The Project Gutenberg EBook of El la vivo de esperantistoj by V. Stankieviĉ

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org/license

Title: El la vivo de esperantistoj

Author: V. Stankieviĉ

Release Date: May 3, 2008 [Ebook #25311]

Language: Esperanto


***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EL LA VIVO DE ESPERANTISTOJ***

El la viv'o de esperant'ist'o'j
Edition 1, (May 3, 2008)

BIBLIOTEK'O
DE LA LINGV'O INTER'NACI'A
ESPERANT'O.
PAĜ'O'J 563–589.

Ilustraĵo: steleto

EL LA VIV'O
DE
ESPERANT'IST'O'J.


RAKONT'O
DE
V. STANKIEVIĈ.


NURNBERGO.
PRES'EJ'O DE W. TÜMMEL.
1896.


[p. 3]

En la unu'a'j tag'o'j de Maj'o du kun'loĝ'ant'o'j kaj amik'o'j—la jur'ist'o Aŭgust'o Sikst'e'n kaj la kurac'ist'o Leon'o Monblero—dev'is dis'iĝ'i je long'a temp'o. Aŭgust'o dev'is trans'vetur'i en la urb'o'n N., kie li ricev'is la ofic'o'n de help'ist'o de profesor'o ĉe la tie'a universitat'o; Leon'o do rest'is sur la lok'o kaj intenc'is daŭr'ig'i tie ĉi si'a'n medicin'a'n praktik'o'n ĝis la doktor'a ekzamen'o, al kiu li jam long'e prepar'iĝ'ad'is.

Ne facil'e est'is dis'iĝ'i al la jun'a'j hom'o'j, kiu'j tre am'is unu ali'a'n. Ambaŭ inteligent'a'j kaj nobl'a'j, ambaŭ al'don'it'a'j al si'a'j scienc'a'j labor'o'j, ili hav'is mult'a'j'n komun'a'j'n punkt'o'j'n kaj, dank’ al la long'e'daŭr'a kun'loĝ'ad'o, fort'e proksim'iĝ'is unu kun ali'a. Nur unu sol'a cirkonstanc'o, kaj nur en la last'a temp'o, ili'n iom dis'unu'ig'is: tio ĉi est'is mal'konsent'o en la opini'o'j pri la dis'vast'iĝ'ant'a lingv'o inter'naci'a Esperant'o.

Flam'iĝ'em'a, mov'em'a kaj for'tir'ebl'a, Aŭgust'o far'iĝ'is varm'a ador'ant'o de la nov'a ide'o, kiu kvankam ne de'tir'is li'n de la ĉef'a tem'o de li'a viv'o—jur'ist'a scienc'o—tamen tre influ'is je li'a anim'o kaj mult'e dis'larĝ'ig'is li'a'n spirit'a'n horizont'o'n. Leon'o do laŭ si'a natur'o est'is mult'e pli mal'varm'a kaj ne tiom prudent'a, kiom obstin'a. Li jam long'e sign'is al si la cel'o'n por la viv'o kaj cel'ad'is al ĝi sen'lac'e, pedant'e kaj sukces'e, kaj tial de'konduk'i li'n de tiu ĉi voj'o kie'n ajn flank'e'n est'us ne facil'e. Je la Esperant'a'j for'log'iĝ'o'j kaj okup'o'j de si'a amik'o, Aŭgust'o, li rigard'is de alt'e, kiel je liber'o'pens'ad'o, kaj rest'ad'is surd'a al ĉiu'j li'a'j argument'o'j kaj admon'o'j.

Pro tiu ĉi objekt'o inter la jun'a'j hom'o'j okaz'is eĉ iom da inter'puŝ'iĝ'o'j kaj ili'a amik'ec'o far'iĝ'is iom post iom pli mal'varm'a.

Ĉio tio ĉi tre ĉagren'ad'is Aŭgust'o'n, ne sol'e tial, ke li ver'e am'is Leon'o'n, sed ĉef'a'manier'e tial, ke Monblero pov'us est'i tre util'a al la afer'o Esperant'a. Li est'is tre riĉ'a kaj ne sol'e ne avar'a, sed eĉ, kie li trov'is bezon'a, tre mal'avar'a kaj [p. 4] mal'ŝpar'a. Por si mem li el'spez'ad'is tre mal'mult'e, li konduk'is viv'o'n ekstrem'e modest'a'n kaj, ricev'ant'e de si'a'j bien'o'j pli ol 100 000 frank'o'j da ĉiu'jar'a en'spez'o, est'is kontent'a de tre simpl'a nutr'aĵ'o kaj de mal'grand'a loĝ'ej'et'o du'op'e kun Aŭgust'o, kaj dum'e li kurac'is ĉiu'j'n sen'pag'e kaj eĉ don'ad'is al mal'riĉ'ul'o'j si'a'j'n propr'a'j'n kurac'il'o'j'n. Krom tio li ankoraŭ antaŭ mal'long'e ofer'is 15 000 frank'o'j'n por la eduk'ad'o de unu knab'o, en kiu li trov'is eminent'a'j'n matematik'a'j'n kapabl'o'j'n.

Aŭgust'o est'is preskaŭ mal'riĉ'a kaj tial kompren'ebl'e li varm'e dezir'is al'tir'i al la Lig'o esperant'a tia'n grand'a'n kaj mal'avar'a'n propr'aĵ'ul'o'n, kiel Leon'o; li eĉ ricev'is en tiu ĉi senc'o la komisi'o'n de unu person'o, sed ĝis tiu ĉi temp'o ĉiu'j li'a'j pen'o'j est'is van'a'j. Monblero mok'e rid'et'is je ĉiu'j predik'o'j de Aŭgust'o kaj la afer'o ne mov'iĝ'is je unu paŝ'o.

En tia'j cirkonstanc'o'j ven'is la tag'o de dis'iĝ'o. La modest'a hav'o de Aŭgust'o, kiu konsist'is je tri kvar'on'o'j el libr'o'j kaj kajer'o'j, est'is jam pak'it'a kaj kun'met'it'a en la antaŭ'ĉambr'o, mon'a'j kaj ali'a'j kalkul'o'j fin'it'a'j, kaj la du amik'o'j sid'is antaŭ la last'a komun'a tas'o da kaf'o, post kiu ili dev'is dis'iĝ'i je long'a temp'o.

La bel'a, pal'a vizaĝ'o de Aŭgust'o, kadr'ig'it'a per delikat'a'j vang'har'et'o'j, kun mov'em'a'j plen'a'j de viv'o trajt'o'j kaj rev'em'a'j iom brul'ant'a'j brun'a'j okul'o'j, est'is nun mal'klar'a kaj zorg'a. Leon'o ankaŭ ŝajn'is per io prem'it'a. Li'a'j nigr'a'j grand'a'j okul'o'j rigard'is obstin'e en la tas'o'n kun ne el'trink'it'a kaf'o. La brun'et'a, klasik'e bel'a li'a vizaĝ'o est'is kvazaŭ kovr'et'it'a per nub'o kaj ŝajn'is tro serioz'a kaj solen'a.

En la ĉambr'o iom da temp'o reĝ'is silent'o.

—Leon'o!—dir'is fin'e Sikst'e'n, direkt'ant'e si'a'n varm'a'n rigard'o'n sur la koleg'o'n.

—Kio, mi'a amik'o?—lev'is la okul'o'j'n ankaŭ Monblero.

—Ni re'vid'os ni'n kred'ebl'e ne baldaŭ, kaj pov'as est'i eĉ tre ne baldaŭ.... Ĉu efektiv'e vi pro ni'a antaŭ'a amik'ec'o mult'a'jar'a, ne plen'um'os mi'a'n varm'a'n pet'o'n—ne al'iĝ'os al la Lig'o esperant'a!....

Monblero rekt'iĝ'is, li'a vizaĝ'o far'iĝ'is ankoraŭ pli mal'lum'a.

—Aŭskult'u, mi'a amik'o! Al mi est'as tre mal'gaj'e, ke, [p. 5] dir'ant'e al vi adiaŭ, mi dev'as ankoraŭ unu foj'o'n respond'i al vi per plen'a rifuz'o.... Sed vi mi'n kon'as. Mi ne pov'as kaj ne vol'as est'i jezuit'o. Mi ne pov'as for'tir'iĝ'i per vi'a frenez'a rev'o, kaj ŝajn'iĝ'i ador'ant'o de tio, kio'n mi ne estim'as, mi ne est'as kapabl'a, eĉ pro vi'a amik'ec'o.... Mi ĉiam est'is kaj est'os pozitiv'a.... Mi dediĉ'is mi'n al la medicin'o kaj sol'e al ĝi unu, kaj mi rest'os al ĝi fidel'a ĝis la ĉerk'o. Kiam mi fin'os mi'a'j'n esplor'o'j'n de interes'ant'a mi'n mal'san'o de tie'a ĉi land'o, mi trans'vetur'os Pariz'o'n kaj tie mi sub'met'os mi'n al ekzamen'o je medicin'a doktor'o. Tie mi esper'as efektiv'ig'i mi'a'n rev'o'n feliĉ'ig'i la hom'ar'o'n per nov'a'j rimed'o'j kontraŭ ĝi'a'j sufer'o'j. Tio ĉi est'as mi'a ide'o, mi'a cel'o.... Kaj kio'n do pov'us don'i vi'a Esperant'o? Ĝi for'tir'us mi'n nur en flank'o'n kaj mal'help'us al mi plen'um'i mi'a'n sankt'a'n dev'o'n antaŭ la hom'ar'o.... Kio est'as Esperant'o?—Tio ĉi dum'e est'as rev'o, preskaŭ ĥimer'o—kaj rev'ant'o mi est'os neniam. Pov'as est'i, ke mi erar'as, pov'as est'i, ke vi'a Zamenhof efektiv'e el'trov'is por la mond'o nov'a'n Amerik'o'n, sed dum'e mi ĝi'n ne vid'as, kaj rapid'i al blind'a cel'o mi ne pov'as....

—Kaj tio ĉi est'as vi'a last'a vort'o?

—La plej last'a. Vi kompren'as, ke, far'iĝ'int'e esperant'ist'o, mi ne pov'us lim'iĝ'i per sol'a lern'ad'o de vort'ar'o kaj korespond'ad'o kun amik'o'j; mi dev'us uz'i part'o'n de mi'a energi'o por la propagand'o kaj por la apostol'a ag'ad'o, sed tio ĉi, kiel mi jam dir'is, tut'e ne en'ir'as en mi'a'j'n plan'o'j'n je la est'ont'ec'o.

Sek'e kaj mal'gaj'e dis'iĝ'is la amik'o'j. Sikst'e'n tuj ek'vetur'is en N., Monblero do kun ia mal'lum'a energi'o profund'iĝ'is en si'a'j'n okup'o'j'n kaj pen'is pli'fort'e el'frot'i el si'a memor'o la post'e'sign'o'j'n de la last'a parol'o kun Aŭgust'o, al kiu li sent'is nun ne'vol'a'n simpati'o'n.

Tiel pas'is du semajn'o'j.

Unu foj'o'n, re'ven'int'e post tag'manĝ'o dom'e'n, Monblero ek'vid'is sur si'a skrib'o'tabl'o leter'o'n kaj je la lert'a skrib'ad'o de adres'o li tuj ek'kon'is la man'o'n de Aŭgust'o. Li'a'j okul'o'j ek'lum'iĝ'is per ĝoj'o, li febr'e dis'ŝir'is la pak'et'o'n kaj avid'e si'n pren'is je la leg'ad'o de ĝi, sed tuj de la unu'a lini'o li'a vizaĝ'o [p. 6] mal'lum'iĝ'is, la brov'o'j kun'mov'iĝ'is de ĉagren'o kaj la leter'o mal'pen'e fal'is sur la tabl'o'n ne leg'it'a.

Ĝi est'is skrib'it'a en la lingv'o inter'naci'a, kaj la obstin'a kurac'ist'o, vid'int'e en tio ĉi preskaŭ mok'o'n je si kaj si'a'j konvink'o'j, decid'is ne leg'i ĝi'n, malgraŭ tio, ke la en'hav'o de la leter'o li'n fort'e interes'is.

Sed la cirkonstanc'o'j rapid'e ŝanĝ'iĝ'is.

Vesper'e en tiu ĉi tag'o Monbleron vizit'is unu de li'a'j kon'at'o'j—jun'a matematik'ist'o kaj esperant'ist'o Raulo Ĉielson....


