaĥ'in'iĝ'is unu tag'o'n antaŭ mi'a al'vetur'o!

—Ĉu vi ŝi'n vid'is?

—Jes, kar'ul'o.

Serèbrjanij est'is io'n dir'ont'a, sed ne pov'is.

—Mi ŝi'n vid'is por unu moment'o; komenc'e ŝi ne vol'is min akcept'i.

—Kio'n ŝi ordon'is dir'i al mi?—demand'is Serèbrjanij kun pen'o.

—Ke vi preĝ'u por ŝi, kar'ul'o.

—Kaj nenio'n plu?

—Nenio'n, kar'ul'o.

Miĥeiĉ!—dir'is la princ'o post mal'long'a silent'o: akompan'u min en la monaĥ'in'ej'o'n, mi dezir'as adiaŭ'i ŝi'n!

La mal'jun'ul'o balanc'is la kapon.

—Por kio, kar'ul'o? Ne mal'trankvil'ig'u ŝi'n plu! Nun ŝi est'as kvazaŭ sankt'ul'in'o. Prefer'e ni re'ven'u al la taĉment'o kaj ni ir'u rekt'e Ĵizdron.

—Mi ne pov'as,—respond'is Serèbrjanij.

Miĥeiĉ re'e balanc'is la kapon, sed post'e montr'is al la princ'o unu el si'a'j ĉeval'o'j.

—Pren'u ĉi tiu'n,—li ek'spir'is: la vi'a tro lac'iĝ'is!

Silent'e ili ek'rajd'is al la monaĥ'in'ej'o.

La voj'o iris la tut'a'n temp'o'n tra arb'ar'o. Baldaŭ aŭd'iĝ'is murmur'o de akv'o, kaj mal'grand'a river'et'o ek'bril'is tra dens'a verd'aĵ'o de kan'ar'o.

—Ĉu vi re'kon'as la lok'o'n?—mal'gaj'e demand'is Miĥeiĉ.

Serèbrjanij lev'is la kapon kaj ek'vid'is lok'o'n, antaŭ ne'long'e brul'ig'it'a'n. Tie kaj ĉi tie la ter'o est'is el'fos'it'a; la ruin'o'j de konstru'aĵ'o'j kaj la romp'it'a rad'o montr'is, ke ĉi tie iam est'is muel'ej'o.

—Kiam ili arest'is la sorĉ'ist'o'n,—dir'is Miĥeiĉ,—ili ankaŭ lian loĝ'ej'o'n for'brul'ig'is, esperant'e tie trov'i trezor'o'n.

Serèbrjanij distr'it'e ek'rigard'is la lok'o'n, kaj ili daŭr'ig'is la voj'o'n, ne parol'ant'e plu eĉ unu vort'o'n.

Kelk'e da hor'o'j post'e la arb'ar'o mal'dens'iĝ'is. Inter la arb'o'j ili rimark'is blank'an ŝton'a'n ĉirkaŭ'bar'o'n kaj konstru'aĵ'o'j'n de la monaĥ'in'ej'o, star'ant'a mez'e de arb'ar'o. La monaĥ'in'ej'o ne okup'is, kiel ordinar'e, iu'n alt'aĵ'o'n. Tra mal'larĝ'a'j krad'fenestr'o'j oni ne vid'is vast'a'j'n stal'o'j'n, ĉeval'ej'o'j'n, bov'in'ej'o'j'n kaj ali'a'j'n mastr'um'a'j'n konstru'aĵ'o'j'n, kiel en ali'a'j monaĥ'ej'o'j; la rigard'o ĉie renkont'is nur la nud'a'j'n trunk'o'j'n kaj la mal'gaj'a'n pingl'aĵ'o'n de pin'o'j, kiu'j per mal'larĝ'a ring'o ĉirkaŭ'is la bar'il'o'n. La lok'aĵ'o est'is mal'gaj'a kaj sen'hom'a; la monaĥ'in'ej'o ne ŝajn'is est'i riĉ'a.

La rajd'ant'o'j de'ĉeval'iĝ'is kaj ek'frap'is ĉe la pord'et'o. Pas'is kelk'a'j minut'o'j; ek'tint'is la ŝlos'il'o'j.

—Glor'o al ni'a Sinjor'o Jesu'o Krist'o!—mal'laŭt'e dir'is Miĥeiĉ.

—Por etern'e, amen!—respond'is la frat'in'o-pord'ist'in'o, mal'ŝlos'ant'e la pord'et'o'n.—Kiu'n vi dezir'as vid'i, sinjor'o'j?

—La frat'in'o'n Eŭdoksion,—duonvoĉe diris Miĥeiĉ, tim'ant'e per tiu nom'o dolor'ig'i la kor'vund'o'n de si'a bojar'o.—Vi min kon'as, patr'in'o, mi est'is ĉi tie antaŭ kelk'a'j tag'o'j.

—Ne, mi ne kon'as, sinjor'o: mi nur de hodiaŭ est'as pord'ist'in'o, pli fru'e est'is frat'in'o Agni'o.

Kaj la pord'ist'in'o tim'em'e ek'rigard'is la al'ven'int'o'j'n.

—Tut'e egal'e, patr'in'o,—daŭr'ig'is Miĥeiĉ: bon'vol'u ni'n en'las'i kaj dir'i al vi'a abat'in'o, ke ven'is princ'o Nikito Romànoviĉ Serèbrjanij.

La pord'ist'in'o ĵet'is sur la princ'o'n tim'o'plen'a'n rigard'o'n, post'en'ir'is kaj ferm'is post si la pord'et'o'n.

Est'is aŭd'ebl'e, kiel rapid'e ŝi mal'proksim'iĝ'is, ĉiam balbut'ant'e: Di'o Sinjor'o ni'a, sav'u ni'n!

—Kio okaz'is?—pens'is la ĉeval'serv'ist'o: por kio do ŝi tim'as mi'a'n princ'o'n?

Li ek'rigard'is la princ'o'n kaj kompren'is, ke li'a polv'o'kovr'it'a arm'aĵ'o, li'a'j vest'o'j, dis'ŝir'it'a'j en pik'ant'a dorn'arb'et'ar'o kaj li'a konstern'it'a mien'o for'tim'ig'is la pord'ist'in'o'n. Efektiv'e, la trajt'o'j de l’ princ'a vizaĝ'o tiel mult'e ŝanĝ'iĝ'is, ke Miĥeiĉ mem pov'us lin ne re'kon'i, se li ne est'us kun'e al'ven'int'a.

Post iom da temp'o re'e aŭd'iĝ'is la paŝ'o'j de l’ pord'ist'in'o.

—Ne koler'u, sinjor'o'j,—ŝi dir'is per iom trem'ant'a voĉ'o tra la pord'et'o: nun la abat'in'o ne pov'as vin akcept'i; bon'vol'u ven'i morgaŭ post maten'preĝ'o!

—Mi ne pov'as atend'i!—ek'kri'is Serèbrjanij kaj, frap'int'e la pord'et'o'n per la pied'o, li el'bat'is ĝin kaj en'ir'is la kort'o'n.

Antaŭ li star'is la abat'in'o, preskaŭ same pal'a, kiel li.

—Je la nom'o de Jesu'o Krist'o,—ŝi dir'is per trem'ant'a voĉ'o,—halt'u! Mi sci'as, kio'n vi dezir'as... sed Di'o pun'as la krim'ul'o'n, kaj sen'kulp'a sang'o fal'os sur vi'a'n kapon!

—Honor'ind'a patr'in'o!—respond'is Serèbrjanij, ne kompren'ant'e la kaŭz'o'n de ŝi'a tim'o kaj tro ekscit'it'a: honor'ind'a patr'in'o, permes'u al mi vid'i frat'in'o'n Eŭdoksion! Nur por unu moment'o. Mi dezir'as adiaŭ'i ŝi'n.

—Adiaŭ'i?—demand'is la abat'in'o: vi dezir'as nur adiaŭ'i ŝi'n?

—Jes, respekt'ind'a patr'in'o; kaj mi'a'n tut'a'n hav'o'n mi donac'os al vi'a monaĥ'in'ej'o.

La abat'in'o ek'rigard'is lin, ne fid'ant'e.

—Vi ven'as per'fort'e,—ŝi dir'is: vi vin nom'as princ'o, sed Di'o sci'as, kiu vi est'as kaj kiu'j est'as vi'a'j intenc'o'j... Mi sci'as, ke nun'temp'e la opriĉnikoj ven'as en sankt'a'j'n monaĥ'in'ej'o'j'n por mort'ig'i edz'in'o'j'n kaj fil'in'o'j'n de l’ sankt'ul'o'j, kiu'j ĵus est'is ekzekut'it'a'j en Moskv'o... Frat'in'o Eŭdoksio estis edzino de l’ ekzekut'it'a bojar'o...

—Sed mi ne est'as opriĉniko!—ekkriis Serèbrjanij: mi mem don'us mi'a'n tut'a'n sang'o'n pro bojar'o Morozov! Permes'u, ke mi vid'u la bojar'in'o'n, ho, respekt'ind'a patr'in'o!

Kred'ebl'e, veron kaj sincer'ec'o'n esprim'is la trajt'o'j de Serèbrjanij. La abat'in'o trankvil'iĝ'is kaj ek'rigard'is lin kun simpati'o.

—Mi pek'is kontraŭ vi!—ŝi dir'is: sed dank’ al Di'o kaj Sankt'a Di'patr'in'o nun mi vid'as, ke mi erar'is. Glor'o al Krist'o, Sankt'a Tri'unu'o kaj al ĉiu'j Di'a'j sankt'ul'o'j, ke vi ne est'as opriĉniko! La pord'ist'in'o min tim'ig'is, mi intenc'is nur gajn'i temp'o'n, por kaŝ'i la frat'in'o'n Eŭdoksion. Mal'facil'a'n temp'o'n ni nun tra'viv'as, bojar'o! Eĉ la sankt'a'j rifuĝ'ej'o'j ne est'as bon'a kaŝ'ej'o por mal'favor'at'o'j! Dank’ al Di'o, ke mi erar'is! Se vi est'as amik'o aŭ parenc'o de Morozov, mi ven'ig'os vin al Eŭdoksio. Sekv'u min, bojar'o, ĉi tie'n, en la ĝarden'o'n: tie trov'iĝ'as ŝi'a ĉel'o.

La abat'in'o konduk'is la princ'o'n tra la ĝarden'o al izol'it'a ĉel'o, dron'ant'a en lonicer'o'j kaj sovaĝ'a'j roz'uj'o'j. Tie, sur'benk'e, antaŭ la pord'o, sid'is Helen'o, nigr'e vest'it'a, kun vual'o antaŭ la vizaĝ'o. La mal'rekt'a'j radi'o'j de l’ sub'ir'ant'a sun'o lum'ig'is ŝi'n tra la dens'a'j acer'o'j kaj oris super ŝi ili'a'j'n velk'ant'a'j'n branĉ'o'j'n. La somer'o proksim'iĝ'is al fin'o. La last'a'j sovaĝ'a'j roz'o'j est'is velk'ant'a'j; la nigr'a'j vest'o'j de l’ monaĥ'in'o est'is super'ŝut'it'a'j de ili'a'j roz'kolor'a'j foli'et'o'j. Mal'gaj'e observ'is Helen'o mal'rapid'e kaj unu'ton'e fal'ant'a'j'n sek'a'j'n kaj flav'a'j'n acer'a'j'n foli'o'j'n, kaj nur la bru'o de al'proksim'iĝ'ant'a'j paŝ'o'j romp'is ŝi'a'n medit'ad'o'n. Ŝi lev'is la kapon, re'kon'is la abat'in'o'n kaj lev'iĝ'is por ir'i renkont'e al ŝi. Sed, subit'e rimark'int'e la princ'o'n, ŝi ek'kri'is, premis la man'o'j'n al la kor'o kaj tut'e sen'fort'a fal'is sur benk'o'n.

—Ne tim'u, infan'o!—dir'is kares'e la abat'in'o: li est'as vi'a kon'at'a bojar'o, amik'o de vi'a mort'int'a edz'o, li ven'is por adiaŭ'i vin.

Helen'o ne pov'is respond'i. Ŝi nur trem'is kaj kun terur'o rigard'is la princ'o'n. Long'e ili ambaŭ silent'is.

—Jen kiel ni re'vid'is unu la ali'a'n!—fin'e dir'is Serèbrjanij.

—Ali'e est'is ne'ebl'e,—dir'is Helen'o apenaŭ aŭd'ebl'e.

—Kial vi min ne atend'is, Helen'o Dmìtrievna?—demandis Serèbrjanij.

—Se mi vin atend'us,—murmur'et'is ŝi,—tiam al mi mank'us la fort'o'j... vi ne permes'us al mi... sufiĉ'e da pek'o'j mi jam hav'as...

Ek'reĝ'is re'e silent'o. La kor'o de Serèbrjanij fort'e bat'is.

—Helen'o Dmìtrievna!—li dir'is per inter'romp'it'a voĉ'o: mi por ĉiam vin adiaŭ'as, por ĉiam... Permes'u do, Helen'o Dmìtrievna, ke mi vin rigard'u la last'a'n foj'o'n, sen'vual'ig'u vin, Helen'o...

Helen'o per mal'dik'iĝ'int'a man'o lev'is la nigr'a'n teks'aĵ'o'n, kovr'ant'a'n ŝi'a'n vizaĝ'o'n, kaj la princ'o ek'vid'is ŝi'a'j'n kar'a'j'n plor'ruĝ'a'j'n okul'o'j'n, ek'vid'is la mult'e kon'at'a'n kar'a'n rigard'o'n, nebul'it'a'n per sen'dorm'a'j nokt'o'j kaj anim'a'j sufer'o'j...

—Adiaŭ, ho, Helen'o!—li ek'kri'is, fal'ant'e teren antaŭ ŝi: adiaŭ por ĉiam! Di'o help'u min forges'i, ke ni pov'us est'i feliĉ'a'j!

—Ne, Nikito Romànoviĉ,—mal'gaj'e dir'is Helen'o: feliĉ'o ne est'as por ni destin'it'a. La sang'o de Druĵino Andrèeviĉ kuŝ'us inter ni kaj la feliĉ'o. Pro mi li ricev'is mal'favor'o'n de l’ car'o, kaj mi pek'is kontraŭ li, mi est'as kulp'a pri li'a mort'o! Ne, princ'o, ni ne pov'us est'i feliĉ'a'j. Kaj ĉu ekzist'as nun'temp'e feliĉ'a'j hom'o'j?

