Tekst'ar'o de Esperant'o

Unu tekst'o el kolekt'o de Esperant'a'j tekst'o'j

La Grand'a Aventur'o

kaj ali'a'j novel'o'j

La tekst'o'n origin'e en'komput'il'ig'is Bertilo Wennergren

Proksim'um'a verk'o'jar'o: 1931-1945

Kre'is la Esperant'a'n tekst'o'n: Ferenc Szilágyi

RIMARK'O DE LA AŬTOR'O

El la sekv'a'j rakont'o'j du aper'is en mi'a antaŭ'a libr'o “Trans la Fabel'ocean'o”. Mi kred'as, ke ili'a pli ĝust'a lok'o est'as en tiu ĉi libr'o, des'pli'e, ĉar la ĵus nom'it'a libr'o ne plu ekzist'as sur la libr'o'merkat'o.

La humor'o de tiu'j rakont'o'j — kelk'foj'e ver'a'j, kelk'foj'e fantazi'a'j — est'as vari'a: bon'humor'a, mal'gaj'a, satir'a, aŭ tragedi'a. Ankaŭ la viv'o est'as tia.

Ferenc Szilágyi

LA GRAND'A AVENTUR'O

I.

Sen'pacienc'a knab'in'kri'o: — Karl'o, for el la lit'o, mi dev'as mi'n lav'i!

Silent'o. Post'e nov'a kri'o, eĉ pli akr'a bor'as si'n tra la pord'o:

Ka-a-arlo! Ir'u jam de tie, mi mal'fru'os! Kaa-aarlo!

Ilonjo kri'is. Ŝi est'as la sol'a an'o de la famili'o, kiu regul'e per'labor'as iom. Ne tre mult'e. Ŝi sol'a, ĉar pri la kontribu'o de la patr'o al la famili'a bilanc'o oni ne pov'as dir'i mult'e kaj eĉ mal'pli kalkul'i. Li est'is iam ĵurnal'ist'o; nun iom'et'e mal'jun'a kaj, pro li'a ne'kurac'ebl'a kverel'em'o, ŝuld'em'o kaj nun'temp'e jam pli mal'oft'e aper'ant'a diboĉ'em'o li est'as jam de jar'o'j sen'kontrakt'a. Li kur'ad'as nun'temp'e de maten'o ĝis vesper'o, ag'as, grumbl'as, kolekt'as anonc'o'j'n kaj dum la tag'a kur'ad'o li for'konsum'as tiu'j'n bagatel'a'j'n sum'o'j'n, kiu'j foj'e-foj'e ven'as, kvazaŭ ili mirakl'e fal'us el la ĉiel'o. Sed li avar'e kaj avid'e konserv'as la ekster'a'n dekor'o'n kaj Di'o sav'u tiu'n, kiu ne al'parol'us li'n — sinjor'o redaktor'o. Li viv'as en si'a propr'a mond'o, kie li est'as potenc'o kaj aŭtoritat'o kaj postul'as respekt'o'n, kiu'n li ja ricev'as pro kutim'o, kelk'foj'e pro ironi'a impertinent'ec'o de la konversaci'ant'o. Kiam li est'as jam for, kompat'a aŭ mal'amik'a rikan'o sekv'as la sinjor'o'n redaktor'o'n, kiu est'as efektiv'e anonc'kolekt'ant'o en tre mal'riĉ'a land'o.

Ilonjo est'as unu el li'a'j infan'o'j. Ŝi per'labor'as kaj sekv'e hav'as special'a'j'n rajt'o'j'n en la famili'o. Sed Ilonjo ne long'e rol'os en tiu ĉi rakont'o, ni do ne parol'u pri ŝi. Almenaŭ ne pli, ol ke ŝi nun star'as sen'pacienc'e antaŭ la ban'ĉambr'o. Tie dorm'as Karl'o, la frat'o de Ilonjo. Kial li dorm'as en la ban'ĉambr'o? La loĝ'ej'o est'as ja sufiĉ'e grand'a, memor'o el la bon'a temp'o antaŭ la unu'a mond'milit'o, ĝi konsist'as el tri grand'a'j ĉambr'o'j, — sed oni dev'as solv'i ne nur topografi'a'j'n problem'o'j'n, sed ankaŭ ali'a'j'n. Oni pov'as ŝuld'i ekzempl'e al la dom'posed'ant'o, sed oni dev'as far'i tio'n tre si'n'gard'e, ke la ŝuld'o ne est'u tro grand'a. Nu, mal'long'e dir'it'e, du ĉambr'o'j el la tri est'as sub'lu'it'a'j. Kiam antaŭ kelk'e da tag'o'j la nov'a sub'lu'ant'o kun si'a edz'in'o en'loĝ'iĝ'is, la famili'o ek'hav'is grav'a'j'n zorg'o'j'n. La dorm'lok'o de Karl'o est'is facil'e trov'ebl'a. La dom'o est'is konstru'it'a ankoraŭ en tiu temp'o, kiam oni pov'is trankvil'e gras'iĝ'i sen la danĝer'o, ke oni fin'e ne pov'os en'ir'i iu'n aŭ ali'a'n ej'et'o'n de la loĝ'ej'o. La ban'ĉambr'o est'is do sufiĉ'e grand'a. Karl'o, iom pli ol 20-jar'a jun'ul'o ĝis nun ne pov'is akir'i konstant'a'n labor'o'n, escept'e kelk'a'j'n help'labor'o'j'n, ekzempl'e tre sekret'e aranĝ'it'a'n nokt'a'n neĝ'bala'ad'o'n; sekret'e por ne mal'alt'ig'i la prestiĝ'o'n de la famili'o, aŭ kelk'semajn'a'n kontor'a'n labor'o'n. Karl'o ĝis nun neniam pov'is est'i sol'a kun si mem pro si'a famili'o kaj sekv'e li eĉ ĝoj'is pro si'a ekskluziv'a propr'a ban'ĉambr'o. Tie li viv'is la pli bel'a'n du'on'o'n de si'a viv'o de la dek'a hor'o vesper'e ĝis la sep'a maten'e, kiam la atak'o'j kontraŭ la akv'o'kran'o komenc'iĝ'is.

Tiu part'o de la solv'o est'is do tre kontent'ig'a. Pli mal'facil'a est'is la problem'o pri la lit'o. La nov'a'j sub'lu'ant'o'j bezon'is unu lit'o'n kaj la sol'a'n kanap'o'n (kaj ili ricev'is tri el la kvar seĝ'o'j de la famili'o). Kelk'a'j hom'o'j hav'as tiel super'mezur'a'j'n pretend'o'j'n. Antaŭ jar'dek'o la mebl'ar'o est'is pli grand'a, sed kelk'a'j ŝuld'o'j kaj kelk'a'j proces'o'j for'blov'is ties grand'a'n part'o'n. Nun Karl'o bezon'is lit'o'n kaj sen long'a kalkul'ad'o oni pov'is konstat'i, ke inter la bezon'o kaj la proviz'o la diferenc'o est'is preciz'e min'us unu lit'o. Kaj Karl'o star'is antaŭ tiu ĉi problem'o kun nepr'a neces'o de si'a el'trov'em'o.

La ban'ĉambr'o est'is ne'kutim'e grand'a. En tiu ne'kutim'e grand'a ban'ĉambr'o star'is ne'kutim'e grand'a ban'kuv'o. Oni jam de'long'e ne pov'is ban'i si'n en ĝi, ĉar divers'lok'e dek tru'o'j vund'is ĝi'a'n mal'jun'a'n korp'o'n, sed est'is fakt'o, ke en la ne'kutim'e grand'a ban'ĉambr'o ankaŭ la ban'kuv'o est'is ne'kutim'e grand'a.

Arkimedes iam el'salt'is el la kuv'o kun la subit'a mal'kovr'o de la Regul'o. Karl'o far'is la mal'o'n. Li salt'is en la kuv'o'n kaj kri'is: Heŭreka! Jen la Kuŝ'ej'o! Sed la kuv'o ne montr'iĝ'is oportun'a kuŝ'ej'o. Iu insid'a satan'o ŝtel'is si'n en la duŝ'tub'o'n, la duŝ'o ceter'e ne funkci'is jam de kvin jar'o'j, sed nun klar'iĝ'is, ke malgraŭ ĉiu'j artifik'o'j, pen'o'j, teknik'a'j majstr'aĵ'o'j ĝi fal'ig'is kvar-kvin gras'a'j'n akv'o'glob'et'o'j'n sur la naz'o'n de Karl'o. Karl'o ne am'is tio'n. La problem'o re'viv'iĝ'is. Kaj trov'iĝ'is ver'e solv'o. La solv'o est'is t. n. ripoz'o'seĝ'o. Unu el la du frat'in'o'j de Karl'o akcept'is la ripoz'o'seĝ'o'n kiel lit'surogat'o'n. Tiu frat'in'o kiu ne hav'as labor'o'n. Kaj Karl'o ricev'is ŝi'a'n lit'o'n. Ver'e la bon'a sort'o konserv'is la ripoz'o'seĝ'o'n por tiu'j ĉi sep jar'o'j de la mizer'o.

Nun Karl'o hav'as ĉambr'o'n kaj lit'o'n, sed li dev'as vek'iĝ'i antaŭ la sep'a maten'e, ĉar la knab'in'o fru'e komenc'as si'a'n labor'o'n. Karl'o ne ŝat'as tio'n, li ŝat'as kuŝ'i du'on'dorm'e kaj rev'i pri tiu temp'o, kiam li est'os riĉ'ul'o, aŭ almenaŭ bon'e pag'at'a labor'ul'o. Tiu'j rev'o'j hav'as tre agrabl'a'j'n detal'o'j'n, ili est'as tre zorg'e el'labor'it'a'j kaj el'ĉiz'it'a'j. En tiu rev'mond'o hav'as grav'a'n rol'o'n la dek-sep'jar'a graci'a knab'in'o el la apud'a loĝ'ej'o. Ŝi mir'ind'e ek'flor'is dum la pas'int'a du'on'jar'o. Ŝi iom'et'e “kat'um'is” kun li, du'foj'e ili rigard'is film'o'n kun'e, sed post'e ekonomi'a'j mal'facil'aĵ'o'j kaj io ali'a inter'romp'is la bon'e ek'ir'int'a'n roman'o'n. De kelk'a'j semajn'o'j ŝi rigard'as arogant'e preter li, kiam ŝi vagabond'as sur la mal'larĝ'a'j strat'et'o'j de la antikv'a kvartal'o kun tiu ruĝ'vang'a, pomad'it'a min'e'sci'a'ski'u. Est'us agrabl'e li'n facil'e, super'ec'e nokaŭt'i, mal'ferm'i la pord'o'n de elegant'a Hispan'o-aŭt'o, al'port'i ŝi'n ĉi tie'n (vi vid'as, kiel elegant'a vir'ĉambr'o far'iĝ'is el la mal'nov'a ban'ĉambr'o) kaj postul'i de ŝi la komplet'ig'o'n de la komenc'it'a, sed inter'romp'it'a lud'o. Ŝi'a'j fripon'et'a'j vang'o'j nun est'as purpur'e ruĝ'a'j, ĉu vi vid'as la jun'a'n, viv'o'sopir'a'n figur'o'n, ĉu vi aŭd'as la sens'incit'a'n rid'o'n? Sed nun mi lud'os kun vi, mus'et'o — li pens'as. Li propon'as cigared'o'n al ŝi, ili ambaŭ ek'fum'as atend'o'plen'e, nub'o de delikat'a fum'o el arom'a'j egipt'a'j cigared'o'j ĉirkaŭ'ŝveb'as ili'n kaj nun...

Ka-a-a-arlo-oo! Tiu ĉi sen'taŭg'ul'o de'nov'e ek'dorm'is!

Karl'o el'lit'iĝ'as grumbl'ant'e. Mal'bon'humor'a li est'as. Rapid'e li ŝov'as si'a'j'n krur'o'j'n en pantalon'o'n, kies bril'o log'as la atent'o'n al ne emfaz'ind'a kor'popart'o, la ŝtop'o'plen'a'j'n ŝtrump'o'j'n kaj la zorg'e pur'ig'it'a'j'n ŝu'o'j'n, kies pland'o'j diskret'e en'las'as la pluv'o'n kaj kot'o'n. Karl'o osced'as kaj osced'as de'nov'e. Li ir'as en la kuir'ej'o'n. Tie li atend'as ĝis la ban'ĉambr'o re'liber'iĝ'os.

— Ĉu la jun'a sinjor'o jam moŝt'is for'las'i si'a'n baldaken'lit'o'n? — grumbl'as la patr'o kaj post'e Karl'o ricev'as komisi'o'n por urĝ'ig'i pag'o'n, kies plen'um'o est'as tiel dub'a, ke oni pov'as pens'i pri tio, ke la ŝuld'ant'o neniam plen'um'os ĝi'n. Est'as mal'facil'a'j temp'o'j. Kriz'o. Oni van'e atend'as mon'o'n kaj oni ne pag'as. Kelk'foj'e oni eĉ ne vol'as. Tiu ĉi ŝuld'ant'o aparten'as al tiu part'o de la “oni-oj”. Karl'o almenaŭ tri'foj'e est'is tie. Komenc'e li tre fervor'e klopod'is pri la afer'o, ĉar Patr'o promes'is al li dek procent'o'j'n, sed post'e klar'iĝ'is ke la tut'a promes'o hav'as proksim'um'e sam'a'n real'a'n valor'o'n, kiel la diktator'a'j promes'o'j pri la ĉes'ig'o de la sen'labor'ec'o. Kvankam la mon'o nun est'as eg'e neces'a ne nur por Karl'o, sed por la tut'a famili'o. Ĉiu kredit'o nun el'ĉerp'iĝ'is kaj de kelk'a'j tag'o'j ili manĝ'as sen'ĉes'e stuf'it'a'n gri'o'n, sen viand'o, gras'o aŭ buter'o. Sed Karl'o plan'as hodiaŭ perfid'o'n kontraŭ la famili'a majest'o. Unu el li'a'j amik'o'j, sen'labor'a kelner'o (kia'n societ'o'n serĉ'as tiu ĉi bub'o — dir'as la patr'o) akir'is al Karl'o sen'pag'a'n bilet'o'n por tag'manĝ'i en la komun'um'a help-manĝ'ej'o. Jam plur'foj'e est'is diskut'o'j hejm'e, ke la famili'o dev'us registr'iĝ'i en la list'o de la oficial'e help'at'a'j mal'riĉ'ul'o'j, sed part'e la sinjor'o redaktor'o protest'is tre akr'e, part'e Panj'o, tra ĉiu fajr'o konserv'int'a si'a'n sinjor'in'a'n majest'o'n, indign'iĝ'is pro la mal'ind'a ide'o:

— Prefer'e mal'sat'mort'i. Star'i inter tiu'j ĉifon'ul'o'j? Neniam!

Sed Karl'o hav'as ia'n kripl'a'n ribel'em'o'n en si'a intern'o. Pri la grad'o de tiu ribel'em'o oni ankoraŭ nenio'n pov'as dir'i, ĉar la plej grand'a part'o de tio est'as kaŝ'it'a eĉ al li mem kaj konkret'iĝ'as nur en sonĝ'o'j kaj en ia mister'a kapric'o, distr'ec'o kaj mis'ag'o'j, en kies labirint'o eĉ profesor'o Freud mal'facil'e pov'us trov'i el'ir'voj'o'n, almenaŭ Karl'o kred'as tio'n. Karl'o aŭd'is pri psik'o'analitik'o kaj sen'sukces'e prov'as analiz'i si'n mem. Sed tiom ni pov'as konstat'i, ke supoz'ebl'e la hodiaŭ'a tag'manĝ'o est'as la plej alt'a grad'o de li'a deklar'it'a ribel'em'o. Jen hodiaŭ li gust'um'os la menu'o'n de la soci'a kompat'o! Hieraŭ li jam tra'stud'is la manĝ'o'kart'o'n. Ĝi est'as fid'ig'a. Riz'o'sup'o, bov'o'viand'o kun brasik'o. Kaj gri'o tut'e ne! Oni ne vol'as plu vid'i gri'o'n!

La ban'ĉambr'o est'as daŭr'e okup'it'a. Nun liber'iĝ'is la gazet'o. Sen'pag'e liver'at'a ekzempler'o. Karl'o tra'foli'um'as la griz'a'n kaj lac'a'n paper'o'n. La politik'o ne tre interes'as li'n. En German'uj'o est'as ia proces'o kontraŭ du oficir'o'j pro naci'ist'a propagand'o. Li leg'as la nom'o'n de Hitler, kiu far'is long'eg'a'n parol'ad'o'n antaŭ la juĝ'ist'o. Li jam aŭd'is tiu'n nom'o'n. La gazet'o mal'grav'ig'as la tut'a'n afer'o'n. Intern'a politik'o. Ne grav'as. Oni solv'as nenio'n kaj ŝajn'e oni eĉ ne vol'as far'i tio'n. Ĉio mov'as si'n en la sam'a paŝ'o'sign'o. La felieton'o est'as stult'a. Nenio interes'a en la kriminal'a rubrik'o. Ebri'ec'o, mort'ig'o pro ĵaluz'o, vilaĝ'a drink'ej'o kiel batal'kamp'o. Art'o, film'o, teatr'o: nenio. Kaj nenio inter la anonc'o'j, kiel kutim'e, nenio! Oni serĉ'as nur agent'o'j'n por la en'konduk'o de sensaci'a nov'aĵ'o. Fiks'a'n salajr'o'n oni ne don'as, nur procent'aĵ'o'n. Karl'o jam prov'is tio'n. Li jam kur'ad'is dum tut'a'j semajn'o'j por nenio. Nu, en'tut'e nenio. Karl'o ĵet'as la gazet'o'n flank'e'n. Li osced'as de'nov'e. Est'us pli saĝ'e dorm'i kaj daŭr'ig'i la riĉ'ul'ec'o'n en'dorm'e.

Fin'e! De'nov'e mal'ferm'iĝ'as la pord'o de la ban'ĉambr'o. Karl'o nun est'as sol'a. Zorg'e li aer'um'as, lit-odor'o kaj dorm-odor'o rest'is post la si'n-lav'int'o'j. Kaj nun li nud'ig'as si'n ĝis'koks'e kaj diboĉ'as en la freŝ'a akv'o. Post'e li admir'e rigard'ad'as si'n en la fend'it'a spegul'o. Li vid'as tut'e bel'a'n knab'o'n tie. Definitiv'e li plaĉ'as al si. Nigr'a, ond'lini'a har'ar'o, brun'a'j okul'o'j, et'a'j provok'a'j lip'har'o'j. Oni pov'as mir'i, ke li pov'is konserv'i si'a'n freŝ'a'n jun'ec'o'n en tia mizer'o. Sufiĉ'e alt'a li est'as kaj li prov'as mov'o'j'n kaj gest'o'j'n. Ili est'as elegant'a'j. Diplomat'o, aristokrat'o, graf'o pov'us envi'i li'n pro ili. En tiu ĉi moment'o Karl'o est'as tre kontent'a. Li jam ne sent'as la kutim'a'j'n zorg'o'j'n sam'e kiel oni ne sent'as la normal'a'n prem'o'n de la atmosfer'o. Karl'o viv'is ĝis nun nur en milit'o kaj en post'milit'a viv'o. Oni dir'as, ke ven'os nov'a milit'o, sed tio'n oni apenaŭ vol'as kred'i. La soldat'o'j, kiu'j est'is en milit'o rifuz'us ankoraŭ-foj'e marŝ'i al la buĉ'ej'o. Punkt'o!

Pas'is la naŭ'a. En la lu'kazern'o bru'o, frap'ad'o. En la kort'o est'as ekspozici'o de ĉifon'o'j, lit'aĵ'o'j kaj kolor'perd'int'a'j tapiŝ'o'j. Karl'o nun est'as pret'a. Van'a rigard'o al la apud'a loĝ'ej'o. Nu egal'e! Li re'memor'as la ruĝ'vang'ul'o'n. Ne grav'as. Karl'o ek'fajf'as la melodi'o'n de popol'kant'o:

Pend'as kap'o de l’ ĉeval'id’:
Ne mal'ĝoj'u pro knab'in'perfid’ ...
He'j-haj flor’ — ŝir'as ĝi'n vent’
se for'flug'os, ven'os ja cent.

Kaj nun li ir'as por prov'i en'kas'ig'i la postul'o'n de si'a patr'o. Li est'as gaj'a, li ir'as mal'rapid'e kaj malgraŭ si'a gaj'ec'o li ir'as sen konvink'iĝ'o pri la util'ec'o de si'a voj'o. Tre cel'konsci'a li'a ir'o ne est'as. El'montr'ej'o'j, ŝajn'e sen'interes'a'j, rab'as de li long'a'n temp'o'n. Li re'ir'as vid'ant'e bel'et'a'j'n vir'in'krur'o'j'n, li post'ir'as ili'n nur l’art pour l’art, li far'as tio'n nur diskret'e, si'n ne rimark'ig'ant'e kaj nov'a objekt'o de li'a admir'o de'nov'e ali'ig'as li'a'n direkt'o'n, fin'e li tamen al'ven'as al la komerc'ej'o. Tie fin'iĝ'as li'a mem'fid'o kaj tiel kred'perd'int'e kaj tim'em'e li parol'as, ke la komerc'ist'o eĉ ne ĝen'as si'n tro mult'e:

— Mi bedaŭr'as, kar'a amik'o, ne'ebl'e. De maten'o mi ankoraŭ ne vid'is aĉet'ant'o'n. Nu, tia est'as nun la situaci'o. Bon'vol'u salut'i la sinjor'o'n Redaktor'o'n kaj dir'i al li, ke li est'os la unu'a, al kiu mi pag'os, se mi pov'os.

La fripon'o! Karl'o nun mal'rapid'e paŝ'ad'as en la aŭtun'a sun'bril'o. Li ne re'memor'as pri simil'e bel'a novembr'o.

Est'as ankoraŭ somer'e varm'e kaj foj'e-foj'e or'foli'o lul'as si'n mal'supr'e'n por fin'e halt'i antaŭ la pied'o de la promen'ant'o. Est'as ĉarm'a, ritm'a mov'o en tia lul'ad'o. Est'as graci'a la lini'o de tia lul'fal'o. Li re'memor'as la Iliad'o'n: “Kial vi nobl'anim'a Tydeides demand'as mi'n pri mi'a de'ven'o. La hom'a gent’ ja simil'as foli'o'j'n sur la branĉ'o. Vent'o for'blov'as ili'n...” Est'as bel'e, sed jen nur tio rest'is en li el la grek'a lingv'o. Kiom valor'as la lern'ej'o, nek sci'o'n ĝi don'as nek pan'o'n... Kiom'a est'as nun? Li rigard'as al la tur'o de ruĝ'a'blank'a, gaj'a preĝ'ej'o. Pas'is la dek'unu'a. Nun li ankoraŭ hav'as du tut'a'j'n hor'o'j'n. Tiam li renkont'os la kelner'o'n kaj ili ir'os kun'e al la manĝ'ej'o. Li pens'as pri la bov'id'o kaj jam sent'as mal'sat'o'n kaj ekscit'iĝ'o'n en la stomak'nerv'o'j. Kio'n li far'u? Li ek'sid'as sur benk'o. La larĝ'a, ale'a avenu'o est'as gaj'a kaj hom'o'plen'a. El la centr'o de la urb'o verŝ'iĝ'as vigl'a amas'o. La antaŭ'tag'mez'a trafik'o ĝeneral'e hav'as elegant'a'n karakter'o'n. Oni promen'as kun rid'ant'a'j, bel'e vest'it'a'j infan'o'j, kun pli-mal'pli bon'mor'a'j hund'et'o'j. Karl'o sid'as sub arb'o tut'e proksim'e al la strat'angul'o. En la flank'strat'a part'o serv'ist'in'o'j rapid'as al la vend'o'hal'o: unu el ili al'rid'as li'n tre petol'e. Mal'bel'a ŝi est'as. Ho kiel bel'a est'as tiu aŭt'o. Fremd'land'a diplomat'o sid'as en ĝi. Fremd'a land'o, fremd'a'j land'o'j, flug'maŝin'o, luks'a'j ŝip'o'j. Li neniam vid'is mar'o'n. Ĉu li iam vid'os?

Tre mal'rapid'e pas'as la temp'o. Almoz'ul'o si'n'gard'e lam'ad'as al li. La almoz'pet'ad'o est'as mal'permes'it'a, sed kio'n far'i, se oni bezon'as... Li dev'as ek'rid'i: “Onkl'o, vi est'as mal'bon'a psikolog'o.” En'tut'e li hav'as nur tiom da mon'er'o'j, kiu'j sufiĉ'as nur por du aĉ'kvalit'a'j cigared'o'j. Ne, tamen, rigard'u unu er'o: “Bon'vol'u, onkl'o!” La almoz'ul'o ne est'as kontent'a. Li grumbl'as. Kio'n far'i, se li est'as miop'a?

En la tabak'vend'ej'o li el'spez'as nun si'a'j'n last'a'j'n mon'er'o'j'n. Post'e li re'sid'iĝ'as sur la benk'o. Nun li ne plu hav'as mon'o'n. Nun li liber'iĝ'is de ĉiu respond'ec'o, nun li est'as tut'e sen'pez'a. Kvankam est'us agrabl'e hav'i mon'o'n. Ne unu kron'o'n, aŭ du, aŭ du'dek, sed tiom kiom hav'as tiu elegant'a dand'o'fripon'o, kiu afekt'e frap'as la aŭt'o'pord'o'n. Kia ul'o! Kaj kial li est'as elegant'a, por kiu prez'o? Por moment'o pugn'iĝ'as la man'o de Karl'o. Sed li ja ne est'as obstin'a karakter'o, li est'as mol'a rev'em'ul'o kaj la man'o sen'rimark'e, mol'e re'glat'iĝ'as. Tiu Karl'o est'as simil'a al jun'a, sci'vol'a hund'o, li'a rigard'o flar'as tie'n-re'e'n, foj'e li vigl'iĝ'as, li pov'as koler'iĝ'i, sed en la or'a varm'o de la tag'mez'o rapid'e fand'iĝ'as la koler'o. Est'as pli agrabl'e kaj eĉ pli praktik'e rid'i. La viv'o est'as plezur'o, se oni sci'as ĝu'i ĝi'n.

II.

La sun'o kares'as la ter'o'n per somer'e varm'a'j kaj tamen printemp'e mild'a'j fingr'o'j. La strat'a bild'o vigl'as, svarm'as sub la kares'o, sed subit'e la tut'a bild'o lac'iĝ'as. Est'as moment'a silent'o, oni ne vid'as eĉ unu aŭt'o'n, la hom'o'j halt'as, la sun'o mem lac'iĝ'as, oni ja est'as mal'jun'a, est'as jam novembr'o, baldaŭ ven'os nub'o'j, neĝ'o, vintr'o, lac'et'e ĝi okul'um'as. Kvazaŭ en ĉambr'o oni ek'silent'us kaj oni dir'us: “Anĝel'et'o flug'is tra la ĉambr'o.” Aŭ: “Husar'oficir'o pag'as si'a'j'n ŝuld'o'j'n” ankaŭ tio'n oni dir'as tia'okaz'e. Aŭ, kvazaŭ en simfoni'o moment'a ek'silent'o atent'ig'us pri la grandioz'o de la sekv'ont'a'j akord'o'j. Ankaŭ Karl'o lac'iĝ'as, preskaŭ li ek'dorm'et'as, kiam io tut'e ne'atend'it'a, io tre interes'a kapt'as li'a'n atent'o'n. Mal'nov'a taksi'aŭt'o ven'as en la proksim'o, la antikv'a maŝin'o nun ek'knar'as kaj la vetur'il'o subit'e turn'iĝ'as ĉe la angul'o.

La turn'o est'as tiel abrupt'a, ke Karl'o ek'trem'as, ĉar la rad'o'j kontuz'iĝ'as al la trotuar'rand'o, ĉe kiu li sid'as. Sed okaz'as nenio. — Cert'e la pasaĝer'o frap'is por la ŝofor'o — pens'as Karl'o — ke li turn'iĝ'u kaj la ŝofor'o ne est'as sufiĉ'e lert'a. — Li ne hav'as temp'o'n daŭr'ig'i la pens'o'j'n, ĉar la aŭt'o ir'as nur kelk'a'j'n metr'o'j'n en la flank'strat'o, post'e ĝi halt'as. Moment'a sen'mov'o, nun oni pag'as al la ŝofor'o, sed post'e... Post'e sur la ŝtup'o de la vetur'il'o aper'as ekstrem'e graci'a vir'in'krur'o en cindr'o'griz'a silk'ŝtrump'o kaj mal'larĝ'a ŝu'o. Karl'o vid'as ĉi'o'n bon'e, est'as nur kelk'a'j metr'o'j inter li kaj la aŭt'o. La graci'a krur'o rest'as long'e sur la ŝtup'o. Ĉu ŝi nur nun pag'as? Sed des'pli bon'e. Karl'o hav'as temp'o'n bon'e ĝu'i la vid'o'n de la delikat'a'j, svelt'a'j lini'o'j. Jes, ŝi dev'as aranĝ'i la kalkul'o'n kun la ŝofor'o. Ŝi ja hav'as nur mon'bilet'o'j'n!

Strang'e, ke ŝi ne montr'as si'n ankoraŭ. Sed nun, fin'e aper'as la tut'o, jun'a, elegant'a, brun'blond'a vir'in'o. Vir'in'o, kies form'o'j est'as ideal'a'j kaj kiu hav'as ind'a'n tajlor'in'o'n. Karl'o turn'as si'n per la tut'a korp'o en la direkt'o de la ĝis nun neglekt'it'a flank'strat'o. La sinjor'in'o — ĉu? — jes, ŝi rapid'e ĉirkaŭ'rigard'as kaj moment'e ek'hezit'as kaj post'e rapid'et'e ek'ir'as. Ankaŭ la aŭt'o post iom da knar'o ek'vetur'as. Karl'o star'iĝ'as preskaŭ sen'konsci'e. Li'n log'as la ne'ver'ŝajn'e subtil'a kaj tamen radik'e real'a est'aĵ'o. Kiel bel'a ŝi est'as, Bel'a, kiel la Log'o. La vir'in'o de'nov'e mal'rapid'ig'as si'a'j'n paŝ'o'j'n, de'nov'e rapid'a flank'rigard'o kaj post'e ŝi daŭr'ig'as la voj'o'n rapid'e kaj pied'e.

La cerb'o de Karl'o labor'as fulm'rapid'e kaj en ekscit'o. Kial ŝi halt'ig'is la aŭt'o'mobil'o'n, se ŝi ankoraŭ ne ating'is la cel'o'n. Ŝpar'i ŝi cert'e ne vol'is. Ŝi ne aspekt'as tia. Kie'n ŝi ir'as, de kie ŝi ven'as? La kor'o de Karl'o puls'as fort'e.

La rapid'a'j paŝ'o'j, kip-kop, kip-kop, kiel tambur'et'o'j, mobiliz'ant'a'j kor'o'n kaj cerb'o'n frap'et'ad'as sur la trotuar'o antaŭ Karl'o. Ŝi est'as bel'a, tre bel'a. La plej bel'a el ĉiu'j vir'in'o'j. kiu'j'n Karl'o ĝis nun vid'is. Cert'e. Oni pov'as nur sonĝ'i pri tia vir'in'o. Kaj jun'a ŝi est'as. Kial li sekv'as ŝi'n? Li mem ne sci'as. Ŝi hav'as sekret'o'n. Ŝi hav'as kulp'o'n. La sekret'a kulp'o de la bel'ul'in'o incit'as li'n, kvazaŭ ŝi aparten'us al li. Sed li pens'as pri tio kun ia strang'a pardon'em'o. Ŝi hav'as kulp'o'n. Ŝi ven'as de si'a am'ant'o, kie ili pas'ig'is dolĉ'a'j'n hor'o'j'n kun tiu rab'ist'o. Ŝi dev'as rapid'i, est'i hejm'e baldaŭ, de kie ŝi for'ir'is kun la pretekst'o de aĉ'et'o, aŭ tajlor'in'o, aŭ dent'kurac'ist'o, ne tio'n ŝi ne pov'as bezon'i, oni ne kred'us tio'n. La edz'o baldaŭ est'os hejm'e. Cert'e ili ne est'as tro riĉ'a'j, ili ne hav'as propr'a'n aŭt'o'n supoz'ebl'e kaj ŝi ne vol'is ven'i per aŭt'o ĝis la dom'o. Tio ja est'us suspekt'ind'a. Tamen ili ne hav'as material'a'j'n zorg'o'j'n. Cert'e ne! Ŝi'a elegant'ec'o ne est'as supr'aĵ'a, ĵus'kre'it'a, el ĝi radi'as la tradici'a trankvil'o, konstant'ec'o. Kurb'krur'a jun'ul'in'o, prolet'a knab'in'o ven'as kontraŭ'e al li. Kial tiu tavol'o de la soci'o, kiu'n la bel'ul'in'o reprezent'as neniam produkt'as tiel de'form'it'a'j'n pied'o'j'n. Kompren'ebl'e, la konstant'a bon'fart'o de la nask'iĝ'o. Tiu ĉi knab'in'o vid'is ĉiam mizer'o'n ĉirkaŭ si, dum tiu ali'a jam ne sci'as, kie ŝi serĉ'u plezur'o'j'n, Karl'o diven'ad'as, indign'as, medit'as kaj koler'as. Nun li pov'us est'i kruel'a. Pri la manier'o de la kruel'ec'o li'a'j ide'o'j est'as iom'et'e miks'it'a'j. Ĉar la sinjor'in'o sen'dub'e est'as tre bel'a.

La griz'ŝtrump'a'j, bel'ŝu'a'j pied'et'o'j ritm'e frap'as la asfalt'o'n. Ĉe la strat'kruc'iĝ'o'j, kiam ŝi paŝ'as supr'e'n, dank’ al la mod'o, kiu favor'as la mal'larĝ'a'j'n jup'o'j'n, oni vid'as pli mult'e. Komplet'e bel'a ŝi est'as kiel Phryne. Se la kulp'o est'as tiel bel'a, oni dev'as ŝi'n pardon'i. La strat'o nun lev'iĝ'as, blank'a ŝtup'ar'o sekv'as. La vir'in'o kur'ant'e, salt'et'ant'e ir'as kelk'a'j'n ŝtup'o'j'n kaj sen'intenc'e donac'as kelk'a'j'n plezur'pan'er'o'j'n al la jun'ul'o. Post'e ŝi konsci'iĝ'as pri la ne'dezir'at'a akompan'ant'o. Ŝi konstern'iĝ'as, hezit'as kaj re'rigard'as. Post'e ŝi daŭr'ig'as la rapid'a'n ir'o'n, sed ŝi sent'as io'n. Ĉar la rigard'o de Karl'o klar'e dokument'as, ke li vol'as io'n. Moment'o tut'e ne sufiĉ'as por analiz'i, kia'j psikologi'a'j ingredienc'o'j kaŝ'as si'n en tiu strang'a al'rigard'o. Sed io prem'as ŝi'a'n kor'o'n. Ŝi'a brun'a rigard'o mal'hel'iĝ'as. La long'gant'a'j, mal'larĝ'a'j man'o'j far'as subit'e mal'trankvil'a'n gest'o'n. Bird'o barakt'as en ret'o. La bel'a figur'o si'n turn'as inter du ŝtup'o'j, — statu'a bild'o — la vest'o'j nun klar'e relief'as ŝi'a'n graci'a'n korp'o'n. Nur moment'o'j pas'as, sed Karl'o percept'as ĉiu'n detal'o'n. Kaj nun ŝi turn'as si'n rekt'e kaj defend'e-atak'e kontraŭ Karl'o. Est'as tut'e klar'e, ke ŝi tim'as. Kaj la aristokrat'a strat'o est'as tut'e sen'hom'a. De mal'proksim'e oni pov'as aŭd'i la knar'a'n sibl'o'n de la tram'o. La sun'o rid'as mild'e, pardon'em'e, sed ŝi'a apenaŭ-ald'a, sonor'a voĉ'o klopod'as est'i akr'a kaj decid'a:

— Kio'n vi vol'as de mi? Tuj bon'vol'u for'ir'i de ĉi tie! Ĉu vi kompren'as? Tuj!

Karl'o mem est'as surpriz'it'a pro tiu ĉi sen'esper'a cert'ec'o. Ĉar ankaŭ Karl'o est'as decid'a, kaj du'on'laŭt'e, klar'e silab'ant'e ĉiu'n vort'o'n, kun pez'a akcent'o li dir'as:

— Sinjor'in'o, mi sci'as ĉi'o'n. Vi kompren'as, ĉu ne. Mi sci'as ĉi'o'n.

La subtil'e kolor'a vizaĝ'o pal'iĝ'as. La mien'o iĝ'as dolor'plen'a. La okul'o'j vast'iĝ'as kaj larm'o'j vual'as ili'n. Sub tiu vual'o la kolor'o de la okul'o'j profund'iĝ'as. Pere'ig'a parfum'o sving'as si'a'n odor'o'n el et'a poŝ'tuk'o al Karl'o. Karl'o aflikt'iĝ'as kaj plej volont'e li frakas'us si'a'n propr'a'n kap'o'n. Kio'n li far'is?

— Mi'a edz'o do ... li komisi'is vi'n, ... li detektiv'as post mi ... ŝi dir'as kaj en la klin'iĝ'o de la ĉarm'a kap'o est'as pent'o, mal'ĝoj'o kaj angor'o.

Karl'o ne respond'as. Li ne pov'as respond'i. Li'n surpriz'as la nov'a rol'o. Li'a propr'a kaj ŝi'a. Li rigard'as ŝi'n. Romp'it'a, flor'plen'a branĉ'o. Mem la di'in'o de la mal'esper'o. Karl'o est'as kor'tuŝ'it'a. Tro kor'tuŝ'it'a. Nun li dev'us konfes'i ĉi'o'n, ke li mensog'is, ke ankaŭ tio'n far'is la mizer'o, la sen'labor'ec'o, li ne est'as kulp'a, li sekv'is nur subit'a'n kapric'o'n, ĉar kio'n far'u neni'far'ant'o? Li dev'us konfes'i, sed li nur star'as kaj rigard'as. Li star'as ja sub sorĉ'o. Ekzist'as ankaŭ tiu'j romantik'a'j scen'o'j, ankaŭ nun. La sorĉ'o radi'as el la mal'gaj'a mien'o de la ĉarm'ul'in'o, el la parfum'o, el la tut'a kompleks'o de la vir'in'o, kiu star'as tie humil'a, sen'kulp'a, pur'a, virg'a. La moral'a indign'o de Karl'o iom post iom ced'as post la grand'a streĉ'iĝ'o. Karl'o nun kompren'as ĉi'o'n. La edz'o est'as mal'jun'et'a vir'o, ŝtat'ofic'ist'o, sek'ul'o, ebl'e sekci'estr'o en bank'o. Sen'har'a dik'ul'o li est'as, ne'ind'a al tiu vir'in'o. Ŝi ne dir'as tio'n, ŝi dir'as nenio'n, sed la intuici'o de Karl'o dikt'as la pri'skrib'o'n. Ĉu ne est'as natur'e, ĉu ne est'as kompren'ebl'e, ĉu ne est'as aprob'ebl'e, ke la pomp'a papili'o ne rest'as en polv'o'plen'a, sen'flor'a, griz'a ej'o, sed serĉ'as plezur'o'j'n en la viv'ĝarden'o. La jun'a'j pens'o'j de Karl'o ating'as la romantik'a'n alt'o'n de si'a propr'a Parnas'o kaj li teks'as en si roman'o'n pri la ne'kompren'at'a vir'in'o. Por li nov'a'n roman'o'n. Sed la silent'o nun daŭr'as tro long'e kaj iĝ'as ĝen'a.

La sinjor'in'o nun subit'e decid'is. Subit'e ŝi trans'form'iĝ'as. Ŝi lev'as si'a'n kap'o'n kaj sen rigard'o al li, kvazaŭ ŝi parol'us al serv'ist'o mal'grav'a, ŝi dir'as:

— Bon'vol'u ven'i kun mi. Kaj eĉ ne unu vort'o'n pri la afer'o. Mi aranĝ'os ĉi'o'n.

Kaj Karl'o ir'as kun la bel'a vir'in'o. Kun la plej bel'a vir'in'o. Li'a poŝ'o est'as mal'plen'a kiel la kap'o de bank'sekci'estr'o, sed en li vibr'as printemp'o, li'a kor'o tambur'as. Li ne rimark'is la mal'estim'o'n de la sinjor'in'o, ĉar li sci'as, li sent'as jam nun, ke li konfes'os al ŝi la ver'o'n, la tut'a'n ver'o'n. Kaj kiu pov'us dub'i pri tio, ke ŝi kompren'os li'n.

III.

Antaŭ la dom'o est'as mal'grand'a, bel'a ĝarden'et'o. La dom'o est'as nov'a, modern'a. Ter'etaĝ'o kaj sub la plat'a tegment'o lum'as la sun'bril'ig'at'a'j, vast'a'j fenestr'o'j de la supr'a etaĝ'o. Blank'a pord'eg'o. Ŝi el'pren'as ŝlos'il'o'n, mal'ferm'as. Ĉambr'ist'in'o ven'as el la ĉambr'o. Kun demand'o ŝi rigard'as Karl'o'n. La sinjor'in'o nun turn'as si'n al Karl'o. La voĉ'o est'as sen'person'a, mal'varm'et'a, rigid'a:

— Vi atend'as respond'o'n, ĉu ne? — iom da atent'ig'a akcent'o, rimark'ebl'a nur al Karl'o, est'as en la fraz'o.

Karl'o kompren'as.

— Jes, sinjor'in'o — li respond'as.

La sinjor'in'o nun ordon'as al la ĉambr'ist'in'o ir'i en la butik'o'n, en la spic'vend'ej'o'n. Post'e ŝi ir'u al la tabak'vend'ej'o. Jes, pens'as Karl'o, ŝi tim'as aŭskult'ant'o'n kaj ŝi bezon'as temp'o'n. La ĉambr'ist'in'o for'ir'is. Karl'o kaj ŝi en'ir'as la ĉambr'o'n. Varm'a, harmoni'e aranĝ'it'a nest'o, glat'a, modern'a mebl'ar'o, la sekci'estr'o supoz'ebl'e per'labor'as mult'e. Ebl'e eĉ mil kron'o'j'n monat'e. Kiu sci'as? Kaj tiu aĉ'a dik'ul'o hav'as ankaŭ ŝi'n. Ŝi est'as nun tut'e trankvil'a, komand'vort'a kaj preskaŭ tranĉ'e frost'a.

— Atend'u moment'o'n! — ŝi dir'as.

Post du'on'minut'o ŝi re'ven'as sen surtut'o. Dekolt'it'a, mal'pez'a silk'bluz'o est'as sur ŝi kaj mal'hel'a, du'on'long'a jup'o. Ŝi est'as eĉ pli jun'a tiel. Ŝi'a mien'o est'as tro'fier'a, sed sub la tro'mem'fid'a ŝajn'o kaŝ'kur'ad'as ĉagren'o kaj tim'o. Ŝi'a bel'ec'o ali'iĝ'as kaj re'nask'iĝ'as de moment'o al moment'o. La sorĉ'o daŭr'as. Sed la temp'o kur'as.

— Vi dev'as silent'i, ĉu vi kompren'as? — ŝi dir'as kaj jen en la man'o de Karl'o rid'as du, fabel'e grand'a'j mon'bilet'o'j. Kvin'obl'e pli grand'a sum'o ol du'semajn'a salajr'o de Ilonjo.

Karl'o vol'us nun vek'iĝ'i. Nun est'us la temp'o montr'i si'n kavalir'o. Oni dev'us ĉes'ig'i nun tiu'n ĉi aĉ'a'n lud'o'n. — Sinjor'in'o — li dev'us dir'i laŭ ĉiu'j regul'o'j de la romantik'o — kio'n vi pens'as pri mi? Mi'a kor'o est'as vi'a, re'pren'u, sen'hezit'e re'pren'u vi'a'n mon'o'n. Mi silent'os, ĉar vi est'as la plej bel'a vir'in'o en la grand'a mond'o. Rigard'u mi'n. Mi est'as jun'a kaj fantazi'e, ne'kompren'ebl'e mal'riĉ'a. Mi'a viv'o est'as polv'a kaj griz'a, ne'pur'a, kaj nun mi sci'as ke sun'varm'o ĝis nun ne tra'penetr'is ĝi'n. Mi ne vol'as vi'a'n mon'o'n, tut'e ne, sinjor'in'o, sed... Tiel li dev'us nun parol'i, sed Karl'o balanc'iĝ'as nun inter du sorĉ'o'j: la bel'ec'o de la vir'in'o kaj bel'ec'o de la mon'o. Hodiaŭ li pov'os plen'sat'iĝ'i en elegant'a, ver'a restoraci'o. Kaj... nun Epikur'o vek'iĝ'as en li, kaj strang'a pens'o palp'ad'as en li'a cerb'o. Est'iĝ'as grand'a kaj long'a silent'o. Ŝi mis'kompren'as la silent'o'n.

— Ĉu li promes'is pli mult'e al vi? — la sinjor'in'o dir'as kruel'e kaj akr'e.

Karl'o ankoraŭ ne re'trov'is si'n. La pens'o palp'ad'as pli antaŭ'e'n. Li balbut'as...

— Ne, ne.

Mal'lert'e, kvazaŭ ne vol'ant'e rimark'ig'i si'a'n mov'o'n li ĉif'as la mon'o'n en la poŝ'o'n.

— Do, — vol'as la sinjor'in'o fin'i la turment'a'n scen'o'n kaj adiaŭ'i, sed Karl'o inter'romp'as ŝi'n. Li ek'balbut'as.

Dum'temp'e ŝi re'akir'is si'a'n ekvilibr'o'n. Kun interes'o kaj bon'vol'o ŝi rigard'as la jun'ul'o'n. Bel'a knab'o. Domaĝ'e pro li. La jun'ul'o nun est'as ruĝ'a, li batal'as kontraŭ si'a grand'a embaras'o, kaj ŝi ek'konjekt'as io'n, kio'n ŝi ĝis nun ne rimark'is. Iom ŝi ek'lev'as si'a'n mild'lini'a'n menton'o'n, la bluz'o iom streĉ'iĝ'as kaj klar'e desegn'as la form'o'n de la jun'a, firm'a brust'o. Ŝi star'as, sed unu el la rond'a'j genu'o'j apog'as si'n sur la sid'ej'o'n de mal'alt'a taburet'o kaj la jup'o glit'as iom super la ali'a'n genu'o'n. La roz'kolor'o de la karn'o opal'e diafan'as tra la silk'ŝtrump'o'j. Karl'o nun subit'e vek'iĝ'as kaj ne plu li pov'as si'n reg'i.

— Sinjor'in'o — li ek'kri'as, li'a voĉ'o est'as raŭk'a. Mi est'as sen unu groŝ'o, sed mi ne bezon'as vi'a'n mon'o'n.

Ŝi'a rigard'o montr'as surpriz'iĝ'o'n kaj pardon'em'o'n, kompat'o'n:

— Ni ne parol'u pri la afer'o — ŝi dir'as mild'e, tre mild'e — mi kompren'as vi'n. Vi bezon'as la mon'o'n kaj mi bezon'as la lecion'o'n. Sed nun bon'vol'u for'ir'i. La serv'ist'in'o baldaŭ re'ven'os.