Sed tiu ĉi nov'a person'o est'as tiel rimark'ind'a, ke ni dev'as tie ĉi for'las'i iom la komenc'it'a'n faden'o'n de ni'a rakont'o kaj halt'ig'i sur la nov'a person'o apart'a'n atent'o'n de ni'a'j leg'ant'o'j.

Sikst'e'n kaj Monblero est'is ordinar'a'j tip'o'j de ni'a inteligent'a jun'ul'ar'o, Ĉielson do per si'a'j intelekt'u'al'a'j kaj moral'a'j ec'o'j star'is je tut'a kap'o pli alt'e ol ili ĉiu'j kaj posed'is tia'n antaŭ'vid'o'n, kiu kun'e kun talent'o for'tir'i post si amas'o'n far'as ĉiam apart'ec'o'n de grand'a'j hom'o'j, rest'ig'ant'a'j post si memor'o'n en mal'proksim'a id'ar'o.

Alt'a, fleks'ebl'a kaj bel'kresk'a, kun ne'regul'a, sed karakter'a, energi'a vizaĝ'o, kun fier'a, ordon'ant'a rigard'o de bril'a-nigr'a'j, akr'a'j kaj saĝ'a'j okul'o'j, kun aristokrati'a ten'iĝ'o kaj estetik'a'j manier'o'j, li posed'is grand'eg'a'n fizik'a'n fort'o'n kaj ankoraŭ pli rimark'ind'a'n fort'o'n de karakter'o, kiu'n ne pov'is romp'i nek la kares'o'j de la ador'int'a li'n patr'in'o, nek la sever'ec'o de li'a'j eduk'ant'o'j, nek la dorlot'ant'a'j rigard'o'j de vir'in'o'j....

Li est'is la fil'o de bon'hav'a'j ge'patr'o'j, kiu'j rest'ig'is por li ia'n kapital'et'o'n, kiu don'ad'is al li la ebl'ec'o'n viv'i tut'e mem'star'e. Por luks'o li hav'is nenia'j'n rimed'o'j'n, sed ĝi'n li ne bezon'is. Donac'it'a per grand'a'j kapabl'o'j kaj pli'fru'int'a si'a'j'n lern'ej'a'j'n kaj universitat'a'j'n koleg'o'j'n, li ne ek'ir'is tamen sur la ek'bat'it'a per la pied'o'j de ali'a'j voj'o, konduk'ant'a al la karier'o. Li rest'ad'is ĉiam original'a kaj sol'a. Mal'alt'a'j, facil'e ating'ebl'a'j cel'o'j li'n neniam al'tir'is; li'a mal'trankvil'a anim'o cel'is ĉiam al la alt'a'j ideal'o'j, kiu'j al ali'a'j ŝajn'is ne'plen'um'ebl'a'j utopi'o'j.

[p. 7]

El'lern'ant'e en unu universitat'o la matematik'a'j'n kaj natur'a'j'n scienc'o'j'n, li subit'e for'log'iĝ'is per la propagand'at'a de Flamariono ide'o de inter'komunik'iĝ'o de la ter'o kun la loĝ'ant'o'j de Mars'o, kaj li jam est'is pret'a komenc'i la propagand'o'n de tut'mond'a lig'o de popol'o'j al la efektiv'ig'o de tiu ĉi pens'o; sed tuj ĉe la unu'a'j paŝ'o'j li est'is halt'ig'it'a per mal'grand'eg'a je unu'a rigard'o cirkonstanc'o, kiu tamen ek'star'is serioz'e laŭ'larĝ'e de li'a voj'o.—Li sci'is nur du eŭrop'a'j'n lingv'o'j'n kaj dank’ al tio ĉi la energi'e komenc'it'a afer'a korespond'ad'o tuj halt'is mem.

—Ho, kiel mal'proksim'a'j est'as al ni la korespond'o'j kun Mars'o,—ek'kri'is li unu foj'o'n en atak'o de plej grand'a ĉagren'o—se ni ĝis nun ne pov'as kompren'i unu ali'a'n!

Ne pens'ant'e long'e, li decid'is dediĉ'i du jar'o'j'n da labor'o por la el'lern'o de la plej grav'a'j lingv'o'j eŭrop'a'j. Kaj jen li kun propr'a al li energi'o pren'as si'n je la lingv'o'j, gramatik'o'j kaj vort'ar'o'j. Monoton'e ir'as la hor'o'j de la labor'o. La saĝ'o far'as nenio'n, la fantazi'o kaj la kre'em'a'j kapabl'o'j est'as sub'prem'at'a'j per la sen'fin'a ŝtup'ar'o da sek'a'j, ne'logik'a'j regul'o'j kaj per amas'o'j da escept'o'j,—sed Ĉielson sid'as obstin'e kaj observ'as ĉi'a'n paŝ'o'n de si'a progres'ad'o. Li vid'as en si ia'n mal'kapabl'ec'o'n, mal'lum'iĝ'o'n de si'a'j spirit'a'j fort'o'j, sed li'a energi'o ne fal'as; li pov'as sent'i kompat'o'n nur por ali'a'j, por si do mem li est'as sen'kompat'a.... Kaj jen en la temp'o de tia'j okup'o'j al li unu foj'o'n en'fal'as en la man'o'j'n mal'grand'a broŝur'et'o de Ŝlejer—„Volapük“. Ĝi est'as la lingv'o de l’ mond'o, la lingv'o, en kiu pov'as kaj dev'as parol'i ĉiu'j popol'o'j de l’ nord'o kaj sud'o, de l’ orient'o kaj okcident'o. Tiu ĉi ide'o, kiel klar'a stel'o, lum'ig'as li'a'n spirit'o'n. For lingv'ar'o, for vort'ar'o'j!.... Oni dev'as nur el'lern'i tiu'n ĉi lingv'o'n kaj la problem'o est'os solv'it'a, el'trov'it'a est'as la voj'o por la korespond'ad'o de ĉiu'j popol'o'j kun ĉia mond'o.

Kun du'obl'a energi'o pren'is si'n Ĉielson je tiu ĉi nov'a afer'o, kiu dev'is far'i grand'eg'a'j'n serv'o'j'n al li'a kar'a ide'o. Sed eĉ la plej fort'a for'log'iĝ'o ne pov'is sub'aĉet'i li'a'n san'a'n kritik'a'n senc'o'n. La mal'natur'ec'o de lVolapük fal'is al li en la okul'o'j'n de la unu'a'j paŝ'o'j de la okup'o'j, kaj ĝi'a [p. 8] mal'bon'son'ec'o ofend'is la estetik'a'n sent'o'n de Ĉielson, sed li el'lern'is ĝi'n pro la ide'o, kiu en li'a'j okul'o'j est'is ĉirkaŭ'it'a per aŭreol'o de grand'ec'o. Far'ant'e inform'iĝ'o'j'n pri tio, kiel star'as en la mond'o la afer'o de Volapük, li baldaŭ ek'sci'is, ke tiu ĉi lingv'o kvankam hav'as mult'a'j'n parti'an'o'j'n, sed ke al ĝi aper'is fort'a kaj danĝer'a konkur'ant'o, sen'ig'it'a de ĉiu'j ĝi'a'j mank'o'j, ke tiu ĉi nov'a lingv'o aper'is ĵus sub la ĉiel'o de Rus'uj'o, kaj ĝi'a nom'o est'as—Esperant'o. Ĉielson rapid'is kompren'ebl'e kon'at'iĝ'i kun tiu ĉi nov'a mir'ind'aĵ'o de la eŭrop'a civilizaci'o kaj est'is en'sorĉ'it'a per ĝi. En ĝi li vid'is nov'a'n epok'o'n de l’ hom'ar'o kaj sen'turn'e dediĉ'is si'n al la serv'ad'o de ĝi.

—Las'u la mond'o'n ek'sci'i antaŭ'e Esperant'o'n, don'i al la last'a viv'o'n kaj rajt'o'n de regn'an'ec'o, kaj tiam oni pov'os al'paŝ'i al la lingv'o de Mars'o....

Tia'manier'e la fantazi'a ide'o degener'is en la ali'a'n, pli real'a'n kaj ating'ebl'a'n, al kiu li for'don'is si'n kun tut'a si'a energi'o. Li'a ne'ordinar'a natur'o ne pov'is for'tir'i si'n per kio ajn du'on'e, kaj tial Ĉielson, far'iĝ'int'e esperant'ist'o, ĵet'is ĉiu'j'n antaŭ'a'j'n afer'o'j'n kaj tut'e tremp'is si'n en la propagand'o'n de la lingv'o inter'naci'a. Li kompren'is, ke la propagand'o dev'is est'i afer'o ne kabinet'a, sed societ'a, kaj tial li pen'ad'is akir'i la plej divers'a'j'n kaj vast'a'j'n inter'lig'o'j'n kaj kon'at'ec'o'j'n, kio, dank’ al li'a bel'a ekster'aĵ'o, elegant'a'j manier'o'j kaj viv'a, akr'a saĝ'o, est'is afer'o facil'e ating'ebl'a. Est'ad'ant'e en la societ'o'j kaj uz'ant'e ĉi'a'n pretekst'o'n por trans'konduk'i la parol'ad'o'n sur si'a'n am'at'a'n tem'o'n, li rapid'e konvink'iĝ'is, unu'e, ke la societ'o est'as tre'eg'e ne'mov'em'a kaj pli facil'e si'n for'tir'as per fort'a'j efekt'o'j, ol per profund'a'j ver'o'j, kaj du'e, ke tiu sam'a societ'o est'as tut'e blind'a, ke 9/10 de ĝi ĝis nun tut'e ne kon'as la ide'o'n kaj ind'ec'o'n de la lingv'o tut'mond'a kaj eĉ ne sci'as pri ĝi'a ekzist'ad'o. Li'n tre'eg'e frap'ad'is tiu cirkonstanc'o, ke, malgraŭ la ok'jar'a ekzist'ad'o de Esperant'o, oft'e eĉ kler'a'j hom'o'j mal'ferm'ad'is la buŝ'o'j'n, aŭd'int'e pri tio, ke ie est'as ia lingv'o, kiu serv'as por ia'j inter'popol'a'j komunik'iĝ'o'j k.t.p.

Kaj li rapid'e al'konform'iĝ'is al tiu'j ĉi aper'o'j.

Li komenc'is konduk'ad'i la viv'o'n tiel, ke li ĉie kaj al ĉiu'j fal'ad'u en la okul'o'j'n. Li vest'ad'is si'n tre elegant'e, sed [p. 9] ĉiam tre original'e, port'ad'is long'a'j'n har'o'j'n ĝis la ŝultr'o'j, grand'a'n, larĝ'a'n ĉapel'o'n kaj naz'um'o'n en dik'a testud'a kadr'o, apog'ad'is si'n sur grand'eg'a'n branĉ'o'plen'a'n baston'o'n kun or'a buton'o, sur li'a brust'o bril'ad'is ĉiam hel'a esperant'a stel'o, li fum'ad'is bon'eg'a'j'n cigar'o'j'n, parol'ad'is ĉiam kuraĝ'e kaj laŭt'e, kaj en strat'o'j, teatr'o'j k.t.p. li aper'ad'is ĉiam kun kiu ajn el esperant'ist'o'j, por publik'e parol'ad'i en la lingv'o inter'naci'a. Li'a aper'ad'o en kiu ajn urb'o el'vok'ad'is tuj mult'a'j'n fam'o'j'n kaj demand'o'j'n, kaj tuj tra'port'iĝ'ad'is la sci'ig'o, ke tia strang'a person'o est'as esperant'ist'o, apostol'o de la nov'a inter'naci'a lingv'o, ke li est'as tre saĝ'a kaj am'ind'a, volont'e don'as al ĉiu'j instrukci'o'j'n kaj gvid'o'j'n, est'as bon'e al'pren'it'a en unu'a'j salon'o'j de la urb'o, sed ne abomen'ad'as butik'o'n de viand'aĵ'ist'o aŭ meti'ej'o'n de bot'ist'o k.t.p. k.t.p.

Tia'manier'e li rapid'e akir'ad'is glor'o'n kaj mal'kovr'ad'is al mult'a'j la okul'o'j'n sur la dis'vast'ig'at'a'n de li afer'o'n. Sed ĉi'o'n tio'n ĉi li farad'is preskaŭ pas'ant'e, las'ant'e civiliz'ad'i la amas'o'n al si'a'j help'ist'o'j, kiu'j'n li kre'ad'is ĉie facil'e el varm'eg'a'j kaj plej lert'a'j si'a'j ador'ant'o'j; li do mem pren'ad'is sub si'a'n person'a'n favor'o'n nur hom'o'j'n tre influ'a'j'n kaj per kio ajn tre grav'a'j'n por la afer'o: redaktor'o'j'n de gazet'o'j, am'at'a'j'n de publik'o verk'ist'o'j'n, popular'a'j'n art'ist'o'j'n, mal'avar'a'j'n riĉ'ul'o'j'n k.t.p. Hav'ant'e alt'a'n talent'o'n gvid'i amas'o'n, li pov'ad'is konduk'i la afer'o'n tiel, ke la sign'it'a per li ofer'o neniom for'glit'ad'is el li'a'j man'o'j.

