La fonto de tiu dokumento legeblas jene kaj jene , kaj la ofteco-listo de radikoj jene.
La baz'a'n tekst'o'n origin'e en'komput'il'ig'is Darold Booton 193. 033 vort'o'j Esperantic Studies Foundatio'n Henryk Sienkiewicz El la pol'a original'o traduk'is Lidia Zamenhof Polonia Varsovi'o 1957 716 p. Proksim'um'a traduk'o'jar'o : 1933 Kre'is la Esperant'a'n tekst'o'n : Lidja Zamenhof Tiu ĉi versi'o de “ Quo Vadis ” est'as baz'it'a sur tekst'o en'ret'ig'it'a ĉe http : / / www. geocities. ws / athens / academy / 1475 / kvovadis / En'hav'o. html, kiu sekv'as el'don'o'n el 1957 de la el'don'ej'o Polonia. Tiu tekst'o ŝajn'as est'i en'hav'e ident'a al du'part'a el'don'o de 1934 ( Popular'a Esperant'o - - Bibliotek'o, Amsterdam ), kiu est'as konsult'ebl'a kiel skan'it'a'j tekst'o'bild'o'j ĉe https : / / polona. pl / item / 58020136 / 6 / ( part'o 1 ) kaj https : / / polona. pl / : w item / 58020138 / 6 / ( part'o 2 ). En la el'don'o de 1934 est'as pied'not'o'j, kiu'j mank'as en la en'ret'ig'it'a tekst'o de la el'don'o de 1957. Tiu'j pied'not'o'j est'as al'don'it'a'j al tiu ĉi versi'o. La el'don'o de 1957 en'hav'as al'don'aĵ'o'n kun klar'ig'o'j pri Latin'a'j vort'o'j kaj esprim'o'j. Ĝi mank'as en la el'don'o de 1934, kaj est'as ĉi tie el'las'it'a, ĉar kred'ebl'e ĝi ne est'is kre'it'a de Lidia Zamenhof. Oni krom'e not'u, ke la el'don'o de 1934 nom'as la traduk'int'o'n “ Lidja ” ( la ĝust'a Pol'a form'o de ŝi'a nom'o ), dum tiu de 1957 uz'as la form'o'n “ Lidia ”. La tekst'o de la el'don'o'j de 1934 kaj 1957 kelk'lok'e en'hav'as “ h ” anstataŭ “ ĥ ” ( sed “ ĥ ” ja aper'as en plur'a'j vort'o'j ). Tiu de 1934 eĉ en'hav'as fin'a'n deklar'o'n pri tio : “ La El'don'ej'o bedaŭr'as, ke pro teknik'a'j kaŭz'o'j la liter'o'j ‘ ĥ' dev'is est'i kelk'a'foj'e anstataŭ'it'a per ‘ h'. P. E. B. ”. Tie ĉi la liter'o “ h ” est'as ŝanĝ'it'a al “ ĥ ” en la nom'o'j “ Aĥajo ", “ Bakĥo ”, “ Ĥebrono ” kaj “ Kolĥido ”, esper'ebl'e konform'e al la origin'a intenc'o de Lidja Zamenhof. Antaŭ Septembr'o 2017 la Tekst'ar'o en'hav'is ali'a'n versi'o'n de “ Quo Vadis ” ( en du part'o'j ) baz'it'a'n sur el'don'o el 2002 de la el'don'ej'o Inko. Tiu el'don'o tamen mult'detal'e diferenc'as de la el'don'o'j el 1934 kaj 1957.

Quo Vadis

Henryk Sienkiewicz

ĈAPITRO I

Petronius vek'iĝ'is apenaŭ ĉirkaŭ tag'mez'o, kaj kiel ordinar'e, tre lac'a. La antaŭ'a'n tag'o'n li ĉe'est'is festen'o'n ĉe Nero, kiu long'iĝ'is ĝis mal'fru'a nokt'o. De cert'a temp'o li'a san'o komenc'is mal'bon'iĝ'i. Li mem dir'ad'is, ke li maten'e vek'iĝ'as kvazaŭ rigid'a, ne'kapabl'a ord'ig'i si'a'j'n pens'o'j'n. Sed maten'a ban'o kaj zorg'a masaĝ'ad'o, far'at'a de lert'a'j en tio sklav'o'j, iom post iom rapid'ig'ad'is la cirkul'ad'o'n de li'a mal'rapid'em'a sang'o, vigl'ig'ad'is li'n, re'don'ad'is la konsci'o'n kaj re'fort'ig'ad'is tiel, ke el la oleotechium , t. e. la last'a ban'fak'o, li el'ir'ad'is ankoraŭ kvazaŭ re'viv'ig'it'a, kun okul'o'j bril'ant'a'j de sprit'ec'o kaj gaj'ec'o, re'jun'ig'it'a, viv'o'plen'a, elegant'a kaj tiel sen'egal'a, ke Otho mem ne pov'us kompar'i si'n kun li —kaj ver'a, kiel oni li'n nom'is — elegantiarum .

La publik'a'j'n vapor'ban'ej'o'j'n li vizit'ad'is mal'oft'e —nur en escept'a'j okaz'o'j, se oni pov'is tie aŭd'i iu'n admir'o'n vek'ant'a'n retor'o'n, pri kiu oni parol'is en la urb'o, aŭ se en la ephebia okaz'is special'e interes'a'j lukt'o'j. Ceter'e li hav'is en si'a insula propr'a'n ban'ej'o'n, kiu'n la fam'a kompan'o de Severus, Celer, pli'vast'ig'is por li, ali'konstru'is kaj aranĝ'is kun tiel ekster'ordinar'a gust'o, ke laŭ Nero mem ili super'is la cezar'a'n, kvankam la cezar'a ban'ej'o est'is pli grand'a kaj aranĝ'it'a sen'kompar'e pli luks'e.

Post tiu festen'o, dum kiu, enu'ig'it'a per arleken'ad'o de Vatinius, li part'o'pren'is kun Nero, Lucanus kaj Senecio la diskut'o'n : ĉu vir'in'o hav'as anim'o'n —lev'iĝ'int'e mal'fru'e, li ĝu'is, kiel ordinar'e, ban'o'n. Du grand'eg'a'j bandit'o'j ĵus met'is li'n sur cipres'a'n mensa , kovr'it'a'n per neĝ'blank'a egipt'a byssus , kaj per man'o'j, tremp'it'a'j en arom'a oliv'ole'o, komenc'is frot'i li'a'n bel'form'a'n korp'o'n —kaj li atend'is kun ferm'it'a'j okul'o'j, ĝis la varm'o de la laconicum kaj la varm'o de ili'a'j man'o'j trans'ir'os en li'n kaj for'ig'os el li la lac'ec'o'n.

Sed post cert'a temp'o li ek'parol'is, kaj, mal'ferm'int'e la okul'o'j'n, demand'is pri la veter'o, kaj post'e pri la gem'o'j, kiu'j'n juvel'ist'o Idomen promes'is al'send'i hodiaŭ, ke li rigard'u ili'n. Montr'iĝ'is ke la veter'o est'as bel'eg'a, kun facil'a vent'o de la Alban'a mont'ar'o, kaj ke la gem'o'j'n oni ne al'port'is. Petronius de'nov'e du'on'ferm'is la okul'o'j'n kaj ordon'is, ke oni transport'u li'n en la tepidarium —kiam subit'e el post la kurten'o montr'iĝ'is nomenclator , anonc'ant'e vizit'o'n de jun'a Marcus Vinicius, ĵus ven'int'a el Mal'grand'a Azi'o.

Petronius ordon'is en'las'i la gast'o'n en la tepidarium , kie'n ankaŭ li mem trans'ir'is. Vinicius est'is fil'o de li'a pli aĝ'a frat'in'o, kiu antaŭ jar'o'j edz'in'iĝ'is kun Marcus Vinicius, konsul'o en la temp'o de Tiberius. La jun'a Vinicius serv'is nun'e sub Corbulo kontraŭ la part'o'j (*), kaj post la fin'o de la milit'o re'ven'is en la urb'o'n. Petronius hav'is al li cert'a'n inklin'o'n, preskaŭ am'em'o'n, ĉar Marcus est'is bel'eg'a kaj atlet'a jun'ul'o, kaj sam'temp'e li sci'is gard'i cert'a'n est'et'a'n moder'ec'o'n en diboĉ'o, kio'n Petronius estim'is super ĉio.


Nom'o de gent'o.

—Salut'o'n al Petronius —dir'is la jun'a vir'o, en'ir'ant'e per elast'a paŝ'o en la tepidarium ; —est'u al vi favor'a'j ĉiu'j di'o'j, precip'e Asklepioso kaj Cypria, ĉar sub la gard'o de ili ambaŭ nenio mal'bon'a pov'as al vi okaz'i.

—Bon'ven'o'n al vi en Rom'o, kaj dolĉ'a est'u al vi ripoz'o post la milit'o —re'dir'is Petronius, etend'ant'e la man'o'n el la ond'a'j fald'o'j de mol'a teks'aĵ'o el carbassus , per kiu li est'is ĉirkaŭ'volv'it'a. Kia'j nov'aĵ'o'j en Armeni'o, kaj ĉu, est'ant'e en Azi'o, vi ne traf'is iam en Bi'tini'o'n?

Petronius est'is iam provinc'estr'o de Bi'tini'o, kaj pli'e, li administr'is ĝi'n energi'e kaj just'e. Ĝi prezent'is strang'a'n kontrast'o'n kun la karakter'o de tiu hom'o, fam'a pro si'a mol'anim'ec'o kaj plezur'am'o. Tial li volont'e re'memor'ad'is tiu'n temp'o'n, ĉar ĝi est'is pruv'o, kio li pov'us kaj sci'us est'i, se plaĉ'us al li.

—Mi est'is foj'e en Herakle'o —respond'is Vinicius. —Corbulo send'is mi'n tie'n por ven'ig'i help'a'j'n taĉment'o'j'n.

—Ha, Herakle'o! Mi kon'is tie unu knab'in'o'n el Kolĥid'o, per kiu mi for'don'us ĉiu'j'n ĉi tie'a'j'n eks'edz'in'o'j'n, ne escept'ant'e Poppaean Sed tio est'as mal'nov'a histori'o. Rakont'u, prefer'e, kio okaz'as ĉe la part'a flank'o. En'ver'e enu'ig'as mi'n ĉiu'j tiu'j Vologesoj, Tiridatesoj, Tigranesoj kaj ĉiu'j tiu'j barbar'o'j, kiu'j, kiel dir'as la jun'a Arulanus, hejm'e ir'ad'as ankoraŭ kvar'pied'e, kaj nur antaŭ ni ŝajn'ig'as si'n hom'o'j. Sed nun oni mult'e parol'as pri ili en Rom'o —almenaŭ tial, ke est'as danĝer'e parol'i pri la ali'a.

—Tiu ĉi milit'o mal'sukces'as, kaj sen Corbulo ĝi pov'us iĝ'i mal'venk'a.

Corbulo! je Bakĥo! li est'as ver'a di'o de milit'o, ver'a Mars'o : grand'a milit'estr'o, kaj sam'temp'e ekscit'em'a, just'a kaj mal'saĝ'a. Mi am'as li'n almenaŭ tial, ke Nero li'n tim'as.

Corbulo ne est'as mal'saĝ'a.

—Ebl'e vi prav'as, sed ceter'e tio est'as indiferent'a. Mal'saĝ'ec'o, kiel dir'as Pyrrho, neniel mal'super'as saĝ'ec'o'n kaj neniel diferenc'as de ĝi.

Vinicius komenc'is rakont'i pri la milit'o, sed kiam Petronius du'on'ferm'is la palpebr'o'j'n, la jun'a vir'o, vid'ant'e li'a'n lac'a'n kaj iom mal'gras'iĝ'int'a'n vizaĝ'o'n, ŝanĝ'is la tem'o'n de la inter'parol'o kaj kun cert'a zorg'em'o komenc'is demand'i pri li'a san'o.

Petronius de'nov'e mal'ferm'is la okul'o'j'n.

Li'a san'o!... Ne. Li ne sent'is si'n san'a. Li ankoraŭ ne ating'is, ver'e, la stat'o'n de la jun'a Sysena, kiu tia'grad'e perd'ad'is la sent'o'pov'o'n, ke al'port'at'a maten'e en ban'ej'o'n, li demand'ad'is : “ ĉu mi sid'as? ” Sed li ne est'is san'a. Vinicius rekomend'is li'n al la gard'ad'o de Asklepioso kaj Cypria. Oni eĉ ne sci'as, kies fil'o est'is tiu Asklepioso : de Arsinoo, aŭ de Koronido, kaj se la patr'in'o est'as dub'a, kio'n dir'i pri la patr'o! Kiu pov'as nun garanti'i eĉ pri si'a propr'a patr'o!

En tiu ĉi moment'o Petronius komenc'is rid'i, post kio li kontinu'ig'is :

—Ver'dir'e antaŭ du jar'o'j mi send'is en Epidaŭr'o'n tri dek'du'o'j'n da viv'a'j turd'o'j kaj pokal'o'n da or'o, sed ĉu vi sci'as kial? jen mi dir'is al mi : ĝi help'os aŭ ne help'os, sed cert'e ne mal'help'os. Se hom'o'j ankoraŭ ofer'don'as al di'o'j, mi tamen pens'as, ke ĉiu'j rezon'as sam'e, kiel mi. Ĉiu'j, ebl'e krom la mul'ist'o'j, kiu'j dung'as si'n al vojaĝ'ant'o'j ĉe Port'a Capena. Krom Asklepioso mi hav'is rilat'o'j'n ankaŭ kun Asklepiadesoj, kiam last'jar'e mi mal'san'is iom je la vezik'o. Ili pas'ig'ad'is por mi nokt'o'j'n en templ'o. Mi sci'is, ke ili est'as tromp'ist'o'j, sed mi dir'is al mi : ne domaĝ'e por mi! La mond'o baz'as si'n sur tromp'o, kaj la viv'o est'as iluzi'o. Sed oni dev'as hav'i tiom da saĝ'o, por sci'i disting'i inter iluzi'o'j agrabl'a'j kaj mal'agrabl'a'j. Mi hejt'ig'as mi'a'n hypocaustum per cedr'a lign'o, sur'ŝut'it'a per ambr'o, ĉar mi prefer'as en la viv'o bel'a'j'n odor'o'j'n, ol mal'bel'a'j'n. Koncern'e Cyprian, al kiu vi mi'n ankaŭ rekomend'is, mi ĝu'is ŝi'a'n favor'o'n tiom, ke mi hav'as ŝir'dolor'o'j'n en la dekstr'a krur'o. Sed ceter'e ŝi est'as bon'a di'in'o! Mi supoz'as, ke nun, pli aŭ mal'pli baldaŭ, vi ankaŭ port'os ofer'e blank'a'j'n kolomb'o'j'n al ŝi'a altar'o.

—Jes —dir'is Vinicius. —Ne ating'is mi'n la sag'o'j de l ' part'o'j, sed traf'is mi'n la paf'o de Amor'o —tut'e ne'atend'it'e kelk'a'n distanc'o'n de la urb'a pord'eg'o.

—Je la blank'a'j genu'o'j de Ĥaritoj! Vi rakont'os al mi ĉi tio'n en liber'a temp'o.

—Mi ven'is ĝust'e per demand'i vi'a'n konsil'o'n —respond'is Marcus.

Sed en tiu ĉi moment'o en'ir'is epilatores , kiu'j okup'iĝ'is pri Petronius, kaj Marcus, for'ĵet'int'e la tunik'o'n, en'ir'is en ban'uj'o'n kun mez'varm'a akv'o, ĉar Petronius invit'is li'n al ban'o.

—Ha, mi eĉ ne demand'as, ĉu vi'a am'o est'as reciprok'a —re'dir'is Petronius, rigard'ant'e la jun'a'n, kvazaŭ skulpt'it'a'n el marmor'o, korp'o'n de Vinicius. Se Lizipo est'us vi'n vid'int'a, vi ornam'us nun la pord'eg'o'n al Palatin'o, kiel statu'o de Herkul'o en ties jun'ec'o.

La jun'a vir'o rid'et'is kontent'e kaj komenc'is sub'akv'iĝ'ad'i en la ban'uj'o, el'plaŭd'ant'e abund'e ĉe tio la varm'et'a'n akv'o'n sur la mozaik'o'n, prezent'ant'a'n Her'o'n en la moment'o, kiam ŝi pet'as Dorm'o'n pri en'dorm'iĝ'o de Zeŭs'o. Petronius observ'is li'n per kontent'a rigard'o de art'ist'o.

Sed kiam li fin'is kaj konfid'is si'n laŭ'vic'e al la epilatores , en'ir'is leg'ist'o kun bronz'a skatol'o sur la ventr'o kaj paper'a'j rul'aĵ'o'j en la skatol'o.

—Ĉu vi vol'as aŭskult'i? —demand'is Petronius.

—Se ĝi est'as vi'a verk'o, volont'e! —respond'is Vinicius —sed se ne, mi prefer'as inter'parol'i. Poet'o'j nun'e kapt'as hom'o'j'n ĉe ĉiu'j strat'angul'o'j.

—Prav'e. Oni pov'as preter'pas'i neniu'n bazilik'o'n, neniu'n ban'ej'o'n, neniu'n bibliotek'o'n aŭ libr'o'vend'ej'o'n, ne ek'vid'ant'e poet'o'n, gest'ant'a'n, kiel simi'o. Kiam Agrippa ven'is ĉi tie'n el Orient'o, li kred'is, ke tie est'as frenez'ul'o'j. Sed tia est'as la nun'a temp'o. La cezar'o verk'as vers'aĵ'o'j'n, do ĉiu'j li'n imit'as. Oni nur rajt'as verk'i vers'aĵ'o'j'n pli bon'a'j'n, ol la cezar'o, kaj pro tio mi iom tim'as pri Lucanus... Sed mi verk'as proz'e, kaj regal'as per mi'a proz'o nek mi'n mem, nek ali'a'j'n. Tio, kio'n la leg'ist'o est'is leg'ont'a, est'as la “ kodicil'o'j ” de tiu kompat'ind'a Fabricius Vejento.

—Kial “ kompat'ind'a ”?

—Ĉar oni dir'is al li, ke li imit'u Odise'o'n kaj ne re'ven'u al la hejm'a sojl'o ĝis nov'a decid'o. Tiu Odise'ad'o est'os por li tiom pli facil'a, ke li'a edz'in'o ne est'as Penelop'o. Mi ne bezon'as dir'i al vi, ke tiu ag'o est'is mal'saĝ'a. Sed ĉi tie neniu konsider'as afer'o'j'n ali'e, ol supr'aĵ'e. Ĝi est'as sufiĉ'e mizer'a kaj enu'ig'a libr'o, kiu'n oni komenc'is pasi'e leg'i nur tiam, kiam la aŭtor'o est'is ekzil'it'a. Nun oni aŭd'as de ĉiu'j flank'o'j : “ scandala ! scandala ! ” kaj pov'as est'i, ke kelk'a'j'n histori'o'j'n Vejento el'pens'is, sed mi, kiu kon'as la urb'o'n, mi, kiu kon'as ni'a'j'n patres kaj ni'a'j'n vir'in'o'j'n, cert'ig'as vi'n, ke ĉio tio est'as pli pal'a, ol la real'ec'o. Malgraŭ tie ĉiu nun serĉ'as en la libr'o —si'n mem kun tim'o, kaj kon'at'o'j'n kun plezur'o. En la libr'ej'o de Avirunus cent skrib'ist'o'j laŭ'dikt'e trans'skrib'as la libr'o'n —ĝi'a sukces'o est'as cert'a.

—Ĉu ne est'as en ĝi vi'a'j afer'et'o'j?

—Est'as, sed la aŭtor'o mal'traf'is, ĉar mi est'as kun'e pli mal'bon'a kaj mal'pli vulgar'a, ol li mi'n prezent'is. Vid'u, ni jam de'long'e perd'is la sent'o'n de tio, kio est'as nobl'a aŭ mal'nobl'a, kaj al mi mem ŝajn'as, ke dir'ant'e la ver'o'n, tiu ĉi diferenc'o ne ekzist'as, kvankam Seneca, Musonius kaj Thrazeas pretend'as, ke ili ĝi'n vid'as. Al mi est'as egal'e. Je Herkul'o! mi dir'as, kio'n mi pens'as! Sed mi konserv'is tiu'n ĉi super'ec'o'n, ke mi sci'as, kio est'as mal'bel'a, kaj kio est'as bel'a, kaj tio'n ekzempl'e ni'a kupr'o'barb'a poet'o, vetur'ig'ist'o, kant'ist'o, danc'ist'o kaj histrio (*) —ne kompren'as.


Aktor'o ( lat. ).

—Mi kompat'as tamen Fabricius on! Li est'is bon'a kamarad'o.

—Pere'ig'is li li'a ambici'o. Ĉiu li'n suspekt'is, neniu bon'e sci'is, sed li mem ne pov'is el'ten'i kaj ĉiu'flank'e'n en sekret'o dis'babil'is la afer'o'n. Ĉu vi aŭd'is la histori'a'n de Ruffinus?

—Ne.

—Ni do trans'ir'u en la frigidarium , kie ni sen'varm'iĝ'os kaj kie mi ĝi'n rakont'os al vi.

Ili trans'ir'is en la frigidarium , kie en la mez'o ŝpruc'is fontan'o, kolor'ig'it'a pal'e - roz'e kaj dis'port'ant'a la arom'o'n de viol'o'j. Tie, sid'iĝ'int'e en niĉ'o'j, kovr'it'a'j per silk'o, ili komenc'is sen'varm'iĝ'i. Dum moment'o reg'is silent'o. Vinicius dum cert'a temp'o medit'e rigard'is bronz'a'n faŭn'o'n, kiu fleks'int'e nimf'o'n trans si'a'n ŝultr'o'n, avid'e serĉ'is per la buŝ'o ŝi'a'n buŝ'o'n. Post'e li dir'is.

—Tiu ĉi est'as prav'a. Jen kio est'as la plej bon'a en la viv'o.

—Pli mal'pli! sed krom tio vi am'as milit'o'n, kiu'n mi ne ŝat'as, ĉar en tend'o'j la ung'o'j fend'iĝ'as kaj ĉes'as est'i roz'kolor'a'j. Ceter'a ĉiu hav'as si'a'j'n plaĉ'o'j'n. La Kupr'o'barb'a am'as kant'o'n, precip'e si'a'n propr'a'n, kaj la mal'jun'a Scaurus —si'a'n korint'a'n vaz'o'n, kiu nokt'e star'as apud li'a lit'o, kaj kiu'n li kis'as, se li ne pov'as dorm'i. Li for'kis'is jam ĝi'a'j'n rand'o'j'n. Dir'u al mi, ĉu vi verk'as vers'aĵ'o'j'n?

—Ne. Mi neniam kun'met'is tut'a'n heksametr'o'n.

—Ĉu vi lud'as liut'o'n kaj kant'as?

—Ne.

—Ĉu vi ĉar'vetur'as?

—Mi part'o'pren'is si'a'temp'e vet'vetur'o'j'n en Antiokio, sed sen sukces'o.

—Do mi est'as tut'e trankvil'a pri vi. Kaj al kiu parti'o en la hipodrom'o vi aparten'as?

—Al la Verd'ul'o'j.

—Do mi est'as tut'e trankvil'a, tiom pli, ke vi posed'as ver'dir'e grand'a'n hav'aĵ'o'n, sed ne est'as tiel riĉ'a, kiel PallasSeneca. Ĉar vid'u —nun bon'e est'as ĉe ni verk'i vers'aĵ'o'j'n, kant'i ĉe liut'o, deklam'i kaj vet'vetur'i en cirk'o, sed ankoraŭ pli bon'e, kaj precip'e pli sen'danĝer'e, est'as ne verk'i vers'aĵ'o'j'n, ne lud'i, ne kant'i kaj ne vet'vetur'i en cirk'o. Kaj plej bon'e est'as sci'i admir'i, se tio'n far'as la Kupr'o'barb'a. Vi est'as bel'a knab'o, do ĉio, kio pov'as vi'n minac'i, est'as ebl'e, ke Poppaea en'am'iĝ'os je vi. Sed ŝi est'as tro spert'a por tio. Am'o'n ŝi ĝu'is sufiĉ'e ĉe la du unu'a'j edz'o'j, kaj ĉe la tri'a ŝi aspir'as io'n ali'a'n. Ĉu vi sci'as, ke tiu mal'saĝ'a Otho ĝis nun am'eg'as ŝi'n frenez'e... Li vag'as tie inter la rok'o'j de Hispan'uj'o kaj sopir'as, kaj tiel li perd'is la antaŭ'a'j'n kutim'o'j'n kaj tiel ĉes'is zorg'i pri si mem, ke por aranĝ'i la har'o'j'n nun sufiĉ'as al li tri hor'o'j tag'e. Kiu pov'us tio'n atend'i, precip'e de Otho.

—Mi kompren'as li'n —re'dir'is Vinicius. —Sed li'a'lok'e mi far'us io'n ali'a'n.

—Kio'n nom'e?

—Mi form'us fidel'a'j'n legi'o'j'n el la tie'a'j mont'ar'an'o'j. Brav'a'j soldat'o'j est'as tiu'j iberi'an'o'j.

Vinicius, Vinicius! Mi preskaŭ vol'us dir'i, ke vi ne kapabl'us al tio. Kaj ĉu vi sci'as, kial? ĉar tia'j'n afer'o'j'n oni far'as, sed ne parol'as pri ili, eĉ kondiĉ'e. Koncern'e mi'n, mi li'a'lok'e rid'us je Poppaea, rid'us je la Kupr'o'barb'a, kaj mi form'us legi'o'j'n ne el iberi'an'o'j, sed el iberi'an'in'o'j. Eventual'e mi verk'us kelk'a'j'n epigram'o'j'n, kiu'j'n mi ceter'e al neniu leg'us, kiel la kompat'ind'a Ruffinus.

—Vi intenc'is rakont'i al mi li'a'n histori'o'n.

—Mi ĝi'n rakont'os al vi en la unctuarium .

Sed en la unctuarium la atent'o'n de Vinicius okup'is io ali'a, nom'e bel'eg'a'j sklav'in'o'j, kiu'j tie atend'is la si'n'ban'int'o'j'n. Du el ili, negr'in'o'j, simil'a'j al mir'ind'a'j statu'o'j el ebon'o, komenc'is ŝmir'i ili'a'j'n korp'o'j'n per delikat'a'j arom'aĵ'o'j el Arab'uj'o, ali'a'j, lert'a'j en komb'ad'o frigi'an'in'o'j, ten'is en la man'o'j, mol'a'j kaj fleks'em'a'j, kiel serpent'o'j, polur'it'a'j'n ŝtal'a'j'n spegul'o'j'n kaj komb'il'o'j'n, kaj du, simil'a'j simpl'e al di'in'o'j, knab'in'o'j el Kos'o, atend'is kiel vestiplicae , ĝis ven'os la temp'o per statusimile fald'i la tog'o'j'n de la sinjor'o'j.

—Je Zeŭs'o la Nub'kolekt'ant'o! —dir'is Marcus Vinicius. Kia'n elekt'o'n vi hav'as ĉi tie!

—Mi prefer'as elekt'o'n, ol kolekt'o'n —respond'is Petronius. —Mi'a tut'a familia (*) en Rom'e ne super'as kvar'cent person'o'j'n, kaj mi pens'as, ke per person'a pri'serv'ad'o ebl'e nur nov'riĉ'ul'o'j bezon'as pli mult'a'j'n hom'o'j'n.


Hejm'a sklav'ar'o.

—Pli bel'a'j'n korp'o'j'n eĉ la Kupr'o'barb'a ne posed'as —parol'is Vinicius, dis'blov'ant'e la naz'o'n.

Je tio ĉi Petronius respond'is kun cert'a amik'a sen'zorg'ec'o :

—Vi est'as mi'a parenc'o, kaj mi est'as nek tiel ne'komplez'em'a, kiel Bassus, nek tiel pedant'a, kiel Aulus Plautius.

Sed Vinicius, ek'aŭd'int'e la last'a'n nom'o'n, forges'is moment'e pri la knab'in'o'j el Kos'o, kaj viv'e lev'int'e la kap'o'n, demand'is :

—Kial ven'is en vi'a'n pens'o'n Aulus Plautius? Ĉu vi sci'as, ke mi, el'artik'ig'int'e la man'o'n apud la urb'o, pas'ig'is ĉe ili dek'kelk'a'j'n tag'o'j'n? Okaz'is, ke Plautius al'vetur'is en la moment'o de la akcident'o, kaj vid'ant'e, ke mi tre sufer'as, kun'pren'is mi'n en si'a'n hejm'o'n, kaj tie li'a sklav'o, kurac'ist'o Merio, re'san'ig'is mi'n. Ĝust'e pri ĉi tio mi vol'is kun vi parol'i.

—Kial? Ebl'e vi okaz'e en'am'iĝ'is je Pomponia? Se jes, mi bedaŭr'as vi'n : vir'in'o ne'jun'a kaj virt'a! Mi ne pov'as imag'i pli mal'bon'a'n kun'traf'o'n de cirkonstanc'o'j, ol tio'n. Brrr!

—Ne je Pomponia eheu ! —dir'is Vinicius.

—Je kiu do?

—Se mi mem sci'us, je kiu? Sed mi eĉ ne sci'as bon'e ŝi'a'n nom'o'n : Ligia, ĉu Callina? Oni nom'as ŝi'n hejm'e Ligia, ĉar ŝi de'ven'as el la naci'o de la lig'o'j (*), sed ŝi hav'as si'a'n barbar'a'n nom'o'n : Callina. Strang'a est'as la dom'o de Plautius : svarm'o'plen'a kaj sen'bru'a, kiel la bosk'o'j en Subiako. Dum dek'kelk'a'j tag'o'j mi ne sci'is, ke tie loĝ'as di'in'o. Sed foj'e, je tag'iĝ'o mi ek'vid'is ŝi'n, lav'ant'a'n si'n en la ĝarden'a fontan'o. Kaj mi ĵur'as je la ŝaŭm'o, el kiu nask'iĝ'is Afrodit'o, ke la radi'o'j de l ' maten'ruĝ'o tra'bril'is ŝi'a'n korp'o'n. Mi pens'is, ke kiam la sun'o lev'iĝ'os, ŝi solv'iĝ'os antaŭ mi en lum'o, kiel solv'iĝ'as ĉiel'ruĝ'o. De tiu temp'o mi vid'is ŝi'n du'foj'e, kaj ankaŭ de tiu temp'o mi ne kon'as trankvil'o'n, mi ne hav'as ali'a'j'n dezir'o'j'n, mi ne vol'as sci'i, kio'n pov'as don'i al mi la urb'o, mi ne vol'as vir'in'o'j'n, nek or'o'n, mi ne vol'as korint'a'j'n kupr'aĵ'o'j'n, nek sukcen'o'n, nek perlamot'o'n, nek vin'o'n, nek festen'o'j'n, mi nur vol'as Ligian. Mi dir'as al vi sincer'e, Petronius, ke mi sopir'as je ŝi, kiel la Dorm'o, prezent'it'a sur la mozaik'o en vi'a tepidarium , sopir'is je Paisiteo, mi sopir'as dum tut'a'j tag'o'j kaj nokt'o'j.


Nom'o de gent'o.

—Se ŝi est'as sklav'in'o, aĉet'u ŝi'n.

—Ŝi ne est'as sklav'in'o.

—Kio ŝi est'as do? Liber'ig'it'in'o de Plautius?

—Neniam est'int'e sklav'in'o, ŝi ne pov'is est'i liber'ig'it'a.

—Sekv'e?

—Mi ne sci'as : reĝ'a fil'in'o, aŭ io simil'a.

—Vi ek'interes'as mi'n, Vinicius.

—Sed se vi vol'os mi aŭskult'i, mi kontent'ig'os vi'a'n interes'o'n. La histori'o ne est'as tro long'a. Vi ebl'e person'e kon'is Vannus on, la reĝ'o'n de la svevoj, kiu, ekzil'it'a el si'a patr'uj'o, dum long'a temp'o rest'ad'is en Rom'o, kaj eĉ fam'iĝ'is per feliĉ'a kub'lud'ad'o kaj per bon'e vetur'ig'ad'o. La cezar'o Drusus re'e sur'tron'ig'is li'n. Vannius, kiu est'is efektiv'e brav'a hom'o, en la komenc'o reg'is bon'e kaj sukces'e milit'ad'is, sed post'e li komenc'is rab'i per ĉiu'j manier'o'j, ne nur de la najbar'o'j, sed ankaŭ de la propr'a'j svevoj. Tiam Vangio kaj Sid'o, li'a'j du nev'o'j kaj fil'o'j de Vibilius, la reĝ'o de la hermanduroj, decid'is dev'ig'i li'n de'nov'e ir'i en Rom'o'n... prov'i la feliĉ'o'n en kub'lud'ad'o.

—Mi memor'as, tie est'is en la temp'o de Claudius, antaŭ ne'long'e.

—Jes! Eksplod'is milit'o. Vannius help'vok'is la jazigojn, kaj li'a'j simpati'a'j nev'o'j la lig'o'j'n, kiu'j, aŭd'int'e io'n pri la riĉ'aĵ'o'j de Vannius kaj al'log'it'a'j per esper'o de milit'rab'o'j, ven'is en tia nombr'o, ke la cezar'o Claudius mem komenc'is tim'i pri la apud'lim'a pac'o. Claudius ne vol'is miks'i si'n en la milit'o'j'n de la barbar'o'j, li tamen skrib'is al Atelius Hister, kiu komand'is la apud'danub'a'n legi'o'n, ke li zorg'e atent'u la sort'o'n de la milit'o kaj ne permes'u konfuz'i ni'a'n pac'o'n. Tiam Hister postul'is do la lig'o'j, ke ili promes'u ne trans'pas'i ni'a'n lim'o'n, kio'n ili ne nur konsent'is, sed don'is garanti'ul'o'j'n, inter kiu'j trov'iĝ'is la edz'in'o kaj fil'in'o de ili'a milit'estr'o... Vi sci'as ja, ke la barbar'o'j milit'ir'as kun si'a'j edz'in'o'j kaj infan'o'j... Kaj jen mi'a Ligia est'as la fil'in'o de tiu milit'estr'o.

—Kiel vi ek'sci'is tio'n?

Aulus Plautius mem rakont'is ĝi'n al mi. La lig'o'j efektiv'e ne trans'pas'is tiam ni'a'n lim'o'n, sed la barbar'a'j ven'as, kiel uragan'o, kaj for'kur'as, kiel uragan'o. Tiel ankaŭ mal'aper'is la lig'o'j kun si'a'j ur'a'j korn'o'j sur la kap'o'j. Ili venk'is la svevojn kaj jazigojn do Vannius, sed ili'a reĝ'o pere'is, kaj ili for'ir'is kun rab'aĵ'o'j, las'ant'e la garanti'ul'o'j'n ĉe Hister. La patr'in'o baldaŭ mort'is, kaj ne sci'ant'e, kio'n far'i kun la infan'o, Hister for'send'is ĝi'n al la provinc'estr'o de la tut'a German'uj'o, Pomponius. Tiu ĉi, fin'int'e la milit'o'n kontraŭ la kattoj, re'ven'is Rom'o'n, kie, kiel vi sci'as, Claudius permes'is al li solen'i la triumf'o'n. La knab'in'o paŝ'is tiam post la ĉar'o de la venk'int'o, sed kiam la solen'o fin'iĝ'is, si'a'vic'e Pomponius ne sci'is, kio'n far'i kun ŝi, ĉar oni ne pov'is trakt'i la garanti'ul'in'o'n kiel milit'kapt'it'in'o'n, ke'j fin'e li don'is ŝi'n al si'a frat'in'o, Pomponia Graecina, la edz'in'o de Plautius. En ili'a dom'o, kie ĉiu'j est'as virt'a'j, komenc'ant'e de la ge'mastr'o'j, kaj fin'ant'e per dom'bird'o'j en la bird'ej'o, ŝi plen'kresk'is, bedaŭr'ind'e tiel virt'a, kiel Graecina mem, kaj tiel bel'eg'a, ke eĉ Poppaea aspekt'us apud ŝi, kiel aŭtun'a fig'o apud hesperid'a pom'o.

—Kaj?

—Kaj mi ripet'as al vi, ke de kiam mi vid'is, kiel la sun'radi'o'j tra'bril'is ŝi'a'n korp'o'n ĉe la fontan'o, mi en'am'iĝ'is je ŝi frenez'e.

—Ŝi est'as do tiel diafan'a, kiel petromiz'o, aŭ jun'a sardin'o?

—Ne ŝerc'u, Petronius, kaj se vi'n erar'ig'as la facil'ec'o, kun kiu mi mem parol'as pri mi'a pasi'o, sci'u, ke sub hel'kolor'a vest'o oft'e profund'a'j vund'o'j si'n kaŝ'as. Mi dev'as dir'i al vi ankaŭ, ke, re'ven'ant'e el Azi'o, mi dorm'is unu nokt'o'n en templ'o de Mopsuso por hav'i aŭgur'a'n sonĝ'o'n. Kaj en la sonĝ'o aper'is antaŭ mi Mopsuso mem kaj antaŭ'dir'is, ke en mi'a viv'a grand'a ŝanĝ'o okaz'os pro am'o.

—Mi aŭd'is, kiel Plinius dir'is, ke li ne kred'as je la di'o'j, sed kred'as je sonĝ'o'j, kaj ebl'e li prav'as. Mi'a'j ŝerc'o'j ankaŭ ne mal'help'as al mi pens'i kelk'foj'e, ke efektiv'e ekzist'as nur unu di'a est'aĵ'o, pra'temp'a, ĉio'pov'a, kre'a —Venus Genitrix. Ŝi kun'ig'as la anim'o'j'n, ŝi kun'ig'as la korp'o'j'n kaj aĵ'o'j'n. Eros'o el'ig'is la mond'o'n el ĥaos'o. Ĉu li far'is bon'e, tio est'as ali'a demand'o, sed ĉar tiel est'as, ni dev'as konfes'i li'a'n potenc'o'n, kvankam ni rajt'as ne ben'i ĝi'n...

—Ha, Petronius, pli facil'e est'as filozof'i, ol don'i bon'a'n konsil'o'n.

—Dir'u al mi, kio'n ĝust'e vi vol'as?

—Mi vol'as hav'i Ligian. Mi vol'as, ke mi'a'j brak'o'j, kiu'j nun ĉirkaŭ'as nur aer'o'n, pov'u ĉirkaŭ'i ŝi'n kaj al'prem'i al la brust'o. Mi vol'as spir'i per ŝi'a spir'o. Se ŝi est'us sklav'in'o, mi don'us por ŝi al Aulus cent knab'in'o'j'n kun pied'o'j blank'ig'it'a'j per kalk'o, sign'e ke ili est'as unu'a'foj'e vend'at'a'j. Mi vol'as hav'i ŝi'n en mi'a dom'o tiel long'e, ĝis mi'a kap'o est'os blank'a, kiel la pint'o de Sorakto en vintr'o.

—Ŝi ne est'as sklav'in'o, sed ceter'e ŝi aparten'as al la familia de Plautius, kaj ĉar ŝi est'as for'las'it'a infan'o, oni pov'as konsider'i ŝi'n alumna . Plautius pov'us ŝi'n ced'i al vi, se li vol'us.

—Vi evident'e ne kon'as Pomponian Graecinan. Ceter'e ili ambaŭ am'as ŝi'n, kiel propr'a'n infan'o'n.

Pomponian mi kon'as. Ver'a cipres'o. Se ŝi ne est'us edz'in'o de Aulus, oni pov'us dung'ad'i ŝi'n, kiel plor'ist'in'o'n. De la mort'o de Julia ŝi ne de'met'is la nigr'a'n stola , kaj en'tut'e ŝi aspekt'as, kvazaŭ ŝi est'us jam dum'viv'e paŝ'ant'a sur kamp'o, sur'kresk'it'a de asfodel'o'j. Pli'e, ŝi est'as univira , do inter ni'a'j vir'in'o'j, eks'edz'in'iĝ'ant'o'j kvar - aŭ kvin'foj'e, ŝi est'as sam'temp'e feniks'o. Sed aŭskult'u!... ĉu vi aŭd'is, ke la feniks'o laŭ'dir'e ver'e el'kov'iĝ'is nun en la supr'a Egipt'o, kio okaz'as al ĝi ne pli oft'e, ol unu'foj'e dum kvin'cent jar'o'j?

Petronius, Petronius! Pri la feniks'o ni babil'os ali'foj'e.

—Kio'n mi dir'u al vi, mi'a Marcus. Mi kon'as Auluson Plautius on, kiu, kvankam mal'laŭd'as mi'a'n viv'manier'o'n, hav'as al mi cert'a'n simpati'o'n, kaj ebl'e eĉ estim'as mi'n pli, ol ali'a'j'n, ĉar li sci'as, ke mi neniam est'is denunc'ist'o, kiel ekzempl'e Domitius Afer, Tigellinus kaj la tut'a band'o da amik'o'j de Ahenobarbus. Krom tio, ne ŝajn'ig'ant'e mi'n stoik'o, mi tamen plur'foj'e mal'aprob'is tia'j'n ag'o'j'n de Nero, je kiu'j Seneca kaj Burrhus ferm'et'is la okul'o'j'n. Se vi kred'as, ke mi pov'as io'n ating'i por vi ĉe Aulus —mi est'as pret'a serv'i al vi.

—Mi kred'as, ke vi pov'as. Vi hav'as influ'o'n je li, kaj krom tio vi'a mens'o abund'as je ne'el'ĉerp'ebl'a'j rimed'o'j. Se vi esplor'us la situaci'o'n kaj parol'us kun Plautius...

—Vi tro'taks'as mi'a'n influ'o'n kaj sprit'ec'o'n, sed se en ĉi tio konsist'as la afer'o, mi parol'os kun Plautius tuj, kiam ili re'ven'os en la urb'o'n.

—Ili re'ven'is antaŭ du tag'o'j.

—Ni ir'u do en la triclinium , kie ni'n atend'as maten'manĝ'o, kaj post'e, fort'iĝ'int'e, ni ordon'os port'i ni'n al Plautius.

—Ĉiam vi est'is kar'a al mi —respond'is viv'e Vinicius —sed nun mi simpl'e star'ig'os inter mi'a'j lar'o'j (*) vi'a'n statu'o'n —tiel bel'a'n, kiel ĉi tiu —kaj dediĉ'ad'os al ĝi ofer'o'j'n.


Gard'a'j spirit'o'j

Dir'int'e ĉi tio'n, li turn'is si'n al la statu'o'j, kiu'j ornam'is unu tut'a'n flank'o'n de la arom'plen'a hal'o.

Post'e li al'don'is :

—Je la lum'o Helioso! Se la di'a Aleksandr'o est'is simil'a al vi —oni ne mir'u je Helen'o!

Kaj en tiu ĉi ek'kri'o est'is tiom da sincer'ec'o, kiom da flat'o. Ĉar Petronius, kvankam pli aĝ'a kaj mal'pli atlet'a, est'is eĉ pli bel'a, ol Vinicius. La vir'in'o'j en Rom'o admir'is ne nur li'a fleks'em'a'n mens'o'n kaj la gust'o'n, pro kiu li gajn'is la titol'o'n de arbitr'o de elegant'ec'o —sed ankaŭ li'a'n korp'o'n. Tiu admir'o est'is vid'ebl'a eĉ sur la vizaĝ'o'j de la du knab'in'o'j el Kos'o, nun fald'ant'a'j li'a'n tog'o'n, el kiu'j unu, nom'at'a Eunice, kaŝ'e li'n am'ant'a, rigard'is en li'a'j'n okul'o'j'n humil'e kaj admir'e.

Sed li eĉ tio'n ne atent'is, nur, rid'et'int'e al Vinicius, ek'cit'is respond'e la esprim'o'n de Seneca pri la vir'in'o'j :

Animal impudens... k. t. p.

Kaj post'e, met'int'e la brak'o'n ĉirkaŭ li'a'j'n ŝultr'o'j'n, li el'konduk'is li'n al la triclinium .

En la unctuarium la du grek'a'j knab'in'o'j la frigi'an'in'o'j kaj la du negr'in'o'j komenc'is ord'ig'i la epilichnia kun arom'aĵ'o'j. Sed en la sam'a moment'o el post la flank'e'n'tir'it'a kurten'o de la frigidarium montr'iĝ'is la kap'o'j de la ban'ist'o'j kaj aŭd'iĝ'is mal'laŭt'a : “ sss! ” —kaj respond'e al tio unu el la grek'in'o'j, la frigi'an'in'o'j kaj la du etiop'a'j knab'in'o'j, salt'kur'int'e, rapid'eg'e mal'aper'is post la kurten'o. En la ban'ej'o komenc'iĝ'is moment'o'j de petol'o kaj volupt'o, kiu'j'n la inspektor'o ne mal'permes'is, ĉar li mem oft'e part'o'pren'is en simil'a'j diboĉ'o'j. Ceter'e ankaŭ Petronius suspekt'is tio'n, sed ĉar li est'is hom'o indulg'em'a kaj ne'volont'e pun'ad'is, li rigard'is tio'n per du'on'ferm'it'a'j okul'o'j.

En la unctuarium rest'is sol'e Eunice. Dum cert'a temp'o ŝi aŭskult'is la voĉ'o'j'n kaj rid'o'j'n, direkt'ant'a'j'n si'n for al la laconicum , fin'e, pren'int'e la inkrust'it'a'n per sukcen'o kaj ebur'o taburet'o'n, sur kiu antaŭ moment'o sid'is Petronius, ŝi al'ŝov'is ĝi'n atent'e al li'a statu'o.

La unctuarium est'is plen'a de sun'lum'o kaj kolor'o'j, bril'ant'a'j de la ĉiel'ark'a'j marmor'o'j, per kiu'j est'is kovr'it'a'j la mur'o'j.

Eunice sur'ir'is la taburet'o'n —kaj, trov'iĝ'int'e sam'alt'e kun la statu'o, ŝi subit'e ĵet'is la brak'o'j'n ĉirkaŭ ĝi'a'n kol'o'n, —post'e ŝi for'ĵet'is mal'antaŭ'e'n si'a'j'n or'a'j'n har'o'j'n, kaj, al'ŝov'int'e si'a'n roz'kolor'a'n korp'a'n al la blank'a marmor'o, komenc'is ekstaz'e prem'i la buŝ'o'n al la mal'varm'a'j lip'o'j de Petronius.

ĈAPITRO II

Post la tiel nom'at'a maten'manĝ'o, al kiu la du kamarad'o'j sid'iĝ'is tiam, kiam ordinar'a'j mort'em'ul'o'j est'is jam long'e post la post'tag'mez'a prandium , Petronius propon'is mal'long'a'n dorm'o'n. Laŭ li la temp'o est'is ankoraŭ tro fru'a, por far'i vizit'o'j'n. Est'as ver'e hom'o'j, kiu'j komenc'as vizit'i kon'at'o'j'n je sun'lev'iĝ'o, kaj pli'e, konsider'as tiu'n ĉi kutim'o'n mal'nov'a, rom'a. Sed li, Petronius, konsider'as ĝi'n barbar'a. La post'tag'mez'a'j hor'o'j est'as la plej konven'a'j, sed ne pli fru'e, ol la sun'o trans'ir'as al la templ'o de Jov'o la Kapitol'a kaj komenc'as bril'i de'flank'e sur Forum'o'n. En aŭtun'o ordinar'e est'as ankoraŭ tre varm'e, kaj la hom'o volont'e dorm'as post la manĝ'o. Inter'temp'e agrabl'e est'as aŭskult'i la murmur'ad'o'n de la fontan'o en la atrium , kaj post la nepr'a paŝ'mil'o dorm'i iom'et'e en la ruĝ'a lum'o, penetr'ant'a tra purpur'a, du'on'e sur'tir'it'a velarium .

Vinicius konfes'is li'a'j'n vort'o'j'n prav'a'j, kaj ili komenc'is promen'i, en sen'zorg'a manier'o parol'ant'e pri tio, kio okaz'as sur Palatin'o kaj en la urb'o, kaj iom filozo viv'o. Post'e Petronius ir'is en cubiculum , sed li ne dorm'is long'e. Du'on'hor'o'n post'e li el'ir'is, kaj, ordon'int'e al'port'i al si verben'o'n, komenc'is ĝi'n flar'i kaj frot'i per ĝi si'a'j'n man'o'j'n kaj tempi'o'j'n.

—Vi ne imag'as —li dir'is —kiel tio vigl'ig'as kaj freŝ'ig'as. Nun mi est'as pret'a.

Port'il'o atend'is jam de'long'e, do ili sid'iĝ'is kaj ordon'is port'i si'n al Vicus Patricius, al la dom'o de Aulus. La insula de Petronius trov'is si'n sur la sud'a dekliv'o de Palatin'o, apud la t. n. Carinae, kaj tiel la plej mal'long'a voj'o est'us mal'supr'e de Forum, sed ĉar Petronius vol'is ĉe tiu ĉi okaz'o vizit'i la juvel'ist'o'n Idomen, li ordon'is, ke oni port'u ili'n tra Vicus Apollinis kaj Forum al Vicus Sceleratus, ĉe kies angul'o est'is mult'eg'a'j ĉiu'spec'a'j vin'ej'o'j.

Grand'eg'a'j negr'o'j lev'is la port'il'o'n kaj ek'ir'is, antaŭ'at'a'j de sklav'o'j, nom'at'a'j pedisequi . Petronius dum cert'a temp'o silent'e lev'ad'is si'a'j'n man'o'j'n, arom'a'j'n per verben'o, al la naz'o, kaj ŝajn'is medit'i pri io. Post moment'a li dir'is :

—Ven'is al mi la ide'o, ke se vi'a arb'ar'a nimf'o ne est'as sklav'in'o, ŝi pov'us for'las'i la dom'o'n de Plautius kaj trans'lok'iĝ'i en la vi'a'n. Vi ĉirkaŭ'ig'us ŝi'n per am'o kaj sur'ŝut'us per riĉ'aĵ'o'j, kiel mi mi'a'n ador'at'a'n Chrysothemis on, kiu, inter ni dir'ant'e, ted'as mi'n jam almenaŭ sam'e, kiel mi ŝi'n.

Markus sku'is la kap'o'n.

—Ne? —demand'is Petronius. —En plej mal'bon'a okaz'o la afer'o ven'us antaŭ la cezar'o'n, kaj vi pov'as est'i cert'a, ke eĉ nur dank' al mi'a influ'o ni'a Kupr'o'barb'a favor'us vi'a'n flank'o'n.

—Vi ne kon'as Ligian —respond'is Vinicius.

—Las'u do mi'n demand'i, ĉu vi ŝi'n kon'as pli, ol laŭ'vid'e? Ĉu vi parol'is al ŝi? Ĉu vi konfes'is al ŝi vi'a'n am'o'n?

—Mi vid'is ŝi'n unu'e ĉe la fontan'o, kaj post'e mi ankoraŭ du'foj'e renkont'is ŝi'n. Memor'u, ke dum mi'a rast'ad'o en la dom'o de Aulus mi loĝ'is en flank'a pavilon'o, destin'it'a por gast'o'j, kaj, hav'ant'e el'artik'ig'it'a'n man'o'n, mi ne pov'is part'o'pren'i la komun'a'j'n manĝ'o'j'n. Nur vesper'e, antaŭ la tag'o, por kiu mi anonc'is mi'a'n for'vetur'o'n, mi renkont'is Ligian ĉe la vesper'manĝ'o —kaj mi pov'is dir'i al ŝi nek unu vort'o'n. Mi dev'is aŭskult'i Aulusan, kiu rakont'is pri si'a'j venk'o'j en Brit'uj'o, kaj post'e pri la ruin'o de la mal'grand'a'j bien'o'j en Ital'uj'o, kiu'n ankoraŭ Licinius Stol'o pen'is kontraŭ'ag'i. En'tut'e mi ne sci'as, ĉu Aulus kapabl'as parol'i pri io ali'a, kaj ne pens'u, ke ni sukces'os tio'n ĉi evit'i, se nur vi ne prefer'as aŭskult'i pri la mal'hard'it'ec'o de la nun'a temp'o. Ili hav'as en si'a'j bird'ej'o'j fazan'o'j'n, sed ne manĝ'as ili'n, akcept'int'e la princip'o'n, ke for'manĝ'o de ĉiu fazan'o proksim'ig'as la fin'o'n de la rom'a potenc'o. La du'a'n foj'o'n mi renkont'is ŝi'n apud ĝarden'a cistern'o, ten'ant'a'n en la man'o ĵus el'ŝir'it'a'n kan'o'n, kies tuf'a'n fin'o'n ŝi tremp'is en la akv'o kaj sur'ŝpruc'is la irid'o'j'n, kresk'ant'a'j'n ĉirkaŭ'e. Rigard'u mi'a'j'n genu'o'j'n. Je la ŝild'o de Herakl'o, mi dir'as al vi, ke ili ne trem'is, kiam kontraŭ ni'a'j'n manipul'o'j'n ir'is, muĝ'ant'e, la hord'a'j de part'o'j —sed ili trem'is ĉe tiu cistern'o. Kaj konfuz'it'a, kiel infan'o, kiu ankoraŭ port'as bulla ĉe la kol'o, nur per la okul'o'j mi pet'eg'is kompat'o'n, long'e ne pov'ant'e el'dir'i eĉ vort'o'n.

Petronius rigard'is li'n kun cert'a envi'o

—Feliĉ'ul'o! —li dir'is —se eĉ la mond'o kaj la viv'o est'us plej mal'bon'a'j, rest'os en ili unu etern'a bon'o —la jun'ec'o!

Kaj post moment'o li demand'is.

—Ĉu vi ne al'parol'is ŝi'n?

—Jes. Re'konsci'iĝ'int'e iom, mi dir'is, ke mi re'ven'as el Azi'o, ke mi el'artik'ig'is la man'o'n apud la urb'o kaj mult'e sufer'is, sed nun, kiam mi dev'as for'las'i ĉi tiu'n gast'am'a'n dom'o'n, mi vid'as, ke sufer'ad'o ĉi tie pli valor'as, ol ali'lok'e ĝoj'o, mal'san'o pli, ol ali'lok'e san'o. Ŝi aŭskult'is mi'a'j'n vort'o'j'n ankaŭ konfuz'it'a, desegn'ant'e io'n per la kan'o sur la safran'a sabl'o. Post'e ŝi lev'is la kap'o'n, ankoraŭ'foj'e rigard'is tiu'j'n far'it'a'j'n sign'o'j'n, ankoraŭ'foj'e mi'n, kvazaŭ vol'ant'e io'n demand'i —kaj subit'e ŝi for'kur'is, kiel hamadriad'o de mal'sprit'a faŭn'o.

—Ŝi cert'e hav'as bel'eg'a'j'n okul'o'j'n.

—Kiel mar'o —kaj mi dron'is en ili, kiel en mar'o. Kred'u al mi, ke Arĥipelag'o est'as mal'pli blu'a. Moment'o'n post'e al'kur'is la mal'grand'a Plautius kaj komenc'is io'n demand'i. Sed mi ne kompren'is, kio'n li dir'is.

—Ho Aten'o! —ek'kri'is Petronius —for'pren'u la kovr'aĵ'o'n, per kiu Eros'o kovr'is la okul'o'j'n de ĉi tiu knab'o —aŭ li romp'os al si la kap'o'n kontraŭ kolon'o en la templ'o de Venus'o.

Kaj li turn'is si'n al Vinicius :

—Ho, vi printemp'a burĝon'o sur la arb'o de l ' viv'o, vi unu'a verd'a branĉ'et'o de vin'ber'uj'o! Mi dev'us, anstataŭ al Plautius, port'ig'i vi'n al Gelotius, kiu hav'as lern'ej'o'n por knab'o'j, ne hav'ant'a'j sci'o'n pri la viv'o.

—Kio'n vi ĝust'e vol'as de mi?

—Kaj kio'n ŝi desegn'is sur la sabl'o? Ĉu ne la nom'o'n de Amor'o, ĉu ne kor'a'n, tra'paf'it'a'n per li'a sag'o, aŭ io'n simil'a'n, laŭ kio vi pov'us konjekt'i, ke satirus'o'j jam flustr'is en la orel'o'n de tiu nimf'o de'vers'a'j'n sekret'o'j'n de la viv'o? Kiel vi pov'is ne rigard'i tiu'j'n sign'o'j'n?

—De pli long'e mi port'as tog'o'n, ol vi pens'as —dir'is Vinicius —kaj antaŭ ol al'kur'is la mal'grand'a Aulus, mi atent'e rigard'is tiu'j'n sign'o'j'n. Mi ja sci'as, ke en Grek'uj'o kaj en Rom'o knab'in'o'j oft'e skrib'as sur sabl'e konfes'o'j'n, kiu'j'n ne vol'as el'dir'i ili'a'j buŝ'o'j... Sed diven'u, kio'n ŝi desegn'is?

—Se io'n ali'a'n, ol mi dir'is, mi ne diven'os.

—Fiŝ'o'n.

—Kio'n vi dir'as?

—Mi dir'as : fiŝ'o'n. Ĉu ĝi dev'is signif'i, ke en ŝi'a'j vejn'o'j ĝis nun mal'varm'a sang'o flu'as? —mi ne sci'as! Sed vi, kiu mi'n nom'is printemp'a burĝon'o sur la arb'o de l ' viv'o, sci'os sen'dub'e klar'ig'i tiu'n sign'o'n pli bon'e?

Carissime ? Tia'n demand'o'n far'u al Plinius. Li hav'as sci'o'n pri la fiŝ'o'j. Se la mal'jun'a Apicius viv'us ankoraŭ, ebl'e li ankaŭ pov'us io'n dir'i al vi pri tio, ĉar li for'manĝ'is dum si'a viv'o pli da fiŝ'o'j, ol pov'as en'ten'i sam'temp'e la Neapol'a golf'o.

Sed la plu'a inter'parol'o romp'iĝ'is ĉar oni en'port'is ili'n en svarm'o'plen'a'j'n strat'o'j'n, kie ĝi'n mal'help'is la hom'a bru'ad'o. Tra Vicus Apollinis ili direkt'is si'n al Forum Romanum, kie en bel'a veter'o, antaŭ sub'ir'o de la sun'o, kun'venad'is amas'o'j da sen'far'em'a'j urb'an'o'j, por promen'i inter la kolon'o'j, rakont'i nov'aĵ'o'j'n kaj aŭskult'i ili'n, vid'i port'at'a'j'n port'il'o'j'n kun eminent'ul'o'j, fin'e —en'ir'i vend'ej'o'j'n de juvel'ist'o'j, libr'o'vend'ej'o'j'n, negoc'ej'o'j'n kie oni ŝanĝ'ad'is mon'o'n, vend'ej'o'j'n de ŝtof'o'j, de bronz'aĵ'o'j kaj ĉia'j'n ali'a'j'n, kiu'j trov'is si'n amas'e en la dom'o'j, okup'ant'a'j la flank'o'n de la plac'o kontraŭ Kapitol'o. La du'on'o de Forum'o, kuŝ'ant'a sen'per'e sub la kastel'a'j abrupt'aĵ'o'j est'is jam dron'ant'a en ombr'o, dum la kolon'o'j de la pli alt'e star'ant'a'j templ'o'j or'is ankoraŭ en lum'o kaj blu'o. Tiu'j, kiu'j kuŝ'is pli mal'alt'e, ĵet'ad'is long'form'a'j'n ombr'o'j'n sur la marmor'a'j'n plat'o'j'n, —kaj ĉie ili est'is tiel mult'a'j, ke la rigard'o inter ili perd'is la voj'o'n, kiel en arb'ar'o. Ŝajn'is, ke tiu'j konstru'aĵ'o'j kaj kolon'o'j kvazaŭ sufok'as si'n unu inter ali'a'j. Ili lev'is si'n en tavol'o'j, vic'o super vic'o, etend'is si'n dekstr'e'n kaj mal'dekstr'e'n, atak'is la dekliv'o'j'n, prem'is si'n al la kastel'a mur'eg'o aŭ unu al ali'a'j, simil'e al pli kaj mal'pli grand'a'j, pli kaj mal'pli dik'a'j, or'et'a'j kaj blank'a'j trunk'o'j, jen flor'ant'a'j sub la arkitrav'o'j per akant'a'j flor'o'j, jen volv'it'a'j en bon'stil'a'j'n korn'o'j'n, aŭ fin'it'a'j per simpl'a, doris'a kvadrat'o. Super tiu arb'ar'o bril'is kolor'a'j triglif'o'j, el timpan'o'j el'star'ad'is skulpt'it'a'j figur'o'j de di'o'j, de supr'o'j flug'il'hav'a'j kvadrig'o'j kvazaŭ vol'is lev'i si'n en aer'o'n, en tiu'n blu'o'n, kiu flug'pend'is trankvil'e super tiu urb'o de templ'o'j. En la mez'o de la plac'o kaj rand'e flu'is river'o da hom'o'j : amas'o'j promen'is sub la arkad'o'j de la bazilik'o de Juli'o Cezar'o, amas'o'j sid'is sur la ŝtup'ar'o de Kastor'o kaj Poluks'o kaj svarm'is apud la templ'et'o de Vest'o, simil'a'j sur tiu grand'eg'a marmor'a fon'o al divers'kolor'a'j ar'o'j da papili'a'j aŭ skarab'o'j. De supr'e, per la grand'eg'a'j ŝtup'o'j, flank'e de la templ'o, dediĉ'it'a “ Jovi optimo, maximo ”, al'flu'ad'is nov'a'j ond'o'j. Ĉe Rostr'a oni aŭskult'is iu'j'n hazard'a'j'n parol'ant'o'j'n ; tie kaj ie aŭd'iĝ'is ek'kri'o'j de strat'vend'ist'o'j, vend'ant'a'j frukt'o'j'n, vin'o'n aŭ akv'o'n, miks'it'a'n kun fig'suk'o, de tromp'ist'o'j, rekomend'ant'a'j mir'ind'a'j'n kurac'il'o'j'n, de aŭgur'ist'o'j, trov'ist'o'j de kaŝ'it'a'j trezor'o'j, klar'ig'ist'o'j de sonĝ'o'j. Kelk'lok'e kun la bru'o de inter'parol'o'j kaj al'vok'o'j miks'is si'n son'o'j de sistra (*), de egipt'a sambuca (*) aŭ de grek'a'j flut'o'j. Kelk'lok'e mal'san'ul'o'j, pi'ul'o'j aŭ ĉagren'it'o'j port'is ofer'o'j'n en templ'o'j'n. Inter la hom'o'j, sur la ŝton'a'j plat'o'j, amas'iĝ'ad'is ar'et'o'j da kolomb'o'j, avid'a'j je la ofer'a'j grajn'o'j, simil'a'j al mov'iĝ'em'a'j, divers'kolor'a'j kaj mal'hel'a'j makul'o'j, foj'e lev'iĝ'ant'e supr'e'n kun laŭt'a flug'il'klak'ad'o, kaj jen fal'ant'e sur lok'o'j'n, liber'ig'it'a'j'n de la hom'amas'o. De temp'o al temp'o la svarm'ant'a'j ar'o'j dis'iĝ'ad'is antaŭ port'il'o'j, en kiu'j oni vid'is subtil'a'j'n vir'in'a'j'n vizaĝ'o'j'n aŭ kap'o'j'n de senat'an'o'j kaj kavalir'o'j, kun trajt'o'j kvazaŭ rigid'a'j kaj lac'a'j de viv'pen'ad'o. La divers'lingv'a amas'o laŭt'e ripet'ad'is ili'a'j'n nom'o'j'n, al'don'ant'e krom'nom'o'j'n, mok'a'j'n aŭ laŭd'o'j'n. Inter sen'ord'a'j grup'o'j de temp'o al temp'o tra'puŝ'ad'is si'n, marŝ'ant'e mezur'paŝ'e, taĉment'o'j da soldat'o'j aŭ vigil'o'j (*), gard'ant'a'j la strat'a'n ord'o'n. La grek'a'n lingv'o'n oni aŭd'is ĉirkaŭ'e sam'e oft'e, kiel la latin'a'n.


Muzik'a'j instrument'o'j.

Urb'a'j gard'ist'o'j.

Vinicius, kiu jam long'e ne est'is en la urb'o, rigard'is kun cert'a sci'vol'o tiu'n hom'a'n svarm'ant'ar'o'n kaj tiu'n Forum Romanum, reg'ant'a'n la ond'ar'o'n de l ' mond'o, kaj sam'temp'e tiel de ĝi super'verŝ'it'a'n, ke Petronius, kiu penetr'is la pens'o'n de si'a kun'ul'o, nom'is ĝi'n “ la nest'o de kviritoj —sen kviritoj ”. Efektiv'e, la indiĝen'a element'o preskaŭ perd'is si'n en tiu amas'eg'o, konsist'ant'a el ĉiu'j ras'o'j kaj naci'o'j. Oni vid'is tie etiop'o'j'n, blond'har'a'j'n grand'eg'ul'o'j'n el la mal'proksim'a Nord'o, brit'o'j'n, gall'o'j'n kaj german'o'j'n, oblikv'okul'a'j'n loĝ'ant'o'j'n de Seriko, hom'o'j'n el apud Eŭfrat'o kaj hom'o'j'n el apud Indus'o, kun barb'o'j pentr'it'a'j brik'kolor'e, siri'an'o'j'n el apud la bord'o'j de Oronto, kun okul'o'j nigr'a'j kaj dolĉ'a'j, sek'a'j'n, kiel ost'o, loĝ'ant'o'j'n de la arab'a'j dezert'o'j, kav'brust'a'j'n jud'o'j'n, egipt'an'o'j'n kun etern'a indiferent'a rid'et'o sur la vizaĝ'o'j, kaj numid'o'j'n, kaj afrojn, grek'o'j'n el Grek'land'o, kiu'j egal'e kun la roman'o'j reg'is la urb'o'n, sed reg'is per scienc'o, art'o, saĝ'o kaj ruz'o, grek'o'j'n el la insul'o'j kaj el Mal'grand'a Azi'o, kaj el Egipt'o, kaj el Ital'uj'o, kaj el Narbona Gall'uj'o. En la amas'o de sklav'o'j kun tru'it'a'j orel'o'j ne mank'is ankaŭ liber'a'j, nenion'far'ant'a'j indiĝen'o'j, kiu'j'n la cezar'o amuz'is, nutr'is kaj eĉ vest'is, kaj liber'a'j fremd'land'an'o'j, kiu'j'n log'is en la grand'eg'a'n urb'o'n facil'ec'o de l ' viv'o kaj esper'o'j de favor'o de Fortun'o ; ne mank'is strat'vend'ist'o'j kaj pastr'o'j de Serapiso kun palm'a'j branĉ'o'j en la man'o'j, kaj pastr'o'j de Izid'o, sur kies altar'o'j'n oni port'is pli da ofer'o'j, ol en la templ'o'n de Kapitol'a Jov'o, —kaj pastr'o'j de Cibelo, ten'ant'a'j en la man'o'j or'a'j'n riz'herb'o'j'n, kaj pastr'o'j de migr'ant'a'j di'o'j, kaj orient'a'j danc'ist'in'o'j kun hel'kolor'a'j mitr'o'j, kaj vend'ist'o'j de amulet'o'j, kaj dres'ist'o'j de serpent'o'j, kaj ĥalde'a'j magi'ist'o'j, kaj fin'e hom'o'j sen ia okup'o, kiu'j ĉiu'semajn'e venad'is pet'i gren'o'n el la apudtibraj gren'ej'o'j, batal'is pro loteri'a'j bilet'o'j en cirk'o'j, pas'ig'ad'is nokt'o'j'n en sen'ĉes'e fal'ant'a'j dom'o'j en la trans'tibr'a kvartal'o, kaj tag'o'j'n sun'a'j'n kaj varm'a'j'n en kript'o'portik'o'j, en mal'pur'a'j manĝ'ej'o'j en Suburra, sur la pont'o de Milvius aŭ antaŭ insulae de riĉ'ul'o'j, kie de temp'o al temp'o oni ĵet'ad'is al ili rest'aĵ'o'j'n, las'it'a'j'n post manĝ'o de sklav'o'j.

Petronius est'is bon'e kon'at'a al tiu'j amas'o'j. La orel'o'j'n de Vinicius ating'ad'is sen'ĉes'e : “ est! ” ( “ jen li! ” ). Oni am'is li'n pro li'a mal'avar'ec'o, kaj li'a popular'ec'o kresk'is, de kiam oni ek'sci'is, ke li pled'is antaŭ la cezar'o kontraŭ la mort'kondamn'o, verdikt'it'a je la tut'a familia , t. e. ĉiu'j, sen'diferenc'e de la seks'o kaj aĝ'o, sklav'o'j de prefekt'o Pedanius Secundus, tial, ke unu el ili mort'ig'is tiu'n kruel'ul'o'n en moment'o de mal'esper'o. Petronius ver'dir'e laŭt'e ripet'ad'is, ke tio est'is al li indiferent'a, kaj ke li pled'is antaŭ la cezar'o nur privat'e, kiel elegantiarum , kies estetik'a'j'n sent'o'j'n indign'is tiu barbar'a buĉ'o, ind'a je ia'j scitoj, ne je roman'o'j. Malgraŭ tio la popol'o, kiu indign'iĝ'is pro la buĉ'o, am'is de tiu temp'o Petronius on.

Sed li ne atent'is ĉi tio'n. Li memor'is, ke tiu ĉi popol'o am'is ankaŭ Britannicus on, kiu'n Nero venen'ig'is, kaj Agrippinan, kiu'n li ordon'is murd'i, kaj Octavian, kiu'n oni sufok'is sur Pandataria, antaŭ'e mal'ferm'int'e ŝi'a'j'n vejn'o'j'n en varm'eg'a vapor'o, kaj Rubeliuson Plautus on, kiu est'is ekzil'it'a, kaj Threseas on, al kiu ĉiu morgaŭ'o pov'is al'port'i mort'verdikt'o'n. La am'o'n de la popol'o oni pov'is pli ĝust'e konsider'i mal'bon'a aŭgur'o, kaj la skeptik'a Petronius est'is sam'temp'e superstiĉ'a. La amas'o'n li mal'estim'is du'obl'e : kiel aristokrat'o kaj kiel estetik'ul'o. Hom'o'j, odor'ant'a'j rost'it'a'n fab'o'n, kiu'n ili port'is ĉe'brust'e, kaj krom tio sen'ĉes'e raŭk'a'j kaj ŝvit'ant'a'j de mora'o - - lud'ad'o ĉe strat'angul'o'j kaj peristil'o'j, ne ind'is, antaŭ li'a'j okul'o'j, la nom'o'n de hom'o'j.

Respond'ant'e do nek aplaŭd'o'j'n nek kis'o'j'n, de tie kaj ie send'at'a'j'n al li per gest'o'j, li rakont'is al Marcus la afer'o'n de Pedanius, mok'ant'e ĉe tio la ŝanĝ'em'o'n de la strat'a aĉ'ul'ar'o, kiu, tag'o'n post la danĝer'a ekscit'o, aplaŭd'is Ner'o'n, tra'vetur'ant'a'n al la templ'o de Jov'o Stator'o. Sed antaŭ la libr'o'vend'ej'o de Avirunus li ordon'is halt'i, kaj, el'ir'int'e, aĉet'is mult'ornam'a'n manuskript'o'n, kiu'n li trans'don'is al Vinicius.

—Jen donac'o por vi —li dir'is.