Ŝi etend'as la man'o'n al Karl'o. Li ne el'las'as ĝi'n. Li'a mien'o parol'as tro klar'e. Kaj nun li star'as en la kiras'o de la ne'kontraŭ'star'ebl'a jun'ec'o kaj kun la pra'a fort'o de la dezir'o; li nun est'as bel'a kaj triumf'a kiel jun'a grek'a di'o. La sinjor'in'o ruĝ'iĝ'as unu'e kaj post'e pal'iĝ'as. Nun la sorĉ'a ring'o ferm'is si'n kaj ankaŭ ŝi est'as en la ring'o. Elektron'o'j kaj proton'o'j vibr'as sent'ebl'e en ili'a sang'o. La liber'a man'o de Karl'o ek'brak'um'as ŝi'n. Ŝi vol'as kri'i, sed la decid'o'plen'a'j lip'o'j de Karl'o mut'ig'as ŝi'n. Karl'o tuŝ'as la velur'a'n karn'o'n kaj sovaĝ'iĝ'as.

— Ĉiel'o help'u — ŝi ĝem'as kaj streĉ'as si'a'n pugn'o'n kontraŭ la jun'a vir'o, per'fort'a, fripon'a, mizer'a, sed jun'a kaj pomp'a, jun'a — mizer'a — per'fort'a — la pugn'o'j labor'as mal'esper'e, sed ili subit'e mal'ferm'iĝ'as kaj nun ankaŭ ŝi kares'as. Post'e ŝi subit'e el'ŝir'as si'n kaj rapid'e re'ord'ig'ant'e si'n dir'as:

Ĉu vi frenez'iĝ'is? Kar'a, kar'a... pens'u, ne iu est'us ven'int'a...

— Kiam? — demand'as Karl'o ebri'e.

— Atend'u moment'o'n. Mi pri'pens'u. Jes, hodiaŭ vesper'e je la naŭ'a. Neniu est'os hejm'e...

Tiam mi re'don'os la mon'o'n — pens'as Karl'o. Vesper'e je la naŭ'a... Tiam!

IV.

Du'on'o post la dek'du'a, tag'mez'e. Karl'o sid'as sur la benk'o. Sur la sam'a benk'o. Li rigard'as ĉirkaŭ si. Li re'konstru'as la afer'o'n. Jen ĉi tie la aŭt'o puŝ'iĝ'is al la trotuar'o. Ĉi tie, tut'e proksim'e. La post'sign'o'j est'as klar'e vid'ebl'a'j. Li star'iĝ'as. La aŭt'o'mobil'o vetur'is ankoraŭ kelk'a'j'n metr'o'j'n. Jen ĉi tie, en la flank'strat'o, antaŭ tiu ĉi griz'a dom'o ĝi halt'is. Ĉi tie li ek'vid'is unu'e ŝi'a'n dekstr'a'n krur'o'n. Post'e ŝi est'is tut'e ekster la vetur'il'o. Sed li ankoraŭ ne est'is vid'int'a ŝi'a'n kap'o'n. De ĉi tie ŝi ek'ir'is. Cindr'o'griz'a'j silk'ŝtrump'o'j, mal'larĝ'a'j, bel'a'j ŝu'o'j. ŝi ir'is en tiu direkt'o. Unu'e ŝi ir'is hezit'e, sed post'e ek'rapid'is.

Li met'as ambaŭ man'o'j'n en la jak'poŝ'o'j'n, post'e en la pantalon'poŝ'o'n, en la poŝ'o'j'n de la veŝt'o. Bank'bilet'o'j'n li ne trov'as.

— Jes — li dir'as al si — ŝi ir'is al tiu direkt'o. Kial mi rest'is sur la benk'o kaj kial mi ne sekv'is ŝi'n ver'e?

La kap'o de Karl'o ankoraŭ muĝ'as pro baldaŭ forges'ot'a fabel'o. En la poŝ'o est'as nur la sen'pag'a rajt'ig'il'o por tag'manĝ'o en la komun'um'a help-manĝ'ej'o.

Kaj iom lac'a li ek'ir'as al la komun'um'a manĝ'ej'o.

PRI MI'A KNAB'IN'A ANIM'O

Antaŭ ol komenc'i tiu'n ĉi rakont'o'n mi dev'as rimark'ig'i, ke la antaŭ'nom'o de la aŭtor'o “Ferenc” est'as vir'nom'o kaj la histori'o ne est'as novel'o, nask'it'a de la profesi'a fantazi'o de la verk'ist'o, sed ver'a okaz'int'aĵ'o. Sed se oni est'as vir'o, oni ĝeneral'e ne hav'as knab'in'a'n anim'o'n... Kio est'os tio? — vi vol'as demand'i — ĉu fantom'histori'o pri ŝanĝ'it'a'j anim'o'j en la stil'o de Stevenson? Kalkul'em'a kaj malic'a verk'ist'o nun komenc'us petol'a'n diven'lud'o'n kun la sci'vol'em'o de la afabl'a leg'ant'o, sed mi vol'as pruv'i al la tut'a mond'o, ke mi est'as nek kalkul'em'a nek malic'a kaj tial sen plu'a'j zigzag'o'j kaj nerv'milit'o mi komenc'as la rakont'o'n.

*

Sid'ant'e apud skrib'o'tabl'o en la bel'a kaj ĉiam pac'a Sved'land'o oni mal'facil'e re'memor'as la komenc'o'n de la tri'a jar'dek'o en tiu ĉi ĝis nun tre mal'feliĉ'a jar'cent'o. Ĉu tem'as efektiv'e nur pri tiel mal'mult'e da jar'o'j, oni prefer'e kred'us, ke tiu temp'o est'is antaŭ tut'a jar'cent'o. Tut'a'j grand'a'j land'o'j dron'is inter'temp'e, land'o'j iĝ'is ne're'kon'ebl'a'j kaj ĉio trans'form'iĝ'is surfac'e kaj intern'e en la viv'o de la hom'o'j. Est'is antaŭ long'a temp'o...! Ekzakt'e sep jar'o'j'n antaŭ la du'a kaj ĉiu'n antaŭ'a'n milit'o'n super'ant'a mond'konflikt'o. Eŭrop'o ne est'is eĉ tiam lok'o de idili'a trankvil'o, sed oni ne kuraĝ'is antaŭ'vid'i tio'n, kio'n oni dev'is kaj oni prefer'e tromp'is si'n per la rev'o'j pri la, iom'post'iom'a pli'bon'iĝ'o de la mond'febr'o. Oni tromp'is si'n kaj rev'is, mal'grand'ul'o'j kaj grand'politik'ist'o'j egal'e.

Jam tiam mi est'is fervor'a kurs'gvid'ant'o en mi'a mal'proksim'a hejm'urb'o, kiu'n la sort'o tiel kruel'e tortur'is dum la last'a'j jar'o'j de la du'a mond'milit'o. Tiam oni ne pens'is pri tio, ke la kor'prem'e bel'a apud'danub'a urb'o iam trans'form'iĝ'os je la val'o de lament'o'j. Kvankam ankaŭ tiam ĝi est'is nur ŝajn'a paradiz'o. Mi instru'is esperant'o'n kun ĝoj'o kaj vol'o de la optimism'o, kun entuziasm'o kaj kun esper'o de ia'spec'a “malgraŭ'ĉi'o”. Ĉar tro optimism'a, kiel dir'it'e, oni ne pov'is est'i en Mez'eŭrop'o. La situaci'o post la unu'a mond'milit'o est'is eg'e mal'facil'a en mi'a land'o, kaj se oni vol'us verk'i histori'a'n trakt'at'o'n, oni konsum'us mult'a'j'n paĝ'o'j'n de tiu ĉi libr'o. Sed mi vol'as parol'i nur tiom pri tiu ĉi tem'o, kiom est'as neces'a por tut'e kompren'i la form'iĝ'o'n de tiu ĉi et'a rakont'o.

Est'is ja tiel, ke mult'a'j dek'mil'o'j kur'ad'is sur la strat'o'j de la post'milit'a, milion'a kaj de ĉiu ekster'land'an'o superlativ'e laŭd'it'a ĉef'urb'o — sen kaj por labor'o kur'is tiu'j dek'mil'o'j, kaj la fak'organiz'o'j serĉ'is ĉiu'j'n rimed'o'j'n por okup'ig'i la amas'o'j'n, por evit'ig'i la danĝer'a'j'n brul'punkt'o'j'n. La sen'labor'ec'o est'is special'e grand'a en la kontor'ist'a fak'o kaj ankaŭ tiu fak'organiz'o aranĝ'is divers'a'j'n kurs'o'j'n al la sen'labor'ul'o'j. Inter tiu'j kurs'o'j trov'iĝ'is ankaŭ esperant'o-kurs'o kaj mi ricev'is kaj volont'e akcept'is la task'o'n instru'i ĝi'n al tiu, en'tut'e ne gaj'ig'e interes'a publik'o.

Sed dum la kurs'o oni ne pens'is pri la aflikt'ig'a motiv'o de la kurs'o. Ĉar la publik'o efektiv'e est'is tre interes'a kaj tre vari'a. Ili est'is sen'labor'a'j kontor'ist'o'j, pli bon'e dir'it'e ge'kontor'ist'o'j, sed plej bon'e dir'it'e jun'a'j, ĉarm'a'j kontor'ist'in'o'j, en kies amas'o nur mal'oft'e oni pov'is mal'kovr'i iu'n aŭ iu'j'n sen'signif'a'j'n vir'o'j'n. Mi ne pov'as dir'i, ke mi fart'is mal'bon'e pro tio, eĉ... La knab'in'o'j volont'e lern'is esperant'o'n, foj'e-foj'e unu aŭ ali'a mal'aper'is el la kurs'o pro okaz'a, aŭ definitiv'a labor'o, kelk'a'j re'aper'is post provizor'a okup'o, kaj la instru'ist'o ĝoj'is, kvankam tia re'aper'o signif'is sam'temp'e mal'ĝoj'o'n, ĉes'o'n de labor'okaz'o, kaj part'e ankaŭ tiu'n de la esper'o. Sed oni trov'as io'n bon'a'n en ĉio mal'bon'a, oni est'as ego'ist'o kaj oni ĝoj'is pro la re'aper'int'a dekor'o, kiu'n tia vizaĝ'o signif'is al tiu ĉarm'a kaj vigl'a kurs'o. Laŭ mi'a sci'o kelk'a'j rest'is fidel'a'j al esperant'o kaj uz'is la lingv'o'n en divers'a'j rilat'o'j en la land'o kaj dum est'is ebl'e ankaŭ al la ekster'a mond'o. Unu el ili pov'is dank'i eĉ si'a'n edz'in'iĝ'o'n al esperant'o, jun'a esperant'ist'o, komerc'ist'o edz'in'ig'is ŝi'n kaj sekv'e post tio ŝi ĉes'ig'is ĉiu'n inter'rilat'o'n kun la lingv'o kaj mov'ad'o. Mi ver'e ne sci'as, ĉu ŝi'a ge'edz'ec'o est'is mal'pli sukces'a ol ŝi atend'is, aŭ — pli ver'ŝajn'e — ŝi opini'as, ke esperant'o fin'is si'a'n task'o'n: “La maŭr'o far'is si'a'n dev'o'n, li for'ir'u!” Kvankam est'as suspekt'ind'e, ke post'e ankaŭ la edz'o, pli fru'e tre fervor'a sam'ide'an'o, mal'aper'is el la esperant'ist'a mond'o.

Inter la fraŭl'in'o'j est'is jun'a, ĉarm'a blond'ul'in'o, ceter'e tre mal'riĉ'a knab'in'o, kiu est'is tre fidel'a al la kurs'o. La plej rid'em'a'j sun'radi'o'j, la plej ambici'a kaj persist'a flirt'em'o de vir'seks'a sam'sort'an'o ne pov'is ŝi'n for'log'i de la lecion'o'j. Ŝi est'is diligent'a kaj ŝi'a interes'iĝ'o ne kon'is lim'o'n. Por eĉ stimul'i kaj premi'i ŝi'a'n ambici'o'n jam fru'e mi propon'is al ŝi komenc'i korespond'ad'o'n.

— Ebl'e vi pov'os trov'i iu'n bon'vol'a'n kaj influ'hav'a'n sam'ide'an'o'n, per kies help'o vi pov'os ven'i ekster'land'e'n.

Ĉar tio est'is la pint'o de ŝi'a'j sopir'o'j. Ni stud'is diligent'e la Herold'o'n kaj inter la anonc'o'j baldaŭ ni trov'is tre promes'a'n kaj al'log'a'n. Por evit'i komplik'aĵ'o'j'n ni ŝanĝ'u nun li'a'n hejm'land'o'n kaj ni dir'u ke li est'is portugal'o. Li est'is ĉef'ofic'ist'o, estr'o en iu akci'a societ'o. La anonc'o plaĉ'is al la knab'in'o, est'is tia fid'o'vek'ant'a, solid'a anonc'o, kiu for'ig'is eĉ la plej et'a'n suspekt'o'n pri aventur'em'ul'o. Ĝi ne est'is tia “He'j knab'in'o'j, mi est'as ĉi tie” anonc'o kun plen'a despot'ism'o de la fripon'a kaj facil'anim'a jun'aĝ'o, sed est'is serioz'a anonc'o de solid'iĝ'int'a, agrabl'a kaj ĝentil'hom'a sinjor'o en solid'a kaj agrabl'a land'o. La knab'in'o hav'is em'o'n al la korespond'ad'o.

— Sed kiel mi pov'us korespond'i. Mi est'as ankoraŭ ĉe la komenc'o. Apenaŭ mi sci'as iom'et'e el esperant'o.

— Ne grav'as, tut'e ne grav'as — mi trankvil'ig'is ŝi'n — komenc'e mi help'os vi'n kaj post'e dum la turn'o de la leter'o'j vi progres'os kaj pov'os iom post iom mem korespond'i.

La korespond'ad'o komenc'iĝ'is. Ver'dir'e ne est'is mult'a'j la kontribu'o'j de la knab'in'o. La plej grand'a part'o de la pli kaj pli amas'iĝ'int'a'j kart'o'j kaj leter'o'j est'is mi'a'j verk'o'j. Neniam en mi'a viv'o mi vid'is tiel fervor'a'n korespond'ant'o'n kiel la portugal'o est'is. Kaj li'a'j leter'o'j pli'long'iĝ'is de semajn'o al semajn'o. Li'a individu'ec'o pli'jun'iĝ'is de leter'o al leter'o. Dum kelk'a'j semajn'o'j li jun'iĝ'is almenaŭ dek jar'o'j'n. Sed dir'ant'e tio'n mi kalkul'is tre si'n'gard'e. Ankaŭ ni'a'j respond'o'j pli'long'iĝ'is. Li pet'is ankaŭ portret'o'n kaj ni send'is, sed ĉio'kaz'e tamen ŝi'a'n kaj ne la mi'a'n. Ankaŭ li send'is si'a'n portret'o'n. Li est'is simpati'a kaj honest'aspekt'a kvar'dek'jar'ul'o en tiu period'o de la har'perd'o, kiam oni tre zorg'e prov'as geometri'e aranĝ'i la rest'o'n de la har'ar'o. Simpati'a aspekt'o kaj tre konven'a al la baz'a'j motiv'o'j.

Post la reciprok'a ŝanĝ'o de la portret'o'j la am'o subit'e ek'flam'is. Li send'is ard'a'n, ok'paĝ'a'n leter'o'n kun amas'o da laŭd'o'j pri la ĉarm'o de la blond'ul'in'o, kaj la ĉarm'ul'in'o reciprok'is la laŭd'o'j'n kun mi'a tre aktiv'a help'o en preskaŭ sam'e long'a leter'o.

Tiel daŭr'is la afer'o dum kelk'a'j monat'o'j. Re'e'n ne plu est'is voj'o, kvankam la knab'in'o, est'ant'e honest'a anim'o, prov'is mem'star'ig'i si'n. Ŝi jam kon'is bon'e la lingv'o'n kaj prov'is skrib'i sen mi'a amik'a help'o, sed la rezult'o est'is tre mal'esper'ig'a. Li angor'e demand'is: “Ĉu ebl'e vi est'as mal'san'a? Vi'a last'a leter'o impres'is lac'a! Skrib'u tuj!” Ŝi dev'is vol'e-ne'vol'e re'ven'i al mi kaj mi daŭr'e far'is nov'a'j'n kaj nov'a'j'n leter'o'j'n, pren'ant'e help'o'n de mi'a profesi'a fantazi'o. La sukces'o far'iĝ'is iel tro bon'a. La portugal'o iom post iom plen'e — ĝis la orel'o'j — en'am'iĝ'is al la knab'in'o. Pri tio ni est'is ja plen'e kontent'a'j, sed-sed — post proksim'um'e du'on'jar'a korespond'ad'o ven'is la grand'a, ver'a, sen'mank'a am'konfes'o. Laŭ mi'a memor'o la portugal'o skrib'is proksim'um'e jen'e:

“Kiam antaŭ kelk'e da monat'o'j vi send'is al mi vi'a'n portret'o'n, mi est'is feliĉ'a. Vi ja est'is tiel ĉarm'a, jun'a sur la bild'o. Sed mi'a impres'o tamen ne rest'is daŭr'a. Ĉarm'a'j jun'ul'in'o'j trov'iĝ'as ĉie. Ankaŭ ĉi tie. Sed iom post iom, laŭ vi'a'j leter'o'j el'volv'is si'n vi'a ĉarm'a, rav'a, knab'in'a, ver'e knab'in'a anim'o kaj nun mi sent'as, ke mi am'as vi'n, jes mi am'as vi'n, ne tiel mult'e vi'a'n ekster'aĵ'o'n, kiu'n real'ig'as al mi moment'e nur vi'a portret'o, sed tiu'n individu'o'n, kiu'n vi'a'j leter'o'j prezent'is al mi tiel konvink'e kaj am'ind'e...”

Ankaŭ la punkt'o'j vic'iĝ'is fin'e de la fraz'o kun la honest'a intenc'o, ke ili mal'kaŝ'u la sent'o'j'n en tiu sfer'o, kie la vort'o'j ne plu pov'as serv'i pro si'a'j materi'a'j mank'o'j, sed en la konkret'a okaz'o tiu'j punkt'o'j aspekt'is kiel malic'a'j diabl'id'o'j, montr'ant'a'j si'a'n lang'o'n al mi kaj eĉ pli al ŝi.

Jen tiel ek'am'is portugal'a direktor'o mi'a'n ver'a'n, jun'a'n, knab'in'a'n anim'o'n kaj li ebl'e eĉ nun mir'as (se ĉiu strang'aĵ'o, okaz'int'a en la mond'o ne for'tir'is li'a'n atent'o'n en ali'a'n direkt'o'n), kial li ne ricev'is respond'o'n al si'a ver'a, grand'a, sen'mank'a am'konfes'o. Ĉar li ne plu ricev'is respond'o'n. Ĉiu pen'ad'o li'a far'iĝ'is van'a.

Kaj ankaŭ mi far'is grav'a'j'n konklud'o'j'n kaj sub'met'is mi'n al la konsekvenc'o'j: Mi ĵur'is solen'e, ke mi gard'os mi'n ĉiam kaj nur en nepr'a neces'o skrib'os leter'o'n en la nom'o de bel'a, blond'a knab'in'o. Kaj tiel mal'aper'as mi'a rav'a, mild'a, knab'in'a anim'o inter mi'a'j mult'a'j re'memor'o'j el mi'a hero'a epok'o en Esperant'uj'o.

LA LIBER'IĜ'O DE LA JUĜ'IST'O

I.

— Sed tio est'as nur bagatel'o, kar'a! Ekzist'as mult'e pli grav'a'j afer'o'j, ol la preter'las'o'j de la lav'ist'in'o. Ne ekscit'u vi'n!

— Bagatel'o? Por vi ĉio est'as nur bagatel'o. Mi'a labor'o, mi'a'j zorg'o'j, kiel divid'i vi'a'n salajr'aĉ'o'n, mi'a ŝvit'o, mi'a'j mort'lac'a'j man'o'j al vi est'as nur bagatel'o sen grav'ec'o. Sinjor'a Moŝt'o nun ir'os en si'a'n ofic'ej'o'n kaj juĝ'os de la alt'a piedestal'o kaj ne zorg'os pri la ĉifon'o'j kaj ali'a'j bagatel'o'j de la stult'a edz'in'o. Jen manĝ'aĵ'o por vi, cert'e Vi re'ven'os de'nov'e mal'fru'e.

La jun'a, milit'em'a, iom dik'et'a vir'in'o laŭt'e, kun plezur'o bru'is, kverel'is kun si'a edz'o. Ŝi evolu'ig'is la kverel'o'n je art'o. La edz'o komenc'e seren'e kaj preskaŭ kun admir'o observ'is ŝi'a'n parol'talent'o'n, sed post'e ĉagren'iĝ'is kaj rigard'is ŝi'n pli kaj pli mal'kontent'e. Nun fin'e al'ven'is la lav'ist'in'o, kies mal'fru'o vek'is la grumbl'ad'o'n kaj la tut'a afer'o ŝajn'is al li tre ted'a kaj mal'agrabl'a. Sed ĉu li mal'gaj'iĝ'is pro la disput'o, ne li ne opini'is la afer'o'n tiel danĝer'a, tiu'j afer'o'j ven'is kaj ir'is rapid'e, ili signif'is nur, ke ili'a'j zorg'o'j ne est'as tro grand'a'j kaj ŝi bezon'is tiu'j'n et'a'j'n fulm'o'tondr'o'j'n por kompens'i si'a'n sangvin'ism'o'n. Sed est'is io ali'a. Li al'rigard'is ŝi'n kaj ne plu vid'is ŝi'n jun'a, en ŝi'a poz'o, en ŝi'a vizaĝ'o montr'is si'n ali'a vir'in'o, ŝi kiel pli mal'jun'a hom'o kaj tio ebl'e al'ven'os baldaŭ: dik'a, laŭt'a, tut'e ne delikat'a sinjor'in'o. Kaj subit'e li sent'is si'n tut'e fremd'a, preskaŭ mal'amik'a al ŝi. Li sent'is la sam'a'n fremd'ec'o'n, kiu'n li sent'is dum si'a'j knab'jar'o'j kontraŭ mez'aĝ'a'j, dik'a'j onkl'in'o'j. Ili est'is laŭt'a'j kaj mult'vort'a'j, babil'em'a'j kaj klaĉ'em'a'j, sid'is kun dis'met'it'a'j krur'o'j, oni aŭd'is ili'a'n spir'o'n kaj — eĥ, li ne dev'as tim'i si'a'j'n pens'o'j'n — ili ne est'is tre apetit'ig'a'j. Ĉu do ankaŭ ŝi iĝ'os tia? Kiel knab'in'o ŝi est'is vigl'a, sed pik'ant'e agrabl'a kaj ĝis nun li ne rimark'is trans'form'iĝ'o'n, nu iom'et'e ŝi dik'iĝ'is dum kelk'a'j jar'o'j, sed nun li'n surpriz'is unu'a'foj'e la klar'a kritik'o kontraŭ ŝi. Kaj li al'rigard'is la mebl'o'j'n, antaŭ ne'long'e aĉet'it'a'j'n kaj la maten'a'n mal'ord'o'n kaj subit'e li ek'vid'is en ili la bon'e kaŝ'it'a'n antikv'iĝ'o'n, ordinar'iĝ'o'n, griz'iĝ'o'n. Li rimark'is la konstant'a'n kaduk'iĝ'o'n de la tut'a viv'o, kiu'n li hodiaŭ, ĝust'e hodiaŭ ne vol'is vid'i. Hodiaŭ ja est'as tiel bel'a tag'o, la strat'o ŝveb'as en la or'a atmosfer'o, li vek'iĝ'is tiel bon'humor'e, sen'zorg'e, rid'em'e, optimist'e kiel la oktobr'a ĉiel'o mem, kiu por moment'o — sam'e kiel li — re'sorĉ'is al si la bril'o'n de la jun'a printemp'o.

Mal'jun'a li ja ne est'as, tri'dek—kvin-jar'a vir'o, rapid'karier'a juĝ'ist'o, de kiu oni ĉiam atend'is kaj atend'as mult'e. Li hav'as la poz'o'n de trankvil'a, konsci'a, sen'per'a kaj afabl'a burĝ'o, kies puritan'ec'o'n kaj serioz'ec'o'n la oni'dir'o neniam forges'as menci'i. Tiu terur'a diskut'o tiel ĝen'is li'n! Jes, oni ja ne pov'as dir'i, ke ili viv'as tut'e sen'zorg'e, kiu pov'us dir'i tio'n en li'a soci'a klas'o, sed ili'a'j zorg'o'j ne est'as minac'a'j kaj tut'e ne danĝer'a'j. Oni dev'as iom'et'e ŝpar'i, iom'et'e divid'i, sed ili pov'us viv'i eĉ sen tio. Ili preskaŭ sport'ig'is tiu'j'n t. n. virt'o'j'n. Sed... kial pens'i pri tiu'j zorg'o'j ĝust'e hodiaŭ, hodiaŭ ĉio est'as tiel rid'em'a, tiel agrabl'a, ne... ŝi ne rajt'as per si'a grumbl'ad'o for'fajl'i la klar'a'n seren'o'n de la sun'riĉ'a kaj printemp'o'n re'vok'ant'a oktobr'a tag'o. Sed ŝi grumbl'as, kverel'as kaj la tut'a bild'o hejm'e ne est'as agrabl'a. For de ĉi tie, laŭ'ebl'e plej rapid'e for!

— Ĉu la sinjor'o ne bon'vol'us sci'ig'i al mi la temp'o'n de si'a majest'a al'ven'o? — grumbl'as mok'e kaj iom pli mal'laŭt'e la sinjor'in'o. Ne, ŝi vol'as vid'i nur tiu'n bagatel'o'n, kiu li'n absolut'e ne interes'is hodiaŭ. Sed ŝi'n tio pli varm'ig'is ol la mir'ind'a re'viv'iĝ'o de la aŭtun'a natur'o.

— Mi dev'as hodiaŭ pri'trakt'i mult'e da afer'o'j. Mult'a'j proces'o'j est'as hodiaŭ — re'kri'is la juĝ'ist'o kaj simil'e al mal'bon'kondut'a knab'o li jam ŝtel'is si'n ekster'e'n. Grand'a spir'o. Li ne mensog'is volont'e, li mem ne sci'as, kial li far'is tio'n. Sed ver'ver'e por hodiaŭ li hav'is nur unu bagatel'proces'o'n. Sed eĉ tiom da labor'o kaj tiom da ĉiu'tag'aĵ'o ŝajn'is al li tro ted'a hodiaŭ. Li oft'e sent'is kontraŭ'dir'o'j'n en si'a profesi'o, precip'e komenc'e kaj hodiaŭ li ne hav'as em'o'n batal'i kontraŭ si.

Preskaŭ danc'e, iom fajf'et'ant'e li tret'is tra la flank'strat'o. Li preter'kur'is la dom'zorg'ant'o'n, kies farise'a'n vasal'humil'o'n li reciprok'is per bon'humor'a afabl'ec'o. Tiu rigard'is post li'n kaj pens'is:

— Kiu pov'us trov'i la kaŭz'o'n de tiu bon'humor'o. Antaŭ du minut'o'j li kri'ad'is en la kuir'ej'o.

— Est'as fru'e ankoraŭ — konstat'is kontent'e la juĝ'ist'o kaj ek'ir'is al la kontraŭ'a direkt'o. Oni pov'as far'i mal'long'a'n ĉirkaŭ'voj'o'n. La vir'in'o'j komenc'is si'a'j'n aĉet'ad'o'j'n. Sur la strat'o ek'bril'is koket'a'j serv'ist'in'o'j, kur'ant'a'j jun'ul'o'j fajf'is, infan'o'j lud'is kaj vigl'a'j jun'ul'in'o'j, re'rid'is al la sun'radi'o'j. La benzin'vapor'o, la polv'o bril'is kaj bon'humor'e dancig'is la petol'a'j'n bakteri'o'j'n en la flav'a aŭtun'a aŭreol'o de la ŝaŭm'ant'a metropol'o.

Ĉe la angul'o de la du'a strat'o ŝlim'vizaĝ'a et'ul'o lud'is en la sabl'o, kiu'n li'a patr'o, la posed'ant'o de la karb'vend'ej'o met'is al li sur la trotuar'o'n. Li mem labor'as en la kel'o sed la mal'fort'a infan'o dev'as ja hav'i sabl'o'kest'o'n, li dev'as fort'iĝ'i kaj en'spir'i la san'ig'a'n kaj fort'ig'a'n varm'o'n du la sun'ben'o. La knab'et'o kned'is, asperg'is la sabl'o'n, konstru'is fabel'a'j'n mirakl'o'j'n el ĝi, tri'jar'a et'ul'o ja hav'as si'a'j'n propr'a'j'n ide'o'j'n. Mir'ind'a'j'n! Kaj tiam ven'is la bon'humor'a gigant'o, laŭ si'a profesi'o juĝ'ist'o, ek'kaŭr'is apud la knab'et'o. Li ek'envi'is la knab'et'o'n pro la liber'a lud'o kaj sub la pretekst'o de amik'em'o al la infan'o, ek'kares'is la mal'pur'a'n vizaĝ'et'o'n kaj sub la sam'a pretekst'o, sub la dev'ig'o de ia kobold'a petol'em'o li komenc'is filtr'ad'i inter si'a'j fingr'o'j la delikat'a'n sabl'o'n. — Kiel bel'a, or'a, bel'eg'a sabl'o — li dir'is miel'voĉ'e al la infan'o. Sed la terur'a infan'o ek'sent'is la ofend'o'n de si'a posed'rajt'o. Oni ne pov'as atend'i io'n bon'a'n de tia knab'o. Jam nun li est'as avar'a, pens'is la juĝ'ist'o. Terur'a infan'aĉ'o! Ĉu la sever'a kritik'o est'is rajt'a aŭ ne, tio'n oni ne pov'is pri'decid'i, ebl'e la knab'et'o ek'sent'is la ego'ist'a'j'n motiv'o'j'n en la ag'ad'o de la gigant'o kaj plor'aĉ'e li stumbl'ad'is sur la kel'ŝtup'o'j por plend'i al la patr'in'o. Tiel sen'iĝ'is la juĝ'ist'o de si'a pretekst'o, sub kies flug'il'o'j li esper'is insid'e lud'i. Lud'i. Kio'n oni pov'is far'i. Li for'ir'is kaj direkt'is si'a'j'n paŝ'o'j'n en mal'pli hom'plen'a'n strat'o'n, ĉar li sent'is ne'rezist'ebl'a'n dezir'o'n paŝ'i, paŝ'ad'i tre si'n'gard'e, ke nur ĉiu'n du'a'n ŝton'kub'o'n de la trotuar'o li'a pied'o tuŝ'u kaj tiu task'o ŝajn'is al li terur'e grav'a; post'e li prov'is ir'i laŭ la manier'o de la ŝak'lud'a ĉeval'o kaj prov'is tre sen'kulp'e rigard'i al preter'ir'ant'o. Li ek'medit'is: — Ĉu mi frenez'iĝ'is?

Ne, ver'e li ne est'is frenez'a, tio'n li sci'is. La sol'a kaŭz'o de tiu'j strang'aĵ'o'j est'is la bon'ŝanc'a re'trov'o de la tiel facil'anim'e forges'it'a infan'ec'o. Tio est'is la kaŭz'o kaj pro tio oni dev'as ĝoj'i. Post'e ven'is la strat'lantern'o. Li dev'is ĉirkaŭ'rigard'i kaj konstat'i, ĉu neniu rigard'as li'n. Neniu rigard'is li'n. Li est'is jam en la sen'hom'a vila'o'kvartal'o, kie nur la bru'et'o de la fal'ant'a'j foli'o'j don'is voĉ'o'n al la natur'o. Kaj post'e li dev'is ĉirkaŭ'ir'i la strat'lantern'o'n kaj post'e li de'nov'e dev'is ĝi'n ĉirkaŭ'ir'i. Kiam la tri'a'n foj'o'n li dev'is ir'i kun serioz'a mien'o laŭ mister'a ceremoni'o ĉirkaŭ la lamp'o'kolon'o, vir'in'a voĉ'o al'kri'is li'n el supr'a fenestr'o de la plej proksim'a vila'o:

— Ĉu vi perd'is io'n, sinjor'o juĝ'ist'o?

La juĝ'ist'o konstern'it'e rigard'is supr'e'n:

— Je-es, sinjor'in'o, bon'a'n tag'o'n, bon'a'n tag'o'n, mi perd'is mi'a'n cigared'ing'o'n, sed mi ĵus re'trov'is ĝi'n — respond'is purpur'vizaĝ'e la juĝ'ist'o, kiu klin'is si'n de'nov'e ne pov'ant'e ek'pens'i kio'n far'i kaj post'e demonstr'is la re'trov'o'n per la al'montr'o de la cigared'ing'o. La sang'o flu'is al li'a kap'o kaj post la ripet'it'a salut'balbut'ad'o preskaŭ kur'e li fuĝ'is de tie.

— Perfekt'a krim'ul'o mi est'as — li pens'is — en tiu ĉi terur'a urb'o. Karcer'o ĝi est'as! Kon'at'o'j kaj kon'at'o'j ĉie... li grumbl'is. La mal'favor'o de la hazard'o iom vund'is li'a'n bon'humor'o'n, sed baldaŭ li forges'is ĉi'o'n kaj post iom da vag'ad'o li ating'is la plac'o'n de la centr'a staci'dom'o. Tie li pov'us pren'i tram'o'n por al'ven'i al si'a ofic'ej'o. Al la ofic'ej'o? Frenez'a pens'o obsed'is li'a'n vol'o'n kaj en la sekv'a minut'o li jam star'is en la plej proksim'a telefon'ej'o kaj telefon'is al si'a koleg'o:

— Vi kompren'as, mi hav'as io'n ne'atend'it'a'n por aranĝ'i. Mi ne pov'is prokrast'i la afer'o'n. Ĉu vi est'us afabl'a rigard'i en mi'a'n kontor'o'n antaŭ'tag'mez'e? Jes, la notari'o est'as tie. Sed ĉu vi hav'us okaz'o'n anstataŭ'i mi'n je la dek-unu'a... Ne, nur unu proces'o... tre simpl'a... oni cert'e pet'os prokrast'o'n... dank'o'n... kor'a'n dank'o'n... ver'e tre afabl'e de vi... Dank'o'n, ankaŭ mi salut'as vi'a'n edz'in'o'n... ĝis...

Kaj li de'met'as la mikrofon'o'n, li star'as jam antaŭ la bilet'kas'o. Kaj jen li jam est'is aĉet'ant'a bilet'o'n al ban'lok'o, situ'ant'a en du'hor'a distanc'o de la ĉef'urb'o apud la grand'a lag'o, apud tiu bel'a lag'o. Tie nun, dum la aŭtun'o li renkont'os neniu'n. Li vol'is lud'i, lud'i, sen'zorg'e, infan'e sub la liber'a, varm'a ĉiel'o. Kun la sent'o de radi'ant'a jun'ec'o li trov'is komfort'a'n lok'o'n en mal'grand'a kupe'o.

II.

Ĉio est'is tre agrabl'a. La vitr'o'hal'o de la grand'a staci'dom'o re'vok'is ĵus la feliĉ'a'n ekscit'iĝ'o'n de la jun'a'j jar'o'j, kiam li'a plej ŝat'at'a odor'o est'is tiu de la lokomotiv'a fum'o. La kri'ad'o de la vend'ist'o'j, propon'int'a'j delikat'aĵ'o'j'n (tuj li aĉ'et'is el ili), la vigl'a puls'o de la grand'urb'a staci'dom'o, la energi'e modern'a ritm'o, la gimnastik'a mov'o de la lokomotiv'a'j rad'aks'o'j, nun oblikv'e supr'e'n, nun mal'supr'e'n, unu-du, unu-du — la apud'a vagon'ar'o ek'vetur'is — la tut'a svarm'o de la viv'o anonc'is al li la liber'iĝ'o'n. Kaj ĝust'e tiu sent'o de la liber'iĝ'o sorĉ'is jun'roz'o'j'n sur la vizaĝ'o'n de la juĝ'ist'o, pentr'is la blu'o'n de li'a'j okul'o'j simil'a al tiu de la ĉiel'o kaj bril'ig'is ili'n per la mirakl'o de la sen'mank'e hom'a optimism'o. La infan'a'n ĝoj'o'n de la blond'a, alt'kresk'a kaj bon'vest'it'a vir'o mir'e kaj seren'e rigard'is iu.

Ver'dir'e li est'is tro okup'it'a pro la for'kur'a jubil'o, li okup'is si'n per si mem. Tiel okaz'is, ke la al'log'a vizaĝ'o de la jun'a vir'in'o, sid'ant'a kontraŭ'e al li, nur tiam kapt'is li'a'j'n okul'o'j'n, kiam la rapid'vagon'ar'o komenc'is si'a'n voj'o'n per majest'a'j mov'o'j. Sed eĉ tiam nur kiel komplet'ig'o.

De kiam li ek'hav'is la bon'ŝanc'a'n ide'o'n for'las'i la urb'o'n kun si'a'j ĉiu'moment'a'j bar'o'j, ĉio favor'is al li, ĉio nur pli'alt'ig'is li'a'n feliĉ'a'n trans'form'iĝ'o'n. Ankaŭ tiu ĉi bel'a, afabl'a, jun'a vizaĝ'o! Kvazaŭ Ŝi est'us re'ven'int'a el la rev'o'j de la knab'a'j jar'o'j. Graci'a, mal'dik'a, subtil'a figur'o, mal'hel'a, ond'a har'ar'o; kiel ĉarm'e ŝi ek'sku'is nun la delikat'a'n kapet'o'n, kiel ond'um'as ŝi'a du'on'long'a, bukl'a har'ar'o, kiel mal'dik'a'j est'as la bel'ark'a'j lip'o'j, kiel mild'a koket'em'o est'as en la mal'hel'a'j vest'aĵ'o'j, el kiu'j marmor'e relief'iĝ'as la mild'lini'a kol'o kaj en la apenaŭ kosmetik'e korekt'it'a natur'a kolor'o de la vizaĝ'o. Kaj la vagon'ar'o glut'as la kilo'metr'o'j'n. Kiel bel'eg'e bril'as la sun'o, kia'n trans'ter'a'n rid'o'n ĝi sorĉ'as al la aŭtun'a viv'o. Kiel bel'a est'as la kolor'kant'o de la arbust'o'j, kiu'j ruĝ'a'j'n, brun'a'j'n, flav'a'j'n kaj eĉ melankoli'e mal'hel'a'j'n salut'o'j'n kompliment'e propon'as al la mal'fidel'a'j, ne're'ten'ebl'a'j sun'radi'o'j. Kiel bel'a'j est'as la apud'mont'a'j, rekt'strat'a'j vilaĝ'o'j kun la blank'e rid'a'j dom'o'j, pelargoni'o'j en la fenestr'o'j, kun la grotesk'e ir'ant'a'j anser'o'j kaj amik'a'j infan'o'j, kies man'sign'o'n li tiel volont'e reciprok'as kvazaŭ promes'ant'e, ke li kun'port'os ili'a'j'n salut'o'j'n al la fabel'land'o, kie'n li vetur'as per tiu ĉi gigant'a maŝin'o. Kiel bel'e, kiel bel'e...

La tri'a'n foj'o'n li dir'is jam laŭt'e, ne rimark'ant'e tio'n,:

— Kiel bel'e!

— Ver'e tre bel'e! — respond'is simpl'e, amik'e kaj natur'e la jun'a vir'in'o. Ŝi jam de long'a'j minut'o'j atent'is — iom patr'in'ec'e — la vir'o'n. Li'a vizaĝ'o tiel sen'kaŝ'e kaj klar'e aper'ig'is li'a'j'n sent'o'j'n, ke ver'e ne est'is mal'facil'e sekv'i la el'form'iĝ'o'n de li'a'j pens'o'j.

La juĝ'ist'o al'rigard'is ŝi'n kun surpriz'o. Ankaŭ tiu ĉi sen'per'a al'iĝ'o al li'a'j pens'o'j, tiu spontan'a en'iĝ'o en la kadr'o'n de li'a humor'o est'is ne esprim'ebl'e agrabl'a. Li spir'et'is kvazaŭ en varm'et'a akv'o kun sent'o de grand'a plezur'o. Ĉio, ĉio mirakl'e serv'is la ne'ver'ŝajn'e fabel'a'n etos'o'n, la re'al'port'o'n de la infan'ec'o. Tiu etos'o ĉirkaŭ'is li'n ĉie hodiaŭ. Tiu ĉi subtil'e bel'a, ĉarm'a knab'in'o. Li'n ek'tuŝ'is la atmosfer'o de la unu'a knab'am'o. Jes, li dev'us poem'i pri tiu'j ĉi dolĉ'a'j lip'o'j. Nun de'nov'e re'aper'is ĉe li la intern'a riproĉ'o de la ĉiu'tag'a burĝ'o, ek'tim'ant'e pro si'a'j tro'kuraĝ'a'j pens'o'j, li re'pren'is si'a'n kutim'a'n kaj akcept'it'a'n aplomb'o'n, sed en la lul'o de la vagon'ar'o, en la varm'o kaj en la delikat'a kaj diskret'a parfum'odor'o li'a konscienc'o de'nov'e dorm'em'iĝ'is kaj li trans'don'is si'n de'nov'e al la admir'o de for'kur'ant'a kat'o, flirt'ant'a papili'o, riverenc'ant'a popl'o sur la voj'o, aŭ (kaj plej daŭr'e) al la plen'a admir'o de la jun'a vir'in'o.

La inter'parol'ad'o ek'rul'iĝ'is sam'e sen'per'e kaj natur'e kiel ĝi komenc'iĝ'is. Oni demand'is kaj respond'is sen'per'e, kvazaŭ mal'nov'a'j amik'o'j. Ŝi est'as fianĉ'in'o kaj nun ŝi est'as vojaĝ'ant'a hejm'e'n el la ĉef'urb'o. Tie, en la urb'et'o li atend'as ŝi'n, sed ŝi prepar'is surpriz'o'n kaj ne sci'ig'is la al'ven'temp'o'n. De la komenc'o la konversaci'o ne est'is tut'e konvenci'a, sed iom post iom klar'e aper'is la lud'o sub la babil'ad'o, la etern'a lud'o. Sub la vort'o'j de la vir'o ankoraŭ kaŝ'is si'n la pagan'a faŭn'o, sed li jam est'is tie, kvankam eĉ li ne konsci'is pri tio. Est'is nur la radi'ant'a viv'o'ĝoj'o, kiu elektr'iz'is li'n kaj ĵet'is fajr'er'et'o'n ankaŭ en la kor'o'n de la si'n'kaŝ'em'a knab'in'o. Ŝi est'is ja si'n'kaŝ'em'a. Oni dev'is nur al'rigard'i ŝi'n: la korp'a kaj vest'a pur'e, kiu lim'iĝ'is jam al la pedant'ec'o, la zorg'e fleg'it'a friz'aĵ'o de la ond'ant'a har'ar'o, la akcent'ad'o de la ord'o kaj regul'o'j atest'is pri sen'per'a, konsci'a, saĝ'a kaj bon'e pri'pens'it'a viv'o. Kaj vid'ant'e ĉiu'n ĉi sen'per'ec'o'n, natur'ec'o'n kaj am'ind'a'n, admir'ind'a'n saĝ'o'n oni sent'is, ke oni dev'as konfes'i al tia jun'ul'in'o.

Kaj ne daŭr'is pli ol du'on'hor'o'n, kiam la juĝ'ist'o ating'is la konfes'o'n. Li ja ne konfes'is pri am'o, sed li konfes'is pri la hodiaŭ'a maten'o. Ankaŭ pri la edz'in'o li ne parol'is. Ne pro vir'fripon'ec'o — almenaŭ li tiel trankvil'ig'is si'n — sed tiu part'o iel, pro instinkt'a ordon'o el'las'iĝ'is el la rakont'o, ebl'e ĉar li ne vol'is vek'i ne'estetik'a'j'n pens'asoci'o'j'n. Ankaŭ si'a'n ring'o'n li ne tro bril'ig'is. Kaj li eĉ ne dir'is si'a'n nom'o'n, sed tio'n li far'is ne-konsci'e, nur post'e li konstat'is, ke nek li nek ŝi sci'vol'is pri la nom'o'j. Ili ebl'e konjekt'is, ke la inkognit'o liber'ig'os ili'n de la katen'o'j de la ĉiu'tag'aĵ'o'j kaj la tut'a re'freŝ'ig'a temp'et'o de la ver'a kaj pur'a viv'o'ĝoj'o est'is klopod'o por liber'iĝ'o. Ĝi simil'is al muz'ik'o, ver'a, pur'a kaj transcend'a art'o. Sed ceter'e li konfes'is ĉiu'j'n si'a'j'n herez'a'j'n pens'o'j'n, parol'is pri la ne'kontraŭ'star'ebl'a lud'em'o kaj pri si'a fuĝ'o el la ĉef'urb'o de la filistr'a ord'o. Dum la konfes'o li'a'j okul'o'j bril'is, li'a vizaĝ'o ard'is kaj la tut'a entuziasm'a knab'vizaĝ'o, li'a rid'em'o, plezur'o far'is dum minut'o'j tiu'n voj'o'n, kiu oft'e est'as pli long'a ol la plej long'a distanc'o sur la ter'o. La pens'o'j, la kor'o, la anim'o de la knab'in'o ident'ig'is si'n kun li'a'j kaj el la profund'o de la bon'e ord'ig'it'a anim'o lev'iĝ'is la dezir'o al iu, ĝis nun ne kon'at'a liber'iĝ'o. Tut'e ne tem'is pri grav'konsekvenc'a'j ag'o'j, pri dis'iĝ'o de si'a mond'o, sed sen'iĝ'i de la konvenci'o'j kaj adapt'iĝ'o'j por moment'o, aŭ moment'o'j.

Tiel okaz'is, ke ŝi preskaŭ sen'hezit'e konsent'is pri la inter'romp'o de si'a vojaĝ'o por kelk'a'j hor'o'j, nur por promen'i en la for'las'it'a'j park'o'j de la apud'lag'a ban'lok'o. Ŝi'a fianĉ'o ja ne sci'as pri la al'ven'temp'o, kelk'hor'a prokrast'o signif'as nenio'n. Kaj oni ne dev'as tim'i tiu'n ĉi grand'a'n knab'o'n. Li est'as sincer'a, agrabl'a, mild'a kaj bon'a. Kamarad'o en la plej bel'a senc'o de la vort'o. La tut'a epizod'o promes'as plezur'o'n, forges'ig'a'n, feliĉ'a'n, ekscit'a'n aventur'et'o'n. Ne, ne est'as ind'e batal'i kontraŭ tiu ĉi neniam re'ven'ont'a sent'o. Kaj est'us eĉ pli mal'saĝ'e batal'i kontraŭ ĝi. La post'a reakci'o est'us tre mal'feliĉ'a kaj don'us amar'a'j'n hor'o'j'n al ŝi kaj eĉ pli al ŝi'a'j median'o'j.

Kaj ili, nur ili sol'a'j for'las'is la vagon'ar'o'n ĉe la apud'lag'a staci'o.

III.