Ni rimark'u, ke li mem parol'ad'is tre mal'mult'e kaj neniam lac'ig'ad'is la aŭskult'ant'o'j'n per long'a'j predik'o'j pri la lingv'o; kun propr'a al sol'a li akr'ec'o li kapt'ad'is, aŭ eĉ ne'vid'ebl'e sub'prepar'ad'is oportun'a'n minut'o'n kaj per mal'long'a'j, flam'a'j kaj inspir'it'a'j vort'o'j bat'ad'is je plej sent'ebl'a'j kord'o'j de la aŭskult'ant'o'j, kaj li'a parol'o neniam farad'is mal'traf'o'n. Al tio ĉi li neniam ripet'iĝ'ad'is; li'a parol'o neniam hav'ad'is kio'n ajn ŝablon'a'n, sed ĉiam est'ad'is tre saĝ'e al'agord'it'a al la cirkonstanc'o'j—kaj en tio ĉi konsist'is ĝi'a tut'a fort'o.

Ankoraŭ unu rimark'o. Ĉielson tre profund'e kon'is la natur'o'n de l’ hom'o kaj kompren'is la signif'o'n de ekster'a'j formul'o'j kaj ceremoni'o'j, kaj tial li en'konduk'is unu mor'o'n [p. 10] kaj sever'e observ'ad'is plen'um'o'n de ĝi—mor'o'n salut'ad'i unu ali'a'n per la vort'o'j: „Ĉu vi esper'as“?—„Jes, mi esper'as.“—ĉe renkont'o, kaj: „Esper'u“!—„Jes, mi esper'os“—anstataŭ adiaŭ. Li tre koler'ad'is, se esperant'ist'o'j ne plen'um'ad'is tiu'n ĉi mor'o'n, dank’ al kiu ili pli facil'e proksim'iĝ'is unu kun ali'a.

Tia est'is la person'o Ĉielson kaj tia'j est'is li'a'j labor'o'j.

Pas'is ĉirkaŭ dek jar'o'j, kaj en Eŭrop'o, dank’ al li'a'j zorg'o'j, kre'iĝ'is mult'a'j klub'o'j kaj esperant'a'j societ'o'j kaj la nombr'o de esperant'ist'o'j al'tir'it'a'j de li al la afer'o kalkul'is si'n jam je dek'o'j kaj cent'o'j da mil'o'j. Loĝ'ant'e en ni'a urb'o jam ĉirkaŭ unu jar'o, kie li propon'ad'is kre'i ĉef'a'n esperant'a'n klub'o'n, li ne sen'fundament'e turn'is si'a'n atent'o'n sur la riĉ'a'n kurac'ist'o'n Monbleron, sed tiu, kiel tuj konsider'is Ĉielson, postul'is long'e'daŭr'a'n kaj tre metod'a'n fleg'o'n, kaj tial li est'is don'it'a en zorg'ad'o'n al si'a kun'loĝ'ant'o, varm'a esperant'ist'o Sikst'e'n. Sed en tiu ĉi foj'o Ĉielson far'is grand'a'n mal'traf'o'n, ĉar tiu ĉi elekt'o montr'iĝ'is tut'e ne prosper'a. La afer'o de l’ propagand'o ne sol'e ne mov'iĝ'is antaŭ'e'n, sed eĉ Monblero kun grand'iĝ'ant'a mal'pacienc'o aŭskult'ad'is la long'a'j'n parol'o'j'n de si'a kun'loĝ'ant'o kaj anstataŭ respond'o silent'e mal'proksim'iĝ'ad'is si'a'n ĉambr'o'n....

Kaj jen nun tiu ĉi grand'a esperant'ist'o vizit'is ni'a'n kurac'ist'o'n.


La parol'ad'o kelk'a'n temp'o'n turn'ad'is si'n sur interes'a'j por ambaŭ inter'parol'ant'o'j cirkonstanc'o'j de la viv'o, kiam Ĉielson demand'is Monbleron, ĉu li ne ricev'is kia'j'n ajn sci'o'j'n pri Sikst'e'n, kiu ĝis nun nenio'n komunik'is al li pri si'a nov'a viv'o.

—Tie ĉi est'as io—montr'is la mastr'o mal'pen'e per man'o la mal'kovr'it'a'n leter'o'n, kuŝ'ant'a'n sur la tabl'o,—kia strang'ul'o, li persekut'as mi'n eĉ nun kun si'a lingv'o inter'naci'a, al kiu mi sent'as nenia'n simpati'o'n.... Mi eĉ ne leg'is ĝi'n.... mi ne vol'as.

La gast'o per grand'a'j okul'o'j ek'rigard'is la inter'parol'ant'o'n; li ne supoz'is eĉ, ke la propagand'o de Sikst'e'n pov'is don'i tia'j'n plor'ind'a'j'n rezultat'o'j'n.

[p. 11]

—Tiel, vi eĉ ne leg'is ĝi'n? Oni pov'us ek'pens'i, ke vi'n tre mal'mult'e interes'as la sort'o de vi'a amik'o.... Se vi al mi permes'os, mi rigard'os tiu'n ĉi leter'o'n: pov'as est'i, ke en ĝi ni trov'os kio'n ajn atent'ind'a'n.

—Ho, mi konsent'as.... Esperant'o—tio ĉi est'as vi'a special'ec'o.

Ĉielson profund'iĝ'is en la leg'ad'o'n de la leter'o, dum la mastr'o per grand'a'j paŝ'o'j mezur'ad'is la ĉambr'o'n.

Ba! tie ĉi la afer'o tuŝ'as person'e vi'n, se vi vol'as,—ek'kri'is gaj'e la esperant'ist'o, inter'romp'ant'e la leg'ad'o'n—tie ĉi est'as parol'o pri ia bel'a jun'a vir'in'o, vid'ebl'e vi'a kon'at'a!....

Kiel do vi pov'is preter'las'i tia'n leter'o'n?

—Pri kia vir'in'o?—halt'is mir'ig'it'e Monblero.

—Jen vi vid'as. Aŭskult'u: mi traduk'os al vi tiu'n ĉi leter'o'n; ĝi est'as tre interes'a kaj mi eĉ ne atend'is tia'n talent'o'n ĉe ni'a komun'a amik'o....—kaj Ĉielson komenc'is traduk'i la leter'o'n, kies en'hav'o montr'iĝ'is sekv'ant'a:

„Kar'a amik'o!

Pri mi'a viv'o en N. mi nenio'n al vi komunik'os, ĉar mi jam du'a'n semajn'o'n pas'ig'as en somer'loĝ'o en inter'spac'o de ĉirkaŭ dek kilo'metr'o'j de tiu ĉi urb'o. Al'vetur'int'e en N., mi antaŭ ĉio far'is vizit'o'j'n al la tie'a'j ĉi esperant'ist'o'j, en la nombr'o de kiu'j mi renkont'is cert'a'n sinjor'o'n Marei, mal'nov'a'n amik'o'n de jun'ec'o de mi'a mort'int'a patr'o, kaj nun bon'hav'a'n tie'a'n ĉi bien'hav'ant'o'n, al'vetur'int'a'n en N. por kelk'a temp'o kun tut'a si'a famili'o. Mal'facil'e est'as pri'skrib'i al vi, kia'n bon'kor'a'n akcept'o'n mi renkont'is en li'a dom'o. Mi est'is tre'eg'e kares'it'a de la mastr'o kaj prezent'it'a tuj al ĉiu'j membr'o'j de li'a famili'o, invit'it'a en tiu sam'a tag'o al tag'manĝ'o, post'e al bal'o, don'it'a de sinjor'o Marei al li'a'j amik'o'j Naj, post'e mi dev'is don'i la vort'o'n ĉiu'tag'e vizit'ad'i ili'n, al tag-, aŭ vesper'manĝ'o, kaj fin'e sinjor'o Marei, el'vetur'ant'e si'a'n bien'o'n, propon'is al mi vetur'i kun'e kun li je kelk'a'j semajn'o'j kaj ripoz'i en li'a dom'o, ĉar mi'a'j universitat'a'j okup'o'j est'os komenc'it'a'j ankoraŭ ne baldaŭ. Kompren'ebl'e, mi ne pov'is rifuz'i al la bon'kor'a mastr'o, kaj jen—mi spir'ad'as nun per bel'eg'a aer'o, satur'it'a de bon'odor'o de roz'o'j; rajd'ad'as aŭ [p. 12] naĝ'ad'as per ŝip'et'o, dorlot'ad'as mi'n en mal'varm'et'a ombr'o de kaŝtan'o'j kaj cipres'o'j, ĉas'ad'as, ĝu'ad'as la viv'o'n kaj ĉirkaŭ'flirt'ad'as.... Jes, mi ĉirkaŭ'flirt'as, ĉar est'as kiu'n ĉirkaŭ'flirt'i, est'as por kiu perd'i la kap'o'n.... Vi dev'as sci'i, ke la famili'o de sinjor'o Marei, krom li mem kaj li'a edz'in'o, tre respekt'ind'a kaj simpati'a sinjor'in'o, est'as ankoraŭ kun'met'it'a el du fil'in'o'j, dek'du-jar'a fil'o, al'vetur'int'a dom'e'n al liber'temp'o, kaj mal'proksim'a parenc'in'o de s-rin'o Marei, ia fraŭl'in'o Izabel'o Kartuŝ, bon'eg'a leg'ist'in'o kaj ne simpl'a muzik'ist'in'o. Ambaŭ fil'in'o'j de s-ro Marei est'as jam grand'aĝ'a'j fraŭl'in'o'j kaj ambaŭ tiel bel'eg'a'j, ke mal'oft'e prosper'as renkont'i io'n simil'a'n. La pli mal'jun'a de ili, Karolin'o, alt'a, bon'tali'a nigr'a'har'ul'in'o, kun riĉ'eg'a velur'a har'lig'o, kun mir'ind'a'j serioz'a'j, plen'a'j de profund'a esprim'o okul'o'j, ŝajn'as al mi di'in'o de la bel'ec'o, per ia mir'o transport'it'a al ni el la mond'o de la klasik'a antikv'ec'o. Ŝi est'as ĉiam kviet'a, majest'a kaj kvazaŭ en'pens'a; ŝi rid'as mal'oft'e, sed se sur ŝi'a'j mir'ind'a'j lip'o'j aper'as rid'et'o, tiam vi vid'as en ĝi tiom da sorĉ'ant'a ĉarm'o, ke la nov'a paradiz'o mal'kovr'iĝ'as antaŭ vi.... La pli jun'a, Eliz'o, est'as ankaŭ bel'eg'a ekzist'aĵ'o, sed iom de ali'a spec'o—kaj mi dir'os al vi sub la plej grand'a sekret'o—ŝi tre al mi plaĉ'as. Tiu ĉi est'as de la plej pur'a sang'o franc'in'o, mal'lum'har'a, mal'lum'okul'a, petol'a kiel diabl'et'o, ĉiam gaj'a, sprit'a kiel Hejne, viv'ig'ant'a tut'a'n ni'a'n societ'o'n, kies ĉiu'j membr'o'j vic'e est'ad'as cel'o al ŝi'a'j ŝerc'o'j. Kompren'ebl'e ricev'as ankaŭ mi, kaj, se vi vol'as, pli mult'e ol ali'a'j, sed je tiu ĉi bel'ul'in'et'o ne est'as ebl'e koler'i.... Kio do tuŝ'as la fraŭl'in'o'n Kartuŝ, ŝi lud'as en ni'a rond'et'o du'a'grad'a'n rol'o'n. Ŝi est'as ne tre bel'a, vesper'e okup'ad'as ni'n per deklam'ad'o aŭ muz'ik'o, akompan'ad'as ni'n en promen'ad'o'j kaj ne pli.... Mi tre'eg'e dis'skrib'iĝ'is kaj mi sent'as, ke jam long'e est'us temp'o fin'i la leter'o'n, sed mi ne pov'as silent'i pri unu cirkonstanc'o, tuŝ'ant'a person'e vi'n. Antaŭ ne'long'e vesper'e, kiam ni, t.e. mi kaj fr-in'o Karolin'o, sid'is en laŭb'o kaj rigard'is sur plat'et'o gaj'a'n kur'ad'o'n de la jun'a gimnazi'ist'o kaj du ali'a'j fraŭl'in'o'j, Karolin'o komenc'is demand'ad'i mi'n pri mi'a antaŭ'a viv'o kaj mi'a'j kon'at'o'j. Ĉe el'nom'o de mi'a'j amik'o'j ven'is la vic'o ankaŭ al vi kaj, apenaŭ mi [p. 13] komenc'is pri'skrib'ad'i vi'a'n ekster'aĵ'o'n, ŝi far'iĝ'is tre serioz'a kaj atent'a kaj eĉ, inter'romp'int'e mi'a'n rakont'o'n, postul'is de mi la pli preciz'a'j'n montr'o'j'n pri vi'a figur'o. De tio ĉi mi konklud'is, ke vi est'as kvazaŭ al ŝi kon'at'a, kaj, interes'it'a pri tio ĉi, mi eĉ decid'is demand'i ŝi'n, de kie ŝi pov'as vi'n kon'i. Karolin'o iom balbut'is, sed fin'e dir'is, ke antaŭ du jar'o'j ŝi, est'int'e kun la patr'in'o por mar'a'j ban'o'j en Nicco, renkont'is tie jun'a'n komenc'ant'a'n kurac'ist'o'n, kiu turn'is sur si'n ŝi'a'n atent'o'n kaj kiu laŭ si'a ekster'aĵ'o est'is tre simil'a al tiu, kia'n mi pri'skrib'is al ŝi vi'n. Pli mi nenio'n de ŝi sci'iĝ'is, sed ankaŭ tio ĉi, mi pens'as, al vi est'os sufiĉ'e interes'a.