—Jes,—ripet'is Serèbrjanij: ĉu ekzist'as nun'temp'e feliĉ'a'j hom'o'j? Di'o ne hav'as favor'o'n por ni'a sankt'a Rus'land'o; tamen mi neniam est'is supoz'ant'a, ke ni dev'os dis'iĝ'i por ĉiam!

—Ne por ĉiam, ne,—ek'rid'et'is Helen'o mal'gaj'e: nur por ĉi tiu ter'a viv'o! Ĝi dev'is okaz'i. Ne dec'e est'us, se ni ĝoj'us, kiam la tut'a patr'o'land'o sufer'as mal'feliĉ'o'n.

—Kial,—dir'is Serèbrjanij mal'gaj'eg'e: kial mi ne est'is mort'int'a dum la tatar'a milit'o? Kial la car'o min ne est'is ekzekut'int'a, kiam mi al'port'is al li mi'a'n kulp'a'n kapon? Kio nun rest'as por mi en la mond'o?

—Port'u vi'a'n kruc'o'n, Nikito Romànoviĉ, same kiel mi—la mi'a'n! Vi'a sort'o est'as pli facil'a ol la mi'a. Vi pov'as defend'i la patr'o'land'o'n, kaj mi pov'as nur preĝ'i por vi kaj pri'plor'i mi'a'n pek'o'n!

—Kiu'n patr'o'land'o'n? Kie est'as ni'a patr'o'land'o?—ek'kri'is la princ'o.—Kontraŭ kiu defend'i la patr'o'land'o'n? Ne tatar'o'j, sed ni'a car'o pere'ig'as Rus'land'o'n! Mi'a'j pens'o'j konfuz'iĝ'as, Helen'o... Vi sol'a pov'us ankoraŭ sub'ten'i mi'a'n prudent'o'n; nun ĉio mal'lum'iĝ'as antaŭ mi, mi plu ne vid'as, kie est'as ver'o, kie mal'ver'o! Ĉiu bon'o pere'as, ĉiu mal'bon'o triumf'as. Oft'e, ho, Helen'o, pri princ'o Kurbskij mi ek'memor'is, kaj mi for'pel'is de mi tiu'j'n mal'bon'a'j'n pens'o'j'n, sed tiam mi hav'is ankoraŭ antaŭ mi la cel'o'n de mi'a viv'o, mi est'is fort'a,—nun mi plu ne hav'as la cel'o'n kaj mi'a'j fort'o'j mal'aper'as... mi'a prudent'o konfuz'iĝ'as...

—Help'u al vi Di'o, princ'o! Ĉu pro tio, ke vi'a propr'a feliĉ'o pere'is, vi far'iĝ'os car'a mal'amik'o, vi kontraŭ'star'os al la tut'a popol'o, kiu klin'iĝ'is antaŭ si'a car'o? Ek'memor'u, ke Di'o send'as al ni pruv'o'j'n, por ke ni pov'u renkont'i unu la ali'a'n en la ven'ont'a viv'o! Re'memor'ig'u al vi vi'a'n tut'a'n viv'o'n, ne mensog'u antaŭ vi mem, princ'o!

La princ'o mal'lev'is la kapon. La eksplod'int'a indign'o ced'is al sever'a'j ide'o'j de l’ dev'o, en kiu'j li est'is eduk'it'a kaj kiu'j'n li ĝis nun port'is kiel sankt'aĵ'o'n en si'a kor'o, kvankam ne ĉiam li sukces'is ag'i laŭ ili.

—Port'u vi'a'n kruc'o'n, Nikito Romànoviĉ!—ripet'is Helen'o,—ir'u, kie'n la car'o vin send'as. Vi for'rifuz'is far'iĝ'i opriĉniko, kaj vi'a konscienc'o dev'as est'i pur'a! Batal'u kontraŭ la mal'amik'o'j de Rus'land'o, kaj mi ne ĉes'os preĝ'i por ni ambaŭ ĝis mi'a last'a hor'o!

—Adiaŭ, Helen'o, adiaŭ, mi'a frat'in'o!—ek'kri'is Serèbrjanij, sin ĵet'ant'e al ŝi.

Helen'o trankvil'e renkont'is lian mal'esper'a'n rigard'o'n, ĉirkaŭ'brak'is lin kvazaŭ frat'o'n kaj kis'is lin tri'foj'e, sen iu tim'o aŭ konfuz'o; ĉar en tiu adiaŭ'a kis'o jam for'est'is la sent'o, kiu antaŭ du monat'o'j, apud la palis'ar'o de l’ ĝardeno de Morozov, ŝi'n ne'vol'e kaj sen'konsci'e ĵet'is en la brak'o'j'n de Serèbrjanij.

—Adiaŭ!—ŝi ripet'is kaj, mal'lev'int'e la vual'o'n, ŝi rapid'e for'ir'is en si'a'n ĉel'o'n.

Oni sonor'ig'is por vesper'preĝ'o. La princ'o long'e post'sekv'is Helen'o'n per si'a rigard'o. Li ne aŭd'is, kio'n dir'is al li la abat'in'o, li ne sent'is, kiel ŝi pren'is lian man'o'n kaj akompan'is lin ĝis la pord'et'o. Silent'e li sur'ĉeval'iĝ'is, silent'e li rajd'is kun Miĥeiĉ tra la pina arb'ar'o sur kon'at'a voj'et'o. La son'o'j de l’ monaĥ'in'ej'a sonor'il'o fin'e lin el'rigid'ig'is. Nur tiam li kompren'is si'a'n tut'a'n mal'feliĉ'o'n. Li'a kor'o dis'fend'iĝ'is ĉe tiu'j son'o'j, sed li tamen am'em'e aŭskult'is ili'n, kvazaŭ ili en'hav'is la last'a'n adiaŭ'o'n de Helen'o. Kaj kiam la kupr'a'j son'o'j, kun'flu'ant'e, fin'e tut'e mal'aper'is en la vesper'a aer'o, ek'ŝajn'is al li, ke ĉio parenc'a for'las'is lian viv'o'n kaj ke de ĉiu'flank'e lin ĉirkaŭ'kapt'as mal'varm'a, sen'esper'ig'a sol'ec'o.

La sekv'int'a'n tag'o'n la taĉment'o de Serèbrjanij daŭr'ig'is si'a'n voj'o'n, Ĉiam pli kaj pli en'profund'iĝ'ant'e en mal'lum'a'j'n dens'a'j'n arb'ar'o'j'n, kiu'j post iu inter'spac'o al'iĝ'is al la fam'a Brjanska dens'ej'o. La princ'o rajd'is front'e de l’ taĉmento, kaj Miĥeiĉ sekv'is lin de mal'proksim'e, ne kuraĝ'ant'e romp'i lian silent'o'n.

Serèbrjanij rajd'is, mal'lev'int'e la kapon, kaj mez'e de li'a'j mal'gaj'a'j pens'o'j, mez'e de li'a mal'esper'o bril'is al li, kvazaŭ maten'ruĝ'o, sent'o konsol'ant'a. Tio est'is la konsci'o, ke li laŭ'fort'e plen'um'is si'a'n dev'o'n, ke li iris rekt'a'n voj'o'n, ke intenc'e li ne de'flank'iĝ'is eĉ por unu moment'o. Ne'taks'ebl'a sent'o, kiu mez'e de mal'feliĉ'o'j kaj ĉagren'o'j ĉiu'spec'a'j, kvazaŭ ne'for'pren'ebl'a trezor'o, viv'as en la hom'a kor'o kaj antaŭ kiu ĉiu'j trezor'o'j de l’ mondo, ĉio, kio estas celo de l’ hom'a pen'ad'o, ĉio est'as polv'o...

Sole ĉi tiu konsci'o ebl'ig'is la princ'o'n ne mort'i, kaj re'memor'ant'e ĉiu'j'n cirkonstanc'o'j'n de si'a adiaŭ'a re'vid'o kun Helen'o, ĉiu'j'n ŝi'a'j'n parol'o'j'n, li trov'is mal'gaj'a'n plezur'o'n en la pens'o, ke efektiv'e est'us ne dec'e ĝoj'i nun'temp'e, kaj ke li ne sin apart'ig'as de ĉiu'j, sed port'as si'a'n part'o'n de komun'a mal'feliĉ'o.

Ankaŭ la dir'o'j'n de Godunòv li ek'memor'is, kaj li mal'dolĉ'e rid'et'is pri la cert'ec'o, kun kiu Godunòv parolis pri sia scio de l’ hom'a kor'o.—"Kred'ebl'e",—li pens'is: "ne ĉio'n pov'as diven'i Boriso Teodòroviĉ? La ŝtataj aferoj kaj la koro de l’ car'o est'as por li bon'e kon'at'a'j; li antaŭ'vid'as, kio'n dir'os Maluto, kio'n faros tiu aŭ ali'a opriĉniko; sed kio'n sent'as tiu'j, kiu'j ne serĉ'as si'a'n profit'o'n, por li est'as tut'e ne'kon'at'a!"

Kaj kontraŭ'vol'e Serèbrjanij ek'memor'is Maksim'o'n kaj medit'is, ke li juĝ'us ali'e. Li ne dir'us: "ŝi ne pro am'o edz'in'iĝ'is kun Morozov, do ŝi vin atend'as". Li dir'us: "rapid'u, mi'a frat'o! Ne perd'u eĉ moment'o'n, lac'pel'u la ĉeval'o'n, sed halt'ig'u ŝi'n, dum est'as ankoraŭ temp'o!"

Kaj nun, la sol'ec'o ŝajn'is al Serèbrjanij ankoraŭ pli sen'esper'a, ĉar li sci'is, ke neniu jam est'os tia amik'o por li, kiel Maksim'o, neniu plen'ig'os lian anim'o'n per si'a anim'o, neniu help'os al li kompren'i tio'n, kio'n li bon'e sent'is per si'a honest'a kor'o, sed kio'n li ankoraŭ ne sukces'is klar'e re'spegul'ig'i en si'a konsci'o...

Kaj de nun ir'os li'a viv'o si'a'n voj'o'n, ne demand'ant'e, ĉu li'a'j plej bon'a'j dezir'o'j koincid'as kun ĝi'a'j sever'a'j regul'o'j, kaj dum long'e ankoraŭ est'os dis'etend'it'a'j ĝi'a'j mult'kolor'a'j desegn'aĵ'o'j, en kiu'j ĉiu detal'o, apart'e pren'it'a, hav'as, ebl'e, neniu'n senc'o'n, sed en kiu'j ĉiu'j part'o'j est'as inter'lig'it'a'j per unu sen'inter'romp'a ĉen'o, sekv'ant'e unu la ali'a'n kun sever'a intern'a logik'ec'o...

Serèbrjanij mal'lev'is la kapon kaj mal'streĉ'is la konduk'il'o'j'n, mal'rapid'e rajd'ant'e tra dens'a arb'ar'o, same mal'lum'eg'a, kiel li'a'j pens'o'j. Egal'paŝ'a marŝ'ad'o de l’ rab'ist'o'j inter'romp'is la ĉirkaŭ'ant'a'n trankvil'ec'o'n. La sovaĝ'a loĝ'ant'ar'o de l’ dens'ej'o, sciur'o'j kaj ali'a'j best'o'j, ne hav'int'e ĝis nun kaŭz'o'n tim'i hom'o'n, ne sin kaŝ'is ĉe la aper'o de l’ rajd'ant'o'j, sed nur supr'e'n'ramp'is la supr'a'j'n branĉ'o'j'n, de kie ili sci'vol'e observ'is la preter'paŝ'ant'a'j'n. Mult'kolor'a'j peg'o'j, al'kroĉ'iĝ'int'e al musk'o'kovr'it'a ŝel'o de l’ arb'a'j trunk'o'j, direkt'is si'a'j'n ruĝ'a'j'n kapet'o'j'n al la gast'o'j kaj post'e re'e frap'is kaj frap'is la sek'a'n arb'o'n.

Unu milit'ist'o du'on'voĉ'e ek'kant'is tir'ton'e son'ant'a'n melodi'o'n; ali'a'j al'kant'is, kaj baldaŭ ĉiu'j voĉ'o'j form'is komun'a'n ĥor'o'n, kiu potenc'e plen'ig'is la aer'o'n sub la dens'a arb'ar'a tegment'o...

Ni pov'us fini ni'a'n mal'gaj'a'n rakont'o'n, sed rest'as al ni ankoraŭ dir'i, kio okaz'is al ali'a'j person'o'j, kiu'j, ebl'e, same kiel princ'o Serèbrjanij, ĝu'as la simpati'o'n de l’ leg'ant'ar'o. Pri la princ'o mem ni ankoraŭ aŭd'os ĉe la fin'o de ni'a rakont'o. Nun ni dev'as for'ĵet'i dek'sep mal'gaj'a'j'n jar'o'j'n kaj ven'i Moskv'o'n en la glor'a jar'o de l’ al'milit'o de Siberi'o.

ĈAPITR'O XL.

La send'it'ar'o de Jermako.

Mult'e da temp'o pas'is de kiam Serèbrjanij for'las'is la antaŭ'urb'o'n kun si'a'j pardon'it'a'j rab'ist'o'j. Mult'a'j ŝanĝ'o'j okaz'is en Rus'land'o dum ĉi tiu inter'temp'o. Sed la car'o Ivan'o, kiel antaŭ'e, jen far'iĝ'is suspekt'em'a kaj ekzekut'ig'is si'a'j'n plej fidel'a'j'n, plej fam'a'j'n regn'an'o'j'n, jen re'konsci'iĝ'is, far'is publik'a'n pent'o'n kaj send'is en monaĥ'ej'o'j'n riĉ'a'j'n donac'o'j'n kaj nom'ar'o'n de mort'ig'it'a'j de li hom'o'j, por ke oni preĝ'u pri ili. El li'a'j est'int'a'j favor'at'o'j neniu rest'is. La plej ĉef'a, Maluto Skuratov, eĉ unu foj'o'n ne est'is mal'favor'at'a, sed li mort'is sub la mur'o'j de Vejsenŝtein en Livoni'o, kaj je li'a honor'o Ivan'o for'brul'ig'is ĉiu'j'n kapt'it'a'j'n german'o'j'n kaj sved'o'j'n.

Cent'o'j, eĉ mil'o'j da rus'o'j, perd'int'e la tut'a'n pacienc'o'n kaj esper'o'n pri pli bon'a temp'o, are for'kur'is Litov'uj'o'n kaj Pol'uj'o'n.