La grand'a staci'o osced'is pro la mal'plen'o. Apenaŭ ĝen'is ili'n la mir'a rigard'o de la staci'estr'o. Ili baldaŭ for'las'is la teritori'o'n de la staci'o kaj star'is sur la bord'o de la viol'kolor'a, grand'a lag'o. La ali'a bord'o apenaŭ est'is vid'ebl'a kaj sur la tut'a, preskaŭ sen'fin'a akv'o nur sol'a vel'ŝip'o naĝ'is en la mal'proksim'o. Proksim'e kan-arb'ar'o lul'iĝ'is kaj sovaĝ'a'j anser'o'j, melankoli'a'j mev'o'j flug'is al la ĉiel'o, rond'flug'is kaj re'ven'is. Ili re'ven'is ĉiam sam'lok'e'n. La ond'o'j mal'laŭt'e plaŭd'is kaj distil'is la delikat'a'n, mol'a'n sabl'o'n de la bord'o. Trankvil'o, trankvil'o, trankvil'o! —

Nun akv'a serpent'o spiral'is antaŭ ili. Kiel vir'in'o'j kutim'e, la knab'in'o ek'frost'is, vid'ant'e serpent'o'n, ek'sku'iĝ'is kaj la vir'o subtil'e, frat'ec'e ek'kares'is ŝi'n. Iom'et'e melankoli'a est'is ĉio ĉi, ia mal'gaj'o de la pas'em'o sent'iĝ'is en la kviet'o, oni sent'is la al'ven'o'n de io, pri kio oni sci'as, sed kio'n oni ne kon'as. La juĝ'ist'o satur'iĝ'is de melankoli'o.

Post'e ili promen'is kaj parol'is preskaŭ neniom. Sed tiu silent'o ne postul'is motiv'ad'o'n, ĝi ne est'is ted'a, ĝi mal'e est'is la plej perfekt'a esprim'il'o de ili'a'j komun'a'j pens'o'j. Ili jam ne plu dezir'is lud'i. El tiu'j esper'o'j plen'um'iĝ'is nenio; sed ili sent'is nek mank'o'n nek tromp'iĝ'o'n, ili est'is plen'plen'a'j de inspir'a, spirit'a kontent'iĝ'o. La vir'o al'rigard'is ŝi'n. Ŝi'a'j pied'o'j facil'e, si'n'gard'e tuŝ'et'ad'is la sabl'o'n, kvazaŭ ŝi tim'us, ke la sorĉ'o romp'iĝ'us pro pli real'a paŝ'o. Ŝi'a jun'a kol'o iom fleks'iĝ'is antaŭ'e'n kaj la okul'o'j, tiu'j brun'a'j, profund'a'j okul'o'j brul'is en melankoli'a fajr'o. Ĝis nun ili ne rigard'is rekt'e unu la ali'a'n, sed jen en la sam'a moment'o ili lev'is si'a'n rigard'o'n al la ali'a kaj post'e tut'e mem'kompren'ebl'e, kun la sam'a komun'a iniciat'o en la sam'a moment'o, sen hezit'o kaj sen ĝen'o kaj sent'ant'e nur ia'n mir'ind'a'n frat'ec'o'n simpl'e ili inter'kis'iĝ'is.

Ĉe la rand'o de la horizont'o aper'is nub'o'stri'o kaj la ĝis nun nebul'a'j kontur'o'j de la trans'a'j mont'o'j mal'aper'is. Post mal'pli ol dek minut'o'j la vent'o ek'blov'is, la cirkul'ad'o de la mev'o'j iĝ'is pli ekscit'a, ili'a kri'o pli akr'a. Jen al'ven'is pluv'atak'o kaj ĝi ven'is tiel subit'e, ke ili dev'is kur'e serĉ'i ŝirm'ej'o'n. Tio solv'is la solen'a'n humor'o'n. La vir'o ĉirkaŭ'brak'ant'e la tali'o'n de la facil'e kur'ant'a knab'in'o kur'is kun ŝi. Tiam ili jam rid'eg'is. La sorĉ'a vual'o dis'ŝir'iĝ'is en la pluv'eg'o. Nun ili re'trov'is la pli fru'e esper'it'a'n lud'em'o'n. La pluv'eg'o far'iĝ'is pli per'fort'a kaj ili dev'is rapid'e trov'i konfid'ind'a'n azil'o'n. Sur la bord'o for'las'it'e, izol'e dorm'is kelk'e da blank'a'j vila'o'j. La pluv'eg'o tambur'eg'is sur la ter'o, kiam ili ating'is la unu'a'n. En la ĉirkaŭ'aĵ'o nenie oni pov'is mal'kovr'i hom'o'n. Kaj sen'pens'e, nur por petol'i iom'et'e, li el'pren'is si'a'j'n ŝlos'il'o'j'n kaj — ne est'is la unu'a kaj ne la plej grand'a mirakl'o hodiaŭ — la du'a ŝlos'il'o turn'iĝ'is en la serur'o kaj la pord'o mal'ferm'iĝ'is. Ĉio kvazaŭ en sonĝ'o. La pluv'eg'o est'is frenez'a, sed li rid'is plen'gorĝ'e. La knab'in'o re'rid'is bon'humor'e kaj ili en'ir'is en la fremd'a'n vila'o'n.

IV.

La vila'o ne est'is tut'e ne-loĝ'at'a. Almenaŭ ŝajn'is, ke oni kutim'e vizit'as ĝi'n ankaŭ nun kelk'foj'e. Iom da mal'ord'o, iom da hejm'ec'o atest'is, ke oni est'is en ĝi antaŭ kelk'a'j tag'o'j. Sur la tabl'o kuŝ'is mal'ferm'it'a libr'o kaj tio iom'et'e ek'tim'ig'is ili'n, ke la posed'ant'o de la vila'o re'ven'os. Pri'pens'u, kia skandal'o est'us! Sed la vir'o tuj post'e kun infan'a ĝoj'o mal'kaŝ'is la rezult'o'j'n de si'a privat'detektiv'a esplor'ad'o: en la tut'a dom'o trov'iĝ'is nur sabat'a'j kaj dimanĉ'a'j gazet'o'j. La posed'ant'o do est'as tia'spec'a obstin'a semajn'fin'ul'o, kiu'n eĉ la mal'fru'a aŭtun'o ne for'tim'ig'as de la lag'bord'o. Kurioz'e, sed ili dum la tut'a temp'o ne pens'is pri respond'ec'o, ili nur ne vol'is est'i mal'kovr'at'a'j, sed ceter'e tut'e ne est'is en ili'a'j pens'o'j eĉ pent'et'o pro io kontraŭ'kutim'a, aŭ kontraŭ'rajt'a. Ĉio dev'is est'i tiel kaj okaz'is, kiel tio dev'is okaz'i. La juĝ'ist'o sam'e ne pens'is pri io ali'a, kiel la knab'in'o ne. Ili tut'e for'ŝir'iĝ'is de la hom'a soci'o, en la tut'a ter'o ekzist'is nur du hom'o'j: ili. Kaj ili posed'is ĉi'o'n kio trov'iĝ'is sur la ter'o. Ili hav'is rajt'o'n por ĉio, ĉar ekzist'is neniu kiu est'us pov'int'a dub'ig'i ili'a'n posed'rajt'o'n.

V.

Rid'em'e kaj rid'eg'ant'e ili en'iĝ'is en la ne'kutim'a'n kaj interes'a'n situaci'o'n. Kaj jam nun tut'e ne est'is mir'ind'e, ke post la subit'e aper'ant'a sent'o de mal'sat'o ili ambaŭ fervor'e serĉ'is manĝ'aĵ'o'n en la vila'o. Post ne'long'a temp'o kun hura'kri'o ili trov'is skatol'o'n da sardin'o'j, botel'o'n da bier'o kaj ili komplet'ig'is tiu'n trezor'o'n per la buter'pan'pec'o'j, kiu'j'n la edz'in'o de la juĝ'ist'o en'pak'is. Ankaŭ glas'o'j ne mank'is el la mastr'um'ad'o. La juĝ'ist'o lev'is la botel'o'n kaj verŝ'is bier'o'n en la glas'o'n de la knab'in'o. Ŝi rigard'is sur la lev'it'a'n man'o'n, sur kiu la edz'a ring'o ne plu pov'is si'n kaŝ'i kaj ŝi rigard'is al la pedant'a pak'aĵ'o de la pan'pec'o'j:

— Ĉu edz'o...? — ŝi dir'is kun mild'a riproĉ'o.

Tiu vort'o est'is la unu'a, kiu rilat'is li'a'n normal'a'n viv'o'n kaj la riproĉ'et'o aper'ig'is respond'ec'sent'o'n ne al ŝi, sed al la ne'kon'at'a vir'in'o, sed la ombr'et'o, kiu dum moment'o ek'sid'is sur ili'a humor'o, baldaŭ for'flug'is. La pluv'o mal'rapid'iĝ'is. Ili daŭr'ig'is la detektiv'ad'o'n, ili rigard'is la libr'o'n, las'it'a'n sur la tabl'o.

— Inteligent'ul'o — el'dir'is la knab'in'o la verdikt'o'n — rigard'u, li leg'as modern'a'j'n franc'a'j'n novel'o'j'n.

— Li est'as fraŭl'o, — konstat'is la juĝ'ist'o, kiu observ'ad'is special'e la ne tut'e model'a'n miks'o'n de la aĵ'o'j. Sur la tabl'o de la kuir'ej'o kuŝ'is inter pli kuir'ej'a'j aĵ'o'j ankaŭ pantofl'o.

— Ni dev'os las'i kelk'a'j'n dank'vort'o'j'n al tiu ĉi bon'far'ul'o — ili inter'konsent'is. — Kiel li surpriz'iĝ'os!

Ili kur'is tie'n-re'e'n, babil'is infan'e kaj rid'is, la sun'o por moment'o re'ek'bril'is kaj ili'a'j vang'o'j brul'is. Ili star'is ĉe la fenestr'o kaj rigard'is la ek'fend'iĝ'int'a'n gigant'a'n nub'o'n, kiu'n tra'romp'is la glav'o de la triumf'ant'a sun'o. La vir'o star'is iom'et'e mal'antaŭ ŝi kaj ĉe ek'mov'o ili'a'j korp'o'j tuŝ'is unu la ali'a'n. La vir'o subit'e ek'flam'iĝ'is. Kun ne kontraŭ'star'ebl'a verv'o li ferm'is la knab'in'o'n inter si'a'j'n brak'o'j'n. Ŝi ferm'is la okul'o'j'n, ek'trem'is kaj barakt'is inter la fort'a'j brak'o'j, sed ne est'is ebl'e defend'i si'n kontraŭ la kis'pluv'o kaj ŝi'a'n si'n'gard'o'n pli kaj pli sub'ig'is la vol'o de la vir'o. Ŝi jam reciprok'is la kis'o'j'n kaj ŝi sent'is, ke ŝi fal'as, fal'eg'as. La vir'o ek'lev'is ŝi'n kaj vol'is ŝi'n port'i... Ŝi prov'is protest'i, turn'is si'n de la vir'o kaj ĝem'ant'e mal'ferm'is la okul'o'j'n. Kaj trans la fenestr'o est'is tiu, kiu re'don'is ŝi'a'n fort'o'n, kiu frost'ig'is ŝi'a'n sang'o'n kaj pel'is kontraŭ'star'o'n en la korp'o'n.

— Kio'n ni far'as! Mal'feliĉ'ul'o, rigard'u!

Li vid'is proksim'iĝ'ant'a'n vir'figur'o'n. Kamp'ul'o, kun uniform'a ĉap'o kaj pip'o en la buŝ'o proksim'iĝ'is. La gard'ist'o de la for'las'it'a ban'koloni'o. Ĉu li ek'vid'is ili'n? Sankt'a ĉiel'o, kio okaz'os, se li mal'kovr'as ili'n? Pied'fingr'e ili ŝtel'kur'is al la mal'hel'a antaŭ'ĉambr'o. La vir'o subit'e re'memor'is pri la ŝlos'il'o'j ekster'e kaj rapid'e en'tir'is ili'n, en la intern'a'n ŝlos'il'tru'o'n kaj si'n'gard'e turn'is ili'n. Post'e ili star'is sen'mov'e, kun angor'o, ili'a kor'o bat'eg'is. La pez'a'j paŝ'o'j nun preter'ir'is la dom'o'n. Nur la mal'laŭt'iĝ'ant'a ŝmac'o de la kot'o aŭd'iĝ'is. Ili ankoraŭ star'is sen'mov'a'j, la angor'o, la tim'o de terur'a skandal'o rigid'iĝ'is en ili kvazaŭ kramf'e kaj ne pov'is solv'iĝ'i. Sed post pas'o de minut'o ili mal'rapid'e ek'mov'is si'n, re'ek'spir'is. La vir'o prov'is rid'i. Li est'is pal'a kaj hezit'em'a ankoraŭ kaj la re'rid'et'o de la knab'in'o est'is tre mal'gaj'a.

Ĉio delikat'a mal'aper'is el la aventur'o. La juĝ'ist'o iĝ'is kutim'a kaj ordinar'a ter'loĝ'ant'o kun avid'o kaj akapar'em'o en la kor'o, kiu nun vol'is posed'i. Ne plu tem'is pri harmoni'a vol'o. Li prov'is est'i nur per'fort'a, sen la plej mal'grand'a pens'o pri la ali'a hom'o, kiu degrad'iĝ'is en la sent'o'j je objekt'o. Li est'is kalkul'em'a kaj cel'konsci'a. Sed la knab'in'o mild'e protest'is. Ankaŭ ŝi perd'is tut'e la sorĉ'o'n, sed el ŝi'a ekscit'it'iĝ'o kaj dezir'o'j rest'is nun nenio. Ŝi sent'is si'n frost'a kaj mal'gaj'a.

— Ne forges'u la gard'ist'o'n — ŝi dir'is kun sub'strek'it'a, mild'a ironi'o. — Li cert'e re'ven'os.

Kaj efektiv'e li ne plu pov'is forges'i la Gard'ist'o'n. La gard'ist'o, la konvenci'o'j, la kutim'o'j, la moral'o jam re'aper'is en tiu ĉi ne'ver'ŝajn'a sonĝ'o. Ankaŭ li ek'sent'is de'nov'e la frost'o'n sur si'a dors'o, pens'ant'e pri la skandal'o, kiu est'us pov'int'a okaz'i. Pens'u, en li'a soci'a pozici'o. Li est'as juĝ'ist'o! Kia frand'aĵ'o al la gazet'o'j! Kaj li'a unu'a sent'o est'is amar'ec'o kontraŭ la katen'o'j en la viv'o, mal'esper'iĝ'o kontraŭ la lig'it'ec'o. La viv'o est'as efemer'a kaj est'as mal'just'e aranĝ'i tiu'n efemer'ec'o'n kvazaŭ oni viv'us etern'e. La sang'o pel'iĝ'is al la kap'o. Li spir'is pez'e.

La knab'in'o al'rigard'is la horloĝ'o'n:

— Ĉiu'j sankt'ul'o'j! Ni dev'as rapid'i al la staci'o, ke ni pov'u ating'i la vagon'ar'o'n.

— Jes, ni dev'as rapid'i — respond'is la vir'o kaj ek'sving'is la mal'plen'a'n bier'botel'o'n, kiu'n li ten'is en la man'o.

— Kio'n vi far'as? — demand'is la knab'in'o kun angor'o en la voĉ'o.

— Mi nur frakas'as la mur'spegul'o'n — respond'is la vir'o, dum la spegul'vitr'o'j tint'bru'e fal'is plank'e'n. Post'e li al'don'is:

— Oni dev'as io'n far'i...

VI.

Sen'spir'e ili kur'is. La vagon'ar'o de la knab'in'o jam star'is ĉe la staci'o. Inter la du'direkt'a'j vagon'ar'o'j est'is nur kelk'a'j minut'o'j. Ili renkont'iĝ'is ĉe tiu ĉi staci'o. Dum la kur'ad'o ili tut'e ne hav'is pens'o'j'n pri la pas'int'a'j hor'o'j, nur pri la eventual'aĵ'o'j de la sav'iĝ'o. Ili tut'e ne pens'is pri tio, ke ebl'e est'us bon'e mal'fru'i, ke ebl'e sekv'us el ĝi io nov'a, kiu super'us la mal'nov'a'n viv'o'n, ke ebl'e ili preter'kur'as donac'o'n, tre valor'a'n. Ili nur kur'is, kur'is... Kaj kiam la knab'in'o jam est'is en la kupe'o kaj kun iom pal'a re'viv'iĝ'o de la sonĝ'o kaj kun dank'a'j okul'o'j rid'et'is tra la sub'ig'it'a fenestr'o al la vir'o, — de mal'proksim'e tiam jam aŭd'iĝ'is la bru'o de la vagon'ar'o al la ĉef'urb'o — li postul'is sen'pacienc'e de ŝi:

— La nom'o'n, la adres'o'n...

— Jam mal'fru'e! Neniam plu — respond'is la knab'in'o kaj la vagon'ar'o for'port'is ŝi'n en la nebul'o'n de la sonĝ'o'j.

Kaj nun ankaŭ li sid'as en kupe'o. Li rigard'as si'a'n horloĝ'o'n. Ne est'os pli ol la ses'a post'tag'mez'e, kiam li de'nov'e est'os en la urb'o.

Ŝt-ŝt-ŝtŝt... la rad'o'j muz'ik'as, nun li est'as sur'voj'e al la hejm'o... al la hejm'o... al la hejm'o...

LA DOLĈ'A PORTRET'O

Hungar'a poet'o — T. Fal'u — verk'is la jen'a'n poem'et'o'n kun la titol'o “Mi protest'as”.

Por mal'san'i, mal'jun'iĝ'i
en ĉi mond’ mi ja ne est'as;
Mi protest'as kontraŭ Temp'o,
kontraŭ Mort'o mi protest'as.

Kaj skrib'e mi apelaci'as,
motiv'ar'o jen ĉi-kun'e:
Am'o, kant’, feliĉ’, dom'et'o,
flor’ printemp'e, kamp’ aŭtun'e.

La temp'o pas'as kaj la tag'o'j de la protest'o pli'mult'iĝ'as. Kontraŭ ĉiu pas'o de la viv'plezur'o'j oni protest'as per memor'o'j. Ĉiu memor'o est'as protest'o. Kaj nun mi el'lev'as unu el mi'a'j esperant'o'memor'o'j por protest'i.

Tio okaz'is antaŭ mult'a'j jar'o'j. La unu'a mond'milit'o jam pas'is antaŭ relativ'e long'a temp'o kaj la mal'trankvil'ig'a'j antaŭ'vent'o'j de la du'a ankoraŭ ne ek'lev'is si'n. Mi est'is kelk'jar'a esperant'ist'o, sed jam kurs'gvid'ant'o. En tiu jar'o mi hav'is grand'a'n kaj eg'e bon'kvalit'a'n kurs'o'n en mi'a hejm'urb'o. La publik'o de la kurs'o konsist'is el proksim'um'e kvar'dek inteligent'a'j person'o'j, ge'student'o'j, ge'aktor'o'j, inter ili trov'iĝ'is du kurac'ist'o'j, inĝenier'o'j kelk'a'j, advokat'o, labor'ist'o'j, kontor'ist'o'j el ambaŭ seks'o'j, kaj sam'e la instru'ist'ar'o est'is reprezent'it'a inter ili per kelk'a'j membr'o'j. La kurs'o komenc'iĝ'is post la fin'o de la budapeŝt'a foir'o, kie ni ricev'is okaz'o'n propagand'i. Tio signif'is, ke la kurs'o komenc'iĝ'is en la du'a part'o de maj'o kaj fin'iĝ'is en la plej ard'a juli'o. Kaj en tiu part'o de Eŭrop'o la juli'a varm'eg'o pov'as konkurenc'i kun la afrik'a. Sed mi'a ar'o tut'e ne dis'fend'iĝ'is en la varm'eg'o. La kurs'a atmosfer'o est'is tiel bon'a, ke la cirkonstanc'o'j ne pov'is dorm'em'ig'i ĝi'n. Post la fin'o de la kurs'o aper'is ni'a anonc'o en la Herold'o de Esperant'o:

Bel'a'j, bon'a'j, simpati'a'j, jun'a'j kaj mal'jun'a'j, dik'a'j kaj mal'dik'a'j, riĉ'a'j kaj mal'riĉ'a'j ge'lern'ant'o'j de F.S. dezir'as korespond'i kun sam'kvalit'a'j ekster'land'an'o'j.

La anonc'o rikolt'is mir'ind'a'n sukces'o'n. Se mi bon'e memor'as, ven'is ne mal'pli ol 113 respond'o'j el proksim'um'e du'dek land'o'j. Long'a'j korespond'ad'o'j, long'a'j roman'o'j, amik'ec'o'j, diskut'o'j, poŝt'mark'ŝanĝ'ad'o'j komenc'iĝ'is per tiu anonc'o. Interes'a'j, oft'e tre inteligent'a'j leter'o'j, bel'a'j kart'o'j, karakteriz'a'j ton'o'j de divers'a'j land'o'j akir'is plezur'o'n sam'e al la instru'ist'o kiel al la lern'ant'o'j. Sed unu el la last'a'j leter'o'j special'e kapt'is mi'a'n interes'o'n. Tuj. Eĉ antaŭ ol mi komenc'is leg'i ĝi'n. Ĉar sur la supr'o de la leter'o rid'et'is portret'o. Portret'o de ver'e ĉarm'a fraŭl'in'o. Kaj ŝi'a leter'o est'is sprit'a, bon'humor'a, freŝ'a, kiel kamp'a buked'o. La ĉarm'a sam'ide'an'in'o, jun'a instru'ist'in'o ie en Sud'a Eŭrop'o — la land'o kaj lok'o ja ne est'as grav'a'j — ne sen'sukces'e atak'is mi'n, la kurs'gvid'ant'o'n. Ŝi ne vol'is korespond'i kun lern'ant'o, sed kun la instru'ist'o. Kaj ŝi pet'is de mi tuj portret'o'n. Mi bon'e memor'as, la leter'o al'ven'is iu'n sabat'o'n kaj mi, est'ant'e en mi'a plej plen'e flor'ant'a jun'ec'o, est'is ankoraŭ dimanĉ'e daŭr'e rav'at'a, rav'it'a kaj rav'ot'a. Kaj mi decid'is tuj skrib'i al la mal'proksim'a proksim'ul'in'o. Mi ne memor'as, kio'n mi skrib'is, sed mi bon'e kaj klar'e memor'as, ke mi long'e medit'is pri la portret-problem'o. Mi ne vol'is perd'i la fraŭl'in'o'n. Kaj la sol'a portret'o, kiu flat'is mi'a'n ekster'aĵ'o'n, est'is tiu, kiu aper'is en la Hungar'a Herold'o. Mi do decid'is al'don'i tiu'n portret'o'n. Sed ĝi'a dors'flank'o est'is ĉia, nur ne elegant'a, tie est'is la liter'o'j de iu artikol'o. Mi do el'tond'is la portret'o'n kaj vol'is ĝi'n glu'i sur la supr'o'n de la leter'o. Sed tiu'n post'tag'mez'o'n ŝajn'e mi neniam pov'is est'i pret'a pri mi'a'j problem'o'j. Ĉar nun sekv'is nov'a, kaj ne mal'pli grav'a problem'o. En la tut'a dom'o ne trov'iĝ'is glu'il'o. Kaj est'is dimanĉ'o. Mi ne vol'is atend'i ĝis lund'o. La afer'o mem ŝajn'is al mi terur'e urĝ'a kaj krom tio, se mi ne tuj for'send'is iu'n leter'o'n, mi forges'os en'poŝt'ig'i ĝi'n ĝis ĉifon'iĝ'o en la poŝ'o. Ebl'e mi'a tim'o est'is iom tro'ig'it'a, sed almenaŭ pri ali'a'j leter'o'j okaz'is tiel.

Oni do dev'is ag'i tuj. Sed kiel? Mi'a'n cerb'um'ad'o'n inter'romp'is la post'tag'mez'a kaf'o, kiu'n mi ricev'is. Al la kaf'o mi ricev'is pan'o'n, buter'o'n kaj miel'o'n. Mi met'is flank'e'n la leter'o'n kaj komenc'is konsum'i kaf'o'n kaj miel'it'a'n buter'pan'o'n. La miel'o subit'e don'is la solv'o'n de mi'a problem'o. Ĝi pov'as ja glu'i, ĝi sen'dub'e est'as glu'il'o. Rapid'e mi fin'is la kaf'trink'o'n, tra'leg'is mi'a'n inspir'it'a'n leter'o'n, pren'is la portret'o'n, zorg'e miel'is ĝi'a'n dors'o'flank'o'n, glu'is ĝi'n sur la leter'o'n, al'rigard'is ŝi'a'n portret'o'n, zorg'e tra'leg'is mi'a'n leter'o'n de'nov'e, de'nov'e al'rigard'is mi'a'n portret'o'n kaj sent'is mi'n kontent'a. (Kiel mi jam menci'is, la portret'o est'is konsider'ind'e flat'a kompar'e al mi'a ver'a aspekt'o.)

Kaj mi'a leter'o vetur'is al la plej sud'a part'o de Eŭrop'o kun mi'a'j, ne tut'e sen'flam'a'j vort'o'j. Kaj mi atend'is la respond'o'n.

Mi ne dev'is atend'i tre long'e. Ne pas'is pli, ol du semajn'o'j, kiam la leter'port'ist'o, person'e trans'don'ant'a al mi leter'o'n, hav'is okaz'o'n vid'i mi'a'n plej agrabl'a'n kaj plej afabl'a'n mien'o'n. Ebl'e ne est'as neces'e apart'e menci'i, ke la leter'o ven'is de ŝi.

Skrib'ant'e tiu'j'n ĉi vort'o'j'n mi fakt'e ne sci'as, ĉu mi'a arĥiv'o en mi'a hejm'urb'o ekzist'as, aŭ ĝi mal'aper'is sub la milit'a'j ruin'o'j, sed mi memor'as pri la en'hav'o de tiu leter'o, supoz'ebl'e tut'e laŭ'vort'e:

Ŝat'at'a Sam'ide'an'o — ŝi skrib'is — mi ĉiam supoz'is, ke vi est'as dolĉ'a knab'o. Sed neniam mi pov'is supoz'i, ke vi est'as tiel dolĉ'a. Vi'a long'a kaj afabl'a leter'o ven'is hodiaŭ kun vi'a portret'o kaj mi ek'leg'is vi'a'n leter'o'n en mi'a ĉambr'et'o, kiu est'is plen'a de sun'lum'o. Sed mi ne pov'is leg'i long'e. La sun'o bril'is, la fenestr'o est'is mal'ferm'it'a. Kaj jen tra la fenestr'o en'flug'is unu muŝ'o, du muŝ'o'j, mult'a'j muŝ'o'j, vesp'o'j eĉ burd'o kaj ĉiu vol'is okup'i, obsed'i, kis'i vi'a'n portret'o'n. Mi dev'is ferm'i la fenestr'o'n kaj dir'i: “Pardon'o'n fraŭl'in'o'j, la portret'o est'as mi'a.” Sed bon'vol'u al mi afabl'e mal'kaŝ'i sekret'o'n: ĉu ankaŭ vi'a real'a est'aĵ'o efik'as tiel al'log'e?

Pas'is mult'a'j jar'o'j de tiam. Kiu sci'as, kie est'as nun mi'a iam'a, ĉarm'a korespond'ant'in'o. En'tut'e mult'o ŝanĝ'iĝ'is dum la pas'int'a'j temp'o'j. Inter ali'a'j mi ne plu uz'as miel'o'n kiel glu'il'o'n kaj per memor'o'j protest'as kontraŭ la Temp'o.

SEN'NOM'E

I.

Ĉifon'ul'o trans'grimp'is la bar'il'o'n. Li mem ne sci'is, kiel li ven'is al la dom'o, kiu ceter'e est'is loĝ'lok'o de oficir'o. Li mem ne sci'is, kiel li liber'iĝ'is. Li marŝ'is en la griz'a procesi'o — tio'n li bon'e memor'is — kaj sen ia vol'o kaj sen ia sent'o, apati'e las'is si'n port'i de la pied'o'j. Li marŝ'is ĉe la ekstrem'a part'o, flank'e de la voj'o. Antaŭ li kaj post li marŝ'is hom'o'j, sam'e apati'a'j kiel li. Sur'ĉeval'e gard'ist'o'j rajd'is tie'n-re'e'n preter ili kaj per vip'o prov'is star'ig'i la fal'int'o'j'n. Kiu ne pov'is re'star'iĝ'i post la vip'bat'ad'o, tiu pov'is rest'i sur la voj'o. Tiu cert'e ne plu re'star'iĝ'is. Kaj ili marŝ'is en la aŭtun'a, mal'varm'a tag'o sur la dezert'a ŝose'o. Kaj tiam okaz'is, ke li subit'e stumbl'is kaj fal'is en kav'o'n. Ĉu est'is grenad'kav'o, aŭ tru'o grand'a, post for'mov'it'a mejl'o'ŝton'o, kiu sci'as? Sed li'a fal'o est'is mol'a kaj neniu rimark'is li'n. La mal'aper'o, la fal'o de procesi'an'o ne est'is ekster'ordinar'a afer'o, pri tio eĉ la kun'marŝ'ant'o'j ne sci'iĝ'is. Ili marŝ'is jam de almenaŭ dek'du hor'o'j kaj nenia manĝ'o re'don'is al ili la viv'em'o'n. Last'foj'e ili ricev'is mal'dens'a'n brasik'sup'o'n. La procesi'o do marŝ'is plu. Sed li est'is en la mol'a kav'o, super li tir'e pantofl'is la lac'a'j paŝ'o'j. Por moment'o'j li rest'is apati'e en la kav'o sen la vol'o kaŝ'i si'n, sen la sci'o kaj konsci'o pri si'a propr'a viv'o, sed subit'e vek'iĝ'is en li la instinkt'o de la viv'em'o, tio tamen ne est'is vol'o, vol'o'n oni ne plu hav'is, tio est'is long'e mal'antaŭ ili, sed ia instinkt'a kaj ŝajn'e ne motiv'it'a, mal'fru'e vek'iĝ'int'a re'ag'o; li plat'ig'is si'n al la intern'a profund'iĝ'o de la kav'o kaj la griz'a procesi'o — ĉu cent'o'j aŭ mil'o'j — tren'e port'is plu si'a'n pez'a'n kaj apati'a'n viv'o'n super li'a kap'o. Sed li est'is liber'a. Li est'is liber'a sen kri'sign'o, li ne hav'is la sent'o'n de sensaci'o, li atend'is nenio'n de la sort'o. Ĉar kio'n oni pov'us atend'i nun, kiam ĉio fin'iĝ'is.

Pal'a li est'is, la okul'o'j mal'klar'e, difuz'e rigard'is el si'a'j ruĝ'a'j kadr'o'j, la haŭt'o perd'is si'a'n rond'a'n elast'ec'o'n kaj pend'is en barb'sulk'o'j de li'a vizaĝ'o. La vizaĝ'o est'is kovr'it'a de kot'o kaj mal'pur'o, kaj kie la haŭt'o vid'iĝ'is, ĝi ne simil'is al vizaĝ'haŭt'o, tut'e ne al ia viv'ant'aĵ'o. Li est'is ja mort'int'o kun instinkt'a memor'o pri la mekanik'a'j mov'o'j de la viv'o. El la vest'ĉifon'o'j, kiu'j kovr'is li'a'n ost'korp'o'n, kontuz'it'a genu'o sang'is kaj ruĝ'iĝ'is. Est'is strang'e, ke tia korp'o pov'is sang'i. Li lam'is, sed ankaŭ la dolor'o est'is iel fremd'a al li. Ĝi est'is iel ekster li.

Sed la liber'o vek'is en li instinkt'o'j'n. Nun li aŭd'is voĉ'o'n el la dom'o kaj li kun'tir'is si'n sub arbust'o, kiu'n li ĵus ating'is. Erinac'e li kun'tir'iĝ'is. Kri'o'j, urĝ'a'j paŝ'o'j, tint'o de arm'il'o'j surpriz'is la silent'o'n. Sed ĝi ferm'iĝ'is de'nov'e baldaŭ. Kur'ant'a'j paŝ'o'j mal'aper'is en la nebul'o. Li est'is de'nov'e sol'a kaj tut'e proksim'e al la pord'o de la dom'o. La pord'o est'is du'on'e mal'ferm'it'a. Oni ne hav'is temp'o'n ferm'i ĝi'n. Gard'ist'o'n li ne vid'is. La lok'o est'is ekster la milit'a zon'o. Sed io tamen okaz'is ie, ĉar de'for'e obtuz'a tondr'o aŭd'iĝ'is. Lam'ant'e li ir'is en la dom'o'n. Li ne ĉirkaŭ'rigard'is en la mal'nov'a antaŭ'ĉambr'o. La pord'o de la ĉambr'o est'is mal'ferm'it'a. Kaj tie star'is tabl'o. Io'n ali'a'n li ne vid'is el la ĉambr'o. Sed sur la tabl'o est'is pan'o, mol'a, bel'a, blank'a pan'o, mal'varm'a viand'o, fromaĝ'o, du'on'a glas'o da vin'o. Unu'e li el'trink'is la vin'o'n kaj avid'e ek'maĉ'is pec'o'n de blank'a pan'o. Sed la stomak'o preskaŭ rifuz'is la nutr'aĵ'o'n. Li ĉes'ig'is la manĝ'ad'o'n. La vid'o de la riĉ'a tabl'o akr'e tranĉ'is si'n en la okul'o'j'n kaj penetr'is en la tempi'o'vejn'o'j'n, kiu'j furioz'e ek'puls'is. Nun li ebl'e pov'us kolekt'i tiom da fort'o'j ke li mort'ig'u, se est'us neces'e. Li'a'j dent'o'j grinc'is. Li ek'ŝancel'iĝ'is kaj apog'is si'n al flor'tabl'et'o, kie ĝarden'a malv'o rid'is kaj en si'a pur'a, impertinent'e pur'a roz'kolor'o mok'is li'n. Kramf'e li dis'ŝir'is la pomp'a'j'n petal'o'j'n, stern'is ili'n sur la plank'o kaj ĵet'is la pot'o'n. Ĝi fal'is obtuz'e kaj verŝ'is si'a'n gras'a'n ter'o'n sur la tapiŝ'o'n. Nun li re'turn'is si'n al la manĝ'o'tabl'o. La stomak'o ne plu ribel'is, sed li sent'is varm'iĝ'o'n kaj la apetit'o re'vek'iĝ'is kun best'a vol'o. Li preskaŭ fal'is sur la plad'o'n, ek'mord'is la viand'o'n kun sovaĝ'a murmur'o, ŝir'is la pan'o'n, la mol'a'n freŝ'a'n pan'o'n kaj manĝ'is ĝi'n avid'e, furioz'e. Li dev'is halt'i moment'e de'nov'e kaj ĉirkaŭ'rigard'is. Sur la tabl'o kuŝ'is mal'ferm'it'a gazet'o. Sur la supr'a angul'o de la gazet'o est'is en'kadr'it'a rubrik'o:

ASTR'OLOGI'A KONSIL'O POR LA TAG'O.

Sub tio li leg'is jen'a'j'n vort'o'j'n, li ja kompren'is la fremd'a'n lingv'o'n:

“La sign'o de la tag'o ig'as la hom'o'j'n est'i romantik'a'j kaj em'a'j al erotik'a'j aventur'o'j. En tiu rilat'o est'as risk'o de ne-neces'a'j el'spez'o'j.”

Kun furioz'a dent'o'grinc'o kaj murmur'o li ĉif'is, dis'ŝir'is kaj for'ĵet'is la gazet'o'n.

De temp'o al temp'o klak'o'j kaj tondr'o'j fal'is en la silent'o'n. Ebl'e oni persekut'is rifuĝ'int'o'j'n.

II.

Neniu kalkul'is la griz'a'n procesi'o'n. Mal'pur'ul'o'j, koto'bul'o'j, ne'registr'ot'a'j, elimin'ot'a'j. Apati'e ili mem sent'is si'n tia'j nun. Dum la antaŭ'a long'a vojaĝ'o en la best'vagon'o, en la kun'prem'iĝ'o la plej mal'fort'a'j, la plej mal'jun'a'j jam for'fal'is. Sed ĉu ili est'is hom'o'j? Ĉu ili iam pov'is est'i hom'o'j? Kie est'is la viv'o de ili?

La jun'a vir'in'o tren'is si'n sur'brak'e kun suĉ'infan'o inter ili. Ŝi'a mizer'o ne est'is pli bel'a, ol tiu de la ali'a'j. Griz'a, profund'a polv'o kaj kot'o kruel'e pez'ig'is la lac'a'j'n paŝ'o'j'n. La pied'o'j hav'is la pez'o'n de plumb'o. Nebul'o ek'vual'is la pal'a'n, aŭtun'a'n sun'o'n. La sen'foli'a'j arb'o'j, kiel skelet'o'j fantom'is. Mal'proksim'e lag'o dorm'is sub si'a silent'a, flav'e griz'a surfac'o.

Sen emfaz'o ŝi ek'pens'is pri la edz'o. Kie li pov'as est'i? Du'foj'e ŝi vid'is li'n. Ĉe la el'vagon'iĝ'o la unu'a'n foj'o'n kaj ankoraŭ unu'foj'e ĉe la dis'don'o de la sup'o. Parol'i kun li ne est'is ebl'e, brutal'a bat'o sekv'is tia'n prov'o'n, sed kio'n oni pov'us dir'i? La gard'ist'o'j est'is mal'mol'a'j, brutal'a'j, sen'indulg'a'j. Oni nur ir'is sen'vort'e kaj ne pens'is pri tio, kie'n. Kaj nun ating'is ŝi'n surpriz'o. Apud'e kie ili preter'marŝ'is, star'is rok'o kaj arbust'o. De tie fal'is pan'pec'o antaŭ ŝi'n. Ŝi ek'tim'is. Sed ŝi vid'is neniu'n kaj neniu rimark'is ŝi'n, kiam ŝi klin'is si'n por la pan'o, kiam ŝi ek'manĝ'is ĝi'n. Oni ne zorg'is pri si'a kun'marŝ'ant'o. La gard'ist'o est'is okup'at'a pri iu ali'a. Nenio est'is grav'a tie en la procesi'o, nur la marŝ'o antaŭ'e'n kaj la halt'o laŭ la vip'son'o de la komand'o'vort'o'j.

Ili halt'is inter la dezert'a'j, anemi'a'j arb'o'j. La jun'a vir'in'o mal'rapid'e, sekret'e pist'is la pan'pec'o'n inter si'a'j dent'o'j. Oni ne rajt'as vid'i ŝi'n kaj ŝi dev'as long'e konserv'i la plezur'a'n gust'o'n de tiu pan'pec'o. Sed la pan'pec'o ne est'is tre grand'a kaj la plezur'o baldaŭ fin'iĝ'is. La infan'o sur ŝi'a brak'o est'is tiel terur'e mal'fort'a. La knab'et'o dorm'et'is dum la tut'a marŝ'o. Nun li ebl'e ricev'os iom da lakt'o. La jun'a vir'in'o koncentr'is si'a'n tut'a'n viv'em'o'n al la et'a infan'o sur la brak'o. Li est'is la sol'a en tiu ĉi mond'o, kiu ankoraŭ rest'is grav'a. La infan'o mal'laŭt'e ĝem'et'is. La patr'in'o prov'is kovr'i li'n per la ĉifon'o'j.

La procesi'o star'is inter la arb'o'j. Est'is ne-grand'a eben'aĵ'o kaj mez'e grand'a el'fos'it'a ter'pec'o. La nebul'o dens'e fal'is sur la hom'ĉifon'o'j'n. La vesper'o al'ven'is sur la dors'o de facil'a, mal'varm'a vent'o. La sun'o kun'tir'is si'n sur la ekstrem'o de la horizont'o. En la vilaĝ'o hund'o'j boj'is. La griz'a procesi'o aŭd'is komand'o'vort'o'n: “Sen'vest'ig'u vi'n!” Oni ne pov'is ne obe'i kaj neniu pens'is pri tio.

Sen pens'o'j, sen ribel'o, en komplet'a apati'o ili far'is tio'n. Vir'o'j, inter ili jun'a'j, mal'jun'a'j, aŭ mez'aĝ'a'j star'is tie kun griz'vaks'a haŭt'o, har'plen'a'j kelk'a'j, aŭ nur mal'pur'a'j ili trem'is tie en la dens'a, nebul'a novembr'o kaj jen vir'in'o'j, kiu'j rajt'is konserv'i si'a'j'n kalson'et'o'j'n, sed kial, ili star'is tie en tol'o, aŭ en grotesk'e mal'pur'a silk'aĵ'o kun ne'kovr'it'a'j supr'a'j korp'o'j. Ankaŭ inter ili est'is jun'a'j kaj mal'pli jun'a'j, sed mal'jun'a'j'n vir'in'o'j'n oni apenaŭ pov'is vid'i. Ili rest'is en la best'vagon'o, aŭ sur la rand'o'j de la ŝose'o. Neniu hont'is. Kie ili las'is la hont'o'n? Ĉu en la vom'ig'a odor'o de la best'o'vagon'o'j, kiu'j ili'n transport'is? Hom'o'j ili ne plu est'is, nur griz'a, mal'sek'a, hirt'a amas'o kun apenaŭ'a meĉ'o de la konsci'o.

La soldat'o'j star'is ĉirkaŭ ili en ripoz'a pozici'o. Ili fum'is cigared'o'n, kraĉ'is kaj kelk'a'j parol'is pri pli modern'a'j metod'o'j por sam'a cel'o. Sed en tiu ĉi mal'grand'a, sen'kultur'a, mal'pur'a land'o ankaŭ tiu ĉi metod'o konven'is. Ili parol'is pri gaz'o kaj brul'ig'o. Sed ĉi tie'n ankoraŭ ne ating'is tiu'j modern'a'j metod'o'j. Nun la ripoz'o fin'iĝ'is kaj akr'a'j komand'o'vort'o'j zigzag'is en la aer'o.

La griz'a procesi'o dev'is vic'iĝ'i laŭ la rand'o de la fos'aĵ'o. La infan'et'o ek'viv'iĝ'is kaj kapt'ad'is al la mal'varm'a'j, nud'a'j mam'o'j de la trem'ant'a patr'in'o. Ŝi frost'is, sed ankoraŭ sent'is la dolĉ'o'n de la pan'pec'o kaj ŝi subit'e re'viv'iĝ'is el si'a apati'o. Ŝi rigard'is. Ĝis nun ŝi ne konsci'is pri tio, kio est'is ĉirkaŭ ili, sed nun ŝi rigard'is. Ĉirkaŭ ili ĉie star'is bon'e vest'it'a'j, impon'a'j, muskol'a'j, sat'a'j soldat'o'j. Ili est'is ek'ŝarĝ'ant'a'j si'a'j'n paf'il'o'j'n. De'nov'e komand'o'vort'o ek'flam'is kaj antaŭ la gigant'a du'on'cirkl'a de la griz'a, frost'o'trem'ant'a, atend'ant'a procesi'o rigid'iĝ'is paf'il'tub'o'j, mitral'il'o'j. — Sankt'a Di'o — ŝi pens'is — ili paf'os ni'n, ili paf'os ni'n! Kun best'a, plor'singult'a ulul'o ŝi fal'is genu'e'n kaj klin'is si'a'n tut'a'n korp'o'n kvazaŭ ŝirm'e super la suĉ'infan'o'n. La najbar'in'o trans'pren'is la ulul'o'n kaj post kelk'a'j sekund'o'j la tut'a amas'o ulul'is, plor'is kaj escept'e kelk'a'j'n komenc'is sku'i la pugn'o'j'n al la paf'pret'a'j soldat'o'j. Kelk'a'j fal'is kaj etend'is si'n sur la ter'o kaj en la fantom'a lum'o la mal'gras'a'j, fantast'ik'a'j figur'o'j aspekt'is kiel la figur'o'j de la last'a juĝ'o. La jun'a vir'in'o ter'e'n klin'is si'a'n kap'o'n. La knab'et'o est'is ŝirm'at'a en la kav'o, form'it'a de la kap'o kaj si'n'o de la genu'ant'a patr'in'o kaj li ek'suĉ'is ŝi'a'n mam'o'n. En tiu pozici'o ating'is ŝi'n la brutal'a puŝ'o de la paf'o. La kap'o fal'is sur la brust'o'n, sed la korp'o en ark'o klin'iĝ'is al la mal'sek'a ter'o. La suĉ'infan'o rest'is ne'vund'it'a en tiu ark'o de la patr'in'a ŝirm'o kaj prov'is daŭr'ig'i la suĉ'ad'o'n.

Post'e ven'is labor'ist-soldat'o'j kaj ili verŝ'is kalk'o'n kaj ter'o'n super la griz'a'n procesi'o'n.

La griz'a procesi'o ating'is si'a'n cel'o'n.

III.

— Vi pov'as paf'i mi'n! Paf'u mi'n, mi pet'as vi'n! Sed ne trans'don'u mi'n al tiu'j! Paf'u mi'n! Kial vi ne paf'as mi'n?

— Mi est'as oficir'o! Fripon'o! Per la sang'o de tia kanajl'o mi ne mal'pur'ig'as mi'a'n ĉambr'o'n. La patrol'o ven'os tuj kaj ĝi zorg'os pri vi. Vi ne plu hav'os okaz'o'n ŝtel'i kaj romp'i! Mi est'as oficir'o!

La ĉifon'ul'o ek'larm'is. Subit'e li re'memor'is pri io mal'proksim'a. Pri iu ali'a viv'o kaj pri ĉio ord'ig'it'a en tiu mal'proksim'a viv'o. Pri manĝ'o, ĉambr'o, edz'in'o, infan'o, radi'o, varm'o, kverel'et'o'j por iom dis'ig'i la monoton'a'n sekv'o'n de la ord'o, pri si'a profesi'o, pri ĉio, kio nun fantom'is en iu sulf'a vapor'o de diabl'a fantasmagori'o. Tiu pomp'a best'o en la uniform'o, kiu tamen rekt'e parol'is al li, re'vek'is en li memor'o'j'n, kiu'j jam tut'e for'las'is li'n pli fru'e. Sed tiu'j memor'o'j nun komenc'is brul'i en li kaj en li vek'iĝ'is la vol'o re'trov'i la voj'o'n, se tia voj'o ekzist'is. Aŭ prov'i konstru'i io'n el tiu ĉi liber'iĝ'o. Ebl'e oni pov'us sav'i si'n. Sed li est'is sen'arm'il'a kaj mal'fort'a. Kaj tiu uniform'a best'o ĉi tie nur dev'as lev'i si'a'n man'o'n kaj li ne plu viv'as. Li star'is sen'mov'a kaj la larm'o'j far'is mal'larĝ'a'j'n kanal'o'j'n sur la mal'pur'o de la vizaĝ'o.

— Vi est'as oficir'o. Kaj se vi vol'as sci'i, iam mi est'is instru'ist'o! Kaj nun vi pov'as mi'n paf'i, ĉu ne?

Sed en si mem li ek'esper'is pri temp'o'gajn'o, kiu iel pov'us sav'i li'n. Li star'is sen'mov'a tie, sed li'a'j okul'o'j nun komenc'is re'ek'viv'i kaj mal'trankvil'e ili esplor'is la ĉambr'o'n por trov'i ebl'ec'o'n de sav'iĝ'o.