—Dank'o'n! —respond'is Vinicius. Post'e, rigard'ant'e la titol'o'n, li demand'is :

Satyricon ? Io nov'a. Kiu ĝi'n verk'is?

—Mi. Sed mi ne vol'as imit'i Ruffinus on, kies histori'o'n mi intenc'is al vi rakont'i, nek Fabriciuson Vejenton : tial neniu ĝi'n sci'as, kaj vi al neniu dir'u.

—Vi ja dir'is, ke vi ne verk'as vers'aĵ'o'j'n —dir'is Vinicius —kaj ĉi tie mi vid'as proz'o'n, dens'e inter'plekt'it'a'n kun ili.

—Kiam vi leg'os, atent'u special'e la festen'o'n ĉe Trimalchio. Koncern'e vers'aĵ'o'j'n —ili naŭz'as mi'n, de kiam Nero verk'as epos'o'n. Vid'u, Vitelius, vol'ant'e sen'pez'ig'i la stomak'e'n, uz'as ebur'a'n baston'et'o'n, kiu'n li en'ŝov'as en la gorĝ'o'n ; ali'a'j help'as si'n per fenikopter'a'j plum'o'j, tremp'it'a'j en oliv'ole'o aŭ timian'a dekokt'aĵ'o —kaj mi leg'as poezi'aĵ'o'j'n de Nero —kaj la efik'o est'as tuj'a. Mi pov'as ili'n post'e laŭd'i, se ne kun pur'a konscienc'o, almenaŭ kun pur'a stomak'o.

Tio'n ĉi dir'int'e, li halt'ig'is la port'il'o'n antaŭ la vend'ej'o de la juvel'ist'o Idomen, kaj, pri'parol'int'e kun li la afer'o'n de la gem'o'j, ordon'is port'i la port'il'o'n rekt'e al la dom'e de Aulus.

—En'voj'e mi rakont'os al vi, por el'montr'i, kio'n signif'as la aŭtor'a ambici'o, la histori'o'n de Ruffinus.

Sed antaŭ ol li ĝi'n komenc'is, ili en'ir'is sur Vicus Patrici'us kaj baldaŭ trov'iĝ'is antaŭ la hejm'o de Aulus. Jun'a kaj fort'statur'a ianitor mal'ferm'is al ili la pord'o'n, konduk'ant'a'n al ostium , super kiu pig'o, ferm'it'a en kaĝ'o, kri'e salut'is ili'n per la vort'o salve !

Tra'pas'ant'e el la du'a vestibl'o, nom'at'a ostium , en la ĝust'a'n atrium , Vinicius dir'is :

—Ĉu vi rimark'is, ke la pord'ist'o ĉi tie est'as sen katen'o'j?

—Ĝi est'as strang'a dom'o —respond'is du'on'voĉ'e Petronius. Vi sci'as ver'ŝajn'e, ke oni suspekt'is Pomponian Graecinan pri konfes'ad'o de orient'a superstiĉ'o, kiu konsist'as en ador'ad'o de iu Chrestos. Ŝajn'as, ke ĉi tiu'n serv'o'n far'is al ŝi Crispinilla, kiu ne pov'as pardon'i al Pomponia, ke unu edz'o sufiĉ'is al ŝi por la tut'a viv'o. — Univira !... Eĉ plad'o da agarik'o'j el Noriko ne est'as hodiaŭ tia mal'oft'aĵ'o en Rom'o. Ŝi est'is juĝ'at'a de hejm'a tribunal'o.

—Vi prav'as, ke ĝi est'as strang'a dom'o. Mi rakont'os al vi post'e, kio'n mi ĉi tie aŭd'is kaj vid'is.

Dum'e ili trov'iĝ'is en la atrium . Estr'ant'a ĝi'n sklav'o, atriensis , send'is ali'a'n, nom'at'a'n nomenclator , por anonc'i la al'ven'o'n de la gast'o'j, kaj sam'temp'e serv'ist'o'j al'ŝov'is al ili seĝ'o'j'n kaj pied'benk'et'o'j'n. Petronius, kiu, imag'ant'e, ke en ĉi tiu sever'a dom'o reg'as ĉiam'a mal'gaj'ec'o, neniam est'is ĉi tie, rigard'is ĉirkaŭ'e'n kun cert'a mir'o kaj kvazaŭ kun sen'iluzi'iĝ'o, ĉar la atrium impres'is pli ĝust'e gaj'e. De supr'e, tra grand'a mal'ferm'aĵ'o, en'fal'ad'is kolon'o da hel'a lum'o, split'ant'a si'n en mil fajr'er'o'j'n sur fontan'o. Kvadrat'a lag'et'o kun fontan'o en la mez'o, nom'at'a impluvium , destin'it'a por akcept'ad'i pluv'o'n, en'fal'ant'a'n dum mal'bel'a veter'o, est'is ĉirkaŭ'it'a per anemon'o'j kaj lili'o'j. Special'e lili'o'j'n oni vid'ebl'e am'is en tiu ĉi dom'o, ĉar ili est'is ĉi tie grand'ar'e, blank'a'j, kaj ruĝ'a'j, kaj fin'e safir'blu'a'j irid'o'j, kies delikat'a'j petal'o'j est'is kvazaŭ arĝent'it'a'j de akv'a polv'o. Mez'e de mal'sek'a'j musk'o'j, inter kiu'j est'is kaŝ'it'a'j flor'pot'o'j kun lili'o'j, kaj mez'e de foli'o'j vid'iĝ'is bronz'a'j statu'et'o'j, prezent'ant'a'j infan'o'j'n kaj akv'a'j'n bird'o'j'n. En unu angul'o cerv'in'o, ankaŭ fand'it'a el bronz'o, klin'ad'is si'a'n verd'rust'iĝ'int'a'n pro mal'sek'ec'o kap'o'n al la akv'o, kvazaŭ vol'ant'e trink'i. La plank'o de la atrium est'is el mozaik'o ; la mur'o'j, part'e inkrust'it'a'j per ruĝ'a marmor'o, part'e pentr'ornam'it'a'j per arb'o'j, fiŝ'o'j, bird'o'j kaj grif'o'j, log'is la okul'o'j'n per riĉ'ec'o de la kolor'o'j. La pord'o'kadr'o'j al flank'a'j ĉambr'o'j est'is ornam'it'a'j per testud'a ŝel'o aŭ eĉ ebur'o ; ĉe la mur'o'j inter la pord'o'j star'is statu'o'j de la antaŭ'ul'o'j de Aulus. Ĉie oni vid'is trankvil'a'n bon'stat'o'n, mal'proksim'a'n de luks'o, sed nobl'a'n kaj mem'respekt'a'n.

Petronius, kiu loĝ'is sen'kompar'e pli riĉ'e kaj elegant'e, pov'is tamen trov'i ĉi tie nek unu objekt'o'n, kiu ofend'us li'a'n gust'o'n —kaj ĝust'e li turn'is si'n kun ĉi tiu rimark'o al Vinicius, kiam subit'e sklav'o velarius flank'e'n'tir'is la kurten'o'n, apart'ig'ant'a'n la atrium , kaj en la fund'o de la dom'o montr'iĝ'is rapid'e al'ven'ant'a Aulus Plautius.

Li est'is hom'o, proksim'iĝ'ant'a al la vesper'a'j tag'o'j de la viv'o, kun kap'o, kovr'it'a de blank'a prujn'o, sed vigl'a, kun vizaĝ'o energi'a, iom tro mal'long'a sed ankaŭ iom simil'a al kap'o de agl'o. Tiu'foj'e bild'is si'n sur ĝi iom'a mir'o kaj eĉ mal'trankvil'o kaŭz'e de la ne'atend'it'a al'ven'o de la amik'o, kun'ul'o kaj konfid'at'o de Nero.

Sed Petronius est'is tro lert'a mond'an'o kaj tro penetr'em'a hom'o, por tio'n ĉi ne rimark'i, do post la unu'a'j salut'o'j li deklar'is kun la tut'a elokvent'ec'o kaj flu'ec'o, kiu'n li sci'is el'montr'i, ke li ven'as dank'i por la zorg'ad'o, kiu'n en ĉi tiu dom'o ricev'is la fil'o de li'a frat'in'o, kaj ke sol'e dank'em'o est'as la kaŭz'o de li'a vizit'o, al kiu ceter'e kuraĝ'ig'is li'n la mal'nov'a kon'at'ec'o kun Aulus.

Aulus si'a'flank'e cert'ig'is li'n, ke li est'as bon'ven'a gast'o, kaj koncern'e dank'em'o'n, li dir'is, ke li mem sent'as si'n li'a ŝuld'ant'o, kvankam Petronius cert'e ne diven'as la kaŭz'o'n.

Efektiv'e Petronius tut'e ĝi'n ne diven'is. Van'e, lev'int'e supr'e'n si'a'j'n nuks'o'kolor'a'j'n okul'o'j'n, li streĉ'is la mens'o'n, per re'memor'i plej et'a'n serv'o'n, far'it'a'n al Aulus aŭ al iu ali'a. Li re'memor'is neniu'n, krom ebl'e ĉi tiu, kiu'n li intenc'is far'i al Vinicius. Preter'vol'e pov'is ver'dir'e okaz'i io simil'a, sed nur preter'vol'e.

—Mi am'as kaj tre ŝat'as Vespasianon —respond'is Aulus —al kiu vi sav'is la viv'o'n, kiam foj'e traf'is li'n la mal'feliĉ'o en'dorm'iĝ'i dum aŭskult'ad'o de vers'aĵ'o'j de la cezar'o.

—Traf'is li'n feliĉ'o —re'dir'is Petronius —ĉar li ne aŭd'is ili'n, sed mi ne ne'as, ke ĝi pov'is fin'iĝ'i mal'feliĉ'e. La Kupr'o'barb'a nepr'e vol'is send'i al li centuri'estr'o'n kun amik'a komisi'o, ke li mal'ferm'u al si la vejn'o'j'n.

—Kaj vi, Petronius, rid'is li'n.

—Jes, aŭ kontraŭ'e : mi dir'is al li, ke se Orfe'o sci'is dorm'ig'ad'i per kant'o sovaĝ'a'j'n best'o'j'n, li'a triumf'o est'as egal'a, se li sukces'is en'dorm'ig'i Vespasian on. Ahenobarbuson oni pov'as mal'laŭd'i, sed kondiĉ'e, ke mal'grand'a mal'laŭd'o en'ten'u grand'eg'a'n flat'o'n. Ni'a moŝt'a aŭgust'in'o, Poppaea, kompren'as ĉi tio'n tre bon'e.

—Bedaŭr'ind'e, tia est'as ni'a temp'o —respond'is Aulus. Mank'as al mi du antaŭ'a'j dent'o'j, kiu'j'n for'romp'is al mi ŝton'o, ĵet'it'a per man'o de brit'o, kaj tamen la plej feliĉ'a'j'n tag'o'j'n do mi'a viv'o mi pas'ig'is en Brit'uj'o.

—Feliĉ'a'j'n, ĉar venk'a'j'n —al'ĵet'is Vinicius.

Sed Petronius, ek'tim'int'e, ke la mal'jun'a komand'ant'o komenc'os parol'i pri si'a'j iam'a'j milit'o'j, ŝanĝ'is la tem'o'n de la konversaci'o. Jen en la ĉirkaŭ'aĵ'o'j de Prenesto kamp'ar'an'o'j trov'is mort'a'n lup'id'o'n kun du kap'o'j, kaj dum la antaŭ'hieraŭ'a fulm'o'tondr'o tondr'o de'romp'is angul'aĵ'o'n de la templ'o de Lun'o, kio, konsider'ant'e la mal'fru'a'n aŭtun'o'n, est'is sen'ekzempl'a okaz'o. Unu hom'o, Cotta, kiu ĉi tio'n rakont'is al li, al'don'is ankaŭ, ke la pastr'o'j de tiu templ'o antaŭ'dir'as pro tie fal'o'n de grand'eg'a dom'o, kiu'n evit'i oni pov'us nur per prez'o de ekster'ordinar'a'j ofer'o'j.

Aulus, aŭskult'int'e la rakont'o'n, esprim'is la opini'o'n, ke tia'j'n sign'o'j'n oni tamen ne dev'as bagatel'ig'i. Ke la di'o'j pov'as est'i koler'a'j pro la super'plen'a nombr'o da krim'o'j, en ĉi tio est'as nenio strang'a —kaj ĉi - okaz'e prop'et'a'j ofer'o'j est'as sen'dub'e far'ind'a'j.

Al ĉi tio Petronius dir'is :

—Vi'a dom'o, Plautius, ne est'as grand'eg'a, kvankam loĝ'as en ĝi grand'eg'a hom'o ; la mi'a est'as ver'dir'e tro grand'a por tia sen'valor'a posed'ant'o, sed ankaŭ mal'grand'a. Sed se tem'as pri ruin'o de iu dom'o, tiel grand'a ekzempl'e, kiel transitoria , ĉu valor'as far'i ofer'don'o'j'n, por kontraŭ'ag'i tiu'n ruin'o'n?

Plautius ne respond'is ĉi tiu'n demand'o'n, kaj li'a si'n'gard'em'o iom'et'e eĉ ofend'is Petronius on, ĉar, malgraŭ la tut'a mank'o de sent'o pri la diferenc'o inter bon'o kaj mal'bon'o, li neniam est'is denunc'ant'o, kaj oni pov'is parol'i kun li tut'e sen'danĝer'e. Li sekv'e de'nov'e ŝanĝ'is la tem'o'n kaj komenc'is laŭd'i la loĝ'ej'o'n de Plautius kaj la bon'a'n gust'o'n, reg'ant'a'n en la dom'o.

—Ĝi est'as mal'nov'a hejm'o —dir'is Aulus —en kiu mi ŝanĝ'is nenio'n, de kiam mi ĝi'n hered'is.

Kiam oni flank'e'n'tir'is la kurten'o'n, divid'ant'a'n la atrium de la tablinum , la dom'o est'is tra'e mal'ferm'it'a, tiel, ke tra la tablinum , tra la sekv'ant'a peristil'o kaj trov'ant'a si'n post ĝi hal'o, nom'at'a oecus , la rigard'o ating'is ĝis la ĝarden'o, kiu vid'iĝ'is de mal'proksim'e, kiel hel'a bild'o, ĉirkaŭ'it'a per mal'hel'a kadr'o. Gaj'a'j infan'a'j rid'o'j venad'is de tie ĝis la atrium .

—Ha, komand'ant'o —dir'is Petronius —las'u ni'n aŭskult'i de proksim'e tiu'n sincer'a'n rid'o'n, kiu hodiaŭ est'as tiel mal'oft'a.

—Volont'e —dir'is Plautius, lev'iĝ'ant'e. —Tio est'as mi'a mal'grand'a Aulus kaj Ligia, lud'ant'a'j pilk'o'j'n. Sed koncern'e rid'o'n, mi kred'as, Petronius, ke ĝi okup'as vi'a'n tut'a'n viv'o'n.

—La viv'o ind'as rid'o'n, do mi rid'as —respond'is Petronius —sed ĉi tie la rid'o son'as ali'e.

Petronius —al'don'is Vinicius —rid'as ceter'e ne dum tut'a'j tag'o'j, sed pli ĝust'e dum tut'a'j nokt'o'j.

Tiel inter'parol'ant'e, ili tra'ir'is laŭ'long'e la dom'o'n kaj trov'iĝ'is en la ĝarden'o, kie Ligia kaj la mal'grand'a Aulus lud'is pilk'o'j'n, kiu'j'n sklav'o'j, nom'at'a'j sphaeristae , destin'it'a'j special'e por tiu ĉi lud'o, kolekt'ad'is de la ter'o kaj trans'don'ad'is en ili'a'j'n man'o'j'n. Petronius ĵet'is mal'long'a'n, pas'em'a'n rigard'o'n al Ligia. La mal'grand'a Aulus, ek'vid'int'e Vinicius on, al'kur'is por li'n salut'i, kaj tiu ĉi last'a, pas'ant'e, klin'is la kap'o'n antaŭ la bel'eg'a knab'in'o, kiu star'is kun pilk'o en la man'o, kun har'o'j part'e dis'lig'it'a'j, iom sen'spir'a kaj ruĝ'iĝ'int'a.

Sed en la ĝarden'a triclinium , ombr'ig'it'a de heder'o, vin'ber'branĉ'o'j kaj lonicer'o, sid'is Pomponia Graecina, do ili ir'is ŝi'n salut'i. Petronius, kvankam li ne vizit'ad'is la dom'o'n de Plautius kon'is ŝi'n, ĉar li vid'ad'is ŝi'n ĉe Antistia, fil'in'o de Rubelius Plautus, kaj ankaŭ ĉe Seneca kaj Pollio. Li ne pov'is for'pel'i de si cert'a'n mir'o'n, kiu'n inspir'is al li ŝi'a vizaĝ'o mal'gaj'a, sed seren'a, la nobl'ec'o de ŝi'a si'n'ten'o, gest'o'j kaj vort'o'j. Pomponia tia'grad'e konfuz'is li'a'j'n ide'o'j'n pri la vir'in'o'j, ke tiu ĝis'fund'e mal'virt'em'a hom'o, mem'fid'a, kiel neniu ali'a en Rom'o, ne nur sent'is al ŝi cert'a'n spec'o'n de estim'o, sed eĉ part'e perd'ad'is si'a'n mem'fid'o'n. Kaj ankaŭ nun, dank'ant'e ŝi'n por la fleg'ad'o de Vinicius, li inter'met'ad'is, kvazaŭ preter'vol'e, la vort'o'n : domina , kiu neniam ven'is en li'a'n pens'o'n, kiam li parol'is ekzempl'e kun Calvia Crispinilla, kun Scribonia, kun Valeria, Solina kaj ali'a'j grand'mond'a'j vir'in'o'j. Salut'int'e ŝi'n kaj esprim'int'e la dank'o'j'n, li tuj komenc'is plend'i, ke oni vid'as Pomponian tiel mal'oft'e, ke oni pov'as ŝi'n renkont'i nek en la cirk'o, nek en la amfiteatr'o, al kio ŝi respond'is trankvil'e, met'int'e la man'o'n sur la man'o'n de la edz'o.

—Ni ambaŭ mal'jun'iĝ'as kaj ŝat'as ĉiam pli la hejm'a'n trankvil'ec'o'n.

Petronius vol'is ne'i, sed Aulus Plautius al'don'is per si'a fajf'a voĉ'o :

—Kaj ni sent'as ni'n ĉiam pli fremd'a'j inter la hom'o'j, kiu'j eĉ ni'a'j'n rom'a'j'n di'o'j'n nom'as per grek'a'j nom'o'j.

—La di'o'j de cert'a temp'o iĝ'is nur retor'ik'a'j figur'o'j —respond'is Petronius —kaj ĉar la retor'ik'o'n instru'is al ni grek'o'j, tial al mi mem est'as pli facil'e dir'i ekzempl'e : Her'o, ol Junon'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, li turn'is la okul'o'j'n al Pomponia, kvazaŭ por esprim'i, ke en ŝi'a ĉe'est'o li pov'is ek'pens'i pri neniu ali'a di'in'o, kaj post'e li komenc'is ne'i tio'n, kio'n ŝi dir'is pri la mal'jun'ec'o. “ La hom'o'j en'ver'e rapid'e mal'jun'iĝ'as, sed tia'j, kiu'j viv'as tut'e ali'a'n viv'o'n, kaj krom tie ekzist'as vizaĝ'o'j, pri kiu'j Saturn'o ŝajn'as forges'i. ” —Petronius parol'is ĉi tio'n eĉ kun cert'a sincer'ec'o, ĉar Pomponia Graecina, kvankam pas'int'a jam la tag'mez'o'n de la viv'o, konserv'is ne'ordinar'a'n freŝ'ec'o'n de la haŭt'o, kaj ĉar ŝi hav'is mal'grand'a'n kap'o'n kaj et'a'n vizaĝ'o'n, ŝi farad'is kelk'foj'e, malgraŭ la mal'hel'a vest'o, malgraŭ la serioz'ec'o kaj mal'gaj'ec'o, la impres'o'n de tut'e jun'a vir'in'o.

Dum'e la mal'grand'a Aulus, kiu dum la rest'ad'o de Vinicius en la dom'o ekster'ordinar'e amik'iĝ'is kun li, komenc'is, proksim'aĝ'int'e, invit'i li'n al pilk'lud'o. Post la knab'o en la triclinium en'ir'is Ligia. Sub la kurten'o de heder'o'j, kun lum'et'a'j, trem'ant'a'j sur ŝi'a vizaĝ'o, ŝi ek'ŝajn'is nun al Petronius pli bel'a, ol ĉe la unu'a rigard'o, kaj efektiv'e simil'a al iu nimf'o. Kaj ĉar li ĝis nun ne al'parol'is ŝi'n, tial, lev'iĝ'int'e, li klin'is antaŭ ŝi la kap'o'n, kaj anstataŭ la ordinar'a'j salut'esprim'o'j, komenc'is cit'i la vort'o'j'n, per kiu'j Odise'o salut'is Naŭzikaon :

—Ĉu di'in'o vi est'as, aŭ fraŭl'in' mort'em'a?
Sed se vi aparten'as al la ter'an'ar'o,
Ben'it'a est'as patr'o kaj patr'in'o vi'a,
Ben'it'a'j vi'a'j frat'o'j..................

Eĉ al Pomponia plaĉ'is la bon'manier'a eduk'it'ec'o de ĉi tiu mond'an'o. Koncern'e Ligian, ŝi aŭskult'is konfuz'it'e, kun flam'ant'a'j vang'o'j, ne kuraĝ'ant'e lev'i la okul'o'j'n. Sed iom post iom en la angul'et'o'j de ŝi'a buŝ'o komenc'is trem'i petol'a rid'et'o, kaj sur la vizaĝ'o vid'iĝ'is batal'o inter la knab'in'a hont'em'o kaj la dezir'o respond'i —kaj vid'ebl'e tiu ĉi dezir'o venk'is, ĉar rigard'int'e subit'e Petronius on, ŝi respond'is al li per la vort'o'j de tiu sam'a Naŭzikao, cit'ant'e ili'n unu'spir'e kaj iom kiel parker'a'n lecion'o'n :

—Ne iu ajn vi est'as —kaj hav'as vi saĝ'o'n!
.................................

Post'e, turn'iĝ'int'e sur'lok'e, ŝi for'kur'is, kiel for'kur'as tim'ig'it'a bird'o.

Nun por Petronius ven'is la vic'o mir'i —ĉar li ne esper'is ek'aŭd'i la vers'o'n de Homer'o el la buŝ'o da la knab'in'o, pri kies barbar'a de'ven'o li est'is inform'it'a de Vinicius. Li do ĵet'is demand'a'n rigard'o'n al Pomponia, sed tiu ĉi ne pov'is al li respond'i, ĉar ŝi rigard'is tiu'moment'e, rid'et'ant'e, la fier'ec'o'n, kiu bild'iĝ'is sur la vizaĝ'o de la mal'jun'a Aulus.

Kaj Aulus ne sci'is kaŝ'i tiu'n ĉi fier'ec'o'n. Unu'e, li am'is Ligian, kiel propr'a'n infan'o'n, kaj du'e, malgraŭ si'a'j mal'nov'rom'a'j antaŭ'juĝ'o'j kiu'j ig'is li'n ĵet'i tondr'o'j'n kontraŭ la grek'a lingv'o kaj ĝi'a dis'vast'iĝ'o, li opini'is ĝi'n la plej'supr'o de la mond'an'a bon'eduk'it'ec'o. Mem li neniam pov'is ĝi'n bon'e el'lern'i, kio'n li kaŝ'e bedaŭr'is, do nun li est'is kontent'a, ke al tiu ĉi elegant'a sinjor'o kaj verk'ist'o, kiu ebl'e em'us konsider'i li'a'n dom'o'n barbar'a, oni respond'is en ĝi en la lingv'o de Homer'o kaj per li'a vers'o.

—Ni hav'as hejm'e pedagog'o'n, grek'o'n —li dir'is, turn'ant'e si'n al Petronius —kiu instru'as ni'a'n fil'o'n, kaj la knab'in'o ĉe'est'as la lecion'o'j'n. Ŝi est'as ankoraŭ bird'id'o, sed am'ind'a bird'id'o, al kiu ni ambaŭ al'kutim'iĝ'is.

Petronius rigard'is nun tra la plekt'aĵ'o'j de heder'o kaj lonicer'o en la ĝarden'o'n kaj la lud'ant'a'n tri'o'n. Vinicius for'met'is la tog'o'n, kaj nur en tunik'o supr'e'n'ĵet'ad'is pilk'o'n, kiu'n Ligia, star'ant'a kontraŭ'e kun lev'it'a'j brak'o'j, pen'is kapt'i. La knab'in'o je la unu'a rigard'o ne far'is je Petronius grand'a'n impres'o'n. Ŝi ŝajn'is al li tro mal'dik'a. Sed de la moment'o, kiam li rigard'is ŝi'n pli proksim'e en la triclinium , li ek'pens'is, ke tamen tiel pov'us aspekt'i Aŭror'o —kaj, kiel spert'ul'o, li ek'kompren'is, ke est'as en ŝi io ekster'ordinar'a. Ĉio'n li rimark'is kaj ĉio'n li taks'is : la vizaĝ'o'n roz'kolor'a'n kaj klar'a'n, kaj la freŝ'a'n buŝ'o'n, kvazaŭ pret'a'n al kis'o, kaj la okul'o'j'n, blu'a'j'n kiel mar'a lazur'o, kaj la alabastr'a'n blank'ec'o'n de la frunt'o, kaj la abund'o'n de la mal'hel'a'j har'o'j, tra'bril'ant'a'j sur bukl'o'j la kolor'o'n de sukcen'o aŭ de korint'a kupr'o —kaj la facil'a'n kol'o'n, kaj la “ di'a'n ” dekliv'ec'o'n de la ŝultr'o'j, kaj la tut'a'n figur'o'n fleks'em'a'n, graci'a'n, jun'a'n per la jun'ec'o de maj'o kaj de ĵus - ek'flor'int'a'j flor'o'j. Vek'iĝ'is en li art'ist'e kaj ador'ant'o de bel'o, kiu ek'sent'is, ke sub statu'o de tiu ĉi knab'in'o oni pov'us sub'skrib'i : “ printemp'o ”. —Subit'e li re'memor'is pri Chrysothemis, kaj ek'sent'is fort'a'n em'o'n al rid'o. Ŝi ek'ŝajn'is al li, kun'e kun si'a or'a pudr'o sur la har'o'j kaj nigr'ig'it'a'j brov'o'j, sen'fin'e velk'int'a —io simil'a al flav'iĝ'int'a roz'o, perd'ant'a la petal'o'j'n. Kaj tamen tiu'n Chrysothemison envi'is al li la tut'a Rom'o. Post'e li re'memor'is Poppaean —kaj tiu fam'eg'a Poppaea ankaŭ ek'ŝajn'is al li vaks'a, sen'anim'a mask'o. En ĉi tiu knab'in'o kun tanagr'a'j form'o'j est'is ne nur printemp'o —est'is ankaŭ la radi'a “ Psyche ”, kiu tra'bril'is ŝi'a'n roz'kolor'a'n korp'o'n, kiel lum'radi'o tra'bril'as lamp'o'n.

Vinicius est'as prav'a —li ek'pens'is —kaj mi'a Chrysothemis est'as mal'jun'a, mal'jun'a... kiel Troj'o.

Post'e li turn'is si'n al Pomponia Graecina —kaj, montr'int'e la ĝarden'o'n, dir'is :

—Nun mi kompren'as, domina , ke hav'ant'e ili'n du, vi prefer'as la hejm'o'n, ol festen'o'j'n sur Palatin'o kaj cirk'o'n.

—Jes —ŝi respond'is, turn'ant'e la okul'o'j'n al la mal'grand'a Aulus kaj Ligia.

Kaj la mal'jun'a komand'ant'o komenc'is rakont'i la histori'o'n de la knab'in'o kaj tio'n, kio'n li aŭd'is antaŭ jar'o'j de Atelius Hister pri la naci'o de lig'o'j, sid'ant'a en la ombr'o'j de l ' nord'o.

La ge'jun'ul'o'j dum'e ĉes'is lud'i pilk'o'n kaj dum cert'a temp'o promen'is sur la ĝarden'a sabl'o, bild'ant'e si'n sur la nigr'a fon'o de mirt'o'j kaj cipres'o'j, kiel tri blank'a'j statu'o'j. Ligia ten'is la man'o'n de la mal'grand'a Aulus. Promen'int'e iom, ili sid'iĝ'is sur benk'o apud “ piscina ”, okup'ant'a la mez'o'n de la ĝarden'o. Sed post moment'o Aulus ek'salt'is por pel'i fiŝ'o'j'n en la tra'vid'ebl'a akv'o, kaj Vinicius daŭr'ig'is la inter'parol'o'n, komenc'it'a'n dum la promen'o.

—Jes —li parol'is per mal'alt'a, vibr'ant'a voĉ'o. —Apenaŭ mi for'met'is la praetexta (*), oni send'is mi'n en la azi'a'j'n legi'o'j'n. Mi ne ĝu'is la urb'o'n —ek'kon'is nek la viv'o'n, nek am'o'n. Mi sci'as parker'e iom da Anakreonto kaj Horaco, sed mi ne sci'us, kiel Petronius, parol'i vers'o'j'n tiam, kiam la saĝ'o mut'iĝ'as pro admir'o kaj si'a'j'n propr'a'j'n vort'o'j'n ne trov'as. Est'ant'e knab'o, mi vizit'is la lern'ej'o'n de Musonius, kiu dir'ad'is al ni, ke la feliĉ'o konsist'as en tio, ke ni vol'u tio'n, kio'n vol'as la di'o'j —kaj sekv'e ĝi depend'as de ni'a vol'o. Mi tamen pens'as, ke ekzist'as feliĉ'o ali'a, kiu ne depend'as de la vol'o, ĉar ĝi'n nur am'o pov'as don'i. —Di'o'j mem serĉ'as tiu'n feliĉ'o'n, do mi ankaŭ, ho Ligia, mi, kiu ĝis nun ne ek'kon'is am'o'n, serĉ'as, kiel ili, tiu'n, kiu vol'us don'i al mi la feliĉ'o'n...


Vest'o, kiu'n port'is infan'o'j ĝis 17 jar'o'j.

Li ek'silent'is —kaj dum cert'a temp'o oni aŭd'is nur facil'a'n plaŭd'ad'o'n de la akv'o, en kiu'n la mal'grand'a Aulus ĵet'ad'is ŝton'et'o'j'n, pel'ant'e per ili fiŝ'o'j'n. —Sed post moment'o Vinicius re'e ek'parol'is, per voĉ'o ankoraŭ pli mol'a kaj pli mal'laŭt'a :

—Vi ja kon'as la fil'o'n de Vespasian, Titus on? Oni dir'as, ke, apenaŭ kresk'int'e super la knab'a'n aĝ'o'n, li tiel ek'am'is Berenican, ke la sopir'o preskaŭ el'suĉ'is el li la viv'o'n... Mi ankaŭ sci'us tiel ek'am'i, ho Ligia! Riĉ'ec'o, glor'o, potenc'o —vant'a fum'o! mal'grav'aĵ'o! Hom'o riĉ'a trov'os ali'a'n, pli riĉ'a'n, hom'o'n glor'a'n ali'a super'glor'os, potenc'ul'o'n super'os pli potenc'a... Sed ĉu la cezar'o mem, ĉu iu el la di'o'j pov'as sent'i volupt'o'n pli grand'a'n kaj est'i pli feliĉ'a, ol simpl'a mort'em'ul'o, kiam ĉe li'a brust'o spir'eg'as brust'o kar'a, kiam li kis'as la am'at'a'n buŝ'o'n... Do am'o far'as ni'n egal'a'j al di'o'j —ho Ligia!

Kaj ŝi aŭskult'is en mal'trankvil'o, en mir'o, kaj sam'temp'e tiel, kvazaŭ ŝi aŭskult'us son'o'n de grek'a flut'o aŭ citr'o. Ŝajn'is al ŝi moment'e, ke Vinicius kant'as ia'n strang'a'n kant'o'n, kiu verŝ'as si'n en ŝi'a'j'n orel'o'j'n, ekscit'as ŝi'a'n sang'o'n, kaj kun'e est'ig'as en la kor'o sven'ec'o'n, tim'o'n kaj ia'n ne'kompren'ebl'a'n ĝoj'o'n... Ŝajn'is al ŝi ankaŭ, ke li parol'as io'n tia'n, kio jam est'is en ŝi antaŭ'e, sed kio'n ŝi ne sci'is al si konsci'ig'i. Ŝi sent'is, ke li vek'as en ŝi io'n, kio dorm'is ĝis nun, kaj ke en tiu ĉi moment'o la nebul'a sonĝ'o ŝanĝ'as si'n en form'o'n ĉiam pli klar'a'n, pli plaĉ'a'n kaj pli bel'a'n.

Dum'e la sun'o jam est'is de'long'e rul'iĝ'int'a trans Tibron kaj star'is mal'alt'e super la Janikula mont'aĵ'o. Sur la sen'mov'a'j'n cipres'o'j'n fal'is ruĝ'a lum'o —kaj la tut'a aer'o est'is de ĝi tra'ig'it'a. Ligia lev'is al Vinicius si'a'j'n blu'a'j'n okul'o'j'n, kvazaŭ vek'it'a'j'n el dorm'o, kaj subit'e en la vesper'a'j re'bril'o'j li, klin'it'a super ŝi kun pet'o, trem'ant'a en la okul'o'j, ek'ŝajn'is al ŝi pli bel'a ol ĉiu'j hom'o'j kaj ĉiu'j grek'a'j kaj rom'a'j di'o'j, kies statu'o'j'n ŝi vid'ad'is sur la fronton'o'j de templ'o'j. Kaj li ĉirkaŭ'fingr'is facil'e ŝi'a'n man'o'n super la artik'o kaj demand'is :

—Ĉu vi ne diven'as, Ligia, kial mi dir'as al vi ĉi tio'n?

—Ne! —ŝi re'flustr'is tiel mal'laŭt'e, ke Vinicius apenaŭ ek'aŭd'is.

Sed li ne ek'kred'is al ŝi, kaj al'tir'ant'e ĉiam pli fort'e ŝi'a'n man'o'n, li al'prem'us ŝi'n al la kor'o, bat'ant'a, kiel martel'o, pro la pasi'o, ekscit'it'a de la bel'eg'a knab'in'o, kaj li turn'us rekt'e al ŝi brul'a'j'n vort'o'j'n, se sur la voj'et'o, ĉirkaŭ'it'a per mirt'a'j kadr'o'j, ne montr'iĝ'us la mal'jun'a Aulus, kiu dir'is, al'proksim'iĝ'int'e :

—La sun'o sub'ir'as ; gard'u vi'n kontraŭ la vesper'a mal'varm'o kaj ne ŝerc'u je Libitino...

—Ne —respond'is Vinicius —mi ne sur'met'is ĝis nun la tog'o'n, kaj ne sent'as mal'varm'o'n.

—Kaj jam apenaŭ du'on'o de la sun'disk'o vid'iĝ'as el trans la mont'aĵ'o'j —re'dir'is la mal'jun'a milit'ist'o. —Glor'at'a est'u la dolĉ'a klimat'o de Sicili'o, kie vesper'e popol'o kun'ven'as sur plac'o'j, por per ĥor'kant'o'j adiaŭ'i la sub'ir'ant'a'n Feb'o'n.

Kaj forges'int'e, ke antaŭ moment'o li mem avert'is kontraŭ Libitino, li komenc'is rakont'i pri Sicili'o, kie li hav'is posed'aĵ'o'j'n kaj grand'a'n ter'kultur'a'n bien'o'n, la objekt'o'n de si'a am'o. Li menci'is ankaŭ, ke jam kelk'foj'e ven'is al li la ide'o trans'lok'iĝ'i en Sicili'o'n kaj tie trankvil'e pas'ig'i la rest'o'n de la viv'o. La vintr'a'j prujn'o'j est'as jam sufiĉ'a'j al tiu, kies kap'o'n la vintr'o'j blank'ig'is. Ne fal'as ankoraŭ foli'o'j de arb'o'j kaj super la urb'o la ĉiel'o favor'e rid'et'as, sed kiam flav'iĝ'os vin'o, kiam neĝ'o sur'ŝut'os la Alban'a'j'n mont'o'j'n kaj la di'o'j send'os trem'ig'a'n vent'o'n en Kampani'o'n, tiam —kiu sci'as? —ebl'e li trans'lok'iĝ'os kun la tut'a dom'o en si'a'n trankvil'a'n, kamp'ar'a'n rest'ej'o'n.

—Ĉu vi dezir'as for'las'i Rom'o'n, Plautius? —demand'is Vinicius kun subit'a mal'trankvil'o.

—Jam de'long'e mi ĝi'n dezir'as —respond'is Aulus —ĉar tie est'as pli trankvil'e kaj pli sen'danĝer'e.

Kaj de'nov'e li komenc'is glor'i si'a'j'n frukt'o'ĝarden'o'j'n, brut'ar'o'j'n, dom'o'n, kaŝ'it'a'n en verd'aĵ'o'j, kaj mont'et'o'j'n, kovr'it'a'j'n do timian'o kaj kamp'a'j flor'o'j, inter kiu'j zum'as ar'o'j da abel'o'j. Sed Vinicius ne atent'is tiu'n idili'a'n ton'o'n —kaj, pens'ant'e nur pri tio, ke li pov'as perd'i Ligian, li rigard'is al Petronius, kvazaŭ de li sol'a li esper'us sav'o'n.

Dum'e Petronius, sid'ant'e apud Pomponia, ĝu'is la vid'aĵ'o'n, kiu'n prezent'is la sub'ir'ant'a sun'o, la ĝarden'o kaj la hom'o'j, star'ant'a'j ĉe la lag'et'o. Ili'a'j blank'a'j vest'o'j sur la mal'hel'a fon'o de l ' mirt'o'j bril'is or'kolor'e en la vesper'a'j lum'o'j. Sur la ĉiel'o la vesper'ruĝ'o komenc'is kolor'iĝ'i purpur'e kaj viol'e kaj nuanc'i, kiel opal'o. La firmament'o iĝ'is viol'et'a. La nigr'a'j siluet'o'j de la cipres'o'j far'iĝ'is ankoraŭ pli klar'a'j, ol dum la tag'a lum'o, kaj en la hom'o'j, en la arb'o'j, kaj en la tut'a ĝarden'o ek'reg'is vesper'a trankvil'o.

Petroniuson frap'is tiu trankvil'o, kaj precip'e frap'is li'n la trankvil'o en la hom'o'j. En la vizaĝ'o'j de Pomponia, de La mal'jun'a Aulus, de ili'a fil'o kaj de Ligia est'is io, kio'n li ne vid'ad'is en tiu'j vizaĝ'o'j, kiu'j li'n ĉirkaŭ'is ĉiu'tag'e, aŭ pli ĝust'e ĉiu'nokt'e ; est'is en ili ia lum'o, ia anim'pac'o kaj ia seren'ec'o, flu'ant'a el tiu viv'o, kiu'n ĉiu'j viv'is ĉi tie. Kaj kun cert'a mir'o li ek'pens'is, ke pov'is tamen ekzist'i bel'o kaj dolĉ'ec'o, kiu'n li, etern'e post'kur'ant'a bel'o'n kaj dolĉ'ec'o'n, neniam kon'is. Kaj li ne sci'is kaŝ'i en si ĉi tiu'n sent'o'n, sed turn'int'e si'n al Pomponia, dir'is :

—Mi konsider'as en mi, kiel diferenc'as vi'a mond'o de tiu mond'o, kiu'n reg'as Nero.

Kaj ŝi lev'is si'a'n mal'grand'a'n vizaĝ'o'n al la vesper'a ĉiel'ruĝ'o kaj respond'is kun simpl'ec'o :

—La mond'o'n reg'as ne Nero —sed Di'o.

Sekv'is moment'o de silent'o. Proksim'e de la triclinium aŭd'iĝ'is paŝ'o'j de la mal'jun'a komand'ant'o, de Vinicius, Ligia kaj la mal'grand'a Aulus —sed antaŭ ol ili al'ven'is, Petronius demand'is ankoraŭ :

—Do vi kred'as je la di'o'j, Pomponia?

—Mi kred'as je Di'o, kiu est'as unu, just'a kaj ĉio'pov'a —respond'is la edz'in'o de Aulus Plautius.

ĈAPITRO III

Ŝi kred'as je Di'o, kiu est'as unu, ĉio'pov'a kaj just'a —ripet'is Petronius en la moment'o, kiam li de'nov'e trov'iĝ'is en la port'il'o sol'e kun Vinicius. —Se ŝi'a Di'o est'as ĉio'pov'a, tiam Li reg'as la viv'o'n kaj mort'o'n ; kaj se Li est'as just'a, Li just'e send'as la mort'o'n. Kial do Pomponia funebr'as Julian? Bedaŭr'ant'e Julian, ŝi riproĉ'as al si'a Di'o. Mi dev'as ripet'i ĉi tiu'n rezon'ad'o'n al ni'a kupr'o - - barb'a simi'o, ĉar mi trov'as, ke en la dialektik'o mi egal'as Sokrat'o'n. Koncern'e la vir'in'o'j'n, mi konsent'as, ke ĉiu el ili hav'as du aŭ tri anim'o'j'n, sed neniu hav'as prudent'a'n anim'o'n. Pomponia medit'u kun Seneca aŭ kun Cornutus pri tio, kio est'as ili'a grand'a Log'os... Kun'e ili el'aper'ig'ad'u la ombr'o'j'n de Ksenofano, Parmenido, Zenono kaj Platono, kiu'j enu'as tie en la ĥimer'a'j land'o'j, kiel fringel'o'j en kaĝ'o... Mi vol'is parol'i kun ŝi kaj Plautius pri io ali'a. Je la sankt'a ventr'o de l ' egipt'a Izid'o! Se mi dir'us al ili tut'e simpl'e, por kio ni ven'is, mi supoz'as, ke ili'a virt'o ek'sonor'us, kiel kupr'a ŝild'o, frap'it'a per baston'o. Kaj mi ne kuraĝ'is! Kred'u al mi, Vinicius, mi ne kuraĝ'is! Pav'o'j est'as tre bel'a'j bird'o'j, sed kri'as tro laŭt'e. Mi tamen dev'as aprob'i vi'a'n elekt'o'n. Ver'a “ roz'fingr'a Aŭror'o ”! Kaj ĉu vi sci'as, kio'n krom'e ŝi pens'ig'is al mi? —Printemp'o'n! —ne la ni'a'n, en Ital'uj'o, kie apenaŭ kelk'lok'e pom'arb'o kovr'as si'n per flor'o'j, kaj oliv'arb'o'j griz'as, kiel ili griz'is —sed tia'n printemp'o'n, kia'n mi vid'is iam en Grek'land'o, jun'a'n, freŝ'a'n, hel'e - ved'a'n... Je tiu blank'a Selen'o —mi ne mir'as vi'n, Marcus, sci'u tamen, ke vi am'as Dian'o'n, kaj ke Aulus kaj Pomponia est'us pret'a'j vi'n dis'ŝir'i, kiel iam la hund'o'j dis'ŝir'is Akteonon.

Vinicius, ne lev'ant'e la kap'o'n, silent'is dum moment'o, kaj post'e komenc'is parol'i per voĉ'o, inter'romp'at'a de pasi'o :

—Mi avid'is ŝi'n antaŭ'e, sed nun mi avid'as ŝi'n pli mult'e. Kiam mi ĉirkaŭ'pren'is ŝi'a'n man'o'n, fajr'o mi'n ek'blov'is... Mi dev'as ŝi'n hav'i. Se mi est'us Zeŭs'o, mi ĉirkaŭ'pren'us ŝi'n per nub'o, kiel li ĉirkaŭ'pren'is Ion'o'n, mi fal'us sur ŝi'n per pluv'gut'o'j, kiel li fal'is sur Dana'o'n. Mi vol'us kis'i ŝi'a'n buŝ'o'n ĝis dolor'o! Mi vol'us aŭd'i ŝi'a'n kri'o'n en mi'a'j brak'o'j. Mi vol'us mort'ig'i Auluson kaj Pomponian, kaj ŝi'n for'kapt'i kaj port'i en la brak'o'j en mi'a'n dom'o'n. Mi ne dorm'os hodiaŭ. Mi ordon'os skurĝ'i iu'n sklav'o'n kaj aŭskult'os li'a'j'n ĝem'o'j'n.

—Trankvil'iĝ'u —dir'is Petronius —vi'a'j dezir'o'j ind'as ĉarpent'ist'o'n el Suburra.

—Est'as al mi egal'e. Mi dev'as ŝi'n hav'i. Mi pet'is vi'n pri konsil'o, sed se vi ĝi'n ne trov'as, mi mem ĝi'n trov'os... Aulus konsider'as Ligian kiel fil'in'o'n, kial do mi rigard'u ŝi'n kiel sklav'in'o'n? Do, se ne ekzist'as ali'a rimed'o, ŝi ĉirkaŭ'ŝpin'u la pord'o'n de mi'a dom'o, ŝmir'u ĝi'n per lup'a gras'aĵ'o, kaj ek'sid'u, kiel mi'a edz'in'o, ĉe mi'a hejm'fajr'o.

—Trankvil'iĝ'u, frenez'a post'e'ul'o de konsul'o'j. Ne tial ni ven'ig'as barbar'o'j'n, ŝnur'lig'it'a'j'n post ni'a'j ĉar'o'j, por post'e edz'in'ig'ad'i ili'a'j'n fil'in'o'j'n. Gard'u vi'n kontraŭ la ekstrem'o. El'ĉerp'u simpl'a'j'n, honest'a'j'n rimed'o'j'n, kaj las'u al vi mem kaj al mi iom da temp'o, por pens'i pri tio. Ankaŭ al mi Chrysothemis ŝajn'is fil'in'o de Jov'o, tamen mi ne edz'in'ig'is ŝi'n —sam'e kiel Nero ne edz'in'ig'is Acten, kvankam oni ŝi'n far'is fil'in'o de reĝ'o Attalus. Trankvil'iĝ'u... Pens'u, ke se ŝi vol'os for'las'i la dom'o'n de Aulus pro vi, li ne rajt'os ŝi'n re'ten'i, kaj ankaŭ tio'n sci'u, ke ne vi sol'a brul'as, ĉar ankaŭ en ŝi Eros'o flam'ig'is fajr'o'n... Mi vid'is ĉi tio'n, kaj al mi oni dev'as kred'i... Pacienc'u. Por ĉio ekzist'as rimed'o, sed mi jam tro mult'e pens'is hodiaŭ, kaj tio mi'n lac'ig'as. Mi tamen promes'as al vi, ke jam morgaŭ mi pens'os pri vi'a am'o, kaj Petronius ne est'us Petronius, se li ne trov'us ia'n rimed'o'n.

Ili ambaŭ ek'silent'is —fin'e post cert'a temp'o Vinicius dir'is jam pli trankvil'e :

—Dank'o'n al vi, kaj mal'avar'e favor'u vi'n Fortun'o.

—Pacienc'u.

—Kie'n vi ordon'is vi'n port'i?

—Al Chrysothemis...

—Feliĉ'a vi est'as, posed'ant'e tiu'n, kiu'n vi am'as.

—Mi? Ĉu vi sci'as, kio mi'n ankoraŭ amuz'as en Chrysothemis Jen tio, ke ŝi perfid'as mi'n kun mi'a propr'a liber'ig'it'o, la liut'ist'o Teocles, kaj pens'as, ke mi ĝi'n ne vid'as. Iam mi am'is ŝi'n, kaj nun amuz'as mi'n ŝi'a'j mensog'o'j kaj mal'saĝ'ec'o. Ven'u al ŝi kun mi. Se ŝi komenc'os vi'n koket'i kaj desegn'i sur la tabl'o liter'o'j'n per fingr'o, tremp'it'a en vin'o, sci'u, ke mi ne est'as ĵaluz'a.

Kaj ili ordon'is port'i si'n ambaŭ al Chrysothemis.

Sed en la vestibl'o Petronius met'is la man'o'n sur la ŝultr'o'n de Vinicius.

—Atend'u, ŝajn'as, ke mi el'pens'is rimed'o'n.

—Ĉiu'j di'o'j vi'n rekompenc'u...

—Jes! mi kred'as, ke la rimed'o est'as sen'erar'a. —Ĉu vi sci'as, Marcus?

—Mi aŭskult'as vi'n —mi'a Aten'o...

—Post kelk'a'j tag'o'j la di'a Ligia manĝ'os en vi'a dom'o la grajn'o'j'n de Demetro.

—Vi est'as pli grand'a, ol la cezar'o! —ek'kri'is ekscit'it'e Vinicius.

ĈAPITRO IV

Petronius efektiv'e plen'um'is la promes'o'n.

La tag'o'n, sekv'int'a'n post la vizit'o ĉe Chrysothemis, li ver'dir'e la tut'a'n tra'dorm'is, sed vesper'e li ordon'is port'i si'n sur Palatin'o'n kaj hav'is kun Nero konfidenc'a'n inter'parol'o'n, sekv'e de kiu, la tri'a'n tag'o'n, antaŭ la dom'o de Plautius aper'is centuri'estr'o kun dek'kelk'a'j pretori'a'j soldat'o'j.

La temp'o est'is ne'cert'a kaj terur'a. Tia'spec'a'j send'it'o'j est'is plej oft'e anonc'ant'o'j de mort'o. Tial en la moment'o, kiam la centuri'estr'o ek'frap'is per la frap'il'o la pord'o'n de Aulus, kaj kiam la atrium'estr'o sci'ig'is, ke en la vestibl'o trov'as si'n soldat'o'j, terur'o ek'reg'is en la tut'a dom'o. La famili'o tuj grup'iĝ'is ĉirkaŭ la mal'jun'a komand'ant'o, ĉar neniu dub'is, ke la danĝer'o ek'pez'is antaŭ ĉio super li. Pomponia, ĉirkaŭ'brak'int'e li'a'n kol'o'n, al'prem'is si'n al li per ĉiu'j fort'o'j, kaj ŝi'a'j sen'sang'iĝ'int'a'j lip'o'j mov'is si'n rapid'e, el'parol'ant'e ia'j'n mal'laŭt'a'j'n vort'o'j'n ; Ligia kun vizaĝ'o blank'a, kiel tol'o, kis'is li'a'n man'o'n ; la mal'grand'a Aulus kroĉ'is si'n al li'a tog'o —el koridor'o'j, el ĉambr'o'j, kuŝ'ant'a'j sur la etaĝ'o kaj destin'it'a'j por serv'ist'in'o'j, el serv'ist'ej'o, el ban'ej'o, el sub'a'j en'kel'a'j loĝ'ej'o'j, el la tut'a dom'o komenc'is el'kur'i ar'o'j da sklav'o'j kaj sklav'in'o'j. Aŭd'iĝ'is ek'kri'o'j : “ miserum! ” vir'in'o'j ek'plor'eg'is ; kelk'a'j el ili eĉ komenc'is grat'i si'a'j'n vang'o'j'n, aŭ kovr'i la kap'o'j'n per tuk'o'j.

Sol'e la mal'jun'a komand'ant'o mem, kiu kutim'is de mult'a'j jar'o'j rigard'i la mort'o'n rekt'e en la okul'o'j'n, rest'is trankvil'a, kaj nur li'a mal'long'a, agl'a vizaĝ'o iĝ'is kvazaŭ skulpt'it'a el ŝton'o. Post moment'o, trankvil'ig'int'e la plor'kri'o'j'n kaj ordon'int'e al la serv'ist'o'j dis'ir'i, li dir'is :

—Las'u mi'n, Pomponia. Se ven'is mi'a fin'o, ni hav'os temp'o'n por adiaŭ'i unu la ali'a'n.

Li for'ŝov'is ŝi'n facil'e —kaj ŝi dir'is :

—Est'u vi'a sort'o ankaŭ mi'a, ho Aulus!

Post'e ĵet'int'e si'n sur la genu'o'j'n, ŝi komenc'is preĝ'i kun tia fort'o, kia'n pov'as don'i nur tim'o pri am'at'a person'o.

Aulus trans'ir'is en la atrium , kie li'n atend'is la centuri'estr'o. Tio est'is mal'jun'a Caius Hast'a, li'a iam'a sub'ul'o kaj kun'ul'o en la brit'a'j milit'o'j.

—Honor'o'n al vi, komand'ant'o —li dir'is. —Mi al'port'as al vi ordon'o'n kaj salut'o'n de la cezar'o —kaj jen est'as la tabul'et'o'j, la sign'o, ke mi ven'as en li'a nom'o.

—Mi dank'as la cezar'o'n por la salut'o, kaj la ordon'o'n mi plen'um'os —respond'is Aulus. —Est'u bon'ven'a, Hasta, kaj parol'u, kun kia komisi'o vi ven'as.

Aulus Plautius —komenc'is Hasta —la cezar'o ek'sci'is, ke en vi'a dom'o trov'as si'n la fil'in'o de la reĝ'o de l ' lig'o'j, kiu'n la dir'it'a reĝ'o, ankoraŭ dum la viv'o de la di'a Claudius, trans'don'is en la roman'a'j'n man'o'j'n kiel garanti'o'n, ke la lim'o'j de la imperi'o est'os neniam tuŝ'it'a'j de la lig'o'j. La di'a Nero est'as dank'a al vi, komand'ant'o, ke dum tiom da jar'o'j vi est'is ŝi'a gast'ig'ant'o, sed, ne vol'ant'e ŝarĝ'i plu'e vi'a'n dom'o'n, kaj ankaŭ konsider'ant'e, ke la fraŭl'in'o, kiel garanti'ul'in'o, dev'as est'i zorg'at'a de la cezar'o mem kaj de la senat'o —li ordon'as al vi trans'don'i ŝi'n en mi'a'j'n man'o'j'n.

Aulus est'is tro mal'nov'a soldat'o kaj tro hard'it'a vir'o, por, ricev'int'e ordon'o'n, permes'i al si bedaŭr'o'n, van'a'j'n vort'o'j'n aŭ plend'o'j'n. Malgraŭ tio sulk'o de subit'a koler'o kaj dolor'o aper'is sur li'a frunt'o. Antaŭ tia sulk'iĝ'o de li'a frunt'o trem'is iam la brit'a'j legi'o'j, kaj eĉ en tiu ĉi moment'o sur la vizaĝ'o de Hasta spegul'iĝ'is tim'o. Sed nun, ricev'int'e la ordon'o'n, Aulus Plautius ek'sent'is si'n sen'defend'a. Dum cert'a temp'o li rigard'is la tabul'et'o'j'n, la sign'o'n, post'e, lev'int'e la okul'o'j'n al la maljuna centuri'estr'o, li dir'is jam trankvil'e :

—Atend'u en la atrium , Hasta, ĝis la garanti'ul'in'o est'os al vi trans'don'it'a.

Kaj post ĉi tiu'j vort'o'j li trans'ir'is en la ali'a'n fin'o'n de la dom'o, en la hal'o'n, nom'at'a'n oecus , ke Pomponia Graecina, Ligia kaj la mal'grand'a Aulus atend'is li'n kun mal'trankvil'o kaj tim'o.

—Al neniu minac'as mort'o, nek ekzil'o sur mal'proksim'a'j'n insul'o'j'n —li dir'is —tamen la send'it'o de la cezar'o est'as anonc'ant'o de mal'feliĉ'o. La afer'o koncern'as vi'n, Ligia.

Ligian? —ek'kri'is kun mir'o Pomponia.

—Jes! —dir'is Aulus.

Kaj turn'int'e si'n al la knab'in'o, li komenc'is parol'i :

Ligia, vi est'is eduk'at'a en ni'a dom'o, kiel ni'a propr'a infan'o, kaj ni ambaŭ, mi kaj Pomponia, am'as vi'n, kiel fil'in'o'n. Sed vi sci'as, ke vi ne est'as ni'a fil'in'o. Vi est'as garanti'ul'in'o, don'it'a de vi'a naci'o al Rom'o, kaj la zorg'ad'o pri vi aparten'as al la cezar'o. Kaj nun la cezar'o for'pren'as vi'n el ni'a dom'o.

La komand'ant'o parol'is trankvil'e, sed per ia strang'a, ne'ordinar'a ton'o. Ligia aŭskult'is li'a'j'n vort'o'j'n, palpebr'um'ant'e, kvazaŭ ne kompren'ant'e, pri kio tem'as, la vang'o'j'n de Pomponia kovr'is pal'ec'o ; en la pord'o, konduk'ant'a el la koridor'o al la oecus , de'nov'e komenc'is montr'i si'n la terur'it'a'j vizaĝ'o'j de sklav'in'o'j.

—La vol'o de la cezar'o dev'as est'i plen'um'it'a —dir'is Aulus.

Aulus! —ek'kri'is Pomponia, ĉirkaŭ'brak'ant'e la knab'in'o'n, kvazaŭ ŝi vol'us ŝi'n defend'i —pli bon'e est'us por ŝi mort'i.

Kaj Ligia, prem'ant'e si'n al ŝi'a brust'o, ripet'ad'is : “ ho patr'in'o! ” ne pov'ant'e, mez'e de plor'ĝem'o'j, el'ig'i ali'a'j'n vort'o'j'n.

Sur la vizaĝ'o de Aulus de'nov'e bild'iĝ'is koler'o kaj dolor'o.

—Se mi est'us sol'a en la mond'o —li dir'is mal'seren'e —mi ne for'don'us ŝi'n viv'a'n —kaj mi'a'j parenc'o'j pov'us ankoraŭ hodiaŭ ofer'don'i por ni Jovi liberatori ... Sed mi ne rajt'as pere'ig'i vi'n kaj ni'a'n infan'o'n, kiu pov'as ĝis'viv'i pli feliĉ'a'j'n temp'o'j'n... Ankoraŭ hodiaŭ mi ir'os al la cezar'o kaj pet'eg'os, ke li ŝanĝ'u la ordon'o'n. Ĉu li mi'n el'aŭskult'os —mi ne sci'as. Dum'e adiaŭ, Ligia —kaj sci'u, ke tiel mi, kiel Pomponia ĉiam ben'is la tag'o'n, en kiu vi ek'sid'is ĉe ni'a hejm'fajr'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, li met'is la man'o'n sur ŝi'a'n kap'a'n, sed kvankam li pen'is konserv'i trankvil'ec'o'n, tamen en la moment'o, kiam Ligia turn'is al li si'a'j'n okul'o'j'n, plen'a'j'n de larm'o'j, kaj post'e, ek'kapt'int'e li'a'n man'o'n, komenc'is prem'i ĝi'n al la buŝ'o, en li'a voĉ'o ek'vibr'is dolor'o profund'a, patr'a.

—Adiaŭ, ni'a ĝoj'o kaj lum'o de ni'a'j okul'o'j! —li dir'is.

Kaj rapid'e li re'ir'is en la atrium , por ne las'i si'n ek'reg'i de kor'tuŝ'o, ne'ind'a je roman'o kaj komand'ant'o.

Dum'e Pomponia, konduk'int'e Ligian en ŝi'a'n cubiculum , komenc'is ŝi'n trankvil'ig'i, konsol'i, kuraĝ'ig'i kaj parol'i vort'o'j'n, kiu'j strang'e son'is en ĉi tiu dom'o, kie, en la apud'a ĉambr'o, star'is ankoraŭ la lararium kaj fajr'uj'o, sur kiu Aulus, fidel'a al la mal'nov'a mor'o, farad'is ofer'o'j'n al la hejm'a'j di'o'j. Ven'is la temp'o de prov'o. Iam Virginius tra'pik'is la brust'a'n de la propr'a fil'in'o, por ŝi'n liber'ig'i el la man'o'j de Appius ; pli fru'e ankoraŭ Lucretia mem'vol'e pag'is la mal'honor'o'n per la viv'o. La dom'o de la cezar'o est'as kavern'o de mal'virt'o, mal'bon'o, krim'o. —“ Sed ni, Ligia, sci'as, kial ni ne rajt'as lev'i la man'o'n kontraŭ ni'n mem! ” Jes! —Tiu leĝ'o, sub kiu ili ambaŭ viv'as, est'as ali'a, pli grand'a, pli sankt'a, ĝi tamen permes'as defend'i si'n kontraŭ mal'bon'a kaj mal'honor'o, se eĉ tiu'n defend'o'n oni dev'us pag'i per la viv'o kaj tortur'o'j. Se iu el'ir'as pur'a el mal'sankt'ej'o de mal'virt'o, tiom pli grand'a est'as la merit'o. La ter'o est'as tia mal'sankt'ej'o, sed feliĉ'e la viv'o est'as unu mal'long'a moment'o, kaj oni nur lev'iĝ'as el tomb'o, trans kiu reg'as jam ne Nero, sed Kompat'o —kaj anstataŭ dolor'o est'as ĝoj'o, kaj anstataŭ larm'o'j est'as feliĉ'o.

Post'e ŝi komenc'is parol'i pri si mem. Jes! Ŝi est'as trankvil'a —sed ankaŭ en ŝi'a brust'o ne mank'as dolor'a'j vund'o'j. Ĉar sur la okul'o'j de ŝi'a Aulus kuŝ'as ankoraŭ vual'o, ne sur'flu'is li'n ankoraŭ la torent'o de l ' lum'o. Ne est'as al ŝi ankaŭ permes'it'e instru'i la Ver'o'n al la fil'o. —Do kiam ŝi ek'pens'as, ke tiel pov'as daŭr'i ĝis la fin'o de la viv'o, kaj ke pov'as ven'i moment'o de dis'iĝ'o kun ili, dis'iĝ'o cent'foj'e pli grand'a kaj pli terur'a, ol ĉi tiu temp'a, kiu'n ili ambaŭ nun pri'plor'as —ŝi eĉ ne pov'as imag'i, kia'manier'e ŝi sci'os est'i feliĉ'a sen ili, eĉ en la ĉiel'o. Kaj mult'a'j'n nokt'o'j'n ŝi jam plor'is, mult'a'j'n tag'o'j'n ŝi preĝ'is, pet'eg'ant'e kompat'o'n kaj favor'o'n. Sed si'a'n dolor'o'n ŝi ofer'as al Di'o —kaj atend'as —kaj fid'as. Kaj kiam nun nov'a bat'o ŝi'n frap'as, kiam la ordon'o de la tiran'o for'pren'as de ŝi la kar'a'n est'aĵ'o'n, kiu'n Aulus nom'is lum'o de ili'a'j okul'o'j, ŝi ankoraŭ fid'as, kred'ant'e, ke ekzist'as Potenc'o pli grand'a, ol tiu de Nero —kaj Kompat'o pli fort'a, ol li'a kruel'ec'o.

Kaj ankoraŭ pli fort'e ŝi al'prem'is al la brust'o la kapet'o'n de la knab'in'o ; ĉi tiu mal'supr'e'n'iĝ'is al ŝi'a'j genu'o'j, kaj kaŝ'ant'e la okul'o'j'n en la fald'o'j de ŝi'a peplum , rest'is tiel long'a'n temp'o'n en silent'o, sed, kiam ŝi fin'e lev'iĝ'is, sur ŝi'a vizaĝ'o vid'iĝ'is jam iom da trankvil'o.

—Mi sopir'os vi'n, patr'in'o, kaj la patr'o'n, kaj la frat'o'n, mi sci'as tamen, ke kontraŭ'star'o nenio'n help'us, nur vi'n ĉiu'j'n pere'ig'us. Sed mi promes'as al vi, ke mi neniam forges'os vi'a'j'n vort'o'j'n en la dom'o de la cezar'o.

Ankoraŭ'foj'e ŝi ĵet'is la brak'o'j'n ĉirkaŭ ŝi'a'n kol'o'n, kaj post'e, kiam ili ambaŭ en'ir'is en la oecus , ŝi komenc'is adiaŭ'i la mal'grand'a'n Plautius on, mal'jun'a'n grek'o'n, kiu est'is ili'a instru'ist'o, si'a'n vest'ist'in'o'n, kiu iam ŝi'n vart'is, kaj ĉiu'j'n sklav'o'j'n.

Unu el ili, alt'a kaj larĝ'a'ŝultr'a lig'o, kiu'n oni hejm'e nom'is Ursus, kaj kiu iam, kun'e kun la patr'in'o de Ligia kaj ŝi mem, ven'is inter ili'a'j ali'a'j serv'ant'o'j en la rom'a'n tend'ar'o'n, fal'is nun al ŝi'a'j pied'o'j, kaj post'e klin'iĝ'is al la genu'o'j de Pomponia, dir'ant'e :

—Ho domina ! permes'u al mi sekv'i mi'a'n sinjor'in'o'n, ke mi ŝi'n serv'u kaj gard'u en la dom'o de la cezar'o!

—Vi ne est'as ni'a serv'ist'o, sed de Ligia —respond'is Pomponia —sed ĉu oni vi'n al'las'os al la pord'o de la cezar'o? kaj kia'manier'e vi pov'os ŝi'n gard'i?

—Mi ne sci'as, domina , nur tio'n mi sci'as, ke fer'o romp'iĝ'as en mi'a'j man'o'j, kiel lign'o...

Aulus Plautius, kiu ven'is en ĉi tiu moment'o, ek'sci'int'e pri la afer'o, ne nur ne kontraŭ'star'is la dezir'o'n de Ursus, sed dir'is, ke ili eĉ ne rajt'as li'n re'ten'i. Ili for'send'as Ligian, kiel garanti'ul'in'o'n, kiu'n la cezar'o postul'as —est'as sekv'e ili'a dev'o for'send'i ŝi'a'n serv'ist'ar'o'n, kiu kun'e kun ŝi trans'ir'as en la cezar'a'n zorg'ad'o'n. Ĉe tio li flustr'is al Pomponia, ke, pretekst'ant'e la serv'ist'ar'o'n, ŝi pov'as don'i al Ligia tiom da sklav'in'o'j, kiom ŝi trov'as konven'e, ĉar la centuri'estr'o ne pov'as ili'n mal'akcept'i.

Por Ligia est'is en ĉi tio cert'a konsol'o, kaj Pomponia ankaŭ est'is kontent'a, ke ŝi pov'as ŝi'n ĉirkaŭ'ig'i per serv'ist'o'j laŭ si'a elekt'o. Kaj tiel krom Ursus ŝi destin'is al ŝi la mal'jun'a'n vest'ist'in'o'n, du cipr'an'in'o'j'n, lert'a'j'n en komb'ad'o, kaj du german'a'j'n ban'ist'in'o'j'n. La elekt'o, kiu'n ŝi far'is, traf'is ekskluziv'e konfes'ant'o'j'n de la nov'a instru'o ; konsider'ant'e, ke ankaŭ Ursus konfes'is ĝi'n jam de kelk'a'j jar'o'j, Pomponia pov'is fid'i la fidel'ec'o'n de ĉi tiu serv'ist'ar'o, kaj sam'temp'e ĝoj'i pro la pens'o, ke la sem'o'j de la ver'o est'os ĵet'it'a'j en la dom'o'n de la cezar'o.

Ŝi skrib'is ankaŭ kelk'a'j'n vort'o'j'n, rekomend'ant'e Ligian al la zorg'ad'o de Acte, liber'ig'it'in'o de Nero. Pomponia ver'dir'e ne vid'ad'is ŝi'n en la kun'ven'o'j de la konfes'ant'o'j de la nov'a instru'o, sed ŝi aŭd'is de ili, ke Acte neniam rifuz'as al ili serv'o'j'n, kaj ke ŝi avid'e leg'as leter'o'j'n de Paŭl'o el Tars'o. Ŝi sci'is ceter'e, ke la jun'a liber'ig'it'in'o viv'as en ĉiam'a mal'ĝoj'o, ke ŝi est'as person'o mal'simil'a al ĉiu'j dom'an'in'o'j de Nero, kaj ke ĝeneral'e ŝi est'as la bon'a spirit'o de la palac'o.

Hasta promes'is mem trans'don'i la leter'o'n al Acte. Konsider'ant'e kiel natur'a'n afer'o'n, ke reĝ'a fil'in'o dev'as hav'i si'a'n sekv'ant'ar'e'n, li neniel kontraŭ'is kun'pren'i ĝi'n en la palac'o'n, mir'ant'e, mal'e, la mal'grand'a'n nombr'o'n de la serv'ist'o'j. Li pet'is tamen, ke ili rapid'u, tim'ant'e, ke oni kulp'ig'os li'n pri mank'o de diligent'ec'o en plen'um'ad'o de ordon'o'j. La hor'o de la dis'iĝ'o al'ven'is. La okul'o'j'n de Pomponia kaj Ligia de'nov'e plen'ig'is larm'o'j, Aulus ankoraŭ'foj'e met'is la man'o'n sur ŝi'a'n kap'o'n, kaj post moment'o la soldat'o'j, akompan'at'a'j per kri'o'j de la mal'grand'a Aulus, kiu, defend'e al la frat'in'o, minac'is per ŝi'a'j mal'grand'a'j pugn'o'j al la centuri'estr'o —for'konduk'is Ligian al la dom'o de la cezar'o.

Sed la mal'jun'a komand'ant'o ordon'is pret'ig'i por si port'il'o'n, kaj dum'e, ferm'int'e si'n kun Pomponia en najbar'a al la oecus pinakotek'o, dir'is al ŝi :

—Aŭskult'u mi'n, Pomponia. Mi ir'as al la cezar'o, kvankam mi pens'as, ke van'e, kaj malgraŭ tio, ke la vort'o de Seneca nenio'n plu signif'as ĉe li, mi est'os ankaŭ ĉe Seneca. Hodiaŭ pli mult'e signif'as Sofonius, Tigellinus, PetroniusVatinius... Koncern'e la cezar'o'n, li ebl'e eĉ neniam aŭd'is pri la naci'o de la lig'o'j, kaj se li ek'postul'is trans'don'o'n de Ligia, ĝi okaz'is tial, ke iu li'n al tio instig'is, kaj facil'e est'as diven'i, kiu pov'is ĝi'n far'i.

Kaj ŝi lev'is subit'e al li la okul'o'j'n.

Petronius?

—Jes.

Sekv'is moment'o da silent'o, post kio la komand'ant'o kontinu'ig'is :

—Jen kio'n signif'as las'i trans si'a'n sojl'o'n iu'n el tiu'j hom'o'j sen honor'o kaj konscienc'o. Mal'ben'it'a est'u la moment'o, en kiu Vinicius en'ir'is ni'a'n dom'o'n! Li, Vinicius, ven'ig'is al ni Petroniusan. Ve al Ligia, ĉar ne garanti'ul'in'o'n, sed konkub'in'o'n ili vol'as!

Kaj li'a parol'o, sekv'e de koler'o, do sen'help'a furioz'o kaj ĉagren'o pro la krom'infan'o, iĝ'is ankoraŭ pli fajf'a, ol ordinar'e. Dum cert'a temp'o li lukt'is kun si mem, kaj nur la kun'prem'it'a'j pugn'o'j atest'is, kiel mal'facil'a est'is ĉi tiu intern'a batal'o.

—Ĝis nun mi glor'is la di'o'j'n —li dir'is —sed en ĉi tiu moment'o mi pens'as, ke ili ne ekzist'as super la mond'o, kaj ke ekzist'as nun unu, kruel'eg'a, furioz'a kaj monstr'a, kiu nom'as si'n Nero.

Aulus! —dir'is Pomponia. —Nero est'as nur plen'man'o da putr'a polv'o antaŭ Di'o.