Dum ĉi tiu period'o okaz'is unu sol'a feliĉ'o por Rus'land'o. Car'o Ivan'o kompren'is la mal'util'o'n de l’ divid'ad'o de Rus'land'o en du du'on'o'j, el kiu'j unu turment'eg'is la ali'a'n, kaj, instig'at'a de Godunòv, konsent'is neni'ig'i la mal'am'eg'at'a'n opriĉninon. Li re'ven'is Moskv'o'n, kaj la terur'ig'a palac'o en la Aleksandr'a antaŭ'urb'o por ĉiam rest'is ne'loĝ'at'a.

Dum'e, mult'e da mal'feliĉ'o'j frap'is ni'a'n patr'o'land'o'n. Mal'sat'o kaj epidemi'o'j dezert'ig'is urb'o'j'n kaj vilaĝ'o'j'n. Pli ol unu foj'o'n la tatar'a ĥan'o invad'is Rus'land'o'n, kaj li eĉ sukces'is for'brul'ig'i ĉiu'j'n antaŭ'urb'o'j'n de Moskv'o kaj grand'a'n part'o'n de la urb'o mem. Sved'o'j atak'is ni'n de Nord'o, Stefan'o Batorio, kiu'n la litov'a deput'it'ar'o elekt'is post Ĝigimondo, re'komenc'is la milit'o'n kaj, spit'e la kuraĝ'o de ni'a'j regiment'o'j, li ni'n venk'is per si'a spert'o kaj for'pren'is ĉiu'j'n ni'a'j'n okcident'a'j'n region'o'j'n.

La kron'princ'o Ivan'o, kvankam aprob'ant'a ĉiu'j'n krim'o'j'n de si'a patr'o, tiu'n foj'o'n ek'sent'is humil'ig'o'n de l’ regn'o kaj dezir'is ir'i kontraŭ Stefan'o Batorio. Ivan'o la Terur'a suspekt'is, ke li intenc'as de'tron'ig'i lin, kaj la kron'princ'o, kiu iam est'is sav'it'a de Serèbrjanij apud Mal'ben'it'a Ŝlim'akv'o, nun ne evit'is kruel'a'n mort'o'n. Dum eksplod'o de frenez'ec'o, la patr'o mort'frap'is lin per si'a akr'a'pint'a baston'o. Oni rakont'as, ke Godunòv, kiu sin ĵet'is inter la patr'o kaj la fil'o, ricev'is mult'e da vund'o'j kaj ne mort'is nur dank’ al kurac'art'o de l’ Perma komerc'ist'o Stroganov.

Post tiu mort'ig'o Ivan'o en si'a mal'esper'o kun'vok'is la bojar'a'n Duma’n, proklam'is si'a'n dezir'o'n monaĥ'iĝ'i kaj ordon'is elekt'i ali'a'n car'o'n. Nur ced'ant'e al insist'a pet'eg'ad'o de l’ bojar'o'j, li fin'e konsent'is rest'i car'o kaj kontent'iĝ'is per pent'o kaj riĉ'a'j donac'o'j al preĝ'ej'o'j. Sed baldaŭ re'e komenc'iĝ'is la mort'ekzekut'o'j. Laŭ atest'o de Oderborn, li mort'ig'is du mil tri cent si'a'j'n milit'ist'o'j'n pro tio, ke ili kapitulac'is al la mal'amik'o kelk'a'j'n fortik'aĵ'o'j'n, kvankam Batorio mem mir'is pri ili'a grand'eg'a kuraĝ'o en milit'o.

Perd'ant'e si'a'j'n posed'aĵ'o'j'n unu post ali'a, ĉiu'flank'e ĉirkaŭ'it'a de mal'amik'o'j, vid'ant'e plen'a'n mal'organiz'ad'o'n en la regn'o, Ivan'o terur'e sufer'is, kaj tio montr'iĝ'is en li'a'j manier'o'j, en li'a'j vizaĝ'trajt'o'j. Li mal'zorg'is si'a'j'n vest'o'j'n, li'a alt'kresk'a figur'o fleks'iĝ'is, li'a'j okul'o'j esting'iĝ'is, la mal'supr'a makzel'o pend'is kvazaŭ ĉe mal'jun'ul'o kaj nur dum kun'ven'o'j li pen'ad'is sid'i rekt'e, rigard'i fier'e kaj suspekt'plen'e, ĉu oni ne rimark'as lian mal'fort'ec'o'n. En ĉi tiu'j moment'o'j li est'is ankoraŭ pli terur'ig'a, ol dum la tag'o'j de li'a iam'a majest'ec'o. Neniam ankoraŭ Moskv'o est'is sufer'int'a tia'n prem'eg'o'n de mal'ĝoj'o kaj de terur'o!

Dum ĉi tiu epok'o tut'e ne'atend'it'a'j sci'ig'o'j ven'is de l’ orient'o kaj ĉiu'j'n kuraĝ'ig'is, ali'form'ig'ant'e komun'a'n mal'ĝoj'o'n en ĝoj'o'n.

De la bord'o'j de l’ mal'proksim'a river'eg'o Kam'o al'ven'is Moskv'o'n riĉ'a'j komerc'ist'o'j Stroganovj. Ili posedis oficialajn leterojn de l’ car'o, permes'ant'a'j'n al ili propr'ig'i al si ne'loĝ'at'a'n teritori'o'n de l’ Perma land'o, kaj tie ili loĝ'is kvazaŭ princ'o'j-posed'ant'o'j, sen'de'pend'a'j de l’ car'a'j vojevod'o'j, hav'ant'e propr'a'n administraci'o'n kaj propr'a'n milit'ist'ar'o'n, kondiĉ'e ke ili dev'is defend'i la lim'o'j'n kontraŭ sovaĝ'a'j popol'o'j de Siberi'o, kiu'j antaŭ kelk'a'j jar'o'j promes'is pag'i al ni tribut'o'n, sed ne est'is plen'e fid'ind'a'j. Ĉar la ĥan'o Kuĉumo pli ol unu foj'o'n atak'is ili'a'j'n lign'a'j'n fortik'aĵ'o'j'n, ili fin'e decid'is penetr'i trans la Ŝton'a Zon'o[95] kaj si'a'vic'e atak'i la tatar'o'j'n. Por hav'i pli da sukces'o, ili sin turn'is al kelk'a'j rab'ist'a'j aŭ tiel nom'at'a'j kozak'a'j hetman'o'j, kiu'j tiu'temp'e oft'e dezert'ig'is la bord'o'j'n de Volg'o kaj de Don'o. La plej ĉef'a'j el ili est'is Jermako Timofèeviĉ kaj Ivan'o Ring'o, kiu iam est'is kondamn'it'a al mort'pun'o, sed prosper'is for'kur'i de l’ car'a'j milit'ist'o'j kaj long'a'temp'e vag'ad'is. Jermako kaj Ringo, ricevinte de l’ komerc'ist'o'j Stroganovj donac'o'j'n kaj leter'o'j'n, al'vok'ant'a'j'n ili'n al glor'a kaj honor'a far'o, unu'iĝ'is apud Volg'o kun tri ali'a'j kozak'a'j hetman'o'j, kaj kun grand'a milit'ist'ar'o, varb'it'a el liber'am'a'j jun'a'j brav'ul'o'j, ili ven'is al Stroganovj. Kvar'dek flos'o'j tuj est'is proviz'it'a'j de arm'aĵ'o kaj manĝ'proviz'o. La mal'grand'a taĉment'o, kun Jermako kiel estr'o, aŭskult'int'e la mes'o'n, kun gaj'a kant'ad'o ŝip'vetur'is kontraŭ la flu'o de l’ rivero Ĉusovaja[96] al sovaĝ'a'j Ural'a'j mont'o'j. Ĉie venk'ant'e la mal'amik'o'n, ili transport'is si'a'j'n ŝip'o'j'n el unu river'o en ali'a'n kaj fin'e ating'is la bord'o'j'n de Irtìŝ, kie ili venk'is kaj mal'liber'ig'is la ĉef'a'n tatar'a'n vojevod'o'n de Siberi'o, nom'at'a'n Mametkulo, kaj okup'is la urb'o'n "Siberi'o", star'ant'a'n sur krut'a mont'o super Irtìŝ. Post ĉi tiu al'milit'o Jermako marŝ'is plu'e'n, venk'is la tatar'a'n land'o'n ĝis la river'o Ob'j kaj ig'is la venk'it'a'j'n popol'o'j'n kis'i lian sang'makul'it'a'n sabr'o'n je l’ nom'o de Ivan'o Vasìljeviĉ, la caro de l’ tut'a Rus'land'o. Nur tiam li sci'ig'is la komerc'ist'o'j'n Stroganovj pri si'a venk'o kaj sam'temp'e send'is si'a'n am'at'a'n hetman'o'n Ivan'o'n Ring'o'n en Moskv'o'n, por salut'i la grand'a'n car'o'n kaj prezent'i al li nov'e al'milit'it'a'n land'o'n. Kun ĉi tiu ĝoj'ig'a sci'ig'o Stroganovj al'ven'is al Ivan'o, kaj baldaŭ post'e al'vetur'is ankaŭ la send'it'ar'o de Jermako.

Grand'a triumf'o ek'reg'is en Moskv'o. En ĉiu'j preĝ'ej'o'j est'is legat'a'j special'a'j dank'preĝ'o'j, ĉiu'j sonor'il'o'j sonor'is kvazaŭ dum Pask'a semajn'o. La car'o, favor'e akcept'int'e Stroganovjn, destin'is la tag'o'n por triumf'a akcept'o de la send'it'ar'o.

En grand'a salon'o de l’ Kreml'a palac'o Ivan'o, bril'ant'e per ĉiu'j sign'o'j de si'a car'a majest'ec'o, sid'is sur si'a tron'o en grand'a, Monomaĥa ĉap'o, en larĝ'a or'ŝtof'a talar'o, ornam'it'a per sankt'a'j pentr'aĵ'o'j kaj mult'e'kost'a'j ŝton'o'j.

Dekstr'e star'is kron'princ'o Teodor'o, mal'dekstr'e Boriso Godunòv. Ĉirkaŭ la tron'o kaj ĉe la pord'o star'is la car'a'j korp'o'gard'ist'o'j en blank'a'j atlas'a'j kaftan'o'j, arĝent'e brod'it'a'j, kun ornam'it'a'j hak'il'o'j sur'ŝultr'e. La tut'a salon'o est'is plen'a de princ'o'j kaj bojar'o'j.

Re'kuraĝ'ig'it'a per la sci'ig'o, al'port'it'a de Stroganovj, Ivan'o jam ne hav'is tia'n mal'gaj'a'n aspekt'o'n, kaj eĉ rid'et'o de temp'o al temp'o aper'is sur li'a'j lip'o'j, kiam li sin turn'is al Godunòv kun afabl'a'j vort'o'j. Sed li'a vizaĝ'o mult'e mal'jun'iĝ'is, la sulk'o'j pli'profund'iĝ'is, la kap'o perd'is preskaŭ ĉiu'j'n har'o'j'n, same kiel la barb'o.

Boriso Godunòv en la last'a'j jar'o'j ĉiam pli kaj pli rang'iĝ'is: li far'iĝ'is bo'frat'o de l’ kron'princ'o, ĉar li'a frat'in'o Iren'o edz'in'iĝ'is kun Teodor'o, kaj nun Boriso havis altan bojaran rangon de l’ car'a ĉeval'ej'estr'o. Oni rakont'is, ke foj'e Ivan'o Vasìljeviĉ, por montr'i si'a'n grand'a'n amon al Godunòv, lev'is supr'e'n si'a'j'n tri fingr'o'j'n kaj dir'is, kalkul'ant'e ili'n: "tio est'as Teodor'o, tio—Iren'o, tio—Boriso: egal'a'n dolor'o'n mi sent'us, se oni de'hak'us al mi iu'n ajn el tiu'j tri fingr'o'j; same est'us al mi dolor'ig'e perd'i iu'n el mi'a'j tri kar'a'j infan'o'j!"

Tia ekster'ordinar'a favor'o vek'is en Godunòv nek ambici'o'n, nek arogant'ec'o'n. Kiel antaŭ'e, li rest'is modest'a, por ĉiu afabl'a, ne mult'e kaj saĝ'e parol'is, nur li'a'j manier'o'j ricev'is pli da serioz'ec'o kaj da kviet'a grav'ec'o, kio konven'is al li'a alt'a rang'o.

Ne sen kompromis'o'j kun si'a konscienc'o Godunòv ating'is tia'n influ'o'n, tia'j'n honor'o'j'n. Ne ĉiam li sukces'is per si'a ruz'ec'o sin liber'ig'i de l’ far'o'j, kiu'j'n li'a konscienc'o ne aprob'is. Tiel ekzempl'e li, vid'ant'e en Maluto tro fort'a'n kontraŭ'ul'o'n kaj perd'int'e la esper'o'n diskredit'ig'i lin antaŭ la car'o, far'iĝ'is li'a intim'a amik'o kaj, por pli'mult'ig'i ili'a'j'n reciprok'a'j'n profit'o'j'n, edz'iĝ'is kun li'a fil'in'o. La du'dek jar'o'j, pas'ig'it'a'j de li ĉe la tron'o de l’ car'o Ivan'o, ne rest'is sen efik'o por li'a natur'o, kaj en Boriso Godunòv jam okaz'is tiu grand'a metamorfoz'o, kiu, laŭ atest'o de sam'temp'ul'o'j, far'is krim'ul'o'n el ĉi tiu divers'flank'e talent'a vir'o.

Rigard'ant'e la jun'a'n kron'princ'o'n Teodor'o'n, oni tuj kompren'is, ke mal'fort'a'j est'is la brak'o'j, kiu'j post la mort'o de Ivan'o IV est'is sub'ten'ont'a'j la regn'o'n. Li'a bon'kor'a, sed kvazaŭ sen'viv'a vizaĝ'o montr'is neniu'n trajt'o'n de inteligent'ec'o aŭ de spirit'a fort'o. Jam du jar'o'j'n li est'is edz'ig'it'a, sed la esprim'o de li'a vizaĝ'o rest'is infan'a. Li est'is mal'alt'kresk'a, mal'bon'statur'a, hav'is pal'a'n, kvazaŭ ŝvel'int'a'n, vizaĝ'o'n. Li oft'e rid'et'is kaj hav'is tim'em'a'n rigard'o'n. Ne sen'kaŭz'e oni dir'is pri la car'o, ke li, re'memor'ant'e si'a'n plej aĝ'a'n filon, parol'is al Teodor'o: "preĝ'ej'a sonor'ig'ist'o vi dev'us nask'iĝ'i, Teodoĉjo, sed ne kron'princ'o!"