Jen, amik'o, kiel ne'atend'it'e la sort'o rid'et'is al mi kaj kiel agrabl'e mi pas'ig'as la temp'o'n. Respond'u al mi, mi pet'as, pli rapid'e, kio'n oni aŭd'as ĉe vi bon'a'n, kiel vi viv'as kaj kiel ir'as vi'a'j okup'o'j. Mi ĉirkaŭ'pren'as vi'n,—am'ant'a vi'a amik'o A. Sikst'e'n.“

Tiu ĉi leter'o far'is efektiv'e ia'n impres'o'n sur Monbleron. Kiam Ĉielson fin'is si'a'n traduk'o'n, Leon'o sid'is ankoraŭ iom da temp'o en profund'a en'pens'ec'o, direkt'int'e la okul'o'j'n en ne'difin'it'a'n mal'proksim'aĵ'o'n. Fin'e li ek'konsci'iĝ'is kaj, rimark'int'e sur si akr'a'n rigard'o'n de si'a gast'o, tre konfuz'iĝ'is kaj ruĝ'iĝ'is.

La gast'o lev'iĝ'is kaj komenc'is dir'i adiaŭ.

—Nu kiel, ĉu vi ne vol'as don'i al mi tiu'n ĉi leter'o'n, se ĝi est'as al vi ne bezon'a?—demand'is li kvazaŭ okaz'e, prem'ant'e la man'o'n de la kurac'ist'o.

Nne, ĝi rest'u.... pov'as est'i, ke mi ankaŭ tra'rigard'os ĝi'n en liber'a temp'o—ek'murmur'is tiu re'e konfuz'iĝ'ant'e.

Facil'a rid'et'o tra'kur'is sur la angul'o'j de lip'o'j de Ĉielson, sed la mastr'o ĝi'n ne rimark'is kaj la jun'a'j hom'o'j dis'iĝ'is.

Ankoraŭ long'e post la el'ir'o de l’ gast'o la kurac'ist'o ne pov'is liber'iĝ'i de ĉirkaŭ'kapt'int'a li'n rev'o. Re'memor'iĝ'is al li la temp'o, pas'ig'it'a antaŭ du jar'o'j en Nicco kaj re'memor'iĝ'is efektiv'e vid'it'a tie jun'a fraŭl'in'et'o, frap'int'a li'n per si'a klasik'a bel'ec'o. Tiu'n ĉi fraŭl'in'et'o'n li vid'is iom da foj'o'j, akompan'at'a'n de mal'jun'a kaj sever'a sinjor'in'o; iom da foj'o'j li'a'j okul'o'j [p. 14] renkont'ad'is la okul'o'j'n de la jun'a fraŭl'in'o kaj en la direkt'it'a sur li'n ŝi'a rigard'o li leg'is io'n simpati'ant'a'n kaj en tiu sam'a temp'o kuraĝ'ig'ant'a'n kaj serĉ'is jam oportun'a'n okaz'o'n, por est'i prezent'it'a al la jun'a vir'in'o, sed tia okaz'o long'e ne aper'is, kaj jen subit'e ambaŭ vir'in'o'j mal'aper'is. Laŭ la far'it'a'j inform'iĝ'o'j ili el'vetur'is sud'o'n de Ital'uj'o kaj de tiu temp'o jam ne renkont'iĝ'is sur li'a voj'o de viv'o.

Ĉio tio ĉi est'is antaŭ long'e kaj pas'is sen're'ven'ont'e, sed Monblero sent'is, ke tiu ĉi renkont'o ne rest'is, kiel cent'o'j da ali'a'j, por li sen'post'e'sign'a. La figur'o de la bel'eg'a ne'kon'at'ul'in'o ial tre obstin'e rest'ad'is viv'a en li'a memor'o kaj re'viv'iĝ'ad'is ne unu foj'o'n antaŭ li en la hor'o'j de li'a mal'gaj'a humor'o, kiam li pli akr'e, ol ordinar'e, sent'ad'is ia'n sopir'o'n de la sol'ec'o.

Kaj jen tiu ĉi simpati'a figur'o nun re'e aper'as antaŭ li kaj re'aper'as lum'ig'it'a per ne'atend'it'a lum'o: tiu ĉi vir'in'o, montr'iĝ'as, rimark'is li'n, komenc'ant'a'n kurac'ist'o'n; kaj ankaŭ, kiel li mem, konserv'is li'a'n figur'o'n en si'a memor'o.... Ke tiu ĉi Karolin'o est'as tiu sam'a jun'a ban'ul'in'o, kiu'n li renkont'is en Nicco, ne pov'is est'i ia dub'o. Ĉiu'j ŝi'a'j ec'o'j, prezent'it'a'j en la leter'o de Sikst'e'n, jes'ig'is tiu'n ĉi konvink'o'n. Sed se tio ĉi est'as tiel—li'a unu'a renkont'o kun ŝi, pov'as est'i, ne est'is por li la last'a en la viv'o.... La sort'o ankoraŭ pov'as ili'n kun'puŝ'i kaj proksim'ig'i....

Tia'j pli mal'pli est'is post la el'ir'o de Ĉielson la rev'o'j de la jun'a kurac'ist'o, kies anim'o malgraŭ la for'tir'o per scienc'o'j, konserv'is mult'o'n da jun'a virg'a kaj poezi'a fajr'o. Malgraŭ tamen ĉio tio ĉi, li al Sikst'e'n ne respond'is. En la komenc'o de'ten'is li'n fier'ec'o ofend'it'a per la esperant'a tekst'o de la leter'o, kaj post'e la temp'o kaj la labor'o'j iom post iom re'glat'ig'is la impres'o'n de la ricev'it'a'j komunik'o'j—kaj la viv'o re'e ek'flu'is en la antaŭ'a ord'o.

Pas'is ankoraŭ unu semajn'o kaj Monblero re'e trov'is sur la tabl'o ampleks'a'n leter'o'n, adres'it'a'n per kon'at'a al li man'o de Aŭgust'o. En tiu ĉi foj'o la sci'vol'ec'o est'is tiel fort'a, ke li, ne atend'ant'e la traduk'int'o'n, mem kun „Universal'a Vort'ar'o“ [p. 15] en la man'o'j komenc'is vort'o post vort'o kon'at'iĝ'i kun la en'hav'o de la leter'o.

En la du'a leter'o la amik'o sci'ig'is al li inter ceter'a la sekv'ant'o'n: Hieraŭ ni en grand'a societ'o da rajd'ant'o'j far'is vetur'et'o'n en arb'ar'et'o'n, kuŝ'ant'a'n je kvar kilo'metr'o'j de la bien'o de s-ro Marei. La veter'o est'is bel'eg'a. La profund'a blu'a ĉiel'o est'is sem'it'a de graci'a'j amas'um'a'j nub'o'j, la alaŭd'o'j pep'ad'is super la kamp'o'j, alt'e en aer'o naĝ'ad'is long'a'flug'il'a'j cikoni'o'j, mal'dekstr'e de la voj'o si'n tir'is profund'a kav'o, sur kies fund'o kur'as rapid'a river'et'o, far'ant'a kelk'a'j'n art'a'j'n lag'et'o'j'n kun verd'a'j dig'o'j kaj etern'e murmur'ant'a'j muel'ej'o'j. Apud la turn'o la voj'o far'iĝ'is pli mal'vast'a kaj dank’ al tio ĉi ni'a societ'o, kiu rajd'is la tut'a'n temp'o'n per rapid'a trot'o, dis'tir'iĝ'is; mi montr'iĝ'is en la nombr'o de la last'a'j rajd'int'o'j kaj ek'aper'is apud Karolin'o, kiu rajd'is sur tre mal'trankvil'a ĉeval'o kaj dev'is konstant'e ĝi'n de'ten'ad'i. Iom da temp'o ni rajd'is silent'e, sed, al'vetur'ant'e al la arb'ar'et'o, mi'a akompan'ant'in'o ek'rigard'is mi'n subit'e. (Ho, kiel bel'a ŝi est'is en tiu ĉi temp'o: la vetur'ad'o sur la obstin'a ĉeval'o ŝi'n tre ek'varm'ig'is; la delikat'a'j ŝi'a'j tru'o'j de l’ naz'o ek'trem'ad'is kaj dis'blov'iĝ'ad'is, sur la vang'o'j'n el'paŝ'is hel'a purpur'o, kaj la okul'o'j brul'ad'is de tia fajr'o, kia'n mi ĝis nun ĉe ŝi ne vid'is.)

—Kio do, s-ro Sikst'e'n—turn'is ŝi si'n subit'e al mi kun demand'o—ĉu respond'is al vi io'n vi'a amik'o?

(Mi dev'as tie ĉi konfes'i al vi, amik'eg'o, ke mi tra'babil'is al ŝi pri ĉio, kio'n mi komunik'is al vi en la est'int'a leter'o. Karolin'o est'as, kvazaŭ, pli mal'kaŝ'em'a por mi, ol por ĉiu'j si'a'j parenc'o'j, kaj mi ĝu'as ial ia'n apart'a'n favor'ec'o'n; pov'as est'i, ke mi erar'as, sed vi kompren'as, ke mensog'i al ŝi est'as al mi tre ne'facil'e kaj ne'lert'e.)

—Ne—mi respond'is—ĝis tiu ĉi temp'o mi ne ricev'is de li unu vort'o'n.

—Ne'bon'a do est'as vi'a amik'o—rimark'is ŝi, mal'alt'ig'ant'e la voĉ'o'n.—(Vi efektiv'e pov'us, skrib'i al mi kvankam iom da lini'o'j!)—Li tro rapid'e forges'as si'a'j'n kon'at'o'j'n—al'don'is ŝi kaj en ŝi'a voĉ'o ek'son'is mal'gaj'a not'et'o.—Al kiu [p. 16] rilat'is tiu ĉi vort'o—si'a'j'n—al mi, aŭ al ŝi mem—cert'e mi ne pov'as al vi dir'i“....

Kiam post kelk'a'j tag'o'j al Monblero al'ven'is Ĉielson, li ek'sci'is, ke la du'a leter'o de Sikst'e'n est'as jam long'e traduk'it'a, tra'leg'it'a kaj eĉ est'as al'send'it'a respond'o al Aŭgust'o.