La oficir'o tiu'tag'e ricev'is leter'o'n de hejm'e. Ankaŭ tie est'is zorg'o'j, kaj ili est'is eĉ pli mizer'a'j kaj pli mal'facil'a'j ol tie ĉi, en tiu ĉi mizer'a kot'nest'o, kie oni tamen hav'is ĉi'o'n por la viv'o. La hejm'o far'iĝ'is front'o, super kiu de semajn'o al semajn'o, de tag'o al tag'o stern'is angor'o'n kaj detru'o'n la alarm'siren'o'j. La hejm'a front'o sufer'is pli ol la soldat'o'j, kaj precip'e li'a situaci'o est'is sen'danĝer'a. La deĵor'o en tiu ĉi mal'proksim'a, mal'antaŭ'front'a lok'o est'is facil'a, kaj la konserv'o de la ord'o en tiu'j lok'o'j ne signif'is grand'a'n task'o'n. Sed ili hejm'e! La famili'o ja est'is en bon'a san'o, sed post la last'a grand'a flug'atak'o la du'on'o de li'a bel'a, komfort'a loĝ'ej'o for'brul'is. La viv'o tie hejm'e simil'as al furioz'a ĉas'ad'o en apokalips'e sovaĝ'a ŝton'arb'ar'o. Li'a nigr'a, long'a, nobl'a fortepian'o kaj super ĝi tiu et'a, bel'a miniatur'o for'brul'is. Kaj ĉi tie trem'aĉ'as tiu ĉi mizer'ul'o antaŭ li. Ankaŭ li est'as respond'ec'a por la pian'o, por la miniatur'o! Kiam ĉio ĉi fin'iĝ'os? Oni hav'as nenio'n, nur provizor'a'n trankvil'o'n ĉi tie, kaj en tiu trankvil'o streĉ'as si'n la angor'o pro ili hejm'e. Kaj nun tiu ĉi ĉifon'ul'o kuraĝ'as romp'i eĉ tiu'n ĉi et'a'n pseŭdo'ripoz'o'n. Ho, kiel lac'a li jam est'as pro ĉio, jes, ankaŭ pro la kruel'aĵ'o'j. Kiel bon'e est'us viv'i hejm'e kiel iam. Sed kie est'as tiu “iam”. Ebl'e ĝi dron'is por etern'e. Ebl'e oni ne pov'os fin'viv'i la venk'o'n, kiel ajn proksim'e ĝi est'as. La pozici'o de la soldat'o pov'as ŝanĝ'iĝ'i de unu tag'o al la ali'a. Kaj oni dev'as est'i kruel'a, la kruel'ec'o est'as neces'a, profesi'a, kvankam mal'ŝat'ind'a tre oft'e. Sed ĝi est'as la leĝ'o de la milit'o. Kaj nun est'as milit'o kaj tio'n oni ne forges'u, eĉ se oni est'as tiel ĉifon'a kaj tiel mizer'a kiel tiu ĉi ul'o ĉi tie. Est'as milit'o. Kaj tial tiu ĉi ĉifon'ul'o trem'as kaj pet'eg'as mort'paf'o'n kaj tial li'a famili'o trem'as en la dens'e pak'it'a bomb'ŝirm'ej'o hejm'e. Kaj tial li ne plu hav'as si'a'n bel'a'n, nigr'a'n fortepian'o'n hejm'e kaj tial mal'aper'is tiu rav'a miniatur'o kun la roz'vizaĝ'a, nigr'a vir'in'o en viol'kolor'a rob'o. Miniatur'o el la rokok'o'jar'cent'o. Kiel bel'a ĝi est'is! Kaj li subit'e recit'is la topografi'a'j'n memor'o'j'n de si'a loĝ'ej'o, kiu'n li tiel bon'e kon'is. Ĉiu vest'o'hok'o, ĉiu elektr'a kontakt'il'o mem ven'is sub li'a'n man'o'n, ĉio aplik'is si'n al li tie, hom'o'j kaj objekt'o'j egal'e kaj en tiu re'memor'o kaj re'sopir'o li ne rimark'is, ke la uniform'o for'las'is li'a'n anim'a'n est'aĵ'o'n kaj laŭ la pas'o de la long'iĝ'int'a'j minut'o'j li trans'form'iĝ'is je iu atavism'a civil'ul'o, viv'ant'a kvazaŭ en la mal'nov'a temp'o, iam, eĉ antaŭ la unu'a mond'milit'o. Kaj sam'temp'e ankaŭ la ĉifon'o'j de tiu ĉi mizer'ul'o pli kaj pli mal'grav'iĝ'is. Oni ek'sent'is en li la hom'o'n, kiu ne plu est'is registr'it'a en la sen'nombr'a ar'o de la eksterm'ot'a'j, ie sub la rang'o de la best'o'j, kiu'j don'as almenaŭ util'o'n al la potenc'ul'o'j. La ĉifon'ul'o subit'e aper'is al li kiel hom'o. Instru'ist'o li est'is. Kaj li re'memor'is si'a'n mal'jun'a'n instru'ist'o'n, kiu ne tut'e pov'is kontent'ig'i la rasp'ost'ul'o'j'n kaj por kiu li inter'ven'is, ke li pov'u mort'i sam'lok'e, kie li viv'is dum mult'a'j jar'dek'o'j de si'a viv'o. Instru'ist'o! Li al'rigard'is la mizer'ul'o'n kaj prov'is analiz'i en li la hom'o'n. Li kompren'as la lingv'o'n. Sed tiu'j oft'e kompren'as mi'a'n lingv'o'n. Sed ebl'e ankaŭ en li'a viv'o est'is miniatur'o'j kaj muzik'il'o. Li batal'is kontraŭ si'a'j sent'o'j, oft'e dir'is li'a'j amik'o'j, ke fund'e li est'is sentimental'ul'o, li batal'is, sed li ne pov'is venk'i la kompat'o'n, kiu obsed'is li'n. — Bon'e, ke mi est'as sol'a. Sed ĉu mi far'u io'n? Mi est'as sol'a — li pens'is en si de'nov'e, kaj rapid'a decid'o kresk'is en li. Oni ne pov'is for'ig'i la ordon'o'n de tiu decid'a sent'o. Kun komand'a akcent'o li dir'is, mal'mol'e, sen la plej et'a profund'iĝ'o de la voĉ'o, sed tio kost'is al li grand'a'n mem'disciplin'o'n:

— Tuj for'las'u tiu'n ĉi ĉambr'o'n.! Ir'u en la arb'ar'o'n ĉi tie, mal'antaŭ la dom'o. Ĉe la bord'o de la lag'o vi trov'os boat'o'n, proksim'e al la dom'o. Vi romp'os la serur'o'n de la proviz'ej'o, aŭ el'romp'os la bret'o'n de la bud'o, vi ŝtel'os la rem'il'o'j'n. Ĉu vi kompren'as? La boat'o hav'as ankaŭ motor'o'n. En la proviz'ej'o est'as ŝlos'il'o por ĝi. Mal'grand'a ŝlos'il'o. (Je Di'o mi est'as perfid'ul'o!) Se oni kapt'os vi'n, vi ŝtel'is kaj rab'is, vi vid'is neniu'n. Oni pend'ig'os vi'n, vi'n sol'a, ĉu vi kompren'as? Vi silent'as. Ĉu vi kompren'as?

Kaj por glut'i si'a'n emfaz'o'n, li al'don'is:

— Mizer'ul'o, fripon'o!

La vir'o balbut'is io'n, est'is ne'ebl'e dank'i.

— Mi'a edz'in'o, mi'a infan'o. Kio est'os pri la knab'et'o?

— Rapid'e don'u al mi la nom'o'j'n. Ebl'e mi pov'os far'i io'n por ili.

Li ricev'is la nom'o'j'n. Ankoraŭ'foj'e la koler'o ek'furioz'is en li kontraŭ si mem kaj ĉiu sang'o torent'is al li'a kap'o. Li ek'kri'eg'is en grotesk'a komand'o'ton'o:

— Mal'aper-uu! E-e-ekk!

La vir'o mal'aper'is. Li'a'n histori'o'n ni ne daŭr'ig'u ĉi tie. Sufiĉ'as tiom, ke post long'a, aventur'a ĵet'iĝ'o tie'n-re'e'n, du'on'mort'a li sukces'is ating'i neŭtral'a'n land'o'n. Sed tio est'is mult'e pli mal'fru'e.

La oficir'o rest'is en la ĉambr'o. Li ne kuraĝ'is el'ir'i por rigard'i post la vir'o'n. Li ne trov'is solv'o'n en si'a'j pens'o'j kaj li ne est'is tiel fort'a, ke li pov'u gvid'i si'a'j'n pens'o'j'n ĝis la ribel'ad'o. Li est'is hom'o, ne pli hom'a ol la ali'a'j kaj la ali'a'j hom'o'j sam'e kaŝ'is si'n kaj sam'e marĉand'is kun si'a konscienc'o kiel li. Fin'fin'e nenio est'is pli valor'a ol la propr'a viv'o. Sed ie oni dev'is trov'i kompens'o'n por la vek'it'a'j pens'o'j kaj li al'rigard'is la paper'pec'o'n kun la du nom'o'j. Jes, tio'n li dev'as far'i. Si'n'gard'e, sed li pov'as sukces'i: Vir'in'o'j pov'as pli facil'e mal'aper'i ol vir'o'j. Oni vid'u.

Motor'cikl'e li serĉ'is la griz'a'n procesi'o'n. Cert'e li pov'os far'i io'n. Sed oni dev'as est'i tre si'n'gard'a. Kiel li komenc'u? Tre diplomat'e. Ne rekt'e! Sed li cert'e sukces'os. Li'a tim'o miks'iĝ'is kun ekscit'o de optimism'o.

Sed kiam li ating'is la soldat'formaci'o'n, la griz'a procesi'o jam est'is miks'it'a kun sang'o, kalk'o kaj kot'o. Oni pov'is far'i nenio'n. La oficir'o furioz'e kaj sen'pov'e maĉ'is la fin'o'n de si'a cigared'o. Rapid'e li re'turn'is si'n, por ke oni ne rimark'u li'a'n konstern'iĝ'o'n, preskaŭ mal'esper'a'n. La furioz'o torpor'is en li kaj li blasfem'is dum la tut'a tag'o kaj tim'ig'is, kur'ig'is, trem'ig'is si'a'j'n sub'ul'o'j'n. Oni demand'is: Kio okaz'is al li? Tiu ul'o ja ĉiam est'is tiel trankvil'a kaj afabl'a, preskaŭ ced'em'a. Hodiaŭ li est'as pipr'it'a kiel la satan'o mem.

Sed ankaŭ tiu tag'o for'pas'is kiel la ali'a'j.

IV.

For'pas'is mult'a'j ali'a'j tag'o'j kaj ili'a aspekt'o ne plu est'is la sam'a. La mizer'ul'o'j iom post iom el'ramp'is el si'a'j kaŝ'ej'o'j kaj la hieraŭ fier'a'j triumf'ant'o'j far'iĝ'is pli kaj pli simil'a'j al la ekzil'it'o'j. Tag'o'j ven'is, jar'o'j ven'is kaj la sopir'it'a'j venk'o kaj trankvil'o est'is jam pli ne'ver'ŝajn'a ol la miraĝ'o sur la somer'a horizont'o. Kaj mal'e la humil'iĝ'o, la ruin'iĝ'o, la mal'venk'o kaj la venĝ'o ven'is pli kaj pli proksim'e'n. Kaj tiel okaz'is, ke en la neglekt'it'a, mal'grand'a garnizon'a teritori'o iu'n tag'o'n la mizer'ul'o'j si'n'gard'e antaŭ'e'n ŝtel'is si'n. Ili est'is batal'pret'a'j, ili atend'is nur la signal'o'n por la venĝ'o. Kaj la signal'o al'ven'is. Nun al'ven'is la fin'o. La medol'o ebri'iĝ'is en ili'a cerb'o, la memor'o'j ek'flam'is, sang'o flug'is en la okul'o'j'n, kri'o'j dis'tranĉ'is la unu'ec'o'n de la atmosfer'o kaj la venĝ'o mal'mol'e ek'kant'is si'a'n kakofoni'aĵ'o'n. El la dom'o'j oni el'tir'is knab'in'o'j'n, kiu'j'n fal'ig'is la vir'ec'o de fremd'a soldat'o, oni tren'ad'is ili'n per ili'a'j har'plekt'aĵ'o'j kaj oni de'tond'is bel'a'j'n, nigr'a'j'n kaj blond'a'j'n har'ar'o'j'n. Oni turment'is kaj pren'is viv'o'j'n en tiu sovaĝ'a sent'o de si'a propr'a prav'o. Kadavr'o'j de fremd'ul'o'j kaj sam'land'an'o'j — nur perfid'ul'o'j oni dir'is kaj kraĉ'is sur la kadavr'o'j'n — kuŝ'is sur la strat'o'j. Est'is la tag'o de la venĝ'o kaj oni ebri'iĝ'is pro la venĝ'o.

La oficir'o vund'iĝ'is jam hieraŭ. Li ricev'is paf'o'n de mal'antaŭ'e, sed tiam li ne kred'is, ke la afer'o pov'as hav'i grav'a'j'n sekv'o'j'n. La paf'o ne vund'is li'n tre grav'e, sed li ne pov'is mov'i si'n sufiĉ'e fort'e. Kaj li ne kred'is, ke la tag'o de la juĝ'o est'as tiel proksim'e. Li'a motor'cikl'o mal'aper'is. Li sukces'is nun kaŝ'i si'n en la arb'ar'o, sed li ne sukces'is ating'i la bord'o'n de la lag'o. Kaj la vund'o de'ŝir'iĝ'is kaj abund'e komenc'is sang'i. Oni dev'is halt'i kaj vind'i la vund'o'n, sed la sang'ad'o ne ĉes'is. De la last'a'j dom'o'j de la vilaĝ'o la venĝ'o blek'is kaj tem'is nur pri mal'long'a'j minut'o'j. Ĉio est'is perd'it'a. Kun amar'a sent'o li halt'is kaj pren'is cigared'o'n el si'a poŝ'o. Jes, tio konven'is al li'a natur'o. Ne fin'batal'i la batal'o'n. Li est'is sentimental'a kaj rezign'em'a. Nun ĉio perd'iĝ'is. Ĉio fin'iĝ'is! Kaj li recit'is memor'o'j'n kaj inter la memor'o'j aper'is la mizer'ul'o, kiu'n li — ebl'e — sav'is. Li memor'is pri li kaj envi'is li'n, ĉar tiu vir'o hav'is ebl'ec'o'n trov'i unu'sol'a'n hom'o'n, kiu indulg'is. Sed ĉi tie est'as amas'o kaj la amas'o ne indulg'as, la amas'o ne pens'as, la amas'o ne est'as sentimental'a. Ĉu li parol'u pri tiu vir'o al ili? Se li ne est'as inter ili, kaj kial li subit'e re'aper'us ĝust'e tie ĉi, tiam nenio pov'as li'n sav'i. Kaj se li est'us ĉi tie, ankaŭ tiam oni ne pov'us esper'i mult'e. Sed la bru'o proksim'iĝ'is tim'ig'e al li. Kaj ju pli proksim'e ili est'is al li, des'pli klar'e li sci'is, ke li ne hav'os okaz'o'n parol'i al ili. Ili ne plu vid'as kaj ne plu aŭd'as, ili vol'as nur vid'i sang'o'n kaj vol'as aŭd'i la kri'o'n de la mort'o'tim'o. La ekzalt'it'a amas'o proksim'iĝ'is al li. Pal'a li prov'is star'i tie kaj ŝirm'i si'a'n kap'o'n. ŝvel'a'j, brul'a'j okul'o'j, tranĉ'il'o'j, furioz'a'j, best'a'j kri'o'j, ter'trem'o.

Kaj post'e ĉio kun'flu'is en zigzag'a'j cirkl'o'j. La unu'a pugn'o frakas'ig'e fal'is sur li'a'n kap'o'n. Li ek'kri'is ne'artikul'it'e.

Post iom pli ol tri minut'o'j la amas'o furioz'e tren'is li'a'n kadavr'o'n kun si.

V.

— Real'a rakont'o. Mi aŭd'is jam tia'n. Eĉ plur'a'j'n. Sed kial vi do ne dir'as, pri kiu'j vi parol'as? Kial vi ne nom'as ili'n, jen...

— Ne, ne, nur nom'o'j'n ne! Pun'u la ver'a'j'n kulp'ul'o'j'n, sen'danĝer'ig'u ili'n, sed ne venĝ'u kaj ne laŭ nom'o'j. Ne serĉ'u nom'o'j'n, nek tiu'j'n de la sufer'int'o'j, nek tiu'j'n de la ali'a'j, de kiu'j la mal'ben'o ven'is. La venĝ'o sen'honor'ig'as ne nur la kaŭz'ant'o'n de la venĝ'o, sed ankaŭ la rajt'a'n venĝ'ant'o'n. La venĝ'o kon'as nur nom'o'j'n kaj ne hom'o'j'n. Kaj por la hom'a dign'o de la est'ont'a generaci'o, rigard'u la hom'o'j'n kaj ne la nom'o'j'n!

LIBER'A RAB'O

Kiam tiu'j ĉi lini'o'j est'as skrib'at'a'j, oni pov'as trankvil'e parol'i pri sovaĝ'a'j jar'o'j de la histori'o. Supoz'ebl'e tiu'j jar'o'j ankoraŭ ne fin'iĝ'is kaj long'e ni ne pov'os dir'i: post la du mond'milit'o'j sekv'is la long'a'j jar'o'j de la ideal'a pac'o en la mond'o. Kaj eĉ se sekv'us relativ'e trankvil'a'j jar'o'j, oni long'e re'memor'os ĉiu'j'n mal'ben'o'j'n, kiu'j detru'is la hom'a'n anim'o'n de jar'o al jar'o, kiam la plej krud'a per'fort'o pen'is okup'i la lok'o'n de la plej alt'a hom'a ideal'o.

Sed milit'o est'is en la daŭr'o de la histori'o preskaŭ ĉiam. Tio esper'ebl'e ne signif'as, ke ni bezon'as ĝi'n, sed tio'n, ke ni prevent'iv'e ŝirm'u ni'n kontraŭ ĝi. Ni ricev'is long'a'j'n lecion'o'j'n el tiu tez'o. Ni kiu'j viv'as nun kaj antaŭ ni long'a karavan'o de la generaci'o'j.

La milit'o ĉe'est'is kaj cert'a'grad'e ĉe'est'as en ni'a viv'o, ĝi est'as fantom'o, terur'a inkub'o, amas'frenez'o, per normal'a cerb'o ne-kompren'ebl'a, sed tamen ĉiam ekzist'ant'a monstr'o, kiu trans'form'as la viv'ant'o'j'n je mort'int'o'j, la sobr'ul'o'j'n je ebri'ul'o'j kaj la honest'ul'o'j'n je rab'ist'o'j.

Mi re'memor'as tamen escept'a'n histori'et'o'n el ali'a sovaĝ'a epok'o de Eŭrop'o. Tiu histori'et'o est'as bel'a kaj kor'tuŝ'a. Ĝi okaz'is en tiu temp'o kiam la franc'a revoluci'o febr'ig'is Eŭrop'o'n kaj fin'e de tiu revoluci'o Franc'uj'o milit'is al ĉiu direkt'o de la mond'o. La sun'o de Napoleon'o ankoraŭ est'is apenaŭ lev'iĝ'int'a. Pri li oni ne sci'is mult'e.

Tiu et'a epizod'o ven'as de tiu temp'o. Mi ŝat'as ĝi'n. Oni vol'us preskaŭ kares'i ĝi'n kiel flor'o'n, kiam oni parol'as pri ĝi kaj oni vol'as ornam'i ĝi'n per la kolor'o'j de la viv'o, ke eĉ er'o ne perd'iĝ'u el ĝi'a nobl'a konklud'o. Ni prov'u do pri'skrib'i, kiel tio okaz'is.

La arme'o de la aŭstri'a imperi'estr'o serpent'um'is en Franc'uj'o. La milit'ir'o ne kaŭz'is ekster'ordinar'a'j'n mal'facil'aĵ'o'j'n. La franc'o'j est'is ankoraŭ okup'at'a'j pri si'a'j intern'a'j aranĝ'o'j kaj ekzekut'o'j. Ekster'e'n la revoluci'o ankoraŭ ne pov'is montr'i organiz'o'n. La Organiz'a Vol'o, kiu post'e dum jar'dek'o'j kned'is Eŭrop'o'n kiel mol'a'n mas'o'n, ankoraŭ hav'is zorg'o'j'n pri si'a'j lav'faktur'o'j.

La taĉment'o mal'rapid'e ir'is sur la kot'a, kurb'a land'voj'o. La voj'o'j est'is profund'a'j kaj kav'a'j post la printemp'a pluv'o kaj la nigr'a'j trab'o'j en la brul'odor'a'j vilaĝ'o'j fulg'e sibl'is, fum'is, barakt'is. Antaŭ la taĉment'o jam est'is ali'a'j. Ili las'is si'a'n post'sign'o'n. Oni pov'is nur blasfem'i rajd'ant'e en tiu ĉi mal'ben'it'a region'o. Oni trov'is nenio'n, kelk'foj'e oni ne pov'is re'ten'i si'n por don'i al iu mizer'ul'o. La kot'o sur'ŝpruc'is la soldat'o'j'n, la uniform'o'j est'is mal'pur'a'j, mizer'a'j kaj sang'makul'it'a'j. La taĉment'o ne est'is unu'ec'a. Nek la uniform'o'j, nek la blasfem'o'j. Oni aŭd'is blasfem'o'j'n, mal'ben'o'j'n en la plej divers'a'j lingv'o'j de Eŭrop'o. En tiu miks'o de la divers'naci'a'j soldat'o'j oni blasfem'is, ve'is kaj kalkul'is en si'a ge'patr'a lingv'o. Ceter'e oni parol'is pli-mal'pli bon'e german'e. Slav'o'j, german'o'j, hungar'o'j, mahomet'an'o'j marŝ'is en la revoluci'a Franc'uj'o.

La gvid'ant'o de la taĉment'o est'is jun'a hungar'o. Li est'is soldat'o jam de jar'o'j kaj ankoraŭ mult'a'j jar'o'j est'is antaŭ li. Kiel li rekrut'iĝ'is, kial nun parol'i pri tio, est'us long'a histori'o rakont'i. Sed li est'as nun en la arme'o kaj sen'humor'e prov'as far'i disciplin'o'n inter tiu mult'lingv'a, mal'ord'a, fripon'a kaj sovaĝ'a taĉment'o. Nun li tut'e for'ŝir'iĝ'is de ili. Nenio romp'as la trankvil'o'n, almenaŭ nenio grav'a. Li pov'as profund'iĝ'i en si'a'j pens'o'j. Strang'e, ke li pov'as pens'i pri ali'a'j afer'o'j. Strang'e, ke en li vek'iĝ'as poezi'a'j pens'o'j. Se li liber'iĝ'os, li verk'os libr'o'j'n. Kaj li re'ven'os al la jun'a knab'in'o, blu'okul'a, al tiu knab'in'et'o, al kiu li instru'is la franc'a'n lingv'o'n tie en la mal'proksim'a land'o. Domaĝ'e, ke ŝi est'as tiel riĉ'a. Li ne hav'as esper'o'j'n. Li memor'is, kiam li instru'is la kor'popart'o'j'n: Tempi'o, menton'o, okul'o'j — li klar'ig'is en la franc'a lingv'o kaj kiam ili ven'is al la vort'o “okul'o'j”, la rigard'o'j renkont'iĝ'is kaj ili ambaŭ ruĝ'iĝ'is. Okaz'is antaŭ long'a temp'o. Kie ŝi est'as? Ĉu li iam renkont'os ŝi'n? Li pov'as rest'i ie en Franc'uj'o, en amas'tomb'o. Kaj eĉ se ne, kiam kaj kiel li pov'os re'ven'i? Ŝi est'is tiel delikat'a. La kontrast'o'j pli'bel'ig'is kaj relief'ig'is la pal'a'n romantik'o'n de tiu infan'histori'o, kiu'n li jam de'long'e est'us forges'int'a, se li est'us pov'int'a daŭr'ig'i si'a'n burĝ'a'n viv'o'n. Riĉ'a ja li neniam est'is, ver'ŝajn'e neniam est'os, li grimp'is de-mal'supr'e kaj neniam forges'is la sub'prem'o'n kaj humil'ig'o'n, kiu'n la servut'ul'o'j hav'is en tiu for'a land'o. Tiu'j ĉi radikal'e ĉes'ig'is la sub'prem'o'n, sed tio kio'n oni rakont'as pri la kruel'aĵ'o'j, ne pov'as al'log'i li'n al la ide'o de la franc'o'j. Tro mult'e da fulg'o ombr'um'as la ide'o'n kaj la sang'o'flu'o kvazaŭ vol'us for'ŝov'i ĝi'n. Sed la kamp'ul'o, la ne-taks'at'a, nun mal'fort'a popol'o, la pleb'o nobl'iĝ'os kaj per si'a'j radik'a'j kvalit'o'j ĝi ating'os la egal'rajt'ec'o'n. Kiam li ating'os relativ'a'n trankvil'o'n, li sur'paper'ig'os si'a'n fabel'o'n pri la kamp'ul'o, kiu ricev'is du'dek'kvin baston'bat'o'j'n de si'a sinjor'o; post'e li trov'as tri divers'a'j'n kaj rid'ig'a'j'n okaz'o'j'n kiam li pov'as — artifik'e, sed just'e — re'don'i la bat'o'j'n kun ĝi'a'j rent'o'j al la sinjor'o.

Dum li salt'is de unu pens'o al la ali'a, preter'ir'is la taĉment'o'n la kutim'a bild'o de milit'a land'o. La voj'o est'is border'it'a de ruin'o'j kaj fulg'aĵ'o'j, kelk'lok'e hom'kadavr'o, du'on'e el'fos'it'a el la ter'o al'log'is kadavr'o'bird'o'j'n al si, la insekt'o'j jam vek'iĝ'is, kelk'lok'e eĉ mult'kolor'a papili'o flirt'is super la kamp'makul'o'j. La printemp'o, la somer'o est'is sur'voj'e malgraŭ ĉio kaj en la land'o de la mort'o rajd'is la jun'a oficir'o mal'rapid'e kaj en li'a kor'o kant'is la viv'o. Li pens'is pri si'a propr'a mond'o kaj la papav'o'j, cejan'o'j, kiu'j ruĝ'ig'is, blu'ig'is la pli mal'proksim'a'j'n kamp'o'j'n, re'memor'ig'is al li la orient'a'n hejm'land'o'n.

* * *

La lac'a'j paŝ'o'j de la soldat'o'j subit'e ek'vigl'iĝ'is. En la mal'proksim'o aper'is kontur'o'j de du pli larĝ'a'j tur'o'j, ol tiu'j de vilaĝ'a'j preĝ'ej'o'j. Li al'rigard'is si'a'j'n paper'o'j'n. Se ili turn'as si'n mal'dekstr'e'n ili ating'os urb'et'o'n. La ĉef'lini'o gvid'is dekstr'e'n kaj ankaŭ tie oni vid'is urb'o'n, ebl'e eĉ pli grand'a'n. Sed la soldat'o'j est'is lac'a'j, hieraŭ ili hav'is ankaŭ batal'o'n, sen'senc'a'n kaj sen'rezult'a'n. Ili est'is mal'sat'a'j. Est'us pli saĝ'e elekt'i la flank'voj'o'n, mal'pli plug'it'a'n de hom'a'j kaj best'o'pied'o'j kaj de fusil'ĉar'o'j kaj post'e al'iĝ'i al la ĉef'arme'o. Li don'is ordon'o'n por flank'e'n'iĝ'o. La ekscit'o far'iĝ'is ĝeneral'a. La voj'o aspekt'is relativ'e pac'a, la tut'a aventur'o promes'is ekonomi'a'n profit'o'n al la soldat'avid'o. Ankaŭ am-aventur'o'j'n. La voj'o gvid'is mal'supr'e'n. Ili ven'is pli kaj pli profund'e'n en mild'a val'o, kie bel'a, mal'grand'a, freŝ'kolor'a urb'o montr'is si'n pli kaj pli rav'e:

— Jen, mi est'as ĉi tie! Mi est'as je vi'a dispon'o!

Post du'on'hor'o ili al'ven'is. La urb'estr'o kaj la urb'a konsil'ant'ar'o akcept'is ili'n ĉe la urb'a pord'eg'o kaj akcept'is ili'n kun riverenc'o. Fazekas ricev'is la simbol'o'n de la dispon'o, la ŝlos'il'o'n de la pord'eg'o. Ĝis nun la urb'et'o ne vid'is mult'e el la milit'o, kaj oni esper'is, ke la soldat'o'j ne est'os tro mal'mol'man'a'j. Ĝis nun la urb'et'o'n eĉ la revoluci'ul'o'j indulg'is, la ŝanĝ'o'j ne est'is tre grand'a'j, kaj la nov'a'j gvid'ant'o'j ĉiu'j est'is sam'urb'an'o'j, kiu'j prefer'e simbol'e sent'ig'is la turn'o'n de la temp'o'j. La manĝ'aĵ'o'j propon'it'a'j al la soldat'o'j tamen ŝajn'is est'i tro mal'mult'a'j. La soldat'o'j est'is ne-kontent'a'j, la lok'o ne est'is sufiĉ'e grand'a. Oni ripoz'u kelk'a'j'n hor'o'j'n kaj post'e oni daŭr'ig'u! Tio est'is la publik'a dezir'o. La urb'an'o'j ek'spir'is. La taĉment'o ne rest'os, la vir'in'o'j est'os en cert'ec'o kaj ĉio re'bon'iĝ'os. Sed murmur'o kresk'is inter la sovaĝ'a'j figur'o'j, rajd'ant'o'j inter'flustr'is kun la taĉment'estr'o. Jam de monat'o ili ne ricev'is si'a'n sold'o'n. Oni ne pov'as viv'i el aer'o kaj jen la unu'a okaz'o, kiam ili ven'as unu'a'j ie'n. La hurl'ad'o pli'fort'iĝ'is kaj form'iĝ'is en unu dezir'o:

Liber'a'n rab'o'n!

La taĉment'estr'o hav'is simpati'o'n al la civil'ul'o'j, kun kiu'j li pov'is parol'i kaj kiu'j aspekt'is tiel rezign'em'a'j. Ili'a viv'o aspekt'is tiel diferenc'a de la ali'a'j, ke li kompat'is ili'n kaj hav'is mal'agrabl'a'n sent'o'n kaj fremd'iĝ'o'n nur pro la sol'a pens'o perturb'i la escept'a'n ord'o'n kaj bon'a'n spirit'o'n en la urb'et'o. Ĝi aspekt'is, kiel ali'a mond'o en la kaos'o. Sed est'is milit'o kaj li ne pov'is risk'i io'n. Li'a simpati'o ced'is al mal'bon'a humor'o. Kaj rigard'ant'e al la mal'sat'a, avid'a taĉment'o li'a mal'bon'humor'o don'is lok'o'n al indiferent'ec'o kaj rapid'e li ĵet'is la ordon'o'n al la sub'ul'o'j:

— Du'hor'a rab'ad'o! Sed eĉ unu minut'o'n ne pli!

Li al'rigard'is la ek'trem'ant'a'j'n civil'ul'o'j'n, kaj sen paŭz'o li daŭr'ig'is:

Tiu kiu tuŝ'os vir'in'o'n sen ŝi'a vol'o, est'os pend'ig'it'a.

Por trankvil'ig'i la civil'ul'o'j'n, kiu'j'n la ek'hurl'o de la ĝoj'o vid'ebl'e ek'tim'ig'is kaj konstern'is, li sci'ig'is al ili la en'hav'o'n de li'a ordon'o.

Li mir'is kaj iom ofend'et'iĝ'is, ĉar ili ne aspekt'is trankvil'a'j kaj ne dank'em'a'j.

Ankaŭ la taĉment'o ne jubil'is tiel kiel kutim'e, sed ili tamen est'is kontent'a'j. Ili esper'is pri frand'aĵ'o'j kaj bel'aĵ'o'j kaj pri ced'em'a'j vir'in'o'j.

La urb'a konsil'ant'ar'o rapid'e pren'is lok'o'n en si'a grand'a ĉeval'vetur'il'o kaj la ĉeval'o'j ek'kur'eg'is. Ili hav'is urĝ'o'n. La vir'o'j est'is pal'a'j.

Kaj post pas'o de du'on'hor'o la sub'oficir'o'j don'is signal'o'n por la komenc'o.

Miĥael'o Fazekas, la taĉment'estr'o, pli fru'e student'o, botanik'ist'o, est'ont'a poet'o kaj pro la dev'ig'a'j cirkonstanc'o'j nun soldat'o tut'e ne intenc'is el'tir'i si'n el la rab'ad'o. Ankaŭ li est'is mal'sat'a, salajr'o'n ankaŭ li ne ricev'is kaj al li valid'is sam'e la sever'a'j leĝ'o'j, la kruel'a'j regul'o'j de la milit'o, kiel al la ali'a'j. Li ek'spron'is si'a'n ĉeval'o'n, rajd'is tra la mal'larĝ'a antaŭ'urb'a strat'et'o, de kie la hom'o'j subit'e mal'aper'is. Kie'n? Ebl'e en la preĝ'ej'o'n? Ebl'e en la kript'o'j'n, kiu'j'n kutim'e oni ne perturb'is. Sed mult'e da kaŝ'ej'o'j ne est'is en la urb'et'o. Kaj strang'e: la intern'a part'o de la urb'o aspekt'is trankvil'a, sen'hom'a, sed jen kaj jen oni vid'is rapid'e re'tir'iĝ'ant'a'n hom'kap'o'n en iu fenestr'o. Ili ankoraŭ ne kon'as la milit'o'n.

Li ating'is la grand'a'n plac'o'n, preter'rajd'is la hont'kaĝ'o'n kaj al'ven'is bon'e zorg'it'a'n flank'strat'o'n, trankvil'a'n — kaj pli elegant'a'n ol la ali'a'j part'o'j de la urb'et'o kaj antaŭ bel'a, grand'a dom'o li halt'is. De mal'proksim'e oni aŭd'is la murmur'o'n de la taĉment'o, kiu distanc'e sekv'is li'n en la urb'o'n. Strang'e ke la revoluci'o indulg'is tiu'n ĉi urb'o'n sam'e, kiel la milit'a'j detru'o'j tut'e mank'is. Li halt'is moment'e ĉe la dom'o, li hav'is trans'kur'a'n percept'o'n de iu blond'a ombr'o, kiu en'tir'is la fenestr'o'n supr'e. La dom'o plaĉ'is al li. Inter'temp'e du sub'oficir'o'j ating'is li'n sur si'a'j ĉeval'o'j, sed li for'ordon'is ili'n de tie:

— Ir'u ali'lok'e'n! Est'as sufiĉ'e da dom'o'j en tiu ĉi urb'o! Ek! Ne gap'u! E-ee-ek! —

La sub'oficir'o'j for'iĝ'is. Ankoraŭ unu'foj'e li rigard'is supr'e'n. Sed ĉiu viv'o ŝajn'e ĉes'is en la dom'o kaj li en'paŝ'is.

Li halt'is por moment'o en la vast'a, grand'a ŝtup'ar'ej'o. Li est'is lac'a kaj polv'a kaj moment'e li pens'is pri la kontrast'o inter li'a ĉifon'iĝ'ant'a uniform'o kaj la ord'a konstant'ec'o de tiu ĉi dom'o. Li aŭd'is super li kaj ankaŭ sub'e bru'et'o'n, kur'o'n, facil'a'j'n ŝu'frap'o'j'n. Li ne dezir'is est'i mal'afabl'a, kun for'tim'ig'a spron'tint'ig'o li ir'is supr'e'n laŭ la ŝtup'ar'o. La dom'o est'is bel'a, agrabl'a, vast'a, kvankam tut'e ne pomp'a. Sur la mur'o de la ŝtup'ar'ej'o pend'is la portret'o'j de la enciklopedi'ist'o'j kaj tio klar'ig'is, ke la jakob'in'o'j ne tuŝ'is la famili'o'n. Li est'is kler'ul'o cert'e kun grand'a prestiĝ'o, ebl'e li mem est'as ideal'a revoluci'an'o, adept'o de la enciklopedi'ist'o'j. Sed li mem ne est'is vid'ebl'a. Ĉiu bru'o ĉes'is en la dom'o. Ĉiu fuĝ'is antaŭ la barbar'o. Ne grav'as. Li ne est'is en konversaci'em'a humor'o. Li sekv'is si'a'n profesi'o'n kaj tio ne konven'is por filozof'a'j konversaci'o'j. Fazekas tra'ir'is inter'temp'e du bel'a'j'n, grand'a'j'n ĉambr'o'j'n kaj la lavend-odor'o hejm'ec'e flug'is en la naz'o'n. Ankaŭ en li'a ge'patr'a hejm'o oni hav'is la sam'a'n odor'o'n en la plej bel'a ĉambr'o. Ne ĉie. En la ali'a'j ĉambr'o'j oni sent'is hejm'e la acid'a'n odor'o'n de la barit'a'j cirkonstanc'o'j, mult'a'j kun'prem'it'a'j hom'o'j. Sed ĉi tiu'j bon'e ord'ig'is si'a'n viv'o'n. Kaj ankaŭ nun ili hav'as bon'ŝanc'o'n, li est'as ja sol'a kaj la dom'o ne sufer'os mult'e. Cert'e la ali'a'j riĉ'ul'o'j ne liber'iĝ'os tiel mal'mult'e'kost'e. Post iom da ĉirkaŭ'rigard'o en la du'a ĉambr'o, kie'n li vol'is post'e re'ven'i, nun li est'is en la tri'a ĉambr'o.

Tiu ĉambr'o est'is la bibliotek'o de la kler'ul'o. Sur mult'etaĝ'a'j bret'o'j vic'iĝ'is dik'a'j foliant'o'j, led'e'bind'it'a'j, korpulent'a'j volum'o'j. Ĝis la plafon'o est'is libr'o'j kaj libr'o'j. Mez'e de la ĉambr'o star'is grand'a tabl'o, sub tio bel'a orient'a tapiŝ'o kaj du grand'a'j apog'seĝ'o'j, ŝtup'et'ar'o, kiel en la universitat'a bibliotek'o, sur la tabl'o grand'a pip'o kaj larĝ'a ink'uj'o, anser'plum'o, komenc'it'a leter'o, pli ĝust'e nur dat'o. La leter'o est'os skrib'at'a kaj en ĝi cert'e oni raport'os pri la vizit'o de la barbar'o'j.

Kaj jen tiu'j pomp'a'j verk'o'j. Scienc'a'j verk'o'j en serioz'e mal'hel'a'j bind'o'j, sentimental'a'j verk'o'j en hel'a bind'o, filozof'a'j kaj satir'a'j roman'o'j, poezi'aĵ'o'j, bind'it'a'j en ĉiu kolor'o de la ĉiel'ark'o, laŭ la elekt'o de libr'o'am'ant'o. Est'is ver'a ĉiel'land'o por intelekt'ul'o, kiu tut'e forges'is, ke li est'as mens'hav'ant'a est'aĵ'o. La sun'radi'o koket'e en'rigard'is tra la grand'a fenestr'o, kiu montr'is vast'a'n kaj ĝarden'e aranĝ'it'a'n kort'o'n, mez'e kun antikv'a statu'et'o. Sed li de'nov'e re'turn'is si'a'n rigard'o'n al la libr'o'j. Al tiu'j forges'it'a'j bon'a'j amik'o'j, al tiu'j mir'ind'a'j donac'o'j de la spirit'o, kiu'j rav'is li'n kaj ankaŭ nun rav'as li'n. Neniam li liber'iĝ'os de ili'a sorĉ'o. Cert'e nun li ne pov'is si'n liber'ig'i de tio, sed li eĉ ne pens'is pri el'ŝir'iĝ'o de tiu sorĉ'o. En li de'nov'e kaj kun ond'ant'a fort'o kaj entuziasm'o re'vek'iĝ'is la student'o, la poet'o, la serv'ant'o de la Natur'o, la botanik'ist'o. Dum long'a'j minut'o'j li star'is nur antaŭ la long'a'j libr'o'bret'o'j. La regn'o de la libr'o'j ek'kresk'is kaj okup'is la tut'a'n hom'o'n. Li sent'is si'n grand'a kaj mal'grand'a sam'temp'e. Li kvazaŭ ferm'is la odor'o'n de la kultur'o en si'n, li en'spir'is kaj absorb'is ĝi'n. Li vol'is rest'i ĉi tie. Inter du alt'a'j bret'ar'o'j kaŝ'it'a mur'horloĝ'o bat'is. Jam pas'is kvar'on'hor'o. Li dev'as rapid'i. Rapid'e kaj febr'e li tra'serĉ'is la libr'o'j'n. Oni dev'as tamen pens'i pri la temp'o. Kaj per subit'a mov'o li el'tir'is unu'e la “Sonet'o'j'n” de Petrarca, sed post'e li de'met'is la libr'o'n, ĉar li ek'vid'is la verk'o'n de tiu grand'a upsalaano, Linnaeus. En si'a taĉment'o li hav'is grand'statur'a'n sved'o'n, kiu'n li demand'is pri si'a grand'a sam'land'an'o, sed li sci'is nenio'n pri li. Li hav'is interes'o'n nur pri la vag'ad'o kaj inter'bat'iĝ'o'j. Sed li estim'is kaj admir'is tiu'n nord'a'n geni'o'n, kies “arme'o infanteri'a est'is plur'mil'o'j de plant'o'j, li'a'j rajd'arme'o kaj mar'ist'ar'o konsist'is el pli mult'a'j tia'j ol la arme'o de kiu ajn potenc'ul'o, deput'it'o'j de la tut'a mond'o ĉiu'tag'e prezent'as si'n al la okul'o'j en la parad'ej'o kaj aŭdienc'ej'o, nom'it'a ĝarden'o”, kiel Linné mem skrib'is en iu leter'o, kies supr'a'n cit'aĵ'o'n li leg'is ie kaj re'memor'is.

La apog'seĝ'o kvazaŭ mal'ferm'is si'a'j'n brak'o'j'n kaj li dron'is en la komfort'a profund'o de la afabl'a, agrabl'a mebl'o. Li ek'leg'is. Li'a'j lip'o'j mov'is si'n, sekv'ant'e la lini'o'j'n pri la natur'scienc'o, pri kiu la scienc'ul'o antaŭ'dir'is, ke ĝi kresk'os ne'kompar'ebl'e al ĉiu'j ali'a'j scienc'o'j, inter kiu'j mult'a'j est'as nur fals'a'j, pseŭdaj. Li sent'is radi'iĝ'i, verŝ'iĝ'i la harmoni'o en li'a'n cerb'o'n kaj kor'o'n kaj ĉiel'a kontent'ec'o plen'ig'is li'n. Li ek'pren'is la long'a'n pip'o'n, plen'ig'is ĝi'n per bon'odor'a propr'a tabak'o kaj fum'ring'o'j ĉirkaŭ'is li'n. Li leg'is, leg'is kaj forges'is pri ĉio ali'a sur la ter'o.

* * *

Li forges'is pri temp'o, milit'o, mizer'o kaj salajr'o. Ankaŭ pri la du'hor'a rab'o. Akr'a trumpet'son'o aŭd'iĝ'is. Li ek'sku'is si'n. La du hor'o'j de la rab'ad'o for'pas'is kaj li re'star'iĝ'is, kvazaŭ vek'it'a el ali'a mond'o. Kun profund'a ĝem'o li de'met'is la verk'o'n de la upsalaa geni'o kaj per la man'o li flank'e'n'ŝov'is la bukl'o'j'n, fal'int'a'j'n sur la frunt'o'n dum la leg'ad'o. Li ek'pren'is si'a'n kask'o'n. Li'a kap'o ankoraŭ mal'klar'e percept'is tio'n kio okaz'is. Est'is mal'facil'e re'star'iĝ'i. Li prov'is ir'i du paŝ'o'j'n, sed li est'is ebri'a. Li ebri'iĝ'is dum tiu'j du hor'o'j. Kiam la unu'a'n foj'o'n li ĉirkaŭ'rigard'is, li konstat'is, ke li ne est'as sol'a en la ĉambr'o. Kvar person'o'j rigard'is li'n. Li ek'tim'is kaj kun subit'a mov'o re'ord'ig'is si'n, serĉ'is la glav'o'n, sed la okul'o'j kiu'j direkt'is si'n al li, est'is rid'et'ant'a'j, afabl'a'j. La mastr'a famili'o est'is en la ĉambr'o.

La mal'jun'a mastr'o est'is la unu'a, kiu'n ek'kuraĝ'ig'is la daŭr'a silent'o. Oni ne kompren'is tiu'n silent'o'n. Ili kred'is, ke la sovaĝ'a soldat'o jam for'las'is la dom'o'n. Sed nenio est'is cert'a kaj pro tio unu'e nur li kuraĝ'is silent'e tra'serĉ'i la ĉambr'o'j'n. Mir'ind'e, nenio mank'is, nenio est'is tuŝ'it'a. Sed el la bibliotek'a ĉambr'o fum'o ring'iĝ'is. Kaj tie sid'is la soldat'o, leg'is kaj fum'is kaj ne interes'iĝ'is pri la ekster'a mond'o. Li ne vid'is la mal'jun'ul'o'n. Sed ankaŭ al li tiu vid'o est'is mirakl'o, la re'trov'o de mond'o, pri kiu li ne plu em'is kred'i, kiu'n li ne esper'is re'trov'i. Profund'a ĝoj'o kaj simpati'o al tiu ne'kon'at'a soldat'o kapt'is li'n. Pied'fingr'e li re'ir'is al si'a'j edz'in'o kaj du fil'in'o'j kaj met'int'e la fingr'o'n antaŭ la lip'o'j'n, li vok'is ili'n kun si. Sen'vort'e, kor'tuŝ'it'e kaj rid'et'ant'e ili star'is ĉiu'j en la pord'o kaj rid'et'ant'e ili salut'is la jun'a'n soldat'o'n, kiam li al'rigard'is ili'n kun plen'a konfuz'o kaj ĝen'o. La ĝen'o baldaŭ mal'aper'is kaj li far'is du paŝ'o'j'n mal'antaŭ'e'n kun riverenc'o kaj prezent'is si'n.

Kaj komenc'iĝ'is mal'long'a regal'ad'o, rapid'e far'it'a manĝ'invit'o, kor'a, sed ho kiel mal'long'a diskut'et'o kun la afabl'a'j mal'jun'ul'o'j kaj kun la du bril'okul'a'j knab'in'o'j. Li'n satur'is la nov'ec'o de la situaci'o kaj li'a cerb'o funkci'is, kiel fajr'o. Li parol'is la franc'a'n lingv'o'n kiel neniam antaŭ'e. Kaj li rigard'is profund'e en la okul'o'j'n de la knab'in'o'j.

* * *

Ne, rest'i li ne pov'is. Tiu epizod'o for'flug'is el la real'a viv'o kaj rest'os memor'o, sed tio cert'e rest'os dum li'a tut'a viv'o. Kaj real'a memor'aĵ'o est'as tiu or'horloĝ'o, kiu'n la afabl'a mastr'o trans'don'is al li kiel objekt'o'n de li'a privat'a “liber'a rab'o”. Sed li rab'is ankaŭ melankoli'a'j'n rigard'o'j'n de la jun'ul'in'o'j. Ĉu li forges'os ili'n? Nun li ne pov'as kred'i tio'n. Sed la viv'o de la soldat'o est'as plen'a de vari'o kaj est'as nur domaĝ'e, ke li ne pov'as halt'i ĉi tie.

Kun tiu'j memor'o'j kaj pens'o'j, kun plen'a kor'o for'las'is la jun'a taĉment'estr'o la scen'ej'o'n de si'a liber'a rab'o kaj kun tiu'j re'memor'o'j kaj sent'o'j ek'ir'is la jun'a poet'o, botanik'ist'o, student'o kaj stud'em'ul'o, aktual'e taĉment'estr'o de cent kaj kelk'a'j du'on'sovaĝ'a'j vagabond'o'j al la vol'o de pli pac'a, pli bel'a kaj pli harmoni'a viv'o.

* * *

Strang'e, aŭ ebl'e tut'e ne strang'e, ke en tiu'j ĉi mal'trankvil'a'j temp'o'j oni asoci'as tiu'n ĉi kurioz'e rav'a'n epizod'o'n kun esperant'o. Kaj tial mi trans'don'as tiu'n ĉi epizod'o'n al la esperant'ist'ar'o kun special'a dediĉ'o. La skelet'o de la histori'et'o trov'iĝ'as en hungar'a anekdot'ar'o kaj la biografi'a'j dat'o'j de Miĥael'o Fazekas est'as 1766-1828. Post re'ven'o al si'a hejm'land'o Fazekas okup'is ne-sen'signif'a'n lok'o'n en la hungar'a literatur'histori'o.