—Sed Di'o est'as favor'a,—pens'is mult'a'j: bon'e est'as, ke la mal'fort'a kron'princ'o simil'as nek patron, nek si'a'n plej aĝ'a'n frat'o'n! Li'a bo'frat'o, Boriso Godunòv, pov'as ja lin help'i. Ĉi tiu vir'o ne pere'ig'os la regn'o'n!

Murmur'o inter la kort'eg'an'o'j subit'e est'is inter'romp'it'a per trumpet'ad'o kaj sonor'ig'ad'o. En'ir'is la ĉambr'eg'o'n antaŭ'ir'at'a'j de ses stolnikoj la send'it'o'j de Jermako, post ili Maksimo kaj Nikito Stroganovj kun si'a onkl'o Simeon'o. Post ili oni en'port'is mult'e'kost'a'j'n fel'o'j'n, strang'a'j'n vaz'o'j'n kaj il'o'j'n kun mult'e da ne'ordinar'a, nenie vid'at'a arm'aĵ'o.

Ivan'o Ring'o, kiu iris en la front'o de l’ send'it'ar'o, est'is vir'o proksim'um'e kvin'dek'jar'a, mez'kresk'a, statur'fortik'a, kun rapid'a'j tra'ig'a'j okul'o'j, kun dens'a nigr'a iom griz'iĝ'ant'a mal'long'a barb'o.

—Grand'a car'o!—li dir'is, star'ant'e ĉe la ŝtup'o'j de l’ tron'o: vi'a kozak'a hetman'o Jermako Timofèeviĉ, kun'e kun ĉiu'j vi'a'j mal'favor'it'a'j apud'volg'a'j kozak'o'j, kiu'j'n vi'a car'a moŝt'o iam est'is kondamn'it'a al mort'o, pen'ad'is el'pag'i si'a'j'n kulp'o'j'n kaj nun prezent'as al vi nov'a'n al'milit'it'a'n land'o'n. Grand'a car'o! Bon'vol'u al'ig'i al vi'a'j antaŭ ne'long'e akir'it'a'j provinc'o'j Kazanjo kaj Astraĥan'o ankaŭ ĉi tiu'n provinc'o'n Siberi'o'n kaj posed'u ĝin tiom long'e, kiom ekzist'os la mond'o.

Kaj post tiu'j ne'mult'a'j parol'o'j Ring'o kaj li'a'j kamarad'o'j ek'genu'is kaj salut'is la car'o'n ĝis'ter'e'n.

—Lev'iĝ'u, mi'a'j bon'a'j serv'ist'o'j!—dir'is Ivan'o.—Ne ir'as hak'il'o al kol'o humil'a! Mi donac'as al vi ĉiu'j mi'a'n car'a'n favor'o'n. Al'ir'u, Ivan'o!

Kaj la car'o etend'is la man'o'n, Ring'o lev'iĝ'is kaj, por ne tuŝ'i per la pied'o la tapiŝ'o'kovr'it'a'j'n ŝtup'o'j'n de l’ tron'o, ĵet'is antaŭ'e'n si'a'n ŝaf'fel'a'n ĉap'o'n, sur ĝin star'ig'is si'a'n pied'o'n kaj, profund'e klin'iĝ'int'e, tuŝ'et'is per la lip'o'j la man'o'n de l’ car'o, kiu lin ĉirkaŭ'brak'is kaj kis'is je la kap'o.

—Mi dank'as Plej'bon'eg'a'n Etern'a'n Tri'unu'o'n,—dir'is la car'o, lev'ant'e la okul'o'j'n al ĉiel'o: mi vid'as super mi Ĉio'pov'a'n Dian Providenc'o'n. Ĉar en la sam'a temp'o, kiam min prem'eg'as mi'a'j mal'amik'o'j, kiam mi'a'j intim'a'j serv'ist'o'j malic'e intenc'as min pere'ig'i, Di'o Kompat'em'a send'as al mi venk'o'n super mal'pi'ul'o'j kaj glor'e pli'grand'ig'as mi'a'j'n posed'aĵ'o'j'n!

Kaj kun triumf'ant'a'j rigard'o'j ĉiu'flank'e'n li al'don'is minac'ton'e:

—Se Di'o Sinjor'o ni'n sub'ten'as, neniu ni'n ofend'os! Kiu hav'as orel'o'j'n, aŭskult'u!

Sed tuj li sent'is, ke li ne dev'us mal'lum'ig'i la komun'a'n ĝoj'ad'o'n, kaj li sin turn'is al Ring'o, intenc'e mol'ig'ant'e si'a'n rigard'o'n kaj ton'o'n.

—Ĉu plaĉ'as al vi Moskv'o? Ĉu vi ie vid'is tia'j'n salon'o'j'n, preĝ'ej'o'j'n? Aŭ ebl'e vi est'is ĉi tie pli fru'e?

Ring'o ek'rid'et'is ruz'e kaj sam'temp'e modest'e, kaj li'a'j blank'a'j dent'o'j kvazaŭ lum'ig'is lian brun'a'n sun'brul'ig'it'a'n vizaĝ'o'n.

—Kie ni, simpl'ul'o'j, pov'us vid'i tia'j'n mir'ind'aĵ'o'j'n?—li dir'is, humil'e lev'ant'e la ŝultr'o'j'n: eĉ sonĝ'ant'e ni ne rev'as pri io simil'a, ho, grand'a car'o! Apud Volg'o ni viv'as kiel kamp'ar'an'aĉ'o'j, pri Moskv'o ni nur aŭd'is, sed neniam ni hav'is okaz'o'n ĝin vizit'i!

—Rest'u ĉi tie iom da temp'o,—dir'is Ivan'o bon'favor'e: mi ordon'os vin bon'eg'e regal'i. Kaj la leter'o'n de Jermako, mi leg'is, bon'e kompren'is, kaj mi jam send'is la princ'o'n Bolĥovskij kaj Ivanon Gluĥov kun kvin cent milit'ist'o'j por help'i vin.

—Grand'a'n dank'o'n!—respond'is Ivan'o Ring'o kun profund'a salut'o: sed, vi'a car'a moŝt'o, ĉu ne mal'mult'e da milit'ist'o'j est'as de vi send'it'a'j?

Ivan'o mir'is pri la tro'brav'ec'o de Ring'o.

—Jen rapid'em'ul'o!—li dir'is sever'ton'e: ebl'e vi dezir'as, ke mi mem tuj flug'kur'u por help'i vin? Ĉu vi opini'as, vi'a Siberi'o est'as mi'a sol'a zorg'o? Mi bezon'as milit'ist'o'j'n kontraŭ la ĥan'o, kontraŭ Litov'land'o. Est'u kontent'a pri tio, kio'n oni don'as al vi! Kaj re'ven'ant'e varb'u volont'ul'o'j'n! Sufiĉ'e da mal'riĉ'a'j sen'taŭg'ul'o'j ni hav'as en Rus'land'o. Anstataŭ ĉiu'tag'e ted'i min, pet'ant'e almoz'o'n, ili prefer'e trans'migr'u nov'a'j'n land'o'j'n! Kaj al la episkop'o de Vologdo mi skrib'is, ke li send'u al vi dek pastr'o'j'n por di'serv'i ĉe vi kaj plen'um'i ĉiu'j'n sakrament'o'j'n.

—Dank'o'n por tio al vi'a car'a moŝt'o!—respond'is Ring'o kun nova salut'o.—Bon'eg'e vi ĉio'n aranĝ'is, vi'a car'a moŝt'o! Sed est'u mal'avar'a: ne nur pastr'o'j'n, bon'vol'u don'i al ni ankaŭ kiel ebl'e pli mult'e da arm'aĵ'o kaj da pulv'o.

—Ne mank'os al vi ĉio tio! Mi jam ordon'is al Bolĥovskij.

—Kaj ni'a'j vest'o'j est'as sufiĉ'e el'uz'it'a'j, vi'a car'a moŝt'o!—dir'is Ring'o, kun flat'em'a rid'et'o lev'ant'e la ŝultr'o'j'n.

—Ha, en Siberi'o vi ne hav'as kiu'n pri'rab'i ĉe la voj'o'j?—dir'is la car'o, ne'kontent'a pri la trud'em'o de l’ hetman'o.—Mi vid'as, vi nenio'n forges'as por vi'a mastr'um'aĵ'o, sed mi'a mal'fort'a kap'o jam ĉio'n antaŭ'e pri'pens'is. Vest'o'j'n liver'os por vi Stròganovj; kaj mi destin'is mi'a'n salajr'o'n al vi'a'j estr'o'j kaj ordinar'a'j milit'ist'o'j. Kaj por ke vi, sinjor'o mi'a konsil'ant'o, ne rest'u sen vest'o, mi donac'as al vi mi'a'n propr'a'n pelt'o'n.

Laŭ sign'o de l’ caro du stolnikoj al'port'is mult'e'kost'a'n pelt'o'n, kovr'it'a'n per or'ŝtof'o, kaj sur'met'is ĝin sur Ring'o'n.

—Vi'a lang'o, vid'ebl'e, est'as tre akr'a, dir'is Ivan'o: sed ĉu vi hav'as same akr'a'n sabr'o'n?

—Bon'eg'a est'is mi'a sabr'o, vi'a car'a moŝt'o, sed ĝi iom mal'akr'iĝ'is pro mal'amik'a'j kap'o'j en Siberi'o.

—Pren'u en mi'a arm'aĵ'ej'o sabr'o'n, kiu plej plaĉ'as al vi, sed elekt'u bon'e, ne erar'u. Ceter'e, kred'ebl'e, vi vin ne ĝen'os, ĉu ne?

La okul'o'j de l’ hetman'o ek'brul'is pro ĝoj'o.

—Grand'a car'o—li ek'kri'is:—el ĉiu'j vi'a'j favor'o'j la last'a est'as plej grand'a! Est'us pek'o, se mi min ĝen'us, elekt'ant'e sabr'o'n. Cert'e mi elekt'os la plej bon'a'n. Sed,—li al'don'is post iom da temp'o: se vi'a car'a moŝt'o bon'vol'as donaci al mi sabr'o'n, permes'u, ke mi ĝin trans'don'u al Jermako Timofèeviĉ je vi'a car'a nom'o!

—Ne klopod'u pri li, mi lin ne forges'os. Sed se vi tim'as, ke mi ne sci'os bon'e elekt'i por li'a moŝt'o, elekt'u mem du sabr'o'j'n, unu por vi, ali'a'n por Jermako.

—Viv'u la grand'a car'o!—ek'kri'is Ring'o entuziasm'ig'it'a.—Kiel bon'eg'e ni ankoraŭ serv'os al vi'a car'a moŝt'o per tiu'j ambaŭ sabr'o'j!

—Sed krom sabr'o'j vi bezon'as ankaŭ kiras'o'j'n,—daŭr'ig'is Ivan'o: por vi mi pov'as trov'i laŭ'mezur'e, sed por Jermako est'as ebl'e ne bon'e traf'i. Ĉu alt'kresk'a li est'as?

—Ne pli alt'kresk'a, ol mi, sed iom pli larĝ'ŝultr'a. Li simil'as al ĉi tiu brav'ul'o,—dir'is Ring'o, sin turn'ant'e kaj montr'ant'e unu el si'a'j kamarad'o'j, vast'korp'a'n vir'o'n, kiu, al'port'int'e grand'eg'a'n amas'o'n da arm'aĵ'o kaj ĵet'int'e ĝin teren, star'is kun mal'ferm'eg'it'a buŝ'o kaj ĉiam mir'eg'is jen pri la or'ŝtof'a vest'o de l’ caro, jen pri la ornamitaj vestoj de l’ rindoj[44], ĉirkaŭ'ant'a'j la tron'o'n. Li eĉ prov'is ek'parol'i kun iu el ili, por ek'sci'i, ĉu ne est'as ili ĉiu'j reĝ'id'o'j? Sed la al'parol'at'a ek'rigard'is lin tiel sever'eg'e, ke li ne kuraĝ'is plu ripet'i demand'o'j'n.

—Al'port'u,—ordon'is la car'o,—la grand'a'n kiras'o'n kun agl'o'j, kiu pend'as en la unu'a vic'o en la arm'aĵ'ej'o. Ni provos meti ĝin sur ĉi tiu'n strig'o'n kun el'star'ant'a'j okul'o'j!

Baldaŭ oni al'port'is pez'a'n fer'a'n kiras'o'n kun kupr'a'j man'um'o'j, kun kupr'a stri'o ĉe la mal'supr'a rand'o, kun du or'a'j du'kap'a'j agl'o'j sur la dors'o kaj sur la brust'o.

Bon'eg'e est'is forĝ'it'a la kiras'o kaj ĝi el'vok'is ĉirkaŭ'e laŭd-aklam'o'j'n.

—Sur'met'u, fok'o!—dir'is la car'o.

La vir'o obe'is, sed kvankam mult'e li pen'ad'is, li tamen ne pov'is ĝin sur'tir'i, li pov'is en'ig'i si'a'n man'o'n nur ĝis la mez'o de l’ manik'o.

Ia de'long'e forges'it'a re'memor'o tra'kur'is la kapon de l’ car'o.

—Sufiĉ'e!—ek'kri'is Ring'o, kiu atent'e rigard'is lian sen'rezultat'a'n pen'ad'o'n: las'u la car'a'n kiras'o'n! Ali'e vi ĝin dis'ŝir'os, urs'o! Vi'a car'a moŝt'o! la kiras'o est'as bon'eg'a, kaj ĝi cert'e taŭg'os por Jermako Timofèeviĉ. Sed ĉi tiu mi'a kamarad'o ne pov'as ĝin sur'met'i pro si'a'j pugn'o'j. Tia'j'n pugn'o'j'n neniu hav'as, krom li!

—Nu, montr'u la pugn'o'n!—dir'is Ivan'o, sci'vol'e observ'ant'e la vir'o'n.

Sed la vir'o rigard'is lin, kvazaŭ ne kompren'ant'e la ordon'o'n.

—Ĉu vi ne aŭd'as, mal'saĝ'ul'o?—ripet'is Ring'o: montr'u la pugn'o'n al li'a car'a moŝt'o!