Je l’ kaŭz'o de tiu ĉi respond'o Monblero ricev'is re'e sekv'ant'a'j'n iom ekscit'int'a'j'n li'n lini'o'j'n.—„Mi kor'e dank'as vi'n, amik'eg'o, por vi'a leter'o, kiu viv'ig'is en mi la memor'o'n pri ni'a'j amik'a'j inter'lig'o'j kaj la jar'o'j, tra'viv'it'a'j sub unu tegment'o, sed.... tiu ĉi leter'o perd'iĝ'as van'e—ne por mi, kompren'ebl'e, ho ne, ne! sed por ŝi.... vi sci'as, pri kiu mi parol'as.... Ŝi—sed ne ŝi sol'a, sed ankaŭ tut'a la dom'o de s-ro Marei—est'as varm'eg'a'j esperant'ist'o'j. Tie ĉi neniu parol'as ali'e, krom nur en esperant'o, kaj la tut'a korespond'ad'o, kun kiu nur oni pov'as, ir'ad'as en ni'a lingv'o. Karolin'o est'as, se vi vol'as, pli pedant'a rilat'e tio'n ĉi, ol ĉiu'j tie'ul'o'j; ŝi oft'e parol'ad'is, ke ĝis tiu temp'o, ĝis ni'a lingv'o ricev'os en la civiliz'it'a mond'o fort'o'n de ekzist'ad'o, ĝi'a'j predik'ist'o'j dev'as ne el'las'i plej mal'grand'a'n okaz'o'n, por pruv'i al la publik'o ĝi'a'n util'ec'o'n kaj bel'ec'o'n kaj, kie oni dev'as, ili ofer'u eĉ por ĝi'a util'o si'a'n hejm'a'n lingv'o'n, ĉar tiu ĉi ofer'o est'os temp'a kaj ĝi'a'j frukt'o'j—etern'a'j. Kompren'ebl'e, ke mi, pri'skrib'ant'e al ŝi vi'n,—kaj ŝi demand'as mi'n tre oft'e kaj interes'iĝ'as pri ĉia bagatel'o pri vi—hipokrit'is kaj pri'skrib'is vi'n, kiel varm'eg'a'n esperant'ist'o'n. Post tio ĉi kompren'ebl'e mi ne pov'is montr'i al ŝi vi'a'n leter'o'n, nek eĉ konfes'i pri ĝi'a ricev'o—ali'e mi tut'e mal'alt'ig'us vi'n en ŝi'a'j okul'o'j“....

En fin'o de la leter'o star'is la sekv'ant'o:—„Ĉe ni tre oft'e est'ad'as gast'o'j—najbar'a'j bien'hav'ant'o'j kun la famili'o'j kaj jun'a'j hom'o'j el la urb'o. En la nombr'o de la last'a'j komenc'is vizit'ad'i ni'n tre oft'e jun'a Pariz'a art'ist'o Ĵan Ĵoli, hom'o tre kler'a, bel'a, salon'a kaj pur'sang'a esperant'ist'o. Li tre mal'kaŝ'it'e ĉirkaŭ'flirt'as Karolin'o'n kaj mal'facil'e est'as dir'i—ĉu kun sukces'o, aŭ sen ĝi. Se ĝis nun li ne ating'is ankoraŭ la plen'a'n sukces'o'n, kiu sci'as, kio pov'as okaz'i en est'ont'ec'o!.... Ĉar el vi'a leter'o mi vid'as, ke Karolin'o est'as al vi, kiel mi ankaŭ esper'is, ne tut'e sen'interes'a, mi konsil'us [p. 17] kvankam per kio ajn sci'ig'i pri si (plej bon'e, kompren'ebl'e, per leter'o.).... Preskaŭ ĉiu'tag'e, kiam ni renkont'as ni'n kun ŝi en la gast'o'ĉambr'o en antaŭ'tag'manĝ'a temp'o, ŝi salut'as mi'n per tia ekzamen'ant'a rigard'o, en kia mi klar'e leg'ad'as unu kaj tiu'n sam'a'n demand'o'n: Ĉu skrib'is io'n vi'a amik'o?—Kaj jen ĝis nun mi dev'as de'las'i la okul'o'j'n, kvazaŭ mi per io ek'kulp'iĝ'is antaŭ ŝi“....

Ĉiu'n vesper'o'n komenc'ant'e de tiu tag'o, en kiu est'is ricev'it'a tiu ĉi leter'o, Monblero pas'ig'is en fort'a ekscit'o, preskaŭ en mal'trankvil'o. Ĝis la profund'a nokt'o en li'a kabinet'o son'ad'is surd'a egal'mezur'a frap'ad'o de li'a'j paŝ'o'j. Kiu vid'us li'n en tiu'j minut'o'j, ven'us al la ne'evit'ebl'a konklud'o, ke en la fier'a kaj obstin'a kor'o de la jun'a kurac'ist'o far'iĝ'as surd'a batal'o de sent'o'j, decid'iĝ'as serioz'a demand'o—ĉu humil'iĝ'i al la cirkonstanc'o'j, aŭ defend'i si'a'j'n konvink'o'j'n, kaj kun ili si'a'n ne'depend'ec'o'n. Sed vid'ebl'e fin'e la unu'a du'on'o de tiu ĉi problem'o venk'is, ĉar en la sekv'ant'a maten'o Ĉielson est'is tre agrabl'e mir'ig'it'a per la vizit'o de Leon'o kaj li'a propon'o al'iĝ'i al la Lig'o Esperant'a.

Ĉielson kompren'ebl'e akcept'is li'n kun el'etend'it'a'j brak'o'j.

—Vi dev'as, kar'a amik'o,—klar'ig'ad'is li al la kurac'ist'o, don'i vi'a'n „promes'o'n“ kaj de'pren'ad'i ĝi'n de ali'a'j, kie nur prezent'os si'n la ebl'ec'o. Por en'ir'i la Lig'o'n, vi dev'as abon'i ni'a'n gazet'o'n „Lingv'o Inter'naci'a“ kaj la „Bibliotek'o'n“; kiel ekster'a sign'o serv'u al vi stel'o sur la brust'o kaj mal'kaŝ'it'a parol'ad'o en esperant'o kun ĉiu'j kvankam kiom ajn sci'ant'a'j ni'a'n lingv'o'n. Nun jam est'as la temp'o, kiam por esperant'ist'o est'as bezon'a ne sol'e teori'a kon'at'iĝ'o kun ni'a lingv'o, sed ankaŭ plej plen'a praktik'a sci'o de ĝi. En ni'a do lingv'o vi komenc'u tuj la plej vast'a'n komunik'iĝ'ad'o'n kun esperant'ist'o'j de ĉiu'j land'o'j kaj popol'o'j, kvankam eĉ sci'at'a'j al vi nur el nom'ar'o'j de esperant'ist'o'j; krom tio ĉi mi konsil'us al vi komunik'iĝ'ad'i per ne'kovr'it'a'j leter'o'j kun not'o en la lingv'o de la adres'at'o, ke la leter'o est'as skrib'it'a en la lingv'o inter'naci'a. La pli grav'a'j'n de ricev'at'a'j de vi leter'o'j vi pov'os lok'ad'i en kia'j'n ajn de eŭrop'a'j gazet'o'j ankaŭ kun not'o'j, ke vi'a'j korespond'o'j est'as pren'it'a'j el la inter'komunik'iĝ'ad'o de du [p. 18] esperant'ist'o'j. Al ĉiu'j esperant'ist'o'j, de kia ajn stat'o ili est'us, ĉe ni est'as akcept'it'e montr'i apart'a'n gast'am'o'n kaj favor'o'n, ĉar ni'a afer'o ne lim'iĝ'as nur per la akcept'ad'o de unu simbol'a lingv'o, sed ĉef'a'manier'e de'konduk'iĝ'as al frat'a proksim'iĝ'o de hom'o'j, dis'unu'ig'at'a'j per la spac'o, lingv'o, religi'o, naci'ec'o k.c.

Jen est'as en ĉef'a'j strek'o'j vi'a'j plej unu'a'j est'ont'a'j ŝuld'o'j; kio do tuŝ'as la esenc'o'n de la afer'o—ĉar ĉio dir'it'a antaŭ'e rilat'as pli al la ekster'a'j aper'o'j de ni'a afer'o—mi konsil'us aranĝ'iĝ'i tiel, ke laŭ ebl'ec'o ĉia aper'o de vi'a viv'o konsent'u kun la spirit'o de Esperant'o, laŭ ebl'ec'o ĉiam kaj ĉie farad'u sub'ten'o'n al ni'a afer'o, sub'ten'o'n moral'a'n kaj laŭ mezur'o da fort'o'j ankaŭ material'a'n. Mi dir'as—laŭ ebl'ec'o—ĉar mi sci'as la mal'fort'a'n flank'o'n de la hom'a anim'o. Ne ĉiu'j pov'as, kiel mi, forges'i, ke ili est'as hom'o'j, infan'o'j de ia land'o, epok'o, de ia sistem'o da mor'o'j, tradici'o'j, religi'a'j konvink'o'j k.c., kaj memor'i nur, ke ili est'as esperant'ist'o'j. Tia for'tir'it'ec'o per la ide'o kaj dediĉ'o de si tut'a al la serv'ad'o al ĝi est'as ating'ebl'a ne al ĉiu'j kaj tial mi kutim'is postul'ad'i de hom'o'j nur la ebl'a'n al ili.... Tia'manier'e, se la montr'it'a'j kondiĉ'o'j ne est'os al vi tro ŝarĝ'a'j, tiam mi en la nom'o de la tut'a Lig'o Esperant'a varm'e prem'as vi'a'n man'o'n kaj, al'pren'ant'e vi'n en ni'a'j'n frat'a'j'n ĉirkaŭ'pren'o'j'n, rapid'os sci'ig'i pri tio ĉi ni'a'n ĉef'o'n.“

Fort'a prem'o de la man'o est'is elokvent'a respond'o de la flank'o de Monblero. Ne pas'is ankoraŭ de tiu temp'o du semajn'o'j, kaj ni'a'n kurac'ist'o'n oni pov'us jam nom'i fin'it'a esperant'ist'o. La sub'ten'at'a de li komunik'iĝ'ad'o kun Sikst'e'n ek'flam'ig'ad'is en li ia'n ne'klar'a'n sed fort'a'n sent'o'n, simil'a'n je am'o, ĵaluz'o kaj mal'esper'o kun'e. Li'a tut'a esenc'o rapid'is en la famili'o'n de s-ro Marei, al Karolin'o, kiu, kiel ideal'o, kre'it'a per sol'a li'a fantazi'o, ŝajn'is al li eĉ mult'e pli bon'a, ol en la pri'skrib'o'j de Aŭgust'o; sed la ne'fid'ad'o je si'a'j fort'o'j rilat'e Esperant'o'n (li ĝis nun est'is mal'kontent'a je si'a'j progres'o'j) kaj la tim'o est'i konfuz'it'a per tia fort'a konkur'ant'o kia'n li imag'ad'is al si la bel'a'n esperant'ist'o'n Ĵoli, konstant'e halt'ig'ad'is li'a'j'n atenc'o'j'n kaj dev'ig'ad'is li'n kun du'obl'a energi'o perfekt'ig'ad'i en si la lingv'o'n kaj la sent'o'j'n de Esperant'o.

[p. 19]

Sed fin'e la kalik'o est'is trans'plen'ig'it'a. En la mez'o de Juli'o Monblero ricev'is de la jur'ist'o ampleks'a'n leter'o'n, en kiu li inter ceter'a el'leg'is la sekv'ant'o'n:

„Vi sci'as kompren'ebl'e el la gazet'o'j, ke en la nun'a somer'o ĉe ni en N. est'as mal'ferm'it'a higien'a ekspozici'o. Dank’ al la grand'a kun'vetur'o al ni el divers'a'j regn'o'j de profesi'ist'o'j, industri'ist'o'j, kurac'ist'o'j, hom'o'j sufer'ant'a'j je divers'a'j mal'san'o'j, aŭ al'tir'it'a'j per ali'a'j cel'o'j, ni'a ekspozici'o hav'as perfekt'e inter'naci'a'n karakter'o'n kaj prezent'as tre viv'a'n kaj mult'kolor'a'n pentr'aĵ'o'n da tip'o'j, kostum'o'j kaj ĵargon'o'j. Tiu'n do cirkonstanc'o'n jen ek'uz'is, laŭ la ide'o de Karolin'o, s-ro Marei por la propagand'o de ni'a afer'o en ne'est'int'e grand'a skal'o. Dank’ al la proksim'a kon'at'ec'o kun la administrator'o'j de la ekspozici'o, en la unu'a tag'o de la du'a sezon'o de ĝi la ĉef'a salon'o est'is don'it'a al la dispon'o de s-ro Marei, kiu aranĝ'is en ĝi seans'o'n kaj post'e bal'o'n de esperant'ist'o'j. Ĉiu'j el'spez'o'j far'iĝ'is je la rimed'o'j de s-ro Marei; dekoraci'a'n part'o'n administr'ad'is s-ro Ĵoli, sed la anim'o de tiu ĉi entrepren'o est'is kompren'ebl'e Karolin'o.