Li dum'e komenc'is marŝ'i per grand'a'j paŝ'o'j sur la mozaik'o de la pinakotek'o. En li'a viv'o est'is grand'o'j far'o'j, sed ne est'is grand'a'j mal'feliĉ'o'j, do li ne est'is al ili kutim'ig'it'a. La mal'jun'a soldat'o am'is Ligian pli mult'e, ol li mem sci'is pri tio, kaj nun li ne pov'is pac'iĝ'i kun la pens'o, ke li ŝi'n perd'is. Krom tio li sent'is si'n humil'ig'it'a. Ek'pez'eg'is sur li tiu man'o, kiu'n li mal'estim'is, kaj sam'temp'e li sent'is, ke antaŭ tiu fort'o li'a fort'o est'as nenio.

Sed kiam li fin'e kviet'ig'is en si la koler'o'n, kiu mal'klar'ig'is li'a'j'n pens'o'j'n, li dir'is :

—Mi supoz'as, ke Petronius ne for'ig'is ŝi'n de ni por Nero, ĉar li ne vol'us incit'i kontraŭ si Poppaean. Sekv'e aŭ por si mem, aŭ por Vinicius... Ankoraŭ hodiaŭ mi ek'sci'os ĉi tio'n.

Kaj post moment'o la port'il'o port'is li'n al Palatin'o. Pomponia, rest'int'e sol'a, ir'is al la mal'grand'a Aulus, kiu ne ĉes'is plor'i la frat'in'o'n, kaj minac'i la cezar'o'n.

ĈAPITRO V

Aulus tamen prav'e supoz'is, ke li ne est'os al'las'it'a antaŭ la vizaĝ'o'n de Nero. Oni respond'is al li, ke la cezar'o est'as okup'it'a per kant'ad'o kun la liut'ist'o Terpnos, kaj ke ĝeneral'e li ne akcept'as tiu'j'n, kiu'j'n li mem ne al'vok'is. Ĝi signif'as, ke Aulus ne prov'u, ankaŭ est'ont'e, vid'i la cezeron. Ali'flank'e Seneca, kvankam mal'san'a je febr'o, akcept'is la mal'jun'a'n komand'ant'o'n kun ŝuld'at'a al li respekt'o —sed kiam li el'aŭskult'is li'a'n afer'o'n, li rid'et'is mal'dolĉ'e kaj dir'is : —Nur unu serv'o'n mi pov'as far'i al vi, nobl'a Plautius, tio est'as : neniam montr'i al la cezar'o, ke mi'a kor'o sent'as vi'a'n dolor'o'n, kaj ke mi vol'us vi'n help'i ; ĉar se la cezar'o ek'hav'us tiu'rilat'e plej et'a'n suspekt'o'n, sci'u, ke li ne re'don'us al vi Ligian, kvankam li hav'us kontraŭ tio nenia'j'n ali'a'j'n motiv'o'j'n, ol ag'i spit'e al mi. Li ankaŭ ne konsil'is al li turn'i si'n al Tigellinus, nek al Vatinius, nek al Vitelius. Per mon'o oni ebl'e pov'us io'n efik'i ĉe ili, ebl'e ili vol'us ankaŭ spit'i al Petronius, kies influ'o'n ili pen'as ek'ŝancel'i, sed plej ver'ŝajn'e ili perfid'us al la cezar'o, kia'grad'e Ligia est'as kar'a al Plautius, kaj tiam la cezar'o tiom pli cert'e ŝi'n ne re'don'us. Ĉe tio la mal'jun'a saĝ'ul'o komenc'is parol'i kun mord'a ironi'o, kiu'n li turn'is kontraŭ si'n mem : “ Vi silent'is, Plaŭtius, vi silent'is dum tut'a'j jar'o'j, kaj la cezar'o ne am'as tiu'j'n, kiu'j silent'as. Kiel vi pov'is ne rav'iĝ'ad'i per li'a bel'ec'o, virt'o, kant'ad'o, per li'a deklam'ad'o, vetur'ig'ad'o kaj vers'aĵ'o'j. Kiel vi pov'is ne glor'i la mort'o'n de Britannicus, ne dir'i laŭd'parol'ad'o'n je la honor'o de l ' patri'n'mort'ig'int'o kaj ne esprim'i gratul'o'j'n pro la sufok'o de Oktavi'a? Mank'as al vi antaŭ'vid'em'o, Aulus, la antaŭ'vid'em'o, kiu'n ni, viv'ant'a'j feliĉ'e ĉe la kort'eg'o, posed'as en konven'a grad'o. ”

Tiel parol'ant'e, li pren'is vaz'et'o'n, kiu'n li port'is ĉe la zon'o, ĉerp'is akv'o'n el la fontan'o de la impluvium , re'freŝ'ig'is la brul'ig'it'a'n buŝ'o'n kaj parol'is plu :

—Ha, Nero hav'as dank'em'a'n kor'o'n. Li am'as vi'n, ĉar vi serv'is al Rom'o kaj dis'port'is la glor'o'n de li'a nom'o al la ekstrem'o'j de la mond'o, kaj li am'as mi'n, ĉar en li'a jun'ec'o mi est'is li'a majstr'o. Tial, vid'u, mi sci'as, ke ĉi tiu akv'o ne est'as venen'it'a, kaj mi trink'as ĝi'n trankvil'e. Vin'o en mi'a dom'o est'us mal'pli sen'danĝer'a, sed se vi soif'as, trink'u ĉi tiu'n akv'o'n. La akv'o'tub'o'j konduk'as ĝi'n el la Alban'a mont'ar'o, kaj por ĝi'n venen'i, oni dev'us venen'i ĉiu'j'n fontan'o'j'n en Rom'o. Kiel vi vid'as, oni pov'as ankoraŭ est'i sekur'a en tiu ĉi mond'o kaj hav'i trankvil'a'n mal'jun'ec'o'n. Mi est'as, ver'e, mal'san'a, sed mal'san'as pli ĝust'e mi'a anim'o, ol la korp'o.

Ĝi est'is ver'o. Al Seneca mank'is tiu anim'a fort'o, kiu'n posed'is ekzempl'e CornutusThraseas, do li'a viv'o est'is si'n'sekv'o de kompromis'o'j, far'at'a'j kun krim'o. Li mem tio'n sent'is, li mem kompren'is, ke adept'o de la princip'o'j de Zenon'o el Cintio dev'us ir'i ali'a'n voj'o'n, kaj li sufer'is pro ĉi tio pli mult'e, ol pro la tim'o de mort'o mem.

Sed la komand'ant'o inter'romp'is nun li'a'j'n mal'dolĉ'a'j'n konsider'o'j'n.

—Nobl'a Anneus —li dir'is —mi sci'as, kiel la cezar'o rekompenc'is al vi la zorg'em'o'n, kiu'n vi el'montr'is al li en li'a jun'ec'o. Sed la for'kapt'o'n de ni'a infan'o kaŭz'is Petronius. Montr'u al mi rimed'o'j'n kontraŭ li, montr'u influ'o'j'n, kiu'j je li efik'as, kaj fin'e mem uz'u por li la tut'a'n elokvent'ec'o'n, kiu'n sukces'os al vi inspir'i la mal'nov'a amik'ec'o al mi.

Petronius kaj mi —respond'is Seneca —est'as hom'o'j el du kontraŭ'a'j tend'ar'o'j. Rimed'o'j'n kontraŭ li mi ne sci'as, efik'as je li nenies influ'o. Pov'as est'i, ke malgraŭ si'a tut'a mal'virt'em'o li pli valor'as ankoraŭ, ol tiu'j kanajl'o'j, per kiu'j Nero hodiaŭ ĉirkaŭ'iĝ'as. Sed pen'i li'n konvink'i, ke li plen'um'is mal'bon'a'n far'o'n, est'as nur perd'i la temp'o'n ; Petronius de'long'e perd'is tiu'n sent'o'n, kiu disting'as mal'bon'o'n de bon'o. Konvink'u li'n, ke li'a far'o est'as mal'bel'a —tiam li ek'hont'os. Kiam mi vid'os li'n, mi dir'os al li : vi'a ag'o ind'as liber'ig'it'o'n. Se tio ĉi ne help'os, nenio help'os.

—Dank'o'n eĉ pro tio —respond'is la komand'ant'o.

Post'e li ordon'is port'i si'n al Vinicius, kiu'n li trov'is skerm'ant'a'n kun dom'a skerm'ist'o. Kiam Aulus ek'vid'is la jun'a'n vir'o'n, trankvil'e ekzerc'ant'a'n si'n en la moment'o, en kiu la atenc'o kontraŭ Ligia est'is plen'um'it'a, ek'reg'is li'n terur'a koler'o, kiu, apenaŭ la kurten'o fal'is post la skerm'ist'o, eksplod'is per torent'o da mal'dolĉ'a'j riproĉ'o'j kaj insult'o'j. Sed Vinicius ek'sci'int'e, ke Ligia est'as for'kapt'it'a, pal'iĝ'is tiel terur'e, ke eĉ dum moment'o Aulus ne pov'is li'n suspekt'i pri part'o'pren'o en la atenc'o. La frunt'o de la jun'ul'o kovr'iĝ'is per ŝvit'o ; la sang'o, kiu por moment'o for'kur'is en la kor'o'n, re'flu'is varm'ond'e en la vizaĝ'o'n, la okul'o'j ŝpruc'ig'is fajr'er'o'j'n, el la buŝ'o ek'kur'is sen'ord'a'j demand'o'j. Ĵaluz'o kaj furioz'o sku'is li'n altern'e, kiel uragan'o. Ŝajn'is al li, ke Ligia, foj'e trans'ir'int'e la sojl'o'n de la cezar'a dom'o, est'as por li perd'it'a por ĉiam, kaj kiam Aulus el'dir'is la nom'o'n de Petronius, suspekt'o, kvazaŭ fulm'o, tra'kur'is la pens'o'n de la jun'a soldat'o —ke Petronius ek'mok'is li'n, aŭ donac'ant'e Ligian al Nero, vol'is per tio cert'ig'i al si nov'a'j'n favor'o'j'n de la cezar'o, aŭ ke li vol'is re'ten'i ŝi'n por si mem. Ke iu, ek'vid'int'e Ligian, ne ek'dezir'u ŝi'n sam'temp'e —tio'n ĉi li ne kapabl'is imag'i.

Ne'sin'reg'em'o, simil'a al ek'furioz'int'a ĉeval'o, kaj hered'a en li'a famili'o, ek'posed'is li'n nun kaj sen'ig'is de la konsci'o.

—Komand'ant'o —li dir'is per inter'romp'at'a voĉ'o —re'ven'u hejm'e'n kaj atend'u mi'n... Sci'u, ke se Petronius est'us eĉ mi'a patr'o, mi venĝ'us al li la mal'bon'o'n, far'it'a'n al Ligia. Re'ven'u hejm'e'n kaj atend'u mi'n. Nek Petronius, nek la cezar'o ŝi'n hav'os!

Post tio li turn'is la kun'prem'it'a'j'n pugn'o'j'n al la vaks'a'j mask'o'j, kiu'j star'is en ŝrank'o'j, en la atrium , kaj eksplod'is :

—Je tiu'j mort'mask'a'j! antaŭ'e mi mort'ig'os ŝi'n kaj mi'n mem!

Dir'int'e ĉi tio'n, Vinicius salt'lev'iĝ'is, kaj ankoraŭ'foj'e vok'int'e al Aulus : “ atend'u mi'n ”, li el'kur'is, kiel frenez'a, el la atrium kaj kur'is al Petronius, dis'puŝ'ant'e en'voj'e preter'pas'ant'o'j'n.

Aulus re'ven'is hejm'e'n kun iom'a esper'o. Li supoz'is, ke se Petronius instig'is la cezar'o'n for'kapt'i Ligian, por ŝi'n for'don'i al Vinicius, Vinicius re'konduk'os ŝi'n en ili'a'n dom'o'n. Fin'e ne'mal'grav'e konsol'is li'n la pens'o, ke se Ligia ne est'os sav'it'a, ŝi est'os tamen venĝ'it'a kaj ŝirm'it'a per mort'o kontraŭ la mal'honor'o. Li kred'is, ke Vinicius plen'um'os ĉio'n, kio'n li promes'is. Li vid'is li'a'n furioz'o'n kaj kon'is la ekscit'em'o'n, de'nask'a'n en li'a tut'a gent'o. Li mem, kvankam li am'is Ligian, kiel patr'o, prefer'us ŝi'n mort'ig'i, ol for'don'i al la cezar'o, kaj se li ne konsider'us la fil'o'n, la last'a'n post'e'ul'o'n de si'a gent'o, li sen'dub'e ĝi'n far'us. Aulus est'is soldat'o, pri la stoik'o'j li apenaŭ aŭd'is, sed per la karakter'o li ne mult'e diferenc'is de ili, kaj al li'a'j ide'o'j, al li'a fier'ec'o mort'o konven'is pli facil'e kaj pli bon'e, ol mal'honor'o.

Re'ven'int'e hejm'e'n, li trankvil'ig'is Pomponian, trans'don'is al ŝi si'a'n esper'o'n, kaj ili ambaŭ komenc'is atend'i nov'aĵ'o'j'n de Vinicius. De temp'o al temp'o, kiam en la atrium aŭd'iĝ'ad'is paŝ'o'j, ili kred'is, ke tio est'as Vinicius, re'konduk'ant'a al ili la am'at'a'n infan'o'n, kaj ili est'is pret'a'j el la tut'a anim'o ben'i ili'n ambaŭ. Sed la temp'o pas'ad'is, kaj nenia nov'aĵ'o ven'is. Nur vesper'e aŭd'iĝ'is la frap'il'o ĉe la pord'o.

Post moment'o sklav'o en'ir'is kaj trans'don'is al Aulus leter'o'n. La mal'jun'a komand'ant'o, kvankam li ŝat'is el'montr'ad'i si'n'reg'em'o'n, pren'is ĝi'n tamen per iom trem'ant'a man'o kaj komenc'is leg'i tiel avid'e, kvazaŭ de ĉi tiu leter'o depend'us la ekzist'o de li'a tut'a dom'o.

Subit'e li'a vizaĝ'o mal'lum'iĝ'is, kvazaŭ fal'us sur ĝi'n ombr'o de pas'ant'a nub'o.

—Leg'u —li dir'is, turn'int'e si'n al Pomponia.

Pomponia pren'is la leter'o'n kaj leg'is, kio sekv'as :

Marcus Vincius, salut'o'n al Aulus Plautius. Kio okaz'is, okaz'is laŭ la vol'o de la cezar'o, antaŭ kiu klin'u la kap'o'j'n, kiel klin'as mi kaj Petronius ”.

Sekv'is long'a silent'o.

ĈAPITRO VI

Petronius est'is hejm'e. La pord'ist'o ne kuraĝ'is halt'ig'i Vinicius on, kiu en'kur'is la atrium , kiel fulm'o'tondr'o, post'e, ek'sci'int'e, ke oni dev'as serĉ'i la mastr'o'n en la bibliotek'o, kun tiu sam'a impet'o en'kur'is la bibliotek'o'n, kaj trov'int'e Petroniuson skrib'ant'a, el'ŝir'is la kan'o'n el li'a man'o, romp'is ĝi'n, ĵet'eg'is ter'e'n, post'e prem'kapt'is li'a'j brak'o'j'n per la fingr'o'j kaj, proksim'ig'ant'e la vizaĝ'o'n al li'a vizaĝ'o, komenc'is demand'i per raŭk'a voĉ'o :

—Kio'n vi far'is kun ŝi? Kie ŝi est'as?

Sed subit'e okaz'is io mir'ind'eg'a. La delikat'form'a kaj mal'hard'it'a Petronius ek'kapt'is la man'o'n de la jun'a atlet'o, prem'ant'a'n li'a'n brak'o'n, post tio li ek'kapt'is li'a'n du'a'n man'o'n, kaj ten'ant'e ili'n ambaŭ en si'a unu kun fort'o de fer'a prem'il'o, dir'is :

—Mi est'as mal'fort'ul'o nur maten'e, sed vesper'e mi re'akir'as la antaŭ'a'n vigl'ec'o'n. Prov'u liber'iĝ'i. Gimnast'ik'o'n evident'e instru'is al vi teks'ist'o, kaj kondut'o'n forĝ'ist'o.

Sur li'a vizaĝ'o ne vid'iĝ'is eĉ koler'o, nur en la okul'o'j ek'flam'et'is ia pal'a re'bril'o de kuraĝ'o kaj energi'o. Post moment'o li las'is la man'o'j'n de Vinicius, kiu star'is antaŭ li humil'ig'it'a, hont'ig'it'a kaj furioz'a.

—Ŝtal'a'n man'o'n vi hav'as —li dir'is —sed je ĉiu'j di'o'j de la infer'o mi ĵur'as, ke se vi mi'n perfid'is, mi en'bat'os ponard'o'n en vi'a'n gorĝ'o'n, eĉ en la ĉambr'o'j de la cezar'o.

—Ni parol'u trankvil'e —re'dir'is Petronius. —Ŝtal'o est'as pli fort'a, ol fer'o, do kvankam el unu vi'a brak'o oni pov'us far'i du mi'a'j'n, mi ne dev'as vi'n tim'i. Ali'flank'e, dolor'as mi'n vi'a krud'ec'o, kaj se la hom'a sen'dank'ec'o pov'us mi'n ankoraŭ mir'ig'i, mi mir'us vi'a'n sen'dank'ec'o'n.

—Kie est'as Ligia?

—En la mal'ĉast'ej'o, tio est'as en la dom'o de la cezar'o.

Petronius!

—Trankvil'iĝ'u kaj sid'iĝ'u. Mi pet'is la cezar'o'n pri du afer'o'j, kiu'j'n li promes'is al mi : un'e, ke li el'ig'u Ligian el la dom'o de Aulus, du'e, ke li don'u ŝi'n al vi. Ĉu vi ne hav'as ponard'o'n ie en la fald'o'j de vi'a tog'o? Ebl'e vi frap'os mi'n? Sed mi konsil'as al vi atend'i kelk'a'j'n tag'o'j'n, ĉar oni pren'us vi'n en mal'liber'ej'o'n, kaj dum'e Lig'a enu'us en vi'a dom'o.

—Sekv'is silent'o. Vinicius dum cert'a temp'o rigard'is Petroniuson per mir'plen'a'j okul'o'j, post kio li dir'is :

—Pardon'u mi'n. Mi ŝi'n am'as, kaj la am'o konfuz'as mi'a'n prudent'o'n.

—Admir'u mi'n, Marcus. Antaŭ'hieraŭ mi dir'is al la cezar'o la jen'o'n : mi'a nev'o, Vinicius, tiel ek'am'eg'is iu'n mal'gras'aĉ'a'n knab'in'o'n, kiu'n oni pri'zorg'as ĉe Aulus oj, ke li'a dom'o ŝanĝ'is si'n en vapor'ban'ej'o'n de sopir'o'j. Vi, cezar'o —mi dir'is —kaj mi, kiu'j sci'as, kio est'as la ver'a bel'ec'o, ne don'us por ŝi eĉ mil sesterc'o'j'n, sed la knab'o ĉiam ja est'is mal'saĝ'a, kiel tri'pied'a tabl'o, kaj nun li en'tut'e mal'saĝ'iĝ'is.

Petronius!

—Se vi ne kompren'as, ke mi dir'is ĉi tio'n, vol'ant'e sekur'ig'i Ligian, mi em'as ek'kred'i, ke mi dir'is la ver'o'n. Mi persvad'is al la Kupr'o'barb'a, ke tia estetik'ul'o, kiel li, ne pov'as konsider'i tia'n knab'in'o'n bel'a, kaj Nero, kiu ĝis nun ne kuraĝ'as rigard'i ali'e, ol per mi'a'j okul'o'j, ne trov'os en ŝi bel'ec'o'n, kaj ne trov'int'e ĝi'n, li ŝi'n ne dezir'os. Oni dev'is sen'danĝer'ig'i la simi'o'n kaj brid'i ĝi'n per ŝnur'o. Nun Ligian pri'taks'os ĝust'e ne li, sed Poppaea, kaj natur'e ŝi klopod'os kiel ebl'e baldaŭ for'ig'i ŝi'n el la palac'o. Kaj mi parol'is, kvazaŭ sen'intenc'e al la Kubra barb'o : “ Pren'u Ligian kaj don'u ŝi'n al Vinicius. Vi rajt'as ĝi'n far'i, ĉar ŝi est'as garanti'ul'in'o, kaj se vi ĝi'n far'os, vi mal'bon'ag'os kontraŭ Aulus. ” Kaj li konsent'is. Li hav'is nenia'n kaŭz'o'n por mal'konsent'i, tiom pli, ke mi don'is al li okaz'o'n sufer'ig'i honest'a'j'n hom'o'j'n. Oni far'os vi'n oficial'a gard'ist'o de la garanti'ul'in'o, oni trans'don'os en vi'a'j'n man'o'j'n tiu'n lig'a'n trezor'o'n, kaj vi, kiel alianc'an'o de la brav'a'j lig'o'j, kaj kun'e fidel'a serv'ist'o de la cezar'o, ne nur nenio'n perd'os el tiu trezor'o, sed eĉ klopod'os ĝi'n mult'obl'ig'i. La cezar'o, dezir'ant'e konserv'i la form'o'j'n, ten'os ŝi'n dum kelk'a'j tag'o'j en si'a dom'o, kaj post'e for'send'os ŝi'n en vi'a'n insula , feliĉ'ul'o!

—Ĉu ĝi est'as ver'o? Nenio minac'as ŝi'n en la dom'o de la cezar'o?

—Se ŝi dev'us ek'loĝ'i tie por ĉiam, Poppaea parol'us pri ŝi kun Locusta, sed dum kelk'a'j tag'o'j nenio ŝi'n minac'as. En la cezar'a palac'o est'as dek mil hom'o'j. Pov'as est'i, ke Nero tut'e ŝi'n ne vid'os, tiom pli, ke li tia'grad'e ĉio'n konfid'is al mi, ke antaŭ moment'o est'is ĉe mi la centuri'estr'o kaj sci'ig'is, ke li for'konduk'is la knab'in'o'n en la palac'o'n kaj trans'don'is en la man'o'j'n de Acte. Acte est'as bon'kor'a person'o, kaj tial mi ordon'is trans'don'i Ligian al ŝi. Pomponia Graecina vid'ebl'e sam'e opini'as, ĉar ŝi skrib'is al ŝi. Morgaŭ est'os festen'o ĉe Nero. Mi rezerv'is por vi lok'o'n apud Ligia.

—Pardon'u mi'a'n koler'em'o'n, Caius —dir'is Vinicius. —Mi kred'is, ke vi ordon'is for'kapt'i ŝi'n por vi mem, aŭ por la cezar'o.

—Mi pov'as pardon'i vi'a'n koler'em'o'n, sed pli mal'facil'e est'as al mi pardon'i vi'a'j'n vulgar'a'j'n gest'o'j'n, krud'a'j'n kri'o'j'n kaj la voĉ'o'n, simil'a'n al tiu de mora'o - - lud'ant'o. Tio ĉi ne plaĉ'as al mi, Marcus, kaj de tio ĉi gard'u vi'n. Sci'u, ke la per'ist'o de Nero est'as Tigellinus, kaj sci'u ankaŭ, ke se mi vol'us pren'i la knab'in'o'n por mi mem, tiam, rigard'ant'e rekt'e en vi'a'j'n okul'o'j'n, mi dir'us al vi la jen'o'n : Vinicius, mi for'pren'as de vi Ligian, kaj mi ten'os ŝi'n tiel long'e, ĝis ŝi enu'ig'os mi'n.

Tiel parol'ant'e, li komenc'is rigard'i per si'a'j nuks'o'kolor'a'j pupil'o'j rekt'e en la okul'o'j'n de Vinicius, kun esprim'o mal'varm'a kaj impertinent'a, kaj la jun'a vir'o en'tut'e konfuz'iĝ'is.

—La kulp'o est'as mi'a —li dir'is. —Vi est'as bon'a, honest'a, kaj mi dank'as vi'n el la tut'a anim'o. Permes'u nur far'i al vi ankoraŭ unu demand'o'n. Kial vi ne ordon'is send'i Ligian rekt'e en mi'a'n dom'o'n?

—Ĉar la cezar'o vol'as konserv'i la form'o'j'n. Oni parol'os pri tio en Rom'o, kaj ĉar ni for'pren'is Ligian, kiel garanti'ul'in'o'n, tial, tiel long'e, kiel oni parol'os, ŝi rest'os en la cezar'a palac'o. Post'e oni sen'bru'e for'send'os ŝi'n al vi, kaj la afer'o est'os fin'it'a. La Kupr'o'barb'a est'as mal'kuraĝ'a hund'o. Li sci'as, ke li'a potenc'o est'as sen'lim'a, tamen li pen'as trov'i pretekst'o'n por ĉiu si'a ag'o. Ĉu vi jam kviet'iĝ'is tiom, por pov'i iom'et'e filozof'i? Oft'e ven'is en mi'a'n pens'o'n la demand'o, kial krim'o, se ĝi eĉ est'us potenc'a, kiel cezar'o, kaj kiel li, cert'a pri sen'pun'ec'o, ĉiam klopod'as pri ŝajn'o'j de leĝ'o, de just'ec'o kaj virt'o? Por kio tiu pen'o? Mi opini'as, ke mort'ig'i si'a'n frat'o'n, patr'in'o'n kaj edz'in'o'n est'as far'o'j, ind'a'j je iu azi'a reĝ'aĉ'o, ne je rom'a cezar'o ; sed se tio al mi okaz'us, mi ne skrib'us prav'ig'a'j'n leter'o'j'n al la senat'o... Sed Nero skrib'as —Nero serĉ'as pretekst'o'j'n, ĉar Nero est'as tim'ul'o. Tamen Tiberius, ekzempl'e, ne est'is tim'ul'o —malgraŭ tio li prav'ig'ad'is ĉiu'j'n si'a'j'n far'o'j'n. Kial tiel est'as? Kio est'as tiu strang'a, preter'vol'a respekt'o, kiu'n mal'bon'o esprim'as al virt'o? Ĉu vi sci'as, kio ŝajn'as al mi? Nom'e, ke ĝi okaz'as tial, ĉar krim'o est'as mal'bel'a, kaj virt'o est'as bel'a. Ergo , ver'a estetik'ul'o est'as sam'fakt'e virt'ul'o. Ergo , mi est'as virt'ul'o. Mi dev'as hodiaŭ verŝ'i iom da vin'o al la ombr'o'j de Protagoro, Prodiko kaj Gorgiaso. Montr'iĝ'as, ke ankaŭ la sofist'o'j pov'as kelk'foj'e est'i util'a'j. Aŭskult'u mi'n, ĉar mi parol'as plu. Mi for'pren'is Ligian de Aulus, por ŝi'n don'i al vi. Bon'e. Sed Lizipo far'us el vi bel'eg'a'j'n grup'o'j'n. Vi ambaŭ est'as bel'a'j, sekv'e ankaŭ mi'a far'o est'as bel'a, kaj est'ant'e bel'a, ĝi ne pov'as est'i mal'bon'a. Rigard'u, Marcus! jen antaŭ vi sid'as virt'o, en'korp'ig'it'a en Petronius on. Se Aristid'o viv'us, li dev'us ven'i al mi kaj ofer'i al mi cent minaojn por mal'long'a preleg'o pri virt'o.

Sed Vinicius, hom'o, kiu'n la real'ec'o interes'is pli, ol preleg'o'j pri virt'o, dir'is :

—Morgaŭ mi vid'os Ligian, kaj post'e mi hav'os ŝi'n en mi'a dom'o ĉiu'tag'e, ĉiam kaj ĝis la mort'o.

—Vi hav'os Ligian, sed mi hav'os sur la kap'o Aulus on. Li al'vok'os kontraŭ mi venĝ'o'n de ĉiu'j sub'ter'a'j di'o'j. Kaj se li, best'aĉ'o, pren'us antaŭ'e lecion'o'n de deklam'ad'o... Sed li insult'os tiel, kiel mi'a'j'n klient'o'j'n insult'ad'is mi'a iam'a pord'ist'o, kiu'n ceter'e mi pro tio send'is en kamp'ar'a'n pun'labor'ej'o'n.

Aulus est'is ĉe mi. Mi promes'is send'i al li sci'ig'o'n pri Ligia.

—Skrib'u al li, ke la vol'o de la “ di'a ” cezar'o est'as la plej alt'a leĝ'o, kaj ke vi'a unu'a fil'o ricev'os la nom'o'n Aulus. Hav'u la mal'jun'ul'o ia'n konsol'o'n. Mi est'as pret'a pet'i la Kupr'o'barb'a'n, ke li al'vok'u li'n al la morgaŭ'a festen'o. Li vi'n ek'vid'u en la triclinium apud Ligia.

—Ne far'u tio'n —dir'is Vinicius. —Mi tamen sent'as kompat'o'n al ili, special'e al Pomponia.

Kaj li ek'sid'is por skrib'i tiu'n leter'o'n, kiu sen'ig'is la mal'jun'a'n komand'ant'o'n de la last'a esper'o.

ĈAPITRO VII

Antaŭ Acte, la eks'am'at'in'o de Nero, iam klin'ad'is si'n la plej alt'a'j kap'o'j en Rom'o. Sed ŝi eĉ tiam ne vol'is miks'i si'n en la publik'a'j'n afer'o'j'n, kaj se ŝi kelk'foj'e uz'is si'a'n influ'o'n je la jun'a regn'estr'o, ŝi far'is ĝi'n nur por el'pet'i kompat'o'n por iu. Modest'a kaj humil'a, ŝi gajn'is dank'em'o'n de mult'a'j, kaj mal'amik'ig'is kontraŭ si neniu'n. Eĉ Oktavi'a ne kapabl'is ŝi'n ek'mal'am'i. Al ĵaluz'ul'o'j ŝi ŝajn'is ne'sufiĉ'e danĝer'a. Oni sci'is, ke ĉiam ŝi am'as Ner'o'n per am'o mal'gaj'a kaj super'plen'a, kiu viv'as jam ne plu per esper'o, sed nur per re'memor'ad'o de la temp'o, en kiu tiu Nero est'is ne nur pli jun'a kaj am'ant'a, sed ankaŭ pli bon'a. Oni sci'is, ke ŝi ne kapabl'as for'ŝir'i la anim'o'n kaj pens'o'n de tiu'j re'memor'o'j, sed atend'as jam nenio'n, kaj ĉar oni ver'e ne bezon'is tim'i, ke la cezar'o re'ven'os al ŝi, oni rigard'is ŝi'n kiel est'aĵ'o'n tut'e sen'defend'a'n, kaj tial oni las'as ŝi'n trankvil'e. Poppaea konsider'is ŝi'n nur kiel humil'a'n serv'ant'in'o'n, sen'danĝer'a'n ĝis tia grad'o, ke ŝi eĉ ne postul'is ŝi'a'n for'iĝ'o'n el la palac'o.

Ĉar tamen la cezar'o iam am'is ŝi'n kaj for'las'is sen ofend'o, en trankvil'a, kaj eĉ cert'a'grad'e amik'a manier'o, oni konserv'is por ŝi cert'a'n respekt'o'n. Nero, liber'ig'int'e ŝi'n, don'is al ŝi en la palac'o loĝ'ej'o'n, en tiu apart'a'n cubiculum kaj iom da serv'ist'o'j. Kaj ĉar si'a'temp'e Pallas kaj Narcissus, kvankam liber'ig'it'o'j de Claudius, ne nur part'o'pren'is en festen'o'j de Claudius, sed eĉ, kiel potenc'a'j ministr'o'j, okup'is disting'a'j'n lok'o'j'n, ankaŭ ŝi'n oni invit'ad'is ia'foj'e al la tabl'o de la cezar'o. Oni ĝi'n farad'is ebl'e tial, ke ŝi'a bel'eg'a person'o est'is ver'a ornam'o de la festen'o. Ceter'e, koncern'e la elekt'o'n de la societ'o, la cezar'o jam de'long'e for'las'is ĉia'j'n konsider'o'j'n. Ĉe li'a tabl'o sid'ad'is plej divers'a miks'amas'o de hom'o'j de ĉia'j klas'o'j kaj profesi'o'j. Est'is inter ili senat'an'o'j, sed ĉef'e tia'j, kiu'j konsent'is est'i kun'e arleken'o'j. Est'is patrici'o'j, mal'jun'a'j kaj jun'a'j, avid'a'j je volupt'o, luks'o kaj viv'ĝu'o. Est'is vir'in'o'j, hav'ant'a'j grand'a'j'n nom'o'j'n, sed ne hezit'ant'a'j vesper'e sur'met'ad'i flav'et'a'j'n peruk'o'j'n kaj distr'i si'n, serĉ'ant'e aventur'o'j'n en mal'lum'a'j strat'o'j. Est'is ankaŭ alt'a'j ofic'ist'o'j kaj pastr'o'j, kiu'j ĉe plen'a'j pokal'o'j mem volont'e mok'is la propr'a'j'n di'o'j'n, kaj apud ili —ĉia'spec'a ĉifon'ul'ar'o, konsist'ant'a el kant'ist'o'j, mim'ik'ist'o'j, muzik'ist'o'j, danc'ist'o'j kaj danc'ist'in'o'j, el poet'o'j, kiu'j, deklam'ant'e vers'aĵ'o'j'n, pens'is pri la sesterc'o'j, kiu'j'n ili esper'is profit'i per la laŭd'ad'o de vers'aĵ'o'j de la cezar'o, el filozof'o'j - mizer'ul'o'j, sekv'ant'a'j per avid'a'j okul'o'j la serv'at'a'j'n manĝ'o'j'n, el fam'a'j vetur'ig'ist'o'j, ĵongl'ist'o'j, mirakl'ist'o'j, fabel'rakont'ist'o'j, komik'ist'o'j, fin'e el divers'a'j sen'taŭg'ul'o'j, kiu'j'n mod'o aŭ mal'saĝ'ec'o kron'is kiel unu'tag'a'j'n eminent'ul'o'j'n, kaj inter kiu'j ne mank'is eĉ tia'j, kiu'j per long'a'j har'o'j kovr'is la orel'o'j'n, tra'pik'it'a'j'n sign'e de sklav'ec'o.

Pli fam'a'j el ili okup'is la lok'o'j'n rekt'e ĉe la tabl'o'j, mal'pli grav'a'j serv'is dum la manĝ'ad'o kiel distr'ist'o'j, atend'ant'e la moment'o'n, en kiu la serv'ist'ar'o permes'os al ili ĵet'i si'n sur la rest'int'a'j'n manĝ'aĵ'o'j'n kaj trink'aĵ'o'j'n. Tia'spec'a'j'n gast'o'j'n ven'ig'ad'is Tigellinus, Vatinius kaj Vitelius ; al la gast'o'j ili oft'e dev'is hav'ig'i vest'o'j'n, konven'a'j'n al la ĉambr'o'j de la cezar'o, kiu ceter'e ŝat'is tia'n societ'o'n, sent'ant'e si'n en ĝi plej sen'ĝen'a. La luks'o de la kort'eg'o or'ig'is ĉio'n kaj don'is si'a'n bril'o'n al ĉio. Grand'a'j kaj mal'grand'o'j, id'o'j de eminent'a'j gent'o'j kaj strat'a'j ĉifon'ul'o'j, potenc'a'j art'ist'o'j kaj mizer'a'j talent'aĉ'ul'o'j prem'is si'n en la palac'o'n, por sat'ig'i la rav'it'a'j'n okul'o'j'n per la luks'o, super'pas'ant'a la hom'a'n imag'o'n, kaj proksim'iĝ'i al la dis'don'ant'o de ĉia'j favor'o'j, riĉ'aĵ'o'j kaj bon'o'j, kies unu ek'plaĉ'o pov'is ver'dir'e mal'alt'ig'i, sed pov'is ankaŭ sen'mezur'e alt'ig'i.

En tiu tag'o ankaŭ Ligia dev'is part'o'pren'i en simil'a festen'o. Tim'o, ne'cert'ec'o kaj kap'turn'o, ne mir'ind'a post la subit'a tra'viv'aĵ'o, batal'is en ŝi kun la dezir'o mal'obe'i. Ŝi tim'is la cezar'o'n, ŝi tim'is la hom'o'j'n, ŝi tim'is la palac'o'n, kies svarm'o'bru'o preskaŭ sen'ig'is ŝi'n de la konsci'o, ŝi tim'is al festen'o'j'n, pri kies sen'hont'ec'o ŝi aŭd'is de Aulus, de Pomponia Graecina kaj il'a'j amik'o'j. Est'ant'e jun'a knab'in'o, ŝi ne est'is tamen sen'sci'a pri la viv'o, ĉar la sci'o pri mal'bon'o fru'e ating'ad'is en tiu'j temp'o'j eĉ infan'a'j'n orel'o'j'n. Ŝi sci'is do, ke en ĉi tiu palac'o minac'as ŝi'n pere'o, pri kiu ceter'e avert'is ŝi'n Pomponia en la adiaŭ'a moment'o. Hav'ant'e tamen anim'o'n jun'a'n, ne'kutim'ig'it'a'n al mal'virt'o, kaj fervor'e konfes'ant'e la instru'o'n, en'radik'ig'it'a'n al ŝi de la kvazaŭ - patr'in'o, ŝi promes'is defend'i si'n kontraŭ tiu pere'o : ŝi ĝi'n promes'is al la patr'in'o, al si mem, kaj ankaŭ al tiu Di'a instru'ist'o, je kiu ŝi ne nur kred'is, sed kiu'n ŝi ankaŭ ek'am'is per si'a du'on'infan'a kor'o pro la dolĉ'ec'o de li'a instru'o, pro la mal'dolĉ'ec'o de la mort'o kaj pro la glor'o de l ' lev'iĝ'o el mort'int'o'j.

Ŝi est'is ankaŭ cert'a, ke nun nek Aulus, nek Pomponia Graecina est'os plu respond'a'j por ŝi'a'j ag'o'j, ŝi do pri'pens'is, ĉu ne est'os pli bon'e mal'obe'i kaj ne ir'i al la festen'o. Unu'flank'e tim'o kaj mal'trankvil'o laŭt'e parol'is en ŝi'a anim'o, ali'flank'e nask'iĝ'is en ŝi la dezir'o el'montr'i kuraĝ'o'n, persist'o'n, risk'i tortur'o'j'n kaj mort'o'n. La Di'a instru'ist'o ja tiel ordon'is. Li ja mem don'is la ekzempl'o'n. Pomponia ja rakont'is al ŝi, ke la plej fervor'a'j inter la kred'ant'o'j avid'as per la tut'a anim'o tia'n prov'o'n kaj preĝ'as pri ĝi. Ankaŭ Ligian, kiam ŝi est'is ankoraŭ infan'o, ek'reg'ad'is kelk'foj'e simil'a dezir'o. Ŝi vid'is si'n martir'in'o, kun vund'o'j en la man'o'j kaj pied'o'j, blank'a, kiel neĝ'o, bel'eg'a per super'ter'a bel'eg'ec'o, port'at'a de sam'e blank'a'j anĝel'o'j en la ĉiel'blu'o'n, kaj ŝi'a anim'o trov'is ĝu'o'n en simil'a'j vizi'o'j. Est'is en tio mult'e da infan'a'j rev'o'j, sed est'is ankaŭ iom da mem'plaĉ'o, pro kiu Pomponia ŝi'n admon'is. Kaj nun, kiam la mal'obe'o al la vol'o de la cezar'o pov'is sekv'ig'i ia'n terur'a'n pun'o'n, kaj kiam la tortur'o'j, oft'e vid'it'a'j en rev'o'j, pov'is iĝ'i real'aĵ'o, al la bel'a'j vizi'o'j, al la mem'plaĉ'o, al'iĝ'is ankoraŭ ia sci'vol'o, miks'it'a kun tim'o —kiel oni ŝi'n pun'os kaj kia'n spec'o'n de tortur'o'j oni elekt'os por ŝi.

Kaj tiel ŝi'a du'on'infan'a ankoraŭ anim'o ŝancel'is si'n en du flank'a'j'n. Sed Acte, ek'sci'int'e pri tiu hezit'ad'o, ek'rigard'is ŝi'n kun tia mir'eg'o, kvazaŭ la knab'in'o parol'us en delir'o. El'montr'i mal'obe'o'n al la vol'o de la cezar'o? Risk'i de la unu'a moment'o li'a'n koler'o'n? Por tio oni ja dev'as est'i infan'o, ne sci'ant'a, kio'n ĝi parol'as. El la propr'a'j vort'o'j de Ligia montr'iĝ'as, ke ĝust'e, ŝi ne est'as garanti'ul'in'o, sed knab'in'o, forges'it'a de si'a naci'o. Defend'as ŝi'n neniu leĝ'o de naci'o'j, kaj se ĝi ŝi'n eĉ defend'us, la cezar'o est'as sufiĉ'e potenc'a, por dis'prem'i ĝi'n per la pied'o'j en moment'o de koler'o. Ek'plaĉ'is al la cezar'o ŝi'n pren'i, kaj de tiam li ŝi'n dispon'as. De tiam ŝi depend'as de li'a vol'o, super kiu est'as neniu ali'a en la mond'o.

—Jes —ŝi parol'is plu —mi ankaŭ leg'is la leter'o'j'n de Paŭl'o el Tars'o, kaj mi sci'as, ke super la ter'o est'as Di'o kaj est'as la Fil'o de Di'o, kiu lev'iĝ'is el mort'int'o'j, sed sur la ter'o est'as nur la cezar'o. Memor'u ĉi tio'n, Ligia. Mi sci'as ankaŭ, ke vi'a instru'o ne permes'as al vi est'i tio, kio mi est'is, kaj ke kiam ven'as elekt'o inter mal'honor'o kaj mort'o, al vi, kiel al la stoik'a'j, pri kiu'j rakont'is al mi Epictetus, permes'it'e est'as nur la mort'o'n elekt'i. Sed ĉi vi pov'as antaŭ'vid'i, ke vi'n atend'as mort'o, ne mal'honor'o? Ĉu vi ne aŭd'is pri la fil'in'o de Sejanus, kiu, est'ant'e ankoraŭ mal'grand'a infan'o, dev'is, laŭ la ordon'o de Tiberius, sufer'i mal'honor'ig'o'n antaŭ la mort'o, por ke respekt'it'a est'u la leĝ'o, kiu mal'permes'as mort'pun'i virg'ul'in'o'j'n! Ligia, Ligia, ne incit'u la cezar'o'n! Kiam ven'os la decid'a moment'o, kiam vi dev'os elekt'i inter mal'honor'o kaj mort'o, vi ag'os, kiel vi'a Ver'o al vi ordon'as, sed ne serĉ'u propr'a'vol'e pere'o'n kaj ne incit'u pro mal'grav'a kaŭz'o la ter'a'n, kaj krom tio kruel'a'n, di'o'n.

Acte parol'is kun grand'a kompat'o, kaj eĉ kun ekscit'o, kaj est'ant'e de'natur'e miop'a, ŝi al'ŝov'is si'a'n dolĉ'a'n vizaĝ'o'n al la vizaĝ'o de Ligia, kvazaŭ vol'ant'e kontrol'i, kia'n impres'o'n far'as ŝi'a'j vort'o'j.

Kaj Ligia, kun fid'em'o de infan'o ĵet'int'e si'a'j'n brak'o'j'n ĉirkaŭ ŝi'a'n kol'o'n, dir'is :

—Vi est'as bon'a, Acte.

Acte, kies kor'o'n tuŝ'is la laŭd'o kaj fid'em'o, al'prem'is ŝi'n al la brust'o, kaj post tio, liber'iĝ'int'e el la brak'a'j de la knab'in'o, respond'is :

—Mi'a feliĉ'o pas'is, kaj la ĝoj'o pas'is, sed mal'bon'a mi ne est'as.

Post'e ŝi komenc'is ir'i per rapid'a'j paŝ'o'j en la ĉambr'o kaj parol'i al si mem, kvazaŭ kun mal'esper'o :

—Ne! Li ankaŭ ne est'is mal'bon'a. Li mem tiam pens'is, ke li est'as bon'a, kaj vol'is est'i bon'a. Mi sci'as tio'n plej cert'e. Ĉio tio ven'is pli mal'fru'e... kiam li ĉes'is am'i... Ali'a'j far'is li'n tia, kia li est'as —ali'a'j —kaj Poppaea!

Tiam larm'o'j kovr'is ŝi'a'j'n okul'har'o'j'n. Ligia sekv'is ŝi'n dum ia temp'o per si'a'j blu'a'j okul'o'j, kaj fin'e ŝi dir'is :

—Vi li'n bedaŭr'as, Acte?

—Mi bedaŭr'as —respond'is obtuz'e la grek'in'o.

De'nov'e ŝi komenc'is paŝ'i kun man'o'j kun'prem'it'a'j, kvazaŭ de dolor'o, kaj kun sen'help'a vizaĝ'o.

Kaj Ligia mal'kuraĝ'e demand'is plu :

—Vi li'n ankoraŭ am'as, Acte?

—Mi am'as...

Post moment'o ŝi al'don'is :

—Li'n neniu am'as, krom mi...

Sekv'is silent'o, dum kiu Acte pen'is re'ating'i trankvil'ec'o'n, konfuz'it'a'n de la re'memor'o'j, kaj kiam fin'e ŝi'a vizaĝ'o akir'is la kutim'a'n esprim'o'n de silent'a mal'ĝoj'o, ŝi dir'is :

—Ni parol'u pri vi, Ligia. Eĉ ne pens'u mal'obe'i la cezar'o'n. Tio est'us frenez'aĵ'o. Trankvil'iĝ'u fin'e. Mi bon'e kon'as ĉi tiu'n dom'o'n kaj mi supoz'as, ke flank'e de la cezar'o nenio al vi minac'as. Se Nero ordon'us vi'n for'kapt'i por si mem, oni ne ven'ig'us vi'n sur Palatin'o'n. Ĉi tie reg'as Poppaea, kaj Nero, de kiam ŝi nask'is al li la fil'in'o'n, est'as ankoraŭ pli sub ŝi'a pov'o... Ne, Nero ordon'is, ver'e, ke vi ĉe'est'u la festen'o'n, sed ĝis nun li vi'n ne vid'is, nek demand'is pri vi, do li ne interes'as si'n pri vi. Ebl'e li for'pren'is vi'n de Aulus kaj Pomponia nur pro mal'am'o al ili... Petronius al mi skrib'is, ke mi zorg'u pri vi, kaj ĉar Pomponia, kiel vi sci'as, ankaŭ skrib'is, ili ver'ŝajn'e inter'kompren'iĝ'is. Ebl'e li far'is tio'n laŭ ŝi'a pet'o. Se tiel est'as, se ankaŭ li, laŭ la pet'o de Pomponia, ek'zorg'us pri vi, nenio vi'n minac'as, kaj eĉ pov'as est'i, ke Nero laŭ li'a instig'o re'send'os vi'n al Aulus oj. Mi ne sci'as, ĉu Nero li'n tre am'as, sed mi sci'as, ke mal'oft'e li kuraĝ'as mal'konsent'i kun li'a opini'o.

—Ha, Acte! —respond'is Ligia. —Petronius est'is ĉe ni, antaŭ ol oni mi'n for'pren'is, kaj mi'a patr'in'o est'is konvink'it'a, ke Nero ek'postul'is la trans'don'o'n de mi laŭ li'a instig'o.

—Tio ĉi est'us mal'bon'a —dir'is Acte.

Sed, en'pens'iĝ'int'e por moment'o, ŝi kontinu'ig'is :

—Ebl'e tamen Petronius nur el'babil'is antaŭ Nero ĉe iu nokt'o'manĝ'o, ke li vid'is ĉe Aulusoj la garanti'ul'in'o'n de la lig'o'j, kaj Nero, kiu est'as ĵaluz'a pri si'a aŭtoritat'o, ek'postul'is vi'n tial, ke garanti'ul'o'j aparten'as al la cezar'o. Li ceter'e ne am'as Auluson kaj Pomponian... Ne! Ne ŝajn'as al mi, ke Petronius, se li vol'us for'pren'i vi'n de Aulus, uz'us tia'n rimed'o'n... Mi ne sci'as, ĉu Petronius est'as pli bon'a, ol tiu'j, kiu'j ĉirkaŭ'as la cezar'o'n, sed li est'as ali'a... Ceter'e ebl'e, krom Petronius, vi trov'os ankoraŭ iu'n, kiu vol'us prop'et'i pri vi. Ĉu vi ne ek'kon'is ĉe Aulusoj iu'n proksim'a'n al la cezar'o?

—Mi vid'ad'is Vespasianon kaj Titus on.

—La cezar'o ili'n ne am'as.

—Kaj Sen'ec'a'n.

—Sufiĉ'as, se Seneca io'n konsil'as, ke la cezar'o ag'u kontraŭ'e.

La hel'a vizaĝ'o de Ligia komenc'is kovr'i si'n per ruĝ'o.

—Kaj Vinicius on...

—Mi li'n ne kon'as.

—Li est'as parenc'o de Petronius, kiu antaŭ ne'long'e re'ven'is el Armen'uj'o...

—Ĉu vi pens'as, ke la cezar'o rigard'as li'n favor'e?

Viniciuson ĉiu'j am'as.

—Kaj li vol'us prop'et'i pri vi?

—Jes.

Acte rid'et'is sent'em'e kaj dir'is :

—Vi cert'e vid'os li'n ĉe la festen'o. Part'o'pren'i ĝi'n vi dev'as, unu'e tial, ke vi dev'as... Nur tia infan'o, kiel vi, pov'us pens'i ali'e. Du'e, se vi vol'as re'ven'i la dom'o'n de Aulus oj, vi trov'os okaz'o'n pet'i Petroniuson kaj Vinicius on, ke ili per si'a influ'o akir'u por vi permes'o'n de re'ven'o. Se ili est'us ĉi tie, ili ambaŭ dir'us al vi la sam'o'n, kiel mi : ke frenez'e kaj pere'ig'e est'us mal'obe'i. La cezar'o pov'us, ver'e, ne rimark'i vi'a'n for'est'o'n, sed se li ĝi'n rimark'us kaj ek'pens'us, ke vi kuraĝ'is mal'respekt'i li'a'n vol'o'n, tiam ne est'us por vi rimed'o de sav'o. Ven'u, Ligia. Ĉu vi aŭd'as tiu'n bru'o'n en la dom'o? La sun'o jam mal'lev'iĝ'as kaj baldaŭ la gast'o'j komenc'os al'ven'i.

—Vi est'as prav'a, Acte —respond'is Ligia —kaj mi sekv'os vi'a'n konsil'o'n.

Kiom da dezir'o renkont'i Viniciuson kaj Petroniuson est'is en ŝi'a decid'o, kiom da vir'in'a sci'vol'o vid'i almenaŭ foj'e en la viv'o tia'n fest'o'n, kaj en ĝi la cezar'o'n, la kort'eg'o'n, la fam'a'n Poppaean kaj ali'a'j'n bel'ul'in'o'j'n, kaj tiu'n tut'a'n sen'egal'a'n luks'o'n, pri kiu oni rakont'is mir'ind'aĵ'o'j'n en Rom'o, sen'dub'e Ligia mem ne pov'is al si konsci'ig'i. Sed malgraŭ tio Acte est'is prav'a, kaj la knab'in'o bon'e ĝi'n sent'is. Ŝi dev'is ir'i ; kiam do la nepr'ec'o kaj la simpl'a prudent'o sub'ten'is la kaŝ'it'a'n tent'o'n, ŝi ĉes'is hezit'i.

Acte konduk'is ŝi'n tiam en si'a'n propr'a'n unctorium , por ŝi'n pomad'i kaj vest'i, kaj kvankam en la dom'o de la cezar'o ne mank'is sklav'in'o'j, kaj Acte hav'is sufiĉ'e da ili por la person'a pri'serv'ad'o, tamen, pro kompat'o al la knab'in'o, kies sen'kulp'ec'o kaj bel'ec'o mov'is ŝi'a'n kor'o'n, ŝi decid'is mem vest'i Ligian. Kaj tuj montr'iĝ'is, ke en la jun'a grek'in'o, malgraŭ ŝi'a mal'ĝoj'o kaj malgraŭ profund'a leg'ad'o de la leter'o'j de Paŭl'o el Tars'o, rest'is ankoraŭ mult'e el la grek'a anim'o, al kiu korp'a bel'ec'o parol'as pli, ol ĉio ali'a en la mond'o. Nud'ig'int'e Ligian, kaj ek'vid'int'e ŝi'a'n korp'o'n, kun'e fleks'em'a'n kaj plen'a'n, form'it'a'n kvazaŭ el perlamot'o kaj roz'o, ŝi ne pov'is de'ten'i ek'kri'o'n de mir'o, kaj, for'iĝ'int'e je kelk'a'j paŝ'o'j, rigard'is kun admir'o tiu'n sen'kompar'a'n, printemp'a'n figur'o'n.

Ligia! —ŝi ek'kri'is fin'e —vi est'as mil'foj'e pli bel'a, ol Poppaea!

Sed la knab'in'o, eduk'it'a en la sever'a dom'o de Pomponia, kie oni gard'is modest'ec'o'n, eĉ kiam vir'in'o'j est'is nur inter si, star'is —bel'eg'a, kiel bel'eg'a sonĝ'o, harmoni'a, kiel verk'o de Praksitel'o, aŭ kiel kant'o, sed konfuz'it'a, roz'a de hont'o, kun genu'o'j kun'prem'it'a'j, kun man'o'j sur la brust'o kaj kun okul'har'o'j, mal'lev'it'a'j sur la okul'o'j'n. Fin'e, lev'int'e per subit'a mov'o la brak'o'j'n, ŝi el'tir'is la pingl'o'j'n, sub'ten'ant'a'j'n ŝi'a'j'n har'o'j'n, kaj en unu moment'o, per unu kap'o'sku'o, kovr'iĝ'is per ili, kiel per mantel'o.

Acte, proksim'iĝ'int'e kaj tuŝ'ant'e ŝi'a'n mal'hel'a'n harar'o'n, parol'is :

—Ho, kia'j'n har'o'j'n vi hav'as!... Mi ne sur'ŝut'os ili'n per or'a pudr'o, or'o jam tra'bril'as tie kaj ie ili'a'j'n ond'o'j'n... Nur kelk'lok'e mi ebl'e al'don'os or'a'n bril'o'n, sed facil'e, tiel facil'e, kvazaŭ radi'o ili'n tra'lum'us... Mir'ind'a est'as sen'dub'e vi'a lig'a land'o, kie tia'j knab'in'o'j nask'iĝ'as.

—Mi ĝi'n ne memor'as —re'dir'is Ligia. —Ursus nur al mi rakont'is, ke tie est'as arb'ar'o'j, arb'ar'o'j, arb'ar'o'j.

—Kaj en la arb'ar'o'j flor'o'j flor'as —parol'is Acte, tremp'ant'e la man'o'j'n en vaz'o, plen'a de verben'o, kaj verŝ'et'ant'e ĝi'n sur la har'o'j'n de la knab'in'o.

Fin'int'e tiu'n ĉi labor'o'n, ŝi komenc'is laŭ'vic'e delikat'e ŝmir'i ŝi'a'n korp'o'n per arom'a'j ole'o'j el Arab'uj'o, kaj post'e kovr'is ĝi'n per sen'manik'a, or'kolor'a mol'a tunik'o, sur kiu'n est'is met'ot'a neĝ'blank'a peplum . Sed ĉar antaŭ'e oni dev'is komb'i la har'o'j'n, ŝi ĉirkaŭ'volv'is ŝi'n dum'e per spec'o de vast'a vest'o, nom'at'a synthesis , kaj, sid'ig'int'e sur seĝ'o'n, trans'don'is ŝi'n por moment'o en la man'o'j'n de sklav'in'o'j, por gard'i de mal'proksim'e ŝi'a'n komb'ad'o'n. Du sklav'in'o'j komenc'is sam'temp'e met'i sur la mal'grand'a'j'n pied'o'j'n de Ligia blank'a'j'n, purpur'e brod'it'a'j'n ŝu'o'j'n, kruc'e ŝnur'ant'e ili'n ĉirkaŭ la alabastr'a'j maleol'o'j. Kiam la komb'ad'o est'i fin'it'a, oni ond'ig'is sur ŝi peplum en bel'eg'a'j'n fald'o'j'n, post kio Acte, ferm'int'e ŝnur'o'n da perl'o'j sur la kol'o de Ligia kaj tuŝ'int'e per or'a polv'o ŝi'a'n har'bukl'o'j'n, ordon'is vest'i ŝi'n mem dum la tut'a temp'o sekv'ant'e Lig'a'n per rav'it'a'j okul'o'j.

Sed baldaŭ ŝi est'is pret'a, kaj kiam nur antaŭ la ĉef'a pord'eg'o komenc'is aper'i la unu'a'j port'il'o'j, ili ambaŭ en'ir'is en flank'a'n kript'o'portik'o'n, el kie oni vid'is la ĉef'a'n en'ir'ej'o'n, la intern'a'j'n galeri'o'j'n kaj la kort'o'n, ĉirkaŭ'it'a'n per kolon'ar'o el numid'a marmor'o.

Iom post iom ĉiam pli da hom'o'j pas'is sub la alt'a ark'o de la pord'eg'o, super kiu grandioz'a kvadrig'o de Liziaso ŝajn'is port'i en aer'o'n Apolon'o'n kaj Dian'o'n. La okul'o'j'n de Ligia frap'is mir'ind'a vid'aĵ'o, pri kiu la modest'a dom'o de Aulus pov'is don'i al ŝi nenia'n imag'o'n. Tio est'is la temp'o de sub'ir'o de la sun'o, kaj ĝi'a'j last'a'j radi'o'j fal'is sur la flav'a'n, numid'a'n marmor'o'n de la kolon'o'j, kiu en tiu'j lum'o'j bril'is kiel or'o, kaj kun'e nuanc'is roz'kolor'e. Inter la kolon'o'j, apud blank'a'j statu'o'j de Dana'id'o'j kaj ali'a'j, prezent'ant'a'j di'o'j'n aŭ hero'o'j'n, flu'is amas'o'j da hom'o'j, vir'o'j kaj vir'in'o'j, ankaŭ simil'a'j al statu'o'j, ĉar ĉirkaŭ'fald'it'a'j per tog'o'j, pepla kaj stolae , graci'e flu'ant'a'j mal'supr'e'n en mol'a'j ond'o'j, sur kiu'j esting'iĝ'ad'is la bril'o'j de la sub'ir'ant'a sun'o. Gigant'a Herkul'o, kies kap'o est'is ankoraŭ en lum'o, de la brust'o jam dron'ant'a en ombr'o, ĵet'at'a de kolon'o, rigard'is de supr'e la amas'o'n. Acte montr'is al Ligia senat'an'o'j'n en larĝ'e border'it'a'j tog'o'j, en kolor'a'j tunik'o'j, kun kvar'on'lun'o'j sur la ŝu'o'j, kaj kavalir'o'j'n, kaj fam'a'j'n art'ist'o'j'n, kaj rom'a'j'n sinjor'in'o'j'n, vest'it'a'j'n jen rom'e, jen grek'e, jen per fantazi'a'j, orient'a'j vest'o'j, kun har'o'j, friz'it'a'j tur'form'e aŭ piramid'e, aŭ komb'it'a'j, simil'e al di'in'statu'o'j, mal'alt'e ĉe la kap'o, kaj ornam'it'a'j per flor'o'j. Dir'ant'e la nom'o'j'n de mult'a'j vir'o'j kaj vir'in'o'j, Acte al'don'ad'is al ili mal'long'a'j'n kaj oft'e terur'a'j'n histori'o'j'n, kiu'j inspir'is al Ligia tim'o'n, admir'o'n, mir'eg'o'n. Tio est'is por ŝi nov'a mond'o, kies bel'ec'o'n ĝu'is ŝi'a'j okul'o'j, sed kies kontrast'o'j'n ŝi'a knab'in'a intelekt'o ne pov'is ek'kompren'i. En tiu vesper'a ruĝ'o sur la ĉiel'o, en tiu'j vic'o'j de sen'mov'a'j kolon'o'j, pere'ant'a'j for, mal'proksim'e, kaj en tiu'j hom'o'j, simil'a'j al statu'o'j, est'is la grand'eg'a pac'o. Ŝajn'is, ke inter tiu'j rekt'lini'a'j marmor'o'j dev'us viv'i ia'j du'on'di'o'j, liber'a'j de zorg'o'j, lul'at'a'j de trankvil'o kaj feliĉ'a'j ; dum'e la mal'laŭt'a voĉ'o de Acte foj'o'n post foj'o mal'kovr'ad'is ali'a'n, terur'a'n sekret'o'n, tiel de la palac'o, kiel de la hom'o'j. Jen tie, for, oni vid'as la kript'o'portik'o'n, sur kies kolon'o'j kaj plank'o ruĝ'as ankoraŭ sang'o'kolor'a'j makul'o'j de la sang'o, per kiu sur'ŝpruc'is la blank'a'j'n marmor'o'j'n Caligula, fal'ant'e de la ponard'o de Cassius Chaerea ; tie oni murd'is li'a'n edz'in'o'n ; tie la infan'o'n oni dis'bat'is kontraŭ la ŝton'o'j ; tie, sub tiu palac'flank'o, est'as la sub'ter'ej'o, kie pro mal'sat'o mord'is la fingr'o'j'n la jun'a Drusus ; tie oni venen'is la pli mal'jun'a'n, tie en terur'o tord'is si'n Gemellus, tie en konvulsi'o Claudius, tie Germanicus, ĉie tiu'j mur'o'j aŭd'is ĝem'o'j'n kaj stertor'ad'o'n de agoni'ant'o'j, kaj tiu'j ĉi hom'o'j, kiu'j nun rapid'as al la festen'o en tog'o'j, en kolor'a'j tunik'o'j, en flor'o'j kaj juvel'o'j, est'as ebl'e morgaŭ kondamn'ot'a'j ; ebl'e sur plur'a'j vizaĝ'o'j rid'et'o kovr'as tim'o'n, mal'trankvil'o'n, ne'cert'ec'o'n pri la morgaŭ'a tag'o ; ebl'e febr'o, avid'ec'o, ĵaluz'o mord'as ĉi - moment'e la kor'o'j'n de tiu'j ekster'vid'e sen'zorg'a'j, flor'kron'it'a'j du'on'di'o'j. La konfuz'it'a'j pens'o'j de Ligia ne kapabl'is post'kur'i la vort'o'j'n de Acte, kaj dum tiu bel'eg'a mond'o tir'is kun ĉiam pli grand'a fort'o ŝi'a'j'n okul'o'j'n, tim'o prem'is ŝi'a'n kor'o'n, kaj en la anim'o lev'iĝ'is subit'e ne'dir'ebl'a kaj sen'lim'a sopir'o al la am'at'a Pomponia Graecina kaj al la trankvil'a dom'o de Aulus oj, kie reg'is am'o, ne krim'o.

Dum'e de Vicus Apollinis al'flu'ad'is nov'a'j ond'o'j de gast'o'j. El trans la pord'eg'o aŭd'iĝ'ad'is bru'o kaj ek'kri'o'j de klient'o'j, akompan'ant'a'j si'a'j'n patron'o'j'n. Sur la kort'eg'o, inter la kolon'ar'o'j, ek'svarm'is amas'o'j de cezar'a'j sklav'o'j, sklav'in'o'j, mal'grand'a'j serv'o'knab'o'j kaj pretori'a'j soldat'o'j, gard'e posten'ant'a'j en la palac'o. Kelk'lok'e inter blank'a'j kaj brun'et'a'j vizaĝ'o'j ek'nigr'is vizaĝ'o de numid'o en plum'hav'a kask'o kaj kun grand'a'j or'a'j ring'o'j en la orel'o'j. Oni port'is liut'o'j'n, citr'o'j'n, fask'o'j'n da flor'o'j, art'e kultur'it'a'j malgraŭ la mal'fru'a aŭtun'o, man'lamp'o'j'n arĝent'a'j'n, or'a'j'n kaj kupr'a'j'n. Ĉiam pli laŭt'a bru'o de inter'parol'o'j miks'is si'n kun plaŭd'ad'o de fontan'o, kies gut'o'ŝnur'o'j, roz'a'j de la vesper'a'j bril'o'j, fal'ant'e de alt'e sur marmor'o'j'n, dis'bat'is si'n sur ili kvazaŭ plor'ĝem'e.

Acte ĉes'is rakont'i, sed Ligia rigard'is plu, kvazaŭ serĉ'ant'e iu'n en la amas'o. Kaj subit'e ŝi'a vizaĝ'o kovr'iĝ'is per ruĝ'o. El inter la kolon'o'j el'paŝ'is Vinicius kaj Petronius kaj ir'is al la grand'a triclinium , bel'eg'a'j, trankvil'a'j, simil'a'j en si'a'j tog'o'j al blank'a'j du'on'di'o'j. Al Ligia, kiam ŝi ek'vid'is inter la fremd'a'j hom'o'j tiu'j'n du kon'at'a'j'n kaj amik'a'j'n vizaĝ'o'j'n, ek'ŝajn'is, ke grand'a ŝarĝ'o de'fal'is de ŝi'a kor'o. Ŝi ek'sent'is si'n mal'pli sol'ec'a. Tiu grand'a sopir'o al Pomponia kaj al la dom'o de Aulus oj, kiu lev'iĝ'is en ŝi antaŭ moment'o, subit'e ĉes'is est'i dolor'a. La tent'o vid'i Viniciuson kaj parol'i kun li sufok'is ĉiu'j'n ali'a'j'n voĉ'o'j'n. Van'e ŝi re'memor'ig'is al si ĉia'n mal'bon'o'n, kiu'n ŝi aŭd'is pri la dom'o de la cezar'o, kaj la vort'o'j'n de Acte, kaj la avert'o'j'n de Pomponia ; malgraŭ tiu'j vort'o'j kaj avert'o'j ŝi ek'sent'is subit'e, ke part'o'pren'i tiu'n ĉi festen'o'n ŝi ne nur dev'as, sed vol'as : ĉe la pens'o, ke post moment'o ŝi ek'aŭd'os tiu'n simpati'a'n kaj kar'a'n voĉ'o'n, kiu parol'is al ŝi pri am'o kaj pri feliĉ'o, ind'a je di'o'j, kaj kiu ĝis nun son'is en ŝi'a'j orel'o'j, kiel kant'o, ek'reg'is ŝi'n simpl'e ĝoj'o.

Sed subit'e ŝi ek'tim'is tiu'n ĝoj'o'n. Ek'ŝajn'is al ŝi, ke en ĉi tiu moment'e ŝi ŝi'n eduk'is, kaj Pomponian, kaj si'n mem. Ali'a afer'o est'as ir'i dev'ig'it'e, kaj ali'a —ĝoj'i pro tia nepr'ec'o. Ŝi ek'sent'is si'n kulp'a, mal'ind'a kaj perd'it'a. Ek'reg'is ŝi'n mal'esper'o kaj ŝi vol'is plor'i. Se ŝi est'us sol'a, ŝi sur'genu'iĝ'us kaj komenc'us bat'i la brust'o'n, ripet'ant'e : mi'a kulp'o, mi'a kulp'o! Acte, pren'int'e ŝi'n nun je la man'o, konduk'is ŝi'n tra intern'a'j ĉambr'o'j en grand'eg'a'n triclinium , kie dev'is okaz'i la festen'o, kaj sur ŝi'a'j okul'o'j kvazaŭ kuŝ'is nebul'o, en la orel'o'j son'is bru'o de intern'a'j emoci'o'j kaj la kor'bat'ad'o sufok'is la spir'o'n. Kiel en sonĝ'o ŝi ek'vid'is mil lamp'o'j'n, flagr'ant'a'j'n sur la tabl'o'j, sur la mur'o'j, kiel en sonĝ'o ŝi ek'aŭd'is ek'kri'o'n, per kiu oni salut'is la cezar'o'n, kiel tra nebul'o ŝi ek'vid'is li'n mem. La ek'kri'o ŝi'n surd'ig'is, blind'ig'is ŝi'n la bril'o, arom'o'j kap'turn'ig'is kaj perd'int'e la rest'o'n de la konsci'o, ŝi apenaŭ pov'is disting'i Acten, kiu, lok'int'e ŝi'n ĉe la tabl'o, okup'is mem apud'a'n lok'o'n.

Sed post moment'o mal'alt'a, kon'at'a voĉ'o aŭd'iĝ'is de la ali'a flank'o :

—Salut'o'n al vi, plej bel'a el fraŭl'in'o'j sur la ter'o kaj el stel'o'j sur la ĉiel'o! Salut'o'n al vi, di'a Callina!

Ligia, re'konsci'iĝ'int'e iom, ek'rigard'is : apud ŝi kuŝ'is Vinicius.

Li ne sur'hav'is tog'o'n, ĉar la oportun'o kaj kutim'o ordon'is de'met'i tog'o'j'n por festen'o'j. Li'a'n korp'o'n korv'is nur skarlat'a sen'manik'a tunik'o, sur'bord'it'a per arĝent'a'j palm'o'j. Li'a'j brak'o'j est'is nud'a'j, laŭ orient'a kutim'o ornam'it'a'j per du larĝ'a'j brak'ring'o'j, buk'it'a'j super la kubut'o'j ; sub'e —zorg'em'e sen'har'ig'it'a'j, glat'a'j, sed tro muskol'a'j, ver'a'j brak'o'j de soldat'o, kre'it'a'j por glav'o kaj ŝild'o. Sur la kap'o li port'is kron'o'n el roz'o'j. Kun si'a'j brov'o'j, kun'kresk'ant'a'j super la naz'o, kun la mir'ind'a'j okul'o'j kaj brun'et'a vizaĝ'o li est'is kvazaŭ person'ig'o de jun'ec'o kaj fort'o. Al Ligia li ek'ŝajn'is tiel bel'eg'a, ke kvankam ŝi'a komenc'a sven'em'o jam pas'is, ŝi apenaŭ kapabl'is respond'i :

—Salut'o'n al vi, Marcus...

Kaj li parol'is :

—Feliĉ'a'j est'as mi'a'j okul'o'j, kiu'j vi'n vid'as, feliĉ'a'j la orel'o'j, kiu'j aŭd'is vi'a'n voĉ'o'n, pli dolĉ'a'n al mi, ol la voĉ'o de flut'o'j kaj citr'o'j. Se oni las'us mi'n elekt'i, kiu kuŝ'u apud mi dum tiu ĉi festen'o, ĉu vi, Ligia, aŭ Venus'o, mi elekt'us vi'n, ho di'a!

Kaj li komenc'is rigard'i ŝi'n, kvazaŭ vol'ant'e sat'iĝ'i per ŝi'a bild'o, kaj brul'vund'is ŝi'n per la okul'o'j. Li'a rigard'o glit'is de ŝi'a vizaĝ'o sur la kol'o'n kaj sur la mal'kovr'it'a'j'n brak'o'j'n, kares'is ŝi'a'n bel'eg'a'n figur'o'n, ĝu'is ŝi'n, posed'pren'is kaj sorb'is, sed krom volupt'em'o, bril'is en ĝi feliĉ'o kaj am'o kaj admir'o sen lim'o.

—Mi sci'is, ke mi vi'n renkont'os en la dom'o de la cezar'o —li parol'is plu —tamen, kiam mi vi'n ek'vid'is, tut'a'n mi'a'n anim'o'n ek'sku'is tia ĝoj'o, kvazaŭ ne'atend'it'a feliĉ'o mi'n traf'us.