—Kaj se li pro tio for'hak'os mi'a'n kapon?—dir'is la vir'o per tir'ton'a voĉ'o, kaj li'a mal'saĝ'a vizaĝ'o aper'ig'is timon.

La car'o ek'rid'is, kaj ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j apenaŭ de'ten'is la rid'o'n.

—Mal'saĝ'ul'o, mal'saĝ'ul'o!—dir'is mal'kontent'e Ring'o: ĉiam vi est'is mal'saĝ'ul'o kaj ĝis nun vi rest'as mal'saĝ'ul'o!

Kaj liber'ig'int'e la vir'o'n el la kiras'o, li al'tir'is lin al la tron'o kaj montr'is al la car'o lian larĝ'a'n man'o'n, simil'a'n pli al urs'a man'eg'o, ol al hom'a man'o.

—Ne koler'u, grand'a car'o, pro li'a mal'saĝ'ec'o! Li est'as mal'saĝ'ul'o, kiam li parol'as, sed bon'eg'a vir'o, kiam li ag'as. Li propr'a'man'e arest'is la reĝ'id'o'n Mametkulon.

—Kia est'as li'a nom'o?—demand'is Ivan'o,—ĉiam pli kaj pli atent'e lin rigard'ant'e.

Dmiĉjo!—respond'is la vir'o simpl'anim'e.

—Atend'u!—dir'is Ivan'o, subit'e re'kon'ant'e Dmiĉjon: ŝajn'e, vi est'as la sam'a, kiu en la antaŭ'urb'o batal'is por Morozov kaj mortigis Ĥomjàkn per timon'stang'o?

Dmiĉjo ek'rid'et'is mal'saĝ'e.

—Mi ne tuj vin re'kon'is, mal'saĝ'ul'o, sed nun mi bon'e re'memor'as vin.

—Kaj mi tuj de la komenc'o vin re'kon'is!—dir'is Dmiĉjo kontent'e: vi sid'is tie supr'e, apud la batal'kamp'o!

Nun ĉiu'j laŭt'e rid'eg'is.

—Dank'o'n al vi,—dir'is Ivan'o,—ke vi ne forges'is min, mal'alt'rang'ul'o'n. Kiel do vi kapt'is Mametkulon?

—Per ventr'o!—respond'is Dmiĉjo apati'e kaj ne'kompren'ant'e, pro kio ĉiu'j re'e ek'rid'is.

—Jes!—dir'is Ivan'o, rigard'ant'e Dmiĉjon: se tia ŝtip'o kuŝ'iĝ'os per ventr'o sur iu'n, ne facil'e oni sin liber'ig'os de sub li! Mi memor'as, kiel li dis'prem'is Ĥomjàkn! Kial do vi tiam for'ir'is de la batal'kamp'o? Kaj kiel vi el la antaŭ'urb'o traf'is Siberi'o'n?

La hetman'o ek'puŝ'is Dmiĉjon ne'rimark'it'e per kubut'o, ke li silent'u, sed li kompren'is tiu'n sign'o'n tut'e male.

—Li min for'konduk'is de l’ batal'kamp'o? kaj li montr'is la hetman'o'n per fingr'o.

—Li for'konduk'is?—ripet'is la car'o, kun mir'o rigard'ant'e Ring'o'n: kiel do,—li daŭr'ig'is, lin fiks'e rigard'ant'e: kiel vi ĵus dir'is, ke vi ven'is ĉi tie'n la unu'a'n foj'o'n? Atend'u, amik'o, ŝajn'e ni est'as mal'nov'a'j kon'at'o'j! Ĉu vi ne est'is iam rakont'int'a al mi pri la libr'o Kolomb'a? Jes, jes, mi vin re'kon'as! Kaj vi ankaŭ for'konduk'is princ'o'n Serèbrjanij el mi'a mal'liber'ej'o? Kiel do, Di'a hom'o, de tiam vi re'trov'is la vid'kapabl'o'n? Kie vi preĝ'is, kiu sankt'rest'aĵ'o vin kurac'is?

Kaj ĝu'ant'e la konfuz'iĝ'o'n de Ring'o, la car'o fiks'is sur lin si'a'n tra'ig'a'n, demand'ant'a'n rigard'o'n.

Ring'o mal'lev'is la okul'o'j'n teren.

—Nu,—fin'e dir'is la car'o: far'it'a ne est'as re'far'ebl'a, far'it'a—el'strek'it'a! Sed dir'u al mi nun, kial vi post la Rjazanja venk'o ne dezir'is ven'i por pet'i de mi pardon'o'n kun ali'a'j vi'a'j rab'ist'o'j?

—Grand'a car'o!—dir'is Ring'o tut'e sincer'e kaj sen'tim'e: tiam mi ankoraŭ ne est'is merit'int'a vi'a'n favor'o'n. Mi hont'is tiam aper'i antaŭ vi'a'j okul'o'j, kaj kiam princ'o Nikito Romànoviĉ konduk'is al vi kamarad'o'j'n, mi re'ven'is al Volg'o, por kun'e kun Jermako Timofèeviĉ trov'i okaz'o'n ankoraŭ serv'i al vi'a car'a moŝt'o?

—Kaj inter'temp'e for'ŝtel'i mi'a'n trezor'o'n de l’ ŝip'o'j, pri'rab'i la send'it'o'j'n de Kizilbàŝ, vetur'ant'a'j'n Moskv'o'n al mi?

Pli mok'em'a ol minac'a est'is la mien'o de Ivan'o. De post la arogant'a ag'o de Ivan'o Ring'o pas'is jam dek'sep jar'o'j, kaj la venĝ'em'o de l’ car'o ne daŭr'is tiom long'e, se sam'temp'e ne est'is ekscit'it'a li'a ambici'o.

Ring'o leg'is en la mien'o de Ivan'o nur dezir'o'n mok'i lian konfuz'iĝ'o'n. Konsider'ant'e lian nun'a'n favor'o'n, li mal'lev'is la kapon kaj kun zorg'e de'ten'at'a ruz'a rid'et'o sur la lip'o'j dir'is du'on'voĉ'e:

—Okaz'is tio kaj ĉio, ho grand'a car'o! Ni est'as kulp'a'j antaŭ vi'a car'a moŝt'o!

—Bon'e,—dir'is la car'o:—vi kaj Jermako Timofèeviĉ re'pag'is vi'a'j'n kulp'o'j'n, kaj ĉio pas'int'a nun est'u forges'it'a. Sed se vi tiam traf'us en mi'a'j'n man'o'j'n, est'us ali'a afer'o, ne ofend'iĝ'u!

Ring'o nenio'n respond'is, sed pens'is por si mem: "tial do mi ne vol'is tiam al'port'i al vi mi'a'n kulp'a'n kapon, grand'a car'o!"

—Atend'u!—daŭr'ig'is Ivan'o: ĉi tie dev'as est'i vi'a amik'o! He!—li ek'kri'is, sin turn'ant'e al kort'eg'an'o'j: ĉu ĉi tie est'as la kanajl'ar'a vojevod'o, nom'at'a—mi ne memor'as—ŝajn'e, Nikito Serèbrjanij?

Murmur'o tra'kur'is en la ar'o, sed neniu respond'is.

—Ĉu vi aŭd'as?—ripet'is Ivan'o, pli'alt'ig'ant'e la voĉ'o'n: mi demand'as, ĉu ĉi tie est'as Nikito, kiu deziris servi apud Ĵizdro kun si'a'j rab'ist'o'j?

Post la du'a demand'o de l’ car'o el'ir'is antaŭ'e'n iu mal'jun'a bojar'o, kiu iam est'is vojevod'o de Kalugo.

—Grand'a car'o!—li dir'is kun profund'a salut'o: la person'o, pri kiu vi demand'as, plu ne ekzist'as. Li est'is mort'ig'it'a de tatar'o'j antaŭ dek'sep jar'o'j, tuj, kiam li est'is ven'int'a al Ĵizdro, kaj li'a tut'a taĉment'o pere'is kun'e.

—Ĉu ver'e?—dir'is Ivan'o: kaj mi ne sci'is tio'n! Nu,—li daŭr'ig'is sin turn'ant'e al Ring'o: se li ne ekzist'as, kio'n far'i? Mi nur hav'is la dezir'o'n rigard'i, kiel vi kis'os unu la ali'a'n.

La vizaĝ'o de l’ hetman'o aper'ig'is ĉagren'o'n.

—Ĉu vi bedaŭr'as la kamarad'o'n?—demand'is Ivan'o rid'et'ant'e.

—Jes, vi'a car'a moŝt'o!—respond'is Ring'o, ne tim'ant'e incit'i la car'o'n per si'a konfes'o.

—Sen'dub'e,—dir'is Ivan'o mal'estim'e,—ĝi dev'as est'i tiel: egal'ul'o ĉiam est'as kun'ul'o!

Ĉu efektiv'e la car'o ne est'is sci'ant'a pri la mort'o de Serèbrjanij aŭ li nur ŝajn'ig'is ne'sci'o'n, por montr'i, kiel mal'mult'e li ŝat'as la person'o'j'n, kiu'j ne aspir'as lian favor'o'n, Di'o sci'as. Sed se li efektiv'e hodiaŭ nur aŭd'is pri tiu mort'o, ne facil'e est'is diven'i, ĉu li bedaŭr'as la pere'int'o'n aŭ ne: la vizaĝ'o de l’ car'o aper'ig'is neniu'n kompat'o'n; ĝi ne ŝanĝ'iĝ'is post la ricev'it'a sci'ig'o.

—Rest'u ĉe ni,—li dir'is al Ring'o: sed kiam Bolĥovskij est'os pret'a, vi re'ven'u kun li Siberi'o'n... Ha, mi preskaŭ forges'is: Bolĥovskij de'ven'as de Rjuriko[97], tia'j alt'rang'ul'o'j tre ŝat'as si'a'n rang'o'n kaj ĉie vid'as humil'ig'o'n. Ne ĉiu'j, kiel Nikito, konsent'us far'iĝ'i rab'ist'o'j! Do, por ke li ne ofend'iĝ'u est'i sub'met'at'a al kozak'a hetman'o, mi nun don'as al Jermako Timofèeviĉ la rangon de Siberia princo. Ŝĉelkalov!—li dir'is al apud'star'ant'a diako: skribu al Jermako leter'o'n, ke li bon'vol'u est'i vojevod'o super la tut'a Siberi'o, kaj Mametkulon, bon'e gard'at'a'n, li bon'vol'u al'send'i Moskv'o'n. Krom'e, skrib'u leter'o'n al Stroganovj, ke mi ili'n rekompenc'as pro ili'a'j bon'eg'a'j serv'o'j kaj zorg'o'j: al Simeon'o mi donac'as grand'a'n kaj mal'grand'a'n salm'in'ej'o'n apud Volg'o kaj al Nikito kun Maksim'o mi don'as la rajt'o'n komerc'i, ne pag'ant'e impost'o'j'n, en ĉiu'j Siberi'a'j urb'o'j kaj vilaĝ'o'j.

Stroganovj dank'e salut'is.

La car'o komenc'is tra'rigard'i fel'aĵ'o'j'n kaj ali'a'j'n donac'o'j'n, send'it'a'j'n de Jermako, kaj adiaŭ'is Ring'o'n post kelk'a'j same favor'a'j mok'parol'o'j.

La kun'ven'int'o'j dis'ir'is.

La sam'a'n tag'mez'o'n Ring'o kun Stroganovj tagmanĝis ĉe Boriso Godunòv en grand'a kompani'o de invit'it'o'j.

Post kutim'a'j tost'o'j je la san'o de l’ caro, de l’ kron'princ'o, de la tut'a car'a famili'o, de l’ granda ĉefepiskopo, Godunòv lev'iĝ'is kun si'a or'a pokal'o en la man'o kaj propon'is tost'i Jermakon Timofèeviĉ kaj ĉiu'j'n li'a'j'n bon'a'j'n kamarad'o'j'n.

—Viv'u ili long'e je l’ gloro de l’ tut'a Rus'land'o!—ek'kri'is la gast'o'j, lev'iĝ'ant'e kaj salut'ant'e Ivan'o'n Ring'o'n.

—Mi salut'as vin je la nom'o de l’ tuta Ruslando!—diris ankaŭ Godunòv kun profund'a salut'o: vin kaj Jermakon Timofèeviĉ mi salut'as je la nom'o de ĉiu'j princ'o'j kaj bojar'o'j, de ĉiu'j komerc'ist'o'j, de l’ tut'a rus'a popol'o! Akcept'u ni'a'n grand'a'n salut'o'n pro vi'a'j grand'a'j serv'o'j al Rus'land'o!

—Vi'a'j nom'o'j trans'ir'u al vi'a'j fil'o'j kaj nep'o'j kaj sekv'ont'a'j post'e'ul'o'j por etern'a glor'o, am'o kaj imit'ad'o!

La hetman'o lev'iĝ'is por dank'i por la honor'o, sed li'a re'ag'em'a vizaĝ'o subit'e ŝanĝ'iĝ'is pro emoci'o, la lip'o'j ek'trem'is, kaj larm'o'j, ebl'e la unu'a'n foj'o'n dum li'a tut'a viv'o, aper'is en li'a'j brav'a'j okul'o'j.

—Viv'u Rus'land'o!—li dir'is mal'laŭt'e kaj post salut'o ĉiu'flank'e'n li re'e sid'iĝ'is, ne al'don'int'e unu vort'o'n plu.

Godunòv pet'is la hetman'o'n rakont'i io'n el si'a'j aventur'o'j en Siberi'o, kaj Ring'o, modest'e silent'ant'e pri si mem, rakont'is kun entuziasm'o pri ekster'ordinar'a fort'o, grand'a brav'ec'o de Jermako, pri li'a am'o al sever'a just'ec'o kaj pri li'a krist'an'a bon'ec'o rilat'e la venk'it'o'j'n.

—Per si'a bon'ec'o,—fin'is Ring'o,—Jermako Timofèeviĉ ricev'is, ebl'e, pli mult'e ol per si'a sabr'o. Pren'int'e iu'n mal'amik'a'n urb'o'n aŭ fortik'aĵ'o'n, li tuj kares'e trakt'is kun la loĝ'ant'ar'o, eĉ far'is donac'o'j'n. Kaj kiam ni mal'liber'ig'is Mametkulon, li eĉ ne sci'is, kia'manier'e lin pli bon'e honori! Si'a'n propr'a'n pelt'o'n li de'met'is kaj vest'is la reĝ'id'o'n. En la tut'a land'o est'is dis'vast'ig'at'a la fam'o pri Jermako, ke tut'e ne mal'facil'e est'as sub'met'iĝ'i al li, kaj mult'a'j tie'a'j princ'o'j mem ven'is al li kaj al'port'is tribut'o'n. Gaj'a est'is ni'a viv'o en Siberi'o,—al'don'is Ring'o: mi nur ĉiam bedaŭr'is, ke for'est'as princ'o Nikito Romànoviĉ Serèbrjanij: al li cert'e plaĉ'us ĉe ni, kaj ni est'us feliĉ'a'j lin kun'e hav'i. Ŝajn'e, vi, Boriso Teodòroviĉ, est'is amik'o li'a? Permes'u, ke mi nun lin tost'u!