Sed tiu ĉi histori'et'o ne est'as lig'it'a al unu naci'o, ĝi est'as komplet'e kaj universal'e inter'naci'a.

LA SEP'A'N DE MAJ'O

(Not'o el tag'libr'o.)

Oni vek'iĝ'as fru'e. Tiu'n ĉi foj'o'n “oni” signif'as mi'a'n grav'a'n person'o'n. La ali'a part'o de la hejm'a “oni” — sen'dub'e la pli grav'a — far'as preciz'e la mal'o'n, kio'n mi. Kiel kutim'e. Ŝi nun dorm'as. Si'n'gard'e mi ir'as al la fenestr'o kaj ek'okul'um'as tra la kurten'o. Kio'n far'as la sun'o? Tut'e konciz'e: la sun'o bril'as. La dat'o est'as la sep'a de maj'o en la strang'a kaj fantazi'a kaj absurd'a jar'o 1945, kiam la grand'a konflikt'o ating'is si'a'n kulmin'o'n kaj si'a'n esting'iĝ'o'n.

Maten'o do la sep'a'n de maj'o. Bon'e. Est'is varm'a'j tag'o'j hieraŭ kaj antaŭ'hieraŭ, Dan'uj'o liber'iĝ'is. Holand'o liber'iĝ'is. Hur'a! Sed oni pens'as kun angor'o pri la situaci'o en Norveg'uj'o, pri kiu land'o ni ankoraŭ ne sci'as io'n cert'a'n, kaj ni sent'as dolor'a'n angor'o'n pens'ant'e pri ni'a propr'a sud'o.

“Intenc'is kant'i mi ali'e,
sed. kapt'is mi'n la viv'plezur’.
Riproĉ'e kaj melankoli'e
ne ebl'as kant'i sub lazur’.”

Tiel mi kant'is foj'e, kaj est'as sam'e ankaŭ nun. La vid'aĵ'o est'as tiel rav'a de ĉi tie. Tiu ĉi part'o de la sved'a urb'o, kie mi nun trov'iĝ'as, — Borås — ver'e ne est'as urb'o'part'o, sed arb'ar'o. Aŭ urb'o en la arb'ar'o. La ĝarden'o de ni'a loĝ'dom'o prezent'as printemp'a'n bon'humor'o'n kaj jun'a'n ĉarm'o'n. La foli'o'j kresk'as kiel la esper'o'j kaj la rapid'krur'a'j turd'o'j kompon'as marŝ'o'j'n por la honor'o de la nov'a liber'o. En la proksim'a vila'o Elsa kaj Allan jam vek'iĝ'is. Ni ne kon'as ili'n person'e, sed ili mem mal'kaŝ'is si'a'n nom'o'n. Elsa est'as blond'a, rond'et'a, jun'a sinjor'in'o, pov'us est'i dan'in'o, aŭ sud'a sved'in'o. Sed Allan aspekt'as preciz'e kiel hispan'a intrig'ul'o en mal'nov'mod'a film'o el la ok'dek'a'j jar'o'j. Li'a vizaĝ'o est'as mal'gras'a, li hav'as mal'dik'a'n lip'har'ar'o'n. Ili est'is la sol'a par'o de la apud'a vila'o, kiu'j ĝis nun ne kontribu'is aktiv'e al la nask'iĝ'statistik'o de Sved'land'o. Sed ĉiu'kaz'e ili hav'as bel'a'n lup'hund'o'n kun grandioz'a hund'ej'o kaj eĉ kun eg'e grandioz'a hund'kort'o, kie la fidel'a hom'amik'o pov'as liber'e promen'i — ĝis la drat'a bar'il'o. Preciz'e kiel en la koncentr'ej'o'j, sed la diferenc'o est'as, ke Hektor hav'as tre bon'a'n sort'o'n, bon'a'n manĝ'aĵ'o'n, kaj ricev'as kares'o'j'n kaj hom'a'j'n vort'o'j'n. Kelk'foj'e Hektor rajt'as promen'i kun si'a'j mastr'o kaj mastr'in'o. Laŭ ni'a opini'o Hektor est'as la plej grav'a membr'o de la Elsaallana famili'o. Hektor star'as kutim'e en si'a kort'o kaj zorg'as pri si'a'j task'o'j kaj plezur'o'j. Unu el la ĉef'a'j far'aĵ'o'j ĝi'a'j est'as boj'i al ĉiu uniform'ul'o. Hektor est'as pacifist'o. Sed Hektor iom tro'ig'as la afer'o'j'n boj'ant'e eĉ ek'vid'ant'e la leter'port'ist'o'n. Sed tio est'as ja tre praktik'a. Kvin minut'o'j'n post ĝi'a signal'o ni pov'as ir'i mal'supr'e'n el ni'a alt'e situ'ant'a loĝ'ej'et'o, kaj el'pren'i la leter'o'j'n el ni'a poŝt'kest'o, kie'n la inter'temp'e al'ven'int'a leter'port'ist'o en'met'is la ĉiam tre atend'it'a'j'n leter'o'j'n. Ricev'i leter'o'j'n signif'as la grav'a'j'n moment'o'j'n kaj la sensaci'o'j'n en ni'a viv'o — eĉ kiam la mond'o ŝanĝ'as aspekt'o'n. Oni viv'as ankaŭ si'a'n viv'o'n. Se foj'e-foj'e Hektor est'as okup'at'a pri io ali'a, aŭ ne ĉe'est'as, mi kutim'as atent'i la najbar'a'n kort'o'n, kaj ek'vid'int'e la leter'port'ist'o'n, mi boj'as, ĉar ord'o est'as ord'o.

— Ord'o est'as ord'o — mi kutim'as dir'i do tia'okaz'e al la vir'in'a sekci'o de ni'a loĝ'ej'o, laŭ kies opini'o mi'a mens'kapabl'o respond'as al tiu de iom ne-evolu'int'a kvin-jar'a knab'o.

— Ne, tiel long'e mi ne volont'e re'ir'us en la temp'o, sed volont'e ĝis la 25-a jar'o. Nek mal'pli, nek pli! Tiom mi est'as kaj est'os. Punkt'o!

Nun ni ambaŭ est'as sur'pied'e.

— Kio'n vi dezir'as, kaf'o'n aŭ te'o'n — ŝi demand'as mi'n.

— Jes — mi respond'as.

— Sed kial oni ne pov'as ricev'i normal'a'n respond'o'n de vi?

— Sed mi ja dir'is jes, ĉu ne?

— Vi est'as stult'a, dir'u rapid'e, ĉu vi vol'as kaf'o'n aŭ te'o'n?

— Nu bon'e, mi dir'as kun rezign'o — don'u do te'o'n.

Post'e mi ricev'os — kaka'o'n!

La ok'a hor'o... Nov'aĵ'o'j. Nenio nov'a kaj nenio klar'a pri la norveg'o'j. La nerv'o'streĉ'o est'as grand'a. Terur'e! Ĉu ebl'e la milit'o daŭr'os. Ne, tio ne est'as ebl'a, sed ebl'e flu'os plu'a sang'o...

— Hodiaŭ okaz'os nenio — dir'as unu el ni, pri kiu mi diskret'e mal'kaŝ'as nur tiom, ke ŝi hav'as vir'in'a'n intuici'o'n.

Ni decid'as pri ni'a program'o. Ni ir'os al ni'a, tut'e nov'e lu'it'a ter'pec'o kaj labor'os. Post iom da temp'o ni hav'os ja ter'pom'o'n, piz'o'n, bulb'o'n, rafan'o'n, sal'ad'o'n, spinac'o'n, kukum'o'n ktp. en laŭ'ebl'e plej grand'a kvant'o. Ebl'e ni pov'os eĉ vend'i el ni'a rikolt'o. Kolekt'i kapital'o'n el la nom'it'a'j verd'aĵ'o'j. Pri melon'o, paprik'o, citron'o, ananas'o kaj oranĝ'o sur ni'a propr'a ter'o ni rezign'as post iom da diskut'o.

Ni diskut'as ĉiam.

— Nun Grönborg est'as feliĉ'a — ŝi dir'as. (Grönborg est'as ni'a dan'a amik'o.) — Kaj pri'pens'u la ĝoj'o'n de li'a famili'o.

— Li'a'j infan'o'j far'iĝ'is jam preskaŭ plen'kresk'ul'o'j — mi dir'as.

— Terur'e, kiel pas'as la temp'o — dir'as la vir'in'a sekci'o.

— Jes — respond'as kompren'em'e sub'skrib'int'o — terur'e. Baldaŭ est'os la naŭ'a! Ni rapid'u!

Post tiu konstat'o sekv'as dub'valor'a kompliment'o pri la jun'ec'o de mi'a mens'a stat'o.

Mi el'rigard'as. En la apud'a kort'o star'as jam Mim'i kaj pend'ig'as lav'aĵ'o'j'n, kiel ĉiam. Ŝi ricev'is si'a'n nom'o'n rekt'e de ni laŭ tiu ekster'aĵ'a simil'ec'o, kiu ekzist'as inter ŝi kaj la edz'in'o de la IEL-ĉef'deleg'it'o de Stockholm. Ŝi simil'as tiu'n Mim'i kaj sekv'e ni nom'as ŝi'n tiel. Ŝi hav'as ne'difin'ebl'a'n nombr'o'n da et'a'j infan'o'j, kiu'j don'as al ŝi konstant'a'n lav'labor'o'n. Kontraŭ'e al ni Telefon'a star'as en si'a loĝ'ej'o ĉe la fenestr'o kaj telefon'as. Kiel ĉiam. En mal'oft'a'j paŭz'o'j ŝi fum'as cigared'o'n kaj pri'zorg'as si'a'n infan'o'n.

Sed nun ni ir'u al la “Ter'o”. La Ter'o est'as en kvar'on'hor'a distanc'o mez'e de la romantik'a ĉirkaŭ'aĵ'o de tiu ĉi bel'a urb'o. La Ter'o aspekt'as bon'e — provizor'e. Kiel ĝi aspekt'os post ni'a en'miks'iĝ'o, tio ankoraŭ est'as sekret'o kaj problem'o. Kvankam ni ricev'as bon'a'j'n konsil'o'j'n de ĉiu preter'ir'ant'o. Supoz'ebl'e la fakt'o, ke ni ne est'as fak'ul'o'j en la ter'kultur'o, ne rest'as sekret'o, ĉar oni al'parol'as ni'n, inform'as ni'n pri la detal'o'j de la agrikultur'a art'o. La inform'o'j oft'e kontraŭ'dir'as unu la ali'a'n. Ni ricev'as special'e util'a'j'n inform'o'j'n el la apud'a vila'o. “Frat'in'o” Thora est'as la posed'ant'o de tiu vila'o. Ŝi est'as bon'kor'ul'in'o. Antaŭ mult'a'j, mult'a'j jar'o'j — sen special'a'j ekonomi'a'j ebl'ec'o'j — ŝi akcept'is en si'a hejm'o ost'o'tuberkul'oz'a'j'n infan'o'j'n, fleg'is ili'n je si'a propr'a kost'o. El tiu si'n'ofer'a iniciat'o kresk'is pli kaj pli grand'a institut'o kaj dank’ al tiu sen'lac'a, sen'pretend'a et'a vir'in'o nun Borås hav'as la plej grand'a'n kaj plej modern'a'n infan'mal'san'ul'ej'o'n en Sved'land'o. Frat'in'o Thora help'as ni'n per bon'a'j konsil'o'j. Komenc'ant'o'j hav'as ja problem'o'j'n. Mult'a'j'n. Ekzempl'e, kiam oni fos'as. La ter'o est'as ja plen'a de serpent'um'ant'a'j lumbrik'o'j. Unu el ni est'as tre mal'esper'a pro ili.

— Est'as terur'a labor'o el'ĵet'i ĉiu'j'n ĉi lumbrik'o'j'n. Mi jam for'ĵet'is du'cent.

Unu el ni est'as, kiel dir'it'e tre mal'esper'a pro la lumbrik'o'j...

— Sed kial for'ĵet'i ili'n? Ili ja est'as util'a'j al la ter'o, dir'as la ali'a iu.

— Tut'e ne! Ĉu vi ne sci'as, ke ili for'maĉ'as la ter'pom'o'j'n?

— Rid'ind'e — dir'as la ali'a iu — tiu'j ĉi best'o'j? Ili ja mem ne sci'as, kie ili hav'as si'a'n buŝ'o'n? Ili aspekt'as egal'e ambaŭ'flank'e.

La diskut'o daŭr'as. Sed al'ven'as fak'ul'o, kiu klar'ig'as, ke la lumbrik'o'j efektiv'e est'as util'a'j. La fier'a reprezent'ant'o de la ĝust'a opini'o ricev'as la titol'o'n de blind'a kok'in'o, trov'int'a sem'o'n. Sed rimark'u: la proverb'o parol'as pri blind'a kok'in'o, kaj ne pri kok'o. Kok'o'j neniam est'as blind'a'j. Sekv'e vir'o'j prav'as ĉiam, kiel ankaŭ nun. Ĉu ne?

En ŝvit'ig'a labor'o kaj diskut'o pas'as la hor'o'j. Je la dek'du'a kaj du'on'o ni halt'as kaj ŝtel'aŭskult'as la radi'a'j'n nov'aĵ'o'j'n. Nenio nov'a. Oni de'nov'e sent'as, ke la pens'o'j stern'as mal'varm'a'n vent'o'n super la kor'o'n. Sed la sun'o tamen bril'as, kaj ni labor'as, post'e ni ir'as hejm'e'n. Ni est'as lac'a'j. Tre lac'a'j. Ni fos'is, diskut'is, nombr'is la lumbrik'o'j'n, kvankam ni ne proviz'is ili'n per ring'et'o'j por sci'i, ke ili est'as la ni'a'j. Ni ir'as hejm'e'n. Mi mal'ferm'as la radi'o'n. Ĝi est'as obstin'a individu'o. Aŭ ĝi kri'as, aŭ ĝi flustr'as. Pro ni'a'j najbar'o'j kaj sam'dom'an'o'j ni dev'as flustr'ig'i ĝi'n. Ĝi flustr'as printemp'a'n muz'ik'o'n, sufiĉ'e ted'a'n. Por est'i facil'a muz'ik'o ĝi est'as tro serioz'a, por est'i klasik'a muz'ik'o, ĝi est'as tro sen'geni'a. Tiu part'o de ni'a du'o, kiu hav'as vir'in'a'n intuici'o'n, kri'as el la kuir'ej'o, kie'n ŝi re'tir'is si'n por prepar'i la tag'manĝ'o'n:

— Ferm'u la radi'o'n. Est'as terur'a muz'ik'o. Est'as ted'e aŭskult'i ĝi'n. Hodiaŭ ne est'os ekstr'a'j nov'aĵ'o'j. Hodiaŭ okaz'os nenio.

Ĝust'e dum tiu ĉi intuici'a antaŭ'dir'o mi aŭd'is flustr'ad'o'n el la aparat'o kaj mi ek'aŭd'is la nom'o'n de admiral'o Dönitz.

— Ĉu vi ebl'e las'us parol'i admiral'o'n Dönitz. Almenaŭ por moment'o?

ADMIRAL'O DÖNITZ DON'IS ORDON'O'N AL ĈIU'J GERMAN'A'J TRUP'O'J POR KAPITULAC'I.

Mi kur'as al la radi'o por laŭt'ig'i ĝi'n. Kio est'as? Mi demand'as mi'n. Ŝi demand'as mi'n. Mi demand'as ŝi'n. Ĉiu ĉe'est'ant'o demand'as la ali'a'n. Kiom'a hor'o est'as? Pas'is la du'a hor'o. Oni ne kuraĝ'as kred'i al si'a'j orel'o'j. Ĉu pov'as est'i ver'o? Kaj post la unu'a mens'a frap'o oni komenc'as kompren'i, ke tio est'as la fin'o de la eŭrop'a milit'o! Nun est'as tut'e cert'e. Sed ĉu est'as tut'e cert'e? Mi ne kuraĝ'as kred'i, ke mi ne mis'aŭd'is. Sed sekv'as ankoraŭ kelk'a'j vort'o'j. Nun est'as absolut'e cert'e! Oni perd'as ĉiu'n lac'ec'o'n, oni komenc'as kur'i tie'n-re'e'n en la ĉambr'o, ekscit'it'e, frenez'e. Oni parol'as konfuz'e. Mi rigard'as al la ali'a vila'o, ĉie est'as trankvil'o, sed se iu observ'as ni'n de tie, cert'e ni est'as konsider'at'a'j kiel frenez'ul'o'j de la plej ekstrem'a grad'o. Kaj nun subit'e vek'iĝ'as la dezir'o, la psikologi'a bezon'o: El'kri'i! Ni kur'as mal'supr'e'n al la sub'a'j etaĝ'o'j. Nur la du mal'jun'a'j serv'ist'in'o'j est'as hejm'e. La pli jun'a est'as 70-jar'a, la pli mal'jun'a nur 50, sed ŝi est'as fakt'e la pli mal'jun'a. Ili ĝoj'as, sed ne sufiĉ'e. Ni dev'as telefon'i. Al Erik. Erik hav'as vend'ej'o'n.

— Ĉu vi sci'as, ke... mi rotaci'as la vort'o'j'n.

Sed Erik ne est'as prepar'it'a al 100-kilo'metr'a rapid'ec'o en esperant'o.

— Kiu far'is, kio'n far'is kiu?

Mi vid'as li'n, kvazaŭ ĉirkaŭ'flar'ant'a la mikrofon'o'n por ne perd'i eĉ la odor'o'n de la vort'o'j.

— Sed ĉu vi est'as cert'a pri tio?

Mi est'as ofend'it'a. Mi sent'as, kvazaŭ mi est'us far'int'a la pac'o'n.

Absolut'e — mi dir'as fier'e kaj de'met'as la mikrofon'o'n. Mi ne est'as kontent'a. La du'a'n foj'o'n ne. Oni dub'is pri mi'a pac'o. Mi telefon'u al Linnea. Linnea labor'as en grand'a kontor'o.

— Ĉu vi aŭd'is?

— Kio'n?

Ŝi aŭd'is nenio'n ankoraŭ! Bon'eg'e! Nun ven'is mi'a moment'o:

— Fin'it'a la milit'o! Kapitulac'o!

Mi sent'as, ke la vizaĝ'o de Linnea ek'bril'as. Ŝi kri'as el la telefon'o:

— La german'o'j kapitulac'is! Norveg'uj'o est'as liber'a! La mond'o est'as liber'a!!

Kaj tie en la kontor'o, ĉe la ali'a flank'o de la drat'o du'dek hom'o'j ĉes'ig'as la labor'o'n, de'met'as la plum'o'n, lev'as si'a'j'n man'o'j'n de la skrib'maŝin'o'j kaj kalkul'maŝin'o'j kaj ĉi tie mi ban'as mi'n en la feliĉ'o, ke por tiu ĉi moment'o kaj por tiu ĉi punkt'o de la mond'o mi far'iĝ'is aŭtor'o de la Pac'o. Pri tio atest'as ankaŭ la kor'eg'a telefon'a dank'o.

Kio okaz'is post'e? Tio'n vi sci'as jam. Post'e ĉes'is la individu'a viv'o por tiu tag'o kaj ni far'iĝ'is rid'ant'a, plor'ant'a, kri'ant'a, kant'ant'a kaj kontent'a er'o de la grand'a amas'o, kiu rid'is, plor'is, kri'is, kant'is kaj ĝoj'is, ĉar la plej stult'a kaj plej malic'a part'o de la grand'a mal'pac'iĝ'o fin'iĝ'is.

SUR LA PONT'O

Se ĝis nun vi ne sci'as, nun mi konfes'as sen mult'a'j vort'o'j, ke mi est'as rev'em'ul'o, optimist'o en ĉiu'j rilat'o'j. Pli rev'em'a, pli optimism'a oni ne pov'as est'i. Mi kred'as, ke oni pov'as gajn'i per tio. Sed mi'a'j amik'o'j kutim'as man'gest'i strang'e, bedaŭr'e, kelk'foj'e kompat'e, kiam ili parol'as pri mi'a praktik'a valor'o. Kondiĉ'e ke mi ne ĉe'est'as. Oft'e kiam mi al'ven'as, la konversaci'o subit'e esting'iĝ'as, oni ne'natur'e mov'as si'n, ŝajn'ig'as natur'ec'o'n kaj tiam mi sci'as, ke oni parol'is pri mi. Oni dir'as, ke mi sonĝ'as en la mond'o, mi est'as mal'labor'em'a, mal'praktik'a, ne kre'it'a por tiu ĉi mond'o, dum la ali'a'j, la sobr'a'j, aktiv'a'j hom'o'j ag'ad'as ĉiam. Ili ne pov'as ripoz'i, eĉ kiam la sort'o for'rab'as ili'a'n labor'ebl'ec'o'n. Mi kon'as aktiv'ul'o'n, li est'as mi'a parenc'o, mal'jun'ul'o li est'as. Kiam li pensi'iĝ'is, li ne pov'is trov'i si'a'n lok'o'n kaj li re'ir'is en si'a'n ofic'ej'o'n kaj pet'is tabl'o'n kaj ord'ig'is paper'o'j'n, don'is inform'o'j'n al la preter'ir'ant'o'j en la koridor'o kaj far'is ali'a'j'n mil ne-neces'a'j'n ag'o'j'n sen'pag'e, nur ke li pov'u en'spir'i la sam'a'n atmosfer'o'n kaj ŝajn'ig'i la febr'a'n ag'ad'o'n. Est'as bon'e, ke oni kompren'is li'n tie, en la ofic'ej'o kaj rid'et'ant'e toler'is li'n. Kvankam la tut'a ag'ad'o est'is nur lud'o.

Oni pli mal'facil'e kompren'as mi'n. Ankaŭ mi kelk'foj'e mal'aprob'e balanc'as mi'a'n kap'o'n pro mi mem. Ver'e mi est'as sen'taŭg'ul'o, kaj mi'a'j dezir'o'j, sopir'o'j, mi'a opini'o pri la viv'o, ĉio en mi kaj ĉio sur mi diferenc'as de la normal'a hom'o. Ne pens'u, ke mi est'as fier'a pri tio! Iom post iom mi'a'j korp'o, vest'o kaj anim'o for'ĉifon'iĝ'as, mi'a'j sonĝ'o'j kaj rev'o'j — unu post la ali'a — for'cindr'iĝ'as kaj mi rest'as inter la nest'posed'ant'a'j, ord'em'a'j burĝ'o'j la krisp'a, komik'a paser'o, kiu salt'ad'as tie'n kaj re'e'n, ĝis ven'as la grand'a frost'o, la mort'a neĝ'kovr'il'o. Mi kondamn'is mi'n cent'foj'e, far'is al mi mem solen'a'j'n promes'o'j'n, ĉiam pri morgaŭ, sed nenio est'as pli ne'ating'ebl'a ol la morgaŭ'a tag'o. Ebl'e ankaŭ vi vid'is tiu'n karikatur'o'n, kie la vetur'ig'ist'o ten'as antaŭ la ĉeval'o per si'a long'a vip'o, ĉe la fin'o de la ŝnur'o fask'et'o'n de bon'odor'a fojn'o. La fojn'o est'as konstant'e antaŭ la ĉeval'o, ĝi kur'as post ĝi'n, sed neniam ĝi pov'as ating'i ĝi'n. Tiel mi insist'as, stimul'as mi'a'n viv'o'n per la promes'o de la morgaŭ'a trans'form'iĝ'o, sed tiu morgaŭ rest'as ĉiam nur la sam'a morgaŭ. Kaj trans'form'iĝ'i est'as ne'ebl'e!

Ĉiu'tag'e, ĉirkaŭ la tag'mez'o mi ir'as tra la pont'o. La pont'o est'as larĝ'a kaj long'a. Pont'o inter la du bord'o'j de la vast'a, majest'a river'o kaj pont'o inter la grand'urb'o kaj ĉirkaŭ'a'j vilaĝ'o'j. Tiu ĉi pont'o est'as solid'a, masiv'a, konfid'ind'a. Ĝi est'as ind'a al la river'o. La river'o est'as grand'a, la pont'o est'as grand'a, sed oni est'as mal'grand'a. Sur la griz'e verd'a'j ond'o'j, (ili est'as mal'pur'a'j pro la akv'o de la nord'a'j industri'ej'o'j, fabrik'o'j), ŝip'o'j naĝ'as, motor'boat'o'j paf'paf'as kaj la river'o prov'as sput'i blank'a'n, koler'a'n ŝaŭm'o'n al la arogant'a'j hom'invent'aĵ'o'j, kiu'j ĝen'as ĝi'a'n flu'o'n. Ĉar la river'o est'as grand'a, sed oni sent'as, ke la ali'a'j pov'as grand'iĝ'i kaj mult'a'j pigme'o'j pov'as katen'i la plej grand'a'n Guliveron.

Mi ne aparten'as al tiu'j pigme'o'j. Mi est'as pli pigme'a ol ili. Long'temp'e mi kutim'as rigard'ad'i la akv'o'n star'ant'e mez'e de la pont'o. Sen'taŭg'a temp'o'pas'ig'o, oni dir'as kaj oni prav'as. Dum mi gap'ad'as, aŭt'o'j, ĉar'o'j, ŝarĝ'vetur'il'o'j, bicikl'o'j kaj zorg'o'ŝarĝ'it'a'j hom'o'j kur'as preter mi. Sed mi ne rapid'as, ĉar mi sent'as, ke mi dev'as solv'i problem'o'j'n, kiu'j est'as tut'e special'a'j. Ekzempl'e: Kial mi star'as sur la pont'o, super la akv'o? Kial mi pov'as rest'i etern'e infan'o kaj kial oni ne rest'as infan'o'j? Aŭ se oni pov'us rest'i etern'e infan'o'j, kial oni pren'as aplomb'o'n de ŝajn'a grav'ec'o?

— Sen'util'a temp'o'pas'ig'o! — oni dir'as.

— Sen'util'a temp'o'ŝtel'ad'o! — dir'as tre sever'e mi'a nov'a amik'o, kiu'n mi kon'as nur de hieraŭ. Hieraŭ mi renkont'is tiu'n nov'a'n amik'o'n ĉe la ekstrem'o de la pont'o kaj ni al'ven'is al la ali'a ekstrem'o sam'temp'e. Dum tiu temp'o ni'a'j rigard'o'j kelk'foj'e renkont'iĝ'is kaj de temp'o al temp'o ni'a'j okul'o'j komenc'is interes'a'n kaj kontinu'a'n dialog'o'n.

Hodiaŭ ni renkont'iĝ'is de'nov'e. Mi'a'j okul'o'j ek'bril'is pro la re'vid'o. Mi'a nov'a kon'at'o est'as interes'a kaj simpati'a individu'o. Kaj mi vid'is, ke ankaŭ mi est'is re'kon'at'a kun la sam'a'j sent'o'j.

Sed mi babil'aĉ'as ĉi tie laŭ mi'a abomen'a kutim'o kaj forges'as menci'i, kiu kaj kia est'as mi'a nov'a amik'o, kiu ek'ir'is jam du'a'foj'e sur la pont'o kaj al'ven'is la pont'o'fin'o'n jam du'a'foj'e en la sam'a minut'o.

Mi'a amik'o ne est'as alt'a, eĉ oni pov'us dir'i — mal'alt'a. La okul'o'j est'as la plej karakteriz'a'j: akr'a, fervor'a, atent'em'a, si'n mov'em'a, ruĝ'e en'kadr'it'a est'as tiu okul'par'o. Okul'par'o kun la maksimum'a kapabl'o por esprim'i ĉi'o'n kaj sur tiu skal'o trov'iĝ'as esprim'o'j de la atent'ig'o ĝis la neglekt'o kaj riproĉ'o. Mi'a amik'o ne hav'as humur'o'n, nur preciz'a'n dev'o'sci'o'n. Li — ĉar est'as li — ne hav'as temp'o'n pri'zorg'i si'n. Li est'as koto'kovr'it'a, li est'as mal'pur'a, li'a'j har'o'j est'as plen'a'j de mal'pur'aĵ'o. Bel'a li ne est'as, sed pri bel'ec'o li ne pens'as, nur pri la dev'o. Li mov'as si'n konstant'e, salt'ad'as, kur'ad'as tie'n-re'e'n, gvid'as, ord'ig'as kaj unu'a'vic'e kaj ĉef'e li boj'as sur la pont'o, kie renkont'iĝ'as modern'a'j aŭt'o'j kaj lam'ant'a'j ĉar'o'j, bicikl'o'j kaj tram'o'j. Kie la ritm'o ne est'as unu'ec'a kaj kie oni dev'as ord'ig'i, atent'ig'i, inspekt'i kaj riproĉ'i. En la kaos'o de la motor'tambur'ad'o, siren'ad'o, hom'kri'o'j, tram'sonor'il'o'j pli akr'e son'as la voĉ'o de mi'a amik'o. La amik'o, kiu ek'ir'as kaj al'ven'as al la pont'o'fin'o sam'temp'e kun mi. Li est'as ag'em'a, mi est'as pasiv'a. Kaj tamen ni al'ven'as sam'temp'e. Kiel do, — vi demand'as.

Jes, est'as tiel, kvankam la manier'o de ni'a marŝ'ad'o est'as tut'e diferenc'a. Mi ir'as mal'rapid'e, kelk'foj'e mi star'ad'as, rigard'as la koler'a'n river'o'n. La river'o plej oft'e est'as mal'bon'humor'a. Jen mi vid'as diskret'a'n almoz'ul'o'n sur la pont'o, mi gap'ad'as al li'a'j ĉifon'o'j. Nun pomp'a aŭt'o hav'as obstakl'o'n, ĝi'n mi rigard'as, kiel mirakl'o'n, ne ating'ebl'a'n, sed mi'n pov'as interes'i la bicikl'o de labor'ist'o sam'e, aŭ la ĉar'o de vilaĝ'an'o. Oni pov'as pens'i pri tio, kie'n ili ir'as? Kaj kial? Mi admir'as bel'a'n vir'in'o'n, jen iu, aŭ io ali'a, preter'ant'a mi'n, vek'as mi'a'n rigard'o'n kaj analiz'em'o'n.

Mi'a amik'o hav'as ali'a'n princip'o'n. Li ne hav'as paŭz'o'n en temp'o. Sed la rekt'a'n voj'o'n li ne ŝat'as. Li kur'ad'as mez'e de la pont'o, inter la vetur'il'o'j, li kuraĝ'as risk'i si'a'n viv'o'n, li salt'ad'as tie'n-re'e'n, li kur'ad'as egal'e, sen'parti'e, koler'e kaj dev'o'sci'e ĉu post elegant'a'n aŭt'o'n, ĉu post kamp'ul'a'n ĉar'o'n, ĉu post labor'ist'a'n bicikl'o'n. Erar'e trafik'ant'a'j hom'o'j provok'as li'a'n indign'o'n kaj li hodiaŭ sever'e avert'is aŭt'o'n de ministr'o, kiu est'is tro rapid'em'a. Li'n ne tim'ig'as eĉ la grand'a, flav'a, monokl'a monstr'o, la tram'o, li egal'e, sen'parti'e kaj absolut'e ne'evit'ebl'e pri'boj'as ĉi'o'n kaj ĉiu'n sur la pont'o.

La river'o ne interes'as li'n. Li'a ag'ad'o'sfer'o trov'iĝ'as sur la pont'o.

Ja, jes, ĝis nun mi forges'is dir'i, ke mi'a amik'o est'as mal'grand'a vag'em'a hund'o, kiu tut'e preciz'e sci'as kaj trov'is si'a'n lok'o'n en la soci'o. En tiu rilat'o est'as la plej grand'a diferenc'o inter ni. Li est'as ordon'it'a al la pont'o kaj li'a dev'o est'as ĉiu'tag'e pri'boj'i — risk'ant'e la viv'o'n kaj la san'o'n — sen'parti'e, serioz'e kaj konsci'e la ĉar'o'n, la bicikl'o'n, la sinjor'a'n aŭt'o'n, motor'cikl'o'n, aŭ la Flav'a'n Monstr'o'n, la elegant'a'n sinjor'in'o'n kaj la lac'a'n kaj sen'zorg'a'n labor'ist'o'n. Li zigzag'as tie'n-re'e'n; okaz'as bon'ŝanc'a'j moment'o'j kiam ni de'nov'e renkont'iĝ'as ie sur la pont'o: li, la ag'em'ul'o kaj mi la ne'sav'ebl'a rev'ant'o.

Kaj tiam ni komenc'as mal'long'a'n dialog'o'n; li dir'as al mi:

— Ŝajn'as al mi, ke vi ne labor'as. Vi est'is hieraŭ ĉi tie. Ĉu vi ne hav'as labor'o'n? Ĉu vi ne sci'as, ke ni viv'as en soci'o?

Mi al'rigard'as li'n kaj konfes'as:

— Jes, vi prav'as. Mi sci'as, ke mi est'as sen'taŭg'ul'o! Mi mal'zorg'as mi'a'j'n dev'o'j'n. Sed...

— Ne est'as sed, — li dir'as kaj de'nov'e for'las'as mi'n, ĉar jen de'nov'e ven'is sen'disciplin'a vetur'il'o, kiu'n li dev'as re'pel'i en la trafik'ord'o'n. Li de'nov'e mal'aper'as en la grand'urb'a trafik'o, nur li'a akr'a, ordon'a kaj ne'sub'aĉet'ebl'a hund'voĉ'o aŭd'iĝ'as. Mi efektiv'e trem'as pro li, ĉar li est'as tro'kuraĝ'a, tro'risk'em'a. Oft'e nur har'er'o dis'ig'as li'n de la mort'o. Mi admir'as li'n.

Sed al li ne pov'as okaz'i io. Li re'ven'as post iom da temp'o, ŝvit'ant'e, spir'eg'ant'e, sed ĉiam kun la sam'a esprim'o de la kontent'ec'o pri si. Ni daŭr'ig'as la diskut'o'n. Li mal'laŭd'as mi'n, mi prov'as mi'n defend'i. Sed mi'a opini'o est'as pli mal'fort'a. Kontraŭ li'a'j ŝvit'o, fervor'o kaj lac'ec'o mi hav'as nenio'n prezent'i. Li'a gorĝ'o est'as pli hard'it'a ol mi'a kaj li est'as pli sever'a ol mi. Li est'as serioz'a kaj postul'em'a. Mi ne plu pov'as argument'i.

— Hont'u! li dir'as al mi kaj mi dev'as ĵur'i al li solen'e, ke li est'u tut'e kontent'a pri si'a hodiaŭ'a tag'o:

— De morgaŭ mi est'os util'a membr'o de la soci'o!

Mi silent'as pri la tromp'o. Li ne sci'as, ke oni pov'as tromp'i per la vort'o morgaŭ. Li ne sci'as, ke ebl'e morgaŭ mi dir'os, ke morgaŭ est'os morgaŭ. Li ne sci'as tio'n.

Li mal'aper'as kontent'a en la polifoni'o de la pont'a koncert'o. Li boj'as, ordon'as sen'ĉes'e. La okul'o'j turn'ad'as en si'a'j kav'o'j. Li'a labor'produkt'o jam nun est'as super'hund'a kaj super'hom'a. Li boj'as, kur'as, zigzag'as, stertor'as, mord'as al la rad'o'j kaj vetur'il'o'j, kaj ili obe'as. Li ŝvit'as, la sun'o ek'bril'as, ĝis nun ĝi kaŝ'is si'n sub la nub'o'j, sed nun la sun'o or'um'as la mal'pur'a'n hund'et'o'n. Li merit'as la sun'radi'o'j'n. Li est'as brav'a membr'o de la soci'o.

Sed nun li est'as lac'a. Li'a'j har'o'j mal'sek'e pend'as de la kot'o'plen'a korp'o. En la okul'o'j ek'bril'as io. Ĉu ne est'as dub'o? Mi demand'as mi'n pri tio. Li'n mi ne kuraĝ'as demand'i. Sed tio ne pov'as est'i. Li kon'as si'a'n dev'o'n kaj kon'as si'a'n lok'o'n. Li ne est'as sen'taŭg'ul'o, sed util'a membr'o de la soci'o.

Ni al'ven'is la pont'o'kap'o'n.

Li de'nov'e al'rigard'as mi'n, li riproĉ'as mi'n, sed nun iom'et'e lac'e kaj el'ĉerp'iĝ'int'e:

— Nu, vi de'nov'e for'ŝtel'is la temp'o'n! Kiam vi re'bon'iĝ'os? Hont'u!

Mi hont'as.

Li ek'plend'as:

— Kiel grand'a kaj long'a est'as la pont'o! Kiel larĝ'a est'as tiu ĉi pont'o! Kiom da pen'ad'o, kiom da ŝvit'o! Vi ne pov'as hav'i imag'o'n pri tio, kiom, kiel terur'e mult'e est'as tio, kio'n oni dev'as pri'boj'i kaj al'boj'i dum la viv'o!

Ni ambaŭ al'ven'is la pont'o'fin'o'n.

ELINJO

Tiu ĉi rakont'o en'hav'as tre mal'nov'a'j'n memor'o'j'n.

Mi est'is preskaŭ nur knab'o, kiam mi ek'kon'is Elinjon. Mi ek'kon'is ŝi'n en tiu aĝ'o, kiam oni en'tut'e komenc'as pens'i pri vir'in'o'j. En la aĝ'o de la du'on'infan'a ideal'ism'o, kiam oni ne sci'as, kial oni est'as mal'trankvil'a kaj tiu mal'trankvil'o efik'as divers'manier'e al la divers'karakter'a'j infan'o'j. Mi far'iĝ'is pli rezerv'em'a en tiu temp'o kaj komenc'is kaŝ'i mi'n mult'e pli fervor'e ol antaŭ'e kaj en tiu mem'far'it'a izol'ec'o mi ek'vid'is la unu'a'n foj'o'n Elinjon. Elinjo est'is tre bel'a jam tiam kaj ŝi far'iĝ'is pli kaj pli bel'a kun la temp'o. Ŝi halt'is en si'a aĝ'o, kiam ŝi iĝ'is 17-18-jar'a kaj ankaŭ tiu ĉi rakont'o est'as dat'it'a en tiu temp'o, kiam ŝi ating'is la menci'it'a'n aĝ'o'n.

Kia ŝi est'is? Ŝi est'is jun'a, tio'n mi jam dir'is, sed ŝi est'is jun'a en ali'a manier'o kiel la ali'a'j knab'in'o'j, kiu'j'n mi kon'is. Ŝi'a jun'ec'o est'is tut'e imun'a de la temp'o'pas'o. Ŝi est'is egal'e jun'a ĉiam. Ŝi'a jun'ec'o ne depend'is de tag'o'j kaj hor'o'j, ne de tag'o kaj vesper'o, kiel tiu de ali'a'j knab'in'o'j, ĝi est'is ĉiam egal'a. Ŝi est'is nek alt'a nek mal'alt'a, preciz'e tia kia ĝi dev'is est'i. Ŝi hav'is kaŝtan'brun'a'n har'ar'o'n, mild'a'j'n, sed sincer'e klar'a'j'n, blu'a'j'n okul'o'j'n, en la rigard'o est'is kuraĝ'o kaj modest'ec'o sam'temp'e, ŝi'a frunt'o est'is pur'a, la naz'o et'a, regul'a, sur ŝi'a'j vang'et'o'j oni pov'is vid'i la blank'ec'o'n de la porcelan'o kaj la mild'a'n roz'kolor'o'n de la malv'o unu apud la ali'a. Kvankam mi ne vol'as sekc'i ŝi'a'n bel'ec'o'n per tre detal'a pri'skrib'o, mi dev'as menci'i la bel'form'a'j'n et'a'j'n lip'o'j'n, mal'larĝ'a'j'n, el kiu'j et'a perl'rad'o blank'is, kiam ŝi rid'is, la menton'et'o'n, kies mild'a ark'o atest'is pri bon'kor'ec'o, la graci'a'n statur'o'n kun prefer'e mal'larĝ'a'j ol larĝ'a'j ŝultr'o'j kaj bel'form'a tali'o, la ideal'a'j'n lini'o'j'n de la facil'mov'a'j krur'o'j, la elast'a'n, nimf'a'n ir'o'n kaj al'don'i, ke ĉio, kio'n ŝi hav'is est'is perfekt'a, bel'a, al'log'a kaj komplet'a.

Halt'u — vol'as dir'i la leg'ant'o, tiu ĉi rakont'o, aŭ almenaŭ tiu ĉi pri'skrib'o de Elinjo mal'hav'as la plej minimum'a'n kvant'o'n de la original'ec'o. Tiu pri'skrib'o est'as ne'pardon'ebl'e mal'nov'mod'a, fremd'a al la real'o, ĝi est'as mal'nov'mod'a ole'o're'produkt'aĵ'o. Jes, mal'nov'mod'a.

Sen'dub'e la pri'skrib'o est'as mal'modern'a, sed ne forges'u, ke mi mem est'is tiam mal'nov'mod'a, sam'e kiel la gust'o de ĉiu est'aĵ'o ĉiam est'as mal'nov'mod'a en la trans'ir'a aĝ'o de infan'ec'o al la jun'ul'ec'o. Al mi'a gust'o Elinjo est'is neces'a. Fe'in'o aŭ mit'ologi'a bel'ec'o. Kaj mi trov'is ŝi'n. Mi renkont'is ŝi'n, sam'e kiel ali'a'j knab'o'j el mi'a “sang'o'grup'o” kutim'as renkont'i si'a'n ideal'o'n. Kiel knab'o mi renkont'is ŝi'n kaj ŝi rest'is fidel'a al mi. Kio'n mi ne kuraĝ'is entrepren'i ĉe ali'a'j knab'in'o'j, parol'i kuraĝ'e, dir'i bel'a'j'n vort'o'j'n, eĉ kis'i, ĉi'o'n ĉi permes'is al mi mi'a rev'o'mond'o, kie Elinjo est'is la Centr'o kaj kie nek konkurenc'o, nek psik'a'j bar'o'j obstakl'is mi'a'n korekt'a'n kaj konvenci'a'n kondut'o'n.

Nun vi jam kompren'as, ke Elinjo origin'e ne ekzist'is. Ŝi est'is la ideal'a knab'in'o, kiu'n mi ne pov'is trov'i en la mond'o de la real'aĵ'o'j, ĉar ŝi est'is perfekt'a en ĉiu'j rilat'o'j. Oni neniam pens'is ekzempl'e pri tio, ke Elinjo okup'is si'n pri proz'a'j afer'o'j. Ŝi ŝveb'is en la plej alt'a'j sfer'o'j de mi'a fantazi'o kaj la sol'a rilat'iĝ'o al la ter'o est'is la kis'o'j, kiu'j'n ŝi ricev'is de mi. Nun ne est'us saĝ'e parol'i pri tio, kiom el tiu'j rev'o'j est'is prudent'a'j, kiom est'is la rezult'o de mank'o pri infan'psikologi'o, sufiĉ'as dir'i, ke est'is tiel kaj supoz'ebl'e ne mi est'is la last'a, kiu okup'is si'a'n vek'iĝ'ant'a'n sent'o'mond'o'n per tia'j rev'o'figur'o'j.

La histori'o de Elinjo tamen far'iĝ'is pli konkret'a ol oni pov'us kred'i. Mi mem pov'is far'i klar'a'n diferenc'o'n inter mi'a rev'o'mond'o kaj la real'a, mi est'is ceter'e san'e pens'ant'a knab'o kaj la rev'o'j neniam rivel'iĝ'is en la form'o de halucin'o aŭ vizi'o'j. Malgraŭ tio mi oft'e fuĝ'is en tiu'n rev'o'mond'o'n. Elinjo do ne ek'viv'is en la form'o de vizi'o, sed tut'e ali'e kaj iom'et'e pli mal'fru'e, ol la menci'it'a period'o de mi'a viv'o.

* * *

La rakont'o pri Elinjo ricev'is si'a'n daŭr'ig'o'n dum la temp'o de la unu'a mond'milit'o. Ni trans'salt'u la pri'skrib'o'n, kiel okaz'is la eksplod'o de tiu milit'o, kiel oni akcept'is la al'ven'o'n de tiu ne'kon'at'a danĝer'o, kiel reakci'is la anim'o de knab'o pri la milit'a'j stimul'il'o'j, (ebl'e sufiĉ'as dir'i, ke oni akcept'is la milit'propagand'o'n sen'kritik'e kaj iĝ'is entuziasm'a por ĝi), ni trans'salt'u long'a'j'n monat'o'j'n, ebl'e eĉ pli ol tut'a'n jar'o'n post la eksplod'o de la unu'a mond'milit'o kaj ni halt'u en tiu temp'o, kiam la milit'a entuziasm'o tut'e for'flug'is eĉ el la anim'o'j de jun'ul'et'o'j, kies lip'har'o'j tiam komenc'is montr'i mal'kuraĝ'a'j'n specimen'o'j'n.

La milit'a fervor'o jam est'is for'blov'it'a. Al la ĉef'urb'o ven'is pli kaj pli da vund'it'o'j. Kaj ĝust'e la unu'a ek'vid'o de la grav'a'j vund'it'o'j konsci'ig'is mi'n pri tio, kio'n signif'as la milit'o, kiel kulp'a, terur'a entrepren'o ĝi est'as kaj kiel mal'proksim'a ĝi est'as de tiu rapid'a imag'o, kiu'n mi'a'aĝ'a'j knab'o'j kaj pli aĝ'a'j stult'ul'o'j form'is al si pri ĝi. La milit'o ne est'is triumf'ir'o, la milit'o ne konsist'is el fest'o'tag'o'j. Kaj mi ben'is la hazard'o'n, kiu iel mal'help'is mi'n anonc'i mi'n mem'vol'e al la arme'o.

Inter la vund'it'o'j est'is ankaŭ kon'at'o'j kaj amik'o'j. Tiu'n tag'o'n kiam Elinjo de'nov'e vizit'is mi'n, mi sid'is en la bel'a mont'ĝarden'o de grand'a milit'mal'san'ul'ej'o. Est'is bril'a somer'a tag'o kaj la ŝveb'ant'a'j ombr'o'j de la grand'a platan'o, sub kiu mi sid'is kun mild'a riproĉ'o kares'is la kap'o'n de mi'a amik'o kaj mi'n:

— Hom'o'j, vi est'as stult'a'j! Kio'n vi far'as? Ĉu vi ne pov'as est'i prudent'a'j?

Ver'dir'e li est'is pli mal'jun'a ol mi. Li est'is la frat'o de mi'a amik'o, almenaŭ tri jar'o'j'n pli mal'jun'a ol mi. Sed tiam ankaŭ mi est'is jam trans la abiturient'a ekzamen'o. Li al'ven'is hejm'e'n kiel vund'it'o; kiel t.n. oficir'aspir'ant'o li batal'is en la rus'a front'o kaj nun li kuŝ'is tie antaŭ mi kaj rakont'is la histori'o'n de si'a invalid'iĝ'o. Proksim'um'e la buŝ'o est'is la sol'a kor'popart'o, kiu'n li kapabl'is mov'i kaj reg'i, la ali'a'j est'is sen'mov'a'j, paraliz'it'a'j. Kiel li rakont'is, li sid'is en la tranĉe'o ie en Galici'o,* la front'o ripoz'is, li kaj li'a'j kamarad'o'j kart'lud'is kaj li re'memor'is ke li hav'is atut'o'n en si'a man'o, kiu'n li ĵus vol'is el'met'i kaj en tiu ĉi triumf'a sent'o ating'is li'a'n tranĉe'o'n la rus'a grenad'o. Ĝi mort'ig'is la kun'lud'ant'o'j'n per si'a'j split'o'j, li'n la aer'prem'o ĵet'is du'dek metr'o'j'n de tie kaj al tio li pov'is dank'i, ke li rest'is viv'ant'a, kvankam tut'e paraliz'it'a. Ĉu tiu paraliz'iĝ'o pov'os ced'i aŭ ne, pri tio nek li nek la tiam'a kurac-art'o pov'is mult'e dir'i. Oni komenc'is ĝust'e tiam eksperiment'i pri elektr'a terapi'o. Sed rezult'o'j'n oni ankoraŭ ne hav'is.