Ligia, re'konsci'iĝ'int'e kaj sent'at'e, ke en ĉi tiu amas'o kaj en tiu ĉi dom'o li est'as la sol'a proksim'a al ŝi est'aĵ'o, komenc'is parol'i kun li kaj demand'i pri ĉio, kio est'is por ŝi ne'kompren'ebl'a kaj kio inspir'is al ŝi tim'o'n. El kie li sci'is, ke li trov'os ŝi'n en la dom'o de la cezar'o, kaj kial ŝi est'as ĉi tie? Kial la cezar'o for'pren'is ŝi'n de Pomponia? Ĉi tie ŝi tim'as kaj vol'as re'ven'i al ŝi. Ŝi mort'us pro sopir'o kaj mal'trankvil'o, se ŝi ne esper'us, ke Petronius kaj li prop'et'os pri ŝi la cezar'o'n.

Vinicius klar'ig'is al ŝi, ke pri ŝi'a for'kapt'o li ek'sci'is de Aulus mem. Kial ŝi est'as ĉi tie, li ne sci'as. La cezar'o antaŭ neniu prav'ig'as si'a'j'n decid'o'j'n kaj ordon'o'j'n. Ŝi tamen ne tim'u. Jen li, Vinicius, est'as apud ŝi kaj rest'os apud ŝi. Li prefer'us perd'i la okul'o'j'n, ol ŝi'n ne vid'i, li prefer'us perd'i la viv'o'n, ol ŝi'n for'las'i. Ŝi est'as li'a anim'o, li do gard'os ŝi'n, kiel la propr'a'n anim'o'n. Li konstru'os al ŝi en si'a hejm'o altar'o'n, kiel al si'a di'in'o, li ofer'ad'os sur ĝi mirh'o'n kaj alo'o'n, kaj printemp'e, anemon'o'j'n kun pom'flor'o'j... Kaj ĉar ŝi tim'as la dom'o'n de la cezar'o, li promes'as al ŝi, ke en ĉi tiu dom'o ŝi ne rest'os.

Kvankam li parol'is el'turn'iĝ'em'e kaj kelk'foj'e artifik'e, en li'a voĉ'o est'is sent'ebl'a ver'o, ĉar li'a'j sent'o'j est'is ver'a'j. Iom post iom ek'posed'is li'n ankaŭ sincer'a kompat'o kaj ŝi'a'j vort'o'j penetr'is en li'a'n anim'o'n tiel, ke kiam ŝi komenc'is dank'i li'n kaj cert'ig'i, ke Pomponia ek'am'is li'n pro li'a bon'ec'o kaj ŝi mem est'os dank'a al li dum la tut'a viv'o, li ne pov'is ek'reg'i si'a'n kor'tuŝ'o'n kaj ŝajn'is al li, ke neniam en la viv'o li sci'os rifuz'i ŝi'a'n pet'o'n. Li'a kor'o komenc'is degel'i. Ŝi'a bel'ec'o ebri'ig'is li'a'j'n sent'o'j'n kaj li avid'is ŝi'n, sed ankaŭ konsci'is, ke ŝi est'as al li tre kar'a kaj ke ver'e li pov'as ŝi'n ador'i, kiel di'in'o'n ; li sent'is ankaŭ ne'reg'ebl'a'n bezon'o'n parol'i al ŝi pri ŝi'a bel'ec'o kaj pri si'a am'o al ŝi, kaj ĉar la festen'a bru'o laŭt'iĝ'ad'is, tial, al'ŝov'int'e si'n pli proksim'e'n, li komenc'is flustr'i al ŝi vort'o'j'n bon'a'j'n, dolĉ'a'j'n, flu'ant'a'j'n el la fund'o de la anim'o, son'ant'a'j'n kiel muzik'o, kaj ebri'ig'a'j'n kiel vin'o.

Kaj li ebri'ig'ad'is ŝi'n. Inter ĉiu'j tiu'j fremd'ul'o'j, kiu'j ŝi'n ĉirkaŭ'is, li ŝajn'is al ŝi ĉiam pli proksim'a, pli am'ind'a, kaj tut'e cert'a kaj tut'anim'e si'n'don'a. Li trankvil'ig'is ŝi'n, promes'is el'ig'i el la dom'o de la cezar'o ; li promes'is, ke li ŝi'n ne for'las'os, ke li serv'os al ŝi. Krom tio, antaŭ'e, en la hejm'o de Aulusoj li parol'is al ŝi nur ĝeneral'e pri am'o kaj pri feliĉ'o, kiu'n ŝi pov'as don'i, kaj nun li dir'is jam rekt'e, ke li am'as ŝi'n, ke ŝi est'as por li plej kar'a kaj plej am'at'a. La unu'a'n foj'o'n Ligia aŭd'is tia'j'n vort'o'j'n el vir'a buŝ'o, kaj dum ŝi aŭskult'is, ĉiam pli ŝajn'is al ŝi, ke io en ŝi vek'iĝ'as el dorm'o, ke ek'posed'as ŝi'n ia feliĉ'o, en kiu sen'lim'a ĝoj'o miks'as si'n kun sen'lim'a mal'trankvil'o. Tim'o ŝi'n kapt'is, ke tia'j'n parol'o'j'n ŝi aŭskult'is, sed por nenio en la mond'o ŝi vol'us preter'las'i eĉ unu vort'o'n. Kelk'foj'e ŝi mal'lev'ad'is la okul'o'j'n, kaj jen lev'ad'is al Vinicius rigard'o'n lum'plen'a'n, tim'em'a'n kaj kun'e demand'a'n, kvazaŭ ŝi dezir'us dir'i al li : “ parol'u plu! ” La bru'o, la muzik'o, la odor'o de flor'o'j kaj la odor'o de arab'a'j incens'o'j de'nov'e komenc'is turn'ig'i ŝi'a'n kap'o'n. Est'is en Rom'o kutim'o kuŝ'i ĉe festen'o'j, sed hejm'e Ligia okup'ad'is la lok'o'n inter Pomponia kaj la mal'grand'a Aulus, kaj nun kuŝ'is apud ŝi Vinicius, jun'a, grand'eg'a, am'plen'a, ard'ant'a, kaj ŝi, sent'ant'e la brul'o'n, kiu de li radi'is, spert'is kun'e hont'o'n kaj volupt'o'n. Ek'reg'ad'is ŝi'n ia sen'fort'ec'o, ia sven'em'o kaj forges'em'o, kvazaŭ dorm'o est'us ŝi'n kapt'ant'a.

Sed ŝi'a apud'est'o, komenc'is ankaŭ li'n influ'i. Li'a vizaĝ'o pal'iĝ'is. La naz'o dis'blov'is si'n, kiel tiu de orient'a ĉeval'o. Vid'ebl'e ankaŭ li'a kor'o bat'is sub la skarlat'a tunik'o per ne'ordinar'a ritm'o, ĉar li'a spir'o iĝ'is mal'long'a kaj vort'o'j ŝir'is si'n en la buŝ'o. Ankaŭ li la unu'a'n foj'o'n est'is tiel sen'per'e apud ŝi. Li'a'j pens'o'j komenc'is miks'i si'n ; en la vejn'o'j li sent'is fajr'o'n, kiu'n van'e li vol'is esting'i per vin'o. Ne la vin'o ankoraŭ, sed ŝi'a bel'eg'a vizaĝ'o, ŝi'a'j nud'a'j brak'o'j, ŝi'a knab'in'a brust'o, ond'ant'a sub la or'a tunik'o, kaj ŝi'a figur'o, kaŝ'it'a en la blank'a'j fald'o'j de la peplum , ebri'ig'ad'is li'n ĉiam pli. Fin'e li ĉirkaŭ'pren'is ŝi'a'n man'o'n super la artik'o, kiel li foj'e jam far'is en la dom'o de Aulus oj, kaj tir'ant'e ŝi'n al si, komenc'is flustr'i per trem'ant'a'j lip'o'j :

—Mi am'as vi'n, Callina... di'a mi'a!...

Marcus, las'u mi'n —dir'is Ligia.

Kaj li parol'is plu kun okul'o'j, kovr'it'a'j de nebul'o :

—Di'a mi'a! —Am'u mi'n!...

Sed en la sam'a moment'o aŭd'iĝ'is la voĉ'o de Acte, kiu kuŝ'is ali'flank'e de Ligia :

—La cezar'o vi'n rigard'as.

Viniciuson ek'kapt'is subit'a koler'o tiel kontraŭ la cezar'o, kiel kontraŭ Acte. Jen ŝi'a voĉ'o dis'pel'is la sorĉ'o'n de la rev'ekscit'o. Al la jun'a vir'o eĉ amik'a voĉ'o ŝajn'us en tiu ĉi moment'o trud'em'a, kaj li pens'is, ke Acte intenc'e vol'as mal'help'i li'a'n inter'parol'o'n kun Ligia.

Do, lev'int'e la kap'o'n kaj rigard'int'e la jun'a'n liber'ig'it'in'o'n super la ŝultr'o'j de Ligia, li dir'is koler'e :

—Pas'is la temp'o, Acte, kiam vi kuŝ'ad'is dum festen'o'j apud la cezar'o, kaj oni dir'as, ke minac'as vi'n blind'ec'o, kiel do vi pov'as li'n vid'i?

Kaj ŝi respond'is, kvazaŭ kun mal'ĝoj'o :

—Mi vid'as li'n tamen... Li ankaŭ est'as miop'a kaj rigard'as vi'n tra la smerald'o.

Ĉio, kio'n far'is Nero, ekscit'ad'is la gard'em'o'n eĉ de plej proksim'a'j al li person'o'j, tial Vinicius mal'trankvil'iĝ'is, re'konsci'iĝ'is —kaj komenc'is ne'rimark'it'e rigard'i al la cezar'o. Ligia, kiu en la komenc'o de la festen'o vid'is li'n, pro konfuz'o, kiel tra nebul'o, kaj, absorb'it'e per la ĉe'est'o kaj inter'parol'o de Vinicius, tut'e li'n ne rigard'is, nun ankaŭ turn'is al li si'a'j'n kun'e sci'vol'a'j'n kaj tim'ig'it'a'j'n okul'o'j'n.

Acte dir'is la ver'o'n. La cezar'o, klin'it'a super la tabl'o, du'on'ferm'int'e unu okul'o'n, kaj ĉe la ali'a ten'ant'e per la fingr'o'j rond'a'n, polur'it'a'n smerald'o'n, kiu'n li konstant'e uz'ad'is, rigard'is ili'n. Por moment'o li'a rigard'o renkont'is la okul'o'j'n de Ligia, kaj la kor'o de la knab'in'o prem'iĝ'is de terur'o. Kiam, ankoraŭ en la infan'ec'o, ŝi est'is en la sicili'a bien'o de Aulus oj, mal'jun'a egipt'a sklav'in'o rakont'ad'is al ŝi pri drak'o'j, loĝ'ant'a'j en mont'ar'a'j abism'o'j, kaj jen nun ek'ŝajn'is al ŝi, ke ek'rigard'is ŝi'n subit'e verd'et'a okul'o de tia drak'o. Ŝi ek'kapt'is per la man'o la man'o'n de Vinicius, kiel infan'o, kiu tim'as, kaj en ŝi'a'n kap'o'n ek'prem'is si'n sen'ord'a'j kaj rapid'a'j impres'o'j : do tio est'as li? la terur'a kaj ĉio'pov'a? Neniam ŝi vid'is li'n antaŭ'e, kaj ŝi imag'is, ke li aspekt'as ali'e. Ŝi prezent'is al si ia'n terur'a'n vizaĝ'o'n, kun ŝton'e fiks'it'a en la trajt'o'j kruel'ec'o ; dum'e ŝi ek'vid'is grand'eg'a'n, sur dik'a nuk'o baz'it'a'n kap'o'n, terur'a'n, ver'e, sed preskaŭ rid'ind'a'n, ĉar simil'a'n de mal'proksim'e al kap'o de infan'o. Tunik'o de ametist'a kolor'o, mal'permes'it'a al simpl'a'j mort'em'ul'o'j, reflekt'is blu'et'a'n bril'o'n sur li'a'n larĝ'a'n kaj mal'long'a'n vizaĝ'o'n. Li hav'is har'a'j'n mal'hel'a'j'n, friz'it'a'j'n, laŭ la mod'o, en'konduk'it'a de Otho, en kvar vic'o'j'n da bukl'o'j. Barb'o'n li ne hav'is, ĉar antaŭ ne'long'e li ofer'is ĝi'n al Jov'o, pro kio la tut'a Roma esprim'ad'is al li dank'o'j'n, kvankam kaŝ'e oni flustr'is, ke li ofer'don'is ĝi'n tial, ke ĝi kresk'is, kiel ĉe ĉiu'j el li'a famili'o, ruĝ'a'har'e. En li'a frunt'o, fort'e el'star'ant'a super la brov'o'j, est'is tamen io olimp'a. En la kun'tir'it'a'j brov'o'j oni vid'is konsci'o'n pri ĉio'pov'o ; sed sub tiu frunt'o de du'on'di'o trov'iĝ'is vizaĝ'o de simi'o, drink'ul'o kaj komedi'ant'o, vant'a, plen'a de si'n'ŝanĝ'a'j avid'o'j, ŝvel'a de gras'o, kaj tamen mal'san'em'a kaj sen'hont'a. Al Ligia li ek'ŝajn'is mal'bon'aŭgur'a, sed antaŭ ĉio abomen'a.

Post moment'o li met'is la smerald'o'n kaj ĉes'is ŝi'n rigard'i. Tiam ŝi ek'vid'is li'a'j'n konveks'a'j'n, blu'a'j'n okul'o'j'n, ferm'it'iĝ'ant'a'j'n pro tro'o da lum'o, vitr'o'simil'a'j'n, sen pens'o, kiel la okul'o'j de mort'int'o'j.

Kaj li, turn'int'e si'n al Petronius, dir'is :

—Ĉu tio est'as la garanti'ul'in'o, kiu'n am'as Vinicius?

—Est'as ŝi —respond'is Petronius.

—Kiel nom'as si'n ŝi'a naci'o?

—Lig'o'j.

—Kaj Vinicius opini'as ŝi'n bel'a?

—Vest'u per vir'in'a peplum putr'int'a'n oliv'arb'a'n ŝtip'o'n, kaj Vinicius trov'os ĝi'n bel'eg'a. Sed sur vi'a vizaĝ'o, ho sen'kompar'a kon'ant'o, mi leg'as jam verdikt'o'n pri ŝi! Vi ne bezon'as ĝi'n anonc'i! Jes! tro sek'a, mal'gras'aĉ'a, ver'a papav'o sur mal'dik'a trunk'et'o, kaj vi, di'a estetik'ul'o, ŝat'as en vir'in'o antaŭ ĉio la trunk'o'n, kaj tri'obl'e, kvar'obl'e vi prav'as! La nur'a vizaĝ'o nenio'n signif'as. Mi mult'e lern'is de vi, sed tiel sen'erar'a'n juĝ'o'n de la okul'o mi ankoraŭ ne hav'as... Kaj mi est'as pret'a vet'i kun Tulius Senecio je li'a am'at'in'o, ke kvankam dum la festen'o, kiam ĉiu'j kuŝ'as, mal'facil'e est'as juĝ'i pri la tut'a figur'o, vi jam dir'is al vi : “ tro mal'larĝ'a en la koks'o'j! ”

—Tro mal'larĝ'a en la koks'o'j —respond'is Nero, du'on'ferm'ant'e la okul'o'j'n.

Sur la buŝ'o de Petronius aper'is apenaŭ rimark'ebl'a rid'et'o, kaj Tulius Senecio, kiu ĝis tiu ĉi moment'o est'is okup'it'a per inter'parol'o kun Vestinus, aŭ pli ĝust'e per mok'ad'o de sonĝ'o'j, je kiu'j Vestinius kred'is, dir'is :

—Vi erar'as! —mi parti'as kun la cezar'o.

—Bon'e —respond'is Petronius. —Mi est'is ĝust'e pruv'ant'a, ke vi hav'as er'o'n de saĝ'o, kaj la cezar'o asert'as, ke vi est'as komplet'a azen'o.

Habet ! —dir'is Nero, rid'ant'e kaj turn'ant'e mal'supr'e'n la grand'a'n fingr'o'n de la man'o, kiel oni far'is en cirk'o'j, sign'e, ke gladiator'o ricev'is bat'o'n kaj ke li est'u fin'mort'ig'it'a.

Kaj Vestinus, kred'ant'e, ke oni parol'as ĉiam pri sonĝ'o'j, ek'kri'is :

—Mi tamen kred'as je sonĝ'o'j, kaj Seneca dir'is al mi iam, ke li ankaŭ kred'as.

—La last'a'n nokt'o'n mi sonĝ'is, ke mi iĝ'is vest'pastr'in'o —dir'is, klin'ant'e si'n super la tabl'o'n, Calvia Crispinilla.

Je tio ĉi Nero komenc'is klak'i per la man'o'j, ali'a'j sekv'is li'a'n ekzempl'o'n, kaj dum moment'o ĉirkaŭ'e son'is aplaŭd'o'j, ĉar Crispinilla, kelk'foj'a eks'edz'in'o, est'is kon'at'a pro si'a ne'kred'ebl'a mal'ĉast'ec'o en al tut'a Rom'o.

Sed ŝi, tut'e ne konfuz'it'e, dir'is :

—Kio'n do! Ili ĉiu'j est'as mal'jun'a'j kaj mal'bel'a'j. Sol'e Rubria simil'as al hom'o'j, kaj tiel ni est'us du, kvankam eĉ Rubria somer'e ricev'as lentug'o'j'n.

—Konfes'u tamen, ĉast'eg'a Calvia —dir'is Petronius —ke iĝ'i vest'pastr'in'o vi pov'is ja nur en sonĝ'o.

—Kaj se la cezar'o ordon'us?

—Mi ek'kred'us, ke real'iĝ'as sonĝ'o'j eĉ plej strang'a'j.

—Ĉar ili real'iĝ'as —ek'kri'is Vestinus. —Mi kompren'as hom'o'j'n, kiu'j ne kred'as je la di'o'j, sed kiel oni pov'as ne kred'i je sonĝ'o'j!

—Kaj aŭgur'o'j? —demand'is Nero. —Oni iam aŭgur'is al mi, ke Rom'o ĉes'os ekzist'i, kaj mi reg'os super la tut'a Orient'o.

—Aŭgur'o'j kaj sonĝ'o'j —tio lig'as si'n kun'e —parol'is Vestinus. —Foj'e unu prokonsul'o, grand'a ne'kred'ant'o, send'is en la templ'o'n de Mopsuso sklav'o'n kun sigel'it'a leter'o, kiu'n li mal'permes'is mal'ferm'i, por kontrol'i, ĉu la di'o sci'os respond'i al la demand'o, far'it'a en la leter'o. La sklav'o dorm'is nokt'o'n en la templ'o, por hav'i aŭgur'a'n sonĝ'o'n, post kio li re'ven'is kaj dir'is la jen'o'n : Mi vid'is en sonĝ'o jun'ul'o'n, hel'a'n, kiel la sun'o, kiu dir'is al mi nur unu vort'o'n : “ nigr'a'n ”. La prokonsul'o, ek'aŭd'int'e ĉi tio'n, pal'iĝ'is —kaj, turn'ant'e si'n al si'a'j gast'o'j, egal'a'j ne'kred'ul'o'j, dir'is : “ Ĉu vi sci'as, kio est'is en la leter'o? ”

En tiu ĉi moment'o Vestinus inter'romp'is kaj, lev'int'e pokal'o'n kun vin'o, komenc'is trink'i.

—Kio est'is en la leter'o? —demand'is Senecio.

—En la leter'o est'is la demand'o : “ Kia'n vir'bov'o'n mi ofer'u ; blank'a'n, aŭ nigr'a'n? ”

Sed la interes'o'n, ekscit'it'a'n de la rakont'o, inter'romp'is Vitelius, kiu, ven'int'e jam iom ebri'a al la festen'o, sen iu kaŭz'o eksplod'is subit'e per sen'pens'a rid'o.

—Kial rid'as tiu barel'o de seb'o? —demand'is Nero.

—Rid'o disting'as hom'o'j'n de best'o'j —dir'is Petronius —kaj li ne hav'as ali'a'n pruv'o'n, ke li ne est'as vir'pork'o.

Vitelius inter'romp'is en du'on'o de ek'rid'o, kaj, ŝmac'ant'e per la lip'o'j, bril'ant'a'j de saŭc'o'j kaj gras'o'j, komenc'is rigard'i la ĉe'est'ant'o'j'n kun tia mir'eg'o, kvazaŭ li neniam antaŭ'e ili'n vid'us.

Post, lev'int'e si'a'n kusen'simil'a'n man'o'n, li dir'is per raŭk'a voĉ'o :

—Mi pred'is de la fingr'o kavalir'a'n ring'o'n, hered'it'a'n de la patr'o.

—Kiu est'is ŝu'ist'o —al'don'is Nero.

Sed Vitelius de'nov'e eksplod'is per ne'atend'it'a rid'o kaj komenc'is serĉ'i la ring'o'n en la peplum de Calvia Crispinilla. Je tio ĉi Vatinius komenc'is ŝajn'ig'i ek'kri'o'j'n de tim'ig'it'a vir'in'o, kaj Nigidia, amik'in'o de Calvia, jun'a vidv'in'o kun vizaĝ'o de mal'ĉast'ist'in'o, dir'is laŭt'e :

—Li serĉ'as tio'n, kio'n li ne perd'is.

—Kaj kio neniel al li util'os, se li eĉ ĝi'n trov'os —fin'is poet'o Lucanus.

La festen'o iĝ'ad'is pli gaj'a. Amas'o'j de sklav'o'j dis'port'ad'is ĉiam nov'a'j'n manĝ'o'j'n ; el grand'eg'a'j uj'o'j, plen'ig'it'a'j per neĝ'o kaj ĉirkaŭ'volv'it'a'j per heder'o, oni ĉiu'moment'e el'tir'ad'is mal'pli grand'a'j'n kruĉ'o'j'n kun mult'spec'a'j vin'o'j. Ĉiu'j drink'is abund'e. Sur la tabl'o'n kaj sur la festen'an'o'j'n de la plafon'o foj'o'n post foj'o fal'ad'is roz'o'j.

Petronius komenc'is tamen pet'i Ner'o'n, ke antaŭ ol la gast'o'j ebri'iĝ'os, li don'u bril'o'n al la festen'o per si'a kant'o. Ĥor'o de voĉ'o'j sub'ten'is li'a'n vort'o'j'n, sed Nero komenc'is rezist'i. Tio ne est'as nur la afer'o de kuraĝ'o, kvankam ĉiam ĝi mank'as al li... La di'o'j sci'as, kiom kost'as al li ĉia'j si'n'prezent'o'j... Li, ver'e, ne de'klin'as si'n de ili, ĉar oni dev'as ja io'n far'i por la art'o, kaj se Apolon'o donac'is al li cert'a'n voĉ'o'n, la di'a'n favor'o'n ne dec'as ja las'i sen'uz'e. Li eĉ kompren'as, ke ĝi est'as li'a dev'o rilat'e al la regn'o. Sed hodiaŭ li ver'e est'as raŭk'a. Nokt'e li met'is sur la brust'o'n plumb'a'j'n ŝarĝ'et'o'j'n, sed ankaŭ tio ne help'is... Li eĉ intenc'as vetur'i en Antiumon, por spir'i iom la mar'a'n aer'o'n.

Sed Lucanus komenc'is li'n pet'eg'i en la nom'o de la art'o kaj de la hom'ar'o. Ĉiu'j sci'as, ke la di'a poet'o kaj kant'ist'o kompon'is nov'a'n himn'o'n al Venus'o, kompar'e kun kiu tiu de Lucretius est'as nur hurl'et'ad'o de jar'a lup'id'o. Est'u ĉi tiu festen'o ver'a festen'o. Regn'estr'o bon'a, kiel li, ne dev'as tiel sufer'ig'i si'a'j'n sub'ul'o'j'n : “ Ne est'u kruel'a, cezar'o! ”

—Ne est'u kruel'a! —ripet'is ĉiu'j, sid'ant'a'j pli proksim'e.

Nero dis'met'is la man'o'j'n, sign'e, ke li dev'as ced'i. Tiam ĉiu'j vizaĝ'o'j al'pren'is la esprim'o'n de dank'o, kaj ĉiu'j okul'o'j direkt'is si'n al li. Sed li jam antaŭ'e ordon'is sci'ig'i Poppaean, ke li kant'os, kaj dir'is al la ĉe'est'ant'o'j, ke ŝi ne ven'is al la festen'o, ĉar ŝi ne sent'is si'n san'a, ĉar tamen neniu kurac'il'o tiel help'as al ŝi, kiel li'a kant'o, li ne vol'us sen'ig'i ŝi'n de la okaz'o.

Poppaea baldaŭ ven'is, efektiv'e. Ŝi reg'is ĝis nun Ner'o'n, kiel sub'ul'o'n, ŝi tamen sci'is, ke kiam est'is koncern'at'a li'a mem'am'o de kant'ist'o, ĉar'ist'o aŭ poet'o, danĝer'e est'us ĝi'n incit'i. Ŝi en'ir'is do, bel'eg'a, kiel di'in'o, vest'it'a, kiel Nero, per ametist'kolor'a vest'o kaj kol'ĉen'o el grand'eg'a'j perl'o'j, milit'rab'it'a'j iam de Massinissa, or'har'a, dolĉ'a, kaj kvankam du'foj'a eks'edz'in'o, hav'ant'a la vizaĝ'o'n kaj aspekt'o'n de virg'ul'in'o.

Oni salut'is ŝi'n per ek'kri'o'j kaj per la titol'o “ di'a aŭgust'in'o ”. Ligia neniam en la viv'o vid'is iu'n egal'e bel'a'n, kaj apenaŭ ŝi kred'is la propr'a'j'n okul'o'j'n, ĉar ŝi sci'is, ke Poppaea Sabin'a est'is unu el plej mal'bon'a'j vir'in'o'j en la mond'o. Ŝi sci'is de Pomponia, ke ŝi, Poppaea instig'is la cezar'o'n mort'ig'i la patr'in'o'n kaj la edz'in'o'n, ŝi kon'is ŝi'n el rakont'o'j de gast'o'j kaj serv'ist'o'j de Aulus ; ŝi aŭd'is, ke ŝi'a'j'n statu'o'j'n oni nokt'e fal'ig'ad'is en la urb'o ; ŝi aŭd'is pri sur'skrib'o'j, kies aŭtor'o'j'n oni kondamn'ad'is je plej sever'a'j pun'o'j, kaj kiu'j tamen re'aper'ad'is ĉiu'maten'e sur la urb'a'j mur'eg'o'j. Dum'e nun, ĉe la ek'vid'o de tiu mal'bon'fam'a Poppaea, konsider'at'a de la konfes'ant'o'j de Krist'o kiel en'korp'ig'o de mal'bon'o kaj krim'o, ek'ŝajn'is al ŝi, ke tiel pov'as aspekt'i anĝel'o'j aŭ iu'j ĉiel'a'j spirit'o'j. Ŝi simpl'e ne pov'is for'turn'i de ŝi la rigard'o'n, kaj el ŝi'a buŝ'o sen'vol'e el'ŝir'is si'n la demand'o :

—Ha, Marcus, ĉu tio pov'as est'i?...

Sed li, ekscit'it'a per vin'o kaj kvazaŭ sen'pacienc'ant'a, ke tiom da afer'o'j mal'koncentr'ig'is ŝi'a'n atent'o'n kaj for'turn'is ĝi'n de li, parol'is :

—Jes, ŝi est'as bel'a, sed vi est'as mil'foj'e pli bel'a. Vi vi'n ne kon'as, ali'e vi en'am'iĝ'us je vi mem, kiel Narcizo... Ŝi ban'as si'n en lakt'o de azen'in'o'j, sed vi'n kred'ebl'e Venus'o ban'is en la propr'a. Vi vi'n ne kon'as, mi !... Ne rigard'u ŝi'n. Turn'u al mi la okul'o'j'n, mi !... Tuŝ'u per vi'a buŝ'o ĉi tiu'n vin'pokal'o'n, kaj mi post'e sam'lok'e'n al'met'os la mi'a'n...

Li al'iĝ'ad'is ĉiam pli proksim'e'n, kaj ŝi komenc'is for'ŝov'i si'n al Acte. Sed en tiu ĉi moment'o oni ordon'is silent'o'n, ĉar la cezar'o lev'iĝ'is. Kant'ist'o Diodorus prezent'is al li liut'o'n el la spec'o, nom'at'a delta , ali'a, Terpnos, akompan'ont'a li'a'n lud'o'n, proksim'iĝ'is kun instrument'o, nom'at'a nablium , kaj Nero, apog'int'e la delta kontraŭ la tabl'o, lev'is supr'e'n la okul'o'j'n, kaj post moment'o en la triclinium ek'reg'is silent'o, inter'romp'at'a sol'e de la bru'et'o, kiu'n kaŭz'is la roz'o'j, sen'ĉes'e fal'ant'a'j de la plafon'o.

Post tio li komenc'is kant'i, aŭ pli ĝust'e deklam'i kant'e kaj ritm'e, ĉe akompan'o de la du liut'o'j, si'a'n himn'o'n al Venus'o. Nek la voĉ'o, kvankam iom mal'klar'a, nek la vers'aĵ'o est'is mal'bon'a'j, tiel, ke la kompat'ind'a'n Ligian de'nov'e ek'kapt'is riproĉ'o'j de la konscienc'o, ĉar la himn'o, kvankam glor'ant'a la mal'pur'a'n idol'an'a'n Venus'o'n, ŝajn'is al ŝi eĉ tre bel'a, kaj la cezar'o mem, kun si'a laŭr'o'kron'o ĉirkaŭ la frunt'o kaj lev'it'a'j okul'o'j, prezent'is si'n al ŝi pli majest'a, mult'e mal'pli terur'a kaj mal'pli abomen'a, ol en la komenc'o de la festen'o.

Sed la festen'an'o'j son'ig'is tondr'o'n de aplaŭd'o'j. La ek'kri'o'j : “ ho ĉiel'a voĉ'o! ” aŭd'iĝ'is ĉirkaŭ'e ; kelk'a'j el la vir'in'o'j, lev'int'e supr'e'n la man'o'j'n, rest'is tiel, sign'e de rav'o, eĉ post la fin'o de la kant'o ; ali'a'j viŝ'is la larm'e mal'sek'a'j'n okul'o'j'n ; en la tut'a ĉambr'eg'o ek'bol'is, kiel en abel'uj'o. Poppaea, klin'int'e si'a'n or'har'a'n kapet'o'n, lev'is al la buŝ'o la man'o'n de Nero, kaj ten'is ĝi'n long'e en silent'o, kaj jun'a Pythagorias, mir'ind'e bel'a grek'o, tiu sam'a, kun kiu post'e jam du'on'e frenez'a Nero ordon'is al pastr'o'j lig'i li'n per edz'iĝ'a lig'o, konform'e kun ĉiu'j rit'o'j, sur'genu'iĝ'is nun ĉe li'a'j pied'o'j.

Sed Nero rigard'is atent'e Petronius on, kies laŭd'o'j'n li ĉiam dezir'is antaŭ ĉio, kaj tiu dir'is :

—Koncern'e la muzik'o'n, Orfe'o est'as nun sen'dub'e tiel flav'a pro envi'o, kiel la ĉe'est'ant'a ĉi tie Lucanus, kaj rilat'e al la vers'o'j, mi bedaŭr'as, ke ili ne est'as pli mal'bon'a'j, ĉar tiam mi trov'us ebl'e konven'a'j'n laŭd'esprim'o'j'n por ili.

Sed Lucanus ne koler'iĝ'is je li pro la alud'o pri envi'o, kontraŭ'e, li rigard'is li'n dank'em'e kaj, ŝajn'ig'ant'e mal'bon'a'n humor'o'n, komenc'is murmur'i :

—Mal'ben'it'a fat'o, kiu ordon'is al mi viv'i sam'temp'e kun tia poet'o. Mi hav'us, forges'ot'a hom'o, lok'o'n en la hom'a memor'o kaj sur Parnas'o, kaj nun mi esting'iĝ'os, kiel esting'iĝ'as stump'o ĉe la sun'o.

Petronius tamen, kiu hav'is mir'ind'a'n memor'o'n, komenc'is ripet'i fragment'o'j'n el la himn'o, cit'i apart'a'j'n vers'o'j'n, glor'i kaj analiz'i pli bel'a'j'n esprim'o'j'n. Lucanus, kvazaŭ forges'int'e la envi'o'n pro la ĉarm'o de la poezi'o, al'don'is al li'a'j vort'o'j si'a'j'n rav'esprim'o'j'n. Sur la vizaĝ'o de Nero bild'iĝ'is plezur'eg'o kaj sen'lim'a vant'ec'o, ne nur parenc'a al mal'saĝ'ec'o, sed tut'e kun ĝi egal'a. Li mem suflor'is al ili la vers'o'j'n, kiu'j'n li opini'is la plej bel'a'j, kaj fin'e li komenc'is konsol'i Lucanuson kaj dir'i al li, ke li ne perd'u la kuraĝ'o'n, ĉar kvankam kio oni nask'iĝ'is, tio oni est'as, tamen la kult'o, kiu'n la hom'o'j montr'as al Jov'o, ne escept'as kult'o'n al ali'a'j di'o'j.

Post'e li lev'iĝ'is, por for'konduk'i Poppaean, kiu efektiv'e ne'bon'e fart'ant'e, dezir'is for'ir'i. Al la festen'an'o'j, kiu'j rest'is li ordon'is tamen de'nov'e okup'i la lok'o'j'n, kaj antaŭ'dir'is, ke li re'ven'os. Ver'e li re'ven'is post moment'o, por ebri'ig'ad'i si'n per la fum'o de incens'o'j kaj rigard'i la plu'a'j'n spektakl'o'j'n, kiu'j'n li mem, PetroniusTigellinus prepar'is por la festen'o.

De'nov'e oni leg'is vers'aĵ'o'j'n aŭ aŭskult'is dialog'o'j'n, en kiu'j aĉ'a strang'ec'o anstataŭ'is sprit'ec'o'n. Post'e fam'a mim'ik'ist'o, Par'is, prezent'is la aventur'o'j'n de Ion'o, la fil'in'o de Inaho. Al la gast'o'j, precip'e al Ligia, ne kutim'int'a al simil'a'j spektakl'o'j, ŝajn'is, ke ili vid'as mirakl'o'j'n kaj sorĉ'o'j'n. Par'is sci'is per mov'o'j de la man'o'j kaj de la korp'o esprim'i afer'o'j'n, ŝajn'e ne'esprim'ebl'a'j'n en danc'o. Li'a'j man'plat'o'j nebul'ig'is la aer'o'n, form'ant'e nub'o'n lum'a'n, viv'a'n, trem'ant'a'n, volupt'em'a'n, ĉirkaŭ'ant'a'n du'on'e sven'int'a'n knab'in'a'n figur'o'n, sku'at'a'n de volupt'a spasm'o. Ĝi est'is bild'o, ne danc'o, bild'o klar'a, mal'kaŝ'ant'a la mister'o'j'n de am'o, sorĉ'a kaj sen'hont'a, kaj kiam post ĝi'a fin'o en'ir'is cibel'pastr'o'j kaj komenc'is kun siri'a'j knab'in'o'j, ĉe akompan'o de citr'o'j, flut'o'j, cimbal'o'j kaj tambur'il'et'o'j bakĥ'a'n danc'o'n, plen'a'n de sovaĝ'a'j kri'o'j kaj de pli sovaĝ'a ankoraŭ mal'ĉast'o, ŝajn'is al Ligia, ke viv'a fajr'o ŝi'n brul'ig'os, ke tondr'o dev'us frap'i ĉi tiu'n dom'o'n, aŭ plafon'o dev'us fal'i sur la kap'o'j'n de la festen'an'o'j.

Sed el la or'a re'teg'o, streĉ'it'a sub la plafon'o, fal'ad'is nur roz'o'j, kaj dum'e la du'on'ebri'a jam Vinicius parol'is al ŝi :

—Mi vid'is vi'n en la dom'o de Aulusoj ĉe la fontan'o kaj mi ek'am'is vi'n. Est'is tag'iĝ'o kaj vi pens'is, ke neniu rigard'as, sed mi vi'n vid'is... Kaj mi vid'as vi'n tia ĝis nun, kvankam la pepulum kovr'as vi'n de mi'a'j okul'o'j. Ĵet'u for la peplum , kiel Crispinilla. Vid'u! Di'o'j kaj hom'o'j serĉ'as am'o'n. Nenio est'as, krom ĝi, en la mond'o! Met'u la kap'o'n sur mi'a'n brust'o'n kaj ferm'u la okul'o'j'n.

Kaj ŝi'a'j puls'o'j bat'is pez'e en la tempi'o'j kaj man'o'j. Kapt'is ŝi'n la impres'o, ke ŝi fal'as en ia'n abism'o'n, kaj tiu Vinicius, kiu ŝajn'is antaŭ'e tiel proksim'a kaj fid'ind'a, anstataŭ sav'i, tir'as ŝi'n profund'e'n. Kaj ŝi'a kor'o prem'iĝ'is kontraŭ li. De'nov'e ŝi komenc'is tim'i la festen'o'n, kaj li'n, kaj si'n mem. Iu voĉ'o, simil'a al la voĉ'o de Pomponia, vok'is en ŝi'a anim'o : Ligia! sav'u vi'n! sed io parol'is al ŝi ankaŭ, ke jam est'as tro mal'fru'e, ke kiu'n simil'a fajr'o ĉirkaŭ'blov'is, kiu vid'is ĉio'n, kio okaz'is dum ĉi tiu festen'o, en kiu la kor'o tiel bat'is, kiel en ŝi ĝi bat'is, kaj kiu'n tra'ig'is tia trem'o, kia ŝi'n tra'ig'is ĉe li'a proksim'iĝ'o —tiu est'as perd'it'a sen're'vok'e. Ŝi sent'is si'n sven'e. Kelk'foj'e ŝajn'is al ŝi, ke ŝi perd'os la konsci'o'n, kaj post'e okaz'os io terur'a. Ŝi sci'is, ke neniu rajt'is, minac'at'e de la cezar'a koler'o, lev'i si'n de la festen'o, antaŭ ol la cezar'o si'n lev'is, sed se ĉe ne est'us tiel, ŝi ne hav'is jam por tio fort'o'n.

Dum'e la fin'o de la festen'o est'is ankoraŭ mal'proksim'a. Sklav'o'j al'port'ad'is ankoraŭ nov'a'j'n manĝ'o'j'n kaj sen'ĉes'e plen'ig'ad'is la pokal'o'j'n per vin'o, kaj antaŭ la tabl'o'j, star'ant'o'j en la form'o de unu'flank'e mal'ferm'it'a cirkl'o, aper'is du atlet'o'j, por prezent'i al la gast'o'j lukt'o'spektakl'o'n.

Kaj tuj ili ek'batal'is. La potenc'a'j korp'o'j, bril'ant'o'j de oliv'ole'o, far'is unu bul'eg'o'n, ili'a'j ost'o'j krak'son'is en la fer'a'j brak'o'j, el la kun'prem'it'a'j makzel'o'j el'iĝ'ad'is mal'bon'aŭgur'a grinc'o. Kelk'foj'e oni aŭd'is rapid'a'j'n, obtuz'a'j'n frap'o'j'n de ili'a'j pied'o'j sur la plank'o, sur'ŝut'it'a per safran'o, jen ili halt'ad'is sen'mov'e en silent'o, kaj al la rigard'ant'o'j ŝajn'is, ke ili vid'as antaŭ si grup'o'n, skulpt'it'a'n el ŝton'o. La okul'o'j de la roman'o'j kun plezur'o observ'is la pen'ad'o'n de la terur'e streĉ'it'a'j dors'o'j, krur'o'j kaj brak'o'j. Sed la lukt'o ne daŭr'is long'e, ĉar Croto, majstr'o kaj estr'o de gladiator'a lern'ej'o, ne van'e ĝu'is la opini'o'n de la plej fort'a hom'o en la regn'o. Li'a kontraŭ'ul'o komenc'is spir'i ĉiam pli rapid'e, post'e stertor'i, post'e li'a vizaĝ'o iĝ'is ruĝ'e'blu'a, fin'e sang'o el'ŝpruc'is el li'a buŝ'o, kaj li mal'streĉ'iĝ'is.

Tondr'o de aplaŭd'o'j salut'is la fin'o'n de la lukt'o, kaj Croto, apog'int'e la pied'o'j'n sur la dors'o de la kontraŭ'ul'o, kruc'ig'is la grand'eg'a'j'n brak'o'j'n sur la brust'o kaj rigard'is ĉirkaŭ'e'n tra la ĉambr'eg'o per la okul'o'j de triumf'ant'o.

Post'e en'ir'is imit'ist'o'j de best'o'j kaj de ili'a'j voĉ'o'j, ĵongl'ist'o'j kaj arleken'o'j, sed oni mal'mult'e ili'n rigard'is, ĉar vin'o nebul'ig'is jam la okul'o'j'n de la rigard'ant'o'j. La festen'o ali'form'is si'n iom post iom en drink'a'n kaj diboĉ'a'n orgi'o'n. La siri'a'j knab'in'o'j, kiu'j antaŭ'e danc'is la bakĥ'a'n danc'o'n, miks'is si'n kun la gast'o'j. La muzik'o ŝanĝ'is si'n en sen'ord'a'n kaj sovaĝ'a'n bru'ad'o'n de citr'o'j, liut'o'j, armen'a'j cimbal'o'j, egipt'a'j sistrae , trumpet'o'j kaj kron'o'j, kaj ĉar kelk'a'j el la festen'an'o'j dezir'is babil'i, oni komenc'is kri'i al la muzik'ist'o'j, ke ili ir'u for. La aer'o, satur'it'a per odor'o de flor'o'j, plen'a de arom'o de ole'o'j, kiu'j'n bel'eg'a'j serv'o'knab'et'o'j ŝpruc'ig'is dum la festen'o sur la pied'o'j'n de la gast'o'j, satur'it'a per safran'o kaj per hom'a'j el'spir'aĵ'o'j, iĝ'is sufok'a ; la lamp'o'j bril'is per mal'fort'a'j flam'o'j, mal'rekt'iĝ'is la flor'kron'o'j sur la frunt'o'j, la vizaĝ'o'j pal'iĝ'is kaj kovr'iĝ'is per ŝvit'gut'o'j.

Vitelius pez'e fal'is sub la tabl'o'n. Nigidia, nud'ig'int'e si'n ĝis du'on'o de la korp'o, apog'is si'a'n ebri'a'n, infan'a'n kap'o'n sur la brust'o'n de Lucanus, kaj li, egal'e ebri'a, komenc'is for'blov'i or'a'n pudr'o'n de ŝi'a'j har'o'j, lev'ant'e la okul'o'j'n supr'e'n kun sen'lim'a kontent'ec'o. Vestinus kun la obstin'ec'o de ebri'ul'o ripet'is dek'foj'e la respond'o'n de Mopsuso al la sigel'it'a leter'o de la prokonsul'o, kaj Tulius, kiu mok'is la di'o'j'n, parol'is per voĉ'o long'iĝ'em'a, inter'romp'at'a de singult'o :

—Ĉar se la Sferoso de Ksenofano est'as sfer'a, tiam, vid'u, tia'n di'o'n oni pov'as rul'i antaŭ si per la pied'o, kiel barel'o'n.

Sed Domitius Afer, mal'jun'a ŝtel'ist'o kaj denunc'ist'o, indign'iĝ'is pro tiu ĉi parol'o, kaj pro indign'o sur'verŝ'is per falern'o si'a'n tut'a'n tunik'o'n. Li ĉiam kred'is je la di'o'j. Hom'o'j dir'as, ke Rom'o pere'os, kaj est'as eĉ tia'j, kiu'j asert'as, ke ĝi jam pere'as. Cert'e jes! Sed se tio ven'os, ĝi est'os tial, ke la jun'ul'ar'o ne hav'as plu la kred'o'n, kaj sen la kred'o ne pov'as ekzist'i virt'o, Oni for'las'is ankaŭ la iam'a'j'n sever'a'j'n mor'o'j'n, kaj en nenies kap'o'n ven'as la pens'o, ke la epikur'an'o'j ne kapabl'os rezist'i la barbar'o'j. Kaj tio ĉi est'as ja sen'dub'a! Koncern'e li'n, li bedaŭr'as, ke li ĝis'viv'is tia'n temp'o'n, kaj ke en ĝu'o'j li dev'as serĉ'i help'o'n kontraŭ ĉagren'o'j, kiu'j ali'e rapid'e sub'ig'us li'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, li al'prem'is al si siri'a'n danc'ist'in'o'n kaj per la sen'dent'a buŝ'o komenc'is kis'i ŝi'a'n nuk'o'n kaj dors'o'n, kio'n vid'ant'e, konsul'o Memmius Regulus ek'rid'is kaj, lev'int'e si'a'n kalv'a'n kap'o'n, ornam'it'a'n per flank'e'n'iĝ'int'a flor'kron'o, ek'parol'is :

—Kiu dir'as, ke Rom'o pere'as... Sen'senc'aĵ'o!... Mi, konsul'o, sci'as plej bon'e... consules ... tri'dek legi'o'j gard'as ni'a'n romana !...

Ĉe tiu'j ĉi vort'o'j li al'met'is la pugn'o'j'n al la tempi'o'j kaj komenc'is kri'i tra la tut'a ĉambr'eg'o :

—Tri'dek legi'o'j! —tri'dek legi'o'j!... de Brit'uj'o ĝis la lim'o de l ' part'o'j!

Sed subit'e li ek'halt'is pri'pens'e, kaj, al'met'int'e la fingr'o'n al la frunt'o, dir'is :

—Ebl'e eĉ, pli ĝust'e, tri'dek du...

Kaj li rul'iĝ'is sub la tabl'o'n, kie post moment'o li komenc'is vom'i fenikopter'a'j'n lang'o'j'n, rost'it'a'j'n agarik'o'j'n, glaci'ig'it'a'j'n fung'o'j'n, akrid'o'j'n kun miel'o, fiŝ'o'j'n, viand'o'j'n kaj ĉio'n, kio'n li manĝ'is aŭ trink'is.

Domitiuson tamen ne trankvil'ig'is la nombr'o de la legi'o'j, gard'ant'a'j la rom'a'n pac'o'n : “ Ne, ne! Rom'o dev'as pere'i, ĉar pere'is la kred'o je la di'o'j kaj la sever'a'j mor'o'j! Rom'o dev'as pere'i! Domaĝ'e, ĉar la viv'o tamen est'as bon'a, la cezar'o favor'a, la vin'o bon'gust'a! Ha, kia domaĝ'o!

Kaj, kaŝ'int'e la kap'o'n inter la skapol'o'j'n de la siri'a bakĥ'ist'in'o, li komenc'is plor'i :

—Kio'n grav'as la est'ont'a viv'o!... Aĥil'o prav'is, dir'ant'e, ke prefer'ind'e est'as est'i kamp'serv'ist'o en la sub'sun'a mond'o, ol reĝ'o en la ĥimer'a'j land'o'j. Kaj ankaŭ tio est'as demand'o, ĉu ekzist'as iu'j di'o'j, kvankam la ne'kred'o pere'ig'as la jun'a'n generaci'o'n.

Lucanus est'is dum'e dis'blov'int'a la tut'a'n or'a'n pudr'o'n de la har'o'j de Nigidia, kiu, ebri'iĝ'int'e, en'dorm'iĝ'is. Post'e li de'pren'is heder'a'j'n branĉ'o'j'n de star'ant'a antaŭ li vaz'o, ĉirkaŭ'volv'is per ili la dorm'ant'in'o'n, kaj plen'um'int'e tiu'n ĉi task'o'n, komenc'is rigard'i la ĉe'est'ant'o'j'n per okul'o'j kontent'eg'a'j kaj demand'a'j.

Post tio li ornam'is si'n mem per heder'o, ripet'ant'e per la ton'o de profund'a konvink'o :

—Mi tut'e ne est'is hom'o, sed faŭn'o.

Petronius ne est'is ebri'a, sed Nero, kiu komenc'e trink'is mal'mult'e pro si'a “ ĉiel'a ” voĉ'o, ĉe la fin'o mal'plen'ig'ad'is pokal'o'n post pokal'o, kaj ebri'iĝ'is. Li vol'is kant'i plu si'a'j'n vers'aĵ'o'j'n, la grek'a'j'n ĉi - foj'e, sed li forges'is ili'n kaj erar'e ek'kant'is kant'et'o'n de Anakreonto. Akompan'is li'n ĉe tio Pythagoras, Diodorus kaj Terpnos, sed ĉar neniu el ili sukces'is, tial ili las'is. Nero si'a'vic'e komenc'is, kiel kon'ant'o kaj estetik'ul'o, admir'i la bel'ec'o'n de Pythagoras, kaj pro admir'o kis'i li'a'j'n man'o'j'n. Tiel bel'eg'a'j'n man'o'j'n li vid'is iam nur... ĉe kiu?

Kaj al'met'int'e la man'plat'o'n al la mal'sek'a frunt'o, li komenc'is re'memor'i. Post moment'o sur li'a vizaĝ'o spegul'iĝ'is tim'o :

—Ah'a! ĉe la patr'in'o! ĉe Agrippina!

Kaj subit'e ek'posed'is li'n mal'seren'a'j vizi'o'j.

—Oni dir'as —li parol'is —ke ŝi vag'as nokt'e ĉe lun'lum'o apud la mar'o, ĉirkaŭ Bajoj kaj Bauloj... Ŝi nur vag'as, kvazaŭ ŝi io'n serĉ'us —nenio pli. Kaj kiam ŝi proksim'iĝ'as al boat'o, ŝi rigard'as iom kaj for'ir'as, sed la fiŝ'kapt'ist'o, kiu'n ŝi rigard'is, mort'as.

—Ne mal'bon'a tem'o —dir'is Petronius.

Kaj Vestinus, etend'int'e la kol'o'n, kiel gru'o, flustr'is mister'e :

—Mi ne kred'as je la di'o'j, sed mi kred'as je la spirit'o'j —ho!

Sed Nero ne atent'is ili'a'j'n vort'o'j kaj parol'is plu :

—Mi plen'um'is ja la lemuralia . Mi ne vol'as ŝi'n vid'i! Jam est'as la kvin'a jar'o. Mi dev'is, mi dev'is ŝi'n kondamn'i, ĉar ŝi send'is kontraŭ mi mort'ig'ist'o'n, kaj se mi ne est'us antaŭ'ag'int'a, vi ne aŭd'us hodiaŭ mi'a'n kant'o'n.

—Dank'o'n, cezar'o, en la nom'o de la urb'o kaj de la mond'o —vok'is Domitius Afer.

—Vin'o'n! Kaj oni son'ig'u timpan'o'j'n!

La bru'o re'komenc'iĝ'is. Lucanus, tut'a en heder'o, vol'ant'e ĝi'n super'kri'i, lev'iĝ'is kaj komenc'is vok'i :

—Mi ne est'as hom'o, sed faŭn'o, kaj mi loĝ'as en arb'ar'o! E... ho... oooo! E... ho... oooo!

Fin'e ebri'iĝ'is la cezar'o, ebri'iĝ'is la vir'o'j kaj la vir'in'o'j. Vinicius est'is ne mal'pli ebri'a, ol la ali'a'j, kaj krom tio ekster la pasi'o nask'iĝ'is en li inklin'o al mal'pac'o, kio okaz'ad'is ĉiu'foj'e, kiam li drink'is super'mezur'e. Li'a nigr'et'a vizaĝ'o iĝ'ad'is ankoraŭ pli pal'a kaj li'a'j vort'o'j jam konfuz'iĝ'is, kiam li parol'is rapid'e per laŭt'a kaj ordon'a voĉ'o :

—Don'u la buŝ'o'n! Hodiaŭ, ĉu morgaŭ, est'as egal'e! Sufiĉ'e jam! La cezar'o pren'is vi'n de Aulus oj, por vi'n donac'i al mi, vi kompren'as! Morgaŭ je la krepusk'o mi send'os sklav'o'j'n por vi'n pren'i, vi kompren'as! La cezar'o promes'is vi'n al mi, antaŭ ol li vi'n pren'is... Vi dev'as est'i mi'a! Don'u la buŝ'o'n! Mi ne vol'as atend'i ĝis morgaŭ... Don'u rapid'e la buŝ'o'n!

Kaj li ĉirkaŭ'pren'is ŝi'n, sed Acte komenc'is ŝi'n defend'i, kaj Ligia mem ankaŭ defend'is si'n per la last'a'j fort'o'j, ĉar ŝi sent'is, ke ŝi pere'as. Van'e tamen ŝi pen'is ambaŭ'man'e de'pren'i de si li'a'n sen'har'a'n brak'o'n ; van'e per voĉ'o en kiu vibr'is kor'prem'o kaj tim'o, ŝi pet'eg'is, ke li ne est'u tia, kia li est'as, ke li kompat'u ŝi'n. Li'a vin'satur'it'a spir'o ĉirkaŭ'blov'ad'is ŝi'n ĉiam pli proksim'e, kaj li'a vizaĝ'o trov'iĝ'is tuj apud la ŝi'a. Li ne est'is plu tiu iam'a, bon'a kaj preskaŭ kar'a al ŝi'a anim'o Vinicius, sed ebri'a, mal'bon'a satirus'o, kiu plen'ig'is ŝi'n per terur'o kaj abomen'o.

La fort'o'j tamen for'las'ad'is ŝi'n ĉiam pli. Van'e, for'klin'int'e si'n, ŝi turn'is for la vizaĝ'o'n, por evit'i li'a'j'n kis'o'j'n. Li lev'iĝ'is, ek'kapt'is ŝi'n per ambaŭ brak'o'j, kaj al'tir'int'e ŝi'a'n kap'o'n al la brust'o, komenc'is, spir'eg'ant'e, dis'prem'i per la buŝ'o ŝi'a'n pal'iĝ'int'a'n buŝ'o'n.

Sed en la sam'a moment'o ia terur'a fort'o mal'volv'is li'a'j'n brak'o'j'n de ŝi'a kol'o tiel facil'e, kvazaŭ tio est'us brak'o'j de infan'o, kaj li'n mem ŝov'is flank'e'n, kiel sek'a'n branĉ'et'o'n aŭ velk'int'a'n foli'o'n. Kio okaz'is? Vinicius frot'is la mir'ig'it'a'j'n okul'o'j'n kaj subit'e ek'vid'is super si la grand'eg'a'n figur'o'n de la lig'o, nom'at'a Ursus, kiu'n li ek'kon'is en la dom'o de Aulus oj.

La lig'o star'is trankvil'e kaj nur rigard'is Viniciuson per si'a'j blu'a'j okul'o'j tiel strang'e, ke al la jun'a vir'o la sang'o koagul'is en la vejn'o'j, post'e li pren'is sur la brak'o'j'n si'a'n reĝ'id'in'o'n kaj per paŝ'o egal'mezur'a, mal'laŭt'a, el'ir'is el la triclinium .

Acte en la sam'a moment'o el'ir'is post li.

Vinicius sid'is dum sekund'o, kiel ŝton'iĝ'int'a, post'e li salt'lev'iĝ'is kaj ek'kur'is al la el'ir'ej'o.

Sed la pasi'o, mir'eg'o, furioz'o kaj vin'o sub'hak'is li'a'j'n pied'o'j'n. Li ek'ŝancel'iĝ'is foj'e kaj re'foj'e, post'e ek'kapt'is la nud'a'n ŝultr'o'n de iu el la bakĥ'ant'in'o'j kaj komenc'is, palpebr'um'ant'e, demand'i :

—Kio okaz'is?

Kaj ŝi, pren'int'e pokal'o'n kun vin'o, trans'don'is ĝi'n al li kun rid'et'o en la nebul'kovr'it'a'j okul'o'j :

—Trink'u —ŝi dir'is.

Vinicius el'trink'is kaj fal'eg'is plank'e'n.

La pli'mult'o de la gast'o'j kuŝ'is jam sub la tabl'o'j ; ali'a'j vag'is per ŝancel'iĝ'em'a paŝ'o tra la triclinium , ali'a'j dorm'is sur sof'o'j, ronk'ant'e aŭ vom'ant'e en la dorm'o super'flu'o'n de la vin'o, kaj sur la ebri'a'n konsul'o'j'n kaj senat'an'o'j'n, sur la ebri'a'j'n kavalir'o'j'n, poet'o'j'n, filozof'o'j'n, sur la ebri'a'j'n danc'ist'in'o'j'n kaj patrici'in'o'j'n, sur tiu'n tut'a'n mond'o'n, ĉio'reg'a'n ankoraŭ, sed jam sen'anim'a'n, flokronitan kaj diboĉ'eg'a'n, sed jam esting'iĝ'ant'a'n, el la or'a re'teg'o, streĉ'it'a sub la plafon'o, pluv'is kaj pluv'is sen'ĉes'e roz'o'j.

Ekster'e komenc'is tag'iĝ'i.

ĈAPITRO VIII

Ursuson neniu halt'ig'is, neniu eĉ demand'is, kio'n li far'as. Tiu'j el la gast'o'j, kiu'j ne kuŝ'is sub la tabl'o, ne gard'is plu si'a'j'n lok'o'j'n, do serv'ist'o'j, vid'ant'e grand'eg'ul'o'n, port'ant'a'n sur la brak'o'j festen'an'in'o'n, pens'is, ke tio est'as sklav'o, el'port'ant'a si'a'n ebri'a'n sinjor'in'o'n. Ceter'e Acte ir'is kun ili, kaj ŝi'a ĉe'est'o for'ig'is ĉia'n dub'o'n.

Tia'manier'e ili el'ir'is el la triclinium en apud'a'n ĉambr'o'n, kaj el tie en galeri'o'n, konduk'ant'a'n al la loĝ'ej'o de Acte.

La fort'o'j for'las'is Ligian tia'grad'e, ke ŝi pez'is, kiel sen'viv'a, sur la brak'o'j de Ursus. Sed kiam ĉirkaŭ'blov'is ŝi'n mal'varm'et'a kaj pur'a aer'o, ŝi mal'ferm'is la okul'o'j'n. Tag'iĝ'ad'is ĉiam pli. Post moment'o, ir'ant'e laŭ'long'e de la galeri'o, ili en'paŝ'is flank'a'n portik'o'n, turn'it'a'n ne al la kort'o, sed al palac'a'j ĝarden'o'j, kie la pint'o'j de pini'o'j kaj cipres'o'j roz'nuanc'is jam de la maten'ruĝ'o. Tiu ĉi part'o de la grand'eg'a konstru'aĵ'o est'is sen'hom'a, kaj la re'son'o'j de la muzik'o, de la festen'a kri'ad'o ating'is ili'n ĉiam mal'pli klar'e. Al Ligia ek'ŝajn'is, ke oni el'ŝir'is ŝi'n el infer'o kaj el'port'is en la lum'a'n mond'o'n de Di'o. Ekzist'is tamen io ekster tiu abomen'a triclinium . Ekzist'is la ĉiel'o, la maten'ruĝ'o, la lum'o kaj la trankvil'o. La knab'in'o'n ek'kapt'is subit'a plor'o kaj, prem'ant'e si'n al la ŝultr'o de la grand'eg'ul'o, ŝi komenc'is ripet'i plor'ĝem'e :

—Ni ir'u hejm'e'n, Ursus! hejm'e'n, al Aulus oj!

—Ni ir'os —respond'is Ursus.

Dum'e tamen ili trov'iĝ'is en mal'grand'a atrium , aparten'ant'a al la loĝ'ej'o de Acte. Tie Ursus sid'ig'is Ligian sur marmor'a'n benk'o'n, proksim'e de la fontan'o, kaj Acte komenc'is ŝi'n trankvil'ig'i kaj instig'i al dorm'o, cert'ig'ant'e, ke ĉi - moment'e nenio ŝi'n minac'as, ĉar la ebri'a'j festen'an'o'j dorm'os post la festen'o ĝis la vesper'o. Sed Ligia dum long'a temp'o ne vol'is trankvil'iĝ'i, kaj, prem'ant'e la tempi'o'j'n per la man'o'j, ripet'ad'is, kiel infan'o :

—Hejm'e'n! Al Aulus oj!

Ursus est'is pret'a. Ĉe la pord'eg'o'j star'as, ver'e, pretori'an'o'j, sed li ja iel tra'ir'os. La soldat'o'j ne halt'ig'as el'ir'ant'o'j'n. Antaŭ la ark'o svarm'as port'il'o'j. Hom'o'j komenc'os el'ir'i grand'ar'e. Neniu ili'n halt'ig'os. Ili el'ir'os kun'e kun la amas'o kaj ir'os rekt'e hejm'e'n. Ceter'e, kio grav'as pli! Kiel la reĝ'id'in'o ordon'as, tiel dev'as est'i. Por tio li ja est'as ĉi tie.

Kaj Ligia ripet'ad'is :

—Jes, Ursus, ni el'ir'os.

Sed Acte dev'is hav'i prudent'o'n per ili ambaŭ. Ili el'ir'os! jes! Neniu ili'n halt'ig'os. Sed for'kur'i el la dom'o de la cezar'o est'as mal'permes'it'e, kaj kiu tio'n far'as, ofend'as li'a'n majest'o'n. Ili el'ir'os, sed vesper'e centuri'estr'o front'e de soldat'o'j al'port'os mort'verdikt'o'n al Aulus, al Pomponia Graecina, Ligian pren'os re'e en la palac'o'n, kaj tiam rest'os por ŝi nenia sav'rimed'o. Se Aulusoj akcept'os ŝi'n en si'a'n hejm'o'n, mort'o atend'as ili'n sen'dub'e.

La man'o'j de Ligia fal'is. Est'is nenia rimed'o. Ŝi dev'is elekt'i inter la pere'o de Plautiusoj kaj la propr'a. Ir'ant'e al la festen'o, ŝi esper'is, ke Vinicius kaj Petronius el'pet'os ŝi'n de la cezar'o kaj re'don'os al Pomponia, nun ŝi tamen sci'is, ke ĝust'e ili instig'is la cezar'o'n for'pren'i ŝi'n do Aulus oj. Est'is nenia rimed'o. Nur mirakl'o pov'is sav'i ŝi'n el tiu abism'o. Mirakl'o kaj la di'a potenc'o.

Acte —ŝi dir'is mal'esper'e —ĉu vi aŭd'is, kio'n dir'is Vinicius, ke la cezar'o mi'n donac'is al li kaj ke vesper'e li al'send'os sklav'o'j'n kaj pren'os mi'n en si'a'n dom'o'n?

—Mi aŭd'is —dir'is Acte.

Kaj dis'met'int'e la man'o'j'n, ŝi ek'silent'is. La mal'esper'o, kun kiu Ligia parol'is, ne trov'is en ŝi eĥ'o'n. Ŝi mem est'is ja am'at'in'o de Nero. Ŝi'a kor'o, kvankam bon'a, ne sci'is sufiĉ'e sent'i la hont'ind'ec'o'n de tia rilat'o. Kiel est'int'a sklav'in'o, ŝi tro al'kutim'iĝ'is al la leĝ'o'j de sklav'ec'o, kaj krom tio ĝis nun ŝi am'is Ner'o'n. Se li vol'us al ŝi re'ven'i, ŝi etend'us al li la brak'o'j'n kiel al si'a feliĉ'o. Vid'ant'e nun klar'e, ke Ligia dev'as aŭ iĝ'i am'at'in'o de la jun'a kaj bel'a Vinicius, aŭ el'met'i si'n mem kaj Aulusojn al pere'o, ŝi simpl'e ne kompren'is, kiel la knab'in'o pov'is hezit'i.

—En la dom'o de la cezar'o —ŝi dir'is post moment'o —vi ne est'us pli sekur'a, ol en la dom'o de Vinicius.

Kaj ne ven'is al ŝi la pens'o, ke kvankam ŝi parol'is ver'o'n, ŝi'a'j vort'o'j signif'is : “ pac'iĝ'u kun la sort'o kaj iĝ'u konkub'in'o de Vinicius. ” Sed al Ligia, kiu sent'is ankoraŭ sur la buŝ'o li'a'j'n kis'o'j'n, plen'a'j'n do best'a pasi'o kaj brul'ant'a'j'n, kiel karb'o, la sang'o ek'flu'is en la vizaĝ'o'n pro hont'o ĉe la nur'a re'memor'o pri ili.

—Neniam! —ŝi ek'kri'is eksplod'e. —Mi rest'os nek ĉi tie, nek ĉe Vinicius! Neniam!

Acten mir'ig'is ŝi'a eksplod'o.

—Ĉu Vinicius —ŝi demand'is —est'as de vi tiel mal'am'at'a?

Sed Ligia ne pov'is respond'i, ĉar de'nov'e ek'kapt'is ŝi'n plor'o. Acte al'prem'is ŝi'n al la brust'o kaj komenc'is trankvil'ig'i. Ursus spir'is pez'e kaj kun'prem'is la grand'eg'a'j'n pugn'o'j'n, ĉar, am'ant'e kun hund'a fidel'ec'o si'a'n reĝ'id'in'o'n, li ne pov'is el'port'i la vid'o'n de ŝi'a'j larm'o'j. En li'a lig'a, du'on'sovaĝ'a kor'o nask'iĝ'is la dezir'o re'ven'i en la feston'ej'o'n, sufok'i Viniciuson kaj, se neces'e, ankaŭ la cezar'o'n, li tim'is tamen propon'i al si'a sinjor'in'o tia'n serv'o'n, ne est'ant'e cert'a, ĉu tia ag'o, kiu komenc'e ek'ŝajn'is al li tre'eg'e simpl'a, konven'as al konfes'ant'o de la kruc'um'it'a Ŝaf'id'o.

Kaj Acte, kviet'ig'int'e Ligian, komenc'is de'nov'e demand'i :

—Ĉu li est'as de vi tiel mal'am'at'a?

—Ne —dir'is Ligia —mi ne rajt'as li'n mal'am'i, ĉar mi est'as krist'an'in'o.

—Mi sci'as, Ligia. Mi sci'as ankaŭ el la leter'o'j de Paŭl'o el Tars'o, ke vi, krist'an'o'j, ne rajt'as mal'honor'iĝ'i, nek tim'i mort'o'n pli, ol pek'o'n, sed dir'u al mi, ĉu vi'a instru'o permes'as kaŭz'i mort'o'n?

—Ne.

—Kiel do vi pov'as ven'ig'i venĝ'o'n de la cezar'o sur la dom'o'n de Aulus oj?

Sekv'is moment'o de silent'o. Abism'o sen fund'o mal'ferm'iĝ'is de'nov'e antaŭ Ligia.

Kaj la jun'a liber'ig'it'in'o parol'is plu :

—Mi demand'as, ĉar mi bedaŭr'as vi'n, mi bedaŭr'as la bon'a'n Pomponian, kaj Aulus on, kaj ili'a'n infan'o'n. Mi long'e viv'as en ĉi tiu dom'o, kaj mi sci'as, kio'n minac'as la koler'o de la cezar'o. Ne! Vi ne pov'as for'kur'i el ĉi tie. Nur unu rimed'o rest'as al vi : pet'eg'i Vinicius on, ke li re'don'u vi'n al Pomponia.

Sed Ligia mal'supr'e'n'ŝov'is si'n sur la genu'o'j'n, por pet'eg'i iu'n ali'a'n. Ursus ankaŭ sur'genu'iĝ'is, kaj ambaŭ komenc'is preĝ'i en la dom'o de la cezar'o, ĉe la maten'ruĝ'o.

Acte la unu'a'n foj'o'n vid'is tia'n preĝ'o'n kaj ne pov'is de'turn'i la okul'o'j'n de Ligia, kiu, turn'it'a al ŝi profil'e, kun lev'it'a kap'o kaj man'o'j, rigard'is la ĉiel'o'n, kvazaŭ atend'ant'e de tie help'o'n. La tag'iĝ'o verŝ'is lum'o'n sur ŝi'a'j'n mal'hel'a'j'n har'o'j'n kaj sur la blank'a'n peplum , spegul'iĝ'is en la pupil'o'j, kaj, tut'a en bril'o, ŝi mem aspekt'is kiel lum'o. En ŝi'a pal'iĝ'int'a vizaĝ'o, en la mal'ferm'it'a buŝ'o, en la lev'it'a'j man'o'j kaj okul'o'j oni vid'is ia'n super'ter'a'n ekstaz'o'n. Kaj Acte nun ek'kompren'is, kial Ligia pov'is iĝ'i nenies konkub'in'o. Antaŭ la iam'a am'at'in'o de Nero flank'e'n'iĝ'is kvazaŭ rand'o de vual'o, kovr'ant'a mond'o'n tut'e ali'a'n ol tiu, al kiu ŝi kutim'is. Mir'ig'is ŝi'n tiu preĝ'o, tie ĉi, en la dom'o de krim'o kaj sen'hont'o. Antaŭ moment'o ŝajn'is al ŝi, ke ekzist'as por Ligia neniu sav'rimed'o, sed nun ŝi komenc'is kred'i, ke pov'as okaz'i io ekster'ordinar'a, ke ven'os ia help'o, tiel potenc'a, ke la cezar'o mem ne pov'os ĝi'n rezist'i, ke el la ĉiel'o mal'supr'e'n'ven'os ia flug'il'hav'a arme'o help'e al la knab'in'o, aŭ ke la sun'o sub'stern'os al ŝi si'a'j'n radi'o'j'n kaj tir'os al si. Ŝi aŭd'is jam pri mult'a'j mirakl'o'j inter la krist'an'o'j, kaj pens'is nun, ke vid'ebl'e ĉio tio est'as ver'o, se Ligia tiel preĝ'as.

Kaj Ligia lev'iĝ'is fin'e kun vizaĝ'o, lum'ig'it'a de esper'o, Ursus ankaŭ lev'iĝ'is, kaj ek'kaŭr'int'e apud la benk'o, li rigard'is si'a'n sinjor'in'o'n, atend'ant'e ŝi'a'j'n vort'o'j'n.

La okul'o'j de Ligia nebul'iĝ'is kaj post moment'o du grand'a'j larm'o'j rul'iĝ'is mal'rapid'e sur ŝi'a'j vang'o'j.

—Di'o ben'u Pomponian kaj Auluson —ŝi dir'is. —Mi ne rajt'as ili'n pere'ig'i, do mi neniam re'vid'os ili'n.

Post'e, turn'int'e si'n al Ursus, ŝi komenc'is parol'i al li, ke li sol'a rest'is al ŝi en la mond'o, ke li dev'as nun est'i ŝi'a patr'o kaj zorg'ant'o. Ili ne pov'as serĉ'i rifuĝ'o'n ĉe Aulus oj, ĉar tio ven'ig'us sur ili'n koler'o'n de la cezar'o. Sed ŝi ne pov'as ankaŭ rest'i en la dom'o de la cezar'o, nek ĉe Vinicius. Ursus do pren'u ŝi'n, el'konduk'u el la urb'o kaj kaŝ'u ie, kie ŝi'n trov'os nek Vinicius, nek li'a'j serv'ist'o'j. Ŝi ir'os kun li ĉie'n, eĉ trans mar'o'j'n, eĉ trans mont'o'j'n, al barbar'o'j, kie oni ne aŭd'is la nom'o'n de Rom'o kaj kie'n ne ating'as la pov'o de la cezar'o. Li pren'u ŝi'n kaj sav'u, ĉar li sol'a rest'is al ŝi.