La solen'o prosper'is bel'eg'e. Kvankam la bilet'o'j est'is dis'don'it'a'j kun grand'a elekt'em'ec'o, sed tiel mult'e est'is da vol'ant'a'j, ke la plej grand'a salon'o de la ekspozici'o ne pov'is en'spac'i ĉiu'j'n sci'vol'a'j'n. La solen'o mal'ferm'iĝ'is per la himn'o „Esper'o“, plen'um'it'a de du ĥor'o'j kaj grand'a orkestr'o, dis'met'it'a'j sur la balkon'o, sub la marmor'a bust'o de la kre'int'o de Esperant'o. Post'e s-ro Marei ek'leg'is mal'long'a'n, sed hel'e pri'pentr'it'a'n histori'o'n de ni'a lingv'o kaj de la unu'a'j esperant'ist'o'j s-roj Zamenhof, Trompeter k.c. Post'e ia tenor'o ek'kant'is kun akompan'o de la orkestr'o bel'eg'a'n ari'o'n de Zibel el Faŭst'o; post'e fr-in'o Kartuŝ ek'deklam'is iom da fragment'o'j el Demon'o kaj Milton'o.... Sed mi ne pri'skrib'ad'os al vi la tut'a'n program'o'n de la seans'o, ĉar dank’ al la stenografi'o ĉiu'j gazet'o'j en la sekv'ant'a tag'o ripet'is ĉi'o'n tio'n ĉi kun plej plen'a preciz'ec'o. Mi dir'os nur, ke la tekst'o de ĉio leg'it'a kaj kant'it'a kun la traduk'o en divers'a'j eŭrop'a'j lingv'o'j est'is sen'kalkul'e dis'don'at'a al la vol'ant'a publik'o, dank’ al kio tie ĉio kaj al ĉiu'j est'is kompren'ebl'a.... La fin'o ind'e kron'is la [p. 20] bel'eg'e ek'pens'it'a'n de Karolin'o afer'o'n. Kiam en la last'a numer'o du ĥor'o'j kaj orkestr'o re'e okup'is si'a'j'n lok'o'j'n antaŭ la bust'o de la kre'int'o de ni'a lingv'o, sub la mult'kolor'a tend'o el viv'a'j, mal'sek'ig'at'a'j per fontan'o'j, kresk'aĵ'o'j kaj flor'o'j,—la ek'elektr'ig'it'a per ĉio antaŭ'ir'a publik'o, malgraŭ ke du'on'o konsist'is el hom'o'j, ne'dediĉ'it'a'j ankoraŭ en ni'a'n afer'o'n, per konsent'a, plen'a de rav'o ĥor'o ek'kant'is la himn'o'n „Esper'o“ kaj ek'montr'is tia'n anim'it'ec'o'n, tia'n alt'a'n moral'a'n humor'o'n, ke en mult'a'j okul'o'j ek'bril'is briliant'o'j de larm'o'j de ĝoj'o kaj kor'tuŝ'ec'o. La hom'o'j, fremd'a'j ĝis tiu ĉi temp'o unu al ali'a, prem'ad'is al si la man'o'j'n, ĵet'iĝ'ad'is reciprok'e en ĉirkaŭ'pren'o'j'n; mult'a'j tuj tie ĉi buton'um'ad'is al si'a brust'o la esperant'a'j'n stel'o'j'n; mult'a'j port'ad'is al la iniciator'o de la solen'o—s-ro Marei—si'a'j'n ofer'o'j'n por ni'a afer'o.... Eliz'o kaj Karolin'o, super'ant'e ĉiu'j'n fraŭl'in'o'j'n per si'a bel'ec'o kaj graci'ec'o, kun en'sorĉ'ant'a'j rid'et'o'j al'pren'ad'is ĉiu'j'n tiu'j'n ĉi al'port'o'j'n kaj tuj tie ĉi dis'don'ad'is al la nov'a'j esperant'ist'o'j la stel'o'j'n, ring'o'j'n, esperant'a'j'n ĉirkaŭ'man'o'j'n, verd'a'j'n band'o'j'n k.c. En'tut'e tio ĉi est'is majest'a, lev'ant'a spirit'o'n pentr'aĵ'o, al kia simil'a'n mi ĝis nun ne vid'is.... Vesper'e en tiu ĉi sam'a salon'o est'is grand'a bal'o. Laŭ pli antaŭ'e verk'it'a program'o la pli'mult'o da esperant'ist'o'j kaj esperant'ist'in'o'j aper'is en divers'a'j naci'a'j kostum'o'j. Bel'eg'e est'is vid'i la port'iĝ'int'a'j'n en la ond'o'j de la muz'ik'o par'o'j'n, kun'met'it'a'j'n el la reprezent'ant'o'j kaj reprezent'ant'in'o'j de la klasik'a Ital'uj'o, flor'ant'a Hispan'uj'o, sever'a Norveg'uj'o, mir'ind'a Hind'uj'o, milit'em'a German'uj'o, varm'eg'a Egipt'uj'o, majest'a Rus'uj'o k.c.—sed por vi, mi'a amik'o, la ĉef'a konsist'as en la sekv'ant'o.

Karolin'o est'is vest'it'a kiel korsik'an'in'o; tiu ĉi kostum'o tiel est'is konform'a al ŝi'a klasik'a bel'eg'a profil'o, ke ŝi decid'e super'is ĉiu'j'n atend'o'j'n. Ĵan Ĵoli la tut'a'n vesper'o'n ĉirkaŭ'flirt'ad'is ŝi'n kaj konduk'ad'is si'a'n afer'o'n tiel mal'kaŝ'it'e, ke li turn'is sur si'n universal'a'n atent'o'n. Kio tuŝ'as Karolin'o'n, ŝi'a kondut'o (mi tut'a'n temp'o'n observ'ad'is ŝi'n) est'is tre'eg'e enigm'a. Ne for'ig'ant'e de si Ĵanon, ŝi tamen ne ŝajn'is tut'e kontent'a de li kaj ĉiam kvazaŭ atend'ad'is iu'n aŭ io'n. En la komenc'o de la du'a du'on'o de la bal'o, post la grand'a inter'naci'a [p. 21] kontraŭ'danc'o, ŝi far'iĝ'is tre serioz'a kaj en'pens'a. Ek'uz'int'e paŭz'o'n inter la danc'o'j, mi, mov'at'a per sci'vol'ec'o, ne'rimark'ebl'e al'proksim'iĝ'is al ŝi kaj demand'ant'e ek'rigard'is en ŝi'a'j'n okul'o'j'n—kaj en tiu'j ĉi bel'eg'a'j okul'o'j mi el'leg'is alarm'o'n.

—Ni ir'u en la blu'a'n kabinet'o'n—dir'is ŝi al mi murmur'et'e—mi dev'as far'i al vi grav'a'n komunik'o'n....

Mi humil'e sekv'is post ŝi. Kiam ni okup'is liber'a'n kanap'o'n, ŝi tim'em'e re'rigard'is ĉirkaŭ'e kaj, fleks'iĝ'int'e al sam'a mi'a orel'o, ek'murmur'et'is.

—Ĉu vi sci'as, s-ro Sikst'e'n, Ĵoli ĵus, en la temp'o de la last'a kontraŭ'danc'o propon'is al mi si'a'n kor'o'n kaj man'o'n....

—Mi preskaŭ sci'is tio'n ĉi—respond'is mi, pen'ant'e ŝajn'i trankvil'a.—Sed kio do el tio ĉi sekv'as?

—Mi dezir'us sci'i vi'a'n opini'o'n pri tio ĉi.

—Mi'a'n opini'o'n?—respond'is mi sen ĝen'o—mi'a opini'o est'as tia, ke, se vi demand'as mi'a'n opini'o'n, sekv'e vi li'n ne am'as kaj sekv'e vi dev'as al li rifuz'i.

Karolin'o rigard'is sur mi'n el post la vent'um'il'o per tia rigard'o, kvazaŭ ŝi pen'is difin'i, ĉu mi'a'j vort'o'j est'is nur logik'a silogism'o, aŭ rezultat'o de ia malic'a cel'o.

S-ro Ĵoli—dir'is ŝi—prezent'as bel'eg'a'n parti'o'n en ĉiu'j rilat'o'j kaj, se mi turn'as mi'n al vi'a opini'o t.e. laŭ vi'a esprim'o, se mi.... ŝancel'iĝ'as—ĝi est'as kulp'o de unu bon'e kon'at'a al vi person'o, kiu, malgraŭ ĉio, mi'n ĝis nun.... tre interes'as.... Mi promes'is al s-ro Ĵoli don'i last'a'n respond'o'n ĝust'e post semajn'o de hodiaŭ'a bal'o, kaj nun.... mi dev'as per tia aŭ ali'a manier'o ekzamen'i.... mi'a'j'n sent'o'j'n.... al tiu.... al vi'a amik'o....

Sed en tiu ĉi lok'o ni'a parol'ad'o est'is inter'romp'it'a per ia elegant'a esperant'ist'o, sub'kur'int'a al Karolin'o kun invit'o al rond'o de vals'o....“

Por Monblero tio ĉi est'is tro mult'a. Flam'ig'ad'at'a per la sci'ig'o'j de Sikst'e'n, li en la last'a temp'o ir'ad'is kiel en haladz'o; long'e'daŭr'a intern'a batal'ad'o inter la dezir'o ek'vid'i Karolin'o'n kaj tim'o de tiu ĉi renkont'o li'n tre sen'fort'ig'ad'is, li perd'is intern'a'n egal'pez'o'n, for'ĵet'is si'a'j'n okup'o'j'n kaj eĉ tre mal'gras'iĝ'is. La last'a sci'ig'o pri Karolin'o el'konduk'is li'n el [p. 22] rigid'ec'o; li subit'e decid'iĝ'is je ĉio; est'is don'it'a al li semajn'o da temp'o kaj oni ne pov'is mal'rapid'i unu minut'o'n.

La telegraf'a metal'faden'o trans'don'is al Sikst'e'n sekv'ant'a'n sci'ig'o'n:—Mi vetur'as en N-n. Renkont'u mi'n en la staci'dom'o morgaŭ je la kvar'a hor'o post tag'mez'o. Mi al'vetur'os prezent'iĝ'i al s-ro M. kaj li'a famili'o.“

Tuj post la telegram'o la unu'a vagon'ar'o en la nombr'o de ali'a'j vetur'ant'o'j konduk'is la plej varm'a'n, sed en tiu ĉi temp'o ankaŭ plej mal'feliĉ'a'n esperant'ist'o'n. En la staci'dom'o en N. Monbleron renkont'is neniu. Tiu ĉi cirkonstanc'o iom li'n mir'ig'is, sed ne tre konfuz'is. Ne halt'ant'e en la urb'o, li tuj dung'is vetur'ig'ist'o'n kaj direkt'iĝ'is laŭ la bon'e al li kon'at'a adres'o en la bien'o'n de s-ro Marei. La voj'o ne montr'iĝ'is al li tiel pentr'aĵ'a, kiel prezent'ad'is ĝi'n Sikst'e'n en si'a'j leter'o'j, sed Monblero mal'mult'e turn'is atent'o'n ankaŭ sur tio'n ĉi kaj nur, brul'ant'e de ne'pacienc'o, sen'ĉes'e pelad'is la vetur'ig'ist'o'n, malgraŭ ke li'a'j ĉeval'et'o'j labor'ad'is konsent'e kaj kur'ad'is tre bon'e.

Post du hor'o'j da vetur'o la vetur'il'o de Monblero sub'rul'iĝ'is al la grand'a park'o, el kies dens'a verd'aĵ'o el'rigard'is la antaŭ'a flank'o de la grand'a sinjor'a dom'o kun kurb'iĝ'int'a, kovr'it'a per herb'o tegment'o kaj al'bat'it'a'j fenestr'a'j kovr'il'o'j.

La sovaĝ'iĝ'int'a park'o ek'rigard'is tre mal'ĝoj'e; iam luks'a'j flor'uj'o'j, bosk'o'j kaj voj'et'o'j est'is kovr'it'a'j sen'inter'mank'e per bala'aĵ'a herb'o. De la ĉef'a pord'eg'o al la dom'o konduk'is sol'e apenaŭ tra'bat'it'a per la pied'o'j voj'et'o; ĉio hav'is la vid'o'n de terur'a mal'pen'o.

Monblero halt'is kiel kolon'o, decid'e nenio'n en tio ĉi kompren'ant'e. El la profund'aĵ'o de la park'o sub'kur'is al la pord'eg'o ia nud'pied'a mal'trankvil'ig'it'a vilaĝ'an'o kaj, de'pren'int'e la ĉap'o'n, komenc'is pli'fort'ig'it'e salut'ad'i la al'vetur'int'o'n.