—Est'u li en regn'o Di'a!—kun ek'spir'o dir'is Godunòv, kiu sci'is, ke for'est'as nun iu ajn danĝer'o montr'i simpati'o'n por vir'o, tiom mult'e respekt'at'a de li'a gast'o: est'u li en regn'o Di'a!—li ripet'is, plen'ig'ant'e si'a'n pokal'o'n,—oft'e mi lin re'memor'as!

—Etern'a'n memor'o'n al li!—dir'is Ring'o kaj, trink'int'e si'a'n pokal'o'n, li mal'lev'is la kapon kaj en'pens'iĝ'is.

Long'e ankoraŭ ili inter'parol'is, kaj post la tag'manĝ'o Godunòv ne adiaŭ'is la gast'o'j'n, sed invit'is ili'n iom ripoz'i kaj pas'ig'i ĉe li la rest'o'n de l’ tag'o. Kelk'foj'e dum'tag'e oni regal'is ĉiu'j'n gast'o'j'n, kaj ĉiu'j gaj'e kaj agrabl'e kun'e pas'ig'is la tag'o'n ĝis kiam en mal'fru'a vesper'o preter'rajd'ant'a'j gard'ist'o'j pli ol unu foj'o'n admon'is, ke est'as temp'o esting'i fajr'o'n. Tiam la gast'o'j dis'iĝ'is, ĉarm'it'a'j de la gast'am'ec'o de Boriso Teodòroviĉ.


Pas'is pli ol tri cent jar'o'j de post tiam, kaj ne mult'e da re'memor'aĵ'o'j rest'is en Rus'land'o pri la pri'skrib'it'a epok'o. Oni pov'as aŭd'i inter la popol'amas'o legend'o'j'n kaj rakont'o'j'n pri glor'o, pomp'o kaj kruel'ec'o de l’ terur'a car'o, kant'o'j'n pri la kron'princ'o, al'juĝ'it'a al la mort'o de si'a propr'a patr'o, pri invad'o de l’ tatar'o'j en Moskv'o'n, pri al'milit'o de Siberi'o de Jermako Timofèeviĉ, kies portret'o'j'n, kred'ebl'e ne simil'a'j'n, ĝis nun oni renkont'as preskaŭ en ĉiu'j dom'o'j de Siberi'a'j vilaĝ'an'o'j. Sed en ĉiu'j rakont'o'j, kant'o'j kaj legend'o'j la ver'o est'as inter'miks'it'a kun fantazi'o, kaj la real'a'j'n okaz'int'aĵ'o'j'n ili aper'ig'as kvazaŭ tra mov'iĝ'ant'a nebul'o, por ke imag'o laŭ'plaĉ'e re'konstru'u tiu'j'n ne'klar'a'j'n figur'o'j'n.

Ver'a'n atest'o'n pri la epok'o prezent'as kelk'a'j konstru'aĵ'o'j, kiel preĝ'ej'o de Bazil'o la Sankt'a, kies mult'kolor'a'j pentr'it'a'j kupol'o'j pov'as don'i ide'o'n pri grotesk'a arĥitektur'o de l’ car'a palac'o en la Aleksandr'a antaŭ'urb'o, aŭ preĝ'ej'o de Trifono Superlageta en Moskvo, konstruita de l’ falk'ĉas'ist'o Trifono, laŭ li'a sankt'a promes'o, preĝ'ej'o, en kiu ĝis nun oni pov'as vid'i pentr'aĵ'o'n de l’ sankt'ul'o sur blank'a ĉeval'o, kun falk'o sur gant'it'a man'o.

La Aleksandr'a antaŭ'urb'o, post kiam la car'o Ivan'o kun si'a kort'eg'o ĝin for'las'is, star'is forges'it'a kiel mal'gaj'a monument'o de li'a koler'eg'a pi'ec'o, kaj viv'o aper'is tie nur unu foj'o'n, kiam la princ'o Mikael'o Vasìljeviĉ Skopi'n-Ŝujskij, unuigita kun sveda generalo Delagardi, al'centr'ig'is en ĝi'a'j fortik'a'j mur'o'j si'a'j'n regiment'o'j'n kaj de tie dev'ig'is la pol'a'n vojevod'o'n Sapjegan forrifuzi la longedaŭran sieĝon de l’ monaĥ'ej'o Tri'unu'o Sergèj.

Post kelk'a'j jar'o'j, dum mal'varm'a januar'a tag'o, subit'e aper'is super la antaŭ'urb'o nigr'a nub'eg'o, mal'lev'iĝ'is ĝust'e sur la car'a'n palac'o'n kaj eksplod'is per fulm'o'tondr'o, kiu for'brul'ig'is ĉiu'j'n konstru'aĵ'o'j'n de l’ palac'o kaj post'e la tut'a'n antaŭ'urb'o'n. Rest'is neniu'j post'sign'o'j de la ej'o de luks'o, mal'ĉast'ec'o, diboĉ'o, mort'ig'o'j kaj sakrilegi'a'j di'serv'o'j.

Di'o ni'n ankaŭ help'u eksterm'i el ni'a'j kor'o'j la last'a'j'n sign'o'j'n de l’ terur'a epok'o, kies influ'o, kiel hered'a mal'san'o, long'e ankoraŭ vid'iĝ'is en si'n'sekv'a'j generaci'o'j! Ni pardon'u al la pek'a ombr'o de l’ car'o Ivan'o, ĉar ne li sol'a est'as respond'ec'a pri si'a regn'o, ne li sol'a est'as kre'int'a si'a'j'n kapric'o'j'n, ĉiu'j'n turment'eg'o'j'n, ekzekut'o'j'n, denunc'o'j'n, far'iĝ'int'a'j'n kutim'o kaj dev'o. Ĉi tiu'j indign'ig'a'j fenomen'o'j est'is prepar'it'a'j de l’ pli fru'a'j epok'o'j, kaj la mal'feliĉ'a land'o, kiu pov'is sen'indign'e rigard'i ĉio'n ĉi tio'n, mem kre'is kaj pli'perfekt'ig'is Ivan'o'n, same kiel la sklav'em'a'j Roman'o'j de l’ epok'o de regres'o mem kre'is si'a'j'n Tiber'o'n, Neron'o'n kaj Kaligul'o'n.

La vir'o'j, kiel Bazil'o la Sankt'a, princ'o Repnin, Morozov kaj Serèbrjanij, ne mal'oft'e aper'is kvazaŭ klar'a'j stel'o'j sur la sen'ĝoj'a ĉiel'o de ni'a rus'a viv'o, sed simil'e al stel'o'j ili ne pov'is dis'pel'i ĝi'a'n mal'lum'o'n, ĉar ili lum'is izol'it'a'j, mal'kun'ig'it'a'j, ne sub'ten'at'a'j de la soci'a opini'o. Do, ni pardon'u al la pek'a ombr'o de Ivan'o Vasìljeviĉ, sed ni dank'e ek'memor'u la person'o'j'n, kiu'j, de li depend'ant'e, tamen persist'is honest'e, ĉar mal'facil'e est'is ne fal'i dum epok'o, kiam ĉiu'j ide'o'j ali'iĝ'is, kiam mal'nobl'aĵ'o est'is nom'at'a virt'o, perfid'ec'o far'iĝ'is leĝ'o, honor'o kaj hom'a ind'ec'o est'is konsider'at'a'j kiel krim'a dev'romp'o! Pac'o al vi'a'j cindr'o'j, honest'ul'o'j! Laŭ kred'o de l’ epok'o, vi vid'is en la terur'a car'o el'montr'aĵ'o'n de l’ Di'a koler'eg'o kaj pacienc'e lin toler'is; sed vi mem iris rekt'a'n voj'o'n, tim'ant'e nek mal'favor'o'n, nek mort'o'n; kaj vi'a viv'o ne pas'is sen'util'e, ĉar nenio en la mond'o mal'aper'as; ĉiu far'o, ĉiu vort'o, ĉiu pens'o kresk'as kiel arb'o el mal'grand'a ĝerm'o; kaj mult'e da bon'o kaj mal'bon'o, ĝis nun, kiel enigm'a fenomen'o, ekzist'ant'a en la rus'a viv'o, hav'as la radik'o'j'n, kaŝ'it'a'j'n en mal'lum'a'j profund'eg'aĵ'o'j de l’ pas'int'ec'o.

Tabel'o de en'hav'o.

   Paĝ'o'j.
Antaŭ'parol'o  I
Ĉapitr'oI.La opriĉnikoj1-9
Ĉapitr'oII.La nov'a'j kon'at'ul'o'j10-14
Ĉapitr'oIII.Sorĉ'aĵ'o14-18
Ĉapitr'oIV.Bojar'o Morozov kaj li'a edz'in'o19-26
Ĉapitr'oV.Renkont'iĝ'o26-32
Ĉapitr'oVI.La gast'o32-42
Ĉapitr'oVI'I.Aleksandr'a antaŭ'urb'o42-48
Ĉapitr'oVIII.Tag'manĝ'o48-59
Ĉapitr'oIX.Juĝ'a esplor'o59-68
Ĉapitr'oX.Patr'o kaj fil'o68-73
Ĉapitr'oXI.Nokt'a procesi'o73-80
Ĉapitr'oXII.Kalumni'o80-86
Ĉapitr'oXIII.Ivaĉjo Ring'o kaj li'a'j kamarad'o'j86-93
Ĉapitr'oXIV.Sur'vang'o93-100
Ĉapitr'oXV.Ceremoni'o de kis'ad'o101-108
Ĉapitr'oXVI.For'rab'o109-114
Ĉapitr'oXVII.En'sorĉ'ad'o de sang'o114-123
Ĉapitr'oXVIII.La mal'nov'a kon'at'ul'o123-127
Ĉapitr'oXIX.Rus'a hom'o ne forges'as bon'aĵ'o'n127-133
Ĉapitr'oXX.Gaj'a'j hom'o'j133-146
Ĉapitr'oXXI.Fabel'o146-159
Ĉapitr'oXXII.Monaĥ'ej'o159-164
Ĉapitr'oXXIII.La voj'o164-170
Ĉapitr'oXXIV.Ribel'o de la rab'ist'o'j170-180
Ĉapitr'oXXV.Prepar'ad'o al batal'o180-184
Ĉapitr'oXXVI.Kun'frat'iĝ'o185-191
Ĉapitr'oXXVII.Basmanov191-199
Ĉapitr'oXXVIII.La dis'iĝ'o199-202
Ĉapitr'oXXIX.Sam'temp'a esplor'o de du kontraŭ'ul'o'j202-209
Ĉapitr'oXXX.La en'sorĉ'it'a sabr'o209-214
Ĉapitr'oXXXI.Di'a juĝ'o214-224
Ĉapitr'oXXXII.La talismano de Vjàzemskij224-226
Ĉapitr'oXXXIII.La talismano de Basmanov226-230
Ĉapitr'oXXXIV.La arleken'a kaftan'o230-237
Ĉapitr'oXXXV.Ekzekut'o237-244
Ĉapitr'oXXXVI.Re'ven'o en la antaŭ'urb'o'n244-251
Ĉapitr'oXXXVII.Pardon'o251-258
Ĉapitr'oXXXVIII.El'marŝ'o el la antaŭ'urb'o258-263
Ĉapitr'oXXXIX.La last'a re'vid'o263-270
Ĉapitr'oXL.La senditaro de Jermako271-283

LA TRADUK'O'J DE LA SAM'A AŬTOR'O.

EST'AS PREPAR'IT'A'J POR EL'DON'O:

MOSKV'A LIBR'EJ'O "ESPERANT'O".

26, Tverskaja, Moskv'o, Rus'land'o.

Plen'a Esperant'o-Rus'a Vort'ar'o de D-ro L. L. Zamenhof. La plej plen'a kaj nova esperant'o-rus'a vort'ar'o.80 kop. (Sm. 0,85)
Patr'o'j kaj Fil'o'j, roman'o de J. S. Turgenev, traduk'it'a de D-ro K. Bein.1 rub. (Sm. 1,06)
En Mal'liber'ej'o, rakont'o de E. Ĉirikov, traduk'it'a de D-ro K. Bein.10 kop. (Sm. 0,10)
Du rakont'o'j de A. Ĉeĥov, tradukitaj de B. Kotzin.10 kop. (Sm. 0,10)
Kaŭkaz'a Kapt'it'o de L. Tolstoj, trad. de A. Ŝarapova.10 kop. (Sm. 0,10)
Plen'a verk'ar'o, libr'o 3-a, de V. Devjatnin.65 kop. (Sm. 0,65)
Эсперанто въ 10 уроковъ, Каръ и Панье.20 kop. (Sm. 0,21)
Ключъ къ учебнику "Эсперанто въ 10 уроковъ", сост. В. Н. Девятнинъ.15 kop. (Sm. 0,16)
Полный курсъ Эсперанто, сост. Т. А. Щавинскій, 2-e изд.60 kop. (Sm. 0,63)
Inter'naci'a Krestomati'et'o kun laŭ'artikol'a vort'ar'o ses'lingv'a, de A. Ajspurit.15 kop. (Sm. 0,16)
Sur voj'o al kun'frat'iĝ'o de popol'o'j, de A. A. Saĥarov. Kolekt'o de artikol'o'j en esperant'a kaj rus'a lingv'o'j.60 kop. (Sm. 0,63)
Ĉefeĉ—ŝlosilo por rusoj.2 kop. (Sm. 0,02)
En Rus'uj'o per Esperant'o, de A. Rivier.60 kop. (Sm. 0,63)
Rus'land'a Adres'ar'o Esperant'ist'a 40 kop. (Sm. 0,40)
Signif'o de akci'a'j societ'o'j por la Esperant'a mov'ad'o, de A. A. Saĥarov.5 kop. (Sm. 0,05)
Rus'a-Esperant'a Vort'ar'o, verk'is D-ro N. Korzlinskij, R. Mencel, G. Smirnov, A. Stupin, trarigardis D-ro L. L. Zamenhof.1 r. 75 k. (Sm. 1,85)
Por kaj kontraŭ Esperant'o, de A. Nedoŝivin.25 kop. (Sm. 0,25)
Ornitologi'a Vort'ar'o ok'lingv'a de bird'o'j Eŭrop'a'j, de P. Stojan.1 rub. (Sm. 1,00)
Titol'ar'o de Esper. verk'o'j, trad. el la Rus'a Literatur'o, de G. Davidov.10 kop. (Sm. 0,10)

НАСТОЛЬНОИ КНИГОИ

для каждаго русскаго эсперантиста долженъ быть

ПОЛНЫЙ ЭСПЕРАНТО-РУССКІЙ СЛОВАРЬ

съ производными и интернаціональными словами.