La lig'o est'is pret'a kaj, sign'e de obe'o, klin'iĝ'int'e, li ĉirkaŭ'pren'is ŝi'a'j'n pied'o'j'n. Sed sur la vizaĝ'o de Acte, kiu atend'is mirakl'o'n, bild'iĝ'is dis'rev'iĝ'o. Nur tio'n kaŭz'is do tiu preĝ'o? For'kur'i el la dom'o de la cezar'o signif'as plen'um'i krim'o'n de ofend'o de li'a majest'o, kiu dev'as est'i venĝ'it'a, kaj se eĉ Ligia sukces'us kaŝ'i si'n, la cezar'o venĝ'os kontraŭ Aulus oj. Se ŝi vol'as for'kur'i, ŝi for'kur'u el la dom'o de Vinicius. Tiam la cezar'o, kiu ne'volont'e okup'iĝ'as per fremd'a'j afer'o'j, ebl'e eĉ ne vol'os help'i al Vinicius en la serĉ'ad'o, kaj ĉiu'okaz'e ne est'os plen'um'it'a krim'o de ofend'o de la majest'o.

Sed Ligia ĝust'e tiel pens'is. Aulusoj eĉ ne sci'os, kie ŝi est'as, nek eĉ Pomponia. Ŝi for'kur'os tamen ne el la dom'o de Vinicius, sed el'voj'e. Li dir'is al ŝi en si'a ebri'ec'o, ke vesper'e li send'os por ŝi si'a'j'n sklav'o'j'n. Li parol'is sen'dub'e ver'o'n, kiu'n li ne konfes'us, se li est'us sobr'a. Vid'ebl'e li mem, aŭ ebl'e kun'e kun Petronius, parol'is antaŭ la festen'o kun la cezar'o kaj hav'ig'is de li la promes'o'n, ke morgaŭ maten'e li trans'don'os ŝi'n. Kaj se hodiaŭ ili eĉ forges'us, ili send'os por ŝi morgaŭ. Sed Ursus sav'os ŝi'n. Li ven'os, el'port'os ŝi'n el la port'il'o, kiel li ŝi'n el'port'is el la triclinium , kaj ili ir'os en la mond'o'n. Al Ursus neniu kapabl'os rezist'i. Al li ne rezist'us eĉ tiu terur'a lukt'ist'o, kiu hieraŭ lukt'is en la triclinium . Sed ĉar Vinicius pov'as al'send'i tre mult'e da sklav'o'j, tial Ursus ir'os tuj al la episkop'o, Linus, pet'i konsil'o'n kaj help'o'n. La episkop'o kompat'os ŝi'n, ne las'os en la man'o'j de Vinicius, kaj ordon'os al krist'an'o'j ir'i kun Ursus kaj sav'i ŝi'n. Ili re'kapt'os ŝi'n kaj for'konduk'os, kaj post'e Ursus sci'os el'ir'ig'i ŝi'n el la urb'o kaj kaŝ'i ie de la rom'a potenc'o.

Kaj ŝi'a vizaĝ'o de'nov'e komenc'is kovr'i si'n per roz'kolor'o kaj rid'i. Kuraĝ'o de'nov'e ŝi'n plen'ig'is, kvazaŭ la esper'o de sav'o est'us jam iĝ'int'a real'aĵ'o. Subit'e ŝi ĵet'is la brak'o'j'n ĉirkaŭ la kol'o'n de Acte kaj, al'met'int'e si'a'n bel'eg'a'n buŝ'o'n al ŝi'a vang'o, komenc'is flustr'i :

—Vi ne perfid'os ni'n, Acte, ĉu ne?

—Je la ombr'o de mi'a patr'in'o —respond'is la liber'ig'it'in'o —mi ne perfid'os vi'n, kaj pet'u nur vi'a'n Di'o'n, ke Ursus sukces'u vi'n re'kapt'i.

Sed la blu'a'j, infan'a'j okul'o'j de la grand'eg'ul'o bril'is de feliĉ'o. Jen, li sci'is nenio'n el'pens'i, kvankam li streĉ'is si'a'n mizer'a'n kap'o'n, sed tia'n afer'o'n li ja sci'pov'os. Kaj ĉu tag'e, aŭ nokt'e, est'as al li egal'e!... Li ir'os al la episkop'o, ĉar la episkop'o leg'as en la ĉiel'o, kio'n oni dev'as far'i, kaj kio'n oni ne dev'as. Sed kolekt'i krist'an'o'j'n li sci'us ĉiu'okaz'e. Ĉu li ne hav'as sufiĉ'e da kon'at'o'j, sklav'o'j, gladiator'o'j kaj liber'a'j hom'o'j, kaj en Suburra, kaj trans la pont'o'j? Li kolekt'us mil'o'n, kaj du mil'o'j'n da ili. Li re'kapt'os si'a'n sinjor'in'o'n, kaj el'konduk'i ŝi'n el la urb'o li ankaŭ sci'pov'os, kaj ir'i kun ŝi li sci'pov'os. Ili ir'os eĉ al la fin'o de la mond'o, eĉ tie'n, el kie ili ven'is, kaj kie neniu aŭd'is pri Rom'o.

Tiam li komenc'is rigard'i antaŭ si'n, kvazaŭ vol'ant'e vid'ating'i ia'j'n afer'o'j'n pas'int'a'j'n kaj tre'eg'e mal'proksim'a'j'n, post'e li komenc'is parol'i :

—En arb'ar'eg'o'n? Ho, kia arb'ar'eg'o, kia arb'ar'eg'o!...

Sed post moment'o li for'sku'is de si la vizi'o'j'n :

Jen, li tuj ir'os al la episkop'o, kaj vesper'e kun ia cent'o da hom'o'j li jam embusk'os la port'il'o'n. Kaj konduk'u ĝi'n tiam ne nur sklav'o'j, sed eĉ pretori'an'o'j! Neniu jam prefer'e ŝov'u si'n sub li'a'n pugn'o'n, eĉ en fer'a arm'il'o... Ĉar ĉu fer'o est'as tiel fort'a? Se oni dec'e frap'os fer'o'n, la kap'o sub ĝi ne el'ten'os la frap'o'n!

Sed Ligia kun grand'eg'a kaj kun'e infan'a serioz'ec'o lev'is supr'e'n la fingr'o'n

Ursus! “ ne mort'ig'u ” —ŝi dir'is.

La lig'o met'is si'a'n man'o'n, simil'a'n al baston'eg'o, sur la mal'antaŭ'e'n part'o'n de la kap'o kaj komenc'is, murmur'ant'e, frot'i la nuk'o'n kun grand'eg'a embaras'o : Li ja dev'as re'kapt'i ŝi'n... “ si'a'n lum'o'n ”... Ŝi mem dir'is, ke nun est'as li'a vic'o... Li atent'os, kiom li pov'os. Sed se ĝi okaz'us sen'vol'e? Li ja dev'as ŝi'n re'kapt'i! Nu, se ĝi okaz'us, li tiel pent'o'far'os, tiel pet'os pardon'o'n de la Sen'kulp'a Ŝaf'id'o, ke la Kruc'um'it'a Ŝaf'id'o indulg'os li'n, mizer'a'n... Li ja ne vol'us ofend'i la Ŝaf'id'o'n, nur la man'o'j'n li hav'as tiel pez'a'j'n...

Grand'a kor'tuŝ'o bild'iĝ'is sur li'a vizaĝ'o, sed vol'ant'e ĝi'n kaŝ'i, li riverenc'is kaj dir'is :

—Do mi ir'as al la sankt'a episkop'o.

Kaj Acte, ĉirkaŭ'pren'int'e la kol'o'n de Ligia, komenc'is plor'i...

Ankoraŭ'foj'e ŝi ek'kompren'is, ke ekzist'as iu mond'o, kie eĉ en sufer'o est'as pli da feliĉ'o, ol en ĉiu'j luks'o'j kaj ĝu'o'j de la cezar'a dom'o, ankoraŭ'foj'e fend'e mal'ferm'iĝ'is antaŭ ŝi pord'o al lum'o, sed sam'temp'e ŝi ek'sent'is, ke ŝi ne ind'as tra'ir'i tiu'n pord'o'n.

ĈAPITRO IX

La kor'o de Ligia prem'is si'n pro sopir'o je Pomponia Graecina, kiu'n ŝi am'is per la tut'a anim'o, kaj je la tut'a dom'o de Aulus oj, tamen ŝi'a mal'esper'o pas'is. Ŝi sent'is eĉ cert'a'n dolĉ'ec'o'n, pens'ant'e, ke jen ŝi ofer'as por si'a Ver'o la bon'stat'o'n kaj komfort'o'n kaj akcept'as vag'a'n, ne'kon'at'a'n viv'o'n. Ebl'e est'is en tio iom da infan'a sci'vol'o, kia est'os tiu viv'o, for, en mal'proksim'a'j land'o'j, inter barbar'o'j kaj sovaĝ'a'j best'o'j, est'is tamen pli mult'e da profund'a kaj fid'ant'a kred'o, ke ŝi ag'as tiel, kiel ordon'is la di'a Majstr'o, kaj ke de nun Li mem zorg'os pri ŝi, kiel pri obe'a kaj fidel'a infan'o. Kaj en tiu okaz'o kia mal'bon'o pov'as ŝi'n traf'i? Se ven'os ia'j sufer'o'j, ŝi el'port'os ili'n en Li'a nom'o. Se ven'os ne'atend'it'a mort'o, Li pren'os ŝi'n, kaj iam, kiam mort'os Pomponia, ili est'os kun'e dum la tut'a etern'ec'o. Mult'foj'e, ankoraŭ en la dom'o de Aulus oj, ŝi aflikt'is si'a'n infan'a'n kapet'o'n, ke ŝi, krist'an'in'o, pov'as nenio'n far'i por tiu Kruc'um'it'o, pri kiu Ursus parol'is kun tia kor'tuŝ'o. Sed nun la moment'o ven'is! Ligia sent'is si'n preskaŭ feliĉ'a kaj komenc'is rakont'i pri si'a feliĉ'o al Acte, kiu tamen ne pov'is ŝi'n ek'kompren'i. For'las'i ĉio'n, for'las'i la dom'o'n, bon'stat'o'n, la urb'o'n, ĝarden'o'j'n, templ'o'j'n, portik'o'j'n, ĉio'n, kio est'as bel'a, for'las'i la sun'a'n land'o'n kaj la proksim'a'j'n hom'o'j'n, kaj kial? Por kaŝ'i si'n de am'o de jun'a kaj bel'a kavalir'o?... Ĉio tio ne pov'is en'ir'i en la kap'o'n de Acte. En moment'o'j ŝi sent'is, ke tio est'as prav'a, ke pov'as eĉ est'i en tio ia grand'eg'a, mister'a feliĉ'o, sed ŝi ne pov'is klar'e konsci'ig'i tio'n al si, tiom pli, ke antaŭ Ligia est'is ankoraŭ tra'viv'aĵ'o, kiu pov'is mal'bon'e fin'iĝ'i, kaj en kiu ŝi pov'is simpl'e perd'i la viv'o'n. Acte est'is de'natur'e tim'em'a kaj kun mal'trankvil'o ŝi pens'is pri tio, kio'n la vesper'o pov'as al'port'i. Sed ŝi ne vol'is parol'i al Ligia pri si'a tim'o, kaj ĉar inter'temp'e plen'lum'e tag'iĝ'is kaj la sun'o en'rigard'is en la atrium , ŝi komenc'is inklin'ig'i ŝi'n al ripoz'o, neces'a post la sen'dorm'e pas'ig'it'a nokt'o. Ligia ne kontraŭ'star'is, kaj ambaŭ ili en'ir'is en cubiculum , kiu est'is vast'a kaj luks'e aranĝ'it'a, pro la iam'a'j rilat'o'j inter Acte kaj la cezar'o. Tie ili kuŝ'iĝ'is unu apud la ali'a, sed Acte, malgraŭ lac'ec'o, ne pov'is en'dorm'iĝ'i.

De'long'e ŝi est'is mal'gaj'a kaj mal'feliĉ'a, sed nun komenc'is ŝi'n kapt'i ia mal'trankvil'o, kiu'n ŝi neniam spert'is antaŭ'e. Ĝis tiam la viv'o nur ŝajn'is al ŝi pez'a kaj sen'morgaŭ'a, nun ĝi ek'ŝajn'is al ŝi subit'e mal'nobl'a.

En ŝi'a kap'o nask'iĝ'ad'is ĉiam pli grand'a ĥaos'o. La pord'o al la lum'o komenc'is de'nov'e jen ferm'i si'n, jen si'n mal'ferm'i. Sed en la moment'o'j, kiam ĝi si'n mal'ferm'is, la lum'o blind'ig'is ŝi'n tiel, ke ŝi nenio'n vid'is klar'e. Ŝi nur diven'is, pli ĝust'e, ke tiu lum'ec'o en'ten'as ia'n feliĉ'o'n, simpl'e sen'lim'a'n, kompar'e kun kiu ĉio ali'a est'as tia'grad'e sen'valor'a, ke se ekzempl'e la cezar'o for'ig'us Poppaean kaj re'e ek'am'us ŝi'n, Acten, eĉ tio ĉi est'us vant'aĵ'o. Subit'e ven'is al ŝi al ide'o, ke tiu cezar'o, kiu'n ŝi am'is kaj kiu'n malgraŭ'vol'e ŝi konsider'is ia du'on'di'o, est'as iu tiel mizer'a, kiel ĉiu el la sklav'o'j, kaj tiu palac'o kun kolon'ar'o'j el numid'a marmor'o est'as io ne pli valor'a, ol amas'o da ŝton'o'j. Sed fin'e tiu'j sent'o'j, kiu'j'n ŝi ne pov'is al si konsci'ig'i, komenc'is ŝi'n turment'i. Ŝi pen'is en'dorm'iĝ'i, sed, mord'at'a de mal'trankvil'o, ne pov'is.

Fin'e, kred'ant'e, ke Ligia, super kiu ek'pend'is tiom da danĝer'o'j kaj ne'cert'ec'o, ankaŭ ne dorm'as, ŝi turn'is si'n al ŝi, por parol'i pri ŝi'a vesper'a for'kur'o.

Sed Ligia dorm'is trankvil'e. En la mal'lum'a'n cubiculum , tra ne'sufiĉ'e preciz'e sur'tir'it'a kurten'o, en'fal'is kelk'a'j hel'a'j radi'o'j, en kiu'j flug'turn'iĝ'is or'a polv'o. Ĉe ili'a lum'o Acte rimark'is ŝi'a'n delikat'a'n vizaĝ'o'n, apog'it'a'n sur la nud'a brak'o, la ferm'it'a'j'n okul'o'j'n kaj iom mal'ferm'it'a'n buŝ'o'n. Ŝi spir'is egal'ritm'e, sed tiel, kiel oni spir'as en dorm'o.

—Ŝi dorm'as, ŝi pov'as dorm'i! —ek'pens'is Acte —ŝi ja est'as ankoraŭ infan'o.

Tamen post moment'o ven'is en ŝi'a'n kap'o'n la pens'o, ke tiu ĉi infan'o prefer'as tamen for'kur'i, ol iĝ'i am'at'in'o de Vinicius, ke ŝi prefer'as mizer'o'n, ol mal'honor'o'n, vag'a'n viv'o'n, ol luks'a'n dom'o'n ĉe Carinae, ol bel'a'j'n vest'o'j'n, juvel'o'j'n, ol festen'o'j'n, son'o'j'n de liut'o'j kaj citr'o'j.

—Kial?

Kaj ŝi komenc'is rigard'i Ligian, kvazaŭ vol'ant'e trov'i respond'o'n en ŝi'a dorm'lul'at'a vizaĝ'o. Ŝi rigard'is ŝi'a'n pur'a'n frunt'o'n, la seren'a'j'n ark'o'j'n de la brov'o'j, la du'on'e mal'ferm'it'a'n buŝ'o'n, la knab'in'a'n brust'o'n mov'at'a'n de trankvil'a spir'o, post tio ŝi ek'pens'is de'nov'e :

—Kiel diferenc'a ŝi est'as de mi!

Kaj Ligia ek'ŝajn'is al ŝi io mir'ind'a, ia di'a vizi'o, iu am'elekt'it'a de di'o'j, cent'foj'e pli bel'a, ol ĉiu'j flor'o'j en la ĝarden'o de la cezar'o kaj ol ĉiu'j skulpt'aĵ'o'j en li'a palac'o. Sed en la kor'o de la grek'in'o ne est'is envi'o. Kontraŭ'e, je la pens'o pri la danĝer'o'j, kiu'j minac'is la knab'in'o'n, ek'kapt'is ŝi'n grand'a kompat'o. Nask'iĝ'is en ŝi ia patr'in'a sent'o ; Ligia ek'ŝajn'is al ŝi ne nur bel'eg'a, sed ankaŭ tre am'at'a, kaj proksim'ig'int'e la buŝ'o'n al ŝi'a'j mal'hel'a'j har'o'j, ŝi komenc'is ili'n kis'i.

Ligia dum'e dorm'is trankvil'e, kvazaŭ hejm'e, sub la zorg'ad'o de Pomponia Graecina. Kaj ŝi dorm'is sufiĉ'e long'e. La tag'mez'o jam pas'is, kiam ŝi mal'ferm'is si'a'j'n blu'a'j'n okul'o'j'n kaj komenc'is ĉirkaŭ'rigard'i tra la cubiculum kun grand'eg'a mir'o.

Mir'ig'is ŝi'n vid'ebl'e, ke ŝi ne est'as hejm'e, ĉe Aulus oj.

—Ĉu tio est'as vi, Acte? —ŝi dir'is fin'e, rimark'int'e en la krepusk'o la vizaĝ'o'n de la grek'in'o.

—Mi, Ligia.

—Ĉu jam est'as vesper'o?

—Ne, infan'o, sed la tag'mez'o jam pas'is.

—Kaj Ursus ne re'ven'is?

Ursus ne dir'is, ke li re'ven'os, nur ke vesper'e li embusk'os kun krist'an'a'j la port'il'o'n.

—Ver'e.

Post tio ili for'las'is la cubiculum kaj ir'is en ban'ej'o'n, kie ban'int'e Ligian, Acte konduk'is ŝi'n al maten'manĝ'o, kaj post'e en la palac'a'j'n ĝarden'o'j'n, kie oni dev'is tim'i nenia'n danĝer'a'n renkont'o'n, ĉar la cezar'o kaj li'a'j plej eminent'a'j kort'eg'an'o'j dorm'is ankoraŭ. Ligia la unu'a'n foj'o'n en la viv'o vid'is tiu'j'n grandioz'a'j'n ĝarden'o'j'n, plen'a'j'n de cipres'o'j, pini'o'j, kverk'o'j, oliv'arb'o'j kaj mirt'o'j, inter kiu'j blank'is tut'a popol'o da statu'o'j, bril'is trankvil'a'j spegul'o'j de lag'et'o'j, flor'is tut'a'j bosk'o'j da roz'o'j, sur'ŝpruc'at'a'j de fontan'a akv'o'polv'o, kie en'ir'o'n al sorĉ'a'j grot'o'j ĉirkaŭ'kresk'is heder'o aŭ vin'ber'branĉ'o'j, kie sur la akv'o'j naĝ'is arĝent'a'j cign'o'j, kaj inter la statu'o'j kaj arb'o'j promen'is dom'ig'it'a'j gazel'o'j el dezert'o'j de Afrik'o kaj divers'kolor'a'j bird'o'j, ven'ig'it'a'j el ĉiu'j kon'at'o'j land'o'j de la mond'o.

La ĝarden'o'j est'is sen'hom'a'j ; tie kaj ie labor'is kun fos'il'o'j en la man'o'j sklav'o'j, du'on'voĉ'e kant'ant'a'j kant'o'j'n ; ali'a'j, al kiu'j oni don'is moment'o'n da ripoz'o, sid'is apud lag'et'o'j aŭ en ombr'o de kverk'o'j, en trem'ant'a'j lum'et'o'j, penetr'ant'a'j tra la foli'o'j ; ali'a'j fin'e sur'ŝpruc'ad'is roz'o'j'n aŭ pal'viol'a'j'n safran'flor'o'j'n. Acte kaj Ligia promen'is sufiĉ'e long'e, rigard'ant'e ĉiu'j'n mir'ind'aĵ'o'j'n de la ĝarden'o'j, kaj kvankam mank'is al Ligia liber'ec'o de la pens'o, ŝi est'is ankoraŭ tro infan'a, por pov'i kontraŭ'star'i la interes'o'n, sci'vol'o'n kaj admir'o'n. Ven'is eĉ en ŝi'a'n kap'o'n la ide'o, ke se la cezar'o est'us bon'a, tiam en tia palac'o kaj en tia'j ĝarden'o'j li pov'us est'i tre feliĉ'a.

Sed fin'e, iom lac'a'j, ili sid'iĝ'is sur benk'o, preskaŭ tut'e kaŝ'it'a en cipres'a dens'aĵ'o, kaj komenc'is parol'i pri tio, kio plej mult'e pez'is sur ili'a'j kor'o'j, tio est'as pri la vesper'a for'kur'o de Ligia. Acte est'is mult'e mal'pli trankvil'a, ol Ligia, pri la sukces'o de tiu for'kur'o. En moment'o'j ŝajn'is eĉ al ŝi, ke tio est'as frenez'a plan'o, kiu ne pov'as sukces'i. Ŝi sent'is ĉiam pli grand'a'n kompat'o'n por Ligia. En ŝi'a'n kap'o'n ven'is ankaŭ la ide'o, ke cent'obl'e mal'pli danĝer'e est'us pen'i pac'ig'i Vinicius on. Post moment'o ŝi komenc'is demand'i Ligian, kiel long'e ŝi kon'as Vinicius on, kaj ĉu ŝi ne supoz'as, ke li ebl'e las'us si'n mol'ig'i kaj re'don'us ŝi'n al Pomponia.

Sed Ligia sku'is mal'gaj'e si'a'n mal'hel'a'n kapet'o'n.

—Ne. En la dom'o de Aulusoj Vinicius est'is ali'a, tre bon'a, sed de la hieraŭ'a festen'o mi tim'as li'n kaj prefer'as for'kur'i al la lig'o'j.

Acte demand'is plu :

—Tamen en la dom'o de Aulusoj li est'is simpati'a al vi?

—Jes —respond'is Ligia, klin'ant'e la kap'o'n.

—Vi ne est'as ja sklav'in'o, kiel mi est'is —dir'is Acte post moment'a pri'pens'o. —Vinicius pov'us vi'n edz'in'ig'i. Vi est'as garanti'ul'in'o kaj fil'in'o de la reĝ'o de l ' lig'o'j. Aulusoj am'as vi'n, kiel propr'a'n infan'o'n, kaj mi est'as cert'a, ke ili pret'e akcept'us vi'n kiel fil'in'o'n. Vinicius pov'us vi'n edz'in'ig'i.

Sed ŝi respond'is ankoraŭ pli mal'laŭt'e kaj mal'gaj'e :

—Mi prefer'as for'kur'i al la lig'o'j.

Ligia, ĉu vi vol'as, ke mi tuj ir'u al Vinicius, vek'u li'n, se li dorm'as, kaj dir'u tio'n, kio'n mi dir'as nun al vi? Jes, mi'a kar'a, mi ir'os al li kaj dir'os : Vinicius, ŝi est'as reĝ'a fil'in'o kaj am'at'a infan'o de la glor'a Aulus ; se vi am'as ŝi'n, re'don'u ŝi'n al Aulusoj kaj post'e pren'u ŝi'n, kiel edz'in'o'n, el ili'a dom'o.

La knab'in'o tamen respond'is per voĉ'o jam tiel mal'laŭt'a, ke Acte apenaŭ pov'is aŭd'i :

—Mi prefer'as al la lig'o'j...

Kaj du grand'a'j larm'o'j ek'pend'is sur ŝi'a'j mal'lev'it'a'j okul'har'o'j.

Sed la plu'a'n inter'parol'o'n inter'romp'is bru'et'o de proksim'iĝ'ant'a'j paŝ'o'j, kaj antaŭ ol Acte hav'is temp'o'n vid'i, kiu ven'as, antaŭ la benk'o aper'is Sabina Poppaea kun mal'grand'a sklav'in'a sekv'ant'ar'o. Du sklav'in'o'j ten'is super ŝi'a kap'o tuf'o'j'n de strut'a'j plum'o'j, fiks'it'a'j'n sur or'a'j stang'o'j, per kiu'j ili vent'um'is ŝi'n facil'e kaj ŝirm'is kontraŭ la brul'ant'a ankoraŭ aŭtun'a sun'o, dum antaŭ ŝi etiop'in'o, nigr'a, kiel ebon'o, kun puf'a'j mam'o'j, kvazaŭ ŝvel'int'a'j de lakt'o, port'is sur la brak'o'j infan'o'n, ĉirkaŭ'volv'it'a'n per purpur'a tuk'o kun or'a'j franĝ'o'j. Acte kaj Ligia lev'iĝ'is, kred'ant'e, ke Poppaea pas'os preter la benk'o, ne turn'int'e al ili atent'o'n, sed ŝi halt'is antaŭ ili kaj dir'is :

Acte, la sonor'il'et'o'j, kiu'j'n vi al'kudr'is al la icuncula ( pup'o ), est'is mal'bon'e al'kudr'it'a'j ; la infan'o de'ŝir'is unu kaj ek'port'is al la buŝ'o ; feliĉ'e, Lilith rimark'is tio'n sufiĉ'e fru'e.

—Pardon'u, di'a —respond'is Acte, kruc'ig'ant'e la man'o'j'n sur la brust'o kaj klin'ant'e la kap'o'n.

Sed Poppaea komenc'is rigard'i Ligian.

—Kiu est'as ĉi tiu sklav'in'o —ŝi demand'is post moment'o.

—Si ne est'as sklav'in'o, di'a aŭgust'in'o, sed zorg'at'in'o de Pomponia Graecina kaj fil'in'o de la reĝ'o de l ' lig'o'j, don'it'a de li al Rom'o, kiel garanti'ul'in'o.

—Kaj ŝi ven'is vi'n vizit'i?

—Ne, aŭgust'in'o. De antaŭ'hieraŭ ŝi loĝ'as en la palac'o.

—Pro kies ordon'o?

—Pro la ordon'o de la cezar'o...

Poppaea komenc'is ankoraŭ pli atent'e rigard'i Ligian, kiu star'is antaŭ ŝi kun klin'it'a kap'o, jen lev'ant'e pro sci'em'o si'a'j'n radi'a'j'n okul'o'j'n, jen de'nov'e kovr'ant'e ili'n per la palpebr'o'j. Subit'a sulk'o aper'is inter la brov'o'j de la aŭgust'in'o. Ĵaluz'a pri la propr'a bel'ec'o kaj pri la reg'ad'o, ŝi viv'is en sen'ĉes'a tim'e, ke iam iu feliĉ'a rival'in'o pere'ig'os ŝi'n, kiel ŝi pere'ig'is Octavian. Tial ĉiu bel'a vizaĝ'o en la palac'o vek'is en ŝi suspekt'o'n. Per okul'o de spert'ul'in'o ŝi ekzamen'is unu'rigard'e la tut'a'n figur'o'n de Ligia, taks'is ĉiu'n detal'o'n de ŝi'a vizaĝ'o, kaj ek'tim'is. “ Ŝi est'as simpl'e nimf'o " —ŝi dir'is al si. “ Ŝi'n nask'is Venus'o mem ”. Kaj subit'e ven'is en ŝi'a'n kap'o'n la pens'o, kiu ĝis nun ven'is al ŝi neniam, ĉe ek'vid'o de iu ajn bel'ul'in'o : ke ŝi est'as mult'e pli aĝ'a! Ek'vibr'is en ŝi la vund'it'a mem'am'o, ek'kapt'is ŝi'n mal'trankvil'o kaj divers'a'j tim'o'j rapid'e tra'ir'is ŝi'a'n kap'o'n. “ Ebl'e Nero ŝi'n ne vid'is, aŭ ebl'e, rigard'ant'e tra la smerald'o, li ne ĝust'e'taks'is ŝi'n. Sed kio pov'as okaz'i, se li renkont'os ŝi'n tag'e, ĉe sun'lum'o, tiel bel'eg'a'n?... Pli'e, ŝi ne est'as sklav'in'o! ŝi est'as reĝ'a fil'in'o, el barbar'a gent'o, ver'e, sed reĝ'a fil'in'o!... Di'o'j sen'mort'a'j! Ŝi est'as sam'e bel'a, kiel mi, kaj pli jun'a! ” La sulk'o inter ŝi'a'j brov'o'j iĝ'is ankoraŭ pli grand'a, kaj la pupil'o'j el sub la or'a'j okul'har'o'j ek'bril'is per mal'varm'a bril'o.

Sed, turn'int'e si'n al Ligia, ŝi komenc'is demand'i kun ŝajn'a trankvil'ec'o :

—Ĉu vi parol'is kun la cezar'o?

—Ne, aŭgust'in'o.

—Kial vi prefer'as est'i ĉi tie, ol ĉe Aulusaj?

—Mi ne prefer'as, sinjor'in'o. Petronius instig'is la cezar'o'n, ke li for'pren'u mi'n de Pomponia, sed mi est'as ĉi tie kontraŭ'vol'e, sinjor'in'o!

—Kaj vi dezir'us re'ven'i al Pomponia?

La last'a'n demand'o'n Poppaea far'is per voĉ'o pli mol'a kaj pli mild'a, do en la kor'o'n de Ligia penetr'is esper'o.

—Sinjor'in'o —ŝi dir'is, etend'ant'e al ŝi la man'o'j'n —la cezar'o promes'is for'don'i mi'n, kiel sklav'in'o'n, al Vinicius, sed vi prop'et'u pri mi kaj re'ven'ig'u mi'n al Pomponia.

—Do Petronius instig'is la cezar'o'n, ke li for'pren'u vi'n de Aulusoj kaj for'don'u al Vinicius?

—Jes, sinjor'in'o. Vinicius est'as send'ont'a por mi ankoraŭ hodiaŭ si'a'j'n sklav'o'j'n, sed vi, bon'a, vi kompat'u mi'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, ŝi klin'is si'n, kaj ek'kapt'int'e la rand'o'n de la vest'o de Peppaea, atend'is ŝi'a'n vort'o'n kun bat'ant'a kor'o. Poppaea rigard'is ŝi'n moment'e kun vizaĝ'o, lum'ig'it'a de mal'bon'a rid'et'o, post kio ŝi dir'is :

—Do mi promes'as al vi, ke ankoraŭ hodiaŭ vi iĝ'os sklav'in'o de Vinicius.

Kaj ŝi for'ir'is, kiel fantom'o bel'eg'a, sed mal'bon'a. La orel'o'j'n de Ligia kaj Acte ating'is nur kri'o de la infan'o, kiu ial komenc'is plor'i.

La okul'o'j de Ligia ankaŭ plen'iĝ'is per larm'o'j, sed post moment'o ŝi pren'is la man'o'n do Acte kaj dir'is : —Ni re'ven'u. Help'o'n ni atend'u nur el tie, el kie ĝi pov'as ven'i.

Kaj ili re'ven'is en la atrium , kiu'n ili ne for'las'is plu ĝis la vesper'o. Kiam mal'lum'iĝ'is kaj kiam sklav'o'j en'port'is kvar'obl'a'j'n meĉ'lamp'o'j'n kun grand'eg'a'j flam'o'j, ili ambaŭ est'is tre pal'a'j. Ili'a inter'parol'o ŝir'is si'n ĉiu'moment'e. Ambaŭ ili aŭskult'is, ĉu iu ne proksim'iĝ'as. Ligia ripet'ad'is sen'ĉes'e, ke kvankam kun bedaŭr'o ŝi for'las'as Acten, sed tamen, ĉar Ursus jam atend'as sen'dub'e en mal'lum'o, ŝi prefer'us, ke ĉio okaz'u hodiaŭ. Tamen pro emoci'o ŝi'a spir'o iĝ'is pli rapid'a kaj pli laŭt'a. Acte febr'e kolekt'is juvel'o'j'n, kiu'j'n ŝi pov'is, kaj lig'ant'e ili'n en la rand'o'n de la peplum , pet'eg'is Ligian, ke ŝi ne mal'akcept'u tiu'n ĉi donac'o'n kaj rimed'o'n de for'kur'o. En moment'o'j ek'reg'ad'is profund'a silent'o, plen'a do aŭd'o'tromp'o'j. Al ambaŭ ŝajn'is, ke ili aŭd'as jen ia'n flustr'o'n trans la kurten'o, jen mal'proksim'a'n plor'o'n de infan'o, jen boj'ad'o'n de hund'o'j.

Subit'e la kurten'o de la vestibl'o mov'iĝ'is sen ia bru'o, kaj alt'a, mal'hel'a hom'o kun vizaĝ'o sign'it'a de variol'o, aper'is, kiel spirit'o, en la atrium . Ligia en unu moment'o re'kon'is Atacinus on, liber'ig'it'o'n de Vinicius, kiu venad'is en la dom'o'n de Aulus.

Acte ek'kri'is, sed Atacinus riverenc'is profund'e kaj dir'is :

—Salut'o'n al la di'a Ligia de Marcus Vinicius, kiu atend'as ŝi'n kun festen'o en la dom'o, ornam'it'a per verd'aĵ'o.

La lip'o'j do la knab'in'o iĝ'is tut'e blank'a'j.

—Mi ir'as —ŝi dir'is.

Kaj ŝi ĵet'is adiaŭ'e la brak'o'j'n ĉirkaŭ la kol'o'n de Acte.

ĈAPITRO X

La dom'o de Vinicius efektiv'e est'is ornam'it'a per mirt'a verd'aĵ'o kaj heder'o'j, el kiu'j oni far'is plekt'aĵ'o'j'n sur la mur'o'j kaj super la pord'o'j. Kolon'o'j'n oni ĉirkaŭ'ig'is per volv'iĝ'ant'a'j vin'ber'branĉ'o'j. En la atrium , super kies mal'ferm'aĵ'o oni sur'tir'is lan'a'n purpur'a'n kurten'o'n ŝirm'e kontraŭ la nokt'a mal'varm'o, est'is lum'e, kiel en tag'o.

Brul'is ok'obl'a'j kaj dek'du'flam'a'j meĉ'lamp'o'j, hav'ant'a'j la form'o'j'n de vaz'o'j, arb'o'j, best'o'j, bird'o'j aŭ statu'o'j, ten'ant'a'j lamp'o'j'n, plen'ig'it'a'j'n per bon'odor'a oliv'ole'o, skulpt'it'a'j el alabastr'o, el marmor'o, el or'ig'it'a korint'a kupr'o, ne tiel mir'ind'a'j, kiel la fam'a kandel'ing'o el la templ'o de Apolon'o, uz'at'a de Nero, sed bel'eg'a'j kaj skulpt'it'a'j de fam'a'j majstr'o'j. Kelk'a'j el la meĉ'lamp'o'j est'is ŝirm'it'a'j per aleksandri'a'j vitr'aĵ'o'j aŭ diafan'a'j teks'aĵ'o'j el apud Indus'o, ruĝ'a'j blu'a'j, flav'a'j, viol'a'j, tiel ke la tut'a atrium est'is plen'a de divers'kolor'a'j radi'o'j. Ĉie sent'iĝ'ad'is la odor'o de nard'o, al kiu Vinicius al'kutim'iĝ'is kaj kiu'n li ek'ŝat'is en la orient'o. La fund'o de la dom'o, kie svarm'is vir'in'a'j kaj vir'a'j figur'o'j de sklav'o'j, ankaŭ bril'is de lum'o. En la triclinium tabl'o est'is pret'a por kvar person'a'j, ĉar la festen'o'n, krom Vinicius kaj Ligia, est'is part'o'pren'ont'a'j Petronius kaj Chrysothemis.

Vinicius sekv'is en ĉio la vort'o'j'n de Petronius, kiu konsil'is al li ne ir'i por ven'ig'i Ligian, sed send'i Atacinuson kun la permes'o, ricev'it'a de la cezar'o, kaj mem akcept'i ŝi'n hejm'e, kaj akcept'i afabl'e, eĉ kun sign'o'j de respekt'o.

—Hieraŭ vi est'is ebri'a —li parol'is. —Mi vid'is vi'n : vi kondut'is al ŝi, kiel ŝton'min'ist'o el la Alban'a mont'ar'o. Ne est'u tro insist'a kaj memor'u, ke bon'a'n vin'o'n oni dev'as trink'i mal'rapid'e. Sci'u ankaŭ, ke dolĉ'e est'as dezir'i, sed ankoraŭ pli dolĉ'e —est'i dezir'at'a.

Chrysothemis hav'is pri tio propr'a'n, iom ali'a'n opini'o'n, sed Petronius, nom'ant'e ŝi'n si'a vest'pastr'in'o kaj si'a kolombin'et'o, komenc'is klar'ig'i al ŝi la diferenc'o'n, kiu est'as inter lert'a cirk'a ĉar'ist'o kaj knab'o, kiu unu'a'foj'e sur'ir'as kvadrig'o'n. Post'e, turn'int'e si'n al Vinicius, li parol'is plu :

—Akir'u ŝi'a'n fid'o'n, gaj'ig'u ŝi'n, est'u grand'anim'a por ŝi. Mi ne vol'us vid'i mal'gaj'a'n festen'o'n. Ĵur'u eĉ al ŝi je Hades'o, ke vi re'ven'ig'os ŝi'n al Pomponia, kaj ĝi est'os jam vi'a afer'o, ke ŝi prefer'u morgaŭ rest'i, ol re'ven'i.

Post'e, montr'ant'e al Chrysothemis, li al'don'is :

—Mi de kvin jar'o'j ĉiu'tag'e kondut'as pli mal'pli tiel sam'e al tiu ĉi mi'a tim'em'a turt'in'o, kaj mi ne pov'as plend'i pro ŝi'a sever'ec'o...

Chrysothemis respond'e frap'is li'n per vent'um'il'o el pav'a'j plum'o'j kaj dir'is :

—Ĉu mi ne rezist'is al vi, satirus'o!

—Pro mi'a antaŭ'int'o...

—Ĉu vi ne est'is ĉe mi'a'j pied'o'j?

—For met'i ring'o'j'n sur ili'a'j'n fingr'o'j'n.

Chrysothemis rigard'is preter'vol'e si'a'j'n pied'o'j'n, sur kies fingr'o'j efektiv'e fajr'is bril'o'j de juvel'o'j, kaj ambaŭ ili komenc'is rid'i. Sed Vinicius ne aŭskult'is ili'a'j'n kontraŭ - parol'o'j'n. Li'a kor'o bat'is mal'trankvil'e sub la desegn'o'riĉ'a vest'o de siri'a pastr'o, per kiu li ornam'is si'n por akcept'i Ligian.

—Ili dev'us jam el'ir'i el la palac'o —li dir'is, kvazaŭ parol'ant'e al si mem.

—Ili dev'us —respond'is Petronius. —Ebl'e mi dum'e rakont'u al vi pri la aŭgur'o'j de Apolonius el Tiano, aŭ la histori'o'n pri Ruffinus, kiu'n mi ne fin'is, mi ne memor'as kial.

Sed Viniciuson mal'mult'e interes'is Apolonius el Tiano, sam'e kiel la histori'o de Ruffinus. Li'a pens'o est'is ĉe Ligia, kaj kvankam li sent'is, ke pli bel'e est'is akcept'i ŝi'n hejm'e, ol ir'i kiel vir'in'o'kapt'ist'o en la palac'o'n, li tamen kelk'foj'e bedaŭr'as, ke li ne ir'is, nur tial, ke li pov'us pli fru'e vid'i Ligian kaj sid'i apud ŝi en mal'lum'o en du'person'a port'il'o.

Dum'e sklav'o'j en'port'is tri'pied'o'n, ornam'it'a'n per kap'o'j de vir'ŝaf'o'j, bronz'a'j'n plad'o'j'n kun karb'o, sur kiu'n ili komenc'is ŝut'i et'a'j'n tranĉ'aĵ'o'j'n da mirh'o kaj nard'o.

—Ili jam turn'iĝ'as al Carinae —dir'is de'nov'e Vinicius.

—Li ne el'ten'os, el'kur'os renkont'e kaj cert'e mal'traf'os ili'n —ek'kri'is Chrysothemis.

Vinicius rid'et'is sen'pens'e kaj dir'is :

—Ne, mi el'ten'os.

Sed li komenc'is mov'i la naz'flank'o'j'n kaj spir'eg'i, kio'n vid'ant'e, Petronius lev'is la ŝultr'o'j'n.

—Neniom da filozofi'o est'as en li, nek eĉ por sesterc'o —li dir'is —kaj neniam mi far'os el tiu fil'o de Mars'o hom'o'n.

Vinicius eĉ ne ek'aŭd'is :

—Ili est'as jam ĉe Carinae!...

Kaj ili efektiv'e est'is turn'iĝ'ant'a'j al Carinae. Sklav'o'j, nom'at'a'j lampadarii , ir'is front'e, ali'a'j, nom'at'a'j pedisequi , ĉe ambaŭ flank'o'j de la port'il'o, kaj Atacinus tuj post ĝi, estr'ant'e la ir'ant'ar'o'n.

Sed ili antaŭ'e'n'ir'is tre mal'rapid'e, ĉar la lantern'o'j en la tut'e ne'lum'ig'it'a urb'o mal'sufiĉ'e hel'ig'ad'is la voj'o'n. Krom tio la strat'o'j proksim'e de la palac'o est'is sen'hom'a'j —apenaŭ tie kaj ie preter'pas'is iu kun lantern'o —sed, kontraŭ'e, pli mal'proksim'e ili est'is ne'ordinar'e mov'o'plen'a'j. Preskaŭ el ĉiu flank'a strat'et'o el'ir'ad'is hom'o'j, tri'op'e, kvar'op'e, ĉiu'j sen lantern'o'j, ĉiu'j en mal'hel'a'j mantel'o'j. Kelk'a'j marŝ'is kun'e kun la ir'ant'ar'o, miks'ant'e si'n kun la sklav'o'j, ali'a'j, en pli grand'a'j ar'o'j, venad'is de kontraŭ'e. Kelk'a'j ŝancel'is si'n, kiel ebri'a'j. En moment'o'j la ir'ad'o iĝ'ad'is tiel mal'facil'a, ke la lampadarii komenc'is kri'i :

—Lok'o'n por la nobl'a tribun'o, Marcus Vinicius!

Ligia vid'is tra dis'ŝov'it'a'j kurten'o'j tiu'j'n mal'hel'a'j'n ar'o'j'n kaj komenc'is trem'i pro emoci'o. Kapt'ad'is ŝi'n altern'e jen esper'o, jen tim'o. “ Est'as li! Ursus kaj la krist'an'o'j! Ĝi okaz'os tuj ” —ŝi parol'is per trem'ant'a'j lip'o'j. —“ Ho Krist'o, ho Krist'o, ho Krist'o, sav'u! ”

Atacinus, kiu komenc'e ne atent'is tiu'n ne'ordinar'a'n strat'mov'ad'o'n, komenc'is fin'e mal'trankvil'i. Est'is en ĝi io strang'a. La lampadarii dev'is ĉiam pli oft'e vok'i : “ Lok'o'n por la port'il'o de la nobl'a tribun'o! ” De'flank'e ne'kon'at'a'j hom'o'j tiel prem'is la port'il'o'n, ke Atacinus ordon'is al la sklav'o'j pel'i ili'n for per baston'o'j.

Subit'e kri'o lev'iĝ'is en la front'o de la ir'ant'ar'o, en unu moment'o esting'iĝ'is ĉiu'j lum'o'j. Ĉirkaŭ la port'il'o iĝ'is inter'prem'o, tumult'o, batal'o.

Atacinus ek'kompren'is : ĝi est'is simpl'e atak'o.

Kaj ek'kompren'int'e, li rigid'iĝ'is. Ĉiu'j sci'is, ke la cezar'o oft'e, por distr'i si'n, far'as atak'o'j'n kun ar'o da aŭgust'an'o'j, tiel en Suburra, kiel en ali'a'j kvartal'o'j de la urb'o. Oni sci'is, ke kelk'foj'e li rikolt'is en tiu'j nokt'a'j ekskurs'o'j tuber'o'j'n kaj kontuz'o'j'n, sed tiu'n, kiu si'n defend'is, renkont'is mort'o, se li eĉ est'us senat'an'o. La dom'o de la vigil'o'j, kies dev'o est'is gard'i ord'o'n en la urb'o, ne est'is tre mal'proksim'e, sed en simil'a'j okaz'o'j la gard'ist'o'j ŝajn'ig'is, ke ili est'as surd'a'j kaj blind'a'j. Dum'e ĉirkaŭ la port'il'o bol'is ; hom'o'j komenc'is lukt'i, batal'i, teren'ĵet'i kaj pied'prem'i unu la ali'a'n. La kap'o'n de Atacinus tra'fulm'is la pens'o, ke li dev'as sav'i antaŭ ĉio Ligian kaj si'n mem, kaj la ceter'o'n las'i al la sort'o. El'tir'int'e do ŝi'n el la port'il'o, li kapt'is ŝi'n sur la brak'o'j'n kaj pen'is for'ŝtel'i si'n en la mal'lum'o.

Sed Ligia komenc'is vok'i :

Ursus! Ursus!

Ŝi est'is blank'e vest'it'a, oni pov'is do facil'e ŝi'n rimark'i. Atacinus komenc'is per la du'a, liber'a man'o rapid'e kovr'i ŝi'n per la propr'a mantel'o, kiam subit'e kvazaŭ terur'a pren'il'eg'o ek'kapt'is li'a'n nuk'o'n kaj sur li'a'n kap'o'n fal'is, kiel ŝton'o, grand'eg'a, frakas'ant'a bul'o.

Kaj li fal'is en unu moment'o, kiel bov'o, frap'it'a per bat'il'o, antaŭ altar'o de Jov'o.

La sklav'o'j pli'part'e kuŝ'is sur la ter'o, aŭ sav'is si'n, dis'bat'ant'e si'n en dens'a mal'lum'o kontraŭ mur'a'j el'star'aĵ'o'j. Sur la lok'o rest'is nur la port'il'o, frakas'it'a en la tumult'o. Ursus for'port'is Ligian al Suburra, li'a'j kun'ul'o'j sekv'is li'n, grad'e dis'iĝ'ant'e dum la voj'o.

Sed la sklav'o'j komenc'is kolekt'i si'n antaŭ la dom'o do Vinicius kaj inter'konsent'i. Ili ne kuraĝ'is en'ir'i. Post mal'long'a inter'konsent'o ili re'ven'is al la batal'lok'o, kie ili trov'is kelk'a'j'n sen'viv'a'j'n korp'o'j'n, kaj inter ili la korp'o'n do Atacinus. Tiu ĉi konvulsi'is ankoraŭ, sed post moment'a pli fort'a trem'o li streĉ'ig'is kaj rest'is sen'mov'a.

Tiam ili kun'pren'is li'n kaj re'ven'int'e, halt'is de'nov'e antaŭ la pord'eg'o. Oni dev'is tamen kon'ig'i al la sinjor'o, kio okaz'is.

Gulo dir'u —komenc'is flustr'i kelk'a'j voĉ'o'j —sang'o flu'as de li'a vizaĝ'o, kiel do la ni'a'j, kaj la sinjor'o li'n am'as. Por Gulo est'as mal'pli danĝer'e, ol por la ali'a'j.

Kaj Gulo, german'o, mal'jun'a sklav'o, kiu iam el'vart'is Viniciuson kaj est'is de li hered'it'a de la patr'in'o, la frat'in'o de Petronius, dir'is :

—Mi dir'os, sed ni ir'u ĉiu'j kun'e. Li'a koler'o ne fal'u sur mi'n sol'a'n.

Vinicius komenc'is jam dum'e tut'e sen'pacienc'i. Petronius kaj Chrysothemis rid'is li'n, sed li marŝ'is per rapid'a'j paŝ'o'j tra la atrium , ripet'ant'e :

—Ili jam dev'us ven'i!... —Ili jam dev'us ven'i!...

Kaj li vol'is ir'i, sed la du ali'a'j re'ten'is li'n.

Subit'e tamen en la vestibl'o aŭd'iĝ'is paŝ'o'j ; en la atrium en'kur'is grand'ar'e la sklav'o'j, kaj, rapid'e ek'star'int'e ĉe la mur'o, komenc'is ripet'i per ĝem'a'j voĉ'o'j :

—Aaaa!... aa!

Vinicius salt'kur'is al ili.

—Kie est'as Ligia! —ek'kri'is li per terur'a, ŝanĝ'it'a voĉ'o.

—Aaaa!!!...

Tiam Gulo el'paŝ'is antaŭ'e'n kun si'a sang'o'kovr'it'a vizaĝ'o, vok'ant'e rapid'e kaj plor'em'e :

—Jen sang'o, sinjor'o! ni defend'is ŝi'n! Jen sang'o, sinjor'o! jen sang'o!...

Sed li ne pov'is fin'i, ĉar Vinicius ek'kapt'is bronz'a'n kandel'ing'o'n kaj per unu frap'o frakas'is la krani'o'n de la sklav'o, post'e, prem'int'e si'a'n kap'o'n per la man'o'j, en'ig'is la fingr'o'j'n inter la har'o'j'n, ripet'ant'e raŭk'e :

miserum ! miserum !

Li'a vizaĝ'o iĝ'is ruĝ'blu'a, la okul'o'j for'kur'is sub la frunt'o'n, ŝaŭm'o aper'is sur li'a buŝ'o.

—Verg'o'j'n!!! —li ek'muĝ'is per ne'hom'a voĉ'o.

—Sinjor'o! Aaaa!... kompat'u! —ĝem'is la sklav'o'j.

Sed Petronius lev'iĝ'is kun la esprim'o de mal'plaĉ'o sur la vizaĝ'o.

—Ni ir'u, Chrysothemis! —li dir'is —se vi vol'as rigard'i viand'o'n, mi ordon'os pri'rab'i vend'ej'o'n de buĉ'ist'o ĉe Carinae.

Li el'ir'is el la atrium , kaj en la tut'a dom'o, ornam'it'a per verd'aĵ'o de heder'o'j kaj pret'a al festen'o, ek'son'is post moment'o ĝem'o'j kaj fajf'ad'o de verg'o'j, kiu'j daŭr'is ĝis la maten'o.

ĈAPITRO XI

Tiu'n ĉi nokt'o'n Vinicius tut'e ne en'lit'iĝ'is. Ia'n temp'o'n post la for'ir'o de Petronius, kiam la ĝem'o'j de la skurĝ'at'a'j sklav'o'j pov'is kviet'ig'i nek li'a'n dolor'o'n, nek la furioz'o'n, li kolekt'is ar'o'n de ali'a'j serv'ist'o'j kaj front'e de ili, jam en mal'fru'a nokt'o, el'kur'is por serĉ'i Ligian. Li vizit'is la eskvilin'a'n kvartal'o'n, post'e Suburran, Vicus Sceleratus kaj ĉiu'j'n apud'a'j'n strat'et'o'j'n. Post'e tio, ĉirkaŭ'ir'int'e Kapitol'o'n, li ating'is, tra la pont'o de Fabricus, la insul'o'n, kaj tra'kur'is fin'e la trans'tibr'a'n part'o'n de la urb'o. Sed ĝi est'is sen'cel'a kur'ad'o, ĉar li mem ne esper'is trov'i Ligian, kaj se li serĉ'is ŝi'n, li far'is tio'n ĉef'e por plen'ig'i per io la terur'a'n nokt'o'n. Efektiv'e li re'ven'is hejm'e'n nur tag'iĝ'e, kiam en la urb'o komenc'is jam aper'i vetur'il'o'j kaj mul'o'j de legom'vend'ist'o'j kaj kiam bak'ist'o'j est'is jam mal'ferm'ant'a'j si'a'j'n vend'ej'o'j'n. Re'rev'int'e, li ordon'is for'ig'i la korp'o'n de Gulo, kiu'n neniu kuraĝ'is tuŝ'i ĝis nun, post'e tiu'j'n sklav'o'j'n, al kiu'j oni for'kapt'is Ligian, li ordon'is send'i en kamp'ar'a'j'n pun'labor'ej'o'n, kio est'is pun'o preskaŭ pli terur'a, ol mort'o, fin'e, ĵet'int'e si'n sur rembur'it'a'n benk'o'n en la atrium , li komenc'is pens'i, kia'manier'e li re'trov'os kaj re'pren'os Ligian.

Rezign'i ŝi'n, perd'i ŝi'n, ne re'vid'i ŝi'n plu ŝajn'is al li ne'ebl'a, kaj ĉe la nur'a pens'o pri tio kapt'is li'n furioz'o. La mem'vol'a natur'o de la jun'a soldat'o unu'a'foj'e en la viv'o traf'is kontraŭ'star'o'n, ali'a'n ne'romp'ebl'a'n vol'o'n, kaj simpl'e ne pov'is kompren'i, kiel pov'as okaz'i, ke iu kuraĝ'as kontraŭ'met'i si'n al li'a pasi'o. Vinicius prefer'us eĉ, ke la mond'o kaj la urb'o fal'u en rub'o'j'n, ol ke li ne ating'u tio'n, kio'n li vol'as. Oni for'ig'is kalik'o'n da volupt'o preskaŭ de antaŭ li'a buŝ'o, do ŝajn'is al li, ke est'as plen'um'it'a io ne'ordinar'a, vok'ant'a pri venĝ'o al leĝ'o'j di'a'j kaj hom'a'j.

Sed antaŭ ĉio li ne vol'is kaj ne pov'is pac'iĝ'i kun la sort'o, ĉar neniam li io'n tiel avid'is en la viv'o, kiel Ligian, Ŝajn'is al li, ke li ne kapabl'os ekzist'i sen ŝi. Li ne sci'is respond'i, kio'n li far'us sen ŝi morgaŭ, kiel li pov'us tra'viv'i la sekv'ont'a'j'n tag'o'j'n. Kelk'foj'e kapt'is li'n kontraŭ ŝi koler'o, proksim'a al frenez'o. Li vol'us hav'i ŝi'n, por ŝi'n bat'i, tren'i je la har'o'j en la cubiculum kaj turment'i ŝi'n, kaj jen ek'reg'ad'is li'n grand'eg'a sopir'o je ŝi'a voĉ'o, figur'o, okul'o'j, kaj li sent'is, ke li est'us pret'a kuŝ'i ĉe ŝi'a'j pied'o'j. Li vok'is ŝi'n, mord'is la fingr'o'j'n, ĉirkaŭ'pren'is la kap'o'n per la man'o'j. Li kolekt'is ĉiu'n fort'o'j'n, por ig'i si'n pens'i trankvil'e pri ŝi'a re'akir'o, sed li ne pov'is. Li'a'n kap'o'n tra'kur'is mil'o'j da pens'o'j kaj rimed'o'j, sed unu'j pli frenez'a'j, ol ali'a'j. Fin'e tra'bril'is ĝi'n la pens'o, ke neniu ali'a ŝi'n for'kapt'is, krom Aulus, kaj ke en plej mal'bon'a okaz'o Aulus dev'as sci'i, kie ŝi kaŝ'as si'n.

Kaj li salt'lev'iĝ'is por kur'i en la dom'o'n de Aulus. Se ili ne re'don'os ŝi'n al li, se ili ne ek'tim'os minac'o'j'n, li ir'os al la cezar'o, akuz'os la mal'jun'a'n komand'ant'o'n pri mal'obe'o kaj ricev'os kontraŭ li mort'verdikt'o'n, antaŭ'e tamen li hav'ig'os de ili konfes'o'n, kie est'as Ligia. Sed se eĉ ili ŝi'n re'don'os propr'a'vol'e, eĉ tiam li venĝ'os. Ili akcept'is li'n, ver'e, en si'a'n dom'o'n kaj fleg'is, sed ĝi est'as nenio. Per tiu ĉi sol'a mal'bon'ag'o ili liber'ig'is li'n de ĉia dank'em'o. Kaj li'a venĝ'em'a kaj sen'pardon'a anim'o komenc'is ĝu'i la pens'o pri la mal'esper'o de Pomponia Graecina, kiam al la mal'jun'a Aulus centuri'estr'o al'port'os mort'verdikt'o'n. Li est'is preskaŭ cert'a, ke li ĝi'n ricev'os. Petronius help'os li'n en tio. Ceter'e la cezar'o mem nenio'n rifuz'as al si'a'j kamarad'o'j aŭgust'an'o'j, se nur al rifuz'o ne instig'as li'n person'a mal'simpati'o aŭ pasi'o.

Sed subit'e la kor'o ek'halt'is en li sub la influ'o de terur'a supoz'o.

Kaj se la cezar'o mem for'kapt'is Ligian?

Ĉiu'j sci'is, ke la cezar'o oft'e serĉ'as en nokt'a'j atak'o'j distr'o'n en enu'o. Eĉ Petronius part'o'pren'is kelk'foj'e en tiu'j amuz'o'j. Ili'a ĉef'a cel'o est'is, ver'e, kapt'i vir'in'o'j'n kaj supr'e'n'ĵet'ad'i ili'n, ĝis sven'o, sur soldat'a mantel'o. Tamen Nero mem nom'is kelk'foj'e tia'j'n ekskurs'o'j'n “ perl'o'serĉ'ad'o ”, ĉar okaz'ad'is, ke en la fund'o de la kvartal'o'j. okup'at'a'j de svarm'ant'a, mal'riĉ'a loĝ'ant'ar'o, oni trov'is ver'a'n perl'o'n de ĉarm'o kaj jun'ec'o. Tiam la sagatio , kiel oni nom'is la supr'e'n'ĵet'ad'o'n sur soldat'a mantel'o, ŝanĝ'is si'n en ver'a'n for'kapt'o'n kaj la “ perl'o'n ” oni send'is aŭ sur Palatin'o'n, aŭ en iu'n el sen'nombr'a'j palac'o'j de la cezar'o, aŭ fin'e, la cezar'o ced'is ŝi'n al iu el si'a'j kamarad'o'j. Tiel pov'is okaz'i ankaŭ kun Ligia. La cezar'o observ'is ŝi'n dum la festen'o, kaj Vinicius ne dub'is eĉ por moment'o, ke ŝi dev'is ek'ŝajn'i al li la plej bel'a el ĉiu'j vir'in'o'j, kiu'j'n li vid'is ĝis nun. Kiel do pov'us est'i ali'e? Nero hav'is ŝi'n, ver'e, ĉe si, sur Palatin'o, kaj pov'is mal'kaŝ'e ŝi'n re'ten'i, sed, kiel prav'e dir'is Petronius, Nero ne hav'is kuraĝ'o'n en krim'o'j kaj, pov'ant'e ag'i mal'kaŝ'e, li ĉiam prefer'is ag'i kaŝ'e. Ĉi - foj'e pov'is li'n instig'i al tio ankaŭ tim'o antaŭ Poppaea. Al Vinicius ven'is nun la ide'o, ke Aulusoj ebl'e ne kuraĝ'us per'fort'e for'kapt'i la knab'in'o'n, donac'it'a'n al li de la cezar'o. Kiu ceter'e kuraĝ'us? Ĉu ebl'e tiu grand'eg'a lig'o kun blu'a'j okul'o'j, kiu kuraĝ'is tamen en'ir'i en la triclinium kaj el'port'i ŝi'n sur la brak'o'j el la festen'ej'o? Sed kie'n li rifuĝ'us kun ŝi, kie'n li pov'us ŝi'n konduk'i? Ne, sklav'o ne risk'us tia'n entrepren'o'n. Sekv'e, tio'n far'is neniu ali'a, ol la cezar'o.

Ĉe tiu ĉi pens'o la okul'o'j'n de Vinicius vual'is mal'lum'o kaj ŝvit'gut'o'j kovr'is li'a'n frunt'o'n. En tiu okaz'o Ligia est'is perd'it'a por ĉiam. Nun li pov'is pli prav'e, al antaŭ'e, ripet'i : mihi ! La imag'o prezent'is al li Ligian en la brak'o'j de Nero, kaj la unu'a'n foj'o'n en la viv'o li ek'kompren'is, ke est'as pens'o'j, kiu'j'n hom'o simpl'e ne pov'as el'port'i. Nur nun li ek'vid'is, kiel li ŝi'n am'is. Kiel dron'ant'o en fulm'rapid'a'j bild'o'j re'memor'as si'a'n tut'a'n viv'o'n, tiel li re'memor'is Ligian. Li vid'is ŝi'n, aŭd'is ĉiu'n ŝi'a'n vort'o'n. Li vid'is ŝi'n ĉe la fontan'o, li vid'is ŝi'n ĉe Aulusoj kaj ĉe la festen'o. De'nov'e li sent'is ŝi'n proksim'e, sent'is la odor'o'n de ŝi'a'j har'o'j, la varm'o'n de ŝi'a korp'o, la volupt'o'n de la kis'o'j, per kiu'j li dis'prem'ad'is dum la festen'o ŝi'a'n sen'kulp'a'n buŝ'o'n. Ŝi ek'ŝajn'is al li cent'foj'e pli bel'a, pli dezir'ind'a, pli dolĉ'a, cent'foj'e pli sol-elekt'it'a el inter ĉiu'j mort'em'ul'in'o'j kaj ĉiu'j di'in'o'j, ol iam ajn antaŭ'e. Kaj kiam li ek'pens'is, ke ĉio'n tio'n, kio en'radik'iĝ'is en li'a'n kor'o'n, kio iĝ'is li'a sang'o kaj viv'o, pov'us ek'posed'i Nero, ek'kapt'is li'n dolor'o tut'e fizik'a, tiel terur'a, ke li vol'us bat'i per la kap'o la mur'o'j'n de la atrium , ĝis li ili'n frakas'os. Li sent'is, ke li pov'us frenez'iĝ'i kaj ke li frenez'iĝ'us sen'dub'e, se ne rest'us al li ankoraŭ venĝ'o. Tiu ĉi sol'a pens'o est'is por li iom'a konsol'o. “ Mi est'os vi'a Cassius Chaerea! ” —li ripet'ad'is al si, pens'ant'e pri Nero. Post moment'o ek'kapt'int'e en la man'o'j'n iom da ter'o el flor'vaz'o'j, star'ant'a'j ĉirkaŭ la impluvium , li far'is terur'a'n ĵur'o'n, ke li plen'um'os la venĝ'o'n.

Kaj li ek'sent'is efektiv'e konsol'o'n. Li sci'is nun, por kio viv'i kaj per kio plen'ig'i la tag'o'j'n kaj nokt'o'j'n. Post'e, las'int'e la ide'o'n ir'i al Aulus oj, li ordon'is port'i si'n sur Palatin'o'n. Dum'voj'e li pens'is, ke se oni ne al'las'os li'n al la cezar'o aŭ vol'os kontrol'i, ĉu li ne kun'hav'as arm'il'o'n, ĝi est'os pruv'o, ke Ligian for'kapt'is la cezar'o. Li ne pren'is tamen arm'il'o'n. Li perd'is la konsci'o'n ĝeneral'e, sed, kiel ordinar'e la hom'o'j, absorb'it'a'j per unu pens'o, li konserv'is ĝi'n en tio, kio koncern'is la venĝ'o'n. Li ne vol'is, ke ĝi iĝ'u antaŭ'temp'e van'a. Krom tio li dezir'is antaŭ ĉio vid'i Acten, supoz'ant'e, ke de ŝi li pov'os ek'sci'i la ver'o'n. En moment'o'j tra'fulm'is li'n la esper'o, ke ebl'e li vid'os ankaŭ Ligian, kaj ĉe tiu ĉi pens'o li komenc'is trem'i. Ebl'e ja la cezar'o for'kapt'is ŝi'n, ne sci'ant'e, kiu'n li for'kapt'as, kaj hodiaŭ re'don'os ŝi'n al li? Sed post moment'o li for'ĵet'is tiu'n ĉi supoz'o'n. Se oni vol'us re'send'i ŝi'n al li, oni ŝi'n re'send'us hieraŭ. Acte sol'a pov'is ĉio'n klar'ig'i, kaj ŝi'n li dev'is vid'i antaŭ la ali'a'j.

Konfirm'int'e si'n en si'a supoz'o, li ordon'is al la sklav'o'j pli'rapid'ig'i la paŝ'o'j'n, en'voj'e pens'ant'e sen'ord'e jen pri Ligia, jen pri la venĝ'o. Li aŭd'is, ke pastr'o'j de la egipt'a di'in'o, Pacht, sci'pov'as ven'ig'i mal'san'o'n, sur kiu'n ajn ili vol'as, kaj li decid'is ek'sci'i de ili la rimed'o'n. En orient'o oni ankaŭ dir'is al li, ke la jud'o'j kon'as ia'j'n sorĉ'formul'o'j'n, per kiu'j ili kovr'as per absces'o'j la korp'o'j'n de mal'amik'o'j. Li hav'is hejm'e, inter si'a'j sklav'o'j, dek'kelk'a'j'n jud'o'j'n, do li promes'is al si, ke, re'ven'int'e, li ordon'os ili'n vip'i, ĝis ili mal'kaŝ'os al li ĉi tiu'n sekret'o'n. Kun plej grand'a plezur'o li tamen pens'is pri mal'long'a roman'a glav'o, kiu el'verŝ'as torent'o'j'n de sang'o, tia'j'n ĝust'e, kia'j el'ŝpruc'is el Cajus Caligula kaj las'is ne'for'viŝ'ebl'a'j'n makul'o'j'n sur la portik'a kolon'o. Li est'is nun pret'a el'murd'i la tut'a'n Rom'o'n, kaj se iu'j venĝ'em'a'j di'o'j promes'us al li, ke ĉiu'j hom'o'j for'mort'os, krom li kaj Ligia, li konsent'us tio'n.

Antaŭ la ark'o li kolekt'is la tut'a'n sobr'ec'o'n de la pens'o'j kaj, je la vid'o de pretori'an'o'j, ek'pens'is, ke se ili eĉ en plej mal'grand'a grad'o ĝen'os li'a'n en'ir'o'n, ĝi est'os pruv'o, ke Ligia est'as, laŭ la vol'o de la cezar'o, en la palac'o. Sed la super'a centuri'estr'o rid'et'is al li amik'e, kaj, proksim'iĝ'int'e je kelk'a'j paŝ'o'j, dir'is :

—Salut'o'n al vi, nobl'a tribun'o. Se vi dezir'as riverenc'i antaŭ la cezar'o, vi ven'is en mal'bon'a moment'o kaj mi ne sci'as, ĉu vi pov'os li'n vid'i.

—Kio okaz'as? —demand'is Vinicius.

—La di'a mal'grand'a aŭgust'in'o subit'e mal'san'iĝ'is hieraŭ. La cezar'o kaj la aŭgust'in'o Poppaea est'as ĉe ŝi'a lit'o kun kurac'ist'o'j, kiu'j'n oni ven'ig'is el la tut'a urb'o.

Ĝi est'is grav'a okaz'o. La cezar'o, kiam nask'iĝ'is al li tiu fil'in'o, simpl'e frenez'is pro feliĉ'o kaj akcept'is ŝi'n gaudium . Antaŭ'e ankoraŭ la senat'o plej solen'e rekomend'is al la di'o'j la sin'o'n de Poppaea. Oni far'is vot'o'j'n kaj aranĝ'is en Antiumo, kie la akuŝ'o okaz'is, grandioz'a'j'n cirk'lud'o'j'n, krom tio oni konstru'is templ'o'n al du Fortun'o'j. Nero, kiu en nenio sci'is gard'i la mezur'o'n, sen'mezur'e ankaŭ am'is tiu'n infan'o'n, kaj al Poppaea ĝi est'is kar'a almenaŭ tial, ĉar ĝi konfirm'is ŝi'a'n pozici'o'n kaj far'is ŝi'a'n influ'o'n ne'rezist'ebl'a.

De la san'o kaj viv'o de la mal'grand'a aŭgust'in'o pov'is depend'i la sort'o de la tut'a imperi'o, sed Vinicius est'is tiel okup'it'a per si mem, per la propr'a afer'o kaj la propr'a am'o, ke, preskaŭ ne turn'it'e atent'o'n al la nov'aĵ'o de la centuri'estr'o, li respond'is :

—Mi vol'as parol'i nur kun Acte.

Kaj li tra'ir'is.

Sed Acte ankaŭ est'is okup'it'a ĉe la infan'o kaj li dev'is long'e ŝi'n atend'i. Ŝi ven'is nur ĉirkaŭ la tag'mez'o, kun vizaĝ'o lac'a kaj pal'a, kiu je la vid'o de Vinicius ankoraŭ pli pal'iĝ'is.

Acte —ek'kri'is Vinicius, kapt'ant'e ŝi'a'j'n man'o'j'n kaj tir'ant'e ŝi'n en la mez'o'n de la atrium —kie est'as Ligia?

—Mi vol'is vi'n demand'i pri ĉi tio —ŝi respond'is, rigard'ant'e riproĉ'e en li'a'j'n okul'o'j'n.

Kaj Vinicius, kvankam li promes'is al si, ke li ekzamen'os ŝi'n trankvil'e, de'nov'e prem'is la kap'o'n per la man'o'j kaj komenc'is ripet'i kun vizaĝ'o, tord'it'a de dolor'o kaj koler'o :

—Ŝi est'as for. Oni for'kapt'is ŝi'n en la voj'o.

Post moment'o li tamen ek'reg'is si'n de'nov'e kaj, proksim'ig'int'e la vizaĝ'o'n al la vizaĝ'o de Acte, ek'parol'is tra kun'prem'it'a'j dent'o'j :

Acte... Se vi'a viv'o est'as al vi kar'a, se vi ne vol'as est'i kaŭz'o de mal'feliĉ'o'j, kiu'j'n vi eĉ ne pov'as imag'i, respond'u al mi la ver'o'n : ĉu ne la cezar'o ŝi'n for'kapt'is?

—La cezar'o ne for'las'is hieraŭ la palac'o'n.

—Je la ombr'o de vi'a patr'in'o, je ĉiu'j di'o'j! ĉu ŝi ne est'as en la palac'o!

—Je la ombr'o de mi'a patr'in'o, Marcus —ŝi ne est'as en la palac'o kaj ne la cezar'o ŝi'n for'kapt'is. Hieraŭ mal'san'iĝ'is la mal'grand'a aŭgust'in'o, kaj Nero ne for'iĝ'as de ŝi'a lul'il'o.

Vinicius ek'spir'is. Tio, kio ŝajn'is al li plej terur'a, ĉes'is li'n minac'i.

—Sekv'e —li dir'is, sid'iĝ'ant'e sur'benk'o'n kaj kun'prem'ant'e la pugn'o'j'n —for'kapt'is ŝi'n Aulus oj, kaj tial ve al ili!

Aulus Plautius est'is ĉi tie hodiaŭ maten'e. Li ne pov'is parol'i kun mi, ĉar mi est'is okup'it'a ĉe la infan'o, sed li demand'is pri Ligia Epaphrodituson kaj ali'a'j'n el la cezar'a serv'ant'ar'o, kaj post'e li sci'ig'is ili'n, ke li ven'os ankoraŭ por parol'i kun mi.

—Li vol'is de'turn'i de si la suspekt'o'j'n. Se li ne sci'us, kio okaz'is kun Ligia, li ven'us serĉ'i ŝi'n en mi'a'n dom'o'n.

—Li las'is al mi sur tabul'et'o kelk'a'j'n vort'o'j'n, el kiu'j vi vid'os, ke, sci'ant'e, ke Ligia est'is for'pren'it'a el li'a dom'o laŭ la pet'o de vi kaj de Petronius, li kred'is, ke ŝi est'as send'it'a al vi, kaj li est'is hodiaŭ maten'e en vi'a dom'o, kie oni dir'is al li, kio okaz'is.

Dir'int'e ĉi tio'n, ŝi ir'is en la cubiculum kaj post moment'o re'ven'is kun la tabul'et'o, kiu'n Aulus las'is al ŝi.

Vinicius tra'leg'is kaj ek'silent'is ; Acte dum'e ŝajn'is leg'i li'a'j'n pens'o'j'n en la mal'seren'a vizaĝ'o, ĉar post moment'o ŝi dir'is :

—Ne, Marcus. Okaz'is tio, kio'n Ligia mem vol'is.