—Kiel nom'as si'n tiu ĉi bien'o?—turn'is si'n kun demand'o al li Monblero.

La vilaĝ'an'o rigard'is sur li'n kun antaŭ'a mal'trankvil'ec'o en la okul'o'j, vid'ebl'e ne kompren'ant'e la demand'o'n, kvankam laŭ la rakont'o'j de Sikst'e'n ĉiu'j serv'ant'o'j de s-ro Marei dev'is parol'ad'i esperant'e.

[p. 23]

—Ĉu tiu ĉi bien'o aparten'as al s-ro Marei?—demand'is re'e Monblero, sed jam en la lok'a dialekt'o.

O, jes, jes!.... al s-ro Marei—ek'rapid'is la vilaĝ'an'o, salut'ant'e ankoraŭ pli mal'alt'e.

—Ĉu efektiv'e s-ro Marei loĝ'as en tiu ĉi ruin'o? ĉu ne est'as tie ĉi ankoraŭ ali'a bien'o de li?

—Ho ne, sinjor'o, pli tie ĉi est'as nenia'j bien'o'j de li; sed li mem neniam ĉe ni loĝ'ad'is. Kiam antaŭ dek'du jar'o'j li mem kun tut'a si'a famili'o trans'vetur'is Hungar'uj'o'n, de tiu temp'o ni nur tri foj'o'j'n li'n vid'is.... Tiu ĉi bien'o est'as jam eĉ vend'it'a al ia sinjor'in'o, kiu'n jen ni jam atend'as du tag'o'j'n....

Monblero star'is kvazaŭ ek'bat'it'a per tondr'o.

—Kiel? Tio ĉi est'as ne ebl'a!.... Kio'n vi, azen'o, babil'as! kie do est'as s-ro Sikst'e'n?!....

La vilaĝ'an'o re'puŝ'iĝ'is post la pord'eg'o'n, kvazaŭ prepar'iĝ'ant'e en okaz'o de bezon'o for'kur'i en la arb'et'aĵ'o'j'n.

—Vi'a moŝt'o!.... Je Di'o, mi dir'as al vi ver'a'n ver'o'n.... s-ro Marei ĉe ni ne est'as, sed jen s-ro Sikst'e'n efektiv'e loĝ'is ĉe ni laŭ la permes'o de s-ro la administrator'o la tut'a'n somer'o'n. Hieraŭ vesper'e li ricev'is ia'n telegram'o'n kaj tuj rapid'e el'vetur'is de ni, sed ni ne sci'as kie'n.... Li ordon'is salut'i vi'a'n moŝt'o'n kaj eĉ parol'is, ke, se vi al'vetur'os kaj mi'n demand'ad'os kaj mir'ad'os, aŭ eĉ koler'ad'os, mi est'u al vi'a moŝt'o tre am'ind'a kaj si'n'gard'em'a, ĉar al vi plaĉ'as est'ad'i tre varm'a sinjor'o.... Li las'is al vi'a moŝt'o ia'n leter'o'n....

—Kio'n, ia'n leter'o'n?.... montr'u al mi tuj, azen'eg'o, tiu'n ĉi leter'o'n!....

—Vi'a moŝt'o! ĝi trov'iĝ'as tie ie en li'a ĉambr'o....

Pal'a, ekscit'it'a, Monblero puŝ'is la pord'eg'o'n kaj per rapid'a'j paŝ'o'j direkt'iĝ'is la ĉambr'o'n, en kiu loĝ'is la jur'ist'o; la nud'a'pied'a ĝarden'ist'o sekv'is post'e kun grand'a si'n'gard'em'ec'o kaj el ia mal'proksim'ec'o montr'ad'is la voj'o'n.

La ĉambr'et'o est'is mal'grand'a, preskaŭ mal'plen'a, kaj hav'is la rigard'o'n de somer'a, fraŭl'a loĝ'ej'et'o; sur la tabl'o [p. 24] sub la fenestr'o efektiv'e kuŝ'is rapid'e skrib'it'a per krajon'o leter'et'o, komunik'ant'a la sekv'ant'o'n:

„Mi'a kar'a, tre kar'a amik'o! Kolekt'u ĉiu'j'n vi'a'j'n fort'o'j'n kaj el'ten'u la bat'o'n! Mi dev'is por la plen'um'o de don'it'a al mi de supr'e komisi'o en'tir'i vi'n en mensog'a'n intrig'o'n rilat'e la verk'it'a de mi Karolin'o, kiu neniam ekzist'is“....

Plu Monblero jam ne pov'is leg'i. La leter'et'o ek'glit'is el li'a'j man'o'j, li fal'is sur seĝ'o'n kaj kovr'is al si la okul'o'j'n per la man'o'j....

—Mal'honor'o! hont'o! mal'nobl'ec'o! nigr'a tromp'o!.... Kaj mi, mal'saĝ'ul'o, kapt'iĝ'is per tia fiŝ'hok'o!.... Kaj kiu tromp'is mi'n, tiel kruel'e, tiel terur'e tromp'is!—mi'a koleg'o, mi'a fidel'a amik'o, Aŭgust'o!.... Ho, se li nun en'fal'us al mi sub la man'o'j'n, mi.... mi.... mort'ig'us li'n, kiel brut'o'n.... Li ek'vol'is far'i mi'n esperant'ist'o, ha! Tia mal'nobl'ul'o!.... Kaj kio do—li ating'is ja la si'a'n. Jen mi est'as jam esperant'ist'o.... Ho, est'u mal'ben'it'a tiu ĉi lingv'o!....

Kaj la kurac'ist'o ek'salt'is de si'a lok'o, de'ŝir'is de si la esperant'a'n stel'o'n, ĵet'is ĝi'n sur la ter'o'n kaj komenc'is kun furioz'o bat'i ĝi'n per la pied'o'j....

Tiu ĉi ofend'ad'o de la ĝis'nun'a si'a idol'o kvazaŭ iom li'n mal'varm'ig'is. Mal'facil'e spirant'e, li sid'iĝ'is re'e sur antaŭ'a'n lok'o'n kaj en'fal'is en profund'a'n en'pens'ec'o'n. Li re'memor'is nun, ke iam li mem rakont'is al Sikst'e'n pri si'a renkont'o en Nicco kun ia bel'ul'in'o kaj la jur'ist'o kred'ebl'e laŭ la ordon'o de Ĉielson ek'uz'is tiu'n ĉi li'a'n re'memor'o'n. Nun, kiam la okul'o'j mal'kovr'iĝ'is, li ne pov'is kompren'i, kiel li ne vid'is la tut'a'n art'ec'o'n de la fabl'o, verk'it'a de Sikst'e'n; kiel li ne vid'is tio'n, ke nenia Karolin'o vol'us ŝanĝ'i la bel'eg'a'n parti'o'n kontraŭ ne'kon'at'a hom'o, vid'it'a de ŝi du-tri foj'o'j'n en strat'o antaŭ kelk'a'j jar'o'j; kiel ne turn'is li la atent'o'n, ke la pri'skrib'o'j de gazet'o'j pri la Esperant'a bal'o tre mal'mult'e est'is simil'a'j al la komunik'o'j de l’ jur'ist'o, ke ekzempl'e la nom'o de s-ro Marei ne est'is dir'it'a eĉ en unu gazet'o k.t.p. La tut'a fals'o est'is nun kvazaŭ sur la man'plat'o, kaj ĝis nun li viv'is kvazaŭ kun kovr'it'a'j okul'o'j en ia sorĉ'it'a mond'o.

[p. 25]

La sun'o jam proksim'iĝ'is al la horizont'o; en la ĉambr'o'n al'port'ad'is si'n mal'sek'a, parfum'a bon'odor'o de sovaĝ'a'j flor'o'j, sed la kurac'ist'o ne rimark'ad'is tio'n ĉi, daŭr'ig'ant'e sid'i sen'mov'e sur la antaŭ'a lok'o kun la okul'o'j, direkt'it'a'j sur la kuŝ'ant'a'n apud li'a'j pied'o'j ek'ĉif'it'a'n stel'o'n. Mal'facil'e est'us imag'i al si pli grand'a'n mal'amik'o'n de Esperant'o, ol est'is nun Monblero. La propagand'o de Aŭgust'o, komenc'it'a bon'e, al'konduk'is, dank’ al li'a mal'lert'ec'o, al la plej mal'ĝoj'a'j rezultat'o'j kaj por etern'e pere'ig'us la kurac'ist'o'n por Esperant'o, se ne unu okaz'o, tiu ĉi grand'a kre'ist'o de la plej feliĉ'a'j ia'foj'e kombin'o'j de ni'a viv'o.

Monblero est'is subit'e vek'it'a per ia ne'atend'it'a bru'ad'o en la kort'o. Iu sub'vetur'is al la park'o; aŭd'iĝ'is re'e la mal'trankvil'ig'it'a voĉ'o de la ĝarden'ist'o; iu en'ir'is en la antaŭ'ĉambr'o'n....

—Tio ĉi est'as la mal'nobl'ul'o Sikst'e'n—ek'flug'is en la kap'o de la kurac'ist'o; li'a sang'o ek'bol'is; li prem'is la pugn'o'j'n kaj ir'is al la pord'o.... Sed sur la sojl'o aper'is ia ĉarm'a ekzist'aĵ'o. La mal'rekt'a'j radi'o'j de la sub'ir'ant'a sun'o per hel'a vent'um'il'o lum'ig'is la mir'ind'a'n vizaĝ'o'n de la ne'kon'at'ul'in'o, ŝi'a'n bel'eg'e skiz'it'a'n tali'o'n, ŝi'a'j'n nigr'a'j'n okul'et'o'j'n kaj roz'a'j'n mal'grand'a'j'n man'et'o'j'n....

Tio ĉi est'is la nov'a posed'ant'in'o de la bien'o de s-ro Marei.

—Ĉu vi esper'as, sinjor'o?—ek'son'is la metal'a voĉ'o de la al'ven'int'a.

—Ho jes, sinjor'in'o.... mi.... mi varm'e esper'as! ek'murmur'is la en'sorĉ'it'a Monblero kaj re'puŝ'iĝ'is konfuz'it'a post'e'n, por kovr'i per si si'a'n ĉif'it'a'n stel'o'n....


Post kvar tag'o'j la kurac'ist'o kaj la fraŭl'in'o Mari'o (la nov'a posed'ant'in'o de la bien'o de Marei) est'is feliĉ'a'j ge'fianĉ'o'j....


Post 15 monat'o'j Monblero skrib'is al Sikst'e'n: „Plej kar'a amik'o! Hodiaŭ maten'e mi'a kar'a Mari'o nask'is al mi tre bel'a'n mal'grand'a'n esperant'ist'et'o'n. Ĝis la kvin'a jar'o de [p. 26] si'a viv'o li aŭd'os nenia'n lingv'o'n krom Esperant'o. Al Esperant'o li dank'as si'a'n nask'iĝ'o'n, tiel sam'e kiel mi al Esperant'o dank'as mi'a'n sen'fin'a'n feliĉ'o'n, kiu'n mi neniam akir'us, se ne la lingv'o Esperant'o kaj vi'a ruz'o, kiu'n mi en unu hor'o de koler'o mal'ben'is kaj kiu'n mi de tiam ĉiu'tag'e ben'as el la tut'a kor'o. Ven'u al ni, por rigard'i la nov'a'n esperant'ist'et'o'n kaj part'o'pren'i en ni'a ĝoj'o. Viv'u Esperant'o!


Nun ni dev'as klar'ig'i al ni'a'j leg'ant'o'j la enigm'o'n. La leg'ant'o'j memor'as, ke laŭ la komisi'o de Ĉielson Sikst'e'n decid'is iam al'tir'i Monbleron al Esperant'o, sed neniel pov'is tio'n ĉi ating'i. Li plend'is tio'n ĉi al Ĉielson.

—Ebl'e vi ne ag'as lert'e? ebl'e ali'a person'o far'us tio'n ĉi pli bon'e? demand'is Ĉielson.

—Jam ali'a person'o prov'is, kaj la rezultat'o est'is ankoraŭ pli plend'ind'a ol ĉe mi. Monblero am'is varm'e unu fraŭl'in'o'n, kiu efektiv'e est'is tut'e ind'a je li'a am'o. Oni pov'us antaŭ'dir'i, ke ili ambaŭ prezent'os iam tre feliĉ'a'n edz'a'n par'o'n. Far'iĝ'int'e esperant'ist'in'o, tiu ĉi fraŭl'in'o komenc'is al'tir'ad'i ankoraŭ Monbleron al Esperant'o; sed kiam li vid'is, ke ŝi est'as esperant'ist'in'o, li baldaŭ mal'varm'iĝ'is por ŝi, kaj nun ili'a'j reciprok'a'j rilat'o'j tut'e inter'romp'iĝ'is.