2-е изданіе 1912 года.

Составилъ авторъ языка Эсперанто Д-ръ Л. Л. Заменгофъ.

Ц. 80 к. (Съ пересылкой наложеннымъ платежомъ 1 руб.).

АДРЕСНАЯ КНИГА

Rus'land'a Adres'ar'o

por la jar'o 1912. Prez'o 40 kop.

LA OND'O DE ESPERANT'O

ВОЛНА ЭСПЕРАНТО.

Ĉiu'monat'a ilustr'at'a organ'o de rus'land'a'j esperant'ist'o'j, el'don'at'a de la jar'o 1909.

Literatur'a'j konkurs'o'j kun premi'o'j. Portret'o'j de kon'at'a'j Esperant'ist'o'j. Divers'a'j ilustr'aĵ'o'j. Beletr'ist'ik'o original'a kaj traduk'it'a. Plen'a kronik'o. Bibliografi'o. Amuz'a fak'o (kun premi'o'j). Anekdot'ar'o. Korespond'o tut'mond'a (poŝtk. ilustr.).

Al kun'labor'ad'o ĉiam est'as al'tir'at'a'j la plej bon'a'j esperant'a'j verk'ist'o'j.

Jar'a abon'prez'o kun sen'pag'e al'don'it'a'j libr'o'j[*]
2 rubl. (2,120 Sm.)

Redakci'o kaj Administraci'o: Moskv'o, (Rus'land'o), Tverskaja, 26.

La abon'pag'o'n (2 rubl. = 2,120 sm.) oni send'u al libr'ej'o "Esperant'o" (Moskv'o, Tverskaja, 26) aŭ al ali'a'j Esper. libr'ej'o'j—poŝt'mandat'e, respond'kupon'e, paper'mon'e aŭ per bank'ĉek'o'j. La Moskv'a libr'ej'o "Esperant'o" akcept'as la pag'o'n ankaŭ per rus'a'j poŝt'mark'o'j.

Anonc'o en la "Korespond'a Fak'o" kost'as nur 30 kop. (Sm. 0,30).

Plen'a'j jar'kolekt'o'j de gazet'o "La Ond'o de Esperant'o" por la jar'o'j 1909, 1910 kaj 1911. Prez'o afrank'it'e de unu jar'kolekt'o 80 kop.

[*] En la jar'o 1911 la abon'ant'o'j sen'pag'e ricev'is "Rivier. En Rus'uj'o per Esperant'o" kaj V. Devjatnin. Plena verkaro. V. III. En la jar'o 1912—"Princ'o Serebrjanij" de A. Tolstoj.

Pied'not'o'j

[1] Titol'o de li'a fam'e'kon'at'a poezi'aĵ'o.

[2] Nobel'o.

[3] Alkohol'a trink'aĵ'o, prepar'at'a de vilaĝ'an'o'j hejm'e el miel'o kun divers'a'j herb'o'j kaj ber'o'j.

[4] "Zèmŝĉino"—institucio el zemskaj hom'o'j aŭ land'an'o'j. La rus'a radik'vort'o "zem", "zemljà" signif'as "land'o" aŭ "ter'o".

[5] "Bur'lak'o'j" est'is apud'volg'a'j labor'ist'o'j, kiu'j dum la tut'a antaŭ'vapor'ŝip'a epok'o tren'ad'is per dik'a'j ŝnur'eg'o'j ŝip'o'j'n kaj bark'o'j'n kontraŭ la flu'o de Volg'o.

[6] La rus'a'j vilaĝ'an'o'j iam uz'is brul'ant'a'n ken'o'n anstataŭ kandel'o por lum'ig'i si'a'j'n ĉambr'o'j'n vesper'e.

[7] Spec'o de bier'o, hejm'e prepar'at'a.

[8] La 24-an de juni'o est'as fest'o de Ivan'o la Ban'ist'o; dum la nokt'o antaŭ ĉi tiu tag'o okaz'as, laŭ la kred'o de rus'a popol'amas'o, divers'a'j sorĉ'aĵ'o'j: inter'ali'e ek'flor'as filik'o, sin kovr'ant'e per hel'ruĝ'a'j flor'o'j, kiu'j mal'aper'as ĉe la tag'iĝ'o: kiu sukces'os hav'ig'i al si tiu'n flor'o'n, nepr'e trov'os grand'a'n riĉ'aĵ'o'n, kaŝ'it'a'n en la ter'o.

[9] "Car'lin'a" (lat.).

[10] "Gentiana" (lat.).

[11] "Litrum salicaria" (lat.).

[12] "Baccinum uliginosum" (lat.).

[13] "Melampirum" (lat.).

[14] "Razrìv"—rus'e "romp'i" aŭ "krev'ig'i".

[15] "Crex pra'tens'is" (latin.).

[16] «Okòlniĉij»—de rusa radikvorto «òkolo»—signif'as «apud»: vir'o, kiu dev'as trov'iĝ'i apud la car'o. La ofic'ist'o'j, tiel nom'at'a'j, hav'is la dev'o'n pri'zorg'i ĉio'n dum vojaĝ'o de l’ car'o kaj aranĝ'i prezent'ad'o'n de ali'land'a'j send'it'o'j al la car'o.

[17] «Pugn'o'batal'o»—kruel'a amuz'o, mult'e dis'vast'ig'it'a en antikv'a Rus'uj'o. La batal'o'n oni aranĝ'is plej oft'e dum vintr'a'j fest'tag'o'j, sur glaci'o de river'o. La lud'ant'o'j form'is du mal'amik'a'j'n parti'o'j'n kaj, laŭ don'it'a sign'o, unu parti'o sin ĵet'is kontraŭ ali'a'n. La inter'batal'ant'o'j don'is bat'o'j'n je la brust'o, je l’ ventro, je l’ vizaĝ'o, bat'o'j'n kruel'a'j'n, sen'kompat'a'j'n, kaj ne mal'oft'e okaz'is, ke kelk'a'j el la batal'ant'o'j rest'is por tut'a si'a viv'o kripl'ig'it'a'j aŭ eĉ mort'is sur la batal'kamp'o.

[18] «Ter'lik'o»—long'a laŭt'ali'a super'vest'o.

[19] Laŭ tiam'a rus'a kutim'o, la gast'o'j, invit'at'a'j al manĝ'o'tabl'o de la car'o, sid'is laŭ si'a rang'o. Oni konsider'is kiel sen'honor'ig'o'n, se la car'o donac'is pli mal'proksim'an, pli mal'super'a'n lok'o'n al iu, kiu per rang'o merit'is sid'i pli supr'e. Tiu ĉi kutim'o, nom'at'a "mjèstniĉestvo" ("miesto"—rus'e "lok'o") est'is konserv'at'a ankaŭ ĉe dis'don'ad'o de ofic'o'j kaj ne mal'mult'e mal'util'is al bon'a administr'ad'o en Rus'uj'o: rang'o ĉiam dev'is est'i prefer'at'a al merit'o. Kiom da mal'pac'o'j ĉi tiu kutim'o nask'is inter la rus'a nobel'ar'o kaj ofic'ist'ar'o!

[20] "Promes'i la kapon" signif'is, ke, se la ofend'int'o ne el'pet'os pardon'o'n de la ofend'it'a de li hom'o, ĉi tiu hav'as la rajt'o'n lin pun'i je si'a bon'trov'o, eĉ per mort'o, kaj neniu leĝ'o lin defend'os.

[21] Ne'fajr'o'paf'a arm'il'o.

[22] Part'o de Moskv'o.

[23] Mal'pez'a somer'a vest'o: "ljeto" rus'e "somer'o".

[24] Kap'ornam'o, kiu'n laŭ'kutim'e dev'is sur'hav'i ĉiu rus'a vir'in'o (edz'in'ig'it'a).

[25] Komun'a lud'o: la lud'ant'a'j par'o'j star'iĝ'as unu post ali'a, hav'ant'e antaŭ'e unu person'o'n, kiu "brul'as" (gorjetj—ruse signifas bruli), t. e. kapt'as. Ambaŭ person'o'j de plej mal'antaŭ'a par'o dis'kur'as antaŭ'e'n, ĉiu si'a'flank'e'n, pen'ant'e antaŭ "brul'ant'a" person'o kun'man'iĝ'i. Se tio sukces'as antaŭ ol la "brul'ant'o" ili'n kapt'os, ili star'iĝ'as plej antaŭ'e, kaj la "brul'ant'o" pen'as kapt'i sekv'ant'a'n dis'kur'ant'a'n par'o'n. Kiam tio fin'e sukces'as al li (aŭ al ŝi), li far'as kun la kapt'it'a person'o nov'a'n par'o'n kaj okup'as plej antaŭ'a'n lok'o'n kaj la ne'kapt'it'a par'an'o dev'as "brul'i".

[26] Ornam'aĵ'o de l’ har'lig'o.

[27] Perl'a franĝ'o de la kokoŝniko, inter'plekt'it'a kun juvel'o'j.

[28] Last'a ĵaŭd'o antaŭ Pentekost'o. En ĉi tiu tag'o est'as kutim'o ornam'i per ruband'o'j betul'et'o'n. Jun'a'j knab'in'o'j promen'as, kun'port'ant'e tia'n betul'et'o'n kaj kant'ant'e special'a'j'n kant'o'j'n. Vesper'e ili ĵet'as flor'kron'o'j'n en river'o'n aŭ lag'o'n: kies kron'o dron'as, tiu knab'in'o mort'os dum sekv'ont'a jar'o; kies kron'o el'naĝ'as, tiu edz'in'iĝ'os k. t. p.

[29] Dum Krist'nask'a semajn'o mask'iĝ'ad'o est'as kutim'o ĉe la rus'o'j.

[30] Infan'a lud'o. La vort'o "gorodkì" signif'as "urb'o'j'n".

[31] «Vort'o kaj far'o»—est'is signal'dir'o, uz'it'a, por kapt'ig'i kaj mal'liber'ig'i iu'n ajn, por turment'e esplor'i la afer'o'n.

[32] «Kravĉij»—ofico ĉe la cara kortego, iom pli malsupera ol tiu de okòlniĉij: honor'a ofic'o, kiu'n oni okup'ad'is ne pli long'e ol 5 jar'o'j'n, post'e ricev'ant'e ofic'o'n de okòlniĉij.

[33] Kun'ven'o de bojar'o'j.

[34] Bojar'o princ'o Kurbskij, verk'ist'o kaj politik'a ag'ant'o, hom'o tre inteligent'a kaj kler'a, ne pov'is el'toler'i la viv'o'n en Rus'uj'o ĉe Ivan'o la IV-a kaj el'migr'is Litov'uj'o'n, el kie li skrib'is al la car'o Ivan'o leter'o'j'n, mal'kaŝ'e el'dir'ant'e al li si'a'n opini'o'n pri li'a kruel'a reg'ad'o kaj pen'ant'e mal'kovr'i al la car'o la veron pri opriĉnikoj kaj iliaj intrigoj kontraŭ la zemskaj bojar'o'j.

[35] Fam'a en la histori'o de Rus'uj'o kaj ĝis nun ekzist'ant'a riĉ'a monaĥ'ej'o, fond'it'a je la nom'o de Sankt'a Tri'unu'o kaj sam'temp'e de Sankt'a Sergèj Radoneĵskij: la popol'o pli'mal'long'ig'as la nom'o'n de monaĥ'ej'o, nom'ant'e ĝin Tri'unu'o Sergij.

[36] La rus'a'j car'o'j ŝat'is per'falk'e ĉasi ĉiu'spec'a'j'n bird'o'j'n. Detal'e pri ĉi tiu ĉas'o vid. ĉap. XX.

[37] "Volinko"—popol'a muz'ik'a instrument'o kun aer'a rezerv'uj'o el unu'pec'a bov'id'a aŭ kapr'a fel'o; "balalajk'a"—popol'a kord'a muz'ik'a instrument'o.

[38] La loĝ'ant'o'j de l’ antaŭ'urb'o'j hav'is iam kelk'a'j'n privilegi'o'j'n kompar'e kun urb'an'o'j, tial antaŭ'urb'o rus'e est'as nom'at'a laŭ popol'amas'a dir'manier'o "slobodà", kripligita vorto "svobòda", kio signif'as "liber'ec'o".

[39] "Kel'ar'o"—monaĥ'ej'a ekonom'o.

[40] Ĉapel'o el lan'a ŝtof'o, kiu'n tiam sur'hav'is ĉiu'j eklezi'a'j person'o'j.

[41] Ofic'o ĉe la car'a kort'eg'o, kvazaŭ kort'eg'estr'o, kiu administr'is ĉiu'j'n serv'ist'o'j'n de l’ kort'eg'o kaj pri'zorg'is ter'kultur'ad'o'n sur ter'posed'aĵ'o'j de l’ kort'eg'o.

[42] Popol'a lud'o: per dik'a najl'o, ĵet'at'a de supr'e, oni pen'as traf'i en fer'a'n ring'o'n, en'fos'ig'it'a'n en la ter'o'n.

[43] Ofic'o ĉe la car'a kort'eg'o. Komenc'e ili nur serv'is ĉe la car'a manĝ'o'tabl'o ("stol" signif'as rus'e "tabl'o"), al'port'ant'e manĝ'aĵ'o'j'n kaj en'verŝ'ant'e vin'o'j'n. Ĉe solen'a tag'manĝ'o est'is bezon'at'a'j ne pli mal'mult'e ol 100 stolnikoj. Sed ĉi tiu serv'ad'o ne est'is ili'a ekskluziv'a aŭ ĉef'a ofic'o. Mult'a'j el ili, pli alt'rang'a'j, serv'is kiel vojevod'o'j, t e. administr'ant'o'j de la provinc'o'j, pli mal'alt'rang'a'j serv'is kiel milit'ist'o'j en car'a'j regiment'o'j aŭ hav'is iu'n civil'a'n ofic'o'n.