—Vi sci'is, ke ŝi vol'as for'kur'i! —eksplod'is Vinicius.

Kaj ŝi rigard'is li'n per si'a'j nebul'a'j okul'o'j preskaŭ sever'e.

—Mi sci'is, ke ŝi ne vol'as iĝ'i vi'a konkub'in'o.

—Kaj vi mem kio est'is la tut'a'n viv'o'n?!

—Mi est'is antaŭ'e sklav'in'o.

Sed Vinicius ne ĉes'is ekscit'iĝ'i : la cezar'o donac'is al li Ligian, do li ne bezon'as demand'i, kio ŝi est'is antaŭ'e. Li re'trov'os ŝi'n eĉ sub la ter'o kaj far'os ŝi'n ĉio, kio plaĉ'os al li. Jes! Ŝi est'os li'a konkub'in'o. Li ordon'os ŝi'n vip'i, kiom'foj'e plaĉ'os al li. Kiam ŝi enu'ig'os li'n, li for'don'os ŝi'n al last'a el si'a'j sklav'o'j aŭ dev'ig'os ŝi'n turn'ad'i muel'ŝton'o'j'n en si'a'j posed'aĵ'o'j en Afrik'o. Li serĉ'os ŝi'n nun kaj re'trov'os nur tial, por ŝi'n romp'i, pied'prem'i kaj humil'ig'i.

Kaj ekscit'ant'e si'n ĉiam pli, li perd'is ĉia'n mezur'o'n ĝis tia grad'o, ke eĉ Acte ek'kompren'is, ke li minac'is pli mult'e, ol li kapabl'us plen'um'i, kaj ke per li'a buŝ'o parol'as koler'o kaj sufer'o. La sufer'o'n ŝi kompat'us, sed la super'plen'a mezur'o el'ĉerp'is pacienc'o'n tiel, ke fin'e ŝi demand'is li'n, kial li ven'is al ŝi?

Vinicius ne tuj trov'is respond'o'n. Li ven'is al ŝi, ĉar li tiel vol'is, ĉar li kred'is, ke ŝi don'os al li ia'j'n inform'o'j'n, sed, ĝust'e dir'ant'e, li ven'is nur al la cezar'o, kaj ne pov'ant'e kun li parol'i, vizit'is ŝi'n. Ligia, for'kur'ant'e, mal'obe'is la vol'o'n de la cezar'o, do li el'pet'os de la cezar'o, ke li ordon'u ŝi'n serĉ'i, se oni eĉ dev'us uz'i por tio ĉiu'j'n legi'o'j'n kaj revizi'i unu post ali'a ĉiu'j'n dom'o'j'n en la tut'a imperi'o. Petronius sub'ten'os li'a'n pet'o'n kaj la serĉ'ad'o est'os komenc'it'a de hodiaŭ.

Je tio ĉi Acte dir'is :

—Gard'u vi'n, ke vi ne perd'u ŝi'n por etern'e, ĝust'e tiam, kiam oni re'trov'os ŝi'n laŭ la ordon'o de la cezar'o.

Vinicius sulk'ig'is la brov'o'j'n.

—Kio'n ĝi signif'as? —li demand'is.

—Aŭskult'u mi'n, Marcus! Hieraŭ mi est'is kun Ligia en la ĉi tie'a'j ĝarden'o'j ; tie ni renkont'is Poppaean kaj kun ŝi la mal'grand'a aŭgust'in'o'n, kiu'n port'is negr'in'o Lilith. Vesper'e la infan'o mal'san'iĝ'is, kaj Lilith asert'as, ke ĝi est'is sorĉ'traf'it'a, kaj ke la sorĉ'o'n ĵet'is tiu fremd'land'ul'in'o, kiu'n ili renkont'is en la ĝarden'o. Se la infan'o re'san'iĝ'os, oni forges'os pri tio, sed en la kontraŭ'a okaz'o Poppaea la unu'a akuz'os Ligian pri sorĉ'o'j, kaj tiam, kie ajn oni ŝi'n re'trov'os, ne est'os por ŝi rimed'o de sav'o.

Sekv'is moment'o de silent'o, post kio Vinicius ek'parol'is :

—Kaj ebl'e ŝi serĉ'is ŝi'n : mi'n ŝi ankaŭ sorĉ'is.

Lilith cert'ig'as, ke la infan'o ek'plor'is tuj, kiam ŝi tra'port'is ĝi'n preter ni. Ver'e est'as! ĝi ek'plor'is. Cert'e oni el'port'is ĝi'n en la ĝarden'o'j'n jam mal'san'a'n. Marcus, serĉ'u ŝi'n mem, kie vi vol'as, sed antaŭ ol la mal'grand'a aŭgust'in'o re'san'iĝ'os, ne parol'u pri ŝi kun la cezar'o, ĉar vi fal'ig'os sur ŝi'n venĝ'o'n de Poppaea. Sufiĉ'e jam ŝi'a'j okul'o'j plor'is pro vi, kaj gard'u nun ĉiu'j di'o'j ŝi'a'n sen'kulp'a'n kap'o'n.

—Vi am'as ŝi'n, Acte? —demand'is Vinicius.

Kaj en la okul'o'j de la liber'ig'it'in'o ek'bril'is larm'o'j.

—Jes! mi ek'am'is ŝi'n.

—Ĉar ŝi ne re'pag'is al vi per mal'am'o, kiel al mi.

Acte rigard'is li'n dum moment'o, kvazaŭ hezit'ant'e aŭ pen'ant'e konvink'iĝ'i, ĉu li parol'os sincer'e, post kio ŝi respond'is :

—Hom'o flam'iĝ'em'a kaj blind'a, ŝi am'is vi'n.

Vinicius salt'lev'iĝ'is, kiel frenez'a, sub la influ'o de tiu'j ĉi vort'o'j. “ Malv'er'e! Ŝi mal'am'is li'n. Kiel Acte pov'as sci'i!? Ĉu post unu'tag'a kon'at'ec'o Ligia far'is al ŝi konfes'o'n? Kia am'o ĝi est'as, se ĝi prefer'as vag'a'n viv'o'n, mal'honor'o'n de mal'riĉ'ec'o, ne'cert'ec'o'n pri morgaŭ'a tag'o, kaj ebl'e eĉ mizer'a'n mort'o'n, ol flor'ornam'it'a'n dom'o'n, kie atend'as kun festen'o la am'at'o! Li prefer'e ne aŭd'u tia'j'n vort'o'j'n, ĉar li pov'as frenez'iĝ'i. Jen, li ne for'don'us tiu'n knab'in'o'n por ĉiu'j trezor'o'j de tiu ĉi palac'o, kaj ŝi for'kur'is. Kia am'o ĝi est'as, se ĝi tim'as volupt'o'n kaj nask'as dolor'o'n! Kiu ĝi'n sci'as? Kiu pov'as ĝi'n kompren'i? Se li ne esper'us ŝi'n re'trov'i, li dron'ig'us en si glav'o'n! Am'o si'n don'as, ne for'pren'as. Ĉe Aulusoj est'is moment'o'j, kiam li mem kred'is proksim'a'n feliĉ'o'n, sed nun li sci'as, ke ŝi li'n mal'am'is, mal'am'as kaj mort'os kun mal'am'o en la kor'o. ”

Sed Acte, ordinar'e tim'em'a kaj mild'a, eksplod'is si'a'vic'e per indign'o : Kiel li do pen'is ŝi'n akir'i? Anstataŭ riverenc'e pet'i ŝi'n de Aulus kaj Pomponia, li ruz'e for'pren'is la infan'o'n de la ge'patr'o'j. Li vol'is ŝi'n far'i ne edz'in'o, sed konkub'in'o, ŝi'n, zorg'at'in'o'n de nobl'a dom'o, ŝi'n, reĝ'a'n fil'in'o'n. Kaj li ven'ig'is ŝi'n ĉi tie'n, en la dom'o'n de krim'o kaj mal'virt'o, ofend'is ŝi'a'j'n okul'o'j'n per la vid'o de sen'hont'a festen'o ; li kondut'is al ŝi, kiel al mal'ĉast'ul'in'o. Ĉu li forges'is, kio est'as la dom'o de Aulus kaj kiu est'as Pomponia Graecina, kiu eduk'is Ligian? Ĉu li ne hav'as sufiĉ'e de saĝ'o, por diven'i, ke ili est'as ali'a'j vir'in'o'j, ol Nigidia, ol Calvia Crispinilla, ol Poppaea kaj ĉiu'j, kiu'j'n li renkont'as en la dom'o de la cezar'o? Ĉu, ek'vid'int'e Ligian, li ne kompren'is tuj, ke ŝi est'as ĉast'a knab'in'o, kiu prefer'as mort'o'n, ol mal'honor'o'n? De kie li sci'as, kia'j'n di'o'j'n ŝi konfes'as, kaj ĉu ne pli pur'a'j'n, ne pli bon'a'j'n, ol la volupt'em'a Venus'o aŭ Izid'o, kiu'n ador'as mal'ĉast'a'j roman'in'o'j? Ne, Ligia far'is al ŝi nenia'n konfes'o'n, sed dir'is, ke ŝi atend'as sav'o'n de li, de Vinicius ; ŝi esper'is, ke li el'pet'os por ŝi de la cezar'o re'ven'o'n hejm'e'n kaj ke li re'don'os ŝi'n al Pomponia. Kaj parol'ant'e pri tio, ŝi flam'is sur'vizaĝ'e, kiel knab'in'o, kiu am'as kaj fid'as. Ankaŭ ŝi'a kor'o bat'is por li, sed li mem ŝi'n terur'is, for'tim'ig'is, indign'ig'is, kaj nun li serĉ'u ŝi'n per'e de cezar'a'j soldat'o'j, sed sci'u, ke se la infan'o de Poppaea mort'os, sur ŝi'n fal'os la suspekt'o, kaj ŝi'a pere'o est'os ne'evit'ebl'a.

La koler'o'n kaj dolor'o'n de Vinicius komenc'is tra'penetr'i kor'tuŝ'o. La nov'aĵ'o, ke Ligia li'n am'is, ek'sku'is ĝis'fund'e li'a'n anim'o'n. Li re'memor'is ŝi'n en la ĝarden'o ĉe Aulus oj, kiam ŝi aŭskult'is li'a'j'n vort'o'j kun flam'o'j sur la vizaĝ'o kaj kun okul'o'j plen'a'j de lum'o. Ek'ŝajn'is al li, ke tiam ŝi efektiv'e komenc'is li'n am'i, kaj subit'e ĉe tiu ĉi pens'o ek'reg'is li'n sent'o de ia feliĉ'o, cent'obl'e pli grand'a eĉ ol tiu, kiu'n li dezir'is. Li ek'pens'is, ke efektiv'e li pov'us hav'i ŝi'n mem'vol'ant'a'n, kaj krom tio am'ant'a'n. Jen ŝi ĉirkaŭ'ŝpin'us li'a'n pord'o'n, ŝmir'us ĝi'n per lup'a gras'aĵ'o kaj post'e ek'sid'us, kiel li'a edz'in'o, sur ŝaf'a lan'o, ĉe li'a hejm'fajr'o. Jen li aŭd'us el ŝi'a buŝ'o la sakrament'a'n : “ kie vi, Cajus, tie mi Caja ” kaj ŝi est'us por ĉiam li'a. Kial li tiel ne ag'is? Li ja est'is pret'a. Kaj nun li ne hav'as ŝi'n, nek pov'as ŝi'n re'trov'i, kaj se li re'trov'us, li pov'us ŝi'n pere'ig'i, kaj se eĉ li ŝi'n ne pere'ig'us, akcept'os li'n jam nek Aulus oj, nek ŝi mem. Ĉe tio koler'o de'nov'e komenc'is hirt'ig'i la har'o'j'n sur li'a kap'o, sed nun ĝi turn'is si'n jam ne kontraŭ Aulusoj aŭ Ligia, sed kontraŭ Petronius. Li est'is kulp'a pri ĉio. Se ne est'us li'a'j konsil'o'j, Ligia ne bezon'us nun vag'i sen'hejm'e, ŝi est'us li'a fianĉ'in'o kaj nenia danĝer'o pez'us super ŝi'a kar'a kap'o. Sed nun ĝi far'iĝ'is, kaj tro mal'fru'e est'is mal'far'i la mal'bon'o'n, kiu ne est'as mal'far'ebl'a.

—Tro mal'fru'e!

Kaj ŝajn'is al li, ke abism'o mal'ferm'iĝ'is antaŭ li'a'j pied'o'j. Li ne sci'is, kio'n entrepren'i, kiel ek'ag'i, kie'n si'n turn'i. Acte ripet'is, kiel eĥ'o, la vort'o'j'n : “ tro mal'fru'e ”, kiu, en fremd'a buŝ'o ek'son'is al li, kiel mort'verdikt'o. Li kompren'is nur unu afer'o'n —ke li dev'as re'trov'i Ligian, ĉar ali'e okaz'os kun li io mal'bon'a.

Kaj, aŭtomat'e volv'int'e ĉirkaŭ si la tog'o'n, li vol'is jam for'ir'i, ne adiaŭ'ant'e Acten, kiam la kurten'o apart'ig'ant'a la vestibl'o'n de la atrium , ŝov'iĝ'is flank'e'n, kaj subit'e li ek'vid'is antaŭ si la funebr'a'n figur'o'n de Pomponia Graecina.

Vid'ebl'e ŝi ankaŭ ek'sci'is jam pri la mal'aper'o de Ligia kaj, kred'ant'e, ke est'os por ŝi pli facil'e, ol por Aulus, parol'i kun Acte, ŝi ven'is pet'i de ŝi inform'o'j'n.

Sed, ek'vid'int'e Vinicius on, ŝi turn'is al li si'a'n et'a'n, pal'a'n vizaĝ'o'n kaj, post moment'o, dir'is :

Marcus, Di'o pardon'u al vi la mal'bon'o'n, kiu'n vi far'is al ni kaj al Ligia.

Kaj li star'is kun mal'lev'it'a frunt'o, kun sent'o de mal'feliĉ'o kaj kulp'o, ne kompren'ant'e, kiu Di'o dev'is kaj pov'is li'n pardon'i, nek kial Pomponia parol'is pri pardon'o, dum ŝi dev'us parol'i pri venĝ'o.

Fin'e li el'ir'is kun kap'o sen'help'a, plen'a de pez'a'j pens'o'j, de grand'eg'a zorg'o kaj mir'o.

Sur la kort'o kaj sub la galeri'o star'is mal'trankvil'a'j ar'o'j de hom'o'j. Inter palac'a sklav'o'j oni vid'is kavalir'o'j'n kaj senat'an'o'j'n, kiu'j ven'is inform'iĝ'i pri la san'o de la mal'grand'a aŭgust'in'o, kaj kun'e montr'i si'n en la palac'o kaj prezent'i la pruv'o'n de si'a kun'sent'o almenaŭ al la cezar'a'j sklav'o'j. La fam'o pri la mal'san'o de la “ di'in'o ” vid'ebl'e rapid'e dis'vast'iĝ'is, ĉar en la pord'eg'o aper'ad'is ĉiam nov'a'j figur'o'j, kaj tra la el'tranĉ'aĵ'o de la ark'o oni vid'is tut'a'j'n amas'o'j'n de hom'o'j. Kelk'a'j el la ven'int'o'j, vid'ant'e, ke Vinicius el'ir'is el la palac'o, re'ten'is li'n por demand'i pri nov'aĵ'o'j, sed li, ne respond'ant'e, ir'is rekt'e plu'e'n, ĝis Petronius, kiu ankaŭ ven'is jam inform'iĝ'i, preskaŭ puŝ'is li'n per la brust'o kaj halt'ig'is.

Vinicius sen'dub'e ek'bol'us de koler'o je li'a vid'o kaj plen'um'us io'n kontraŭ'leĝ'a'n en la cezar'a palac'o, se li ne est'us for'ir'int'a de Acte kvazaŭ romp'it'a, en la stat'o de tia sen'fort'iĝ'o kaj prem'it'ec'o, ke for'las'is li'n eĉ li'a de'natur'a ekscit'em'o. Li for'ŝov'is tamen Petroniuson kaj vol'is preter'pas'i, sed li'a ali'a halt'ig'is li'n preskaŭ per'fort'e.

—Kiel fart'as la di'a aŭgust'in'o? —li demand'is.

Sed tiu ĉi per'fort'o de'nov'e incit'is Viniciuson kaj flam'ig'is li'n en unu moment'o.

—La infer'o en'glut'u ŝi'n kaj tiu'n tut'a'n dom'o'n! —li respond'is, kun'prem'ant'e la dent'o'j'n.

—Silent'u, mal'feliĉ'a! —dir'is Petronius kaj rapid'e rigard'ant'e ĉirkaŭ'e'n, al'don'is :

—Se vi vol'as ek'sci'i io'n pri Ligia, ven'u kun mi. Ne! Ĉi tie mi nenio'n dir'os. Ven'u kun mi, mi dir'os al vi mi'a'j'n supoz'o'j'n en la port'il'o.

Kaj, met'int'e la brak'o'n ĉirkaŭ la jun'a'n vir'o'n, li el'konduk'is li'n sen'prokrast'e el la palac'o.

Sed tio ĉi est'is li'a ĉef'a cel'o, ĉar nenia'j'n nov'aĵ'o'j'n li hav'is. Est'ant'e tamen hom'o help'o'sci'a, hav'ant'e, krom'e, malgraŭ la hieraŭ'a indign'o, mult'e da kompat'o por Vinicius, kaj fin'e, sent'ant'e cert'a'n respond'ec'o'n por ĉio, kio okaz'is li jam io'n entrepren'is kaj, kiam ambaŭ en'ir'is la port'il'o'n, li dir'is :

—Ĉe ĉiu'j pord'eg'o'j mi posten'ig'is mi'a'j'n sklav'o'j'n, don'int'e al ili preciz'a'n pri'skrib'o'n de la knab'in'o kaj de tiu grand'eg'ul'o, kiu ĉe la cezar'o el'port'is ŝi'n el la festen'ej'o, ĉar est'as por mi sen'dub'e, ke li est'as tiu, kiu ŝi'n for'kapt'is. Aŭskult'u mi'n! Pov'as est'i, ke Aulusoj vol'os ŝi'n kaŝ'i en unu el si'a'j kamp'ar'a'j posed'aĵ'o'j, kaj en tiu okaz'o ni sci'os, en kiu direkt'o ili ŝi'n for'konduk'os. Kaj se ĉe la pord'eg'o'j oni ŝi'n ne ek'vid'os, ĝi est'os pruv'o, ke ŝi rest'is en la urb'o, kaj ankoraŭ hodiaŭ ni komenc'os serĉ'ad'o'n.

Aulusoj ne sci'as, kie ŝi est'as —respond'is Vinicius.

—Ĉu vi est'as cert'a, ke tiel est'as?

—Mi vid'is Pomponian. Ili ankaŭ serĉ'as ŝi'n.

—Hieraŭ ŝi ne pov'is el'ir'i el la urb'o, ĉar nokt'e la pord'eg'o'j est'as ferm'it'a'j. Po du el mi'a'j sklav'o'j embusk'as ĉe ĉiu pord'eg'o. Unu dev'as post'ir'i Ligian kaj la grand'eg'ul'o'n, kaj la ali'a re'ven'i sen'prokrast'e, por komunik'i ĉi tio'n. Se ŝi est'as en la urb'o, ni re'trov'os ŝi'n, ĉar tiu'n lig'o'n est'as facil'e re'kon'i, eĉ nur laŭ la kresk'o kaj statur'o. Vi est'as feliĉ'a, ke ne for'kapt'is ŝi'n la cezar'o, kaj mi pov'as vi'n cert'ig'i, ke tiel ne est'as, ĉar sur Palatin'o ne ekzist'as antaŭ mi sekret'o'j.

Sed Vinicius eksplod'is, pli ankoraŭ per dolor'sent'o, ol per koler'o, kaj per voĉ'o, inter'romp'at'a de emoci'o, komenc'is rakont'i al Petronius, kio'n li aŭd'is de Acte kaj kia'j nov'a'j danĝer'o'j ek'pez'is super la kap'o de Ligia, danĝer'o'j tiel terur'a'j, ke pro ili, trov'int'e la for'kur'int'o'j'n, oni dev'os gard'i ŝi'n plej zorg'e kontraŭ Poppaea. Post'e li komenc'is mal'dolĉ'e riproĉ'i al Petronius li'a'j'n konsil'o'j'n. Sen li, ĉio ir'us ali'e. Ligia est'us ĉe Aulus oj, kaj li, Vinicius, pov'us ŝi'n vid'i ĉiu'tag'e kaj est'us hodiaŭ pli feliĉ'a, ol la cezar'o. Kaj ekscit'iĝ'ant'e laŭ'grad'e de la rakont'o, li sub'iĝ'ad'is ĉiam pli al la emoci'o, ĝis fin'e larm'o'j de bedaŭr'o kaj furioz'o komenc'is gut'i el li'a'j okul'o'j.

Petronius, kiu simpl'e ne supoz'is, ke la jun'a vir'o pov'us am'i kaj avid'i ĝis tia grad'o, vid'ant'e tiu'j'n larm'o'j'n de mal'esper'o, parol'is al si intern'e kun cert'a mir'o :

—Ho potenc'a di'in'o de Cipr'o, vi sol'a reĝ'as al la di'o'j kaj al la hom'o'j!

ĈAPITRO XII

Sed kiam ili el'ir'is el la port'il'o antaŭ la dom'o de Petronius, la estr'o de la atrium komunik'is al ili, ke neniu el la sklav'o'j, send'it'a'j al la pord'eg'o'j, re'ven'is ĝis nun. La atriensis ordon'is port'i al ili manĝ'aĵ'o'n kaj nov'a'n ordon'o'n, ke ili, sub minac'o de vip'pun'o, zorg'e atent'u ĉiu'j'n, el'ir'ant'a'j'n el la urb'o.

—Vid'u —dir'is Petronius —sen'dub'e ili est'as ĝis nun en la urb'o, kaj en tiu okaz'o ni trov'os ili'n. Ordon'u tamen ankaŭ al vi'a'j sklav'o'j gard'i ĉe la pord'eg'o'j, nom'e al tiu'j, kiu'j est'is send'it'a'j por al'konduk'i Ligian, ĉar tiu'j facil'e ŝi'n re'kon'os.

—Mi ordon'is send'i ili'n en la kamp'ar'a'j'n pun'labor'ej'o'j'n —dir'is Vinicius —sed tuj mi re'vok'os la decid'o'n : ili ir'u al la pord'eg'o'j.

Kaj, skrib'int'e kelk'a'j'n vort'o'j'n sur vaks'o'kovr'it'a tabul'et'o, li trans'don'is ĝi'n al Petronius, kiu tuj send'ig'is ĝi'n en la dom'o'n de Vinicius.

Post'e ili trans'ir'is en la intern'a'n portik'o'n kaj tie, sid'iĝ'int'e sur marmor'a benk'o, komenc'is inter'parol'i.

La or'har'a Eunice kaj Iras ŝov'is sub ili'a'j'n pied'o'j'n bronz'a'j'n apog'il'o'j'n, kaj post'e, star'ig'int'e ĉe la benk'o tabl'et'o'n, komenc'is verŝ'i al ili vin'o'n el bel'eg'a'j mal'larĝ'a'kol'a'j kruĉ'o'j, kia'j'n oni ven'ig'ad'is el Volatero kaj Cecino.

—Ĉu vi hav'as inter vi'a'j serv'ist'o'j iu'n, kiu kon'as tiu'n grand'eg'a'n lig'o'n? —demand'is Petronius.

—Kon'is li'n Atacinus kaj Gulo. Sed Atacinus pere'is hieraŭ, kaj Gulon mi mem mort'ig'is.

—Mi bedaŭr'as li'n —dir'is Petronius. —Li vart'is sur si'a'j'n brak'o'j ne nur vi'n, sed mi'n ankaŭ.

—Mi eĉ intenc'is li'n liber'ig'i —respond'is Vinicius —sed tio ne grav'as. Ni parol'u pri Ligia. Rom'o est'as kiel mar'o...

—Perl'o'j'n oni trov'as ĝust'e en mar'o... Cert'e, ni ne trov'os ŝi'n hodiaŭ, nek morgaŭ, sed ni trov'os ŝi'n sen'dub'e. Vi nun mi'n kulp'ig'as, ke mi konsil'is al vi tiu'n rimed'o'n, sed la rimed'o mem est'is bon'a, kaj iĝ'is mal'bon'a nur tiam, kiam ĝi rezult'is mal'bon'o'n. Vi aŭd'is ja de Aulus mem, ke li intenc'as kun la tut'a famili'o trans'lok'iĝ'i en Sicili'o'n. Tiel la knab'in'o ankaŭ est'us for de vi.

—Mi post'ir'us ili'n —respond'is Vinicius —kaj ĉiu'okaz'e ŝi est'us sekur'a, dum'e nun, se tiu infan'o mort'os, Poppaea mem ek'kred'os kaj kred'ig'os al la cezar'o, ke kulp'a pri tio est'as Ligia.

—Jes. Tio ĉi ankaŭ mi'n mal'trankvil'ig'is. Sed la bub'in'o ebl'e ankoraŭ re'san'iĝ'os. Kaj se ŝi mort'os, eĉ tiam ni trov'os iu'n rimed'o'n.

En tiu ĉi moment'o Petronius en'pens'iĝ'is kaj dir'is :

Poppaea konfes'as, laŭ'dir'e, la religi'o'n de la jud'o'j kaj kred'as je mal'bon'a'j spirit'o'j. La cezar'o est'as superstiĉ'a... Se ni dis'vast'ig'os la fam'o'n, ke Ligian for'kapt'is mal'bon'a'j spirit'o'j, oni ek'kred'os la fam'o'n, tiom pli, ke se for'rab'is ŝi'n nek la cezar'o, nek Aulus Plautius, ŝi mal'aper'is efektiv'e mister'e. La lig'o, tut'e sol'a, ne pov'us tio'n plen'um'i. Li dev'us hav'i help'ant'o'j'n, kaj kiel sklav'o pov'us en unu tag'o kolekt'i tiom da hom'o'j?

—Sklav'o'j help'as si'n reciprok'e en la tut'a Rom'o.

—Iu el ili pag'os ĝi'n iam per si'a sang'o. Jes, ili help'as si'n, sed ne unu'j kontraŭ ali'a'j, kaj en tiu ĉi okaz'o oni sci'is, ke la vi'a'j'n ŝarĝ'os la respond'ec'o kaj pun'o. Se vi sugesti'os al vi'a'j sklav'o'j la ide'o'n pri mal'bon'a'j spirit'o'j, ili sen'prokrast'e konfirm'os, ke ili vid'is la spirit'o'j'n per la propr'a'j okul'o'j, ĉar tio tuj sen'kulp'ig'os ili'n antaŭ vi... Demand'u iu'n prov'e, ĉu li ne vid'is, kiel ili port'is Ligian en la aer'o, kaj je la egid'o de Zeŭs'o li tuj ĵur'os, ke tiel est'is.

Vinicius, kiu ankaŭ est'is superstiĉ'a, ek'rigard'is Petroniuson kun subit'a, grand'eg'a mal'trankvil'o.

—Se Ursus ne pov'is hav'i help'ant'o'j'n kaj ne pov'is for'kapt'i ŝi'n sol'a, kiu do ŝi'n for'kapt'is?

Sed Petronius komenc'is rid'i.

—Vid'u —li dir'is —oni ek'kred'os, se eĉ vi jam du'on'e kred'as. Tia est'as ni'a mond'o, kiu mok'as la di'o'j'n. Oni ek'kred'os kaj ne serĉ'os ŝi'n, kaj ni dum'e lok'os ŝi'n ie for de la urb'o, en unu el mi'a'j aŭ vi'a'j kamp'ar'dom'o'j.

—Tamen, kiu pov'is ŝi'n help'i?

—Ŝi'a'j sam'konfes'ant'o'j —respond'is Petronius.

—Kia'j? Kiu'n di'o'n ŝi ador'as? Mi dev'us sci'i tio'n pli bon'e, ol vi.

—Preskaŭ ĉiu vir'in'o en Rom'o ador'as ali'a'n di'o'n. Est'as sen'dub'e, ke Pomponia, eduk'is ŝi'n en la kult'o al tiu, kiu'n ŝi mem konfes'as, sed kiu'n ŝi konfes'as, mi ne sci'as. Unu afer'o est'as cert'a —ke neniu ŝi'n vid'is, ofer'don'ant'a'n al ni'a'j di'o'j en iu el ni'a'j templ'o'j. Oni eĉ akuz'is ŝi'n, ke ŝi est'as krist'an'in'o, sed tio ĉi est'as ne'kred'ebl'a. La hejm'a tribunal'o pur'ig'is ŝi'n de tiu suspekt'o. Pri la krist'an'o'j oni dir'as, ke ne nur ili ador'as azen'kap'o'n, sed est'as mal'amik'o'j de la hom'a gent'o kaj plen'um'as plej mal'nobl'a'j'n krim'o'j'n. Sekv'e Pomponia ne pov'as est'i krist'an'in'o, ĉar ŝi'a virt'o est'as kon'at'a, kaj mal'amik'in'o de la hom'a gent'o ne trakt'us si'a'j'n sklav'o'j'n tiel, kiel ŝi trakt'as.

—En neniu dom'o oni trakt'as ili'n tiel, kiel ĉe Aulusoj —inter'romp'is Vinicius.

—Vi do vid'as. Pomponia menci'is pri iu di'o, kiu est'as, laŭ ŝi'a dir'o, unu, ĉio'pov'a kaj kompat'em'a. Kie'n ŝi kaŝ'is ĉiu'j'n ali'a'j'n, est'as ŝi'a afer'o, sed cert'e est'as, ke tiu ŝi'a Logoso ne est'us ja tre ĉio'pov'a, aŭ, kontraŭ'e, li dev'us est'i tre mizer'a di'o, se li hav'us nur du konfes'ant'in'o'j'n : Pomponian kaj Ligian, plus ili'a Ursus. Sen'dub'e ili, tiu'j konfes'ant'o'j, est'as pli mult'a'j, kaj ili help'is al Ligia.

—Tiu kred'o ordon'as pardon'i —dir'is Vinicius. —Mi renkont'is ĉe Acte Pomponian, kiu dir'is al mi : “ Di'o pardon'u al vi la mal'bon'o'n, kiu'n vi far'is al Ligia kaj al ni. ”

—Ili'a di'o est'as vid'ebl'e ia curator , tre bon'vol'em'a. Ha, li vi'n pardon'u, kaj sign'e de la pardon'o li re'don'u al vi la knab'in'o'n.

—Mi ofer'us al li hekatomb'o'n. Mi ne vol'as manĝ'o'n, nek trink'o'n, nek ban'o'n. Mi sur'met'os mal'hel'a'n super'vest'o'n kaj ir'os vag'i tra la urb'o. Ebl'e ali'vest'it'e mi trov'os ŝi'n. Mi est'as mal'san'a!

Petronius rigard'is li'n kun cert'a kompat'o. Efektiv'e la okul'o'j de Vinicius sub'blu'iĝ'is, la pupil'o'j bril'is de febr'o ; li'a ne'raz'it'a maten'e vizaĝ'o kovr'iĝ'is per mal'hel'a zon'o sur la fort'lini'a'j makzel'o'j, la har'o'j est'is en sen'ord'o kaj li aspekt'is ver'e kiel mal'san'a. Iras kaj la or'har'a Eunice rigard'is li'n kun'sent'e, sed li ŝajn'is ili'n ne vid'i kaj ambaŭ, li kaj Petronius, tiel mal'atent'is la ĉe'est'o'n de la sklav'in'o'j, kiel ili mal'atent'us lud'ant'a'j'n apud ili hund'o'j'n.

—Febr'o vi'n konsum'as —dir'is Petronius.

—Jes.

—Do aŭskult'u mi'n. Mi ne sci'as, kio'n konsil'us al vi kurac'ist'o, sed mi sci'as, kiel mi ag'us, est'ant'e en vi'a situaci'o. Jen, antaŭ ol tiu knab'in'o est'us retro'vit'a, mi serĉ'us en ali'a tio'n, de kio sen'ig'is mi'n la for'est'o de la unu'a. Mi vid'is en vi'a dom'o bel'eg'a'j'n korp'o'j'n. Ne ne'u al mi... Mi sci'as, kio est'as am'o, kaj mi sci'as, ke kiam oni dezir'as unu vir'in'o'n, ali'a ne pov'as ŝi'n anstataŭ'i. Sed en bel'a sklav'in'o oni ĉiam pov'as trov'i almenaŭ moment'a'n distr'o'n...

—Mi ne vol'as! —respond'is Vinicius.

Sed Petronius, kiu hav'is por li efektiv'a'n simpati'o'n kaj ver'e dezir'is moder'ig'i li'a'n sufer'o'n komenc'is pri'pens'i, kiel tio'n far'i.

—Ebl'e la vi'a'j ne hav'as plu por vi la ĉarm'o'n de nov'aĵ'o —li dir'is post mal'long'a temp'o —sed ( ĉi - moment'e li komenc'is rigard'i altern'e Irason kaj Eunice, kaj fin'e met'is la man'o'n sur la koks'o'n de la or'har'a grek'in'o ) rigard'u bon'e tiu'n ĉi ĥariton. Antaŭ kelk'a'j tag'o'j Fonteius Capito la pli jun'a propon'is al mi por ŝi tri bel'eg'a'j'n knab'et'o'j'n el Klazomenoj, ĉar pli mir'ind'a'n korp'o'n cert'e eĉ Skopaso ne kre'is. Mi mem ne kompren'as, kial ĝis nun mi rest'is indiferent'a por ŝi ; ne de'ten'is mi'n ja la pens'o pri Chrysothemis! Jen, mi donac'as ŝi'n al vi, pren'u ŝi'n!

La or'har'a Eunice, ek'aŭd'int'e ĉi tio'n, pal'iĝ'is en unu moment'o kiel tol'o kaj, rigard'ant'e per terur'it'a'j okul'o'j Vinicius, ŝajn'is, sen spir'o en la brust'o, atend'i li'a'n respond'o'n.

Sed li salt'lev'iĝ'is subit'e kaj, prem'int'e la tempi'o'j'n per la man'o'j, komenc'is parol'i rapid'e, kiel hom'o, kiu, konsum'at'e de mal'san'o, vol'as pri nenio aŭd'i.

—Ne! ne! mi ne bezon'as ŝi'n! mi ne bezon'as ali'a'j'n!... Mi dank'as vi'n, sed mi ne vol'as! kaj mi ir'os serĉ'i Ligian en la urb'o. Ordon'u al'port'i al mi gall'a'n super'vest'o'n kun kapuĉ'o. Mi ir'os trans Tibron. Se mi pov'us ek'vid'i almenaŭ Ursus on!

Kaj li el'ir'is rapid'e. Petronius, vid'ant'e, ke li efektiv'e ne pov'as rest'i sur'lok'e, ne prov'is li'n halt'ig'i. Konsider'ant'e tamen la rifuz'o'n de Vinicius kiel moment'a'n mal'inklin'o'n al ĉiu vir'in'o, kiu ne est'as Ligia, kaj ne vol'ant'e, ke li'a grand'anim'ec'o perd'iĝ'u van'e, li turn'is si'n al la sklav'in'o kaj dir'is :

Eunice, ban'u vi'n, parfum'ole'u vi'n kaj ornam'u, kaj post'e ir'u en la dom'o'n de Vinicius.

Sed ŝi fal'is antaŭ li sur la genu'o'j'n kaj kun man'o'j kun'met'it'a'j komenc'is pet'eg'i, ke li ne for'ig'u ŝi'n el si'a dom'o. Ŝi ne ir'os al Vinicius kaj prefer'as ĉi tie port'ad'i lign'o'n en hypocaustum , ol tie est'i unu'a inter la serv'ist'o'j. Ŝi ne vol'as! ne pov'as! kaj ŝi pet'eg'as li'n, ke li ŝi'n kompat'u. Li ordon'u ŝi'n skurĝ'i ĉiu'tag'e, nur ne for'send'u ŝi'n el si'a dom'o.

Kaj, trem'ant'e, kiel foli'o, tiel de tim'o, kiel de emoci'o, ŝi etend'is al li la man'o'j'n, dum li aŭskult'is ŝi'n kun mir'eg'o. Sklav'in'o, kiu kuraĝ'as pet'i kontraŭ plen'um'o de ordon'o, kiu dir'as : “ mi ne vol'as kaj ne pov'as ”, est'is io tiel sen'ekzempl'a en Rom'o, ke Petronius komenc'e ne vol'is kred'i al si'a'j orel'o'j. Fin'e li sulk'ig'is la brov'o'j'n. Li est'is tro grand'a estetik'ul'o, por est'i kruel'a. Al il'a'j sklav'o'j, special'e koncern'e la volupt'afer'o'j'n, est'is permes'at'e pli, ol al ali'a'j, sub la kondiĉ'o, ke ili model'e plen'um'ad'u si'a'j'n serv'o'dev'o'j'n kaj la vol'o'n de la mastr'o respekt'u egal'e kun la di'a. Se ili ne observ'is tiu'j'n ĉi du dev'o'j'n, Petronius sci'is tamen ne avar'i la pun'o'j'n, al kiu'j ili'n sub'ig'is la ĝeneral'a mor'o. Kaj ĉar, krom tio, li mal'am'eg'is ankaŭ ĉia'j'n kontraŭ'aĵ'o'j'n kaj ĉio'n, kio konfuz'is li'a'n trankvil'o'n, tial rigard'int'e dum moment'o la genu'ant'in'o'n, li dir'is :

—Vok'u al mi Teiresiason kaj re'ven'u ĉi tie'n kun li.

Eunice lev'iĝ'is trem'ant'a, kun larm'o'j en la okul'o'j, kaj for'ir'is ; post moment'o ŝi re'ven'is kun kret'an'o Teiresias, la estr'o de la atrium .

—Pren'u Eunicen —dir'is al li Petronius —kaj don'u al ŝi du'dek kvin bat'o'j'n, tiel tamen, ke vi ne difekt'u ŝi'a'n haŭt'o'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, li trans'ir'is en la bibliotek'o'n kaj sid'iĝ'int'e ĉe tabl'o el roz'kolor'a marmor'o, komenc'is labor'i je si'a “ Festen'o ĉe Trimalchio ”.

Sed la for'kur'o de Ligia kaj la mal'san'o de la mal'grand'a aŭgust'in'o distr'is li'a'j'n pens'o'j'n, tiel, ke li ne pov'is long'e labor'i. Precip'e tiu mal'san'o est'is grav'a okaz'o. En la kap'o'n de Petronius ven'is la pens'o, ke se la cezar'o ek'kred'os ke Lig'a ĵet'is sorĉ'o'n sur la mal'grand'a'n aŭgust'in'o'n, tiam la respond'ec'o pov'os fal'i ankaŭ sur li'n, ĉar oni ven'ig'is la knab'in'o'n en la palac'o'n laŭ li'a pet'o. Li kalkul'is tamen, ke ĉe unu'a renkont'iĝ'o kun la cezar'o li iel persvad'os al li la tut'a'n absurd'ec'o'n de simil'a supoz'o, kaj iom li kalkul'is ankaŭ je cert'a inklin'o, kiu'n sent'is al li Poppaea, ver'e kaŝ'ant'e ĝi'n zorg'em'e, sed ne tiel zorg'em'e, ke li ĝi'n ne diven'u. Post moment'o li mov'is eĉ la ŝultr'o'j'n je si'a'j tim'o'j kaj decid'is mal'supr'e'n'ir'i en la triclinium , por iom manĝ'i kaj ordon'i ankoraŭ'foj'e port'i si'n al la palac'o, post'e sur la Kamp'o'n de Mars'o, kaj fin'e al Chrysothemis.

Sed ir'ant'e al la triclinium , ĉe en'ir'ej'o al koridor'o, destin'it'a por la serv'ist'o'j, li rimark'is subit'e star'ant'a'n ĉe la mur'o, inter ali'a'j sklav'o'j, la graci'a'n figur'o'n de Eunice kaj, forges'int'e, ke li ordon'is al Teiresias nenio'n pli, krom ke li ŝi'n skurĝ'u, de'nov'e li sulk'ig'is la brov'o'j'n kaj komenc'is serĉ'i li'n per la okul'o'j.

Ne trov'int'e li'n tamen inter la serv'ist'o'j, li turn'is si'n al Eunice :

—Ĉu vi ricev'is la skurĝ'o'pun'o'n?

Kaj ŝi du'a'foj'e ĵet'is si'n al li'a'j pied'o'j, al'prem'is por moment'o al la buŝ'o la rand'o'n de li'a tog'o, post'e respond'is :

—Ho jes, sinjor'o! mi ricev'is! ho jes, sinjor'o!...

En ŝi'a voĉ'o son'is kvazaŭ ĝoj'o kaj dank'em'o. Ŝi kred'is, evident'e, ke la skurĝ'o'pun'o dev'is anstataŭ'i al ŝi la for'send'o'n el la dom'o kaj ke nun ŝi jam pov'as rest'i. Petronius on, kiu ĝi'n kompren'is, mir'ig'is tiu pasi'a obstin'o de la sklav'in'o, sed li est'is tro spert'a kon'ant'o de la hom'a natur'o, por ne diven'i, ke sol'e am'o pov'is est'i la kaŭz'o de tia obstin'o.

—Ĉu vi hav'as am'at'o'n en tiu ĉi dom'o? —li demand'is.

Kaj ŝi lev'is al li si'a'j'n blu'a'j'n, larm'a'j'n okul'o'j'n kaj respond'is tiel mal'laŭt'e, ke oni apenaŭ pov'is ŝi'n ek'aŭd'i :

—Jes, sinjor'o!...

Kun tiu'j okul'o'j, kun har'o'j, ĵet'it'a'j mal'antaŭ'e'n, kun tim'o kaj esper'o sur la vizaĝ'o ŝi est'is tiel bel'eg'a, rigard'is li'n tiel pet'eg'e, ke Petronius, kiu, kiel filozof'o, mem proklam'is la potenc'o'n de am'o, kaj kiel estetik'ul'o hav'is kult'o'n al bel'o, ek'sent'is por ŝi ia'n spec'o'n de kompat'o.

—Kiu el ili est'as vi'a am'at'o? —li demand'is, montr'ant'e la serv'ist'ar'o'n.

Sed al ĉi tio ne ven'is respond'o, Eunice nur klin'is la vizaĝ'o'n ĝis li'a'j pied'o'j kaj rest'is sen'mov'a.

Petronius rigard'is la sklav'o'j'n, inter kiu'j est'is bel'a'j kaj plaĉ'ind'a'j jun'ul'o'j, sed en neniu vizaĝ'o li pov'is io'n leg'i, kaj ĉiu'j nur sur'hav'is ia'j'n strang'a'j'n rid'et'o'j'n ; li do rigard'is ankoraŭ dum moment'o la kuŝ'ant'a'n ĉe li'a'j pied'o'j Eunicen kaj for'ir'is silent'e al la triclinium .

Post la manĝ'o li ordon'is port'i si'n al la palac'o, kaj post'e al Chrysothemis, ĉe kiu li rest'is ĝis mal'fru'a nokt'o. Sed, re'ven'int'e, li ordon'is vok'i al si Teiresias on.

—Ĉu Eunice ricev'is la skurĝ'o'pun'o'n?

—Jes, sinjor'o. Vi ne permes'is tamen difekt'i ŝi'a'n haŭt'o'n.

—Ĉu mi ordon'is pri ŝi nenio'n pli?

—Ne, sinjor'o —respond'is mal'trankvil'e la atriensis .

—Bon'e. Kiu el la sklav'o'j est'as ŝi'a am'ant'o?

—Neniu, sinjor'o.

—Kio'n, vi sci'as pri ŝi?

Teiresias komenc'is parol'i per iom ne'cert'a voĉ'o :

Eunice neniam for'las'as nokt'e la cubiculum , kie ŝi dorm'as kun la mal'jun'a Acrisio'ne kaj Ifis ; neniam ŝi rest'as en la ban'ej'o post vi'a ban'o, sinjor'o... Ali'a'j sklav'in'o'j rid'as ŝi'n kaj nom'as ŝi'n Dian'o.

—Sufiĉ'e —dir'is Petronius. —Mi'a parenc'o, Vinicius, al kiu mi ofer'is hodiaŭ maten'e Eunicen, ne akcept'is ŝi'n, ŝi do rest'os hejm'e. Vi pov'as for'ir'i.

—Ĉu vi permes'as al mi, sinjor'o, parol'i plu pri Eunice?

—Mi ordon'is al vi dir'i ĉio'n, kio'n vi sci'as.

—La tut'a familia , sinjor'o, parol'as pri la for'kur'o de la fraŭl'in'o, kiu est'is loĝ'ont'a en la dom'o de la nobl'a Vinicius. Post vi'a for'ir'o Eunice ven'is al mi kaj dir'is, ke ŝi kon'as hom'o'n, kiu sci'os ŝi'n re'trov'i.

—Ha! —dir'is Petronius. —Kiu li est'as?

—Mi ne kon'as li'n, sinjor'o, mi pens'is tamen, ke est'as mi'a dev'o komunik'i al vi ĉi tio'n.

—Bon'e. Tiu hom'o atend'u ĉi tie morgaŭ maten'e al'ven'o'n de la tribun'o, kiu'n vi pet'os morgaŭ en mi'a nom'o, ke li maten'e vizit'u mi'n.

La atriensis riverenc'is kaj el'ir'is.

Kaj Petronius komenc'is malgraŭ'vol'e pens'i pri Eunice. Komenc'e ŝajn'is al li klar'a afer'o, ke la jun'a sklav'in'o dezir'as, ke Vinicius re'akir'u Lig'a'n, nur tial, por ne dev'i mem anstataŭ'i ŝi'n en li'a dom'o. Sed post'e ven'is en li'a'n kap'o'n, ke la hom'o, kiu'n Eunice rekomend'as, est'as ebl'e ŝi'a am'ant'o, kaj tiu ĉi pens'o subit'e ek'ŝajn'is al li mal'agrabl'a. Ekzist'is, ver'e, simpl'a rimed'o, por ek'sci'i la ver'o'n, ĉar sufiĉ'us nur al'vok'i Eunicen, sed est'is jam mal'fru'a hor'o kaj Petronius sent'is si'n lac'a post la long'a vizit'o ĉe Chrysothemis ; li sopir'is dorm'o'n. Tamen, ir'ant'e en la cubiculum , li ial re'memor'is, ke en la okul'angul'o'j de Chrysothemis li rimark'is hodiaŭ sulk'et'o'j'n. Li ek'pens'is ankaŭ, ke ŝi'a bel'ec'o est'as pli fam'a en la tut'a Rom'o, ol ver'a, kaj ke Fonteius Capito, kiu propon'is al li tri knab'et'o'j'n el Klazomenoj por Eunice, vol'is tamen aĉet'i ŝi'n tro mal'kar'e.

ĈAPITRO XIII

La sekv'int'a'n tag'o'n Petronius apenaŭ est'is fin'ant'a vest'i si'n en la unctorium , kiam ven'is Vinicius, al'vok'it'a de Teiresias. Li jam sci'is, ke nenia'j nov'aĵ'o'j est'is send'it'a'j de la pord'eg'o'j, kaj tiu ĉi sci'o, anstataŭ ĝoj'ig'i li'n, kiel la pruv'o, ke Ligia est'as ankoraŭ en la urb'o, des pli sen'kuraĝ'ig'is li'n, ĉar li komenc'is supoz'i, ke ebl'e Ursus el'konduk'is ŝi'n el la urb'o tuj post la for'kapt'o, tio est'as antaŭ ol la sklav'o'j de Petronius komenc'is gard'i ĉe la pord'eg'o'j. En aŭtun'o, ver'e, kiam la tag'o'j iĝ'ad'is pli mal'long'a'j, oni ferm'ad'is ili'n sufiĉ'e fru'e, sed oni ankaŭ mal'ferm'ad'is ili'n por for'vetur'ant'o'j, kies nombr'o est'is kelk'foj'e konsider'ind'e grand'a. Oni pov'is ankaŭ penetr'i ekster la mur'o'j'n per ali'a'j manier'o'j, pri kiu'j ekzempl'e sklav'o'j, vol'ant'a'j for'kur'i el la urb'o, bon'e sci'is. Vinicius send'is, ver'e, si'a'j'n serv'ist'o'j'n ankaŭ sur ĉiu'j'n voj'o'j'n, konduk'ant'a'j'n en provinc'o'n, al vigil'o'j en mal'pli grand'a'j urb'o'j, kun sci'ig'o'j pri for'kur'int'a par'o da sklav'o'j, kun preciz'a pri'skrib'o de Ursus kaj Ligia kaj kun anonc'o pri rekompenc'o per ili'a kapt'o. Est'is tamen dub'e, ĉu tiu post'ĉas'o pov'os ili'n ating'i, kaj se ĝi eĉ ating'us, ĉu la lok'a'j aŭtoritat'ul'o'j sent'os si'n rajt'ig'it'a'j re'ten'i ili'n laŭ privat'a postul'o de Vinicius, ne atest'it'a de pretor'o. Kaj por ricev'i tiu'n atest'o'n mank'is temp'o. Si'a'flank'e Vinicius dum la tut'a hieraŭ'a tag'o serĉ'is Ligian, ali'vest'it'a kiel sklav'o, en ĉiu'j strat'et'o'j de la urb'o, li ne sukces'is tamen trov'i eĉ plej et'a'n post'sign'o'n aŭ indik'o'n. Li vid'is, ver'e, serv'ist'o'j'n de Aulus, sed tio ĉi nur pli'konfirm'is li'a'n opini'o'n, ke ne Aulusoj ŝi'n for'kapt'is, kaj ke ili sam'e ne sci'as, kie ŝi est'as.

Kiam do Teiresias anonc'is al li, ke est'as hom'o, kiu entrepren'as ŝi'n re'trov'i, li ek'rapid'is sen'spir'e en la dom'o'n de Petronius kaj, apenaŭ li'n salut'int'e, komenc'is demand'i pri tiu hom'o.

—Ni baldaŭ li'n vid'os —dir'is Petronius. —Li est'as kon'at'o de Eunice, kiu tuj ven'os, por aranĝ'i la fald'o'j'n de mi'a tog'o, kaj kiu inform'os ni'n pri li pli preciz'e.

Eunice, tiu, kiu'n vi hieraŭ vol'is donac'i al mi?

—Tiu, kiu'n vi mal'akcept'is, pro kio ceter'e mi est'as dank'a al vi, ĉar ŝi est'as la plej bon'a vestiplica en la tut'a urb'o.

Efektiv'e la vestiplica al'ven'is preskaŭ antaŭ ol li fin'is parol'i, kaj pren'int'e tog'o'n, kuŝ'ant'a'n sur ebur'inkrust'it'a seĝ'o, dis'met'is ĝi'n, por ĝi'n ĵet'i sur la ŝultr'o'j'n de Petronius. Ŝi'a vizaĝ'o est'is pal'a, trankvil'a, en ŝi'a'j okul'o'j bril'is feliĉ'o.

Petronius rigard'is ŝi'n, kaj ŝi ek'ŝajn'is al li tre bel'a. Post moment'o, kiam, volv'int'e la tog'o'n ĉirkaŭ li, ŝi komenc'is ĝi'n fald'i, klin'ant'e si'n, por long'ig'i la fald'o'j'n, li rimark'is, ke ŝi'a'j brak'o'j hav'as mir'ind'a'n kolor'o'n de pal'a roz'o, kaj la brust'o kaj ŝultr'o'j —diafan'a'j'n nuanc'o'j'n de perlamot'o aŭ alabastr'o.

Eunice —li dir'is —ĉu ven'is tiu hom'o, pri kiu vi parol'is hieraŭ al Teiresias?

—Li ven'us, sinjor'o.

—Kiel li nom'as si'n?

Chilo Chilonides, sinjor'o.

—Kio li est'as?

—Kurac'ist'o, saĝ'ul'o kaj aŭgur'ist'o, kiu sci'as antaŭ'leg'i hom'a'j'n sort'o'j'n kaj antaŭ'dir'i est'ont'ec'a'n.

—Ĉu li antaŭ'dir'is la est'ont'ec'o'n al vi?

—Jes, sinjor'o.

—Kio'n li do aŭgur'is al vi?

—Ke traf'os mi'n dolor'o kaj feliĉ'o.

—La dolor'o traf'is vi'n hieraŭ el la man'o de Teiresias, dev'as do ven'i ankaŭ feliĉ'o.

—Ĝi jam ven'is, sinjor'o.

—Kia?

Kaj ŝi ek'flustr'is mal'laŭt'e :

—Mi rest'is.

Petronius met'is la man'o'n sur ŝi'a'n or'a'n kap'o'n.

—Vi bon'e aranĝ'is hodiaŭ la fald'o'j'n, kaj mi est'as kontent'a de vi, Eunice.

Kaj ĉe tiu ĉi ek'tuŝ'o ŝi'a'j okul'o'j en unu moment'a vual'iĝ'is per nebul'o de feliĉ'o kaj la brust'o komenc'is mov'i si'n rapid'e.

Sed Petronius kaj Vinicius trans'ir'is en la atrium ; tie atend'is Chilo Chilonides, kiu, ek'vid'int'e ili'n, profund'e riverenc'is. Sur la buŝ'o de Petronius, je la pens'o pri la far'it'a hieraŭ supoz'o, ke tiu ĉi hom'o est'as ebl'e am'ant'o de Eunice, aper'is rid'et'o. La hom'o, kiu star'is antaŭ li, pov'is est'i nenies am'ant'o. En tiu strang'a figur'o est'is io kun'e abomen'a kaj rid'ind'a. Li ne est'is mal'jun'a : en li'a mal'ord'a barb'o kaj en la krisp'a harar'o apenaŭ tie kaj ie tra'bril'is griz'a faden'o. Li hav'is ventr'o'n kav'iĝ'int'a'n, kurb'ig'it'a'n dors'o'n, tiel, ke unu'a'vid'e li ŝajn'is est'i ĝib'a, kaj super tiu ĝib'o trov'is si'n grand'a kap'o kun vizaĝ'o simi'a kaj sam'temp'e vulp'a, kun penetr'em'a rigard'o. Li'a flav'et'a haŭt'o est'is makul'it'a de pustul'o'j, kaj la naz'o, plen'e kovr'it'a do ili, pov'is atest'i tro grand'a'n inklin'o'n al drink'o. Li'a mal'zorg'it'a vest'o, konsist'ant'a el mal'hel'a tunik'o, teks'it'a el kapr'a ŝaf'o, kaj sam'a tru'hav'a mantel'o, est'is pruv'o de ver'a aŭ ŝajn'ig'at'a mizer'o. Petronius je li'a vid'o re'memor'is la homer'a'n Tersiton, respond'ant'e do per man'klin'o al li'a riverenc'o, li dir'is :

—Salut'o'n, di'a Tersito. Kiel fart'as vi'a'j tuber'o'j, kiu'j'n apud Troj'o bat'is al vi Ulis'o, kaj kiel li mem pas'ig'as la temp'o'n sur Elize'a'j Kamp'o'j?

—Nobl'a sinjor'o —respond'is Chilo Chilonides —la plej saĝ'a el la mort'int'o'j, Ulis'o, send'as per'e de mi al la plej saĝ'a el la viv'ant'o'j, Petronius, salut'o'n kaj pet'o'n, ke li kovr'u per nov'a mantel'o mi'a'j'n tuber'o'j'n.

—Je Hekat'o Tri'form'a! —ek'kri'is Petronius —la respond'o merit'as mantel'o'n...

Sed plu'a'n inter'parol'o'n inter'romp'is la sen'pacienc'a Vinicius, kiu demand'is rekt'e :

—Ĉu vi sci'as preciz'e, kio'n vi entrepren'as?

—Kiam du familiae en du bril'a'j dom'o'j, parol'as pri nenio ali'a, kaj post ili la nov'aĵ'o'n ripet'as du'on'o da Rom'o, ne est'as mal'facil'e sci'i —respond'is Chilo. —Hieraŭ nokt'e oni for'kapt'is fraŭl'in'o'n, eduk'it'a'n en la dom'o de Aulus Plautius, nom'at'a'n Ligia, aŭ pli ĝust'e Callina, kiu'n vi'a'j sklav'o'j, ho sinjor'o, est'is trans'konduk'ant'a'j el la palac'o de la cezar'o en vi'a'n insula , kaj mi entrepren'as re'trov'i ŝi'n en la urb'o, aŭ, se ŝi, kio est'as mal'mult'e ver'ŝajn'a, for'las'is la urb'o'n, montr'i al vi, nobl'a sinjor'o, kie'n ŝi for'kur'is kaj kie ŝi kaŝ'is si'n.

—Bon'e —dir'is Vinicius, al kiu plaĉ'is la preciz'ec'o de la respond'o —kia'j'n rimed'o'j'n vi hav'as por tio?

Chilo rid'et'is ruz'e :

—La rimed'o'j'n hav'as vi, sinjor'o ; mi hav'as nur saĝ'o'n.

Petronius ankaŭ rid'et'is, ĉar li est'is tut'e kontent'a de si'a gast'o.

—Tiu ĉi hom'o pov'as re'trov'i la knab'in'o'n —li ek'pens'is.

Dum'e Vinicius sulk'ig'is si'a'j'n kun'kresk'ant'a'j'n brov'o'j'n kaj dir'is :

—Mizer'ul'o, se vi mi'n tromp'as por profit'o, mi ig'os vi'n mort'i sub baston'o'j.

—Mi est'as filozof'o, sinjor'o, kaj filozof'o ne pov'as est'i avid'a je profit'o, special'e je tia, kia'n vi grand'anim'e promes'as.

—Ha, vi est'as filozof'o? —demand'is Petronius. —Eunice dir'is al mi, ke vi est'as kurac'ist'o kaj aŭgur'ist'o. De kie vi kon'as Eunicen?

—Ŝi ven'is al mi pet'i konsil'o'n, ĉar mi'a glor'o ating'is ŝi'a'j'n orel'o'j'n.

—Kia'n konsil'o'n ŝi vol'is?

—Kontraŭ am'o, sinjor'o. Ŝi vol'is est'i kurac'it'a de sen'reciprok'a am'o.

—Kaj vi kurac'is ŝi'n?

—Mi far'is pli, sinjor'o, ĉar mi don'is al ŝi amulet'o'n, kiu sekur'ig'as reciprok'ec'o'n. En Pafos'o, sur Cipr'o, est'as templ'o, sinjor'o, kie oni konserv'as zon'et'o'n de Venus'o. Mi don'is al ŝi du faden'o'j'n el tiu zon'et'o, ferm'it'a'j'n en migdal'a ŝel'o.

—Kaj vi ig'is ŝi'n mult'e pag'i?

—Per reciprok'ec'o oni neniam pov'as sufiĉ'e pag'i, kaj mi, ne hav'ant'e du fingr'o'j'n, ŝpar'as mon'o'n, por aĉet'i sklav'o'n - skrib'ist'o'n, kiu kun'skrib'ad'os mi'a'j'n pens'o'j'n kaj konserv'os mi'a'n sci'o'n por la mond'o.

—Al kiu skol'o vi aparten'as, di'a saĝ'ul'o?

—Mi est'as cinik'o, sinjor'o, ĉar mi hav'as tru'it'a'n mantel'o'n ; mi est'as stoik'o, ĉar mi el'port'as pacienc'e mizer'o'n, kaj mi est'as peripatetik'o, ĉar, ne posed'ant'e port'il'o'n, mi pied'ir'as de vin'ej'o al vin'ej'o kaj en'voj'e instru'as tiu'j'n, kiu'j promes'as pag'i por la kruĉ'o.

—Kaj ĉe la kruĉ'o vi iĝ'as retor'o?

—Heraklit'o dir'is : “ ĉio flu'as ”, kaj ĉu vi pov'as ne'i sinjor'o, ke vin'o est'as fluid'aĵ'o?

—Li ankaŭ instru'is, ke fajr'o est'as di'o, kaj tiu di'o flam'as sur vi'a naz'o.

—La di'a Diogen'o el Apoloni'o instru'is, ke la esenc'o de aĵ'o'j est'as la aer'o, kaj ju pli varm'a est'as la aer'o, des pli perfekt'a'j'n est'aĵ'o'j'n ĝi kre'as, kaj el la plej varm'a nask'iĝ'as la anim'o'j de saĝ'ul'o'j. Ĉar aŭtun'e ven'as mal'varm'o, ergo ver'a saĝ'ul'o dev'as varm'ig'i si'a'n anim'o'n per vin'o... Vi ja ne pov'as ankaŭ ne'i, sinjor'o, ke kruĉ'o eĉ da akv'a vin'o el apud Kapu'o aŭ Telezio dis'port'as varm'o'n al ĉiu'j ost'o'j de la pere'em'a hom'a korp'o.

Chilo Chilonides, kie est'as vi'a patr'uj'o?

—Apud Pont'o Euksino. Mi de'ven'as el Mez'embri'o.

Chilo Chilonides, vi est'as grand'a!

—Kaj ne're'kon'it'a! —al'don'is melankoli'e la saĝ'ul'o.

Vinicius tamen de'nov'e sen'pacienc'iĝ'is. Kiam la esper'o ek'bril'is al li, li vol'us, ke Chilo tuj ek'ir'u serĉ'i, kaj la tut'a inter'parol'o ŝajn'is al li van'a perd'o de la temp'o, pro kiu li est'is koler'a kontraŭ Petronius.

—Kiam vi komenc'os la serĉ'ad'o'n? —li dir'is, turn'ant'e si'n al la grek'o.

—Mi jam ĝi'n komenc'is —respond'is Chilo. —Eĉ kiam mi est'as ĉi tie, kiam mi respond'as al vi'a'j afabl'a'j demand'o'j, mi ankaŭ serĉ'as. Hav'u nur fid'o'n, nobl'a tribun'o, kaj sci'u, ke se vi perd'us lig'il'o'n de ŝu'o, mi sci'us re'trov'i la lig'il'o'n, aŭ tiu'n, kiu sur strat'o ĝi'n lev'is.

—Ĉu oni uz'is vi'n jam al simil'a'j serv'o'j? —demand'is Petronius.

La grek'o supr'e'n'lev'is la okul'o'j'n.

—Tro mal'alt'e oni taks'as hodiaŭ virt'o'n kaj sci'o'n —tial eĉ filozof'o est'as dev'ig'at'a serĉ'i ali'a'j'n viv'rimed'o'j'n.

—Kia'j est'as la vi'a'j?

—Ĉio'n sci'i kaj serv'i per inform'o'j al tiu'j, kiu'j ili'n dezir'as.

—Kaj kiu'j ili'n pag'as?

—Ha, sinjor'o, mi bezon'as aĉet'i skrib'ist'o'n. Ali'e mi'a saĝ'ec'o mort'os kun mi.

—Se vi ne ŝpar'is ĝis nun eĉ por sen'tru'a mantel'o, vi'a'j merit'o'j ne est'as ver'ŝajn'e eminent'a'j.

—Modest'ec'o mal'permes'as al mi ili'n glor'i. Sed pens'u, sinjor'o, ke hodiaŭ ne ekzist'as plu tia'j bon'far'ant'o'j, kia'j grand'nombr'e ekzist'is antaŭ'e, kaj al kiu'j sur'ŝut'i per or'o merit'it'o'n est'is tiel agrabl'e, kiel glut'i ostr'o'n el Puteolo. Ne mi'a'j merit'o'j est'as mal'grand'a'j, sed la hom'a dank'em'o est'as mal'grand'a. Ia'foj'e, se for'kur'as alt'valor'a sklav'o, kiu li'n re'trov'as, se ne la sol'a fil'o de mi'a patr'o? Se sur la mur'o'j aper'as sur'skrib'o'j kontraŭ la di'a Poppaea, kiu mal'kovr'as la aŭtor'o'j'n? Kiu el'serĉ'as ĉe libr'o'vend'ist'o'j vers'aĵ'o'n kontraŭ la cerzaro? Kiu kon'ig'as, kio'n oni parol'is en la dom'o'j de senat'an'o'j kaj kavalir'o'j? Kiu port'as leter'o'j'n, kiu'j'n oni ne vol'as konfid'i al sklav'o'j kiu aŭskult'as nov'aĵ'o'j'n ĉe la pord'o'j de barbir'o'j, antaŭ kiu ne hav'as sekret'o'j'n vin'vend'ist'o'j kaj bak'ist'o'j, al kiu fid'as sklav'o'j, kiu sci'as tra'vid'i ĉiu'n dom'o'n de l ' atrium ĝis la ĝarden'o? Kiu kon'as ĉiu'j'n strat'o'j'n, voj'et'o'j'n, kaŝ'ej'o'j'n, kiu sci'as, kio'n oni parol'as en vapor'ban'ej'o'j, en cirk'o'j, sur foir'plac'o'j en lern'ej'o'j de skerm'ist'o'j, en bud'o'j de sklav'vend'ist'o'j kaj eĉ en sabl'ej'o'j?...

—Je di'o'j! sufiĉ'e, nobl'a saĝ'ul'o! —ek'kri'is Petronius —aŭ ni dron'os en vi'a'j merit'o'j, virt'o, saĝ'ec'o kaj elokvent'ec'o. Sufiĉ'e! ni vol'is sci'i, kiu vi est'as, kaj ni sci'as.

Sed Vinicius est'is kontent'a, ĉar li ek'pens'is, ke tiu ĉi hom'o, simil'e al ĉas'hund'o, foj'e kur'ig'it'a post ĉas'aĵ'o, ne halt'os, antaŭ ol li trov'os ĝi'a'n kaŝ'ej'o'n.

—Bon'e —li dir'is —ĉu vi bezon'as indik'o'j'n?

—Mi bezon'as arm'il'o'n.

—Kia'n? —demand'is Vinicius kun mir'o.

La grek'o etend'is unu man'o'n kaj per la ali'a far'is la gest'o'n de mon'kalkul'o.

—Tia temp'o nun est'as, sinjor'o —li dir'is kun sopir'o.

—Vi est'os do azen'o —dir'is Petronius —kiu konker'as fortik'aĵ'o'n per sak'o'j da or'o.

—Mi est'as nun mal'riĉ'a filozof'e, sinjor'o —respond'is humil'e Chilo —la or'o'n hav'as vi.

Vinicius ĵet'is al li sak'et'o'n, kiu'n la grek'o kapt'is en la aer'o, kvankam efektiv'e li ne hav'is du fingr'o'j'n ĉe la dekstr'a man'o.

Post'e li lev'is la kap'o'n kaj dir'is :

—Sinjor'o, mi jam sci'as pli mult'e, ol vi esper'as. Mi ne ven'is ĉi tie'n kun mal'plen'a'j man'o'j. Mi sci'as, ke la fraŭl'in'o'n ne for'kapt'is Aulus oj, ĉar mi parol'is jam kun ili'a'j serv'ist'o'j. Mi sci'as, ke ŝi ne est'as sur Palatin'o, kie ĉiu'j est'as okup'it'a'j per la mal'san'o de la mal'grand'a aŭgust'in'o, kaj ebl'e mi eĉ diven'as kial vi prefer'as serĉ'i la fraŭl'in'o'n kun mi'a help'o, ol kun la help'o de la vigil'o'j kaj cezar'a'j soldat'o'j. Mi sci'as, ke la for'kur'o'n facil'ig'is al ŝi serv'ist'o, de'ven'ant'a el la sam'a land'o, kiel ŝi. Li ne pov'is trov'i help'o'n ĉe sklav'o'j, ĉar sklav'o'j, kiu'j star'as unu'j kun ali'a'j, ne help'us al li kontraŭ la vi'a'j. Pov'is nur help'i al li sam'konfes'ant'o'j...

—Aŭskult'u, Vinicius —inter'romp'is Petronius —ĉu mi ne dir'is al vi la sam'o'n, vort'o'n post vort'o?

—Ĝi est'as honor'o por mi —dir'is Chilo. —La fraŭl'in'o, sinjor'o —li parol'is, turn'ant'e si'n de'nov'e al Vinicius —sen'dub'e konfes'as sam'a'n di'o'n kun la plej nobl'a el la roman'in'o'j, tiu ver'a stolata , Pomponia. Mi aŭd'is ankaŭ, ke Pomponia est'is hejm'e juĝ'it'a pro konfes'ad'o de iu'j fremd'a'j di'o'j, sed mi ne pov'is ek'sci'i de ŝi'a'j serv'ist'o'j, kiu di'o tio est'as kaj kiel nom'as si'n li'a'j konfes'ant'o'j. Se mi pov'us tio'n sci'i, mi ir'us al ili, iĝ'us la plej pi'a inter ili kaj akir'us ili'a'n fid'o'n. Sed vi, sinjor'o, kiu, kiel mi ankaŭ sci'as, pas'ig'is dek'kelk'a'j'n tag'o'j'n en la dom'o de la nobl'a Aulus, ebl'e pov'as don'i al mi pri tio ia'n inform'o'n?

—Mi ne pov'as —dir'is Vinicius.

—Vi demand'is mi'n long'e pri divers'a'j afer'o'j, nobl'a'j sinjor'o'j, kaj mi respond'is la demand'o'j'n ; permes'u, ke mi nun far'u ili'n al vi. Ĉu vi ne vid'is, nobl'a tribun'o, ia'j'n statu'et'o'j'n, ia'j'n ofer'o'j'n, ia'j'n sign'o'j'n, ia'j'n amulet'o'j'n sur Pomponia aŭ sur vi'a di'a Ligia? Ĉu vi ne vid'is, ke ili ebl'e desegn'is inter si ia'j'n sign'o'j'n, kompren'ebl'a'j'n sol'e por ili?

—Sign'o'j'n?... Atent'u... Jes! Mi vid'is foj'e, kiel Ligia desegn'is fiŝ'o'n sur sabl'o.

—Fiŝ'o'n? Haa! Hoo! Ĉu ŝi far'is tio'n unu foj'o'n, aŭ kelk'foj'e?

—Unu foj'o'n.

—Kaj vi est'as cert'a, sinjor'o, ke ŝi desegn'is... fiŝ'o'n? Hoo!

—Jes! —respond'is Vinicius interes'it'e. —Ĉu vi diven'as, kio'n ĝi signif'as.

—Ĉu mi diven'as! —ek'kri'is Chilo.

Kaj riverenc'int'e sign'e de adiaŭ'o, li al'don'is :

—Ŝut'u Fortun'o egal'e sur vi'n ambaŭ ĉia'j'n donac'o'j'n, nobl'a'j sinjor'o'j.

—Oni don'u al vi mantel'o'n! —dir'is Petronius al la for'ir'ant'o.

—Ulis'o esprim'is al vi dank'o'j'n pro Tersito —respond'is la grek'o.

Kaj, riverenc'int'e re'foj'e, li el'ir'is.

—Kio'n vi dir'as pri tiu nobl'a saĝ'ul'o? —demand'is Viniciuson Petronius.

—Mi dir'as, ke li trov'os Ligia n! —ek'kri'is Vinicius kun ĝoj'o —sed mi ankaŭ dir'as, ke se ekzist'us regn'o de fripon'o'j, li pov'us est'i tie reĝ'o.

—Sen'dub'e. Mi dev'as kon'at'iĝ'i pli proksim'e kun tiu stoik'o, sed dum'e mi ordon'os incens'i post li la atrium .