* Provinc'o en la iam'a Monarki'o.

Kaj nun li kuŝ'is tie en la dekliv'a ĝarden'o kaj mi sid'is apud li. De la dekliv'o mi pov'is vid'i unu el la plej bel'a'j panoram'o'j de la mond'o kaj ni turn'is la lit'o'n de la mal'san'ul'o tiel, ke ankaŭ li vid'u la grand'urb'o'n, la river'o'n, la viv'o'n, de kiu li'n izol'ig'is la vent'o de la grenad'o. Ni aŭd'is la bird'o'orkestr'o'n de la rav'a somer'o kaj ni en'spir'is la silent'o'n de la natur'a pac'o, kiu'n la hom'o'j por la moment'o ne pov'is perturb'i, romp'i. Nur la lam'ant'o'j, la bandaĝ'it'a'j kap'o'j, la fleg'ist'in'o'j kaj la jun'a, rigid'e kuŝ'ant'a vir'o re'memor'ig'is al ni la milit'o'n. Ebl'e est'as strang'e dir'i “nur”, sed en tiu moment'o ankaŭ ili sen'kritik'e kaj ĉi'o'n forges'e akcept'is la pac'a'n varm'o'n de la natur'o. Ankaŭ mi'a amik'o ĝu'is la viv'o'n. Li ja est'is jun'a kaj li tut'e ne pens'is pri tio, ke li ebl'e ne re'san'iĝ'os. Kaj oni ne pov'is kred'i io'n mal'favor'a'n, kiam la bird'o'j kant'is rav'e, la flor'o'j odor'is rav'e, la sun'radi'o'j abund'is rav'e kaj la ombr'o kares'is ni'n rav'e kaj proviz'is ni'n per rav'a'j fabel'o'j pri re'ven'int'a'j bel'aĵ'o'j de la viv'o. Ni ek'silent'is. Mi rev'is. Pri kio, mi ne sci'as. Ankaŭ mi'a amik'o silent'is, li'n okup'is pens'o'j de jun'ul'o. Li est'is relativ'e sol'a jam antaŭ la milit'o kaj ne pli ĉirkaŭ'at'a de hom'o'j nun. Li ven'is en la milit'o'n jun'a, ĝust'e en tiu temp'o, kiam normal'a ĉef'urb'a jun'ul'o komenc'is la agrabl'a'n period'o'n de si'a viv'o. La front'o est'is front'o kaj dum la tut'a rest'ad'o tie li ne hav'is okaz'o'n romp'i la krud'a'n ver'ec'o'n de la milit'o per mal'long'a romantik'a aventur'o, kiu'n li sopir'is.

Mi est'is pli bon'ŝanc'a. Mi jam tra'vad'is la rev'kamp'o'n de la vek'iĝ'ant'a sent'o'viv'o kaj el'uz'is la situaci'o'n. La pli mal'jun'a'j kaj pli fort'a'j jun'ul'o'j est'is en la arme'o kaj ni'a kurz'o alt'iĝ'is. Ver'ŝajn'e mi'a amik'o sci'is pri mi'a “grand'mond'a” viv'o, ĉar subit'e li ek'parol'is:

— Oni kuŝ'as kaj kuŝ'as. Mi est'as tiel sol'a ĉi tie. Sed vi viv'as societ'a'n viv'o'n. Mi tiel dezir'us vid'i ĉi tie kelk'foj'e knab'in'o'n. Iu'n bel'a'n, jun'a'n fraŭl'in'o'n el bon'a famili'o, kun kiu oni pov'us parol'i. Mi tiel sopir'as al tia societ'o, kaj neniam mi hav'is okaz'o'n trov'i tia'n knab'in'o'n. Unu'e oni sid'is apud la libr'o'j, kaj ŝvit'is pro la ekzamen'o'j. Mi lern'is mal'facil'e. Post'e oni en'ŝov'is ni'n en la uniform'o'n kaj rips-rops ni est'is jam en Galici'o, ie mal'antaŭ la dors'o de Di'o. Ĉu vi vol'as help'i mi'n?

Mi'n okup'is mi'a'j propr'a'j pens'o'j kaj distr'it'e mi respond'is al li:

— Jes!

Li'a mien'o ek'bril'is:

— Ĉiam mi sci'is, ke vi est'as bon'a kamarad'o. Mi'a plej bon'a amik'o. Vi cert'e jam pri'pens'is, kiu'n knab'in'o'n vi ven'ig'os ĉi tie'n!

La respond'o est'is du'a, sen'pri'pens'a jes. Mi'a'j pens'o'j daŭr'e est'is ie ali'lok'e. Ebl'e mi dorm'em'iĝ'is kaj nur du'on'e konsci'is pri mi mem.

Sed nun mi dev'is re'vek'iĝ'i:

— La nom'o'n, ŝi'a'n nom'o'n...

Re'tir'iĝ'i ne est'is ebl'e. Li'a emfaz'o, ĝoj'o kaj fid'o tut'e sen'arm'ig'is mi'n. Nun mi dev'is daŭr'ig'i la afer'o'n. Mi silent'is moment'o'n kaj sen pri'pens'o de eventual'a'j sekv'o'j mi dir'is:

Elinjo... Elinjo... Erdei...

— Bel'a nom'o. Ĉu ŝi est'as jun'a? Kiom aĝ'a ŝi est'as? Kiel ŝi aspekt'as?

Elinjo el'paŝ'is el la rev'o'mond'o de mi'a fru'a jun'ec'o. Mi pri'skrib'is ŝi'n tiel kiel mi konserv'is ŝi'n en mi'a fantazi'o. Mi rimark'is, ke Elinjo ankoraŭ hav'is si'a'n log'fort'o'n eĉ al mi. Kaj des pli ŝi kapt'is la kor'o'n kaj la fantazi'o'n de la kompat'ind'a, paraliz'it'a soldat'o en la milit'mal'san'ul'ej'o. Por ni ambaŭ mal'aper'is la milit'o kun si'a'j krud'a'j real'aĵ'o'j kaj el la tut'a mond'o grav'is nur la, ebl'e mal'nov'mod'a, sed tre al'log'a jun'ul'in'a ĉarm'o de Elinjo...

— Kiam vi intenc'as ven'i ĉi tie'n kun ŝi?

Sed nun mi dev'is pri'pens'i la afer'o'n. Mi ne est'is malic'a kaj mi ne serĉ'is amuz'o'n je la kost'o de tiu mal'feliĉ'a knab'o. Mi kompat'is li'n kaj kompren'is, ke mi dev'as far'i io'n kaj sam'temp'e mi ne rajt'as sen'iluzi'ig'i li'n per marĉand'o kaj korekt'ad'o. La afer'o ne ŝajn'is est'i facil'a. Sed mi dev'is gajn'i temp'o'n kaj la temp'o pov'os don'i help'o'n kaj bon'a'n konsil'o'n. Mi do respond'is, ke mi ankoraŭ ne sci'as, la afer'o ne depend'as tut'e de mi, mi inter'konsil'iĝ'os kun ŝi, sed ŝi ja est'as tre bon'vol'a, bon'kor'a knab'in'o kaj ni vid'os, kiel ni pov'os aranĝ'i kaj mi daŭr'ig'is en la sam'a, cert'a ton'o dum la tut'a temp'o antaŭ mi'a for'ir'o.

Mi'a amik'o tut'e vek'iĝ'is el la letargi'o. Elinjo hav'is tre bon'a'n efik'o'n al li. Li vigl'iĝ'is, li kvazaŭ tut'e liber'iĝ'is de si'a sen'mov'a korp'o, li est'is plen'a de flam'o kaj inspir'o. Li est'is ekscit'it'a, sed tiu ekscit'o est'is la vibr'o de la feliĉ'o.

Mi adiaŭ'is, for'las'is li'n kaj la tut'a post'tag'mez'o kaj eĉ part'o de la nokt'o pas'is per tio, ke mi cerb'um'is: kio'n far'i? Mi dev'is trov'i iu'n Elinjon. Sed est'is mal'feliĉ'a afer'o, ke mi pri'skrib'is ŝi'n tiel detal'e! Inter mi'a'j kon'at'o'j ne est'is eĉ unu knab'in'o, kiu tut'e simil'is Elinjon kaj ceter'e en la tut'a mond'o ne est'is tia. Ebl'e el ĉiu'j bon'a'j kaj bel'a'j knab'in'o'j, kiu'j'n mi kon'is, oni est'us pov'int'a kun'met'i unu tia'n, sed en unu knab'in'o ne pov'is est'i tiom da bon'o kaj bel'o. Sed mi dev'is trov'i solv'o'n pro mi'a amik'o kaj ankaŭ pro mi mem. Fin'e mi kompren'is, ke est'as nur unu solv'o kaj tio est'as, ke Elinjo moment'e pov'u nur korespond'i kun mi'a amik'o kaj post'e ni vid'os, kio'n oni pov'as far'i el la afer'o.

La sekv'a'n post'tag'mez'o'n mi vizit'is unu el mi'a'j kamarad'o'j kaj pet'is sekret'a'n aŭdienc'o'n de li'a frat'in'o. Tiu ĉi knab'in'o est'is inteligent'a, bon'kor'a, vigl'a. Ŝi est'is mal'alt'a, dik'et'a, hav'is tre bel'a'n vizaĝ'o'n kaj bril'a'j'n, nigr'a'j'n okul'o'j'n. Ŝi est'is agrabl'a knab'in'o, sed tut'e ne simil'is Elinjon. En mult'a'j detal'o'j ŝi reprezent'is la mal'o'n. Mi rakont'is al ŝi la tut'a'n afer'o'n, mi kompren'ig'is mi'a'j'n mal'facil'aĵ'o'j'n kaj diplomati'e el'vok'is ŝi'a'n bon'ec'o'n kaj ankaŭ io'n ali'a'n, kio'n mi tiam ne tuj rimark'is, t.e., ke ŝi post'e ambici'e klopod'is forges'ig'i mi'a'n rev-ideal'o'n, ŝi'a pra'motiv'o est'is cert'e sub'konsci'a vant'ec'o. Sed tio ne aparten'as al la histori'o kaj en'tut'e ne efik'is al mi'a sort'o, tut'e ne al ŝi'a kaj ne tuŝ'is la rakont'at'a'n histori'o'n.

Ŝi akcept'is la korespond'rol'o'n de Elinjo kaj tio'n ŝi pov'is far'i des'pli facil'e, ĉar ŝi est'is for'vojaĝ'ont'a por kelk'a'j monat'o'j al iu provinc'a lok'o kaj oni do ne dev'is pens'i pri la aranĝ'o de la poŝt'a'j stamp'o'j. Dum la sam'a post'tag'mez'o ni verk'is la unu'a'n leter'o'n kun'e, en kiu ŝi esprim'is si'a'n bedaŭr'o'n: nun ŝi ne hav'os okaz'o'n vizit'i li'n. Sed mi rakont'is tiel mult'e pri li, ke ŝi ver'e volont'e renkont'us li'n post si'a re'al'ven'o — bedaŭr'ind'e ne tre baldaŭ — kaj dum la for'est'o ŝi tre volont'e ricev'us leter'o'j'n de li. Ŝi sci'as, ke li mem ne pov'as ankoraŭ skrib'i si'a'j'n leter'o'j'n, sed li pov'as send'i ili'n per'e de mi, kiu cert'e volont'e per'os li'a'j'n pens'o'j'n al ŝi. Ŝi est'is tre inteligent'a knab'in'o kaj ŝi trov'is ver'e ĉarm'a'j'n esprim'o'j'n kaj pens'is pri ĉiu detal'o.

Tiu'n leter'o'n mi don'is person'e al li. Unu'e li est'is iom mal'bon'humor'a pro la ne'atend'it'a for'vojaĝ'o, sed la leter'o est'is tiel delikat'a kaj ĉarm'a, ke li sen'rezerv'e akcept'is ankaŭ tiu'n ĉi surogat'o'n de la renkont'iĝ'o. Sam'e kiel oni akcept'as la ali'a'j'n surogat'o'j'n.

Elinjo for'vojaĝ'is kaj send'is si'a'j'n leter'o'j'n rekt'e al la mal'san'ul'ej'o. Mi memor'as pri tiu feliĉ'a tag'o kaj mi bon'e memor'as pri la redakt'ad'o de la unu'a kaj sekv'a'j respond'o'j. Iom post iom mi pov'is konstat'i, ke mi'a sen'pri'pens'a tro'rapid'o rikolt'is bon'a'j'n efik'o'j'n. Mi'a amik'o ricev'is si'n'okup'o'n kaj trov'is vari'ec'o'n kaj dank’ al tiu'j leter'o'j li'a apetit'o pli'bon'iĝ'is, li'a kontraŭ'star'o firm'iĝ'is. Ankaŭ mi trov'is plezur'o'n en la ambaŭ'flank'a en'miks'iĝ'o, kombin'ad'o, en la apart'a korespond'ad'o kun la knab'in'o — ĉiam mi en'poŝt'ig'is la leter'o'j'n kaj tiam est'is okaz'o al'don'i mi'a'j'n privat'a'j'n sci'ig'o'j'n — kaj la afer'o'j do flu'is kontent'ig'e.

Sed ĉio dev'as hav'i si'a'n fin'o'n. La somer'o pas'is kaj la temp'o de ŝi'a re'ven'o proksim'iĝ'is. Mi tim'is komplik'aĵ'o'j'n. Tre si'n'gard'e mi propon'is al la pseŭdo-Elinjo mal'san'iĝ'o'n. Ŝi akcept'is mi'a'n propon'o'n, kaj en la sekv'a leter'o komenc'iĝ'is ŝi'a mal'san'o. Kia mal'san'o? Kompren'ebl'e tiu mal'san'o, kiu est'as la plej malic'a, sed kiu ek'hav'is civit'an'a'n rajt'o'n en la romantik'a literatur'o. Ŝi komenc'is tus'i kaj ĉiu sign'o montr'is pri ftiz'o, kiel klar'iĝ'is el la sekv'a'j leter'o'j. Unu'e mi tim'is tiu'n ĉi brutal'a'n turn'o'n, sed mi rimark'is, ke sur la horizont'o aper'is real'a vizaĝ'o, jun'a volont'ul'a fleg'ist'in'et'o kaj ŝi'a ĉe'est'o esenc'e mild'ig'is la mal'gaj'ec'o'n de mi'a amik'o. Ŝi fakt'e iom'et'e simil'is al Elinjo.

Inter'ven'is ankaŭ ali'a afer'o. Mi propon'is al Elinjo ne'kutim'e long'a'n paŭz'o'n, por ver'ŝajn'ig'i ŝi'a'n mal'san'o'n kaj prov'i la efik'o'n de la paŭz'o. Sed ĝust'e tiam decid'iĝ'is ankaŭ la san'stat'o de mi'a amik'o. Ven'is nov'a ĉef'kurac'ist'o en la mal'san'ul'ej'o'n, jun'a, energi'a vir'o, kiu jam de'long'e stud'is la nerv'paraliz'iĝ'o'j'n kaj en'tut'e li est'is unu el la plej mult'promes'a'j nerv'special'ist'o'j de la tiam'a monarki'o. Li'a'j metod'o'j est'is revoluci'a'j kaj mi'a amik'o est'is unu el la unu'a'j, kies paraliz'iĝ'o ĉes'is pro en'gvid'o de fort'eg'a elektr'a kurent'o — mi ne sci'as kiom da mil'o'j da volt'o'j est'is — en li'a'n korp'o'n. Sed okaz'is mirakl'o. Li, pri kiu oni kred'is, ke li ne plu pov'os si'n mov'i, re'gajn'is la reg'ad'o'n super si'a korp'o. Kaj ĝust'e tuj antaŭ tiu period'o Elinjo ek'silent'is. Mi ne tre mir'is, ke tiu sensaci'o forges'ig'is Elinjon. Kvankam iom'et'e, (ne tut'e moral'e) mi komenc'is medit'i pri la hom'a ego'ism'o. Sed mi ĝoj'is pro tiu ne'atend'it'a favor'a turn'iĝ'o. Ke li ne re'san'iĝ'is de unu tag'o al la ali'a, kvankam li pov'is jam mov'i si'n, tio est'as kompren'ebl'a afer'o. Li dev'is al'kutim'iĝ'i al la ir'o, pren'ad'o de objekt'o'j, kelk'a'j'n mov'o'j'n li dev'is re'trov'i, sed malgraŭ ĉio kaj malgraŭ la long'a sen'mov'ec'o, li tre rapid'e re'gajn'is si'a'j'n fort'o'j'n kaj ne pas'is pli ol dek tag'o'j, kiam li akcept'is mi'n en la koridor'o, kun larĝ'a gest'o mal'ferm'ant'e la pord'o'n al mi. Apenaŭ ni komenc'is babil'i, aper'is la ĉarm'a fleg'ist'in'et'o, kiu ĝust'e tiam deĵor'is kaj ni pas'ig'is la temp'o'n tre agrabl'e en amik'a kaj bon'ton'a konversaci'o. Ŝi'a ĉarm'o jam pli fru'e kapt'is mi'n kaj mi komenc'is est'i ĵaluz'a al mi'a amik'o. Tamen la sent'o ne pren'is danĝer'a'n ampleks'o'n, mi nur sent'is, ke ĝi ekzist'as. Pri Elinjo ni ne parol'is eĉ unu vort'o'n. Sed kiel vi memor'as, ŝi est'is mal'san'a kaj tiu mal'san'o jam ne est'is tut'e freŝ'dat'a.

Mi'a'j stud'o'j mal'help'is mi'n vizit'i mi'a'n amik'o'n tuj post'e kaj mi al'ven'is al la mal'san'ul'ej'o post proksim'um'e dek tag'o'j. Mi ven'is iom mal'fru'e, en'tut'e en ne'kutim'a temp'o. La aŭtun'o jam al'ven'is, la veter'o est'is pluv'a kaj mal'varm'et'a, kaj mi ir'is rekt'e al la ĉambr'o de mi'a amik'o. Inter'temp'e li far'iĝ'is sub'leŭtenant'o kaj kiel oficir'o li hav'is propr'a'n, mal'grand'a'n ĉambr'o'n en la mal'san'ul'ej'o. Mi ir'is tie'n kaj post rapid'a frap'o mi mal'ferm'is la pord'o'n. Oni ne pov'is konstat'i tut'e klar'e, ke la du hom'o'j, est'ant'a'j en la ĉambr'o inter'kis'iĝ'is, sed la fleg'ist'in'et'o iĝ'is ruĝ'a, tut'e purpur'ruĝ'a kaj ankaŭ mi'a amik'o tre konfuz'e ten'is si'n sen konstat'ebl'a motiv'o en ali'a angul'o de la ĉambr'o. Kaj ili tre vid'ebl'e ŝajn'ig'is sen'ĝen'o'n. Kaj pro tio la ĝen'o kresk'is. Mi'a ĵaluz'o re'vek'iĝ'is. Mi'a amik'o prov'is gvid'i la konversaci'o'n. Li balbut'is. Fin'e li ek'bril'is. Li demand'is:

— Kiel fart'as Elinjo?

Kompat'ind'a Elinjo! Li ne merit'is ŝi'n. Mi sent'is kaj kondamn'is li'a'n perfid'o'n. Mi'a sang'o ek'bol'is kaj koler'e mi respond'is:

Elinjo mort'is... ŝi est'as mort'int'a.

Elinjo mort'is? li balbut'is. De kiu vi sci'as tio'n?

— Mi ricev'is telegram'o'n de ŝi'a patr'in'o. Mi hav'as ĝi'n ĉi tie...

Mi ŝajn'ig'is serĉ'i la telegram'o'n, sed kompren'ebl'e mi ne pov'is trov'i ĝi'n. Se Elinjo mort'is, mi murd'is ŝi'n.

Mi'a amik'o silent'is. La fleg'ist'in'et'o silent'is. Ŝi ne kuraĝ'is demand'i mult'e. Mi silent'is kaj baldaŭ ni ambaŭ for'las'is li'n. En la koridor'o ŝi demand'is mi'n pri la mal'san'o kaj pri la cirkonstanc'o'j de Elinjo. Supoz'ebl'e ŝi pli'facil'iĝ'is aŭd'ant'e, ke li ne kon'is Elinjon person'e. Kaj ŝi eg'e kompat'is la poezi'a'n Elinjon, kiu for'las'is tiu'n ĉi viv'o'n simil'e al bel'a flor'o. Ŝi ne mort'is, ŝi for'velk'is. Ŝi est'is tro bon'a kaj tro bel'a al tiu mond'o. Mi ne sci'as, kiom da mal'gaj'a'j hor'o'j kaŭz'is ŝi'a mort'o al mi'a amik'o, sed mi tim'as, ke ne tre mult'e. La rival'in'o de Elinjo viv'is kaj ŝi est'is proviz'it'a de konkurenc'kapabl'a'j kvalit'o'j. Kvankam ŝi ne est'is tut'e tia, kia Elinjo. Sed ŝi hav'is unu grand'a'n avantaĝ'o'n, ke ŝi est'is viv'ant'a. Kaj Elinjo est'is mort'int'a.

Kaj ĉi tie fin'iĝ'as tiu ĉi histori'o, kiu en'hav'as la pri'skrib'o'n de la sol'a murd'o de mi'a viv'o. Se oni ne konsider'as la alt'nivel'a'j'n kvalit'o'j'n de la viktim'o, oni pov'as konstat'i, ke est'as grand'a rezult'o fier'i nur pri tiu murd'o post du grand'a'j milit'o'j. Sed ebl'e la sort'o favor'os mi'n kaj mi ne bezon'os mort'ig'i plu... Mi pent'as eg'e pro ŝi. Ŝi est'is tiel bel'a kaj mi ne kred'is, ke mi mal'jun'iĝ'os sen ŝi.

KAJ POST'E PINOKJ'O...

Antaŭ ne'long'e mi re'leg'is la ĉarm'a'n fabel'libr'o'n de Collodi pri Pinokj'o, iam mi vid'is la film'variant'o'n de tiu fabel'o. Ebl'e ankaŭ vi vid'is ĝi'n, kaj ebl'e ankaŭ vi leg'is la libr'et'o'n. Sed se ne mi prov'as resum'i per kelk'e da vort'o'j, kio est'as la en'hav'o de la libr'o, aŭ tiu de la film'o.

Infan'kor'a mal'jun'ul'o viv'as sol'a inter si'a'j mem'fabrik'it'a'j lud'il'o'j, pup'o'j. Lud'figur'et'o'j'n li fabrik'as, nov'a'j'n kaj nov'a'j'n por ĝoj'ig'i la infan'o'j'n kaj kre'i plezur'o'n al si. Foj'e li super'as si'n mem, kaj li'a lert'a man'o don'as form'o'n al tre bel'a knab'figur'o. Knab'figur'o el lign'o. La knab'et'o est'as perfekt'a, ĉarm'a, kaj la mal'jun'ul'o hav'as la ne'venk'ebl'a'n dezir'o'n vid'i la figur'et'o'n mov'i si'n. Iu'n bel'a'n nokt'o'n la Sopirstelo plen'um'as li'a'n dezir'o'n, kaj Pinokj'o, la lign'a knab'et'o ek'mov'as si'n kaj mov'iĝ'as liber'e, tut'e simil'e al ali'a'j infan'o'j. Sed... sed Pinokj'o ne est'as ankoraŭ ver'a knab'o, li est'as ĉarm'a, sed li ne est'as viv'ant'e varm'a, li ne hav'as anim'o'n simil'a'n al tiu de ali'a'j knab'o'j, ver'a'j knab'o'j. Sekv'as pen'o'plen'a'j kaj tent'o'plen'a'j tag'o'j, kaj foj'e Sopirstelo konstat'as, ke Pinokj'o merit'as iĝ'i ver'a knab'o, ĉar li forges'is pri si mem por ke li pov'u sav'i la mal'jun'ul'o'n el grand'a danĝer'o kaj tiam okaz'as ver'a mirakl'o: Pinokj'o subit'e venk'as ĉi'o'n, kio ankoraŭ est'as lign'o en li, kaj li ek'viv'as kiel ver'a, ver'a knab'o ne nur kun korp'o, sed ankaŭ kun anim'o.

Jen tiom est'as en la histori'o kaj foj'e mi prov'is rakont'i la fabel'o'n al knab'et'o, kiu est'is tre kontent'a pri ĝi. Sed post'e mi pens'is pri mi mem, kaj mi de'nov'e sekv'is la form'iĝ'o'n de la rakont'o, kaj mi'a infan'mem'o, ne'dis'ig'ebl'a de la ali'a, de tiu kiu kresk'as kaj mal'jun'iĝ'as, de tiu, kiu'n oni montr'as al la hom'o'j, tiu kaŝ'it'a infan'mem'o dir'is al mi:

— Kiel vi daŭr'ig'us tiu'n ĉi fabel'o'n?

Mi sid'is iom'et'e sen'vort'a, en'pens'a kaj post'e mi ek'rakont'is:

*

Pinokj'o, la nov'a, et'a knab'o, jam nun ver'a knab'o suĉ'is la plezur'o'j'n, sorb'is ili'n, ĝu'is la viv'o'n kaj am'is ĝi'n. La viv'o est'is tre-tre interes'a. Bril'is la sun'o, la printemp'o est'is varm'a, susur'is la flor'o'j kaj plaŭd'is la font'o'j. Ĉio est'is mir'ind'a. Iom post iom Pinokj'o lern'is skrib'i, leg'i, kalkul'i kaj ek'kon'i la ĉirkaŭ'a'n viv'o'n. Li est'is tre saĝ'a, inteligent'a knab'o, kaj tre fru'e li komenc'is leg'i la tag'a'j'n gazet'o'j'n, el kiu'j mult'e da sci'o kaj amas'o da saĝ'o radi'is al la freŝ'a cerb'o de la knab'et'o. Aŭt'o'j gaj'e trumpet'ant'e preter'vetur'is la dom'o'n, kie Pinokj'o viv'is kun la mal'jun'ul'o, kun si'a lud'em'a katet'o kaj kun la or'fiŝ'et'o en la akvari'o. Vesper'e oni aŭskult'is la radi'o'n, kaj la loĝ'ant'o'j de la dom'et'o en'dorm'iĝ'is ĉe dolĉ'a'j son'o'j de bel'a muz'ik'o. Se Pinokj'o est'is mal'sat'a, kvin kontinent'o'j super'ŝut'is li'n per delikat'aĵ'o'j, kaj li ne mult'e aŭd'is pri tio, ke ie, ne tre mal'proksim'e, est'is ne mal'mult'a'j hom'o'j, ver'a'j hom'o'j, kiu'j viv'is en mal'pli envi'ind'a'j cirkonstanc'o'j. Sed ili ebl'e ne est'is tiel ver'a'j hom'o'j tamen, kiel Pinokj'o. En la dom'et'o est'is ĉio en la plej grand'a kaj plej envi'ind'a ord'o. Est'is tre agrabl'e. Se li long'e promen'is en la apud'a arb'ar'o kaj ek'dezir'is io'n varm'a'n post la rest'ad'o en la mal'varm'et'a dens'ej'o, rapid'a'j ŝip'o'j jam pli fru'e pri'zorg'is, ke li pov'u trink'i ver'a'n, sud'amerik'a'n kaf'o'n; te'o, banan'o, ananas'o ven'is el ali'a'j direkt'o'j. Kaf'o vapor'is sur la tabl'o kaj neniu pri'pens'is, ĉu est'as ind'e ŝpar'i pri la suker'pec'o'j, oni pov'is met'i en ĝi'n kiom ajn, oni pov'is manĝ'i kuk'o'j'n kiom oni vol'is, oni hav'is en'land'a'j'n kaj ekster'land'a'j'n frukt'o'j'n kaj oni pov'is sen'pens'e ĝoj'i pri la bel'a, bon'a, komfort'a, nov'a kaj ver'a viv'o. Se li opini'is, ke est'us bon'e iom da vari'ec'o post la monoton'o de la dom'et'o, li pov'is vetur'i per trajn'o aŭ aŭtobus'o, li hav'is esper'o'n ricev'i propr'a'n aŭt'o'n, foj'e li eĉ vetur'is per aeroplan'o. La urb'o'j kaj lok'o'j, kiu'j'n li vizit'is, est'is bel'a'j, vast'a'j, komfort'a'j kaj li'a rigard'o preter'pas'is la ombr'o'j'n kaj mal'lum'o'n, kiu'j tamen trov'iĝ'is proksim'e al la luks'o kaj pomp'o. Ili rest'is kaŝ'it'a'j al li, ĉar ne est'is konven'e por nov'a, ver'a knab'o rigard'i ili'n. Ceter'e ili est'os baldaŭ mal'aper'ont'a'j, oni dir'is. Se li ne vol'is for'las'i si'a'n hejm'o'n, li pov'is telefon'i al si'a'j amik'o'j.

— Mi est'as nov'a knab'o, dir'is Pinokj'o, sed mi dev'as dir'i, ke ĉio ĉi est'as mir'ind'a. Ne est'as io pli potenc'a ol la civilizaci'o. Kiel bel'a kaj bon'e aranĝ'it'a est'as ĉio en tiu ĉi mond'o.

Kial mi plekt'u la vort'o'j'n? Sufiĉ'as dir'i, ke Pinokj'o hav'is bel'a'n, agrabl'a'n viv'o'n, li est'is ja jun'a kaj nov'a knab'o, kaj li tut'e forges'is, ke iam li est'is el lign'o. La viv'o vigl'e puls'is en li, kaj li don'is si'n tut'e al tiu pomp'a sent'o, kies nom'o est'as sen'mank'a jun'ec'o. Ĉio est'is kor'plen'ig'e bel'a, kaj por komplet'ig'i la plezur'o'j'n li iam eĉ ek'lern'is esperant'o'n kaj komenc'is korespond'o'n pri amuz'a'j afer'o'j kun ali'a'j ver'a'j knab'o'j kaj knab'in'o'j en la tut'a, vast'a kaj bel'a mond'o.

Pas'is kelk'a'j jar'o'j. Pinokj'o est'is ankoraŭ jun'a kaj nov'a knab'o. Oni montr'is al li geografi'a'n kart'o'n kaj dir'is:

— Rigard'u, Pinokj'o! Ĝis tiu ĉi dik'a, nigr'a lini'o la hom'o'j est'as bon'a'j, sed trans ĝi ili est'as hom'aĉ'o'j.

Iom post'e la instru'o iom'et'e ŝanĝ'iĝ'is, kaj oni dir'is:

— Trans la lim'o viv'as fi'hom'o'j. Ĉu vi kompren'as, Pinokj'o?

Pinokj'o jes'is per la kap'o kaj dir'is:

— Mi est'as preskaŭ tut'e nov'a knab'o, kaj vi ĉiu'j est'as tiel saĝ'a'j.

Kaj de tiu tag'o li far'is akr'a'n diferenc'o'n inter la hom'o'j.

Ankaŭ en ali'a'j land'o'j est'is mult'a'j, et'a'j Pinokj'o'j, kaj ili ricev'is simil'a'j'n instru'o'j'n. Kaj inter ili jam est'is kelk'a'j, kiu'j pens'is kun mal'estim'o pri Pinokj'o. Ne kred'u, ke li ne ricev'is mal'ĝentil'a'n leter'o'n eĉ en esperant'o! En'tut'e li'a korespond'ad'o iĝ'is mal'pli vast'a kaj ankaŭ la radi'o ĉes'is est'i ekskluziv'a ĝoj'o'font'o. Oni aŭd'is en ĝi pli kaj pli da krud'a'j vort'o'j, insult'o'j en ĉiu'j lingv'o'j. Eĉ en esperant'o! La propr'a'land'a radi'o muel'is ĉiam la sam'a'j'n afer'o'j'n dum tiu jar'o kaj kvankam oni kred'is si'a'n propr'a'n radi'o'staci'o'n, oni tamen ted'iĝ'is pro la monoton'a'j insult'o'j kontraŭ la najbar'a land'o. Pinokj'o ne plu aŭskult'is ĝi'n tiel volont'e kiel pli fru'e.

Foj'e komenc'iĝ'is la milit'o. Oni dev'is milit'i, tio est'is ja natur'a afer'o, ne'evit'ebl'a, natur'a leĝ'o, oni dev'is re'freŝ'ig'i la ŝlim'iĝ'int'a'n sang'o'n, kiel oni dir'is en mult'a'j land'o'j kaj inter ili ankaŭ en la land'o de Pinokj'o. La mal'jun'ul'o ne pens'is pri tio, ke la land'o pov'as ven'i en milit'o'n kaj ne send'is Pinokj'o'n en konven'a temp'o al ali'a, pli pac'a lok'o. Pinokj'o nun star'is mez'e de nov'a situaci'o. Mi efektiv'e ne sci'as, ĉu la land'o de Pinokj'o est'is atak'ant'o, aŭ atak'at'o, el la gazet'o'j ne klar'iĝ'is tio, sed oni dir'is ĉiu'kaz'e:

— Oni dev'as defend'i si'n kaj si'a'j'n interes'o'j'n, kaj la plej bon'a defend'o est'as la atak'o.

Mi ne pov'as dir'i, ke Pinokj'o tuj kompren'is ĉi'o'n, kio'n oni dir'is al li, sed fin'e li konvink'iĝ'is:

— Mi est'as relativ'e nov'a kaj sen'spert'a knab'o, kaj la hom'o'j est'as tiel saĝ'a'j. Est'as tre mal'facil'e konstat'i, kie est'as la komenc'o, kaj ceter'e jam nun est'as egal'e. La milit'o est'as fakt'o, kaj mi pov'as far'i nenio'n kontraŭ ĝi, sam'e kiel la ali'a'j ne, kiu'j ne est'as nov'a'j knab'o'j kiel mi.

Pinokj'o hav'is bel'a'n ĉambr'o'n kaj bon'a'n lit'o'n, sed nun li oft'e dev'is nokt'e for'las'i si'a'n lit'o'n kaj rapid'eg'i kun si'a'j mal'jun'ul'o, fiŝ'o kaj kat'o en la bomb'ŝirm'ej'o'n. Li'a adopt'a patr'o konsider'ind'e mal'jun'iĝ'is kaj kaduk'iĝ'is, kaj li ne pov'is kur'i tiel rapid'e kiel Pinokj'o, kaj tiel okaz'is, ke foj'e li mort'is dum flug'atak'o. Pinokj'o tiam plor'is dum long'a temp'o. Sed ankaŭ post'e li oft'e kur'eg'is en la bomb'ŝirm'ej'o'n. Ĝi est'is mal'vast'a kaj ne'komfort'a, kaj la muĝ'o de la bomb'maŝin'o'j ne est'is lul'kant'o.

La viv'o est'is interes'a, sed ne bel'a. Oni ne plu ŝat'is uz'i la radi'o'aparat'o'n, ĉar oni ne rajt'is aŭskult'i tio'n kio'n oni vol'is, kaj tiel ĉes'is la esenc'a potenc'o de la radi'o'sorĉ'o, kaj tiel ven'is de'nov'e en la viv'o'n la despot'ism'o de la mal'proksim'o. Antaŭ'e ĉio ven'is pli kaj pli proksim'e'n, nun ĉio komenc'is for'iĝ'i en la spac'o'n. Oni ebl'e pov'is kaj rajt'is skrib'i al ali'a'j land'o'j, sed oni dev'is atent'i, oni observ'is, cenzur'is la leter'o'j'n kaj en'tut'e ĉi'o'n en la viv'o por la interes'o de la propr'a land'o. Oni skrib'is nur pri privat'a'j afer'o'j, sed oni ne pov'is facil'e sci'i, kie komenc'iĝ'as la publik'a interes'o kaj kie fin'iĝ'as la privat'a'j. Ĉio est'is danĝer'a. La privat'a viv'o far'iĝ'is pli kaj pli mal'vast'a. La aŭt'o'j ne hav'is benzin'o'n, la ole'o est'is neces'a por esting'i la viv'o'n de ali'a'j Pinokj'o'j. La kontinent'o'j, kiu'j tiel serv'o'pret'e zorg'is pri la bon'fart'o de Pinokj'o, nun mal'aper'is en amas'o de la eksplod'min'o'j, kaj en Sud'amerik'o oni verŝ'is kaf'o'n kaj ananas'o'n tun'kvant'e en la mar'o'n. Oni komenc'is sent'i mal'sat'o'n, kaj mal'san'o'j reg'is. Ven'is mal'facil'e venk'ebl'a'j epidemi'o'j. Oni perd'is si'a'n loĝ'ej'o'n, kaj oni palp'ad'is vesper'e en sen'lum'a'j strat'o'j. Oni eĉ tim'is la lun'lum'a'j'n, bel'a'j'n, hel'a'j'n nokt'o'j'n, kiam la urb'o sen'help'e sven'is sub la flug'atak'o de la mal'amik'o. Ruin'o'j est'is ĉie kaj inter la ruin'o'j flu'is la sang'o. Kaj kiu sci'us rapid'e pri'nombr'i ĉiu'n mal'ben'o'n, kiu'n la milit'o al'port'is, kiu iĝ'is aĉ'a kaj perd'it'a en la viv'o.

Sed Pinokj'o ne perd'is la esper'o'n kaj la kred'o'n pri la hom'o'j.

— Mi ankoraŭ est'as nov'a, jes, ne mal'nov'a knab'o, kaj ili dev'as est'i saĝ'a'j.

Kaj est'is tiel. Pinokj'o ankoraŭ est'is nov'a kaj jun'a knab'o.

Tiel daŭr'is dum jar'o'j kaj jar'o'j, kaj fin'e ankaŭ Pinokj'o ven'is al la front'o. Li jam forges'is la mal'jun'ul'o'n kaj la kat'o'n, la or'fiŝ'o'n. Ĉio mal'aper'is, rest'is nur la milit'o. Li loĝ'is en tend'o'j, en tranĉe'o'j, en grot'o'j, tra'nokt'is en marĉ'o, ŝvit'is, frost'is, sang'is, sent'is dolor'o'n, ŝirm'is si'n, defend'is si'n kaj sekv'e ankaŭ murd'is. Kiam perd'iĝ'is por li ĉio, kio'n li ŝat'is, kaj kio pli'bel'ig'is la viv'o'n, kiam ĉio, kio'n oni nom'is la rezult'o de la civiliz'o serv'is al nur unu sol'a cel'o, por la eksterm'o de ali'a viv'o, kiu si'a'flank'e vol'is murd'i li'n, tiam subit'e kaj ne'pardon'ebl'e li forges'is, ke li est'as nov'a knab'o kaj li ek'ĝem'is al la Sopirstelo, lum'ant'a dolor'e kaj larm'ant'a ros'o'n super la dezert'a batal'ej'o:

— Ho Sopirstelo kar'a, bon'a, ho, se mi pov'us de'nov'e est'i, se mi pov'us de'nov'e est'i lign'o...!

La Sopirstelo aŭd'is la dezir'o'n de Pinokj'o. En la sam'a moment'o sibl'is kugl'o de la kontraŭ'a flank'o de la batal'ej'o kaj ĝi traf'is li'a'n kor'o'n. Oni en'ter'ig'is li'n, arb'o kresk'is el li'a korp'o, pas'is jar'o'j kaj jar'o'j, la arb'o fort'iĝ'is, dik'iĝ'is, oni fal'ig'is la arb'o'n, el la arb'o far'iĝ'is lign'o, kaj sol'e viv'ant'a mal'jun'ul'o, infan'kor'a mal'jun'ul'o, rid'et'ant'a inter si'a'j mem'fabrik'it'a'j pup'o'j, lud'il'o'j, iu'n tag'o'n don'is form'o'n al tre bel'a knab'figur'o el la lign'o. Tiu figur'o est'is...

Kaj tiel komenc'iĝ'as de'nov'e la histori'o de Pinokj'o...

Mi'a knab'o-aŭskult'ant'o, tio est'as: mi mem, ne est'is kontent'a pri la fabel'o. Li pren'is la mien'o'n de literatur'kritik'ist'o kaj dir'is:

— Nu, ĉu vi rakont'as tia'n pesimist'a'n histori'o'n al mi? Ĉu tio pov'as hav'i senc'o'n? Oni dev'as instig'i kaj stimul'i per optimism'o! Pri tiu'j ĉi pesimist'a'j afer'o'j oni sci'as kaj aŭd'is jam sufiĉ'e kaj oni ne dezir'as tiel real'a'n fabel'o'n.

Mi respond'is:

— Ebl'e vi prav'as. Mi ne sci'as. Sed ebl'e mi prav'as. Mi vol'us ating'i per la fabel'o la est'ont'a'n Pinokj'o'n, por avert'i li'n pri la daŭr'ig'o de la fabel'o. Por ke la daŭr'ig'o ŝanĝ'iĝ'u!

VINTR'O

I.

Brrr! Januar'o! La man'o'j est'as blu'a'j kaj rigid'a'j. La ost'o'j ŝrump'as. La ŝton'kub'o'j marŝ'ad'as sub mi'a'j sen'sent'a'j pied'o'j. Kiel plumb'a est'as la aer'o! Kiel vast'a'j est'as la plac'o'j! La vent'o tra'blov'as la griz'a'j'n dom'o'j'n. La tut'a viv'o est'as sen'cel'a marŝ'ad'o en la vintr'a, griz'a, dezert'a urb'o. Long'a, long'a est'as la voj'o, sen'fin'a'j la kilo'metr'o'j. Nek mon'o, nek varm'o, nek ind'a labor'o! — Hm! Oni est'as. Sed kiel? Ĉu vi memor'as la ek'ir'o'n? Et'a knab'o en velur'vest'et'o. Fier'aĵ'o de la patr'o. Grand'a'j okul'o'j, en la man'o vip'o por la lign'o'ĉeval'o... Nun groŝ'o'j tint'ad'as en la poŝ'o. Nur groŝ'o'j. Ili est'as mal'mult'a'j, sed ili tint'ad'as. Ankaŭ mi dev'as montr'i mi'a'n viv'o'n, rekt'ig'i mi'n, kvankam mi nur viv'et'as. Mi rekt'ig'as mi'n. Mi ŝajn'ig'as mi'n fier'a, ĉar en mi'a poŝ'o tint'ad'as groŝ'o'j, kaj en mi'a kor'o tint'ad'as la mal'dik'a'j groŝ'o'j de la memor'o kaj esper'o. Est'as mal'varm'e al mi, tamen mi est'as hom'o. Hom'o, kiu dev'as est'i fier'a. La best'o'j nek re'memor'as nek esper'as. Mi est'as hom'o. Ankaŭ tiu, kiu ven'as tie, est'as hom'o.

— Bon'a'n tag'o'n, sinjor'o! Kiel? Kie'n? Kie'n?

— Mi hav'as io'n por far'i, jees, he-he, oni dev'as ja pen'eg'i por la viv'o.

(Mi pet'as vi'n, bon'vol'u for'las'i mi'n, est'as mal'varm'e al mi, mi vol'as medit'i, mi hav'as grav'a'j'n pens'o'j'n, — vi ne est'as mi, vi hav'as bon'a'n surtut'o'n, dik'a'n, varm'a'n, ne tia'n ĉifon'o'n, kiel mi. Vi hav'as fremd'e indiferent'a'n rigard'o'n, malic'a'j'n okul'vitr'o'j'n. Mi ne ŝat'as vi'n, vi hav'as gras'a'n pork'o'kap'o'n, vi est'as antipati'a al mi, vi hav'as ribel'ig'a'n trankvil'o'n, fiŝ'o'buŝ'o'n, vi est'as vid'ebl'e sat'a, mi ne vol'as vid'i vi'n. Mi est'as mal'gras'a, ir'u for! — mi pens'as, sed ni'a parol'ad'o aper'as en griz'a uniform'o kaj mi dir'as:)

— Kiel fart'as vi'a tre estim'at'a edz'in'o?

(Brrr! Li'a edz'in'o! Korpulent'a, raŭk'a vir'in'o, pied'kolon'o'j, ne est'as bon'e pens'i pri ŝi. Pri tiu par'o... ne... ne, mi ne vol'as parol'i kun vi, okup'i mi'n pri vi, mi pet'as vi'n, sinjor'o, ne mal'help'u mi'n, bon'vol'u ir'i for!)

— Mi dank'as, ne tut'e bon'e, ŝi mal'san'et'as.

— Sed nenio grav'a, ĉu ne?

— Ne, tut'e ne. Est'as bagatel'a, vir'in'a afer'o. Sed nun pardon'u, mi rapid'as. Ĉi'o'n bon'a'n! Ĝis re'vid'o!

— Ĝis re'vid'o kaj bon'vol'u trans'don'i mi'a'j'n salut'o'j'n al la sinjor'in'o.

II.

Ĉu li est'as pli hom'a hom'o ol mi? Cert'e mi est'as hom'o. Sed mi'a'j pied'o'j mal'varm'as kaj mi'a'j groŝ'o'j est'as mal'mult'a'j kaj mi'a'j memor'o'j tre mal'gras'a'j. Mi'a'j esper'o'j est'as tromp'o'j. Fulm'o'tondr'o! Preskaŭ mi paŝ'is sub aŭt'o'n. Kial vi blasfem'as, ŝofor'o? Mi'a viv'o aparten'as al mi, mi est'as sinjor'o. Mi hav'as ankoraŭ kelk'a'j'n groŝ'o'j'n. Mi'a vest'o est'as pur'a. Tamen oni dev'as serĉ'i io'n. Labor'o'n, pan'o'n, varm'o'n! Kie?

Mi'a'j vest'o'j est'as preskaŭ akcept'ebl'a'j. Antaŭ'jar'e mi aĉ'et'is la kostum'o'n. Ĝi ne est'is nov'a, sed ne tre uz'it'a.

Mal'mult'e'kost'a ĝi est'is. Mi'a blu'a jak'o iom'et'e bril'as, precip'e ĉe la kubut'o'j, la pantalon'o est'as flik'it'a, sed tio ne est'as vid'ebl'a. Lert'a tajlor'o! Ĉiu'tag'e mi bros'as mi'a'n surtut'o'n. Mi'a'j ŝu'o'j? Ne, ili aspekt'as iom'et'e antikv'aĉ'a'j. Sed tio'n oni ne tuj rimark'as. Mi est'as preskaŭ elegant'a. Fraŭl'in'o, ne ir'u tiel indiferent'e preter mi, rid'et'u al mi!

— — —

— Sinjor'o, mi tre pet'as, bon'vol'u don'i kelk'a'j'n groŝ'o'j'n.

Mi ne manĝ'is jam de du tag'o'j.

— Jen, pren'u!

— Mil ben'o'j'n, sinjor'o!

Hm! Jen la sekv'o, se la tajlor'o est'as lert'a. Se li ne est'us tiel lert'a, mi nun ne est'us sinjor'o. Mi hav'us ĉifon'o'j'n sur mi kaj oni don'us al mi almoz'et'o'n. Ni, prov'u! Sinjor'o, bon'vol'u don'i al mi — fajr'o'n.

— Bon'vol'u!

LA KURIER'O, LA MONDOOOO! LAST'A EL'DON'O!