[44] Honor'a rang'o de car'a korp'o'gard'ist'o. "Rindoj" est'is jun'a'j vir'o'j plej bel'a'j, plej bon'statur'a'j el plej alt'rang'a'j famili'o'j; ordinar'e ili sam'temp'e hav'is ofic'o'n de stolnikoj (vid. not'o 43). Dum akcept'o de ekster'land'a'j gast'o'j ili star'is ĉe ambaŭ flank'o'j de l’ car'a tron'o kun mal'grand'a'j hak'il'o'j sur'ŝultr'e, dekstr'e pli alt'rang'a'j, mal'dekstr'e mal'pli alt'rang'a'j. Dum milit'o ili post'sekv'is la car'o'n, port'ant'e li'a'j'n batal'il'o'j'n.

[45] "Saadako"—plen'a arm'aĵ'o de rajd'milit'ist'o per paf'ark'o kaj sag'o'j.

[46] Nom'o'j de la tiam'a'j vin'o'j.

[47] Mez'epok'a kaftan'o de pol'a'j nobel'o'j (imit'aĵ'o de tatar'a super'vest'o) kun mal'ferm'it'a'j manik'o'j tiom long'a'j, ke oni ili'n facil'e pov'is ĵet'i post la dors'o'n.

[48] Popol'a vir'in'a vest'o.

[49] Alkohol'a trink'aĵ'o, hejm'e prepar'at'a.

[50] Mon'er'o.

[51] Rus'a proverb'o.

[52] Pri'kaz'o'j ("prikàz"—rus'e "ordon'o") est'is organ'o'j de centr'a administr'ad'o kaj part'e juĝ'ad'o en la car'a Rus'uj'o: ili aŭ administr'is apart'a'j'n region'o'j'n de l’ regno, aŭ havis apartajn fakojn de l’ ŝtat'a'j afer'o'j. Tiel ni kon'as pri'kaz'o'j'n: serv'ist'a'n, palac'an, apotek'a'n, milit'ist'a'n, send'it'ar'a'n, aŭ ali'land'ul'a'n, pres'a'n, kontraŭ'rab'ist'a'n, pet'a'n kaj ankaŭ: Rjazanjan, Kazanjan, Siberi'an, Mal'grand'rus'uj'a'n. La ofic'ist'o'j de l’ pri'kaz'o est'is: 1—2 juĝ'ist'o'j, kiu'j far'is rezoluci'o'n, djakoj kaj subdjakoj, kiu'j gvid'is kancelari'o'n. Ili ĉiu'j est'is elekt'at'a'j de l’ caro mem. La loĝantoj en la sfero de l’ influ'o de ĉiu pri'kaz'o sen'apelaci'e est'is sub'met'it'a'j al ĝi'a administr'a kaj juĝ'ist'a pov'o kaj ili rajt'is plend'i nur al la car'o mem.

[53] Long'a laŭt'ali'a vest'o.

[54] Pud'o=proksim'um'e 15 kil'o.

[55] Popol'a trink'aĵ'o, prepar'at'a el varm'eg'a akv'o, miel'o kaj divers'a'j spic'aĵ'o'j.

[56] Popol'amas'a mal'respekt'a nom'o por komerc'ist'o: arŝin'o=proksim'um'e 2⁄3 de metro.

[57] Rus'a popol'a kutim'manier'o, uz'at'a eĉ nun'temp'e dum solen'a'j okaz'o'j.

[58] Porzana marulta (lat.).

[59] Rimen'o kun metal'a glob'et'o sur la ekstrem'aĵ'o. Tiu'n ĉi il'o'n oni kaŝ'as en manik'o kaj tut'e ne'atend'it'e far'as kruel'a'j'n bat'o'j'n per ĝi.

[60] Rus'a popol'a esprim'o, signif'as altan grad'o'n de konfuz'iĝ'o.

[61] Urb'o de Moskv'a guberni'o.

[62] Hero'o de rus'a'j antikv'a'j legend'o'j.

[63] Esaulo—estr'o de kozak'o'j.

[64] «Ring'o» signif'as rus'e 2 vort'o'j'n: «pèrstenj» kaj «kolcò». La hetman'o est'is nom'at'a Iran'o pèrstenj, kaj nun li uz'as en si'a rakont'o la nom'o'n «kolcò» por ne est'i re'kon'at'a.

[65] Rus'a proverb'o.

[66] Rus'a proverb'o.

[67] Printemp'a por'mort'int'a fest'o de l’ antaŭ'krist'an'ec'a epok'o. La idol'ist'o'j kred'is, ke la anim'o'j de l’ mort'int'o'j lev'iĝ'as dum tiu fest'o el la tomb'o'j, por part'o'pren'i la festen'o'n de l’ viv'ant'a'j parenc'o'j sur ili'a'j tomb'o'j. Nun'temp'e simil'a kutim'o rest'is ĉe la popol'o, kiel tra'viv'it'aĵ'o: mard'e en la semajn'o de St. Tomaso (la sekvanta post la Paska semajno) parencoj de l’ mort'int'o'j kun'ven'as en tomb'ej'o, al'port'ant'e kolor'ig'it'a'j'n ov'o'j'n kaj ali'a'n por'pask'a'n manĝ'aĵ'o'n, kaj manĝ'as sur la tomb'o'j.

[68] Bibli'o.

[69] "Kik'i'mor'a"—mit'ologi'a est'aĵ'o, kiu'n la popol'o prezent'as al si kiel id'o'n aŭ mal'bel'a'n mal'grand'eg'ul'o'n kun kap'o ne pli grand'a ol fingr'ing'o kaj la korp'o simil'a je pajl'a trunk'et'o. Laŭ popol'a kred'o "kik'i'mor'a" far'iĝ'is infan'o, mort'int'a ne'bapt'it'e, precip'e antaŭ'temp'e nask'it'a, abort'ul'o, ankaŭ kripl'ul'o sen'brak'a, sen'pied'a, infan'o mal'ben'it'a de ge'patr'o'j, sekv'e propr'aĵ'o de diabl'o. "Kik'i'mor'a", kiel est'aĵ'o por'hejm'a, ted'as la loĝ'ant'o'j'n per sen'ĉes'a klopod'ad'o, bru'ad'o k.t.p. Nokt'e ĝi atak'as la dorm'ant'o'j'n, kvazaŭ sufok'ant'e ili'n (franc'e "cauchemar"). Tiu ĉi kredo apartenas al kulto de l’ anim'o'j de mort'int'a'j pra'av'o'j.

[70] Oni konstru'as "polati"n tut'e supr'e sub la plafon'o, tiel ke ĝi pli simil'as je larĝ'a bret'o ol je benk'o. Ĉe rus'a'j vilaĝ'an'o'j "polati" anstataŭ'as lit'o'n, kaj sur ĝi preskaŭ ĉiu'j an'o'j de famili'o trov'as lok'o'n por pas'ig'i la nokt'o'n.

[71] Rus'a proverb'o.

[72] Rus'a proverb'o.

[73] Mal'larĝ'a'j krud'led'a'j rimen'o'j, 2½ arŝin'o'j'n long'a'j, kiu'j'n oni hav'is ĉe ĉiu sel'o, po du antaŭ'e kaj mal'antaŭ'e, por al'lig'i ĉas'aĵ'o'n kaj ankaŭ vest'o'j'n de l’ ĉas'ist'o.

[74] Rus'a proverb'o.

[75] Ŝerc'o'j sen'senc'a'j.

[76] Arm'il'o, uz'at'a ĉef'e por la ĉas'o al urs'o: stang'o, du arŝin'o'j'n long'a, kun du'tranĉ'a pint'o.

[77] "El'las'i la ruĝ'a'n kokon" signif'as ek'brul'ig'i.

[78] Bazil'o Ŝibanov, servisto de Kurbskij, al'port'is el Litov'uj'o fam'e'kon'at'a'n leter'o'n de si'a mastr'o al la car'o Ivan'o (vid. not'o 34). La car'o, indign'ant'e pro la en'hav'o de l’ leter'o sed ne pov'ant'e pun'i la for'est'ant'a'n aŭtor'o'n, venĝ'is al li'a send'it'o kaj, dum leg'ad'o de la leter'o, sin apog'is sur la pied'o'n de l’ mal'feliĉ'a Bazil'o per si'a akr'a'pint'a baston'o. Kiel martir'o, sen kri'o, sen ĝem'o el'sufer'is la fidel'a serv'ist'o ĉi tiu'n turment'eg'o'n.

[79] Bedaŭr'ind'e, la traduk'int'in'o pov'is don'i nur la en'hav'o'n de la legend'o'j, ne pen'ant'e imit'i la form'o'n: special'a por'legend'a stil'o de la rus'a tekst'o est'as tut'e ne traduk'ebl'a. Rim. de la Red.

[80] La loĝ'ant'o'j de la privilegi'it'a komerc'a urb'o Nòvgorod, per si'a sen'de'pend'a liber'am'a spirit'o, prezent'is kvazaŭ mal'harmoni'o'n en la epok'o, kiam aŭtokrat'a ide'o pri la car'a potenc'o ating'is si'a'n apoge'o'n. Antaŭ kelk'a'j jar'o'j Ivan'o IV atak'is la urb'o'n kaj sen'kompat'e ruin'ig'is ĝin, mort'ig'int'e kelk'cent'o'j'n da ĝi'a'j loĝ'ant'o'j, el'migr'ig'int'e mil'o'j'n da ili en ali'a'j'n region'o'j'n de Rus'uj'o.

[81] Epitraĥilo aŭ stol'o est'as part'o de pastr'a vest'o: long'a ruband'o el or'ŝtof'o, kiu'n la pastr'o dum di'serv'o sur'hav'as kvazaŭ antaŭ'tuk'o'n. Per stol'o li kovr'as la kapon de pent'o'far'ant'o, kiam li dir'as absolv'ant'a'n preĝ'o'n.

[82] Histori'a fakt'o.

[83] Aŭ «ruĝ'a'n kokon», t. e. ni ek'brul'ig'os.

[84] Azi'a popol'o.

[85] Rus'a proverb'o.

[86] Sen'tali'a long'a bluz'o.

[87] Nobl'a'j kaj saĝ'a'j bojar'o'j, konsil'ant'o'j kaj kun'labor'ant'o'j de Ivan'o IV dum li'a jun'aĝ'o, post'e viktim'o'j de kalumni'o.

[88] Laŭ la kred'o de l’ epok'o, post mask'iĝ'ad'o, kiel pek'a ag'o, oni dev'as est'i pur'ig'at'a per preĝ'o'j kaj pent'o.

[89] Vir'in'a nom'o.

[90] Antikv'a kutim'o: dum en'ter'ig'o vir'in'o'j, aŭ aparten'ant'a'j al parenc'ar'o de l’ mort'int'o, aŭ eĉ dung'at'a'j, dev'as plor'eg'i kaj plor'kant'i, memor'ig'ant'e ĉiu'j'n ec'o'j'n de l’ mort'int'o.

[91] Vid. ĉapitr'o XII.

[92] Sovaĝ'a'j popol'o'j de apud Volg'o kaj ĉirkaŭ'aĵ'o.

[93] Part'o de Moskv'o.

[94] Muzik'instrument'o'j.

[95] Ural'a'j mont'o'j.

[96] River'branĉ'o de Kam'o.

[97] Unu'a princ'o en Rus'land'o.

Not'o de trans'skrib'ant'o:

En la original'a libr'o aper'is list'o de pres'erar'o'j. Tiu'j'n, kaj ali'a'j'n divers'a'j'n pres'erar'o'j'n en ĉi tiu tekst'o, mi sen'rimark'e ĝust'ig'is. Mi for'ig'is la fraz'o'n "Rim. de l’traduk.", kiu est'is ĉe la fin'o de ĉiu'j pied'not'o'j. Original'a'j'n paĝ'komenc'o'j'n mi registr'is per html-aj koment'o'j.






End of the Project Gutenberg EBook of Princo Serebrjanij, by 
Aleksey Konstantinovich Tolstoy

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PRINCO SEREBRJANIJ ***

***** This file should be named 55302-h.htm or 55302-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/5/5/3/0/55302/

Produced by Andrew Sly, Brenda Lewis, Kirill Shvedov and
the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions will
be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
law means that no one owns a United States copyright in these works,
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
States without permission and without paying copyright
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
of this license, apply to copying and distributing Project
Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive
specific permission. If you do not charge anything for copies of this
eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook
for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports,
performances and research. They may be modified and printed and given
away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks
not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the
trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
Gutenberg-tm electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or
destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
1.E.8.

1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
works in the collection are in the public domain in the United
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
United States and you are located in the United States, we do not
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
displaying or creating derivative works based on the work as long as
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
in a constant state of change. If you are outside the United States,
check the laws of your country in addition to the terms of this
agreement before downloading, copying, displaying, performing,
distributing or creating derivative works based on this work or any
other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
representations concerning the copyright status of any work in any
country outside the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
performed, viewed, copied or distributed:

  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
  most other parts of the world at no cost and with almost no
  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
  United States, you'll have to check the laws of the country where you
  are located before using this ebook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
contain a notice indicating that it is posted with permission of the
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
the United States without paying any fees or charges. If you are
redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
posted with the permission of the copyright holder found at the
beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
any word processing or hypertext form. However, if you provide access
to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
version posted on the official Project Gutenberg-tm web site
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
provided that

* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
  within 60 days following each date on which you prepare (or are
  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
  Literary Archive Foundation."

* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
  License. You must require such a user to return or destroy all
  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
  works.

* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
  receipt of the work.

* You comply with all other terms of this agreement for free
  distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The
Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm
trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
electronic works, and the medium on which they may be stored, may
contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium
with your written explanation. The person or entity that provided you
with the defective work may elect to provide a replacement copy in
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
or entity providing it to you may choose to give you a second
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
violates the law of the state applicable to this agreement, the
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the
mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its
volunteers and employees are scattered throughout numerous
locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt
Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to
date contact information can be found at the Foundation's web site and
official page at www.gutenberg.org/contact

For additional contact information:

    Dr. Gregory B. Newby
    Chief Executive and Director
    gbnewby@pglaf.org

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
state visit www.gutenberg.org/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate

Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
freely shared with anyone. For forty years, he produced and
distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search
facility: www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.