Kaj Chilo Chilonides, volv'int'e ĉirkaŭ si la nov'a'n mantel'o'n, ĵet'lud'is sub ĝi'a'j fald'o'j per la mon'uj'o, ricev'it'a de Vinicius, kaj ĝu'is tiel ĝi'a'n pez'o'n, kiel la son'o'n. Ir'ant'e mal'rapid'e kaj rigard'ant'e mal'antaŭ'e'n, ĉu el la dom'o de Petronius oni li'n ne observ'as, li preter'pas'is la portik'o'n de Livi'a kaj, ating'int'e la angul'o'n de Clivius Virbius, direkt'is si'n al Suburra.

—Mi dev'as ir'i al Sporus —li parol'is al si mem —kaj verŝ'i iom da vin'o al Fortun'o. Fin'e mi trov'is tio'n, kio'n mi de'long'e serĉ'is. Li est'as jun'a, flam'iĝ'em'a, mal'avar'a kiel la min'ej'o'j de Cipr'o, kaj por tiu lig'a kanabenino pret'a est'us for'don'i du'on'o'n de si'a hav'aĵ'o. Jes, ĝust'e tia'n hom'o'n mi serĉ'is de'long'e. Sed mi est'u si'n'gard'a kun li, ĉar tiu li'a sulk'ig'o de la brov'o'j antaŭ'dir'is nenio'n bon'a'n. Ha, id'o'j de lup'o'j reg'as hodiaŭ la mond'o'n!... Mal'pli mi tim'us tiu'n Petronius on. Ho di'o'j! kial par'ig'ad'o est'as pli pag'at'a hodiaŭ, ol virt'o? Ha, ŝi desegn'is al vi fiŝ'o'n sur sabl'o? Se mi sci'as, kio'n ĝi signif'as, mi sufok'iĝ'u per pec'o da kapr'in'a fromaĝ'o! Sed mi sci'os! Ĉar tamen la fiŝ'o'j viv'as en akv'o, kaj serĉ'ad'o en la akv'o est'as pli mal'facil'a, ol sur la ter'o, ergo : li pag'os al mi por tiu fiŝ'o apart'e. Ankoraŭ unu tia mon'uj'o —kaj mi pov'os for'ĵet'i la almoz'ul'a'n sak'o'n kaj aĉet'i sklav'o'n... Sed kio'n vi dir'us, Chilo, se mi konsil'us al vi aĉet'i ne sklav'o'n, sed sklav'in'o'n?... Mi kon'as vi'n! Mi sci'as, ke vi konsent'os!... Se ŝi est'us bel'a, kiel ekzempl'e Eunice, vi mem re'jun'iĝ'us ĉe ŝi, kaj sam'temp'e vi hav'us de ŝi honest'a'n kaj cert'a'n profit'o'n. Mi vend'is al tiu kompat'ind'a Eunice du faden'o'j'n el mi'a propr'a mal'nov'a mantel'o... Ŝi est'as mal'saĝ'a, sed se Petronius ŝi'n donac'us al mi, mi ŝi'n pren'us... Jes, jes, Chilo, id'o de Chilo... Vi perd'is la patr'o'n kaj la patr'in'o'n!... Vi est'as orf'o, do konsol'u vi'n almenaŭ, aĉet'ant'e sklav'in'o'n. Ŝi dev'as, ver'e, ie loĝ'i do Vinicius lu'os por ŝi loĝ'ej'o'n, kie ankaŭ vi trov'os rifuĝ'o'n ; ŝi dev'as si'n vest'i, do Vinicius pag'os por ŝi'a vest'o, kaj ŝi dev'as manĝ'i, do li ŝi'n nutr'os. Ho, kiel mal'facil'a est'as la viv'o! Kie est'as la temp'o, kiam por obol'o oni pov'is ricev'i tiom da fab'o kun lard'o, kiom oni pov'is ten'i en ambaŭ man'o'j, aŭ pec'o'n da kapr'in'a kolbas'o, satur'it'a per sang'o, long'a'n, kiel brak'o de dek'du'jar'a knab'o! Sed jen tiu ŝtel'ist'o, Sporus! En vin'ej'o est'os plej facil'e io'n ek'sci'i.

Tiel parol'ant'e, li en'ir'is la vin'ej'o'n, kie li mend'is por si kruĉ'o'n da mal'hel'a vin'o ; vid'ant'e sen'fid'a'n rigard'o'n de la mastr'o, li el'skrap'is or'a'n mon'er'o'n el la mon'uj'o kaj met'int'e ĝi'n sur la tabl'o'n, dir'is :

Sporus, mi labor'is hodiaŭ kun Seneca de la fru'maten'o ĝis la tag'mez'o, kaj jen kio'n mi'a amik'o donac'is al mi ĉe la adiaŭ'o.

La rond'a'j okul'o'j de Sporus iĝ'is je tiu ĉe vid'o ankoraŭ pli rond'a'j, kaj la vin'o tuj trov'iĝ'is antaŭ Chilo, kiu, tremp'int'e en ĝi la fingr'o'n, desegn'is sur la tabl'o fiŝ'o'n kaj dir'is :

—Ĉu vi sci'as, kio'n ĝi signif'as?

—Fiŝ'o? Nu, fiŝ'o est'as fiŝ'o.

—Mal'saĝ'a vi est'as, kvankam vi al'verŝ'as tiom da akv'o al vin'o, ke pov'us tie trov'iĝ'i eĉ fiŝ'o. Ĝi est'as simbol'o, kiu en la lingv'o de la filozof'o'j signif'as : rid'et'o de Fortun'o. Se vi ĝi'n diven'us, ebl'e al vi ankaŭ rid'et'us Fortun'o. Respekt'u filozofi'o'n, mi dir'as al vi, aŭ mi trans'lok'iĝ'os en ali'a'n vin'ej'o'n, kio'n mi'a person'a amik'o, Petronius, de'long'e al mi konsil'as.

ĈAPITRO XIV

Dum kelk'a'j sekv'int'a'j tag'o'j Chilo nenie montr'is si'n. Vinicius, kiu, de kiam li ek'sci'is de Acte, ke Ligia li'n am'is, cent'foj'e pli dezir'is ŝi'n re'trov'i, komenc'is mem serĉ'i ŝi'n, ne vol'ant'e, kaj ankaŭ ne pov'ant'e pet'i help'o'n de la cezar'o, konsum'at'a de mal'trankvil'o pro la mal'san'o de la mal'grand'a aŭgust'in'o.

Sen'efik'a'j rest'is fin'e ofer'o'j, far'at'a'j en templ'o'j, preĝ'o'j kaj vot'o'j, sam'e kiel kurac'ist'a art'o kaj ĉia'j sorĉ'a'j rimed'o'j, kiu'j'n oni aplik'is en la ekstrem'a mal'esper'o. Post semajn'o la infan'o mort'is. Funebr'o kovr'is la kort'eg'o'n kaj Rom'o'n. La cezar'o, kiu post la nask'iĝ'o de la infan'o frenez'is de feliĉ'o, frenez'is nun de mal'esper'o ; ferm'int'e si'n en si'a'j ĉambr'o'j, dum du tag'o'j li akcept'is nenia'n nutr'aĵ'o'n, kaj kvankam en la palac'o svarm'is amas'o'j da senat'an'o'j kaj aŭgust'an'o'j, kiu'j rapid'is tie'n kun sign'o'j de bedaŭr'o kaj kun'sent'o, li vol'is neniu'n vid'i. La senat'o kun'ven'is en ekster'ordinar'a kun'sid'o, dum kiu la mort'int'a infan'o est'is proklam'it'a di'in'o ; oni decid'is konstru'i al ŝi templ'o'n kaj difin'is por ĝi apart'a'n pastr'o'n. Oni far'is ankaŭ en ali'a'j templ'o'j nov'a'j'n ofer'don'o'j'n honor'e al la mort'int'in'o, oni fand'is ŝi'a'j'n statu'o'j'n el mult'e'kost'a'j metal'o'j, kaj la en'ter'ig'o est'is unu sen'mezur'a solen'o, dum kiu la popol'o admir'is la mal'moder'a'j'n sign'o'j'n de funebr'o, kiu'j'n el'montr'ad'is la cezar'o, plor'is kun li, etend'ad'is la man'o'j'n por donac'o'j, kaj, super ĉio, amuz'is si'n per la ekster'ordinar'a spektakl'o.

Petroniuson mal'trankvil'ig'is tiu ĉi mort'o. Oni sci'is jam en la tut'a Rom'o, ke Poppaea atribu'as ĝi'n al sorĉ'o'j. Post ŝi ripet'is ĉi tio'n ankaŭ la kurac'ist'o'j, kiu'j tiu'manier'e pov'is prav'ig'i la sen'efik'ec'o'n de si'a'j pen'o'j, kaj la pastr'o'j, kies ofer'don'o'j montr'iĝ'is sen'help'a'j, kaj la sorĉ'far'ist'o'j, trem'ant'a'j pri si'a viv'o, kaj la popol'o. Petronius est'is nun kontent'a, ke Ligia for'kur'is ; ĉar tamen li ne dezir'is mal'bon'e al Aulus oj, kaj dezir'is bon'e al si mem kaj al Vinicius, tial, kiam oni for'ig'is la cipres'o'n, fiks'it'a'n sign'e de funebr'o antaŭ Palatin'o, li ir'is al akcept'o, aranĝ'it'a por la senat'an'o'j kaj aŭgust'an'o'j, vol'ant'e konvink'iĝ'i, kia'grad'e Nero inklin'as kred'i la fam'o'j'n pri sorĉ'o'j, kaj kontraŭ'ag'i sekv'o'j'n, kiu'j pov'us el tio rezult'i.

Li supoz'is ankaŭ, kon'ant'e Ner'o'n, ke tiu ĉi, se li eĉ ne ek'kred'is je sorĉ'o'j, ŝajn'ig'os, ke li kred'as, tiel por tromp'i la propr'a'n dolor'o'n, kiel por venĝ'i kontraŭ iu ajn, kaj fin'e, por kontraŭ'ag'i supoz'o'j'n, ke la di'o'j komenc'as li'n pun'i por li'a'j krim'o'j. Petronius ne kred'is, ke Nero pov'is am'i eĉ la propr'a'n infan'o'n ver'e kaj profund'e, kvankam li am'is ĝi'n flam'e, li est'is tamen cert'a, ke la cezar'o tro'afekt'os la dolor'o'n. Li ne erar'is, ver'e. Nero aŭskult'is konsol'o'j'n de senat'an'o'j kaj kavalir'o'j kun ŝton'a vizaĝ'o, kun okul'o'j, fiks'it'a'j sur unu punkt'o, kaj oni vid'is, ke se li eĉ efektiv'e sufer'as, li tamen pens'as sam'temp'e pri tio, kia'n impres'o'n li'a dolor'o far'as je la ĉe'est'ant'o'j, li poz'as sam'temp'e je Niob'o kaj far'as spektakl'o'n de patr'a funebr'o, kiel ĝi'n far'us komedi'ant'o sur scen'ej'o. Li eĉ ne sci'is ĉe tio persist'i en la silent'a kaj kvazaŭ ŝton'rigid'a dolor'o, ĉar ia'foj'e li far'is gest'o'j'n, kvazaŭ li ŝut'us sur la kap'o'n polv'o'n de la ter'o, ia'foj'e ĝem'is obtuz'e, kaj ek'vid'int'e Petronius on, lev'is si'n subit'e kaj per tragik'a voĉ'o komenc'is vok'i tiel, ke ĉiu'j pov'us li'n aŭd'i :

Eheu! Ankaŭ vi kulp'as pri ŝi'a mort'o! Laŭ vi'a konsil'o en'ir'is inter tiu'j'n ĉi mur'o'j'n la mal'bon'a spirit'o, kiu per unu rigard'o el'suĉ'is la viv'o'n el ŝi'a brust'o... Ve al mi! kaj prefer'e mi'a'j okul'o'j ne est'us vid'int'a'j la lum'o'n de Helioso... Ve al mi! eheu!

Kaj laŭt'ig'ant'e ĉiam pli la voĉ'o'n, li ŝanĝ'is ĝi'n en mal'esper'a'n kri'o'n, sed Petronius en tiu sam'a moment'o decid'is risk'i ĉio'n per unu ĵet'o de kub'o, sekv'e, etend'int'e la man'o'n, li de'ŝir'is rapid'e silk'a'n tuk'o'n, kiu'n Nero ĉiam port'is ĉirkaŭ la kol'o, kaj met'is ĝi'n sur li'a'n buŝ'o'n.

—Sinjor'o! —li dir'is grav'ton'e —brul'ig'u Rom'o'n kaj la mond'o'n pro dolor'o, sed konserv'u al ni vi'a'n voĉ'o'n!

Ek'mir'eg'is la ĉe'est'ant'o'j, ek'mir'eg'is moment'e Nero mem, nur Petronius sol'a rest'is ne'ŝancel'it'a. Li sci'is tre'eg'e bon'e, kio'n li far'as. Li ja memor'is, ke al Terpnos kaj Diodorus est'is ordon'it'e simpl'e kovr'i la buŝ'o'n de la cezar'o, se li, laŭt'ig'ant'e la voĉ'o'n, el'met'us ĝi'n al ia ajn danĝer'o.

—Cezar'o —li parol'is plu kun tiu sam'a grav'ec'o kaj mal'gaj'ec'o —ni sufer'is grand'eg'a'n perd'o'n, rest'u al ni almenaŭ tiu ĉi konsol'a trezor'o!

La vizaĝ'o de Nero ek'trem'is kaj post moment'o larm'o'j ek'flu'is el li'a'j okul'o'j, subit'e li apog'is la man'o'j'n sur la ŝultr'o'j'n de Petronius kaj, met'int'e la kap'o'n sur li'a'n brust'o'n, komenc'is ripet'i mez'e de plor'ĝem'o'j :

—Vi sol'a el ĉiu'j pri tio ek'pens'is, vi sol'a! Petronius! vi sol'a!

Tigellinus flav'iĝ'is pro ĵaluz'o —kaj Petronius parol'is plu :

—Vetur'u Antiumon! Tie ŝi ven'is en la mond'o'n, tie ven'is sur vi'n ĝoj'o, tie ven'os konsol'o. La mar'a aer'o re'freŝ'ig'os vi'a'n di'a'n gorĝ'o'n ; vi'a brust'o ek'spir'os la sal'a'n mal'sek'ec'o'n. Ni, vi'a'j fidel'ul'o'j, sekv'os vi'n ĉie'n, kaj dum ni konsol'os vi'a'n dolor'o'n per amik'ec'o, vi ni'n konsol'os per kant'o. —Jes! —dir'is Nero per plend'a voĉ'o —mi verk'os himn'o'n je ŝi'a honor'o kaj kompon'os al ĝi muzik'o'n.

—Kaj post'e vi serĉ'os la varm'a'n sun'o'n en Bajoj.

—Kaj post'e, forges'o'n en Grek'uj'o.

—En la patr'uj'o de poezi'o kaj kant'o!

Tiel la ŝton'a, mal'seren'a atmosfer'o pas'is iom post iom, kiel pas'as nub'o'j, kovr'ant'a'j la sun'o'n, kaj komenc'iĝ'is inter'parol'o, ankoraŭ kvazaŭ plen'a de mal'ĝoj'o, sed plen'a ankaŭ de projekt'o'j por la est'ont'ec'o, koncern'ant'a'j la vojaĝ'o'n, art'ist'a'j'n prezent'iĝ'o'j'n, kaj eĉ akcept'o'j'n, kiu'j'n postul'is anonc'it'a vizit'o de Tiridates, la reĝ'o de Armen'uj'o. Tigellinus, ver'e, prov'is ankoraŭ menci'i pri la sorĉ'o'j, sed Petronius jam cert'a pri si'a venk'o, simpl'e akcept'is la el'vok'o'n.

Tigellinus —li dir'is —ĉu vi kred'as, ke sorĉ'o'j pov'as mal'util'i al di'o'j?

—La cezar'o mem parol'is pri ili —respond'is la kort'eg'ul'o.

—Dolor'o parol'is, ne la cezar'o, sed kio'n vi opini'as pri tio?

—Di'o'j est'as tro potenc'a'j, por est'i traf'at'a'j de sorĉ'o'j.

—Ĉu vi do mal'konfes'as la di'ec'o'n de la cezar'o kaj de li'a famili'o?

est! —ek'murmur'is star'ant'a apud'e Eprius Marcellus, ripet'ant'e la ek'kri'o'n, el'ig'at'a'n de la popol'o, kiam gladiator'o sur aren'o est'is unu'a'foj'e traf'it'a tiel, ke ne neces'is li'n fin'mort'ig'i.

Tigellinus sub'prem'is en si koler'o'n. Li kaj Petronius de'long'e est'is rival'o'j antaŭ la cezar'o, kaj Tigellinus hav'is tiu'n super'ec'o'n, ke Nero mal'pli, aŭ, plu ĝust'e, tut'e ne ĝen'is si'n en li'a ĉe'est'o, ĝis tiam tamen Petronius, kiom'foj'e ili kun'est'is, venk'is li'n per si'a saĝ'ec'o kaj sprit'ec'o. Tiel okaz'is ankaŭ ĉi - foj'e. Tigellinus ek'silent'is, kaj nur en'skrib'is en si'a'n memor'o'n tiu'j'n senat'an'o'j'n kaj kavalir'o'j'n, kiu'j en la moment'o, kiam Petronius re'paŝ'is en la fund'o'n de la ĉambr'eg'o, grup'iĝ'is ĉirkaŭ li, kred'ant'e, ke post tio, kio okaz'is, li est'os nepr'e la unu'a favor'at'o de la cezar'o.

Petronius tamen for'las'is la palac'o'n, ir'is al Vinicius kaj, rakont'int'e al li la epizod'o'n kun la cezar'o kaj Tigellinus, dir'is :

—Ne nur mi for'turn'is la danĝer'o'n de Aulus Plautius kaj Pomponia, kaj kun'e de ni ambaŭ, sed ankaŭ de Ligia, kiu'n oni ne serĉ'os simpl'e tial, ke mi persvad'is al la kupr'o'barb'a simi'o vetur'i en Antiumon, kaj el tie en Neapol'o'n aŭ Bajojn. Li vetur'os, ĉar en Rom'o li ĝis nun ne kuraĝ'is prezent'iĝ'i publik'e en teatr'o, kaj mi sci'as, ke de'long'e li jam intenc'as prezent'iĝ'i en Neapol'o. Por post'e li rev'as pri Grek'uj'o, kie li vol'as kant'i en ĉiu'j pli grav'a'j urb'o'j, kaj post'e, kun'e kun ĉiu'j laŭr'o'kron'o'j, kiu'j'n ofer'os al li la Graeculi , solen'i triumf'a'n en'vetur'o'n en Rom'o'n. Dum tiu temp'o ni pov'os liber'e serĉ'i Ligian kaj kaŝ'i ŝi'n en sekur'a lok'o. Kaj ni'a nobl'a filozof'o? Ĉu li ne ven'is ĝis nun?

—Vi'a nobl'a filozof'o est'as tromp'ist'o. Ne! li ne ven'us, ne prezent'is si'n, nek prezent'os si'n jam plu!

—Mi tamen hav'as pli bon'a'n opini'o'n, ne tiom ebl'e pri li'a honest'ec'o, kiom pri li'a saĝ'ec'o. Li flu'ig'is jam iom da sang'o el vi'a mon'sak'o kaj ven'os almenaŭ tial, por flu'ig'i ĝi'n du'a'foj'e.

—Li gard'u si'n, ke mi ne flu'ig'u li'a'n sang'o'n.

—Ne far'u tio'n ; hav'u kun li pacienc'o'n, ĝis vi konvink'iĝ'os per pruv'o'j pri la tromp'o. Ne don'u al li pli da mon'o, sed promes'u anstataŭ'e mal'avar'a'n rekompenc'o'n, se li al'port'os al vi sci'ig'o'n cert'a'n. Ĉu vi ankaŭ entrepren'as io'n person'e? —Du mi'a'j liber'ig'it'o'j, Nimfidius kaj Demas, serĉ'as ŝi'n front'e de ses'dek hom'o'j. Al tiu el la sklav'o'j, kiu ŝi'n trov'os, mi promes'is liber'ec'o'n. Mi send'is krom tio kurier'o'j'n sur ĉiu'j'n voj'o'j'n, konduk'ant'a'j'n al Rom'o, ke ili demand'u en gast'ej'o'j pri la lig'o kaj pri la fraŭl'in'o. Mi mem tra'kur'as la urb'a'n tag'e kaj nokt'e, esperant'e feliĉ'a'n hazard'o'n.

—Kio'n ajn vi sci'os, kon'ig'u al mi, ĉar mi dev'as vetur'i en Antiumon.

—Bon'e.

—Kaj se iu'n maten'o'n, vek'iĝ'int'e, vi dir'os al vi, ke pro unu knab'in'o ne valor'as si'n aflikt'i kaj far'i pro ŝi tiom da klopod'o'j, tiam ven'u Antiumon. Tie mank'os nek vir'in'o'j, nek ĝu'o'j.

Vinicius komenc'is marŝ'i per rapid'a'j paŝ'o'j, kaj Petronius sekv'is li'n dum kelk'a temp'o per rigard'o, fin'e li ek'parol'is :

—Dir'u al mi sincer'e, ne kiel brul'kap'ul'o, kiu io'n trud'as al si kaj mem si'n ekscit'as, sed kiel hom'o prudent'a, kiu respond'as al si'a amik'o : ĉu vi ĉiam egal'e dezir'as tiu'n Ligian?

Vinicius halt'is por moment'o kaj rigard'is tiel Petronius on, kvazaŭ li antaŭ'e li'n ne vid'us, post'e komenc'is de'nov'e marŝ'i. Vid'ebl'e est'is, ke li sub'prem'as en si eksplod'o'n. Fin'e en li'a'j okul'o'j, pro la sent'o de la propr'a sen'help'ec'o, pro dolor'o, koler'o kaj ne'venk'ebl'a sopir'o, ŝvel'is du larm'o'j, kiu'j ek'parol'is al Petronius pli fort'e, ol plej elokvent'a'j vort'o'j.

Do, en'pens'iĝ'int'e por moment'o, li dir'is :

—La mond'o'n port'as sur la ŝultr'o'j ne Atlas'o, sed vir'in'o, kaj ia'foj'e lud'as per ĝi, kiel per pilk'o.

—Jes —dir'is Vinicius.

Kaj ili komenc'is adiaŭ'i unu la ali'a'n. Sed en la sam'a moment'o sklav'o sci'ig'is, ke Chilo Chilonides atend'as en la vestibl'o kaj pet'as, ke oni li'n al'las'u antaŭ la vizaĝ'o'n de la mastr'o.

Vinicius ordon'is li'n tuj en'las'i, kaj Petronius dir'is :

—Ha, ĉu mi ne dir'is al vi! Je Herkul'o! rest'u nur trankvil'a, ali'e li ek'reg'os vi'n, ne vi li'n.

—Salut'o'n kaj honor'o'n al la nobl'a arme'a tribun'o kaj al vi, sinjor'o! —parol'is Chilo, en'ir'ant'e. —Est'u vi'a feliĉ'o egal'a al vi'a glor'o kaj la glor'o vast'iĝ'u tra la tut'a mond'o, de la kolon'o'j de Herkul'o ĝis la lim'o'j de l ' arsacidoj.

—Salut'o'n, proklam'ant'o de leĝ'o'j de virt'o kaj saĝ'ec'o! —respond'is Petronius.

Sed Vinicius demand'is kun ŝajn'a trankvil'o :

—Kio'n vi al'port'as?

—La un'a'n foj'o'n mi al'port'is al vi, sinjor'o, esper'o'n, nun mi al'port'as cert'ec'o'n, ke la fraŭl'in'o est'os retro'vit'a.

—Tio signif'as, ke vi ne trov'is ŝi'n ĝis nun?

—Jes, sinjor'o, sed mi trov'is, kio'n signif'as la sign'o, kiu'n ŝi far'is al vi : mi sci'as, kiu'j est'as la hom'o'j, kiu'j ŝi'n for'kapt'is, kaj mi sci'as, inter konfes'ant'o'j de kiu di'o oni dev'as ŝi'n serĉ'i.

Vinicius vol'is salt'lev'iĝ'i de la seĝ'o, sur kiu li sid'is, sed Petronius met'is la man'o'n sur li'a'n ŝultr'o'n kaj, turn'ant'e si'n al Chilo, dir'is :

—Parol'u plu!

—Ĉu vi est'as tut'e cert'a, sinjor'o, ke la fraŭl'in'o desegn'is al vi fiŝ'o'n sur la sabl'o?

—Jes! —eksplod'is Vinicius.

—Sekv'e ŝi est'as krist'an'in'o kaj for'kapt'is ŝi'n krist'an'o'j.

Ven'is moment'o de silent'o.

—Aŭskult'u, Chilo —dir'is fin'e Petronius. —Mi'a parenc'o promes'is al vi grand'a'n sum'o'n da mon'o por re'trov'o de la fraŭl'in'o, sed ne mal'pli grand'a'n nombr'o'n da bat'o'j, se vi vol'os li'n tromp'i. En la unu'a okaz'o vi aĉet'os ne unu, sed tri skrib'ist'o'j'n, en la du'a la filozofi'o de ĉiu'j sep saĝ'ul'o'j, plus vi'a propr'a, ne taŭg'os por balzam'i vi'a'j'n vund'o'j'n.

—La fraŭl'in'o est'as krist'an'in'o, sinjor'o! —ek'kri'is la grek'o.

—Pri'pens'u iom, Chilo. Vi ne est'as mal'saĝ'ul'o! Ni sci'as, ke Junia Silan'a kaj Calvia Crispinilla akuz'is Pomponian Graecinan pri konfes'ad'o de la krist'an'a superstiĉ'ar'o, sed ni sci'as ankaŭ, ke la hejm'a tribunal'o liber'ig'is ŝi'n de tiu akuz'o. Ĉu do vi vol'us de'nov'e ĝi'n ripet'i? Ĉu vi vol'us kred'ig'i al ni, ke Pomponia, kaj kun'e kun ŝi Ligia, pov'as aparten'i al mal'amik'o'j de la hom'a gent'o, al venen'ist'o'j de fontan'o'j kaj put'o'j, al ador'ant'o'j de azen'kap'o, al hom'o'j, kiu'j murd'as infan'o'j'n kaj mal'ĉast'as en plej sen'hont'a manier'o? Pens'u, Chilo, ĉu la tez'o, kiu'n vi proklam'as al ni, ne antitez'iĝ'os per bat'o'j sur vi'a dors'o?

Chilo dis'met'is la man'o'j'n, sign'e, ke tio ne est'as li'a kulp'o, post'e respond'is :

—Sinjor'o! dir'u grek'e la sekv'ant'a'n fraz'o'n : Jesu'o Krist'o Fil'o de Di'o, Sav'int'o.

—Bon'e. Jen mi dir'as... Kio do?

—Kaj nun pren'u la unu'a'j'n liter'o'j'n de ĉiu el tiu'j ĉi vort'o'j kaj kun'met'u ili'n tiel, ke ili form'u unu vort'o'n.

—Fiŝ'o! —dir'is kun mir'o Petronius.

—Jen, kial fiŝ'o iĝ'is la emblem'o de la krist'an'o'j —respond'is fier'e Chilo.

Sekv'is moment'o de silent'o. En la argument'o'j de la grek'o est'is tamen io tiel frap'ant'a, ke ambaŭ amik'o'j ne pov'is kontraŭ'star'i al mir'o.

Vinicius —demand'is Petronius —ĉu vi ne erar'as kaj ĉu ver'e Ligia desegn'is al vi fiŝ'o'n? —Je ĉiu'j sub'ter'a'j di'o'j, oni pov'as frenez'iĝ'i! —ek'kri'is kun ekscit'o la jun'a vir'o —se ŝi desegn'us al mi bird'o'n, mi dir'us, ke ĝi est'is bird'o!

—Sekv'e ŝi est'as krist'an'in'o! —ripet'is Chilo.

—Tio ĉi signif'as —dir'is Petronius —ke Pomponia kaj Ligia venen'as put'o'j'n, murd'as infan'o'j'n, kapt'it'a'j'n sur strat'o'j, kaj mal'ĉast'as! Sen'senc'aĵ'o!! Vi, Vinicius, est'is pli long'e en ili'a dom'o, mi est'is mal'long'e, sed mi kon'as sufiĉ'e tiel Auluson kiel Pomponian, mi kon'as eĉ sufiĉ'e Ligian, por dir'i : kalumni'o kaj sen'senc'aĵ'o!! Se fiŝ'o est'as ver'e la emblem'o de la krist'an'o'j, kio'n oni efektiv'e ne pov'as ne'i, kaj se ili est'as krist'an'in'o'j, tiam, je Prozerpin'o! vid'ebl'e la krist'an'o'j ne est'as tia'j, kia'j ni ili'n opini'as.

—Vi parol'as, kiel Sokrat'o, sinjor'o —respond'is Chilo. —Kiu iam esplor'is krist'an'o'n? Kiu ek'kon'is ili'a'n instru'o'n? Kiam mi migr'is antaŭ tri jar'o'j el Neapol'o al Rom'o ( ho, kial mi ne rest'is tie! ), al'iĝ'is al mi hom'o, kurac'ist'o, nom'at'a Glaucus, pri kiu oni rakont'is, ke li est'is krist'an'o, kaj malgraŭ tie mi konvink'iĝ'is, ke li est'is bon'a kaj virt'a hom'o.

—Ĉu ne de tiu virt'a hom'o vi ek'sci'is nun, kio'n signif'as la fiŝ'o?

—Ne, sinjor'o, bedaŭr'ind'e! En'voj'e en unu gast'ej'o iu frap'is per ponard'o la bon'a'n mal'jun'ul'o'n ; li'a'n edz'in'o'n kaj infan'o'j'n for'kapt'is sklav'komerc'ist'o'j, kaj mi, defend'ant'e ili'n, perd'is tiu'j'n ĉi du fingr'o'j'n. Ĉar tamen inter la krist'an'o'j, kiel oni dir'as, ne mank'as mirakl'o'j, mi esper'as, ke ili re'kresk'os.

—Kiel do? ĉu vi iĝ'is krist'an'o?

—De hieraŭ sinjor'o! de hieraŭ! Tiu fiŝ'o ig'is mi'n krist'an'o. Vid'u, kia fort'o tamen est'as en ĝi! Kaj post kelk'a'j tag'o'j mi est'os la plej fervor'a el fervor'a'j, por ke ili al'las'u mi'n al ĉiu'j si'a'j sekret'o'j, kaj kiam ili al'las'os mi'n al ĉiu'j sekret'o'j, mi ek'sci'os, kie kaŝ'as si'n la fraŭl'in'o. Tiam ebl'e mi'a krist'an'ec'o est'os por mi pli profit'don'a, ol mi'a filozofi'o. Mi ankaŭ far'is vot'o'n al Merkur'o, ke se li help'os al mi trov'i la for'kur'int'o'j'n, mi ofer'os al li du bov'id'in'o'j'n, egal'a'j'n laŭ aĝ'o kaj kresk'o, al kiu'j mi ordon'os or'ig'i la korn'o'j'n.

—Do vi'a hieraŭ'a krist'an'ec'o kaj vi'a antaŭ'a filozofi'o ne mal'permes'as al vi kred'i je Merkur'o?

—Mi ĉiam kred'as tio'n, kio'n mi bezon'as kred'i, kaj tio ĉi est'as mi'a filozofi'o, kiu dev'us plaĉ'i special'e al Merkur'o. Mal'feliĉ'e, vi sci'as, nobl'a'j sinjor'o'j, kiel suspekt'em'a di'o li est'as. Li ne kred'as al promes'o'j de eĉ sen'makul'a'j filozof'o'j kaj prefer'us ebl'e antaŭ'e ricev'i la bov'id'in'o'j'n, dum'e ĝi est'as grand'eg'a el'spez'o. Ne ĉiu est'as tamen Seneca, kaj la el'spez'o ne est'as por mi ebl'a, se tamen la nobl'a Vinicius bon'vol'us, antaŭ'pag'e por la sum'o, kiu'n li al mi promes'is... iom...

—Nek unu obol'o'n, Chilo! —dir'is Petronius —nek unu obol'o'n! La mal'avar'ec'o de Vinicius super'os vi'a'j'n esper'o'j'n, sed nur tiam, kiam Ligia est'os trov'it'a, tie est'as, kiam vi montr'os al ni ŝi'a'n kaŝ'ej'o'n. Merkur'o dev'as kredit'i al vi la du bov'id'in'o'j'n, kvankam mi ne mir'as, se ne plaĉ'as al li tio'n far'i, kaj mi re'kon'as en ĉi tio li'a'n saĝ'ec'o'n.

—Aŭskult'u mi'n, nobl'a'j sinjor'o'j. La mal'kovr'o, kiu'n mi far'is, est'as grand'eg'a, ĉar kvankam mi ne trov'is ĝis nun la fraŭl'in'o'n, mi trov'is la voj'o'n, sur kiu oni dev'as ŝi'n serĉ'i. Jen vi dis'send'is liber'ig'it'o'j'n kaj sklav'o'j'n tra la tut'a urb'o kaj en la provinc'o'n —kaj ĉu iu el ili hav'ig'is al vi ia'n indik'o'n? Ne! Mi sol'a ĝi'n don'is. Kaj mi dir'os al vi pli. Inter vi'a'j sklav'o'j pov'as est'i krist'an'o'j, pri kiu'j vi ne sci'as, ĉar tiu superstiĉ'ar'o dis'vast'iĝ'is jam ĉie, kaj tiu'j, anstataŭ help'i, perfid'os vi'n. Mal'bon'e eĉ est'as, ke ili nun vid'as mi'n ĉi tie ; tial vi, nobl'a Petronius, ordon'u silent'i al Eunice, kaj vi, sam'e nobl'a Vinicius, dis'kon'ig'u, ke mi vend'as al vi ŝmir'aĵ'o'n, kiu al ŝmir'it'a'j per ĝi ĉeval'o'j cert'ig'as venk'o'n en cirk'o... Mi sol'a serĉ'os, kaj mi sol'a re'trov'os la fraŭl'in'o'n ; vi nur fid'u al mi kaj sci'u, ke kiom ajn mi ricev'os antaŭ'e, ĝi est'os por mi nur stimul'o, ĉar ĉiam mi esper'os io'n pli kaj hav'os tiom pli grand'a'n cert'ec'o'n, ke la promes'it'a rekompenc'o ne rest'os preter mi. Ha, jes! Kiel filozof'o mi mal'ŝat'as mon'o'n, kvankam mal'ŝat'as ĝi'n nek Seneca, nek Musonius, kiu'j tamen ne perd'is, iu'n defend'ant'e, la fingr'o'j'n, kaj kiu'j pov'as mem skrib'i kaj trans'don'i si'a'j'n nom'o'j'n al la post'e'ul'ar'o. Sed krom la sklav'o, kiu'n mi intenc'as aĉet'i, kaj krom Merkur'o, al kiu mi promes'is du bov'id'in'o'j'n ( vi ja sci'as, kiel alt'iĝ'is la prez'o'j de brut'o'j ), la serĉ'ad'o mem sekv'ig'as mult'eg'a'j'n el'spez'o'j'n. Aŭskult'u nur pacienc'e. Jen, dum tiu'j kelk'a'j tag'o'j mi'a'j pied'o'j kovr'iĝ'is per vund'o'j pro la sen'ĉes'a ir'ad'o. Mi vizit'ad'is vin'ej'o'j'n, por babil'i kun hom'o'j, mi vizit'ad'is bak'ist'o'j'n, buĉ'ist'o'j'n, vend'ist'o'j'n de oliv'ole'o kaj fiŝ'kapt'ist'o'j'n. Mi tra'kur'ad'is ĉiu'j'n strat'o'j'n kaj strat'et'o'j'n ; mi est'is en kaŝ'ej'o'j de for'kur'int'a'j sklav'o'j ; mi mal'gajn'is pli ol cent asojn en mora'o - - lud'o ; mi est'is en lav'ej'o'j, sek'ig'ej'o'j, manĝ'ej'o'j, mi vid'is muel'ist'o'j'n kaj skulpt'ist'o'j'n ; mi vid'is hom'o'j'n, kiu'j kurac'as vezik'o'n kaj el'ŝir'as dent'o'j'n, mi parol'is kun strat'a'j vend'ist'o'j de sek'ig'it'a'j fig'o'j, mi est'is en tomb'ej'o'j, kaj ĉu vi sci'as, por kio? Jen, por ĉie desegn'i la fiŝ'o'n, rigard'i hom'o'j'n en la okul'o'j'n kaj aŭskult'i, kio'n ili respond'os al tiu sign'o. Dum long'a temp'o mi pov'is nenio'n rimark'i, fin'e mi ek'vid'is foj'e ĉe fontan'o mal'jun'a'n sklav'o'n, kiu ĉerp'is akv'o'n per sitel'o'j kaj plor'is. Proksim'iĝ'int'e tiam, mi demand'is pri la kaŭz'o de li'a'j larm'o'j. Al tio, kiam ni sid'iĝ'is sur la ŝtup'o'j de la fontan'o, li respond'is, ke dum la tut'a viv'o li ŝpar'is sesterc'o'n post sesterc'o, por el'aĉet'i si'a'n am'at'a'n fil'o'n, sed li'a mastr'o, iu Pansa, ek'vid'int'e la mon'o'n, for'pren'is ĝi'n, kaj la fil'o'n re'ten'is plu kiel sklav'o'n. “ Kaj tial mi plor'is —parol'is la mal'jun'ul'o —ĉar kvankam mi ripet'as : “ far'iĝ'u la di'a vol'o, mi ne pov'as, mizer'a pek'ul'o, re'ten'i la larm'o'j'n. ” Tiam, kvazaŭ tuŝ'it'e de antaŭ'sent'o, mi desegn'is al li fiŝ'o'n, kaj li respond'is : “ Ankaŭ mi'a esper'o est'as en Krist'o. ” Mi do demand'is : “ Vi ek'kon'is mi'n laŭ la sign'o? ” Li dir'is : “ Jes, kaj pac'o est'u kun vi ”. Tiam mi ek'tir'is li'n je la lang'o, kaj la bon'ul'o ĉio'n el'babil'is. Li'a mastr'o, tiu Pans'a, est'as mem liber'ig'it'o de la grand'a Pans'a kaj ven'ig'as per Tibro ŝton'o'j'n en Rom'o'n, kiu'j'n sklav'o'j kaj dung'it'o'j el'ŝarĝ'as el flos'o'j kaj port'as al konstru'at'a'j dom'o nokt'e, por ne bar'i la strat'a'n mov'ad'o'n. Inter ili labor'as mult'a'j krist'an'o'j kaj li'a fil'o, sed ĉar la labor'o super'as li'a'j'n fort'o'j'n, tial li vol'is li'n el'aĉet'i. Sed Pans'a prefer'is re'ten'i tiel la mon'o'n, kiel la sklav'o'n. Tiel parol'ant'e, li komenc'is plor'i, kaj mi miks'is mi'a'j'n larm'o'j'n al la li'a'j, kio'n mi far'is facil'e pro la bon'ec'o de mi'a kor'o kaj pro ŝir'dolor'o en la pied'o'j, kiu'n mi ricev'is pro tro'a ir'ad'o. Mi komenc'is ĉe tio plend'i, ke ven'int'e antaŭ kelk'a'j tag'o'j al Neapol'o, mi kon'as neniu'n el la frat'o'j kaj ne sci'as, kie ili kun'ven'as por kun'e preĝ'i. Li ek'mir'is, ke la krist'an'o'j el Neapol'o ne don'is al mi leter'o'j'n al la rom'a'j frat'o'j, sed mi dir'is al li, ke oni ili'n ŝtel'is de mi en la voj'o. Tiam li dir'is, ke mi ven'u nokt'e al la river'bord'o, kaj li kon'at'ig'os mi'n kun la frat'o'j, kiu'j konduk'os mi'n en la preĝ'o'dom'o'j'n kaj la ĉef'ul'o'j, kiu'j reg'as la krist'an'a'n komun'um'o'n. Ek'aŭd'int'e ĉi tio'n, mi tiel ek'ĝoj'is, ke mi don'is al li sum'o'n, bezon'a'n por el'aĉet'i li'a'n fil'o'n, esperant'e, ke la grand'anim'a Vinicius du'obl'e ĝi'n al mi re'don'os.

Chilo —inter'romp'is Petronius —en vi'a rakont'o mensog'o naĝ'as sur la supr'aĵ'o de la ver'o, oliv'ole'o sur akv'o. Vi al'port'is grav'a'j'n sci'ig'o'j'n, ĉi tio'n mi ne ne'as. Mi eĉ asert'as, ke grand'a paŝ'o est'as far'it'a por re'trov'i Ligian, sed vi ne gras'ig'u per mensog'o vi'a'j'n nov'aĵ'o'j'n. Kiel nom'as si'n la mal'jun'ul'o, de kiu vi ek'sci'is, ke la krist'an'o'j ek'kon'as si'n reciprok'e per la sign'o de fiŝ'o?

Euricius, sinjor'o. Kompat'ind'a, mal'feliĉ'a mal'jun'ul'o! Li memor'ig'is al mi Glaucuson la kurac'ist'o'n, kiu'n mi defend'is kontraŭ la rab'ist'o'j, kaj per tio ĉi li ĉef'e kor'tuŝ'is mi'n.

—Mi kred'as, ke vi kon'at'iĝ'is kun li kaj ke vi sci'os el'profit'i tiu'n ĉi kon'at'ec'o'n, sed mon'o'n vi al li ne don'is. Vi ne don'is al li eĉ ason, vi mi'n kompren'as! Vi nenio'n don'is!

—Sed mi help'is al li port'i la sitel'o'j'n kaj parol'is pri li'a fil'o kun plej grand'a kun'sent'o. Jes, sinjor'o! kio pov'as kaŝ'i si'n de la penetr'em'o de Petronius? Do, mi ne don'is al li mon'o'n, aŭ, pli ĝust'e, mi don'is ĝi'n al li, sed en la anim'o, en al mens'o, kio, se li est'us ver'a filozof'o, dev'us al li sufiĉ'i... Kaj mi don'is tial, ke mi konsider'is tia'n ag'o'n neces'a kaj util'a, ĉar pens'u, sinjor'o, kiel ĝi tuj favor'ig'us al mi ĉiu'j'n krist'an'o'j'n, kiel ĝi facil'ig'us al'ir'o'n al ili kaj kia'n fid'o'n vek'us en ili.

—Ver'e —dir'is Petronius —kaj vi dev'is ĝi'n far'i.

—Ĝust'e tial mi ven'as ĉi tie'n, por ke mi pov'u ĝi'n far'i.

Petronius turn'is si'n al Vinicius :

—Ordon'u el'kalkul'i al li kvin mil sesterc'o'j'n, sed en la anim'o, en la mens'o...

Sed Vinicius dir'is :

—Mi don'os al vi serv'ant'o'n, kiu port'os la bezon'a'n sum'o'n, kaj vi dir'os al Euricius, ke la serv'ant'o est'as vi'a sklav'o, kaj en li'a ĉe'est'o vi trans'don'os al li la mon'o'n. Ĉar tamen vi al'port'is grav'a'n sci'ig'o'n, sam'a'n sum'o'n vi ricev'os por vi mem. Ven'u pren'i la serv'ant'o'n kaj la mon'o'n hodiaŭ vesper'e.

—Jen ver'a cezar'o! —dir'is Chilo. —Permes'u, sinjor'o, ke mi dediĉ'os al vi unu el mi'a'j verk'o'j, sed permes'u ankaŭ, ke hodiaŭ vesper'e mi ven'os sol'e por pren'i la mon'o'n, ĉar Euricius dir'is al mi, ke oni el'ŝarĝ'is jam ĉiu'j'n flos'o'j'n, kaj nov'a'j'n oni al'naĝ'ig'os el Ostio nur post kelk'a'j tag'o'j. Pac'o est'u kun vi! Tiel adiaŭ'as si'n la krist'an'o'j... Mi aĉet'os al mi sklav'in'o'n, tio est'as, mi vol'is dir'i, sklav'o'n. Fiŝ'o'j'n oni kapt'as per fiŝ'kapt'il'o, kaj krist'an'o'j'n per fiŝ'o. pax!...

ĈAPITRO XV

Petronious al Vinicius :

“ Per fid'at'a sklav'o mi send'as al vi el Antiumo tiu'n ĉi leter'o'n, al kiu, mi esper'as, vi respond'os per la sam'a sklav'o sen tro'a prokrast'o, kvankam vi'a man'o pli kutim'as al glav'o kaj lanc'o, ol al plum'o. Mi las'is vi'n sur bon'a voj'o kaj plen'a'n de esper'o, do mi kred'as, ke aŭ jam vi la dolĉ'a'n pasi'o'n kviet'ig'is en la brak'o'j de Ligia, aŭ kviet'ig'os ĝi'n, antaŭ ol ver'a vintr'a vent'o blov'os sur Kampani'o'n de la supr'o de Sorakto. Ho mi'a Vinicius! Est'u al vi majstr'in'o la or'a di'in'o de Cipr'o, kaj vi est'u majstr'o al tiu lig'a Aŭror'o, kiu for'kur'as de la sun'o de am'o. Memor'u ankaŭ ĉiam, ke marmor'o mem per si, eĉ plej mult'e'kost'a, est'as nenio, kaj ke ver'a'n valor'o'n ĝi nur ricev'as, kiam en ĉef'verk'o'n ĝi'n trans'form'as la man'o de skulpt'ist'o. Tia skulpt'ist'o est'u vi, carissime! Am'i ne est'as sufiĉ'e, oni dev'as sci'i am'i kaj oni dev'as sci'i instru'i am'o'n. Volupt'o'n sent'as ja eĉ la pleb'o, kaj eĉ best'o'j, sed ver'a hom'o ĝust'e per tio de ili disting'iĝ'as, ke li ĝi'n kvazaŭ ŝanĝ'as en nobl'a'n art'o'n, kaj, ĝu'ant'e, sci'as tio'n, la tut'a'n ĝi'a'n di'a'n valor'o'n klar'e konsci'as en pens'o, kaj tiel ne nur la korp'o'n, sed ankaŭ la anim'o'n sat'ig'as. Plur'foj'e, kiam mi pens'as ĉi tie pri la vant'ec'o, ne'cert'ec'o kaj enu'o de ni'a viv'o, ven'as en mi'a'n kap'o'n la pens'o, ke vi eĉ ebl'e pli bon'e elekt'is, ke ne la cezar'a kort'eg'o, sed milit'o kaj am'o est'as la du sol'a'j afer'o'j, por kiu'j valor'as nask'iĝ'i kaj viv'i.

En milit'o vi est'is feliĉ'a, est'u do feliĉ'a ankaŭ en am'o, kaj se vi'n interes'as, kio okaz'as en la cezar'a kort'eg'o, mi sci'ig'os vi'n pri tio de temp'o. Jen ni sid'as en Antiumo kaj fleg'as ni'a'n ĉiel'a'n voĉ'o'n, ni sent'as ĉiam egal'a'n mal'am'o'n al Rom'o, kaj por la vintr'o ni intenc'as ir'i en Bajojn, por prezent'iĝ'i publik'e en Neapol'o, kies loĝ'ant'o'j, est'ant'e grek'o'j, pli bon'e sci'os ni'n taks'i, ol la lup'a id'ar'o, loĝ'ant'a ĉe la bord'o'j de Tibro. Hom'o'j al'kur'os el Bajoj, el Pompe'o, el Puteolo, el Kumoj, el Stabioj, ne mank'os al ni aplaŭd'o'j, nek laŭr'a'j kron'o'j, kaj tio ĉi kuraĝ'ig'os ni'n al la intenc'at'a ir'o en Aĥaj'o'n.

Kaj la memor'o pri la mal'grand'a aŭgust'in'o? Jes! Ni ŝi'n ankoraŭ pri'plor'as. Ni kant'as himn'o'j'n, kompon'it'a'j'n de ni mem, tiel bel'eg'e, ke siren'o'j pro envi'o kaŝ'is si'n en plej profund'a'j'n kavern'o'j'n de Amfitrit'o. Aŭskult'us ni'n, anstataŭ'e, delfen'o'j, se ili'n ne mal'help'us la bru'ad'o de la mar'o. Ni'a dolor'o ĝis nun ne kviet'iĝ'is, ni do montr'as ĝi'n al la hom'o'j en ĉiu'j form'o'j, kiu'j'n instru'as la skulpt'art'o, zorg'e atent'ant'e ĉe tio, ĉu ni est'as kun ili bel'a'j kaj ĉu la hom'o'j sci'as re'kon'i ĉi tiu'n bel'ec'o'n. Ha, mi'a kar'a! ni mort'os kiel arleken'o'j kaj komedi'ant'o'j.

Est'as ĉi tie ĉiu'j aŭgust'an'o'j kaj ĉiu'j aŭgust'an'in'o'j, ne kalkul'ant'e kvin'cent azen'in'o'j'n, en kies lakt'o ban'as si'n Poppaea, kaj dek mil serv'ist'o'j'n. Ia'foj'e est'as eĉ gaj'e. Calvia Crispinilla mal'jun'iĝ'as ; oni dir'as, ke ŝi el'pet'is de Poppaea la permes'o'n ban'i si'n tuj post ŝi. Al Nigidia Lucanus don'is vang'o'frap'o'n, suspekt'ant'e ŝi'n pri rilat'o kun gladiator'o. Sporus mal'gajn'is la edz'in'o'n, kub'lud'ant'e kun Senecio. Torquatus Silan'us propon'is al mi por Eunice kvar kaŝtan'kolor'a'j'n ĉeval'o'j'n, kiu'j ekster'dub'e venk'os ĉi - jar'e en vet'kur'o. Mi ne vol'is! kaj ankaŭ al vi mi dank'as, ke vi ŝi'n ne akcept'is. Rilat'e al Torquatus Silan'us, li eĉ ne diven'as, kompat'ind'ul'o, ke li est'as jam pli ombr'o, ol hom'o. Li'a mort'o jam est'as decid'it'a. Kaj ĉu vi sci'as, kia est'as li'a kulp'o? Jen li est'as pra'nep'o de la di'a Aŭgust'o. Nenia sav'o est'as por li. Tia est'as ni'a mond'o.

Ni atend'is ĉi tie, kiel vi sci'as, Tiridates on, dum'e Vologes skrib'is ofend'a'n leter'o'n. Ĉar li konker'is Armen'uj'o'n. Li pet'as, ke ni las'u ĝi'n al li por Tiridates, ĉar se ni ne las'os, li ankaŭ ĝi'n ne re'don'os. Pur'a'j mok'o'j! do ni decid'is milit'o'n. Corbulo ricev'os tia'n pov'o'n, kia'n dum la milit'o kontraŭ la mar'a'j rab'ist'o'j hav'is la grand'a Pompejus. Est'is tamen moment'o, ke Nero hezit'is : li tim'as vid'ebl'e la glor'o'n, kiu'n en okaz'o de venk'o pov'as akir'i Corbulo. Oni eĉ konsider'is, ĉu ne ofer'i la ĉef'komand'o'n al ni'a Aulus. Kontraŭ'star'is tio'n Poppaea, kiu'n la virt'o de Pomonia vid'ebl'e incit'as, kiel sal'o en la okul'o.

Valtinus promes'is al ni ia'j'n ekster'ordinar'a'j'n lukt'o'j'n de gladiator'o'j, aranĝ'ot'a'j'n de li en Benevento. Vid'u, kio'n malgraŭ la dir'o : ne sutor supra crepidam, ating'as ŝu'ist'o'j en ni'a temp'o! Vitelius —post'e'ul'o de ŝu'ist'o, kaj Vatinius —fil'o mem. Ebl'e li eĉ mem iam al'en'kudr'is! Histrion'o Aliturus mir'ind'e prezent'is hieraŭ Edip'o'n. Mi ankaŭ demand'is li'n, kiel jud'o'n, ĉu la jud'o'j kaj la krist'an'o'j est'as la sam'o? Li respond'is al mi, ke la jud'o'j hav'as si'a'n religi'o'n de jar'mil'o'j, dum la krist'an'o'j aparten'as al nov'a sekt'o, kiu antaŭ ne'long'e est'is kre'it'a en Jude'o. Oni kruc'um'is tie dum la reg'ad'o de Tiberius iu'n hom'o'n, kies konfes'ant'o'j mult'iĝ'as tag'o'n post tag'o kaj konsider'as li'n di'o. Ŝajn'as, ke iu'j'n ali'a'j'n di'o'j'n, precip'e la ni'a'j'n, ili ne vol'as kon'i. Mi ne kompren'as, kiel tio pov'us al ili mal'util'i.

Tigellinus el'montr'as jam al mi mal'kaŝ'o'n mal'amik'ec'o'n. Ĝis nun li ne pov'as help'i si'n kontraŭ mi, sed li super'as mi en unu afer'o. Jen li pli zorg'as pri la viv'o kaj ankaŭ est'as pli grand'a fripon'o, ol mi, kio li'n proksim'ig'as al Ahenobarbus. Tiu'j du inter'kompren'iĝ'os pli aŭ mal'pli fru'e, kaj tiam ven'os mi'a vic'o. Kiam tio est'os, mi ne sci'as. sed, ĉar ĉiu'okaz'e ĝi dev'as iam est'i, la dat'o ne grav'as. Dum'e oni dev'as amuz'iĝ'i. La viv'o mem per si ne est'us mal'bon'a, se ne est'us la Kupr'o'barb'a. Dank' al li hom'o ia'foj'e abomen'as si'n mem. Van'e est'as konsider'i la batal'ad'o'n pri li'a'j favor'o'j kiel ia'n cirk'a'n vet'kur'o'n, kiel ia'n lud'o'n, ia'n lukt'o'n, en kiu venk'o flat'as la mem'am'o'n. Mi ver'e oft'e tiel prezent'as al mi la afer'o'n, tamen ia'foj'e ŝajn'as al mi, ke mi est'as ia Chilo kaj neniu pli bon'a, ol li. Kiam vi ĉes'os li'n bezon'i, send'u li'n al mi. Mi ek'ŝat'is li'a'j'n edif'ant'a'j'n inter'parol'o'j'n. Salut'u de mi vi'a'n krist'an'in'o'n, aŭ pli ĝust'e, pet'u ŝi'n en mi'a nom'o, ke ŝi ne est'u por vi fiŝ'o. Sci'ig'u mi'n pri vi'a am'o, sci'u am'i kaj instru'u am'i. Adiaŭ ”

M. C. Vinicius al Petronius :

Ligia ne est'as ĝis nun trov'it'a. Se mi ne esper'us baldaŭ ŝi'n re'trov'i, vi ni ricev'us respond'o'n, ĉar kiam la viv'o iĝ'as ted'a, oni ne em'as skrib'i. Mi vol'is kontrol'i, ĉu Chilo mi'n ne tromp'as, kaj en la sam'a nokt'o, kiam li ven'is pren'i la mon'o'n por Euricius, mi kovr'is mi'n per milit'ist'a mantel'o kaj sekv'is ne'rimark'it'e li'n kaj la knab'o'n, kiu'n mi al'don'is al li. Kiam ili ven'is en la difin'it'a'n lok'o'n, mi observ'is ili'n de mal'proksim'e, kaŝ'it'a post haven'a kolon'o, kaj mi konvink'iĝ'is, ke Euricius ne est'as el'pens'it'a figur'o. Mal'supr'e, ĉe la river'o, kelk'dek hom'o'j el'ŝarĝ'ad'is ĉe torĉ'o'j ŝton'o'j'n el grand'eg'a flos'o kaj met'ad'is ili'n ĉe la bord'o. Mi vid'is, kiel Chilo proksim'iĝ'is al ili kaj komenc'is inter'parol'i kun iu mal'jun'ul'o, kiu post moment'o fal'is al li'a'j pied'o'j. La ali'a'j grup'iĝ'is ĉirkaŭ ili, el'ig'ant'e ek'kri'o'j'n de mir'o. Antaŭ mi'a'j okul'o'j la sklav'o trans'don'is la sak'o'n el Euricius, kiu, ek'kapt'int'e ĝi'n, komenc'is preĝ'i kun supr'e'n'lev'it'a'j okul'o'j, kaj apud li sur'genu'iĝ'is iu ali'a, vid'ebl'e li'a fil'o. Chilo parol'is ankoraŭ io'n pli, kio'n mi ne pov'is aŭd'i, kaj ben'is tiel la genu'ant'o'j'n, kiel la ali'a'j'n, far'ant'e ĉe tio en la aer'o sign'o'j'n en la form'o de kruc'o, kiu'n ili vid'ebl'e ador'as, ĉar ĉiu'j fleks'is la genu'o'j'n. Mi sent'is em'o'n ven'i mal'supr'e'n al ili kaj promes'i tri tia'j'n sak'o'j'n al tiu, kiu trans'don'os al mi Ligian, sed mi tim'is mal'help'i al Chilo en li'a'j plan'o'j kaj, post moment'a konsider'o, mi for'ir'is.

Tio okaz'is almenaŭ dek'du tag'o'j'n post vi'a for'vetur'o. De tiu temp'o li vizit'is mi'n kelk'a'j'n foj'o'j'n. Li mem rakont'is al mi, ke li akir'is grand'a'n influ'o'n inter la krist'an'o'j. Li dir'as, ke se li ne trov'is Ligian ĝis nun, ĝi est'as tial, ke la krist'an'o'j est'as jam sen'nombr'e mult'a'j en Rom'o mem, do ne ĉiu'j kon'as si'n reciprok'e kaj ne pov'as sci'i ĉio'n, kio okaz'as inter ili. Ili est'as ankaŭ si'n'gard'em'a'j kaj ĝeneral'e ne'parol'em'a'j, li tamen cert'ig'as, ke se li nur ating'os la ĉef'ul'o'j'n, kiu'j'n oni nom'as presbiter'o'j, li sci'os el'ig'i de ili ĉiu'j'n sekret'o'j'n. Kelk'a'j'n li jam ek'kon'is kaj pen'is ili'n esplor'i, sed gard'em'e, por per rapid'o ne vek'i suspekt'o'j'n kaj ne mal'facil'ig'i la labor'o'n, kaj kvankam mal'facil'e est'as atend'i, kvankam mank'as al mi pacienc'o, mi sent'as, ke li est'as prav'a, kaj mi atend'as.

Li ek'sci'is ankaŭ, ke ili hav'as komun'a'j'n preĝ'o'lok'o'j'n, oft'e ekster la urb'a'j mur'eg'o'j en mal'plen'a'j dom'o'j kaj eĉ en sabl'ej'o'j. Tie ili glor'as Krist'o'n, kant'as kaj festen'as. Tia'j lok'o'j est'as mult'a'j. Chilo supoz'as, ke Ligia intenc'e vizit'as ali'a'j'n, ol Pomponia, por ke la last'a, en okaz'o de juĝ'o kaj esplor'o, pov'u pur'konscienc'e ĵur'i, ke ŝi ne kon'as ŝi'a'n kaŝ'ej'o'n. Pov'as est'i, ke la presbiter'o'j konsil'is al ŝi ĉi tiu'n si'n'gard'em'o'n. Kiam Chilo ek'kon'os jam tiu'j'n lok'o'j'n, mi vizit'ad'os ili'n kun'e kun li kaj, se la di'o'j permes'os al mi ek'vid'i Ligian, mi ĵur'as al vi je Jov'o, ke ĉi - foj'e ŝi ne for'kur'os el mi'a'j man'o'j.

Mi pens'as sen'ĉes'e pri tiu'j preĝ'o'lok'o'j. Chilo ne vol'as, ke mi ir'ad'u tie'n kun li. Li tim'as, sed mi ne pov'as sid'i hejm'e. Mi ek'kon'os ŝi'n tuj, eĉ ali'vest'it'a'n aŭ vual'it'a'n. Ili kun'ven'as tie nokt'e, sed mi ek'kon'os ŝi'n eĉ nokt'e. Mi ek'kon'us ĉie ŝi'a'n voĉ'o'n kaj si'n'ten'o'n. Mi mem ir'os ali'vest'it'a kaj atent'os ĉiu'n, kiu en'ir'os kaj el'ir'os. Mi pens'os pri ŝi sen'ĉes'e, do mi ŝi'n re'kon'os. Chilo dev'as ven'i morgaŭ, kaj ni ir'os. Mi kun'pren'os arm'il'o'n. Kelk'a'j mi'a'j sklav'o'j, send'it'a'j provinc'e'n, re'ven'is kun nenio. Sed nun mi est'as cert'a, ke ŝi est'as ĉi tie, en la urb'o, ebl'e eĉ ne mal'proksim'e. Mi vizit'is ankaŭ mem mult'a'j'n dom'o'j'n, pretekst'ant'e lu'o'n. Ĉe mi est'os al ŝi cent'foj'e pli bon'e, ĉar tie viv'as tut'a'j amas'o'j da mal'riĉ'ul'o'j. Mi ja nenio'n al ŝi avar'os. Vi skrib'as, ke mi bon'e elekt'is, sed jen mi ja elekt'is zorg'o'j'n kaj ĉagren'o'j'n. Ni ir'os unu'e en tiu'j'n dom'o'j'n, kiu'j est'as en la urb'o, post'e ekster la pord'eg'o'j'n. La esper'o atend'as io'n de ĉiu morgaŭ'o —ali'e oni ne pov'us viv'i. Vi dir'as, ke oni dev'as sci'i am'i ; mi ankaŭ sci'is parol'i kun Ligia pri am'o, sed nun mi nur sopir'as, nur atend'as Chilon kaj hejm'e sent'as mi'n ne'el'ten'ebl'e. Adiaŭ. ”

ĈAPITRO XVI

Chilo ne montr'is si'n tamen sufiĉ'e long'e, tiel, ke Vinicius ne sci'is fin'e, kio'n pri tio opini'i. Van'e li ripet'ad'is al si, ke la serĉ'ad'o, se oni dezir'as sukces'a'j'n rezult'o'j'n, dev'as est'i mal'rapid'a. Sam'e li'a sang'o, kiel li'a ekscit'em'a natur'o, ribel'is kontraŭ la voĉ'o de la prudent'o. Nenio'n far'i, atend'i, sid'i kun sen'ag'e kun'met'it'a'j man'o'j, est'is io tiel kontraŭ'a al li'a karakter'o, ke neniel li pov'is kun tio pac'iĝ'i. Tra'kur'ad'o de la urb'a'j strat'et'o'j en mal'hel'a, sklav'a mantel'o, pro tio mem, ke ĝi est'is van'a, ŝajn'is al li nur'a tromp'ad'o de la propr'a sen'far'ec'o kaj ne pov'is li'n kontent'ig'i. Li'a'j liber'ig'it'o'j, ruz'a'j hom'o'j, al kiu'j li ordon'is entrepren'i apart'a'j'n serĉ'ad'o'j'n, montr'iĝ'is cent'foj'e mal'pli lert'a'j, ol Chilo. Dum'e, krom la am'o, kiu'n li sent'is al Ligia, nask'iĝ'is en li ankaŭ la obstin'ec'o de lud'ist'o, kiu vol'as venk'i. Vinicius ĉiam est'is tia. De si'a'j plej jun'a'j jar'o'j li ĉiam cel'ating'is, kio'n li vol'is, kun pasi'o de hom'o, kiu ne kompren'as, ke io pov'as mal'sukces'i, aŭ ke oni dev'as io'n rezign'i. La milit'ist'a rigor'o, ver'e, disciplin'is por ia temp'o li'a'n mem'vol'o'n, sed kun'e en'radik'ig'is al li la konvink'o'n, ke ĉiu ordon'o, kiu'n li direkt'as al hom'o'j mal'pli alt'rang'a'j, dev'as est'i plen'um'it'a, kaj la long'a rest'ad'o en Orient'o, inter hom'o'j fleks'em'a'j kaj kutim'ant'a'j al sklav'a obe'ad'o, konfirm'is en li la kred'o'n, ke por li'a “ mi vol'as ” ne ekzist'as lim'o'j. Nun'e do sang'is dolor'e ankaŭ li'a mem'am'o. En tiu'j kontraŭ'aĵ'o'j, en tiu rezist'o kaj en la for'kur'o mem de Ligia est'is, krom'e, io ne'kompren'ebl'a por li, ia enigm'o, per kies solv'o li mort'lac'e streĉ'is la kap'o'n. Li sent'is, ke Acte dir'is la ver'o'n kaj ke li ne est'is por Ligia indiferent'a. Sed se tiel est'is, kial ŝi prefer'is vag'a'n viv'o'n kaj mizer'o'n, ol li'a'n am'o'n, ol li'a'j'n kares'o'j'n kaj ol la rest'ad'o'n en li'a luks'a dom'o? Al tiu ĉi demand'o li ne sci'is trov'i respond'o'n, li nur akir'is, anstataŭ'e, ia'n mal'klar'a'n sent'o'n, ke inter li kaj Ligia kaj inter ili'a'j ide'o'j, inter la mond'o de li mem kaj Petronius kaj la mond'o de Ligia kaj Pomponia Graecina ekzist'as ia diferenc'o, ia mis'kompren'o, profund'a, kiel abism'o, kiu'n nenio pov'os plen'ig'i kaj eben'ig'i. Tiam ŝajn'is al li, ke li dev'as perd'i Ligian, kaj ĉe tiu ĉi pens'o li perd'ad'is la rest'o'n de la anim'a egal'pez'o, kiu'n Petronius vol'is en li konserv'i. Est'is moment'o'j, kiam li mem ne sci'is, ĉu li am'as Ligian, aŭ ŝi'n mal'am'as, li nur kompren'is, ke li dev'as ŝi'n re'trov'i kaj ke li prefer'us, ke la ter'o li'n en'glut'u, ol ke li neniam ŝi'n re'vid'u kaj ek'posed'u. Dank' al la fort'o de la imag'o li vid'ad'is ŝi'n kelk'foj'e tiel preciz'e, kvazaŭ ŝi star'us antaŭ li ; li re'memor'is ĉiu'n vort'o'n, kiu'n li dir'is al ŝi kaj kiu'n li aŭd'is de ŝi. Li sent'is ŝi'n proksim'e, li sent'is ŝi'n ĉe la brust'o, en la brak'o'j, kaj tiam la pasi'o ek'reg'ad'is li'n, kiel flam'o. Li am'is ŝi'n kaj al'vok'is ŝi'n. Kaj kiam li pens'is, ke li est'is de ŝi am'at'a kaj ke ŝi pov'is propr'a'vol'e plen'um'i ĉio'n, kio'n li de ŝi postul'is, ek'kapt'ad'is li'n dolor'o prem'eg'a, sen'mezur'a, kaj ia grand'a sent'em'o plen'ig'ad'is li'a'n kor'a'n, kvazaŭ sen'lim'a ond'o. Sed li hav'is ankaŭ moment'o'j'n, kiam li pal'iĝ'ad'is pro furioz'o kaj ĝu'is pens'o'j'n pri humil'ig'o kaj sufer'o'j, kiu'j'n li kaŭz'os al Ligia, kiam li ŝi'n re'trov'os. Li vol'is ne nur ŝi'n hav'i, sed hav'i ŝi'n kiel pied'prem'it'a'n sklav'in'o'n, kaj kun'e li sent'is, ke se oni las'us li elekt'i : ĉu est'i ŝi'a sklav'o, aŭ re'vid'i ŝi'n neniam plu en la viv'o, li prefer'us est'i ŝi'a sklav'o. Est'is tag'o'j, kiam li pens'is pri sign'o'j, kiu'j'n sur ŝi'a roz'kolor'a korp'o post'las'us vip'o, kaj sam'temp'e li vol'us kis'i tiu'j'n sign'o'j'n. Ven'is ankaŭ en li'a'n kap'o'n, ke li est'us feliĉ'a, se li pov'us ŝi'n mort'ig'i.

En tiu konfuz'o, en tiu lac'ec'o, ne'cert'ec'o kaj aflikt'o li perd'ad'is si'a'n san'o'n, kaj eĉ la bel'ec'o'n. Li iĝ'is ankaŭ sen'indulg'a kaj kruel'a mastr'o. Li'a'j sklav'o'j, kaj eĉ liber'ig'it'o'j, proksim'iĝ'ad'is al li kun trem'o, kaj ĉar sen iu'j kaŭz'o'j traf'ad'is ili'n pun'o'j, sam'e sen'kompat'a'j, kiel mal'prav'a'j, ili komenc'is li'n kaŝ'e mal'am'i. Li, sent'ant'e ĉi tio'n kaj sent'ant'e si'a'n for'las'it'ec'o'n, tiom pli venĝ'is kontraŭ ili. Li moder'ig'ad'is si'n sol'e kun Chilo, tim'ant'e, ke la last'a ne ĉes'u la serĉ'ad'o'n, kaj la grek'o, rimark'int'e ĉi tio'n, komenc'is li'n super'reg'i kaj iĝ'i ĉiam pli postul'em'a. Unu'e dum ĉiu si'a vizit'o li cert'ig'ad'is Vinicius on, ke la afer'o ir'os facil'e kaj rapid'e, nun li komenc'is mem el'trov'i mal'facil'aĵ'o'j'n, ne ĉes'ant'e, ver'e, garanti'i la sen'dub'a'n bon'rezult'o'n de la serĉ'ad'o, li ne kaŝ'is tamen, ke ĝi dev'as ankoraŭ long'e daŭr'i.

Li ven'is fin'e, post long'a'j tag'o'j de atend'ad'o, kun vizaĝ'o tiel mal'seren'a, ke la jun'a vir'o pal'iĝ'is je li'a vid'o kaj, salt'int'e al li, apenaŭ hav'is la fort'o'n demand'i :

—Ŝi ne est'as inter la krist'an'o'j?

—Jes, sinjor'o —respond'is Chilo —sed mi trov'is inter ili Glaucus on, la kurac'ist'o'n.

—Pri kio vi parol'as, kaj kiu li est'as?

—Do vi forges'is, sinjor'o, pri la mal'jun'ul'o, kun kiu mi migr'is el Neapol'o al Rom'o kaj kiu'n defend'ant'e, mi perd'is tiu'j'n ĉi du fingr'o'j'n, kies perd'o ne las'as mi'n pren'i plum'o'n en la man'o'n? La rab'ist'o'j, kiu'j for'kapt'is li'a'n edz'in'o'n kaj infan'o'j'n frap'is li'n per ponard'o. Mi las'is li'n agoni'ant'a'n en gast'ej'o apud Minturnoj kaj long'e mi li'n pri'plor'is. Bedaŭr'ind'e! mi konvink'iĝ'is, ke li viv'as ĝis nun kaj aparten'as al la krist'an'a komun'um'o en Rom'o.

Vinicius, kiu ne pov'is kompren'i, pri kio tem'as, koncept'is nur tio'n, ke tiu Glaucus prezent'as ia'n bar'o'n en la serĉ'ad'o de Ligia, li do sub'prem'is koler'o'n, kiu kresk'is en li, kaj dir'is :

—Se vi li'n defend'is, li dev'us est'i dank'em'a kaj help'i al vi.

—Ha, nobl'a tribun'o! eĉ di'o'j ne ĉiam est'as dank'em'a'j, kio'n do dir'i pri hom'o'j. Jes, li dev'us est'i al mi dank'em'a. Mal'feliĉ'e, li est'as tamen mal'jun'ul'o kun mal'fort'a mens'o, mal'klar'ig'it'a de la aĝ'o kaj ĉagren'o'j, kaj tial li ne nur ne est'as al mi dank'em'a, sed, kiel mi ek'sci'is ĝust'e de li'a'j sam'konfes'ant'o'j, li akuz'as mi'n, ke mi inter'konsent'is kun la rab'ist'o'j kaj ke mi est'as la kaŭz'o de li'a'j mal'feliĉ'o'j! Jen mi'a rekompenc'o por la du fingr'o'j!