Gazet'o'j! Mi ŝat'as ili'n. Rigard'u, kiel kri'a'j liter'gigant'o'j. Jen la kaos'o. La kaos'o de la etern'ig'it'a efemer'o. Huhh! Tre mal'varm'e! Ankaŭ nebul'o ven'os. Ek'lum'et'as la dorm'em'a'j reflektor'o'j, sed la griz'a nebul'o strangol'as la lamp'o'bril'o'n. Mal'rapid'e, kun sad'ism'a plezur'o. Obtuz'iĝ'as la strat'o. Pli ol du'dek grad'o'j. Min'us du'dek kaj kelk'a'j grad'o'j. De du'dek jar'o'j ne est'is simil'a mal'varm'o en tiu ĉi land'o.

Mi ŝat'as la gazet'o'j'n. La gazet'o'j lig'as mi'n al la viv'o. Mi aparten'as per la gazet'o'j al la viv'o, al la hom'o'j. Mi ne plu est'as sol'a. Mi ĉe'est'as, mi leg'as. Don'u al mi gazet'o'n!

— Mi dank'as.

— Bon'e!

Est'as eg'e mal'varm'e! De du'dek jar'o'j...!

III.

De du'dek jar'o'j ne est'is simil'e mal'varm'a vintr'o. Mi ir'as en la hal'o'n de la staci'dom'o. Mi leg'as. Mi leg'as. Kie mi leg'as? Kie mi est'as?... Pri kio mi leg'as?

Larĝ'a strat'o en provinc'a, mal'grand'a urb'o. Preskaŭ vilaĝ'a aspekt'o tiu'lok'e. Mal'varm'o. De du'dek jar'o'j ne est'is simil'a mal'varm'o. Mal'gras'a'j kot'bul'o'j kurb'ig'as la paŝ'o'j'n. Vent'fantom'o sku'as kaj ĝem'ig'as la fenestr'o'j'n. Mort'o'blek'o. Ie, en iu kort'o strang'a'j pork'pied'o'j ek'rigid'iĝ'as, la best'o stertor'as. Oni trink'as varm'a'n sang'o'n, oni manĝ'os arom'a'n kolbas'o'n. Oni trink'os vin'o'n... oni trink'os brand'o'n...

Knab'in'et'o kur'as hejm'e'n el la butik'o. En la man'o'j pak'aĵ'o. Hund'o kur'eg'as post ŝi'n. En ĝi'a buŝ'o est'as gras'a ost'o. Vesper'iĝ'as jam ankaŭ tie. Ĉar'aĉ'o'j balanc'iĝ'as hejm'e'n. La ĉeval'o'j jam kvazaŭ sent'as la incit'a'n odor'o'n de la bon'a, suk'a, flav'a furaĝ'o. En la tur'o la lam'a sonor'ig'ist'o ek'sving'as la ŝnur'eg'o'n, klar'a metal'son'o long'ir'as la strat'o'n. En la dom'o'j: fajr'o, amik'a, hund'fidel'a fajr'o, teler'o'j rapid'as al la tabl'o'j. Oni hav'as urĝ'o'n en la butik'o'j:

— Mi pet'as skatol'o'n da alumet'o!

— Pipr'o'n! Farun'o'n, du kilo'gram'o'j'n. Ĉu mi pov'as ricev'i riz'o'n? Unu kilo'gram'o'n!

Sur la strat'o oni aŭd'as:

— Almoz'et'o'n mi pet'as, almoz'et'o'n mi pet'as.

En la dom'o'j lamp'o'roz'o'j flor'as. Sur la strat'o silent'iĝ'as la trafik'o kaj rigid'iĝ'as la ost'o'j de kelk'a'j hom'o'j kaj sovaĝ'a vent'o ŝir'as la ĉifon'o'j'n.

IV.

La gazet'o est'as en mi'a man'o. Mi vid'as... jen la du'on'blind'a, mal'jun'a almoz'ul'in'o... lam'a ŝi est'as... en la provinc'a urb'et'o... ĉe la fin'o de la urb'o... en la vesper'nigr'a, larĝ'a strat'o... en la dom'o'j dik'ventr'ul'o'j manĝ'as... ŝi est'as sep'dek, aŭ ok'dek'jar'a... kiu sci'as? Mi vid'as...

Mi vid'as ŝi'n. Kie mi est'as? Kie'n mi ir'u? Ĉu hejm'e'n? Brrr! Est'as mal'varm'e. Sed oni, dev'as ir'i ie'n, oni dev'as mov'i si'n, liber'iĝ'i...

Kompat'ind'a almoz'ul'in'o!

Ĉu ekzist'as hom'o'j en la mond'o? Oni manĝ'as, trink'as, oni parol'as, oni est'as kruel'a, aŭ indiferent'a, oni est'as diktator'o, aŭ nur ordon'ant'o al iu, oni plu'ig'as la ordon'o'j'n, sed ĉu oni est'as hom'o? Mi est'as sol'a. Ebl'e mi est'as hom'o. Mi memor'as kaj esper'as. Jen ven'as kon'at'in'o: ŝi'a nom'o est'as Elizabet'o.

— Bon'a'n tag'o'n, Elizabet'o. Kiel vi fart'as? Kie est'as nun Henr'i?

(Henr'i est'as la etern'a ideal'o de la fraŭl'in'o. Kiam li ankoraŭ ne est'is violon'virtuoz'o, nur student'o, ili am'is unu la ali'a'n. Nun ŝi velk'ad'as iom post iom, la jar'o'j pas'as, Henr'i vag'ad'as tra la mond'o; sukces'o post sukces'o kaj...)

Henr'i? Rigard'u, kio'n li skrib'is al mi!

— Nu, ni rigard'u!

Kornhejm, Last'a nokt'o de jar'o 1930.

Elinjo kar'a, la last'a'n nokt'o'n de la jar'o ni hav'as. Mi re'memor'as. Sur mi est'as glat'a frak'o, bril'a ĉemiz'o. Mi ĵet'os mi'n tuj en la lum'o'n, en la rid'eg'o'n, en la bril'o'n, mi ek'fajf'as fort'e, per'fort'e: ejhaj! Por hodiaŭ mi en'ter'ig'as ĉi'o'n malic'a'n kaj mal'bel'a'n kaj morgaŭ mi komenc'os de'nov'e mi'a'n abomen'a'n, kondamn'ind'a'n viv'o'n. Morgaŭ ebl'e mi est'os de'nov'e malic'a al vi, kar'a. Sed, kar'a Knab'in'o, ne forges'u, ke est'is moment'o, kiam mi serĉ'is, serĉ'ad'is en la mal'proksim'o mi'a'n kor'o'n kaj mi re'trov'is vi'a'n klar'a'n, kar'a'n rigard'o'n. Hejhaj, kar'a Knab'in'o! Ne mal'ĝoj'u! Mi est'as vagabond'o. Ĝoj'u pri tio, ĉar vi neniam re'vid'os mi'n! Adiaŭ, mi'a kar'a! Hav'u pli bon'a'j'n tag'o'j'n kaj pli bon'a'j'n hom'o'j'n! Henr'i.

— Ĝis re'vid'o, Elizabet'o, pli bon'a'j'n!

V.

En la mal'proksim'a, provinc'a urb'o... mal'proksim'e... mi vid'as... tie ĉe la urb'o'fin'a voj'o.

Mal'jun'a, tre mal'jun'a vir'in'o ŝi est'as. Ŝi est'as tiel mal'jun'a, ke mi'a kor'o dolor'as. Sur ŝi'a kar'a, turment'it'a, el'uz'it'a korp'aĉ'o ĉifon'o'j pend'as kaj la malic'humor'a, gigant'a fantom'o, la januar'a vent'o prem'as malic'a'j'n, mok'a'j'n kis'o'j'n sur la sulk'o'plen'a'n vizaĝ'o'n. La vent'o est'as malic'a kaj la voj'o est'as long'a. La hom'o'j sid'as hejm'e kaj ĝu'as la varm'o'n kaj rigard'as la neĝ'o'flor'o'j'n sur la fenestr'o, tie kie la lamp'o ankoraŭ ne brul'as. Kiel bel'a'j flor'o'j! En la sulk'o'j de la mal'jun'a vizaĝ'o ne'sent'it'a'j'n larm'o'gut'o'j'n glaci'ig'as la frost'o. La okul'o'j kaŝ'as si'n en la profund'o'n de la kap'tuk'o, griz'a'j'n har'nod'o'j'n flirt'ig'as la vent'fantom'o. La mal'dik'iĝ'int'a naz'o proksim'iĝ'as al la menton'o. Ŝi lam'as antaŭ'e'n. La voj'o est'as long'a. La kun'tir'it'a'j lip'o'j sen'pens'e ripet'ad'as la formul'o'n de la almoz'pet'ad'o. En la el'tord'it'a, et'a naiv'a cerb'o ne loĝ'as alt'flug'ant'a'j ide'o'j, nek kred'o nek ribel'o, ebl'e eĉ sopir'o'j ne. Ŝi'a tut'a viv'o est'as iu sen'konsci'a topografi'a sci'o, kie est'as hom'o'j, kie est'as hund'o'j. La hom'o'j aŭ don'as almoz'o'n, aŭ ne, la hund'o'j est'as malic'a'j, mal'amik'a'j, ili ne ŝat'as la ĉifon'o'j'n, ili est'as mord'em'a'j. Nek la aŭt'o'j, nek la nov'a'j flug'maŝin'o'j interes'as ŝi'n. La aŭt'o'j tamen tia'grad'e, ke ŝi dev'as est'i si'n'gard'a. Ŝi ne sci'as, kiu reg'as German'uj'o'n, kiu est'as Einstein, kio'n vol'as la faŝist'o'j, ŝi neniam aŭd'is la muz'ik'o'n de Fidelio, ŝi ne sci'as, ĉu esperant'o est'as hom'o, aŭ frukt'o, tamen ŝi est'as hom'o, kar'a, mal'jun'a, aĉ'a sufer'ant'a hom'o, kiu hav'as nur sol'a'n sopir'o'n al la brand'o. Ĝi don'as strang'a'n plezur'o'n, ia'n ne pri'rakont'ebl'a'n, ia'n ne-konkret'a'n, sed trans'real'a'n ĝu'o'n, sent'o'n de la ĉiel'a varm'o kaj imag'o'n pri ia'spec'a viv'o, kie oni est'as iu. En tiu stat'o oni est'as kontent'a kaj oni ne sent'as mal'varm'o'n.

Ŝi kutim'as manĝ'i. Ne tut'e regul'e kaj ne bon'e. Ŝi ne hav'as dent'o'j'n, sed ŝi'a makzel'o mal'mol'iĝ'is. Ŝi pov'as manĝ'i ankaŭ pan'o'n, se ĝi est'as ne tre mal'mol'a, sed oni mal'oft'e ricev'as tia'n manĝ'aĵ'o'n. Ŝi prefer'as ricev'i almoz'sup'o'n ol tri'tag'a'n pan'o'n, aŭ sek'a'n viand'o'n. Hieraŭ ŝi ricev'is tia'n ĉe la dik'a serur'ist'o, kies hund'o preskaŭ dis'ŝir'as la ĉen'o'n vid'ant'e ŝi'n. Sed ili'a kuir'ej'o est'as tiel varm'a kaj ŝi tamen rajt'as tie ripoz'ig'i si'a'j'n mal'jun'a'j'n ost'o'j'n por minut'o'j. Tie ŝi ricev'is viand'o'n, sed ŝi ne pov'is maĉ'i ĝi'n, nur el'suĉ'i la suk'o'n. Sed ver'dir'e ŝi ne est'is rav'it'a. Ŝi nur ek'interes'iĝ'is pri ĝi, ĝi est'is jam forges'it'a al ŝi, ŝi de'nov'e mal'kovr'is ĝi'n. Ŝi en'suĉ'is ĝi'a'n suk'o'n iom mal'spert'e, sam'e kiel la ne'apud'mar'a hom'o prov'as glut'i ostr'o'n. Nov'a manĝ'aĵ'o — fremd'a. Por ŝi la viand'o est'is forges'it'a, preskaŭ nov'a.

— — —

Mi vag'ad'as ĉi tie en la grand'urb'o kaj mi pens'as pri la mal'jun'ul'in'o. Mi'a'j man'o'j kares'as la stult'et'a'n kap'o'n. Est'as kvazaŭ jam vid'it'a film'o. Mi jam sci'as, kio okaz'is. La fatal'o de la mal'jun'ul'in'o jam plen'um'iĝ'is. Est'as ĉi tie en la gazet'o. Nun mi est'as sur la strat'o. Al mi est'as tre mal'varm'e, sed iom naiv'e, eĉ stult'e mi ne serĉ'as la varm'o'n, ĉar mi dev'as sufer'i. Help'i mi ne pov'as, nur kun'sufer'i. Sufer'i, ankaŭ tio est'as io. Sen'util'a demonstr'o du solidar'ec'o. Kun ŝi, kun ili, kun ĉiu'j sufer'ant'o'j, kiu'j'n fal'ig'as la hom'a indiferent'ec'o, la malic'o. En mi'a man'o est'as la gazet'o. Mi'a'j'n okul'o'j'n al'tir'as la mal'long'a, terur'a artikol'et'o pri la mal'jun'ul'in'o. Vi indiferent'ul'o, kiel vi pov'as marĉand'i, aĉ'et'i, viv'i, ĝu'i, jen, kial vi ne leg'as kaj se vi leg'as, kial vi forges'as tuj?

Mi'a'j pied'o'j est'as tut'e sen'sent'a'j. Sub mi ŝov'as si'n la trotuar'o, sed mi'a'n konsci'o'n turment'as la real'ig'it'a bild'o. Mi paŝ'as nun apud ŝi, kvankam mi sci'as, ke mi pov'as ŝi'n help'i jam per nenio. Mal'mult'e mi sci'as pri ŝi. Mi ne sci'as, ĉu sep'dek, aŭ ok'dek'jar'a ŝi est'as? Ŝi mem ne sci'as tio'n. Ŝi sci'as nenio'n, ŝi hav'as nur sub'sent'o'j'n. Ŝi memor'as nur pal'e. Antaŭ jar'o'j, jar'dek'o'j ŝi est'is fort'a, pli fort'a. Apud ŝi'a dom'aĉ'o kresk'is ter'pom'o, veget'aĵ'o'j. Ŝi vend'is ili'n. Sed tio est'is pli fru'e. Pli fru'e? Est'is vir'o, vir'o'j? Kiu memor'as pri tia'j frenez'aĵ'o'j? Ĝi jam forges'is ĉi'o'n, nur la brand'o vek'as ankoraŭ konfuz'a'j'n sent'o'j'n, ne registr'ebl'a'j'n kaj mal'klar'a'j'n. Iam ŝi vend'is frukt'o'j'n, ter'pom'o'j'n, verd'aĵ'o'j'n, sed post'e reŭmat'ism'o far'is nod'o'j'n sur la brak'o'j, pied'o'j kaj post'e komenc'iĝ'is la almoz'pet'ad'o kaj de tiam koler'as ŝi'n la hund'o'j, se ŝi en tri'kvar'tag'a temp'distanc'o kuraĝ'e ek'ir'as al la urb'o.

Ĉar la dom'et'o est'as tre mal'proksim'a. Iam ŝi pov'is al'ven'i la urb'o'n dum unu hor'o, sed nun...

— — —

Aŭt'o'j preter'vetur'as mi'n rapid'e. Ili pov'as ating'i 90-kilo'metr'a'n rapid'o'n. Oni parol'as en London kaj la voĉ'o de la grav'ul'o ating'as ni'n en la sam'a moment'o. Sed mi'n nun sol'e la voĉ'o de la hom'a sufer'o pov'as ating'i. Mi ne est'as en la ĉef'urb'o, sed ie, en la provinc'o, kie mi al'ven'is sam'temp'e kun la mal'jun'ul'in'o, kurb'a, ĉifon'kovr'it'a, mal'riĉ'ul'in'o, al la drink'ej'o ĉe la fin'o de la urb'et'o.

— — —

Sur la blu'a brak'o pend'as ĉifon'o. En ĝi est'as pan'pec'o kaj la du'a viand'pec'o, imag'u, la du'a dum la nun'a'j tag'o'j. Jam vesper'o est'as. La drink'ej'o est'as varm'a, vapor'a, haladz'a, mult'a'j mal'riĉ'ul'o'j babil'as, balbut'ad'as tie. Strang'a'j figur'o'j, sor'tromp'it'a'j, kiu'j pel'as mal'gras'a'j'n sonĝ'o'j'n en la vitr'o'bril'o kaj en la bril'o de la alkohol'aĵ'o de la glas'o'j. Hodiaŭ ŝi ne trink'as mult'e. Ekster'e est'as eg'e mal'varm'e. La viv'o'vol'o meĉ'as en ŝi. La ebri'iĝ'o est'us danĝer'a. La mon'er'o'j fal'as sur la pal'e bril'a'n bret'o'n de la trink'tabl'o, la fortik'a kaj korpulent'a drink'ej'mastr'o ĵet'as al ŝi kelk'a'j'n krud'a'j'n, sed tamen afabl'a'j'n vort'o'j'n:

— Nu, kun kiu vi amuz'os vi'n ĉi'vesper'e, onkl'in'o? Est'os bon'e, se vi ir'os rekt'e hejm'e'n!

Kaj ŝi kun la kapital'o de la kolekt'it'a varm'o ek'ir'as al la nokt'o.

Ŝi tren'as si'n pli mal'rapid'e. Jam ŝi preter'las'is la last'a'j'n dom'o'j'n, la tomb'ej'o'n. Ŝi tim'as nur la hund'o'j'n. Ŝi balbut'ad'as al si feliĉ'e: la brand'o, la ben'it'a brand'o. Ankoraŭ ŝi sent'as la intern'a'n varm'o'n, ŝi eĉ rid'et'as kaj en la rid'et'o re'aper'as la iam'ul'in'o, la jam de'long'e forges'it'a knab'in'o, mal'riĉ'a knab'in'o kun roz'kolor'a vizaĝ'o, bel'et'a infan'o, kiu sent'is kiel la ali'a'j, viv'is kiel la ali'a'j. Ŝi mem ne mult'e sci'as pri tiu rid'et'o, sed al mi ŝi montr'as si'n, kiel mal'feliĉ'ul'in'o al sam'e mal'feliĉ'a klar'vid'ant'o.

En la viv'o est'as ne'kontraŭ'star'ebl'a'j regul'o'j kaj potenc'o'j. Tia potenc'o est'as la pac'o de la dom'o'j, tia'j potenc'o'j est'as la vort'o'j de la for'pel'o kaj la hund'boj'o. Kaj tia potenc'o est'as la dent'o'j de tiu nigr'a hund'o, kiu ĵus, ĉe la last'a dom'o, for'ŝir'is el ŝi'a man'o la ĉifon'o'n, en'ten'ont'a'n la du'a'n viand'pec'o'n. La pan'pec'o'j for'rul'iĝ'is, la viand'o for'kur'is en la buŝ'o'n de la hund'potenc'o. Ŝi ek'tim'is, sed ne koler'is. Ŝi kompren'is, ke la plezur'o est'us est'ont'a tro'a; ŝi ĉirkaŭ'palp'ad'is la sek'a'j'n ter'bul'o'j'n kaj kolekt'is ankaŭ frost'a'j'n kot'bul'o'j'n kun kelk'a'j retro'vit'a'j pan'pec'o'j.

La vent'fantom'o furioz'is, kri'eg'is, sibl'is, blek'is. Ŝi stumbl'is antaŭ'e'n. Ŝi al'ven'is al la vin'ber'ej'o'j kaj la frost'o tranĉ'is la mal'jun'a'j'n pulm'o'j'n. Ŝi dev'is halt'i kaj tus'i, tus'i konvulsi'e. Post'e preskaŭ man'e-pied'e grimp'i al la mont'et'o'j, trans kiu'j est'is la dom'aĉ'o, kie iam est'is varm'e, eĉ vir'o est'is iam tie. Sed tio est'is antaŭ long'e. Neniu kuraĝ'as marŝ'i en la kruel'a nokt'o, nur ni, la kurb'a almoz'ul'in'o kaj mi. Mi'n log'as la terur'o kun ne'kontraŭ'star'ebl'a, tim'ig'a fort'o. En mi'a man'o kresk'as la paĝ'o'j de la gazet'o kaj kresk'as la liter'o'j. Mi'a'n vest'o'n sam'e, kiel la ĉifon'o'j'n de la mal'jun'ul'in'o tra'blov'as la malic'e ŝerc'a vent'o. Apenaŭ ŝi pov'as barakt'iĝ'i antaŭ'e'n. Sed ŝi klopod'as. Kaj fin'e, nun, jen la dom'aĉ'o.

VI.

La dom'aĉ'o de la terur'o. Terur'aĵ'o'j okaz'as kaj okaz'os en la mond'o, ebl'e pli ol terur'a'j, sed tiu ĉi est'as por mi la plej terur'a nun. Mi tim'as. Mi'a'j dent'o'j klak'as, mi singult'as kaj mi'n konker'as la angor'a tim'o. Kvankam mi jam sci'as la fin'o'n. La tram'o'j, kvazaŭ ombr'o'j for'pal'iĝ'as en la nebul'o kaj mal'hel'o; mi'a sen'pov'a sci'o barakt'as en la sang'o'frost'ig'a sol'ec'o de la mal'proksim'a dom'aĉ'o, kie ebl'e ne est'as hom'o en tri'kilo'metr'a cirkl'o, nur la mal'feliĉ'a almoz'ul'in'o, kiu fin'e, sent'ant'e mal'lum'a'n feliĉ'o'n, fal'is en la ĉambr'o'n.

La ĉambr'o'n, la kuir'ej'o'n tra'blov'is la nord'a vent'o. Sur la argil'plank'o est'as pajl'o'kuŝ'ej'o. La vent'o esting'is la alumet'o'n. La rid'eg'ant'a vent'fantom'o rikan'e esting'is kvin alumet'o'j'n. Ŝi ĵet'is si'n al la pajl'o kaj palp'e kovr'is si'n per ali'a'j ĉifon'o'j.

Kaj tiam sekv'is la dent'klak'ig'a nupt'o'nokt'o de la vent'fantom'o. Li brak'um'is, mord'is, sku'is la mal'feliĉ'a'n mal'jun'ul'in'o'n, tord'is ŝi'a'j'n man'o'j'n, la pied'o'j'n per kruel'a dolor'o, rid'aĉ'e de pec'o al pec'o romp'is ŝi'n. Kor'ŝir'a ĝem'o kaj plor'o tranĉ'is la glaci'a'n aer'o'n de la nokt'o, sed neniu aŭd'is tio'n, nur mi aŭd'as nun kaj aŭd'os. Al mi tio est'as terur'a ver'o, rest'em'a, ne for'ig'ebl'a memor'o. Mi'n persekut'as tiu nokt'o. Kiel est'os pri mi?... Oni oft'e tra'viv'as hom'a'n katastrof'o'n, sed oni tra'viv'as tiu'n de la ali'a'j. Sed mi'n persekut'as, turment'as tiu nokt'o, kvazaŭ ĝi est'us mi'a kaj mi preskaŭ dezir'as, ke mi ne tra'viv'u ĝi'n. Kiel mi frost'as, kiel terur'e, kiu pov'us help'i?

Ŝi ne mort'ig'is si'n. Kaj la nokt'a, nord'a vent'o, la frost'o ne est'is pardon'em'a. Ĝi pun'is sen'kulp'a'n hom'o'n por ĉiu malic'o de la hom'o'j. Tiu'n nokt'o'n unu'e de'fal'is la fingr'o'j de la pied'o'j, tiu'n nokt'o'n ŝvel'is la mal'dik'a'j krur'o'j. Kaj neniu, neniu en la proksim'o...

Kaj ven'is la rigid'okul'a, korekt'a, sen'sent'a aŭror'o. La almoz'ul'in'o ek'dorm'is, aŭ sven'is. Kiu sci'as? Kiam kaj kial ŝi re'vek'iĝ'is, kiu sci'as?

— — —

La vent'o flirt'ig'as en mi'a man'o la gazet'o'n, sur kiu kvazaŭ pugn'o'j, minac'as mi'n la liter'o'j. Est'as mal'lum'e, sed mi vid'as klar'e tiu'j'n liter'o'j'n.

— — —

La almoz'ul'in'o re'vek'iĝ'is. Io rigid'a reg'is ŝi'a'n tut'a'n intern'o'n. Ŝi sent'is io'n brul'a'n en la gorĝ'o, sed la plej fort'a sent'o est'is la mal'sat'o. El la vent'o jam rest'is nenio. Ĝi jam far'is si'a'n task'o'n, sed li rest'ig'is tie si'a'n sever'a'n prefekt'o'n, la ne'toler'ebl'a'n mal'varm'o'n. La mal'jun'ul'in'o tren'is si'n sur la plank'o al la pan'pec'o'j, kaj al la ter'bul'o'j, kiu'j'n ŝi kun'port'is. Sed ŝi ne pov'is eĉ gust'um'i ili'n, est'is mal'mol'a'j, glaci'a'j pec'o'j, ne'manĝ'ebl'a'j. La pan'o frost'iĝ'is, la alumet'o konsum'iĝ'is, la pied'fingr'o'j konsum'iĝ'is, la fort'o, la viv'o...

Kaj tiam komenc'iĝ'is la plej terur'a io...

La mal'jun'ul'in'o subit'e kompren'is la tut'a'n terur'o'n, la viv'o'n, la kruel'o'n, la ribel'o'n, ĉi'o'n, ĉi'o'n, nur la fin'o'n ŝi ne pov'is kompren'i, ŝi ne pov'is kompren'i la mort'o'n, ŝi ne pov'is kompren'i la hom'o'j'n, la hom'o'j'n, kiu'j for'las'is ŝi'n, kiu'j ne zorg'is ŝi'n. Kaj la katastrof'a terur'o don'is al ŝi pli ol hom'a'n fort'o'n. Ŝi rekt'iĝ'is, al'ĵet'is si'n kontraŭ la mur'o'n, frap'eg'is ĝi'n, trov'is du teler'o'j'n, ĵet'is ili'n al la fenestr'o, ke eĉ la romp'it'a vitr'o ne rest'u tie. Vaz'o'j'n ŝi ĵet'is kaj romp'is ĉi'o'n, kio'n ŝi pov'is. Ŝi'n okup'is la ebri'a plezur'o de la romp'o kaj ribel'o.

Mi star'is tie, kaj star'as tie, mi vid'as la scen'o'n.

Ŝi kri'eg'is, blasfem'o'j'n, krud'a'j'n vort'o'j'n ĵet'is al mi kaj mi star'is tie, pal'a, sen'vort'a, sen'pov'a. Post'e ŝi de'ŝir'is si'a'j'n ĉifon'o'j'n, ŝir'is, prem'is, ĉif'is ili'n frenez'e, ebri'e, ĝis la last'a, ŝi ek'rikan'is kaj ĵet'is si'n mez'e'n de la romp'aĵ'o'j kun last'a, akr'a, tim'ig'a rid'eg'o:

— Brak'um'u, brak'um'u mi'n, don'u al mi varm'o'n, varm'o'n. Varm'o'n!

VI'I.

En mi'a frost'a man'o plor'as la gazet'o. Mi'a'j okul'o'j penetr'as tra la liter'o'j:

FRENEZ'IĜ'IS DE MAL'SAT'O KAJ FROST'IĜ'IS MAL'JUN'UL'IN'O EN NOVABURG.

Sub la grand'a'j liter'o'j mal'long'a, tre mal'long'a pri'skrib'o de la tragedi'o. De ni'a propr'a korespond'ant'o. Novaburg, 1930...

Kio'n mi far'u? Ĉu mi mort'ig'u mi'n? Aŭ mi ir'u hejm'e'n kaj pri'skrib'u, kio'n mi sci'as?

LA KNAB'IN'ET'O KAJ LA KARB'O

La poŝt'o al'port'is tiu'n ĉi histori'o'n al mi en la jar'o 1940. Bon'ŝanc'e la leter'o ne dron'is dum si'a long'a vojaĝ'o tra cenzur'o'j kaj tra la milit'ant'a Eŭrop'o. La land'o, de kie ĝi ven'is, ankoraŭ tiam est'is neŭtral'a. Est'as domaĝ'e, ke ĝi ne rest'is ĝis la fin'o. Ne est'as sekret'o, pri kiu land'o mi parol'as, sed el la vid'punkt'o de la rakont'o est'as tut'e indiferent'e. La nom'o'j de la land'o'j est'as ja divers'a'j, sed ili'a aspekt'o dum la milit'o est'is la sam'a; la milit'a mizer'o kaj infer'o ŝut'is egal'e cindr'o'n sur ili'a'n viv'o'n por sufok'i la iam'a'j'n kolor'o'j'n de la viv'o.

La knab'in'et'o, pri kiu mi rakont'os, viv'is kaj esper'ebl'e viv'as nun (kun mult'e da akir'it'a'j spert'o'j pri la krud'ec'o de la viv'o) en la antaŭ'urb'o de mez'eŭrop'a metropol'o. Kiam la leter'o al'ven'is, ŝi est'is ne tut'e ok'jar'a. Mal'dik'a knab'in'o. Tiu mal'dik'ec'o part'e depend'is de hered'it'a'j kvalit'o'j, part'e de tio, ke la famili'o est'as mal'riĉ'a kaj jam en tiu faz'o de la milit'o ĝi ne pov'is ating'i la nutr'aĵ'o'j'n de la nigr'a bors'o. Ili hav'is mal'grand'a'n dom'o'n en la antaŭ'urb'o, ankaŭ tiu dom'o kontribu'is al la mal'dik'ec'o de la knab'in'o, ĉar la amortiz'o'n de la hipotek'o oni dev'is ŝpar'i el la manĝ'el'spez'o'j. Se oni vol'as ĵet'i rigard'o'n antaŭ'e'n en la temp'o, kelk'a'j'n jar'o'j'n post'e bomb'o detru'is part'o'n de la dom'et'o. Sed pri tio oni sci'is nenio'n, kiam la leter'o est'is skrib'at'a. Tiam oni ne sci'is, ke iam oni re'sopir'os eĉ tiu'j'n tag'o'j'n, kiel paradiz'a'n period'o'n. Panj'o, la panj'o de la knab'in'et'o, oft'e ĝem'is tiam:

— Oni ne pov'as el'ten'i, ĉio kost'as tiel terur'e mult'e!

Panj'o est'as art'ist'in'o de la viv'o, tio'n sci'is ĉiu, kiu kon'is ŝi'n. Est'is preskaŭ ne'kompren'ebl'e, kiel ŝi pov'is direkt'i la boat'et'o'n de la mastr'um'ad'o ĝis la feliĉ'a haven'o de la nov'a monat'komenc'o, kiam Paĉjo ricev'is si'a'n salajr'o'n. Sed la mon'sum'o, al'ven'int'a, preskaŭ tuj degel'is, kiel la aŭtun'a neĝ'o. Sed en tiu jar'o la aŭtun'o jam est'is mal'varm'a kaj la metafor'o do ne montr'as si'n tre traf'a. La vintr'o komenc'iĝ'is fru'e kaj daŭr'is long'e. Kaj ankaŭ tio pli'grand'ig'is la zorg'o'j'n de la et'a famili'o. En la sud'a part'o de Eŭrop'o tia'j long'a'j vintr'o'j ne est'is kutim'a'j kaj oni ne proviz'is si'n por ili, eĉ kiam oni hav'is ebl'o'n.

Judit, la knab'in'et'o hav'is karb'e nigr'a'j'n har'o'j'n kaj karb'e nigr'a'j'n okul'o'j'n. Bel'a'j har'o'j, bril'a'j okul'o'j! Ili merit'as la simil'ig'o'n al la trezor'o de la kriz'a'j jar'o'j, al la karb'o, pri kiu oni pov'os leg'i mult'a'j'n vort'o'j'n en tiu ĉi histori'o. Sed unu'e ni parol'u pri Judit. Dum ni'a'j mal'oft'a'j renkont'o'j — mi plej oft'e vag'ad'is en la mond'o — mi hav'is kaŭz'o'n sent'i, ke la et'a, vigl'a, rapid'a, saĝ'a individu'o de Judit merit'as simpati'o'n. Ŝi kun'port'is saĝ'a'n viv'kapabl'o'n al tiu ĉi viv'o kaj ŝi'a viv'o matur'ig'is en ŝi fru'a'j'n viv'spert'o'j'n. Ŝi est'is infan'o, kiu ne tim'iĝ'is de si'a propr'a ombr'o kaj re'trov'is si'n jam tut'e fru'e inter ĉi'a'j cirkonstanc'o'j. Fru'matur'a, interes'a knab'in'et'o ŝi est'is. Mal'pli motiv'it'a est'is ŝi'a simpati'o al mi.

Mi memor'as pri mi'a vizit'o en mi'a hejm'urb'o mez'e de la tri'dek'a'j jar'o'j. Mi est'is en sufiĉ'e mizer'a stat'o, kiam ŝi, kvar'jar'a infan'et'o, vizit'is mi'n en la mal'san'ul'ej'o, kie mi kuŝ'is post operaci'o. Et'a Judit rigard'is mi'n serioz'e per si'a'j grand'a'j but'o'n-okul'o'j. Pli serioz'e ŝi rigard'is mi'n kiel kvar'jar'a'j infan'o'j kutim'as rigard'i. La antaŭ'urb'a'j infan'o'j plej part'e vizit'is la infan'vart'ej'o'n de monaĥ'in'a orden'o kaj mi jam aŭd'is pri tio, ke la monaĥ'in'o'j tre ŝat'is ŝi'n pro ŝi'a inteligent'ec'o, bon'a prezent'kapabl'o kaj muzik'em'o. Est'us interes'e sci'i, kio far'iĝ'is el tiu'j kvalit'o'j dum la pas'o de la temp'o, sed nun oni ricev'as nenia'n sci'ig'o'n el tiu part'o de Eŭrop'o.

Judit rigard'is mi'n serioz'e el si'a, t.n. urs'id-vest'et'o, tut'e blank'a, el kiu nur stri'o de la nigr'a har'ar'o kaj la mal'hel'a'j okul'o'j vid'iĝ'is. Post'e ŝi'a panj'o kaj ŝi for'las'is mi'n. Ili for'las'is la mal'san'ul'ej'o'n, ven'is al mal'grand'a plac'o kun krucifiks'o. Mal'fru-vintr'a tag'o est'is tiam, la bel'a, blank'a neĝ'o trans'form'iĝ'is je mal'pur'a kot'o. Panj'o ne hav'is temp'o'n atent'i la knab'in'et'o'n. Ŝi subit'e ek'genu'is antaŭ la krucifiks'o kaj send'is sincer'e pi'a'n preĝ'o'n al la ĉiel'o por re'san'ig'i la kompat'ind'a'n onkl'o'n. Post'e ŝi re'lev'iĝ'is kaj rimark'is la terur'a'j'n kot'makul'o'j'n sur la neĝ'blank'a urs'pantalon'o. Ŝi tim'e rigard'is panj'o'n. Sed panj'o est'is okup'at'a, subit'e io fal'is en ŝi'a'j'n okul'o'j'n kaj et'a Judit liber'iĝ'is de mal'laŭd'o'j pro la mal'pur'ig'o de la vest'aĵ'o'j. Krom tio est'is je ŝi'a favor'o, ke onkl'o re'san'iĝ'is kaj nun li ŝat'us, se Judit pov'us kun sam'a efik'o inter'ven'i por la re'san'ig'o de tiu ĉi mal'san'a mond'o.

Ceter'e ne kred'u, ke Judit ne kutim'as ricev'i mal'laŭd'o'j'n. Tio est'us grand'a erar'o. Tiu'rilat'e ne nur panj'o kaj paĉjo est'as tro'sever'a'j, sed ankaŭ la instru'ist'in'o. Laŭ ŝi Judit est'as tro parol'em'a dum la lecion'o'j. Sed ĉu Judit pov'as far'i io'n kontraŭ tio, ke ĉiu parol'as al ŝi? Oni oft'e ricev'as mal'just'a'n pun'o'n. Judit mult'e pens'is pri la aplomb'o de la plen'aĝ'ul'o'j kaj nutr'is en ŝi ne sen'signif'a'n ribel'em'o'n. La plen'aĝ'ul'o'j nur ŝajn'ig'as est'i ne'tromp'ebl'a'j, sed oni oft'e ne pov'as ricev'i respond'o'n eĉ pri simpl'a'j demand'o'j, sed anstataŭ normal'a respond'o oni urĝ'e ordon'as al ŝi al'port'i glas'o'n da akv'o. Unu el ŝi'a'j fam'a'j demand'o'j, pli fru'a'j est'as:

— Panj'o, kiu est'is mi'a panj'o, kiam vi est'is fraŭl'in'o?

Tio'n ŝi nun ne plu demand'us, sed ekzist'as ali'a'j demand'o'j en kontakt'o kun la milit'o. Oni ne rajt'as mort'ig'i, ĉu ne? Sed ĉu oni rajt'as mort'ig'i la mal'amik'o'n? Sed se ni milit'us kontraŭ la land'o, kie onkl'o Nikola'o loĝ'as, ĉu paĉjo dev'us li'n mort'ig'i? Ĉu tiam onkl'o Nikola'o est'us mal'amik'o? Kaj oni trov'as ali'a'j'n demand'o'j'n, je kiu la respond'o est'as: glas'o da akv'o. Judit mem ne est'as milit'em'a. Oni al'vok'as, ordon'as la vir'o'j'n unu post la ali'a al la arme'o. Sed se oni ven'os por Paĉjo, ŝi kaŝ'os li'n sub la lit'o kaj dir'os kun Panj'o:

— Ni ne hav'as paĉjon, ni est'as orf'o'j.

Ne est'is mir'ind'e, ke la plen'aĝ'ul'o'j ne impon'is al Judit. Ili ne montr'is mult'e da saĝ'o dum la pas'int'a'j jar'o'j. Ŝi decid'is fin'e, ke ŝi ne pri'parol'os la problem'o'j'n kun la plen'aĝ'ul'o'j, sed prefer'e kun si'a'j kamarad'o'j, kiu'j ne far'as komplik'aĵ'o'j'n el simpl'a'j afer'o'j. Sed tio signif'as, ke oni vol'as hav'ig'i inform'o'j'n tiam, kiam oni bezon'as ili'n kaj tiel ven'as la konflikt'o'j kun la instru'ist'in'o dum la lecion'o'j. Kaj efektiv'e ŝi est'as popular'a inter la kamarad'o'j. Ili tuj al'parol'as ŝi'n. Kaj ŝi ricev'is pun'o'n, ne mal'oft'e, t.e. ke ŝi dev'is genu'i en la angul'o de la klas'ĉambr'o — tre mal'just'e, ĉu ne? — kaj ne sufiĉ'as la hont'o en la klas'o, sed oni dev'as ricev'i mal'laŭd'o'n hejm'e, ĉar la plank'o de la klas'ĉambr'o est'is pur'ig'it'a per ia ole'o kaj la ole'o'makul'o perfid'as la pun'o'n hejm'e.

Oni ĝeneral'e ne kred'as al infan'o'j, kiu'j asert'as, ke la instru'ist'in'o est'as mal'just'a. Judit ted'iĝ'is pro la moral'predik'o'j kaj el'cerb'um'is bon'a'n manier'o'n por evit'i la hejm'a'n part'o'n de tia moral'predik'o. Ŝi proviz'is si'n per gazet'paper'o kaj kiam la instru'ist'in'o de'nov'e genu'ig'is ŝi'n en la angul'o'n, ŝi pren'is la gazet'paper'o'n, pedant'e stern'is ĝi'n sub si'n kaj est'is ek'genu'ont'a. La instru'ist'in'o ek'aŭd'is la gazet'susur'o'n, ek'interes'iĝ'is pri la afer'o:

— Kio'n vi far'as, Judit? — ŝi demand'is konstern'it'e.

La lang'o de Judit rapid'e rotaci'is la vort'o'j'n:

— Panj'o plend'as, ke ŝi ne pov'as el'lav'i la ole'o'makul'o'j'n el mi'a'j ŝtrump'o'j.

La instru'ist'in'o dev'is akcept'i tiu'n ĉi vid'punkt'o'n. Dum kelk'a temp'o ĉio est'is en ord'o. Panj'o kred'is, ke ŝi'a kar'a infan'o mir'ig'e pli'bon'iĝ'is kaj ŝi ne plu ornam'ad'as la klas'angul'o'n. Sam'temp'e ŝi pens'is pri psikologi'a'j metod'o'j en ia infan'eduk'ad'o kaj ne vol'is far'i grand'a'n sensaci'o'n el tiu ĉi pli'bon'iĝ'o. Ambaŭ part'o'j silent'is do. Sed foj'e panj'o aranĝ'is grand'a'n libr'o- kaj kajer-kontrol'o'n en la valiz'o de Judit kaj tiam ŝi el'tir'is eg'e mal'pur'a'n, ŝmir'makul'it'a'n gazet'paper'o'n, don'ant'a'n ali'a'n klar'ig'o'n pri la pur'a'j ŝtrump'o'j.

Nun vi proksim'um'e sci'as, kia Judit est'as.

La patr'o de Judit labor'as en la ĉef'urb'o kaj kiam ne est'as tro mal'varm'e, aŭ ne tro pluv'as, li kutim'as uz'i si'a'n bicikl'o'n por vetur'i kaj re'ven'i el la labor'o. Sed la nun'a vintr'o — tio est'as la vintr'o de la menci'it'a jar'o 1940 — est'as pli mal'varm'a ol kutim'e. La mal'grand'a dom'o ne pov'as varm'iĝ'i, ĉar la kutim'a hejt'aĵ'o, la karb'o kaj koaks'o far'iĝ'is pli alt'rang'a, ol ekzempl'e la smerald'o. Paĉjo kutim'as al'port'i karb'o'n el la urb'o. Sed oni vend'as por unu person'o maksimum'e dek kilo'gram'o'j'n. Kun tiu'j dek kilo'gram'o'j paĉjo tram'vetur'as al la centr'a staci'dom'o kaj al'ven'as per la lok'a vagon'ar'o. Ĉe la staci'o Judit kutim'as atend'i si'a'n patr'o'n kaj nun ili transport'as hejm'e'n la nigr'a'n diamant'o'n, ĉar la dom'et'o situ'as du kilo'metr'o'j'n de la staci'o.

Oni ven'as hejm'e'n kaj manĝ'as la tro simpl'a'n vesper'manĝ'o'n. Post'e klar'iĝ'as, ke la mal'facil'e akir'it'a kaj mult'e'kost'a karb'o est'as mizer'e mal'mult'a, la dom'et'o star'as tre izol'it'a kaj la karb'et'o ne kapabl'as varm'ig'i la frost'int'a'j'n ŝton'mur'o'j'n. Kiam Judit la ali'a'n tag'o'n re'ven'as el la lern'ej'o, apenaŭ oni pov'as sent'i iom el la varm'o de la for'brul'int'a trezor'o. Ŝi kovr'as si'n do per amas'o de tuk'o'j kaj mal'nov'a'j surtut'o'j, sid'iĝ'as en la angul'o'n de la sof'o por leg'i fabel'o'n:

— Ĉu est'is, ĉu ne est'is — komenc'iĝ'as la fabel'o — trans la vitr'o'mont'o'j viv'is mal'jun'a reĝ'o kun barb'o ĝis la ter'o. Li hav'is jun'a'n fil'o'n. La princ'o hav'is har'o'j'n el pur'a or'o. La mal'jun'a reĝ'o neniu'n am'is tiel kiel si'a'n fil'o'n. Foj'e la jun'a princ'o dir'is al si'a patr'o: “Kar'a patr'o, mi vol'as ir'i mond'e'n por liber'ig'i la stel'okul'a'n reĝ'id'in'o'n el la kapt'it'ec'o de la sep-kap'a drak'o.” La mal'jun'a reĝ'o komenc'is plor'i: “Ne ir'u, mi'a unu'nur'a fil'o...”

Proksim'um'e jen'e stat'is la afer'o en la fabel'o, kiam et'a Judit konstat'is, ke tra iu tru'o inter la tuk'o'j kaj surtut'o'j la mal'varm'o tamen ating'as ŝi'n; ŝi for'sku'is ĉiu'n kovr'aĵ'o'n kaj ir'is al panj'o:

— Kial en ĉiu'j fabel'o'j la knab'o'j ir'as ĉiam mond'e'n? Neniam knab'in'o'j.

Kaj post'e:

— Panj'o, don'u al mi mon'o'n, mi prov'os akir'i karb'o'n. Mi re'ven'os nur, kiam mi sukces'is.

Panj'o dir'is:

— Nu prov'u!

Kaj Judit ek'ir'is. Est'is tre mal'varm'e, sed est'is bel'eg'a veter'o. Oni sent'is si'n en iu fabel'o. Sur la arb'o'j neĝ'flor'o'j bril'is kaj ĉiu mizer'o de tiu ĉi mizer'a jar'o pli'bel'iĝ'is en tiu blank'ec'o. Oni sent'is si'n ali'a hom'o; Judit ir'is antaŭ'e'n per et'a'j, rapid'a'j paŝ'o'j. Mal'antaŭ ŝi glit'is la et'a sled'et'o. Tio'n paĉjo mem far'is al Judit. Ĉio est'is kiel en fabel'o.

Ŝi pens'is pri la fabel'o kaj tre ĝust'e, ŝi ek'vid'is tre-tre mal'jun'a'n onkl'in'o'n. Ankaŭ ŝi tir'is sled'et'o'n. Sed sur la sled'o de la mal'jun'ul'in'o est'is trezor'o. Sak'o kun dek kilo'gram'o'j da karb'o. Judit iĝ'is gaj'a, ĉio est'is kvazaŭ en fabel'o. Kuraĝ'e ŝi al'parol'is la onkl'in'o'n.

— Onkl'in'o kar'a, kie vi aĉ'et'is la karb'o'n?

— Ir'u, knab'in'et'o — afabl'e respond'is la onkl'in'o — rekt'e, sed antaŭ la staci'o de'flank'iĝ'u dekstr'e'n kaj trans la spic'vend'ej'o vi vid'os mult'a'j'n hom'o'j'n. Tie oni vend'as karb'o'n. Kvar'on'hor'a marŝ'o est'as la tut'o.

Et'a Judit feliĉ'e al'ven'is al la karb'o'vend'ad'o. Ho, kiom da karb'o est'is tie! Alt'a, impon'a, dik'a sinjor'in'o est'is tie. Ŝi akcept'is la mon'o'n kaj mal'pur'a vir'o pes'is la dek kilo'gram'o'j'n. Judit ne special'e ŝat'is kalkul'i, sed ŝi tuj konstat'is, ke ŝi pov'us aĉ'et'i du'dek kilo'gram'o'j'n.

— Onkl'in'o, ĉu mi ne pov'us ricev'i du'dek kilo'gram'o'j'n?

Kalkul'i Judit ne ŝat'is, sed ŝi hav'is bril'a'j'n, vigl'a'j'n kaj esprim'plen'a'j'n okul'o'j'n kaj kuraĝ'a'n voĉ'o'n. Kaj dank’ al ili la impon'a sinjor'in'o ordon'is al la mal'pur'a vir'o:

— Johan'o, pes'u ankoraŭ dek al tiu ĉi et'a lert'ul'in'o.

La et'a lert'ul'in'o rapid'is hejm'e'n kun si'a milit'akir'aĵ'o. Fier'a kaj kontent'a ŝi est'is. Ankaŭ panj'o est'is tre kontent'a. Sed, ĉar la hom'o neniam est'as kontent'ig'ebl'a tut'e kaj la dom'et'o est'is tre mal'varm'a en si'a izol'ec'o, ŝi al'don'is:

— Imag'u, se ni pov'us hav'ig'i ankoraŭ du'dek kilo'gram'o'j'n!