—Ĉu Monblero am'is ŝi'n efektiv'e? Ĉu li est'as kapabl'a am'i profund'e kaj ĉu vi pens'as, ke en ĉiu'j rilat'o'j, krom Esperant'o, li est'us feliĉ'a kun ŝi?

—Jes, nenio ali'a konfuz'us ili'a'n reciprok'a'n feliĉ'o'n. Li eĉ mem bedaŭr'is, ke „tia bagatel'o kiel Esperant'o“ for'pel'is li'a'n feliĉ'o'n, sed li est'as tro fier'a, por ced'i.

—Ĉu vi pens'as, ke li neniam pov'us am'i Esperant'o'n?

—Ne, mi est'as eĉ konvink'it'a, ke li pov'us est'i tre varm'a esperant'ist'o, se.... se ni nur pov'us romp'i li'a'n obstin'ec'o'n kaj fier'ec'o'n kaj inklin'ig'i li'n far'i la komenc'o'n. Se li unu foj'o'n far'iĝ'os esperant'ist'o, li est'os jam ĉiam esperant'ist'o varm'eg'a.

—Ha, tre bon'e! Ĉio est'os far'it'a! Per unu sen'kulp'a ruz'o ni ating'os, ke Monblero far'iĝ'os esperant'ist'o kaj la [p. 27] dis'ig'it'a'j ge'fianĉ'o'j est'os de'nov'e kun'ig'it'a'j. Las'u mi'n ag'i kaj far'u ĉi'o'n, kio'n mi dir'os al vi....

Ni sci'as jam, en kia manier'o Ĉielson per help'o de Sikst'e'n ek'interes'ig'is Monbleron por Esperant'o kaj dev'ig'is li'n romp'i si'a'n obstin'ec'o'n. Kiam Monblero ven'is en la bien'o'n de Marei kaj vid'is, ke li est'as tromp'it'a, li fort'e ek'koler'is. Sed kiam li subit'e ek'vid'is tie si'a'n jam long'e ne vid'it'a'n antaŭ'a'n am'at'in'o'n (ĉar en la aper'int'a „nov'a posed'ant'in'o“ la leg'ant'o'j kred'ebl'e jam ek'kon'is Mari'o'n, la est'int'a'n am'at'in'o'n de Monblero), la antaŭ'a am'o fort'eg'e vek'iĝ'is de'nov'e, tiom pli, ke Esperant'o, kiu iam dis'ig'is ili'n, nun jam est'is ne mal'help'o, sed kontraŭ'e, pli fort'a lig'il'o por ili. Ili baldaŭ fianĉ'iĝ'is, edz'iĝ'is, kaj ili prezent'as nun unu el la plej feliĉ'a'j par'o'j en la mond'o.


[p. 28]

Al ni'a'j abon'ant'o'j.

Financ'a'j cirkonstanc'o'j dev'ig'as ni'n bedaŭr'ind'e inter'romp'i la el'don'ad'o'n de la „Bibliotek'o“. Post kelk'a temp'o ni esper'as ĝi'n re'komenc'i.

La person'o'j'n, kiu'j ne pag'is ankoraŭ por ĉiu'j ricev'it'a'j kajer'o'j de la „Bibliotek'o“, ni kor'e pet'as, ke ili vol'u al'send'i al ni la pag'o'n. Ĉiu'n abon'ant'o'n, kiu ne trov'as si'a'n nom'o'n en la mal'supr'e pres'it'a nom'ar'o B, ni memor'ig'as, ke li rest'as ankoraŭ ni'a ŝuld'ant'o.


A. Por la paĝ'o'j 401–500 ni ricev'is ĝis la 6 Novembr'o 1896 la pag'o'n ankoraŭ de la sekv'ant'a'j person'o'j: Abesgns, M., Ahlberg, P., Arduin, E., Avilov, F., de Beaufront, L. (4 ekz.), Bjeloglazov, Borovko, N. (2), Borovko, S., Brych, F., da Cruz Capello, Davidenko, N., Dettling, M., Dors'et, V., Englund, G., Erfurt, Forkarth, I., Fredberg, L., Frejdenberg, A., Geoghegan, R., Ĥlebnikov, V., Kofman, A., Lemaire, R. (2), Lind'e'n, C., Lundström, S., Magalhaes, A., Magnusson, A., Manjkovskaja, E. (2), Marignonj, D. (2), Moskovĉenko, I., Nömm, A., Nordenstreng, R., Nudelmann, Ĵ., Ostrovski, I. (2), Pere'ir'a, A., Pleyel, H., Pogorilko, P., Popov, K., Postnikov, F., Proĥoroviĉ, A., Raekson, I., Rakovski, S., Rosenbach, A., Roswall, A. (2), Samuelsson, C., Ŝĉepetilnikov, V., Semenov, A., Ŝmileviĉ, L., Smolin, M., Sokolov, V., Solomkin, S., Sutkovoj, A., Sutkovoj, N. (2), Svanbom, K., Tennishof, J., von Wahl, E., Wiens, H., Vladikin. F., Vojejkov, V. (3), Zakrĵevski, A.

B. Por la paĝ'o'j 501–589 ni ricev'is ĝis la 6 Novembr'o 1896 la pag'o'n nur de la sekv'ant'a'j person'o'j: Ahlberg, P., Costa e Almeida, Andrzejewski, Avilov, F., Boĥenski, I., Blumental, A., Borovko, N. (2), Borovko, S., Brych, F., Burenkov, A., da Cruz Capello, Ĉiĥaĉov, N. (5), Davidenko, N., Dombrovski, A., Dors'et, V., Eigenson, I., Eigenson, S., Englund, G., Forkarth, I., Fredberg, L., Geoghegan, R., Gernet, V. (10), Hübert, K., Kadik, P., Kanaloŝŝi-Lefler, F., Kaz'i-Girej, N. (2), Kofman, Laskin, V. (3), Lencart, S., Lind'e'n, V., Lundström, S., de Magalhaes, A., Magnusson, A., Manjkovskaja, E. (2), Marignoni, D. (2), Milevski, I., Nauman, A., Naumov, A., Nömm, A., Ostrovski, I. (2), Pere'ir'a, A., Pesockij, A., Pleyell, H., Pogorilko, P., Raekson, I., Rakovski, S., Roswall, A. (2), Rub'a'n, A., Ŝĉepetilnikov, V., Serapio, A., Ŝetalov, I. (2), Sokolov, V., Ŝtalberg, G., Sutkovoj, A., Sutkovoj, N. (2), Svanbom, K., Tripolski, K., Klub'o Upsal'a (8), von Wahl, E., Vanjuŝin, K., Wiens. H., Vladikin, F., Vojejkov, V. (3), Zakrĵevski, A., Zilbernik, S.


[p. 29]

Lingv'o Inter'naci'a.

Monat'a gazet'o por la lingv'o Esperant'o, el'don'at'a de la Klub'o Esperant'ist'a en Upsal'a.


Kost'o de abon'o por jar'o: frank'o'j 4,25 = kron'o'j 3,00 = germ. mark'o'j 3,30 = rubl'o'j 1.50.


La gazet'o „Lingv'o Inter'naci'a“ est'as el'don'at'a en la lingv'o Esperant'o kaj en'hav'as: 1) sci'ig'o'j'n pri la sukces'o'j de Esperant'o en divers'a'j land'o'j, pri la nov'a'j libr'o'j en kaj pri Esperant'o, pri inter'naci'a'j vojaĝ'o'j kaj en'tut'e pri ĉio, tuŝ'ant'a lingv'o'n inter'naci'a'n; 2) artikol'o'j'n, dediĉ'it'a'j'n al la gramatik'o kaj vort'ar'o de Esperant'o; 3) artikol'o'j'n pri divers'a'j projekt'o'j, nov'a'j kaj mal'nov'a'j, de inter'naci'a komunik'iĝ'o; 4) divers'a'j'n model'o'j'n de proz'o kaj poezi'o en Esperant'o; 5) anonc'o'j'n.


La gazet'o'n Lingv'o Inter'naci'a oni abon'as:

en Amerik'o ĉe R. Geoghegan, Tacoma, Washington, U.S.A.
 „ Franc'uj'o ĉe L. de Beaufront, Epernay, Marn'e.
 „ German'uj'o ĉe W. H. Trompeter, Schalke, Westfalen.
 „ Portugal'uj'o ĉe d-ro Costa e Almeida, Rezende.
 „ Rus'uj'o ĉe V. Gernet, Puŝkinskaja 44, Odessa.

Ĉe tiu'j ĉi sinjor'o'j oni mend'as la gazet'o'n kaj pag'as al ili la abon'pag'o'n.

En ali'a'j land'o'j oni mend'as la gazet'o'n aŭ per la poŝt'o aŭ rekt'e ĉe la redakci'o, adr. Upsal'a. La mon'o'n oni plej bon'e al'send'as per poŝt'a mandat'o.



Not'o'j de la tekst'prepar'int'o

Dank'o'n al la Esperant'o'muze'o de la Aŭstri'a Naci'a Bibliotek'o, kiu afabl'e dispon'ig'is la skan'it'a'j'n paĝ'bild'o'j'n. http://www.onb.ac.at/esperant'o'mus'e'um.htm

Mis'pres'aĵ'o'j

Paĝ'o Original'a tekst'o Korekt'aĵ'o
4 ne baldaŭ, kaj pov'as esi est'i
8 tut'a tremp'is si'n en la propagand'o'n tut'e
12 dkedu-jar'a dek'du-jar'a
13 Tiu'n ci fraŭl'in'et'o'n li vid'is ĉi
17 la interkomunukiĝado inter'komunik'iĝ'ad'o
21 malgraŭ ĉio, mi'n ĝis nun... .... (norm'ig'is al kvar'punkt'o)
25 daŭr'ig'ant'e sid'i semove sen'mov'e
27 si'a'n jam long'e ne viditau vid'it'a'n
29 Esperant'o en divers'a land'o'j divers'a'j

Interpunkci'o

–   Spac'o'j est'is for'ig'it'a'j de ĉirkaŭ tri'punkt'o'j kaj halt'o'strek'o'j.
–   En'a'j spac'o'j est'is for'ig'it'a'j el tri'punkt'o'j kaj mal'long'ig'o'j.
–   Kelk'a'j kom'o'j est'is met'it'a'j en la nom'list'o'j'n sub “Al ni'a'j abon'ant'o'j”.

***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EL LA VIVO DE ESPERANTISTOJ***

Credits

April 2008  
Project Gutenberg Edition 1
Hoss FIROOZNIA

A Word from Project Gutenberg

This file should be named 25311-h.html or 25311-h.zip.

This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/dirs/2/5/3/1/25311/

Updated editions will replace the previous one — the old editions will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the Project Gutenberg™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away — you may do practically anything with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.


The Full Project Gutenberg License

Please read this before you distribute or use this work.

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase —Project Gutenberg), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ License (available with this file or online at http://www.gutenberg.org/license).

Section 1.

General Terms of Use & Redistributing Project Gutenberg™ electronic works

1.A.

By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.

—Project Gutenberg is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C.

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (—the Foundation or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you share it without charge with others.

1.D.

The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States.

1.E.

Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.

The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase —Project Gutenberg appears, or with which the phrase —Project Gutenberg is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org

1.E.2.

If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase —Project Gutenberg associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3.

If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.

Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg™.

1.E.5.

Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg™ License.

1.E.6.

You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than —Plain Vanilla ASCII or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg™ web site (http://www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original —Plain Vanilla ASCII or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.

Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.

You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that

•  

You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, —Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.

You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9.

If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.

Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain —Defects, such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2.

LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES — Except for the —Right of Replacement or Refund described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3.

LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND — If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4.

Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.

Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.

INDEMNITY — You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.

Section 2.

Information about the Mission of Project Gutenberg™

Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg™'s goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.

Section 3.

Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://www.pglaf.org

For additional contact information:

Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org

Section 4.

Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://www.gutenberg.org/fundraising/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://www.gutenberg.org/fundraising/donate

Section 5.

General Information About Project Gutenberg™ electronic works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII, compressed (zipped), HTML and others.

Corrected editions of our eBooks replace the old file and take over the old filename and etext number. The replaced older file is renamed. Versions based on separate sources are treated as new eBooks receiving new filenames and etext numbers.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg™, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.