Judit jam vid'is tiom en la mond'o, ke ŝi kompren'is la ne-stabil'ec'o'n de la moral'a'j princip'o'j eĉ en la mond'o de la plen'aĝ'ul'o'j. Laŭ'dir'e oni ne rajt'as mensog'i, sed Judit bon'e sci'is, ke ekzist'as en la mond'o neces'a'j, bon'far'a'j kaj motiv'ebl'a'j mensog'o'j. Ŝi mem hav'is propon'o'n. Ŝi'a plan'o est'is bon'a kaj panj'o akcept'is ĝi'n, ĉar ĝi promes'is plu'a'j'n dek kilo'gram'o'j'n da karb'o.

La plan'o hav'is interes'a'j'n kaj eĉ ekscit'o'plen'a'j'n detal'o'j'n. Est'is tut'a aventur'o. Unu'e Judit ali'form'iĝ'is. Ŝi ricev'is tre mal'nov'a'n, jam tro mal'grand'a'n surtut'o'n. Sur la kap'o'n ŝi ricev'is tuk'o'n. La har'ar'o mal'aper'is, nur la okul'o'j bril'is el la mask'o'vest'aĵ'o. Du'e, Panj'o ne plu est'is, panj'o, sed onkl'in'o el la najbar'a dom'o. Oni dev'is ag'i tiel, ke ili ambaŭ ricev'u po dek kilo'gram'o'j da karb'o. Sed panj'o promes'ig'is de Judit, ke ŝi gard'os si'n por ne perfid'i la plan'o'n. Ŝi dev'as al'parol'i ŝi'n “onkl'in'o”, sed ankaŭ tio'n nur, se est'as neces'e. Plej saĝ'e est'as silent'i.

La onkl'in'ig'it'a panj'o kaj ŝi'a trans'form'it'a fil'in'o al'ven'is al la vend'ej'o. Kaj tie okaz'is akcident'o. La impon'a sinjor'in'o tuj rimark'is la mank'o'n de la geni'a plan'o. Kaj tio est'is, ke oni ne pov'is kaŝ'i la nigr'a'j'n okul'o'j'n de Judit.

Ĝi dir'is:

— Knab'in'et'o, vi jam est'is hodiaŭ ĉi tie!

Judit konstern'iĝ'is. Kio'n oni pov'us nun dir'i:

— Ne, tiu ne mi est'is. Tiu est'is ali'a knab'in'o.

— Sed ŝi eg'e simil'is vi'n, dir'is la impon'a sinjor'in'o. — Ebl'e ŝi est'is vi'a frat'in'o, ĉu ne?

Judit en'promen'is en la kapt'il'o'n; la ide'o ŝajn'is est'i bon'a:

— Jes, ŝi est'is mi'a frat'in'o.

La publik'o ek'rid'is, panj'o jam komenc'is adiaŭ'i la karb'o'n, la mal'pur'a Johan'o jam pret'ig'is si'n por re'ĵet'i la kar'a'j'n, fabel'a'j'n bril'a'j'n trezor'o'j'n kaj ŝi sent'is, ke baldaŭ ankaŭ ŝi'a pozici'o est'os perfid'it'a. Sed la sinjor'in'o de'nov'e kapt'iĝ'is de la bril'a'j okul'o'j kaj pro la bon'humor'a si'n'ten'o de la konkurenc'a'j aĉet'ant'o'j. Ŝi ced'is. Kaj ili nun posed'is nov'a'j'n du'dek kilo'gram'o'j'n. Sed antaŭ la triumf'a el'ir'o la impon'a sinjor'in'o dir'is al Judit:

— Sed ali'a'n foj'o'n ne perfid'u vi'a'n frat'in'o'n.

Kaj jen, kio'n respond'is et'a Judit:

— Tiu ne est'is mi'a frat'in'o.

— Sed kiu?

— Mi mem. Mi eĉ ne hav'as frat'in'o'n.

Ho, kia rid'eg'o ek'est'is. Panj'o nun ek'tim'is, ke Judit sen'mask'ig'os ankaŭ ŝi'n, kaj ŝi pli mal'facil'e toler'is la publik'a'n rid'o'n ol si'a fil'in'o. Kaj ne est'as agrabl'e est'i stamp'it'a kiel tromp'ul'o, eĉ se oni montr'as bon'vol'o'n al la neces'a tromp'o. Sed pri Judit tamen oni pov'is fid'i. Si'n mem ŝi sen'mask'ig'is, sed la sekret'o'n de panj'o ŝi konserv'is fidel'e. Almenaŭ ĝis la el'ir'ej'o. Tie ili ambaŭ ek'spir'is kaj vent'rapid'e komenc'is re'viv'ig'i la ekscit'a'j'n detal'o'j'n de la milit'artifik'o. Panj'o tut'e el'fal'is el si'a plen'aĝ'a rol'o. Ŝi far'iĝ'is knab'in'o, kun'kulp'ul'in'o, kiu ĝoj'eg'is kaj rid'eg'is pro la bon'e sukces'int'a mistifik'o.

Kaj la daŭr'ig'o?

La daŭr'ig'o est'is efemer'a feliĉ'o, mal'long'daŭr'a varm'o en la mal'grand'a dom'o, kiu laŭ mi'a nun'a sci'o, nur part'e ekzist'as nun. Kaj et'a Judit, pri kiu nun mi pov'as aŭd'i nenio'n est'as jam grand'a knab'in'o, de kiu la pas'int'a'j, milit'a'j jar'o'j postul'is cert'e mult'e da nov'a'j kaj nov'a'j el'trov'o'j, kaj hero'aĵ'o'j. La infan'o'j rapid'e kresk'is en saĝ'o dum tiu temp'o, kiam la plen'kresk'ul'o'j perd'is si'a'n prudent'o'n. Kaj ili'a fort'o, ili'a lert'o, la bril'o de ili'a'j okul'o'j, don'is fort'o'n kaj don'os fort'o'n ankaŭ al ni, kiu'j'n oft'e ted'us la kruel'a komedi'o, kies nom'o est'as: viv'o en kriz'a'j, trans'ir'a'j temp'o'j.

GRAV'A KUN'SID'O

Grotesk'a komedi'et'o.

Person'o'j:

Scen'ej'o: ĉambr'o, aparten'ant'a al la loĝ'ej'o de la prezid'ant'o, ceter'e sam'temp'e la kun'ven'ej'o de la Sport'o-Danc'o-Krematori'a kaj Esperant'o-Klub'o de Malesp. Malesp est'as mal'grand'a urb'o kie ajn en la mond'o. Sur la mur'o verd'stel'a'j ornam'aĵ'o'j. Mez'e tabl'o, ĉirkaŭ'e seĝ'o'j. Escept'e Kirl'o'n la rol'ant'o'j ne est'as jun'a'j kaj ili'a'j vest'o'j est'as mal'nov'mod'a'j.

Kiam la kurten'o mal'ferm'iĝ'as, la scen'ej'o est'as mal'plen'a, post'e anser'vic'e en'ven'as la klub'an'o'j. Ili sid'iĝ'as.

Prezid'ant'o: Mi hav'as la honor'o'n mal'ferm'i la solen'a'n kun'ven'o'n de la Esperant'o'sekci'o de la Sport'o-Danc'o-Krematori'a kaj Esperant'o-klub'o de Malesp. Antaŭ ol ni komenc'us la kon'ig'o'n de tiu'j ekster'ordinar'e grav'a'j tem'o'j, kiu'j'n ni pri'trakt'os dum tiu ĉi kaj supoz'ebl'e ankaŭ dum la ven'ont'a'j kun'ven'o'j de ni'a klub'o, mi propon'as, ke ni kant'u. Ni'a ŝat'at'a sekretari'in'o fraŭl'in'o Eŭlalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser...

Komitat'an'o'j: Ŝi viv'u! (Sekretari'in'o riverenc'as)

Prezid'ant'o: ... verk'is special'a'n kant'et'o'n por hodiaŭ. Ni kant'u ĝi'n!

Ĉiu'j (kant'as fals'e):

Sur kap'o de l’ kok'o jen kresk'as kresp’
Viv'u la verd'a stel’:

Jen verd'as la viv'o en Grand-Malesp.
Viv'u la verd'a stel’:

Viv'u la, viv'u la, viv'u la, viv'u la stel’
Viv'u la, viv'u la, viv'u la stel’,
Viv'u la stel’, viv'u la stel’
Viv'u la verd'a stel’.

Fier'os pro ni'a decid’ la kresp’
Viv'u la verd'a stel’!
Fier'os nu ĉiu'j en Grand-Malesp.
Viv'u la verd'a stel’!
Viv'u la, viv'u la ktp.

(Post la kant'o “Brav'e”-kri'o'j. Aŭtor'o! Aŭtor'o! Sekretari'in'o riverenc'as kun dolĉ'a rid'et'o.)

Prezid'ant'o: Mi anonc'as solen'e, ke la hodiaŭ'a ekster'ordinar'a kun'ven'o est'as tre grav'a kaj ĝust'e pro tio ĝi est'as radi'e dis'aŭd'ig'ad'at'a, el kio vi pov'as kompren'i, ke ĝi est'as tre grav'a, ĉar se ĝi ne est'us tiel grav'a, tiam ĝi ne est'us dis'aŭd'ig'ad'at'a en ni'a tut'a land'o por la etern'a glor'o de ni'a ŝat'at'a urb'o, Malesp kaj por la honor'o de ni'a ŝat'at'a lingv'o.

Komitat'an'o'j: Viv'u Malesp!

(De ekster'e hund'boj'o kaj bov'o'blek'o.)

Prezid'ant'o: Kun grand'a ĝoj'o mi konstat'as — he-he-he — ke ne nur la estim'at'a'j komitat'an'o'j aprob'as mi'a'j'n vort'o'j'n, sed eĉ el la mond'o de la frat'a best'o-soci'o al'ven'as la aprob'o'j kun la klar'a intenc'o, ke ankaŭ ili rajt'u part'o'pren'i en ni'a'j grav'a'j sent'esprim'o'j — he-he-he!

Komitat'an'o'j: (rid'as) Ha-ha-ha-ha!

Prezid'ant'o: Antaŭ ol mi trans'don'us la vort'o'n al sinjor'o Karl'o Kirl'o, kiu — laŭ la tag'ord'o kuŝ'ant'a antaŭ vi — trans'don'os al vi si'a'n epok'far'ant'a'n propon'o'n koncern'e la modif'o'n de la inter'naci'a lingv'o, mi vol'as vi'n de'nov'e atent'ig'i pri la grav'ec'o de tiu ĉi kun'sid'o, kiu etern'e konserv'os la nom'o'n de la Sport'o-Danc'o-Krematori'a kaj Esperant'o-Klub'o de Malesp en la kultur'histori'o de la hom'ar'o. Mi pet'as vi'n, bon'vol'u konserv'i la solen'ec'o'n de tiu ĉi kun'ven'o, ĉar ni'a'j nep'o'j ni'n ben'os, se ni pacienc'e el'ten'os.

Knab'o (en'kur'as): Panj'o pet'as por moment'o la klab'o'n. Ŝi ne trov'as si'a'n viand'o'klab'o'n. Ŝi vol'as per ĝi frap'i la bifstek'o'n.

Prezid'ant'o: Jen, sed re'ven'u baldaŭ! Mi bezon'as la klab'o'n. La simbol'o de la prezid'ant'o est'as la klab'o kaj est'as ver'e domaĝ'e frap'i bifstek'o'n per ĝi. Sed kio'n far'i? Neniu est'as prezid'ant'o en si'a propr'a dom'o! He-he!

Komitat'an'o'j (rid'as ĝentil'e): He-he-he-he!

Prezid'ant'o: Kie mi est'is antaŭ tiu ĉi simbol'a histori'o? Je-jes! Tem'as pri tio, ke sinjor'o Karl'o Kirl'o, la plej jun'a, sed ne la mal'plej fervor'a membr'o de ni'a Sport'o-Danc'o-Krematori'a kaj Esperant'o-Klub'o de Malesp intenc'as trans'don'i dum ni'a hodiaŭ'a kun'ven'o al la urb'o kaj al la mond'o si'a'n sensaci'a'n, nov'a'n plan'o'n pri la reform'o'j koncern'e la inter'naci'a'n lingv'o'n kaj tiu'n ĉi okaz'o'n...

Knab'o (en'kur'as kun la klab'o): Dank'o'n, paĉjo. Ĉu vi vol'as don'i al panj'o 5 kron'o'j'n por rus'a kaviar'o?

Komitat'an'o'j: Rus'a kaviar'o?

Prezid'ant'o: Ho, mi'a edz'in'o. Ŝi ŝat'as luks'o'n kaj pri'zorg'as, ke la tut'a land'o sci'iĝ'u pri tio! Je-es... Post la inter'ven'o de tiu ĉi rus'a kaviar'o ni re'ven'u al la mond'o'sku'a, nov'aĵ'o de sinjor'o Karl'o Kirl'o, al kiu mi per tio trans'don'as la vort'o'n...

Kirl'o (star'iĝ'as, aplaŭd'o'j): Tre estim'at'a'j Ge'sinjor'o'j, tre estim'at'a tut'a Mond'o kaj sinjor'o Prezid'ant'o! La mond'o al'ven'is al grav'a tag'o. Mi ne dub'as, ke tiu ĉi est'as mi'a last'a parol'ad'o en la mal'nov'a esperant'o. Ven'ont'foj'e ni parol'os la nov'e reform'it'a'n lingv'o'n, kiu'n ĝi'a tre modest'a aŭtor'o, vi'a humil'a serv'ist'o...

Komitat'an'o'j (aplaŭd'as. Kirl'o riverenc'as).

Kirl'o: ... per tiu'j ĉi vort'o'j trans'don'os al la publik'ec'o de la tut'a mond'o. Volont'e mi parol'us pri mi'a'j spert'o'j koncern'e la sen'dub'e geni'a'n verk'o'n de Zamenhof, kiu'n mi antaŭ kvin semajn'o'j komenc'is stud'i, sed bedaŭr'ind'e la sever'e barit'a temp'o ne permes'as tro detal'a'n rakont'o'n. Tiu, kiu hav'as special'a'n interes'o'n pri mi'a anim'a evolu'o en la esperant'o-mov'ad'o, al tiu mi modest'e propon'as mi'a'n poem'volum'o'n kun la titol'o “Ideal'a Salat'o”. Tie vi trov'as inter ali'a'j ankaŭ detal'a'n kritik'o'n pri esperant'o. Sen'dub'e esperant'o ne mal'hav'as cert'a'n geni'ec'o'n; sed ĝi ne ating'as tiu'n grad'o'n de la geni'ec'o, kiu'n oni bezon'as en modern'a'j temp'o'j.

Komitat'an'o'j: Ni aŭd'u! Aŭd'u!

Kirl'o: Tre modest'e mi indik'as pri mi'a aper'ont'a detal'a verk'o, kiu pri'trakt'os la mank'o'j'n kaj difekt'o'j'n de esperant'o en kvin volum'o'j, moment'e mi vol'as cit'i nur unu ekzempl'o'n pri la mal'modern'ec'o de esperant'o, kies fundament'a'j'n ide'o'j'n oni tamen volont'e akcept'as. Sed pri'pens'u, kial esperant'o elekt'is ekzempl'e la vort'o'n pac'o kiel baz'a'n vort'o'n? Inter parentez'o'j mi dev'as dir'i, ke mi est'as rav'it'a de la prefiks'o mal-. Sed kial oni bezon'us la vort'o'n pac'o? Ĉu ekzist'as pac'o en tiu ĉi viv'o? Ne, nenie. Nek en la privat'a viv'o, nek en la viv'o de la naci'o'j. La ĝust'a vort'o est'us do: milit'o kaj se oni bezon'us eventual'e la mal'o'n, ebl'e nur por la plen'ec'o de la vort'ar'o, oni pov'us dir'i mal'milit'o. Kaj per tia'j et'a'j ŝanĝ'o'j esperant'o est'us mult'e pli modern'a ol nun. Oni pov'us trov'i tiel mult'e pli modern'a'j'n kaj pli psikologi'a'j'n solv'o'j'n. (Aplaŭd'o'j.)

Esperant'o hav'as divers'a'j'n mank'o'j'n kaj eĉ erar'o'j'n? pri kiu'j mi'a'j kolekt'ot'a'j verk'o'j pov'os vi'n inform'i, mi vol'as nun kon'ig'i mi'a'n plej grav'a'n reform'o'n, ver'e mi kuraĝ'as dir'i, epok'far'ant'a'n. Ĝis nun oni dir'is: La Esperant'o kaj En'ter'ig'a Asoci'o de la Invalid'a'j Kamen'pur'ig'ist'o'j en Negr'o-Kong'o fest'is si'a'n jubile'o'n dum la pas'int'a sabat'o. Aŭ ali'a ekzempl'o: Post du semajn'o'j sabat'e okaz'os la inaŭgur'o de la Esperant'o-hejm'o de la sen'labor'a'j ŝtat'gvid'ant'o'j kun la part'o'pren'o de la inter'naci'a general'a stab'o kaj tut'mond'a'j civil'a'j aŭtoritat'o'j. Ĉu vi ne rimark'as, kiel sen'esper'e long'a'j est'as tiu'j ĉi fraz'o'j? Mi pet'as vi'n, bon'vol'u koncentr'i vi'n al la vort'o sabat'o, kiu re'ven'as en ambaŭ fraz'o'j. Ĉu oni ne pov'us dir'i sabat'e, sabite, sabot'e? Jen la grand'a solv'o! Oni ne bezon'os mult'a'j'n vort'o'j'n en tia fraz'o: Sabite fest'is la Esperant'o kaj tiel plu Asoci'o de la Invalid'a'j kaj tiel plu kaj tiel plu. Kaj Sabot'e: la inaŭgur'o de la Esperant'o-hejm'o de la sen'labor'a'j ŝtat'gvid'ant'o'j kaj tiel plu. Kaj ĉiu kompren'os, ke en la unu'a okaz'o oni parol'is pri la pas'int'a sabat'o (sabito) kaj en la du'a (sabot'o) pri la ven'ont'a sabat'o! Mir'ind'e ĉu ne? Oni pov'os uz'i la temp'o'sign'a'j'n liter'o'j'n en ĉiu'j vort'o'j, ne nur en verb'o'j! Mir'ind'e, ĉu ne?

Komitat'an'o'j: Viv'u! Viv'u!

Prezid'ant'o (est'as kor'tuŝ'it'a, viŝ'as la okul'o'j'n).

Kirl'o: Jes. Sabat'e, sabite, sabot'e, sam'e kiel januar'o, januiro, januoro kaj tiu'j ĉi form'o'j sam'e klar'e parol'os, kiel ekz. monat'o, monito, monoto, semajn'o, semijno, semojno kaj ĉiu kompren'os pri kiu'j period'o'j de la temp'o ni vol'as parol'i. Kaj jen par'al'o, parilo, parol'o de la prezid'ant'o. Ĉu ne est'as bon'eg'e? Pardon'u mi'n, ke mi for'ŝveb'as en la entuziasm'o. Tiu ĉi reform'o est'as kaŝ'it'a jam en la lingv'o de la komenc'o sed eĉ la grand'a geni'o de Zamenhof ne sufiĉ'is konstat'i tio'n. Pri tio atest'as tia'j form'o'j: mon'o. Ĉu vi rimark'as la est'ont'a'n form'o'n. Mon'o simpl'e ne ekzist'as en la est'ant'ec'o. Kiu hav'as mon'o'n? La est'ant'a form'o est'us man'o, sed ĝi est'as ĉiam mal'plen'a. Analogi'e la vort'o civilizaci'o jam origin'e est'as en la form'o de la pas'int'o. Ĝi ne est'as plu! Kia'j psikologi'a'j delikat'aĵ'o'j! Vi pov'os leg'i tia'j'n raport'o'j'n el la milit'o: Aer'a bat'il'o en Santungĉingĉung. 2000 aeroplan'o'j. Kaj ĉiu kompren'os, ke est'is aer'a batal'o kun 2000 fal'int'a'j aeroplan'o'j. Ĉio laŭ la rapid'a ritm'o de la modern'a'j temp'o'j. Ĉu vi sent'as la nuanc'o'j'n: tromp'o — est'ont'a, tramp'o — okaz'ant'a, trimpo — kompat'ind'a edz'o kaj trump'o — dezir'at'a. Amas'o de la vort'o'j est'os super'flu'a, ekz. la vort'o: Hom'o. Oni dir'os simpl'e: soldat'o, soldito, soldoto. Kaj la vort'o plen'aĝ'ul'o ne est'os neces'a; oni dir'os: infan'o, infino kaj eĉ infono. Ĉu vi kompren'as, sinjor'o Prezid'ant'o?

Prezid'ant'o: Geni'e!

La vir'in'a'j membr'o'j (hont'e) A-o-oh!

Kirl'o: Kiel ĉarm'e la vort'o'j kelk'foj'e koincid'os. Komenc'e de la monat'o la jun'a par'o hav'os kas'o'n, post'e nur kis'o'n. La genitiv'a rilat'o ricev'os ne'imag'ebl'a'n nuanc'kapabl'o'n. Jen ekzempl'o, nu kio'n ni dir'u, jen: La patr'o de Aleksandr'o. Vi sen'dub'e kompren'as la rilat'o'n.

Sed bon'vol'u dir'i al mi sinjor'o Komitat'an'o, kio'n signif'as la pitro de Aleksandr'o?

Komitat'an'o (unu'a): Ke la patr'o de Aleksandr'o mort'is, sed li viv'as.

Kirl'o: Bon'eg'e! Bon'eg'e! Sed ni daŭr'ig'u nun. Kio'n signif'as la esprim'o: La pitro de Aleksindro? Ebl'e iu el la publik'o bon'vol'us respond'i. Bon'e'eg'e! Tio signif'as, ke ili ambaŭ mort'is. Ili ripoz'u en pac'o! Sed ni daŭr'ig'u: Kio'n signif'as la patr'o de Aleksindro? Fraŭl'in'o Kas'ist'in'o, se mi rajt'as vi'n demand'i?

Kas'ist'in'o: Ke Aleksandr'o mort'is. Kompat'ind'a infan'o. Sed la patr'o viv'as kaj tio est'as bon'a.

Kirl'o: Eminent'e! Mi gratul'as, fraŭl'in'o. Kaj nun ni rigard'u ankoraŭ unu ekzempl'o'n. Kio'n signif'as, fraŭl'in'o Eŭlalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser, la jen'a esprim'o: La patr'o de Aleksondro.

Sekretari'in'o (kaŝ'as si'a'n vizaĝ'o'n en la poŝ'tuk'o'n): A-ooh, sinjor'o Kirl'o, tio'n mi ne kompren'as...

Kirl'o: Ĉu mi klar'ig'u do?

Sekretari'in'o: Ne-e-e, sinjor'o Kirl'o. Ni jam kompren'as ĉiu'j.

Kirl'o: Kor'a'n dank'o'n. Mi'a'n grand'a'n dank'o'n. Jen: dinko! Kaj tiel mi al'ven'as al la fan'o de mi'a parolido. For la lingv'o'n Esper'int'o, hura'u al nov'a langvo de Karl'o-Kirl'o-Korlo. (Komenc'as danc'i sur la tabl'o.)

Prezid'ant'o: Sed sinjor'o Karl'o, ni hav'as ankoraŭ unu grav'a'n punkt'o'n. Pri la Kok'in'akademi'o!

Kirl'o: Ne nun! Sabot'e! Sabot'e, semojne, monat'e. Nun nenio est'as grav'a. Ĉio est'as nur griv'a, grova. (Danc'as sur la tabl'o).

Komitat'an'o'j (konstern'iĝ'as): Sed Karl'o-Kirl'o... Korlo! (Ĝeneral'a kri'ad'o.)

(Kurten'o.)

KOKI'N-AKADEMI'O

Grotesk'a komedi'o.

Person'o'j:

Scen'ej'o: la ĉambr'o de la Prezid'ant'o, serv'ant'a kiel kun'ven'ej'o. Ornam'aĵ'o'j pri'skrib'it'a'j en la antaŭ'a scen'o. Tabl'o, seĝ'o'j. Kiam la kurten'o mal'ferm'iĝ'as, la scen'ej'o est'as mal'plen'a. Post'e anser'vic'e en'ven'as la estr'ar'o kaj la komitat'an'o'j. Ili sid'iĝ'as.

Prezid'ant'o: Mi hav'as la special'a'n honor'o'n mal'ferm'i la ekster'ordinar'a'n kun'ven'o'n de la Esperant'o-Sekci'o de la Sport'o-Danc'o-Krematori'a kaj Esperant'o'klub'o en Malesp. Ni'a urb'o ver'e pov'os est'i fier'a pri ni'a hodiaŭ'a patriot'a ag'o, kies fakt'o est'os not'it'a en la kronik'ar'o de la histori'o. Kun grand'a bedaŭr'o mi dev'as raport'i sam'temp'e, ke ni'a fam'a membr'o, sinjor'o Karl'o Kirl'o ne pov'as ĉe'est'i pro si'a, ebl'e daŭr'a rest'ad'o en la mens'mal'san'ul'ej'o de ni'a urb'o. Esper'ebl'e ni re'vid'os ni'a'n fam'a'n membr'o'n relativ'e baldaŭ en ni'a vic'o.

Antaŭ ol ni pri'trakt'us la grav'a'n tem'o'n de la hodiaŭ'a kun'sid'o, mi propon'as, ke ni kant'u la nov'a'n kant'o'n de ni'a ŝat'at'a fraŭl'in'o Eulalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser.

Komitat'an'o'j: Ŝi viv'u. (La sekretari'in'o riverenc'as.)

Ĉiu'j (kant'as):

Sur kap'o de l’ kok'o jen kresk'as kresp’
Viv'u la verd'a stel’:
Jen verd'as la viv'o en Grand-Malesp.
Viv'u la verd'a stel’!
Viv'u la, viv'u la, viv'u la stel’
Viv'u la verd'a stel’,
Viv'u la stel’, viv'u la stel’,
Viv'u la verd'a stel’.

Kri'os la kok'o kun fier'a kresp’,
Viv'u la verd'a stel’.
Pro ni'a decid’ en Grand-Malesp,
Viv'u la verd'a stel’.
Viv'u la, viv'u la, viv'u la stel’ k.t.p.

Klub'an'o'j (aplaŭd'as, de ekster'e bov'o'blek'o kaj hund'boj'o).

Prezid'ant'o: Kun varm'a ĝoj'o mi konstat'as, ke la geni'a verk'o de ni'a ŝat'at'a sekretari'in'o, fraŭl'in'o Eulalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser rikolt'is ne nur en ĉiu ĉambr'o la merit'it'a'n sukces'o'n, sed ankaŭ el la ekster'a mond'o oni aŭd'as voĉ'o'j'n de la kontent'ec'o. He-he!

Klub'an'o'j: He-he-he!

Prezid'ant'o: Antaŭ ol mi trans'don'us la vort'o'n al ni'a, ĵus menci'it'a kaj tre ŝat'at'a sekretari'in'o, fraŭl'in'o Eulalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser, mi vol'as kon'ig'i per kelk'a'j vort'o'j tiu'j'n cirkonstanc'o'j'n, kies rezult'o est'is la nask'iĝ'o de ni'a histori'a kun'ven'o. Ebl'e en ali'a'j land'o'j oni pov'is kaj pov'as dir'i, ke mont'o'j graved'iĝ'is kaj nask'iĝ'as rid'ind'a mus'o laŭ la latin'a proverb'o, sed en Malesp ne mont'o'j graved'iĝ'as kaj tamen nask'iĝ'os ne mus'o'j, sed... sed... pri tio iom'et'e pli post'e.

Tre estim'at'a'j Ge'sinjor'o'j! Ni, kiu'j sid'as ĉi tie, ni est'as esperant'ist'o'j kun kor'o kaj anim'o. Kio'n signif'as est'i esperant'ist'o? Kiu ajn el ni pov'as respond'i facil'e pri tiu demand'o. Mi vid'as, ke ni'a estim'at'a kas'ist'in'o, fraŭl'in'o Samaritana hav'as pret'a'n respond'o'n al tiu demand'o, ĉu ne?

Kas'ist'in'o: Ke oni pag'u preciz'e la klub'kotiz'o'n kaj ne forges'u si'a'n mon'uj'o'n hejm'e, kiam oni kolekt'as en la klub'o por la favor'o de la invalid'a'j vidv'in'o'j de la esperant'ist'o'j, mort'int'a'j en la batal'o apud la fam'a Akuzativ'o.

Klub'an'o'j (aplaŭd'as kun iom da hezit'o).

Prezid'ant'o: Tiu ĉi klasik'a difin'o de ni'a ŝat'at'a kas'ist'in'o ĵet'as lum'o'n al unu flank'o de la afer'o. Por don'i ĝeneral'a'n difin'o'n, tre estim'at'a'j ge'sinjor'o'j, esperant'ist'o signif'as hom'o'n, kiu uz'as si'a'n tut'a'n fort'o'n por kompren'ig'i si'n en la tut'a mond'o. Sed eĉ tio ne sufiĉ'as, ni dev'as uz'i ĉiu'n ni'a'n fort'o'n kaj mobiliz'i ĉiu'j'n ni'a'j'n ebl'ec'o'j'n por venk'i la kriz'o'n kaj por tiu cel'o ni dev'as uz'i esperant'o'n. Kaj fier'e mi pov'as asert'i, ke ebl'e nenie en la tut'a mond'o la esperant'ist'o'j tiel klar'e kompren'is la voĉ'o'n de la temp'o'j...

Bov'o'blek'o, hund'boj'o (de ekster'e).

Prezid'ant'o: ... kiel en ni'a fam'a urb'o, en Malesp, en ni'a fier'a esperant'o-sekci'o de Malespa Sport'o-Danc'o-Krematori'a kaj Esperant'o'klub'o. La nom'o de Malesp ĉiam bril'os en la mal'lum'a'j paĝ'o'j de la histori'o. Kiel mi jam menci'is, ni'a tre ŝat'at'a sekretari'in'o, fraŭl'in'o...

Ĉiu'j: Eulalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser...

Prezid'ant'o: Dank'o'n pro la help'o! Do, Fraŭl'in'o Kaj-tiel-plu baldaŭ prezent'os si'a'n fam'a'n raport'o'n pri ni'a grav'a far'o, sed antaŭ tio mi al'vok'as ni'a'n tre ŝat'at'a'n komitat'an'o'n, sinjor'o'n Stult, bon'vol'u rakont'i al ni, kiel la grand'a ide'o nask'iĝ'is.

Komitat'an'o: Tre estim'at'a'j Ge'sinjor'o'j kaj tre estim'at'a'j Post'e'ul'o'j, kiu'j leg'os tiu'j'n ĉi vort'o'j'n! Antaŭ tri monat'o'j, kvar hor'o'j kaj tri'dek sekund'o'j mi komenc'is leg'i la gazet'o'n kaj kun special'a atent'o mi leg'is artikol'o'n de la gazet'o...

Ali'a komitat'an'o: Kiu gazet'o est'is tiu?

Komitat'an'o: Kompren'ebl'e est'is la gazet'o de ni'a urb'o: La Trumpet'o de Malesp. Tie mi vid'is artikol'o'n pri la reg'ant'a kriz'o, pri la mal'facil'aĵ'o'j, kiu'j ne est'as venk'ebl'a'j per ĉiu'tag'a hom'a fort'o kaj ne dum tiu'j ĉi temp'o'j, sed long'e post la nun'a'j kriz'a'j tag'o'j. La artikol'o est'is verk'o de sinjor'o Kluk, la kon'at'a ov'o-grand'komerc'ist'o kaj en la artikol'o li pri'trakt'is la mal'util'a'n influ'o'n de la kriz'a'j temp'o'j al la kvalit'o de la koki'n-ov'o'j. Oni ne rajt'as pens'i, dir'is la artikol'o, ke la kok'in'o'j est'as indiferent'a'j al la kriz'a'j fenomen'o'j. La kok'in'o'j ne sent'as nur la mal'facil'aĵ'o'j'n, kiu'j'n la nutr'o'problem'o kaŭz'as dum la kriz'a'j temp'o'j, ili hav'as tre sent'em'a'j'n nerv'o'j'n, kaj tiu sent'em'o re'ag'as al la kriz'a situaci'o sam'e, kiel la seizmografo al la ter'trem'o. Tio kaŭz'as, ke ili ne pov'as tut'e sen'ĝen'e trans'don'i si'n al si'a grand'a task'o, kiu rilat'as la aper'ig'o'n de la nov'a generaci'o de si'a gent'o kaj la pri'zorg'o'n de la ov'o'proviz'o de la hom'ar'o. Cert'e vi rimark'is, ke dum la kriz'a'j temp'o'j la ov'o'j de la kok'in'o'j ne reprezent'as la sam'a'n, alt'a'n kvalit'o'n, ili oft'e est'as tro mal'grand'a'j kaj eĉ ne mal'oft'e okaz'as, ke la mal'feliĉ'e sent'em'a'j kok'in'o'j kov'as ov'aĉ'o'j'n...

Ĝis tiu ĉi part'o mi ven'is en la leg'ad'o, kiam mi'a fil'et'o ven'is al mi, montr'is al mi si'a'n nov'a'n bild'libr'o'n kaj demand'is mi'n: Paĉjo, kia ”pippi” est'as tiu ĉi? Tiu bird'o est'is strut'o. Mi vid'is la strut'o'n, mi pens'is pri la strut'ov'o'j, pri la fak'spert'a artikol'o de sinjor'o Kluk, pri la inteligent'ec'o de la ge'kok'o'j kaj jen nask'iĝ'is en mi'a kap'o la ide'o, pli ĝust'e la ĝerm'o de la ide'o. Mi tuj ir'is al ni'a eminent'a prezid'ant'o, tie mi renkont'is fraŭl'in'o'n Samaritana, la kas'ist'in'o'n kaj en ŝi'a geni'a kap'o (per poŝ'lamp'o lum'ig'as la kap'o'n de la kas'ist'in'o) nask'iĝ'is la epok'far'ant'a ide'o, ke ni inter'rilat'iĝ'u al la Verd'a-Mgam-Mgam Klub'o en Tanganjik'a kaj tie ni akir'u specimen'o'n de strut'o en konven'a stat'o. La strut'o est'as grand'a, terur'e grand'a bird'o, kiu... sed ebl'e sinjor'o Prezid'ant'o, vi permes'os, ke la kas'ist'in'o bon'vol'e ripet'u ŝi'a'j'n histori'a'j'n vort'o'j'n?

Prezid'ant'o: Volont'e. Dank'o'n, sinjor'o Stult. Mi pet'as vi'n, fraŭl'in'o Samaritana, bon'vol'u ripet'i vi'a'j'n histori'a'j'n vort'o'j'n, aŭd'it'a'j'n antaŭ tri monat'o'j, tri hor'o'j kaj...

Komitat'an'o: ... du'dek-tri minut'o'j.

Prezid'ant'o: Dank'o'n pro la help'o. Fraŭl'in'o Samaritana!

Kas'ist'in'o: Mi dir'is, ke ni dev'as hav'ig'i strut'o'n por la kok'in'ar'o de Malesp. Por ke ili lern'u la alt'a'n teknik'o'n de la ov'o-kre'o. Ke la ambici'o pel'u ili'n antaŭ'e'n, ke ili pov'u kov'i pli grand'a'j'n ov'o'j'n, gigant'a'j'n ov'o'j'n, ver'a'j'n ov'eg'o'j'n.

Prezid'ant'o: Kor'a'n dank'o'n pro vi'a'j histori'a'j vort'o'j. Mi pov'as komplet'ig'i tiu'j'n ĉi raport'o'j'n per tio, ke pro la for'est'o de ni'a ŝat'at'a sekretari'in'o, fraŭl'in'o...

Ĉiu'j: Eulalia Amand'a Peripatetia Ludovik'a Anser...

Prezid'ant'o: Dank'o'n pro la help'o... jes pro tio ni'a tre ŝat'at'a anstataŭ'ant'o, sinjor'o Sen'cerb skrib'is leter'o'n al la Verd'a Mgam-Mgam-Klub'o de Tanganjik'a. Mi pet'as vi'n, sinjor'o Sen'cerb, est'u afabl'a prezent'i vi'a'n leter'o'n, skrib'it'a'n al la sam'ide'an'a klub'o en Tanganjik'a.

Tri'a Komitat'an'o: Mi dev'as pet'i pardon'o'n, sed mi ne hav'as la kopi'o'n de la leter'o, ĉar hazard'e mi uz'is la mal'ĝust'a'n flank'o'n de la karb'paper'o kaj sekv'e ambaŭ flank'o'j de la leter'o hav'is maŝin'skrib'o'n, la original'a'n tekst'o'n kaj la kopi'o'n. Mi rimark'is tio'n nur, kiam mi vol'is met'i la kopi'o'n en la arkiv'o'n. Sed mi memor'as, ke mi tre detal'e pri'skrib'is ni'a'n problem'o'n kaj pet'is la help'o'n de la nobl'a'j nigr'a'j verd'ul'o'j.

Prezid'ant'o: Nun mi kompren'as. Tial ili respond'is en leter'o, kie la vort'o'j est'is ambaŭ'flank'e. Sur la dors'a flank'o per spegul'a skrib'o. La brav'a'j nigr'a'j sam'ide'an'o'j kred'is, ke en Eŭrop'o tio est'as mod'o. Mult'a'j vort'o'j ne est'is en la leter'o. Nur tiom: Estim'at'a'j Sam'ide'an'o'j! Ni'a komitat'kun'sid'o tre bon'e — skrib'is la nigr'a'j sam'ide'an'o'j — kaj sur la paper'o est'is desegn'it'a strut'o kaj lokomotiv'o kaj ŝip'o. Kun sam'ide'an'a'j salut'o'j Bum-bam, prezid'ant'o. El tiu geni'e simpl'a leter'o ni kompren'is, ke la am'ind'a'j nigr'a'j sam'ide'an'o'j plen'um'is ni'a'n pet'o'n kaj en'poŝt'ig'is la strut'o'n. Antaŭ du semajn'o'j efektiv'e la strut'o al'ven'is! Est'is grand'a tag'o por esperant'o en Malesp. Ni ĉiu'j vid'is la al'ven'o'n, ni ĉiu'j sci'as pri la streĉ'o'plen'a atmosfer'o de tiu tag'o, sed tut'e ne est'os super'flu'e nun aŭd'i la kolor'riĉ'a'n artikol'o'n de ni'a tre ŝat'at'a sekretari'in'o, fraŭl'in'o...

Ĉiu'j: Eulalia Etcetera...

Prezid'ant'o: Dank'o'n pro la help'o... Mi pet'as vi'n, fraŭl'in'o Etcetera est'u afabl'a leg'i vi'a'n artikol'o'n pri tiu grav'a tag'o!

La sekretari'in'o: La 10-an de tiu ĉi monat'o ni vek'iĝ'is kun konjekt'o de grand'a'j okaz'aĵ'o'j. La sun'o ĵet'as mir'a'n rigard'o'n al la ceter'e tiel trankvil'a urb'o Malesp, kiu nun komenc'as bol'i, svarm'i, kri'i kaj boj'i... pardon'o'n, mi vol'is dir'i ĝoj'i. En la amas'o de la hom'o'j ni vid'as li'n, la Urb'estr'o'n, kiu kun sinjor'o Kluk ĵus al'ven'is por salut'i la sav'ont'o'n, pardon'o'n sav'ont'in'o'n de la en'land'a ov'komerc'o kaj kriz'mastr'um'ad'o, la Strut'in'o'n, tiu'n ĉi pionir'o'n de la vir'in'a labor'o. Ni vid'as ili'n kaj la ali'a'j'n grav'ul'o'j'n de ni'a urb'a viv'o en la amas'o de serioz'a'j grav'ul'o'j, rid'em'a'j sinjor'in'o'j, lud'ant'a'j infan'o'j kaj mal'pac'iĝ'int'a'j hund'o'j. La Strut'in'o al'ven'os, tiu ĉi grand'a reprezent'ant'o de la vir'in'a seks'o, kiu instru'os al ni'a'j kok'in'o'j teori'e kaj ĉef'e praktik'e, kiel oni pov'as kov'i grand'a'j'n ov'o'j'n. Bel'eg'a tag'o! La hom'amas'o kelk'lok'e tumult'iĝ'as kaj okaz'as bedaŭr'ind'a'j akcident'o'j. La edz'in'o de la buĉ'ist'o tret'as sur la vost'o'n de Ner'o, ni ĉiu'j kon'as la afabl'a'n hund'o'n de bank'direktor'o Plenpoŝ, kiu de si'a flank'o pren'as sen'kupon'a'n viand'o'pec'o'n el la tut'e ne kriz'a figur'o de la menci'it'a sinjor'in'o. Por evit'i mis'kompren'o'j'n la hund'o far'is tio'n kaj ne la bank'direktor'o. La sinjor'in'o en si'a indign'o don'is du vang'o'frap'o'j'n al Ni'ĉj'o, la fil'o de la bank'direktor'o, kiu ne sen'plezur'e observ'ad'is la bedaŭr'ind'a'n evolu'o'n de la okaz'aĵ'o'j. Nun la koler'o de la patr'o ne kon'as lim'o'n, li re'memor'ig'as al ni la fulm'ant'a'n Jupitron, ir'ant'a koler'e al la buĉ'ist'edz'in'o, kiu atend'as... atend'as... Ho, kio est'os ĉi tie? Kia tragedi'o pov'os okaz'i? Renvers'iĝ'os la pac'o de ni'a nobl'a urb'o! Sed ne, ne, okaz'as io mult'e pli grav'a! Ven'as la vagon'ar'o kun si'a valor'a ŝarĝ'o kaj ĉiu forges'as si'a'n vund'o'n, si'a'n hund'o'n, si'a'n zorg'o'n. Hund'o'j, hom'o'j montr'as egal'a'n interes'o'n. Ĉiu vol'as vid'i la unu'a'n strut'o'n de Malesp, kiu'n sekv'os la du'a, tri'a, kvar'a, cent'a. Strutviroj kaj strut'in'o'j promen'ad'os baldaŭ en ĉiu'j urb'o'j de ni'a land'o kaj la kok'in'o'j fier'e dokument'as si'a'j'n sci'o'j'n per strut'e grandioz'a'j ov'o'j... Ho, Malesp, est'u ben'at'a'j la lingv'o kaj la kap'o de fraŭl'in'o Samaritana, (lum'ig'as ŝi'a'n kap'o'n per poŝ'lamp'o) kiu'j en komun'a kun'labor'o hav'ig'is al ni tiu'n ĉi bel'a'n strut'in'o'n.

Sed nun, nun! La vagon'ar'o! Mi vid'as kirl'iĝ'ant'a'n tumult'o'n ĉirkaŭ grand'a kaĝ'o. Oni lev'as supr'e'n pord'et'o'n, la strut'in'o el'ŝov'as si'a'n graci'a'n kap'o'n. Tra la kaĝ'o oni vid'as sen'fals'a'j'n strut'plum'o'j'n. Ĉapel'o'j, man'o'j etend'iĝ'as al la ĉiel'o, mi puŝ'as mi'n antaŭ'e'n kaj lev'as supr'e'n en ekstaz'o mi'a'n, de mi'a av'in'et'o hered'it'a'n sun'ombrel'o'n kun brusel'a'j punt'o'j. Bedaŭr'ind'e, la strut'in'o kred'ebl'e ne ricev'is sufiĉ'e da nutr'aĵ'o dum la vojaĝ'o, ĉar ĝi, ne, ni dir'u Ŝi sen'hezit'e for'manĝ'is mi'a'n ombrel'o'n kaj sam'moment'e ankaŭ la ruĝ'a'n flag'o'n de la staci'estr'o, la kask'o'n de la fajr'o'brigad'estr'o, preskaŭ kun li'a kap'o, sed neniu pent'is, neniu domaĝ'is, neniu pens'is pri si'a privat'a mal'profit'o, ĉar ĉiu sci'is, ke la ofer'o'j don'os si'a'n frukt'o'n, la kok'in'o'j graved'iĝ'os kaj strut'ov'o'j nask'iĝ'os dank’ al la instru'o de la strut'in'o.

Prezid'ant'o: Mi kred'as, ke ni ne pretend'u plu'a'n streĉ'o'n de ni'a tre ŝat'at'a fraŭl'in'o...

Ĉiu'j: Etcetera. (Grand'a aplaŭd'o.)

Prezid'ant'o: Kiel ajn ni vol'os aŭd'i kaj de'nov'e aŭd'i vi'a'j'n bel'eg'a'j'n kaj emfaz'a'j'n vort'o'j'n ĝis la fin'o de vi'a artikol'o, mi dev'as konstat'i, ke la grand'a okaz'aĵ'o proksim'iĝ'as, kaj ni dev'as do kun grand'a bedaŭr'o sen'ig'i ni'n de la aŭskult'ad'o de tiu ĉi bel'eg'a artikol'o ĝis ĝi'a fin'o. Mi vol'as al'don'i nur, ke inter'temp'e la strut'o en'glut'is ankaŭ ni'a'n tut'a'n kas'o'n, ne nur metafor'e, sed fakt'e, ĉar, mal'bon'ŝanc'e, ni'a geni'a kas'ist'in'o tiel profund'iĝ'is en la admir'o de la strut'o, ke ŝi ne rimark'is, ke la strut'o en'glut'is ŝi'a'n valiz'et'o'n kun la klub'a aktiv'o, t.e. 18 kron'o'j kaj 60 er'o'j. El tiu ĉi en'hav'o post'e kun grand'a pen'o ni sukces'is re'aper'ig'i 3 kron'o'j'n kaj 60 er'o'j'n, sed la paper'mon'o en iu mister'a manier'o tut'e mal'aper'is ŝajn'e por'etern'e. Nu, tiel est'is. Ni'a kas'ist'in'o malgraŭ ĉio akcept'is la task'o'n observ'i la evolu'o'n de la afer'o en la kok'in'farm'o de sinjor'o Kluk, kaj nun mi pet'as ŝi'n, inform'u ni'n pri tio, kio tem'as nun! Fraŭl'in'o Samaritana!

Kas'ist'in'o: Aŭskult'u! (Tre solen'e.) La strut'o kaj unu el ni'a'j plej spert'a'j kok'in'o'j, escept'e inteligent'a est'aĵ'o nun sid'as kun'e... Proksim'iĝ'as la temp'o, kiu montr'os, ke... jes, ili sid'as unu apud la ali'a kaj baldaŭ ni vid'os la reform'it'a'n ov'o'n, la rezult'o'n de sensaci'a eksperiment'o, la nov'a'n koki'nov'o'n. Nun plen'um'iĝ'os la glor'o de Malesp antaŭ ĉiu'j urb'o'j de la mond'o!

Ĉiu'j (murmur'as ekscit'it'e).

Herold'o (en'kur'as kun mal'grand'a koki'nov'o): Jen la ov'o!

Prezid'ant'o (balbut'as, la ali'a'j konstern'iĝ'as). Ĉu... ĉu... nur tio'n... tio'n pov'is lern'i... ni'a ko-ko-ko-kok'in'o? Ĉu la instru'o ne est'is pli efik'a? Ĉu mi'a kok'in'o kov'is nur tia'n ov'o'n?

Herold'o: Ne, tio est'as la ov'o de la strut'o. Ni uz'is tro inteligent'a'n kok'in'o'n kaj ne la kok'in'o lern'is la manier'o'n, kiel kov'i grand'a'j'n ov'o'j'n, sed la strut'o, kiel oni pov'as kov'i mal'grand'a'j'n ov'o'j'n.

La klub'an'o'j (fal'as de si'a'j seĝ'o'j kun kor'ŝir'a kri'o).

(Kurten'o.)