—Mi est'as cert'a, fripon'o, ke est'as tiel, kiel li rakont'as —dir'is Vinicius.

—Vi do sci'as pli mult'e, oh li, sinjor'o —respond'is dign'e Chilo —ĉar li nur supoz'as, ke tiel est'is, kio tamen ne mal'help'us al li kun'vok'i krist'an'o'j'n kaj kruel'e venĝ'i kontraŭ mi. Li tio'n far'us sen'dub'e, kaj la ali'a'j sam'e sen'dub'e help'us al li. Feliĉ'e, li ne sci'as mi'a'n nom'o'n, kaj en la preĝ'o'dom'o, kie ni renkont'iĝ'is, li mi'n ne rimark'is. Mi tamen tuj li'n ek'kon'is kaj en la unu'a moment'o mi vol'is ĵet'i mi'n ĉirkaŭ li'a'n kol'o'n. De'ten'is mi'n de tio nur la prudent'o kaj kutim'o pri'pens'i ĉiu'n paŝ'o'n, kiu'n mi intenc'as far'i. Mi komenc'is post la el'ir'o el la preĝ'o'dom'o demand'i pri li, kaj tiu'j, kiu'j li'n kon'as, dir'is al mi, ke tio est'as hom'o, kiu'n perfid'is kun'vojaĝ'ant'o en'voj'e el Neapol'o... Ali'e mi ja ne sci'us, ke li tio'n rakont'as.

—Tio ĉi mi'n neniel interes'as! Parol'u, kio'n vi vid'is en la preĝ'o'dom'o.

—Vi'n tio ĉi ne interes'as, sinjor'o, sed mi'n ĝi interes'as tiom sam'e, kiom la tut'ec'o de mi'a propr'a haŭt'o. Kaj ĉar mi vol'as, ke mi'a instru'o post'viv'u mi'n, mi prefer'as rezign'i la rekompenc'o'n, kiu'n vi promes'is al mi, ol risk'i la viv'o'n por la vant'a'j riĉ'aĵ'o'j de tiu ĉi mond'o, sen kiu'j, kiel ver'a filozof'o, mi sci'os viv'i kaj serĉ'i la di'a'n ver'o'n.

Sed Vinicius proksim'iĝ'is al li kun mal'bon'aŭgur'a vizaĝ'o kaj komenc'is parol'i per obtuz'ig'it'a voĉ'o :

—Kaj kiu al vi dir'is, ke mort'o pli cert'e traf'os vi'n el la man'o de Glaucus, ol el la mi'a? De kie vi sci'as, hund'o, ĉu oni vi'n tuj ne en'ter'ig'os en mi'a ĝarden'o?

Chilo, kiu est'is tim'ul'o, rigard'is Viniciuson kaj en unu sekund'o ek'kompren'is, ke se li dir'os mal'prudent'e unu vort'o'n pli, li pere'os sen're'vok'e.

—Mi serĉ'os ŝi'n, sinjor'o, kaj mi trov'os ŝi'n! —li ek'kri'is moment'e.

Sekv'is silent'o, dum kiu oni aŭd'is nur la rapid'a'n spir'ad'o'n de Vinicius kaj mal'proksim'a'n kant'ad'o'n de sklav'o'j, labor'ant'a'j en la ĝarden'o.

Nur post moment'o la grek'o, rimark'int'e, ke la jun'a patrici'o jam iom trankvil'iĝ'is, komenc'is parol'i :

—La mort'o pas'is preter mi, sed mi rigard'is ĝi'n kun tia trankvil'o, kiel Sokrat'o. Ne, sinjor'o! mi ne dir'is al vi, ke mi rezign'as la serĉ'ad'o de la fraŭl'in'o, kaj mi nur vol'is al vi dir'i, ke tiu serĉ'ad'o est'os nun lig'it'a kun pli grand'a danĝer'o por mi. Vi dub'is antaŭ kelk'a temp'o, ĉu ekzist'as en la mond'o iu Euricius, kaj kvankam per la propr'a'j okul'o'j vi konvink'iĝ'is, ke la fil'o de mi'a patr'o dir'is al vi la ver'o'n, vi suspekt'as nun, ke mi el'pens'is al vi Glaucus on. Ve! Se li est'us nur el'pens'aĵ'o, se mi pov'us kun plen'a sekur'ec'o ir'ad'i inter la krist'an'o'j'n, kiel mi antaŭ'e ir'ad'is, mi ced'us por tio la mizer'a'n, mal'jun'a'n sklav'in'o'n, kiu'n mi aĉet'is antaŭ tri tag'o'j, ke ŝi pri'zorg'u mi'a'n aĝ'o'n kaj kripl'ec'o'n. Sed Glaucus viv'as, sinjor'o, kaj se li mi'n foj'e ek'vid'us, vi ne vid'us mi'n plu, kaj en tiu okaz'o, kiu re'trov'us por vi la fraŭl'in'o'n?

Li ek'silent'is kaj komenc'is viŝ'i larm'o'j'n post'e li parol'is plu :

—Sed kiel long'e Glaucus viv'as, kiel mi ŝi'n serĉ'u, se ĉiu'moment'e mi pov'as li'n renkont'i, kaj se mi li'n renkont'os, mi pere'os kaj kun mi pere'os mi'a serĉ'ad'o.

—Al kio vi cel'as? Kio'n vi konsil'as? kaj kio'n vi vol'as entrepren'i? —demand'is Vinicius.

—Aristotel'o instru'as ni'n, sinjor'o, ke oni dev'as ofer'i afer'o'j'n mal'pli grand'a'j'n por la pli grand'a'j, kaj la reĝ'o Priam'o oft'e dir'is, ke mal'jun'ec'o est'as pez'a ŝarĝ'o. Jen la ŝarĝ'o de mal'jun'ec'o kaj mal'feliĉ'o'j prem'as Glaucuson de long'e kaj tiel pez'e, ke mort'o est'us por li bon'far'o. Ĉar kio, laŭ Seneca, est'as mort'o, se ne liber'ig'o?...

—Arleken'u kun Petronius, ne kun mi, kaj dir'u, kio'n vi vol'as?

—Se virt'o est'as arleken'aĵ'o, las'u mi'n la di'o'j ĉiam est'i arleken'o. Mi vol'as, sinjor'o, for'ig'i Glaucus on, ĉar kiel long'e li viv'as, tiel mi'a viv'o, kiel la serĉ'ad'o est'as en sen'ĉes'a danĝer'o.

—Dung'u do hom'o'j'n, ke ili li'n mort'bat'u per baston'o'j, kaj mi ili'n pag'os.

—Ili ig'os vi'n tro'pag'i, sinjor'o, kaj post'e ekspluat'os la sekret'o'n. En Rom'o est'as tiom da fripon'o'j, kiom da sabl'er'o'j sur aren'o, sed vi ne kred'us, sinjor'o, kiel postul'em'a'j ili est'as, se honest'a hom'o bezon'as dung'i ili'a'n fripon'ec'o'n. Ne! nobl'a tribun'o! Kaj se vigl'o'j kapt'us la murd'ist'o'j'n ĉe la mort'ig'o? ili sen'dub'e konfes'us, kiu ili'n dung'is, kaj vi hav'us embaras'o'n. Sed mi'n ili ne montr'os, ĉar mi ne dir'os al ili mi'a'n nom'o'n. Vi mal'bon'e far'as, sinjor'o, ke vi ne fid'as al mi, ĉar, ne parol'ant'e jam pri mi'a honest'ec'o, memor'u, ke la afer'o koncern'as du ali'a'j'n aĵ'o'j'n : mi'a'n propr'a'n haŭt'o'n kaj la rekompenc'o'n, kiu'n vi al mi promes'is.

—Kiom vi bezon'as?

—Mi bezon'as mil sesterc'o'j'n, ĉar konsider'u, sinjor'o, ke mi dev'as trov'i honest'a'j'n fripon'o'j'n, kiu'j, ricev'int'e antaŭ'pag'o'n, ne mal'aper'os kun ĝi sen ia sci'o. Por bon'a labor'o —bon'a pag'o! Ankaŭ por mi util'us sum'et'o, por sek'ig'i la larm'o'j'n, kiu'j'n mi el'verŝ'os pro Glaucus. La di'o'j'n mi al'vok'as atest'e, kiel mi li'n am'is. Se mi ricev'os hodiaŭ mil sesterc'o'j'n, post du tag'o'j li'a anim'o est'os en Hades'o, kaj nur tie, se la anim'o'j konserv'as memor'o'n kaj pens'o'kapabl'o'n, li kompren'os, kiel mi li'n am'is. Mi trov'os ankoraŭ hodiaŭ la hom'o'j'n kaj avert'os ili'n, ke, komenc'ant'e de morgaŭ, por ĉiu tag'o de viv'o de Glaucus mi mal'grand'ig'os ili'a'n rekompenc'o'n je cent sesterc'o'j. Mi hav'as ankaŭ cert'a'n plan'o'n, kiu ŝajn'as al mi sen'erar'a.

Vinicius ankoraŭ'foj'e promes'is al li la postulat'a'n sum'o'n, sed mal'permes'is parol'i plu pli Glaucus ; li demand'is, anstataŭ'e, kia'j'n ali'a'j'n nov'aĵ'o'j'n li al'port'as, kie li est'is dum tiu temp'o, kio'n li vid'is kaj kio'n mal'kovr'is. Sed Chilo ne pov'is komunik'i al li mult'a'j'n nov'aĵ'o'j'n. Li est'is en du preĝ'o'dom'o'j pli kaj atent'e observ'is ĉiu'j'n, precip'e la vir'in'o'j'n, sed rimark'is neniu'n, kiu simil'us al Ligia. La krist'an'o'j tamen konsider'as li'n kiel si'a'n hom'o'n, kaj de la temp'o, kiam li don'is la mon'o'n por el'aĉet'i la fil'o'n de Euricius, ili respekt'as li'n, kiel tiu'n, kiu ir'as la voj'o'n de “ Chrestus ”. Li ankaŭ ek'sci'is de ili, ke unu grand'a leĝ'o'don'ant'o, iu Paŭl'o el Tars'o, trov'as si'n en Rom'o, mal'liber'ig'it'a pro akuz'o, far'it'a de jud'o'j, kaj li decid'is kon'at'iĝ'i kun li. Sed plej mult'e ĝoj'ig'is li'n ali'a nov'aĵ'o, nom'e, ke la ĉef'a pastr'o de la tut'a sekt'o, kiu est'is disĉipl'o de Krist'o kaj al kiu la last'a konfid'is la reg'ad'o'n de la tut'mond'a krist'an'ar'o, est'as ankaŭ ven'ont'a en Rom'o'n en plej proksim'a temp'o. Ĉiu'j krist'an'o'j kompren'ebl'e vol'os li'n vid'i kaj aŭd'i li'a'j'n instru'o'j'n. Okaz'os ia'j grand'eg'a'j kun'ven'o'j, kiu'j'n part'o'pren'os ankaŭ li, Chilo, kaj pli'e, ĉar en amas'o facil'e est'as si'n kaŝ'i, li en'konduk'os ankaŭ Vinicius on. Tiam ili cert'e trov'os Ligian. Kiam oni foj'e for'ig'os Glaucus on, ĝi ne est'os eĉ lig'it'a kun grand'a danĝer'o. Koncern'e venĝ'o'n, venĝ'us kompren'ebl'e eĉ la krist'an'o'j, sed ĝeneral'e ili est'as trankvil'a'j hom'o'j.

Kaj Chilo komenc'is rakont'i kun cert'a mir'o, ke li neniam rimark'is, ke ili mal'ĉast'as, venen'as put'o'j'n kaj fontan'o'j'n, ke ili est'as mal'amik'o'j de la hom'a gent'o, ador'as azen'o'n aŭ nutr'as si'n per la viand'o de infan'o'j. Ne! tio'n li ne vid'is. Sen'dub'e, li trov'os inter ili ankaŭ iu'j'n, kiu'j por mon'o mort'ig'os Glaucus on, sed ili'a instru'o, kiom li sci'as, instig'as al nenia'j krim'o'j, kontraŭ'e, ordon'as pardon'i ofend'o'j'n.

Vinicius re'memor'is ankaŭ, kio'n ĉe Acte dir'is al li Pomponia Graecina, kaj ĝeneral'e li aŭskult'is la vort'o'j'n de Chilo kun ĝoj'o. Kvankam li'a sent'o al Ligia al'pren'is kelk'foj'e aspekt'o'n de mal'am'o, li spert'is konsol'o'n, aŭd'ant'e, ke la instru'o, kiu'n konfes'is tiel ŝi, kiel Pomponia, est'is nek krim'a, nek mal'ĉast'a. Nask'iĝ'ad'is en li tamen ia mal'klar'a sent'o, ke ĝust'e tiu ĉi instru'o, tiu ne'kon'at'a al li kaj mister'a kult'o al Krist'o kre'is la abism'o'n inter li kaj Ligia, do li komenc'is kun'e tim'i tiu'n instru'o'n kaj mal'am'i ĝi'n.

ĈAPITRO XVII

Por Chilo efektiv'e est'is grav'e for'ig'i Glaucus on, kiu, kvankam en mal'jun'a aĝ'o, tut'e ne est'is kaduk'ul'o. En tio, kio'n Chilo rakont'is al Vinicius, grand'a part'o est'is ver'a. Li kon'is iam Glaucus on, perfid'is li'n, sklav'ig'is al rab'ist'o'j, sen'ig'is de la famili'o, hav'aĵ'o kaj el'met'is al murd'o. La memor'o pri tiu'j okaz'o'j tamen ne pez'is al li, ĉar li las'is si'a'n viktim'o'n agoni'ant'a'n ne en gast'ej'o, sed en kamp'o apud Minturnoj, kaj ne antaŭ'vid'is nur unu afer'o'n —ke Glaucus re'san'iĝ'os de la vund'o'j kaj ven'os en Rom'o'n. Tial, ek'vid'int'e li'n en la preĝ'o'dom'o, li efektiv'e terur'iĝ'is kaj en la unu'a moment'o ver'e vol'is rezign'i la serĉ'ad'o'n de Ligia. Sed ali'flank'e Vinicius terur'is li'n ankoraŭ pli. Li kompren'is, ke li dev'as elekt'i inter la tim'o antaŭ Glaucus kaj persekut'o kaj venĝ'o de la potenc'a patrici'o, kiu'n sen'dub'e sub'ten'us ali'a, ankoraŭ pli potenc'a, Petronius. Konsider'int'e ĉi tio'n, Chilo ĉes'is hezit'i. Li ek'pens'is, ke pli bon'e est'as hav'i mal'amik'o'j'n mal'grand'a'j'n, ol grand'a'j'n, kaj kvankam li'a tim'em'a natur'o re'ten'is si'n iom kontraŭ sang'a'j rimed'o'j, li tamen akcept'is kiel nepr'a'n mort'ig'i Glaucuson per fremd'a'j man'o'j.

Nun li klopod'is nur pri elekt'o de la hom'o'j, kaj ĝust'e ili'n koncern'is la plan'o, pri kiu li menci'is al Vinicius. Pas'ig'ant'e plej oft'e la nokt'o'j'n en vin'ej'o'j kaj nokt'ant'e tie inter hom'o'j sen'rifuĝ'a'j, sen konscienc'o kaj honor'o, li pov'is facil'e trov'i tia'j'n, kiu'j entrepren'us ĉia'n far'o'n, sed ankoraŭ pli facil'e tia'j'n, kiu'j, el'flar'int'e ĉe la mon'o'n, komenc'us la labor'o'n de li mem, aŭ, ricev'int'e antaŭ'pag'o'n, el'dev'ig'us de li la tut'a'n sum'o'n, minac'ant'e trans'don'i li'n en la man'o'j'n de la vigil'o'j. Ceter'e de kelk'a temp'o Chilo abomen'is la ĉifon'ul'ar'o'n, la fi'a'j'n kaj kun'e terur'a'j'n figur'o'j'n, kiu'j nest'is en suspekt'ind'a'j dom'o'j en Suburra, aŭ en Trans'tibr'o. Mezur'ant'e ĉio'n per la propr'a mezur'il'o kaj ne ek'kon'int'e sufiĉ'e la krist'an'o'j'n, nek ili'a'n instru'o'n, li kred'is, ke ankaŭ inter ili li trov'os vol'em'a'j'n il'o'j'n, kaj ĉar ili ŝajn'is al li pli honest'a'j, ol ali'a'j, li decid'is turn'i si'n al ili kaj prezent'i la afer'o'n tiel, ke ili entrepren'u ĝi'n ne nur por mon'o, sed ankaŭ pro fervor'o.

Tiu'cel'e li ir'is vesper'e al Euricius, pri kiu li sci'is, ke li est'as tut'anim'e si'n'don'a al li kaj far'os ĉio'n, por li'n help'i. Est'ant'e tamen laŭ'natur'e si'n'gard'em'a, li neniel intenc'is konfid'i al li si'a'j'n ver'a'j'n plan'o'j'n, kiu'j ceter'e mal'kaŝ'e kontrast'us kun la kred'o de la mal'jun'ul'o pri la virt'o kaj pi'ec'o de Chilo. Li vol'is hav'i pret'a'j'n al ĉio hom'o'j'n kaj nur kun ili pri'trakt'i la afer'o'n tiel, ke ili, pro si mem, konserv'u ĝi'n etern'e en sekret'o.

La mal'jun'a Euricius, el'aĉet'int'e si'a'n fil'o'n, lu'is unu el tiu'j mal'grand'a'j butik'et'o'j, kiu'j svarm'is apud la grand'a cirk'o, por vend'ad'i tie oliv'ole'o'n, fab'o'n, sen'feĉ'a'j'n kuk'o'j'n kaj akv'o'n, dolĉ'ig'it'a'n per miel'o, al rigard'ant'o'j, ven'ant'a'j al vet'kur'o'j. Chilo trov'is li'n hejm'e, aranĝ'ant'a'n la butik'o'j'n kaj, salut'int'e li'n en la nom'o de Krist'o, komenc'is parol'i pri la afer'o, kiu li'n ĉi tie'n ven'ig'is. Jen, far'int'e al ili komplez'o'n, li esper'as, ke ili re'pag'os al li per dank'em'o. Li bezon'as du aŭ tri hom'o'j'n, fort'a'j'n kaj kuraĝ'a'j'n, por for'turn'i danĝer'o'n, kiu minac'as ne sol'e al li, sed al ĉiu'j krist'an'o'j. Li est'as, ver'e mal'riĉ'a, ĉar preskaŭ ĉio'n, kio'n li hav'as, li don'is al Euricius, tamen tia'j'n hom'o'j'n li rekompenc'us por ili'a'j serv'o'j, kondiĉ'e, ke ili fid'u al li kaj plen'um'u fidel'e ĉio'n, kio'n li ordon'os al ili plen'um'i.

Euricius kaj li'a fil'o, Quartus, aŭskult'is li'n, kiel si'a'n bon'far'int'o'n, preskaŭ sur'genu'e. Ili ambaŭ deklar'is ankaŭ, ke ili est'as pret'a'j plen'um'i ĉio'n, kio'n li postul'os de ili, kred'ant'e, ke hom'o tiel sankt'a pov'as postul'i ag'o'j'n, kiu'j ne harmoni'us kun la instru'o de Krist'o.

Chilo cert'ig'is ili'n, ke tiel est'as, kaj, lev'int'e supr'e'n la okul'o'j'n, ŝajn'is preĝ'i, dum efektiv'e li pri'pens'is, ĉu ne est'os bon'e akcept'i ili'a'n ofer'o'n, kiu pov'us ŝpar'i al li la mil sesterc'o'j'n. Sed post moment'a pri'pens'o li mal'akcept'is ĝi'n. Euricius est'is mal'jun'ul'o, ne tiom ebl'e prem'it'a de la aĝ'o, kiom de zorg'o'j kaj mal'san'o, Quartus est'is nur dek'ses'jar'a, Chilo dum'e bezon'is hom'o'j'n lert'a'j'n, kaj antaŭ ĉio fort'a'j'n. Koncern'e la mil sesterc'o'j'n, li esper'is, ke dank' al ide'o, kiu al li ven'is, li sukces'os ĉiu'okaz'e ŝpar'i el ili grand'a'n part'o'n.

Ili insist'is dum kelk'a temp'o, sed kiam li decid'e rifuz'is, ili ced'is. Quartus dir'is tiam :

—Mi kon'as bak'ist'o'n Demas on, sinjor'o, ĉe kies muel'ŝton'o'j labor'as sklav'o'j kaj dung'it'o'j. Unu el tiu'j dung'it'o'j est'as tiel fort'a, ke li pov'as egal'i ne du, sed kvar hom'o'j'n, ĉar mi mem vid'is, kiel li lev'is ŝton'eg'o'j'n, kiu'j'n kvar vir'o'j ne pov'is mov'i de la lok'o.

—Se li est'as hom'o pi'a kaj em'a ofer'i si'n por la frat'o'j, kon'ig'u li'n al mi —dir'is Chilo.

—Li est'as krist'an'o, sinjor'o —respond'is Quartus —ĉar ĉe Demas labor'as plej'part'e krist'an'o'j. Est'as tie nokt'a'j kaj tag'a'j labor'ist'o'j, kaj tiu hom'o aparten'as al la nokt'a'j. Se ni nun ir'us, ni ven'us dum ili'a vesper'manĝ'o kaj vi pov'us laŭ'vol'e parol'i kun li. Demas loĝ'as apud Emporium.

Chilo konsent'is tre vol'ant'e. Emporium trov'is si'n mal'supr'e de Aventin'o, sekv'e ne tre mal'proksim'e de la Grand'a cirk'o. Oni pov'is, ne ĉirkaŭ'ir'ant'e la mont'aĵ'o'j'n, ir'i laŭ'long'e de la river'o, tra Porticus Aemilia, kio mal'long'ig'is ankoraŭ pli la voj'o'n.

—Mi est'as mal'jun'a —dir'is Chilo, kiam ili sub'ir'is la kolon'ar'o'n —kaj mi'a memor'o ia'foj'e mal'klar'iĝ'as. Jes! ni'a Krist'o ja est'is perfid'it'a de unu el si'a'j disĉipl'o'j! Sed la nom'o'n de la perfid'ul'o mi ne pov'as ĉi - moment'e re'memor'i...

—Judas'o, sinjor'o ; li pend'iĝ'is —dir'is Quartus, iom mir'ant'e en la anim'o, ke iu pov'is forges'i ĉi tiu'n nom'o'n.

—Ha jes! Judas'o! Mi dank'as vi'n —dir'is Chilo.

Kaj dum cert'a temp'o ili ir'is en silent'o. Ven'int'e al Emporium, kiu jam est'is ferm'it'a, ili preter'pas'is ĝi'n kaj, ĉirkaŭ'ir'int'e la gren'ej'o'j'n, kie oni dis'don'ad'is gren'o'n al la popol'o, ili direkt'is si'n mal'dekstr'e'n, al la dom'o'j, kiu'j etend'is si'n laŭ'long'e de Via Ostiensis, ĝis la mont'aĵ'o Testacio kaj Forum Pistorium. Tie ili halt'is antaŭ lign'a konstru'aĵ'o, el kies intern'o aŭd'iĝ'ad'is bru'o de muel'ŝton'o'j. Quartus en'ir'is, kaj Chilo, kiu ne ŝat'is montr'i si'n al grand'a nombr'o da hom'o'j kaj tim'is sen'ĉes'e, ke iu fat'o pov'us renkont'ig'i li'n kun Glaucus, la kurac'ist'o, rest'is ekster'e.

—Interes'as mi'n tiu Herkul'o, kiu labor'as, kiel muel'ist'o —li parol'is al si mem, rigard'ant'e la hel'e lum'ant'a'n lun'o'n. —Se tio est'as fripon'o kaj saĝ'a hom'o, li iom kost'os al mi, se tamen li est'as virt'a krist'an'o kaj mal'saĝ'a, li far'os sen'pag'e ĉio'n, kio'n mi de li postul'os.

La plu'a'n pri'pens'ad'o'n inter'romp'is al li re'ven'o de Quartus, kiu el'ir'is el la konstru'aĵ'o kun ali'a hom'o, vest'it'a nur per tunik'o, nom'at'a exomis, tranĉ'it'a tia'manier'e, ke la dekstr'a brak'o kaj la dekstr'a brust'o'flank'o rest'is nud'a'j. Simil'a'n vest'o'n, kiel las'ant'a'n plen'a'n mov'liber'ec'o'n, port'ad'is precip'e labor'ist'o'j. Chilo, rigard'int'e la ven'int'o, ek'spir'is kontent'e, ĉar ĝis nun neniam en la viv'o li vid'is tia'n brak'o'n kaj tia'n brust'o'n.

—Jen est'as, sinjor'o —dir'is Quartus —la frat'o, kiu'n vi vol'is vid'i.

—La pac'o de Krist'o est'u kun vi —ek'parol'is Chilo —kaj vi, Quartus, dir'u al ĉi tiu frat'o, ĉu mi merit'as kred'o'n kaj fid'o'n, post'e ir'u re'e'n, en la nom'o de Di'o, ĉar vi ne dev'as las'i vi'a'n mal'jun'a'n patr'o'n en sol'ec'o.

—Tio ĉi est'as sankt'a hom'o —dir'is Quartus —kiu for'don'is si'a'n tut'a'n hav'aĵ'o'n, por mi'n, ne'kon'at'a'n de li, el'aĉet'i el sklav'ec'o. Don'u al li por tio ni'a Sinjor'o, la Sav'int'o, ĉiel'a'n rekompenc'o'n.

La grand'eg'a labor'ist'o, aŭd'int'e ĉi tio'n, klin'iĝ'is kaj kis'is la man'o'n de Chilo.

—Kiel oni nom'as vi'n, frat'o? —demand'is la grek'o.

—Ĉe la sankt'a bapt'o mi ricev'is la nom'o'n Urb'an'o, patr'o.

—Urb'an'o, mi'a frat'o, ĉu vi hav'as temp'o'n por liber'e parol'i kun mi?

—Ni'a labor'o komenc'iĝ'as je nokt'o'mez'o, kaj nun oni nur prepar'as por ni vesper'manĝ'o'n.

—Est'as do sufiĉ'e da temp'o —ni ir'u al la river'bord'o, kaj tie vi aŭskult'os mi'a'j'n vort'o'j'n.

Ili ir'is kaj sid'iĝ'is sur ŝton'a ĉe'bord'aĵ'o, en silent'o, inter'romp'at'a nur de la mal'proksim'a bru'o de la muel'ŝton'o'j kaj de murmur'ad'o de la flu'ant'a'j mal'supr'e ond'o'j. Tie Chilo fiks'is la rigard'o'n sur la vizaĝ'o de la labor'ist'o, kiu malgraŭ iom sever'a kaj mal'gaj'a esprim'o, kiu'n ordinar'e hav'is la vizaĝ'o'j de barbar'o'j, loĝ'ant'a'j en Rom'o, ŝajn'is al li tamen bon'kor'a kaj sincer'a.

—Jes! —li dir'is intern'e al si mem. —Tio ĉi est'as hom'o bon'a kaj mal'saĝ'a, kiu sen'pag'e mort'ig'os Glaucus on.

Post'e li demand'is :

—Urb'an'o, ĉu vi am'as Krist'o'n?

—Per la kor'o kaj per la anim'o mi am'as —respond'is la labor'ist'o.

—Kaj vi'a'j'n frat'o'j'n, kaj vi'a'j'n frat'in'o'j'n, kaj tiu'j'n, kiu'j instru'is al vi la ver'o'n kaj kred'o'n je Krist'o?

—Mi am'as ili'n ankaŭ, patr'o.

—Pac'u do est'u kun vi.

—Kaj kun vi, patr'o.

De'nov'e sekv'is silent'o —nur mal'proksim'e bru'is la muel'ŝton'o'j, kaj mal'supr'e murmur'is la river'o.

Chilo fiks'is la rigard'o'n sur la hel'a bril'o de la lun'o kaj per mal'rapid'a, mal'laŭt'a voĉ'o komenc'is parol'i pri la mort'o de Krist'o. Li parol'is kvazaŭ ne al Urb'an'o, sed kvazaŭ al si mem, li re'memor'is tiu'n mort'o'n, aŭ ŝajn'is konfid'i la sekret'o'n pri ĝi al tiu dorm'o'lul'at'a urb'o. Est'is en tio io kor'tuŝ'a kaj kun'e solen'a. La labor'ist'o plor'is, kaj kiam Chilo komenc'is ĝem'i kaj plend'i, ke en la moment'o de l ' mort'o de la Sav'int'o ĉe'est'is neniu, kiu li'n defend'us, se ne de la kruc'um'o, tiam almenaŭ de la ofend'o'j de la soldat'o'j kaj jud'o'j —la grand'eg'a'j pugn'o'j de la barbar'o kun'prem'iĝ'is pro dolor'o kaj sub'prem'at'a furioz'o. La mort'o nur mov'is li'a'n kor'o'n, sed ĉe la pens'o pri tiu popol'aĉ'o, mok'ant'a la najl'it'a'n al la kruc'o ŝaf'id'o'n, ribel'is li'a anim'o de simpl'ul'o kaj ek'reg'ad'is li'n sovaĝ'a venĝ'o - - dezir'o.

Kaj Chilo demand'is subit'e :

—Urb'an'o, ĉu vi sci'as, kiu est'is Judas'o?

—Mi sci'as, mi sci'as! sed li pend'iĝ'is! —ek'kri'is la labor'ist'o.

Kaj en li'a voĉ'o est'is kvazaŭ bedaŭr'o, ke la perfid'ul'o mem pun'is si'a'n krim'o'n kaj ne pov'as jam traf'i en li'a'j'n man'o'j'n.

Sed Chilo parol'is plu :

—Se li tamen ne est'us pend'iĝ'int'a kaj se iu el la krist'an'o'j renkont'us li'n sur kontinent'o aŭ sur mar'o, ĉu li ne dev'us venĝ'i la sufer'o'n, sang'o'n kaj mort'o'n de la Sav'int'o?

—Kiu ne venĝ'us, patr'o!

—Pac'o est'u kun vi, fidel'a serv'ant'o de la Ŝaf'id'o. Jes! Ni rajt'as pardon'i mal'bon'ag'o'j'n, far'it'a'j'n al ni, kiu rajt'as tamen pardon'i la mal'bon'ag'o'n kontraŭ Di'o? Sed kiel serpent'o nask'as serpent'o'n, kiel mal'bon'o mal'bon'o'n kaj perfid'o perfid'o'n, tiel el la venen'o de Judas'o nask'iĝ'is ali'a perfid'ul'o, kaj kiel la unu'a trans'don'is al la jud'o'j kaj rom'a'j soldat'o'j la Sav'int'o'n, tiel ĉi tiu, kiu viv'as inter ni, intenc'as trans'don'i li'a'j'n ŝaf'o'j'n al lup'o, kaj, se neniu kontraŭ'ag'os la perfid'o'n, se neniu polv'ig'os antaŭ'temp'e la kap'o'n de la serpent'o, ni'n ĉiu'j'n atend'as pere'o, kaj kun'e kun ni pere'os la glor'o de la Ŝaf'id'o.

La labor'ist'o rigard'is li'n kun grand'eg'a mal'trankvil'o, kvazaŭ ne konsci'ig'ant'e al si tio'n, kio'n li aŭd'is, kaj la grek'o, kovr'int'e la kap'o'n per la rand'o de si'a mantel'o, komenc'is ripet'i per voĉ'o, kvazaŭ ven'ant'a el sub la ter'o :

—Ve al vi, serv'ant'o'j de la ver'a Di'o, ve al vi, krist'an'o'j kaj krist'an'in'o'j!

Kaj de'nov'e sekv'is silent'o, de'nov'e oni aŭd'is nur la bru'o'n de la muel'ŝton'o'j, obtuz'a'n kant'ad'o'n de la muel'ist'o'j kaj murmur'ad'o'n de la river'o.

—Patr'o —demand'is fin'e la labor'ist'o —kiu est'as tiu perfid'ul'o?

Chilo mal'lev'is la kap'o'n. Kiu est'as tiu perfid'ul'o? Fil'o de Judas'o, fil'o de li'a venen'o, kiu ŝajn'ig'as si'n krist'an'o kaj vizit'as la preĝ'o'dom'o'j'n nur tial, por akuz'i la frat'o'j'n antaŭ la cezar'o, ke ili ne vol'as konfes'i la cezar'o'n, ke ili venen'as fontan'o'j'n, murd'as infan'o'j'n kaj vol'as detru'i la urb'o'n tiel, ke ne post'rest'u ŝton'o sur ŝton'o. Jen post kelk'a'j tag'o'j est'os ordon'it'e al la pretori'an'o'j, ke ili mal'liber'ig'u ĉiu'j'n mal'jun'ul'o'j'n, vir'in'o'j'n kaj infan'o'j'n kaj konduk'u ili'n je pere'o, sam'e kiel oni konduk'is je mort'o la sklav'o'j'n de Pedanius Secundus. Kaj ĉio'n tio'n far'is tiu du'a Judas'o. Sed se la unu'a'n neniu pun'is, se neniu venĝ'is kontraŭ li, se neniu defend'is Krist'o'n en la hor'o de li'a martir'ig'o, kiu vol'os pun'i tiu'n ĉi perfid'ul'o'n, kiu polv'ig'os la serpent'o'n, antaŭ ol la cezar'o li'n el'aŭskult'os, kiu defend'os de pere'o la frat'o'j'n kaj la kred'o'n je Krist'o?

Kaj Urb'an'o, kiu ĝis tiam sid'is sur la ŝton'o ĉe'bord'aĵ'o, lev'iĝ'is subit'e kaj dir'is :

—Mi tio'n far'os, patr'o.

Chilo lev'iĝ'is ankaŭ, rigard'is dum moment'o la vizaĝ'o'n de la labor'ist'o, lum'ig'it'a'n de la lun'bril'o, post'e, etend'int'e la brak'o'n, met'is mal'rapid'e la man'o'n sur li'a'n kap'o'n.

—Ir'u inter la krist'an'o'j'n —li dir'is solen'e —ir'u en la preĝ'o'dom'o'j'n kaj demand'u la frat'o'j'n pri Glaucus, la kurac'ist'o, kaj kiam oni montr'os li'n al vi —en la nom'o de Krist'o, mort'ig'u!...

—Pri Glaucus?... —ripet'is la labor'ist'o, kvazaŭ vol'ant'e fiks'i ĉi tiu'n nom'o'n en si'a memor'o.

—Ĉu vi kon'as li'n?

—Ne, mi ne kon'as. Mil'o'j da krist'an'o'j est'as en la tut'a Rom'o, kaj ne ĉiu'j kon'as si'n reciprok'e. Sed morgaŭ en Ostriano kun'ven'os nokt'e la frat'o'j kaj frat'in'o'j, ĉiu'j sen'escept'e, ĉar ven'is la grand'a apostol'o de Krist'o, kiu tie instru'os, kaj la frat'o'j montr'os al mi Glaucus on.

—En Ostriano? —demand'is Chilo. —Tio ja est'as ekster la urb'a'j pord'eg'o'j. La frat'o'j kaj ĉiu'j frat'in'o'j? nokt'e? ekster la pord'eg'o'j, en Ostriano?

—Jes, patr'o. Tio est'as ni'a tomb'ej'o, inter Via Salaria kaj Nomentana. Ĉu vi ne sci'is, ke tie instru'os la grand'a apostol'o?

—Mi ne est'is hejm'e dum du tag'o'j, tial mi ne ricev'is li'a'n leter'o'n kaj mi ne sci'is, kie est'as Ostriano, ĉar antaŭ ne'long'e mi ven'is el Korint'o, kie mi administr'as la krist'an'a'n komun'um'o'n. Sed tiel est'as! kaj se Krist'o tiel vi'n inspir'is, ir'u nokt'e, mi'a fil'o, en Ostrianon, el'serĉ'u tie inter la frat'o'j Glaucuson kaj mort'ig'u li'n dum la re'ven'o al la urb'o, por kio pardon'it'a'j est'os al vi ĉiu'j pek'o'j. Kaj nun pac'o est'u kun vi...

—Patr'o...

—Mi aŭskult'as vi'n, serv'ant'o de la Ŝaf'id'o.

Sur la vizaĝ'o de la labor'ist'o bild'iĝ'is embaras'it'ec'o. Jen antaŭ ne'long'e li mort'ig'is hom'o'n, ebl'e eĉ du hom'o'j'n, kaj la instru'o de Krist'o mal'permes'as mort'ig'i. Tamen li ne mort'ig'is ili'n por defend'i si'n mem, ĉar ankaŭ tio ĉi est'as mal'permes'it'a! Li ne mort'ig'is, Di'o gard'u, por profit'o... La episkop'o mem don'is al li frat'o'j'n, ke ili li'n help'u, sed mort'ig'i li mal'permes'is, li tamen malgraŭ'vol'e mort'ig'is, ĉar Di'o pun'is li'n per tro grand'a fort'o... Kaj nun li eg'e pent'as... La ali'a'j kant'as ĉe la muel'ŝton'o'j, sed li, mal'feliĉ'a, pens'as pri si'a pek'o, pri la ofend'o de la Ŝaf'id'o. Kiom li jam preĝ'is, kiom li plor'is! Kiom li pet'is pardon'o'n de la Ŝaf'id'o! Kaj ĝis nun li sent'as, ke li ne pent'is sufiĉ'e... Nun de'nov'e li promes'is mort'ig'i la perfid'ul'o'n... Bon'e! Nur la propr'a'j'n ofend'o'j'n oni rajt'as pardon'i, do li mort'ig'os li'n, eĉ antaŭ la okul'o'j de ĉiu'j frat'o'j kaj frat'in'o'j, kiu'j morgaŭ est'os en Ostriano. Sed Glaucus est'u antaŭ'e kondamn'it'a de la ĉef'ul'o'j de l ' frat'ar'o, de la episkop'o aŭ de la apostol'o. Mort'ig'i ne est'as mal'facil'e, kaj mort'ig'i perfid'ul'o'n est'as eĉ agrabl'e, kiel mort'ig'i lup'o'n aŭ urs'o'n, sed se Glaucus pere'us sen'kulp'e? Kiel pren'i sur si'a'n konscienc'o'n nov'a'n mort'ig'o'n, nov'a'n pek'o'n kaj nov'a'n ofend'o'n de la Ŝaf'id'o?

—Por juĝ'o mank'as temp'o mi'a fil'o —respond'is Chilo —ĉar la perfid'ul'o rekt'e el Ostriano ir'os al la cezar'o, en Antiumon, aŭ rifuĝ'os en la dom'o'n de unu patrici'o, kies pag'at'o li est'as, sed jen mi don'os al vi sign'o'n ; kiam vi montr'os ĝi'n post la mort'ig'o de Glaucus, tiel la episkop'o, kiel la apostol'o ben'os vi'a'n far'o'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, li el'ig'is mon'er'o'n, post'e komenc'is serĉ'i ĉe si'a zon'o tranĉ'il'o'n, kaj trov'int'e ĝi'n, skrap'is per la akr'aĵ'o sur la sesterc'o la sign'o'n de kruc'o kaj don'is la mon'er'o'n al la labor'ist'o.

—Jen la verdikt'o je Glaucus kaj sign'o por vi. Kiam, for'ig'int'e Glaucuson el la mond'o, vi montr'os ĝi'n al la episkop'o, li absolv'os al vi ankaŭ tiu'n antaŭ'a'n mort'ig'o'n, kiu'n vi malgraŭ'vol'e plen'um'is.

La labor'ist'o etend'is la man'o'n por pren'i la mon'er'o'n, sed hav'ant'e tro freŝ'e en la memor'o la unu'a'n mort'ig'o'n, li spert'is kvazaŭ sent'o'n de tim'o.

—Patr'o —li dir'is per preskaŭ pet'eg'a voĉ'o —ĉu vi pren'as sur vi'a'n konscienc'o'n tiu'n far'o'n kaj ĉu vi mem aŭd'is Glaucus on, perfid'ant'a'n la frat'o'j'n?

Chilo ek'kompren'is, ke li dev'as prezent'i ia'j'n pruv'o'j'n, dir'i iu'j'n nom'o'j'n, aŭ ali'e en la kor'o'n de la grand'eg'ul'o pov'as en'ŝtel'i si'n dub'o. Kaj subit'e feliĉ'a pens'o ek'bril'is en li'a kap'o.

—Aŭskult'u, Urb'an'o —li dir'is —mi loĝ'as en Korint'o, sed mi de'ven'as el Kos'o, kaj ĉi tie, en Rom'o, mi instru'as la instru'o'n de Krist'o al unu serv'ant'in'o el mi'a patr'uj'o, nom'at'a Eunice. Ŝi serv'as, kiel vestiplica, en la dom'o de la amik'o de l ' cezar'o, iu Petronius. Kaj en tiu dom'o mi aŭd'is, kiel Glaŭcus dev'ig'is si'n perfid'i ĉiu'j'n krist'an'o'j'n, kaj krom tio promes'is al ali'a konfid'at'o de la cezar'o, Vinicius, ke li trov'os por li inter la krist'an'o'j jun'ul'in'o'n...

En tiu ĉi moment'o li inter'romp'is kaj mir'eg'e rigard'is la labor'ist'o'n, kies okul'o'j ek'bril'is subit'e, kiel okul'o'j de sovaĝ'a best'o, kaj la vizaĝ'o al'pren'is la esprim'o'n de terur'a koler'o kaj minac'o.

—Kio est'as al vi? —li demand'is preskaŭ kun tim'o.

—Nenio, patr'o. Mi mort'ig'os morgaŭ Glaucus on!...

Sed la grek'o ek'silent'is ; post moment'o, pren'int'e la labor'ist'o'n je la ŝultr'o'j, li turn'is li'n tiel, ke la lum'o de la lun'o fal'u rekt'e sur li'a'n vizaĝ'o'n, kaj komenc'is rigard'i li'n atent'e. Vid'ebl'e est'is, ke li hezit'is en la anim'o, ĉu demand'i li'n plu kaj ig'i ĉio'n mal'kaŝ'a, aŭ kontent'iĝ'i ĉi - moment'e per tio, kio'n li ek'sci'is aŭ diven'is.

Fin'e tamen li'a de'nask'a si'n'gard'em'o venk'is. Li ek'spir'is profund'e, foj'e kaj re'foj'e, post'e met'int'e de'nov'e la man'o'n sur la kap'o'n de la labor'ist'o, demand'is per solen'a kaj emfaz'a voĉ'o :

—Ĉe la sankt'a bapt'o oni ja don'is al vi la nom'o'n Urb'an'o?

—Jes, patr'o.

—Pac'o do est'u kun vi, Urb'an'o.

ĈAPITRO XVIII

Petronius al Vinicius :

“ Plor'ind'a est'as vi'a stat'o, carissime! Venus'o evident'e konfuz'is vi'a'n prudent'o'n, sen'ig'is vi'n de la saĝ'o, memor'o kaj kapabl'o pens'i pri io ajn, ekster am'o. Tra'leg'u iam tio'n, kio'n vi respond'is al mi'a leter'o, kaj vi vid'os, kiel vi'a mens'o indiferent'iĝ'is al ĉio, kio ne est'as Ligia, kiel ĝi nur pri ŝi okup'iĝ'as, al ŝi sen'ĉes'e re'ven'as kaj rond'flug'as super ŝi, kvazaŭ akcipitr'o super ĉas'at'a rab'aĵ'o. Je Poluks'o! trov'u ŝi'n pli rapid'e ; ali'e, se la fajr'o ne trans'form'os vi'n en cindr'o'n, vi ŝanĝ'os vi'n en la egipt'a'n Sfinks'o'n, kiu, ek'am'int'e, kiel oni dir'as, la pal'a'n Izid'o'n, iĝ'is al ĉio surd'a, indiferent'a kaj atend'as nur nokt'o'n, por pov'i rigard'i la am'at'in'o'n per la ŝton'a'j okul'o'j.

Tra'kur'ad'u vesper'e, ali'vest'it'a, la urb'o'n, vizit'ad'u kun vi'a filozof'o la krist'an'a'j'n preĝ'o'dom'o'j'n. Ĉio, kio vek'as esper'o'n kaj pas'ig'as la temp'o'n, est'as laŭd'ind'a. Sed, pro amik'ec'o al mi, far'u unu afer'o'n : tiu Ursus, la sklav'o de Ligia, est'as laŭ'dir'e ekster'ordinar'e fort'a hom'o, dung'u do Croton kaj farad'u la serĉ'o'j'n tri'op'e. Tiel est'os pli sen'danĝer'e kaj pli prudent'e. La krist'an'o'j, se aparten'as al ili Pomponia Graecina kaj Ligia, ne est'as ver'ŝajn'e tia'j fripon'o'j, kia'j oni ili'n ĝeneral'e opini'as, ili pruv'is tamen ĉe la for'kapt'o de Ligia, ke kiam la afer'o koncern'as unu el ili'a ŝaf'ar'o, ili sci'as ne ŝerc'i. Kiam vi ek'vid'os Ligian, mi sci'as, ke vi ne kapabl'os vi'n de'ten'i kaj ek'dezir'os ŝi'n tuj for'konduk'i, sed kiel vi tio'n plen'um'os sol'e kun Chilonides? Croto tamen, vi'n help'os, se ŝi'n eĉ defend'us dek tia'j lig'o'j, kiel tiu Ursus. Ne las'u vi'n ekspluat'i de Chilo, sed por Croto ne avar'u mon'o'n. El ĉiu'j konsil'o'j, kiu'j'n mi pov'as al vi send'i, ĉi tiu est'as la plej bon'a.

Tie ĉi oni jam ĉes'is parol'i pri la mal'grand'a aŭgust'in'o kaj pri tio, ke ŝi mort'is pro sorĉ'o'j. Poppaea ankoraŭ alud'as ili'n ia'foj'e, sed la mens'o de la cezar'o est'as okup'it'a per io ali'a ; ceter'e, se est'as ver'e, ke la diva aŭgust'in'o est'as de'nov'e graved'a, tiam ankaŭ en ŝi la memor'o pri tiu infan'o mal'aper'os sen ia'j post'sign'o'j. Ni est'as jam de dek'kelk'a'j tag'o'j en Neapol'o, aŭ, pli ĝust'e, en Bajoj. Se vi kapabl'us pens'i pri io ajn, tiam la eĥ'o'j pri ni'a rest'ad'o ĉi tie dev'us ating'i vi'a'j'n orel'o'j'n, ĉar la tut'a Rom'o parol'as sen'dub'e pri nenio ali'a. Ni do ir'is rekt'e en Bajojn, kie unu'e atak'is ni'n re'memor'o'j pri la patr'in'o kaj riproĉ'o'j de la konscienc'o. Sed ĉu vi sci'as, al kio Ahenobarbus jam ven'is? Jen al tio, ke eĉ la patr'in'mort'ig'o serv'as al li nur kiel tem'o por vers'aĵ'o'j kaj lud-okaz'o de arleken'e - tragik'a'j scen'o'j. Li sent'is iam ver'a'j'n riproĉ'o'j'n de la konscienc'o nur tiom, kiom li est'as mal'kuraĝ'ul'o. Nun, kiam li konvink'iĝ'is, ke la mond'o est'as, kiel ĝi est'is, sub li'a'j pied'o'j, kaj neniu di'o venĝ'is kontraŭ li, li nur ŝajn'ig'as ili'n, por kor'tuŝ'i la hom'o'j'n per si'a sort'o. Ia'foj'e li kur'lev'as si'n nokt'e, cert'ig'ant'e, ke li'n pel'as Furi'o'j, li vek'as ni'n, rigard'as post si'n al'pren'as la si'n'ten'o'n de komedi'ant'o, lud'ant'a la rol'o'n de Orest'o, kaj pli'e, de aĉ'a komedi'ant'o, li deklam'as grek'a'j'n vers'aĵ'o'j'n kaj rigard'as, ĉu ni li'n admir'as. Kaj ni, kompren'ebl'e, admir'as li'n! kaj anstataŭ dir'i al li : ir'u dorm'i, arleken'aĉ'o! ni ankaŭ agord'iĝ'as al la ton'o de tragedi'o kaj defend'as la grand'a'n art'ist'o'n de Furi'o'j. Je Kastor'o! sen'dub'e ating'is vi'n almenaŭ la fam'o, ke li prezent'iĝ'is publik'e en Neapol'o. Oni kun'pel'is ĉiu'j'n grek'a'j'n sen'taŭg'ul'o'j'n el Neapol'o kaj el la najbar'a'j urb'o'j ; ili plen'ig'is la aren'o'n per tiel mal'agrabl'a odor'o de ajl'o kaj ŝvit'o, ke mi dank'is al la di'o'j, ke anstataŭ sid'i en la unu'a'j vic'o'j, inter la aŭgust'an'o'j, mi est'is kun la cezar'o post la scen'ej'o. Kaj ĉu vi kred'os tio'n, ke li tim'is? Li ver'e tim'is. Li pren'is kelk'foj'e mi'a'n man'o'n kaj met'is ĝi'n al si'a kor'o, kiu bat'is efektiv'e per pli rapid'a ritm'o. Li'a spir'ad'o iĝ'is mal'long'a, kaj en la moment'o, kiam est'is temp'o en'ir'i, li pal'iĝ'is, kiel pergamen'o, kaj ŝvit'a'j gut'o'j kovr'is li'a'n frunt'o'n. Li ja sci'is tamen, ke en ĉiu'j vic'o'j sid'as pret'a'j pretori'an'o'j, arm'it'a'j per baston'o'j, per kiu'j, se bezon'e, ili est'is stimul'ont'a'j la fervor'o'n. Sed ne est'is bezon'e. Neniu ar'o da simi'o'j el la ĉirkaŭ'aĵ'o'j de Kartag'o sci'pov'as tiel hurl'i, kiel hurl'is tiu aĉ'ul'ar'o. Mi dir'as al vi, ke la odor'o de ajl'o ven'is eĉ en la scen'ej'o'n, kaj Nero riverenc'is, prem'is la man'o'j'n al la kor'o, send'is man'kis'o'j'n kaj plor'is. Post'e li en'kur'is inter ni'n, kiu'j atend'is post la scen'ej'o, kiel ebri'a, vok'ant'e : “ Kio est'as ĉiu'j triumf'o'j kompar'e kun tiu ĉi mi'a triumf'o? ” Kaj tie la aĉ'ul'ar'o ĉiam ankoraŭ hurl'is kaj aplaŭd'is, sci'ant'e, ke ĝi el'aplaŭd'as al si favor'o'n, donac'o'j'n, festen'o'n, loteri'a'j'n bilet'o'j'n kaj nov'a'n spektakl'o'n kun la cezar'o - - arleken'o. Mi eĉ ne mir'as ili'n, ke ili aplaŭd'is, ĉar tio'n oni ĝis nun ne vid'is. Li dum'e ripet'ad'is ĉiu - moment'e : “ Jen kio est'as la grek'o'j! Jen kio est'as la grek'o'j! ” Kaj ŝajn'as al mi, ke de tiu moment'o li'a mal'am'o al Rom'o kresk'is ankoraŭ pli. Malgraŭ tio en Rom'o'n est'as send'it'a'j special'a'j kurier'o'j kun sci'ig'o'j pri la triumf'o, kaj ni atend'as en la proksim'a'j tag'o'j dank'esprim'o'j'n de la senat'o. Tuj post la unu'a prezent'iĝ'o de Nero hav'is lok'o'n ĉi tie strang'a okaz'o. Jen la teatr'o subit'e fal'is en ruin'o'n, sed tiam, kiam la hom'o'j est'is jam el'ir'int'a'j. Mi est'is sur la lok'o de la akcident'o kaj ne vid'is, ke oni el'ig'is eĉ unu kadavr'o'n el sub la rub'o'j. Mult'a'j, eĉ inter la grek'o'j, rigard'as ĉi tio'n kiel koler'o'n de la di'o'j pro la profan'o de la imperi'estr'a aŭtoritat'o, sed li, kontraŭ'e, asert'as, ke ĝi est'as favor'sign'o de la di'o'j, kiu'j evident'e ŝirm'as per si'a gard'o li'a'n kant'ad'o'n kaj tiu'j'n, kiu'j li'n aŭskult'as. El tio sekv'as ofer'don'o'j en ĉiu'j templ'o'j kaj grand'a'j dank'solen'o'j, kaj por li —nov'a kuraĝ'ig'o al la vojaĝ'o en Aĥaj'o'n. Antaŭ kelk'a'j tag'o'j li tamen dir'is al mi, ke li tim'as, kio'n dir'os pri tio la rom'a popol'o kaj ĉu ĝi ne ekscit'iĝ'os, tiel pro am'o al li, kiel pro mal'trankvil'o pri la dis'don'ad'o de gren'o kaj pri la cirk'lud'o'j, kiu'j'n ĝi pov'us perd'i en la okaz'o de pli long'a for'est'o de la cezar'o.

Ni vetur'as tamen en Beneventon por rigard'i la ŝu'ist'a'j'n luks'aĵ'o'j'n, per kiu'j glor'ig'os si'n Vatinius, kaj el tie, zorg'at'a'j de la di'a'j frat'o'j de Helen'o —en Grek'uj'o'n. Koncern'e mi'n, mi rimark'is unu afer'o'n, ke kiam oni est'as inter hom'o'j frenez'a'j, oni ankaŭ iĝ'as frenez'a, kaj pli'e, oni trov'as ia'n ĉarm'o'n en frenez'aĵ'o'j. Grek'uj'o kaj vojaĝ'o kun mil'o da citr'o'j, ia triumf'ir'o de Bakĥ'o mez'e de nimf'o'j kaj bakĥ'ant'in'o'j, kron'it'a'j per mirt'a verd'aĵ'o, per foli'o'j de vin'ber'uj'o kaj lonicer'o, vetur'il'o'j kun al'jun'ig'it'a'j tigr'o'j, flor'o'j, tirs'o'j, laŭr'o'kron'o'j, ek'kri'o'j : evoe! muzik'o, poezi'o aplaŭd'ant'a Grek'uj'o —ĉio tio est'as bon'a, sed ni hav'as ĉi tie ankoraŭ pli kuraĝ'a'j'n intenc'o'j'n. Ni vol'us kre'i orient'a'n, fabel'a'n imperi'o'n, regn'o'n de palm'o'j, sun'o, poezi'o kaj de real'o, trans'form'it'a en sonĝ'o'n, kaj de viv'o, trans'form'it'a en unu volupt'o'n. Ni vol'us forges'i pri Rom'o, kaj la ĉef'punkt'o'n de la mond'o lok'i ie inter Grek'uj'o, Azi'o kaj Egipt'o, viv'i la viv'o'n ne de hom'o'j, sed de di'o'j, ne sci'i, kio est'as ĉiu'tag'ec'o, vag'i en or'a'j galer'o'j, sub la ombr'o de purpur'a'j vel'o'j, tra Arĥipelag'o, est'i Apolon'o, Oziris'o kaj Baal'o en unu person'o, est'i roz'a kun maten'ruĝ'o, est'i or'a kun la sun'o, est'i arĝent'a kun la lun'o, reg'i, kant'i, rev'i... Kaj ĉu vi kred'as, ke mi, kies prudent'o valor'as ankoraŭ sesterc'o'n, kaj la juĝ'o —ason, mi tamen ankaŭ las'as mi'n for'port'i de tiu'j fantazi'o'j, kaj mi las'as mi'n for'port'i tial, ke, se ili est'as ne'ebl'a'j, ili est'as almenaŭ grand'a'j kaj ne'ordinar'a'j... Tia imperi'o fabel'a est'us tamen io, kio iam, post mult'a'j jar'cent'o'j, ŝajn'us al hom'o'j sonĝ'o. Se Venus'o ne pren'as sur si'n la form'o'n de tia Ligia, aŭ, almenaŭ, de tia sklav'in'o, kiel Eunice, kaj se ne ornam'as ĝi'n art'o, la viv'o mem est'as naŭz'a kaj oft'e hav'as la vizaĝ'o'n de simi'o. Sed la Kupr'o'barb'a ne real'ig'os si'a'j'n projekt'o'j'n, eĉ tial nur, ke en tiu fabel'a regn'o de poezi'o kaj Orient'o ne dev'as est'i lok'o por perfid'o'j, mal'nobl'aĵ'o'j kaj mort'o, dum en li sub la mask'o de poet'o sid'as aĉ'a komedi'ant'o, mal'sprit'a vetur'ig'ist'o kaj trivial'a tiran'o. Kaj inter'temp'e ni sufok'as hom'o'j'n, se ili ni'n iel ĝen'as. La kompat'ind'a Torquatus Silan'us est'as jam ombr'o. Li mal'ferm'is si'a'j'n vejn'o'j'n antaŭ kelk'a'j tag'o'j. Lecanius kaj Licinius kun tim'o akcept'as la konsul'a'j'n ofic'o'j'n, la mal'jun'a Thraseas ne evit'os mort'o'n, ĉar li kuraĝ'as est'i honest'a. Tigellinus ne sukces'as ĝis nun hav'ig'i por mi la ordon'o'n, ke mi mal'ferm'u mi'a'j'n vejn'o'j'n. Mi est'as ankoraŭ bezon'a, ne nur kiel arbiter, sed ankaŭ kiel hom'o, sen kies konsil'o'j kaj gust'o la ekskurs'o en Aĥaj'o'n pov'us ne sukces'i. Oft'e mi tamen pens'as, ke pli aŭ mal'pli fru'e la fin'o dev'as est'i tia, kaj ĉu vi sci'as, kio'n mi tiam dezir'as? jen, ke la Kupr'o'barb'a ne ricev'u tiu'n mi'a'n vaz'o'n el murho (*), kiu'n vi kon'as kaj admir'as. Se ne la moment'o de mi'a mort'o vi est'os apud mi, mi don'os ĝi'n al vi, se vi est'os for, mi ĝi'n frakas'os. Sed dum'e ni hav'as ankoraŭ antaŭ ni la ŝu'ist'a'n Beneventon, la olimp'a'n Grek'uj'o'n kaj Fat'o'n, kiu difin'as al ĉiu voj'o'n ne'kon'at'a'n kaj ne'antaŭ'vid'ebl'a'n. Rest'u en san'o kaj dung'u Crot on, aŭ oni du'a'foj'e for'rab'os de vi Ligian. Chilonides on, kiam vi ĉes'os li'a'n bezon'i, send'u al mi, kie ajn mi est'os. Ebl'e mi far'os el li ali'a'n Vatiniuson kaj ebl'e konsul'o'j kaj senat'an'o'j trem'os iam antaŭ li, kiel ili trem'as antaŭ tiu unu'a kavalir'o Aleno. Valor'us ĝis'viv'i tiu'n spektakl'o'n. Kiam vi re'akir'os Lig'a'n, sci'ig'u mi'n pri tio, por ke mi ofer'u por vi ambaŭ par'o'n de cigan'o'j kaj par'o'n de kolomb'o'j en la ĉi tie'a rond'a templ'et'o de Venus'o. Mi vid'is iam en sonĝ'o Ligian en vi'a'j brak'o'j, serĉ'ant'a'n vi'a'j'n kis'o'j'n. Zorg'u, ke ĝi est'u aŭgur'a sonĝ'o. Nenia'j nub'o'j est'u sur vi'a ĉiel'o, kaj se ili est'os, hav'u ili la kolor'o'n kaj arom'o'n de roz'o. Rest'u en san'o. Adiaŭ! ”


Mineral'o, el kiu oni far'is mult'e'kost'a'j'n vaz'o'j'n ( fluor'spat'o ).

ĈAPITRO XIX

Apenaŭ Vinicius fin'is leg'i, en la bibliotek'o'n mal'laŭt'e en'ŝov'is si'n anonc'it'a de neniu Chilo, ĉar al la serv'ist'o'j est'is ordon'it'e en'las'i li'n je ĉiu hor'o de tag'o kaj nokt'o.

—La di'a patr'in'o de vi'a grand'anim'a antaŭ'ul'o, Ene'o —li dir'is —est'u al vi tiel favor'a, sinjor'o, kiel al mi favor'a est'is la di'a fil'o de Maio.

—Tio signif'as?... —demand'is Vinicius, salt'lev'iĝ'ant'e de la tabl'o, ĉe kiu li sid'is.

Chilo lev'is la kap'o'n kaj dir'is :

Eureka!

La jun'a patrici'o tiel emoci'iĝ'is, ke dum long'a temp'o li ne pov'is el'dir'i eĉ vort'o'n.

—Vi vid'is ŝi'n? —li demand'is fin'e.

—Mi vid'is Ursus on, sinjor'o, kaj mi parol'is kun li.

—Kaj vi sci'as, kie ili si'n kaŝ'is?

—Ne, sinjor'o. Iu ali'a pro nur'a mem'am'o kompren'ig'us al la lig'o, ke li diven'is, kiu li est'as, iu ali'a pen'us esplor'i de li, kie li loĝ'as, kaj aŭ ricev'us pugn'o'bat'o'n, post kiu ĉiu'j ter'a'j afer'o'j iĝ'us al li indiferent'a'j, aŭ vek'us mal'fid'o'n de la grand'eg'ul'o kaj kaŭz'us tio'n, ke por la fraŭl'in'o oni serĉ'us ankoraŭ en la sam'a nokt'o ali'a'n kaŝ'ej'o'n. Mi tio'n ne far'is, sinjor'o. Sufiĉ'as al mi sci'i, ke Ursus labor'as apud Emporium, ĉe muel'ist'o, kiu nom'as si'n Demas, kiel vi'a liber'ig'it'o, sinjor'o, kaj tio sufiĉ'as al mi tial, ke nun iu ajn el vi'a'j fid'at'a'j sklav'o'j pov'as maten'e post'ir'i li'n kaj el'trov'i ili'a'n kaŝ'ej'o'n. Mi nur al'port'as al vi, sinjor'o, la cert'ec'o'n, ke se Ursus trov'as si'n ĉi tie, tiam ankaŭ la di'a Ligia est'as en Rom'o, kaj ali'a'n nov'aĵ'o'n, ke la hodiaŭ'a'n nokt'o'n ŝi est'os preskaŭ cert'e en Ostriano...

—En Ostriano? Kie ĝi est'as? —inter'romp'is Vinicius, vol'ant'e vid'ebl'e tuj kur'i al la montr'at'a lok'o.

—Tio est'as mal'nov'a tomb'ej'o inter Via Salaria kaj Nomentana. Tiu maximus de la krist'an'o'j, pri kiu mi menci'is al vi, sinjor'o, kaj kiu'n oni atend'is mult'e pli mal'fru'e, jam al'ven'is, kaj hodiaŭ nokt'e li bapt'os kaj instru'os en tiu tomb'ej'o. Ili kaŝ'as si'n kun si'a instru'o, ĉar kvankam ĝis nun est'as nenia'j edikt'o'j, kiu'j ĝi'n mal'permes'us, la popol'o ili'n mal'am'as, do ili dev'as est'i si'n'gard'em'a'j. Ursus mem dir'is al mi, ke ĉiu'j sen'escept'e kun'ven'os hodiaŭ en Ostriano, ĉar ĉiu vol'as vid'i kaj aŭd'i tiu'n, kiu est'is la unu'a disĉipl'o de Krist'o, kaj kiu'n ili nom'as Send'it'o. Kaj ĉar la vir'in'o'j egal'e kun la vir'o'j aŭskult'as ĉe ili la instru'o'j'n, tial el la vir'in'o'j for'est'os ebl'e sol'e Pomponia, ĉar ŝi ne pov'us prav'ig'i antaŭ Aulus, ador'ant'o de la mal'nov'a'j di'o'j, kial ŝi for'las'as nokt'e la dom'o'n, tamen Ligia, kiu est'as pri'zorg'at'a de Ursus kaj de la ĉef'ul'o'j de la komun'um'o, ho sinjor'o, ven'os kun ali'a'j vir'in'o'j sen'dub'e.

Vinicius, kiu viv'is ĝis nun kvazaŭ en febr'o, sub'ten'at'a sol'e de la esper'o, nun, kiam tiu ĉi esper'o ŝajn'is real'iĝ'ant'a, ek'sent'is subit'e tia'n sen'fort'iĝ'o'n, kia'n sent'as hom'o post super'fort'a vojaĝ'o, ĉe si'a cel'o. Chilo rimark'is ĉi tio'n kaj decid'is ĝi'n profit'i.

—La pord'eg'o'j est'as, ver'e, gard'at'a'j de vi'a'j sklav'o'j, sinjor'o, kaj la krist'an'o'j cert'e tio'n sci'as. Sed ili ne bezon'as la pord'eg'o'j'n. Tibro ankaŭ ili'n ne bezon'as, kaj kvankam de la river'o al tiu'j voj'o'j est'as mal'proksim'e, valor'as long'ig'i la ir'ad'o'n, por vid'i la “ grand'a'n apostol'o'n ”. Ceter'e ili pov'as hav'i mil'o'j'n da rimed'o'j por trans'iĝ'i ekster la mur'eg'o'j'n. Kaj mi sci'as, ke ili hav'as rimed'o'j'n. En Ostriano vi trov'os, sinjor'o, Ligian, kaj se eĉ, kio'n mi ne supoz'as, ŝi for'est'us, est'os tie Ursus, ĉar li promes'is al mi mort'ig'i Glaucus on. Li mem dir'is al mi, ke li ĉe'est'os kaj ke li mort'ig'os tie Glaucus on, ĉu vi aŭd'as, nobl'a tribun'o? Nun, aŭ vi ir'os post li kaj ek'sci'os, kie Ligia loĝ'as, aŭ vi ordon'os al vi'a'j sklav'o'j kapt'i li'n, kiel mort'ig'int'o'n, kaj hav'ant'e li'n en vi'a'j man'o'j, vi hav'ig'os de li konfes'o'n, kie li kaŝ'is Ligian. Mi far'is mi'a'n task'o'n! Iu ali'a, ho sinjor'o, dir'us al vi, ke li el'trink'is kun Ursus dek kruĉ'o'j'n da plej bon'a vin'o, antaŭ ol li hav'ig'is de li la sekret'o'n ; iu ali'a dir'us al vi, ke li mal'gajn'is mil sesterc'o'j'n, lud'ant'e kun la lig'o je duodecim aŭ de li aĉet'is la sekret'o'n por du mil... Mi sci'as, ke vi re'don'us tio'n al mi du'obl'e, sed malgraŭ tio, unu foj'o'n en la viv'o... tio est'as, mi vol'is dir'i : kiel ĉiam en la viv'o, mi est'os honest'a, ĉar mi ne dub'as, ke, kiel dir'is la grand'anim'a Petrontius, ĉiu'n mi'a'j'n el'spez'o'j'n kaj esper'o'j'n super'os vi'a mal'avar'ec'o.

Sed Vinicius, kiu est'is soldat'o kaj kutim'is ne nur help'i si'n en ĉia'j okaz'o'j, sed ankaŭ ag'i, tuj ek'reg'is la moment'a'n mal'fort'ec'o'n kaj dir'is :

—Vi ne dis'rev'iĝ'os pri mi'a grand'anim'ec'o, antaŭ'e tamen vi ir'os kun mi en Ostrianon.

—Mi, en Ostrianon? —demand'is Chilo, kiu neniom dezir'is tie'n ir'i. —Mi, nobl'a tribun'o, promes'is al vi trov'i Ligian, sed mi ne promes'is ŝi'n for'kapt'i... Pens'u, sinjor'o, kio okaz'us al mi, se tiu lig'a urs'o, dis'ŝir'int'e Glaucus on, konvink'iĝ'us sam'temp'e, ke li ne tut'e prav'e li'n dis'ŝir'is? Ĉu li ne konsider'us mi'n ( ceter'e mal'prav'e ) la kaŭz'int'o de la plen'um'it'a murd'o? Memor'u, sinjor'o, ke ju pli grand'a filozof'o iu est'as, des pli mal'facil'e est'as al li respond'i mal'saĝ'a'j'n demand'o'j'n de simpl'ul'o'j, kio'n do mi al li respond'us, se li demand'us mi'n, kial mi akuz'is Glaucus on, la kurac'ist'o'n? Se vi tamen suspekt'as, ke mi vi'n tromp'as, mi dir'os al vi : pag'u al mi nur tiam, kiam mi montr'os al vi la dom'o'n, en kiu Ligia loĝ'as, kaj hodiaŭ el'montr'u al mi nur part'et'o'n de vi'a mal'avar'ec'o, por ke, se ankaŭ vi'n, sinjor'o ( de kio gard'u ĉiu'j di'o'j ), traf'us la akcident'o, mi ne rest'u tut'e sen rekompenc'o. Vi'a kor'o neniam ĝi'n el'port'us.

Vinicius al'paŝ'as al kest'o, nom'at'a arca , star'ant'a sur marmor'a baz'o kaj, el'ig'int'e el ĝi sak'o'n, ĵet'is ĝi'n al Chilo.

—Tie ĉi est'as scrupula —li dir'is —kiam Ligia est'os en mi'a dom'o, vi ricev'os sam'a'n sak'o'n, plen'ig'it'a'n per aurei . (*)


Scripulum scrupulum —mal'grand'a or'a mon'er'o, egal'a al tri'on'o da or'a denar'o, aŭ aureus .

—Jov'o!!! —ek'kri'is Chilo.

Sed Vinicius kun'tir'is la brov'o'j'n.

—Ĉi tie oni don'os al vi manĝ'i, post kio vi pov'os ripoz'i. Ĝis la vesper'o vi ne for'las'os la dom'o'n, kaj kiam nokt'iĝ'os, vi akompan'os mi'n en Ostrianon.

Sur la vizaĝ'o de la grek'o bild'iĝ'is dum moment'o tim'o kaj hezit'o, post'e li tamen trankvil'iĝ'is kaj dir'is :

—Kiu pov'as kontraŭ'star'i al vi, sinjor'o! Akcept'u ĉi tiu'j'n vort'o'j'n, kiel bon'a'n aŭgur'o'n, kiel la simil'a'j'n akcept'is ni'a grand'a hero'o en la templ'o de Amon'o. Koncern'e mi'n, tiu'j ĉi “ skrupul'o'j ” ( ĉi tio'n dir'ant'e, li sku'is la sak'o'n ) super'pez'is la mi'a'j'n, ne parol'ant'e jam pri vi'a societ'o, kiu est'as por mi feliĉ'o kaj ĝu'o...

Sed Vinicius mal'pacienc'e inter'romp'is al li kaj komenc'is demand'i pri detal'o'j de la inter'parol'o kun Ursus. Unu afer'o montr'iĝ'is klar'e el ili : nom'e, ke aŭ ili trov'os la kaŝ'ej'o'n de Ligia ankoraŭ en tiu ĉi nokt'o, aŭ pov'os for'kapt'i ŝi'n mem en la re'ven'voj'o el Ostriano. Kaj ĉe tiu ĉi pens'o Viniciuson ek'posed'is super'hom'a ĝoj'o. Nun, kiam li hav'is cert'ec'o'n, ke li re'akir'os Ligian, la koler'o je ŝi kaj la ofend'o'sent'o, kiu'n li hav'is kontraŭ ŝi, mal'aper'is. Por tiu ĉi ĝoj'o li pardon'is al ŝi ĉiu'j'n kulp'o'j'n. Li pens'is nur pri ŝi, kiel pri kar'a kaj dezir'at'a person'o, kaj li hav'is la impres'o'n, kvazaŭ ŝi est'us re'ven'ont'a post long'a vojaĝ'o. Li sent'is la dezir'o'n kun'vok'i si'a'j'n sklav'o'j'n kaj ordon'i al ili ornam'i la dom'o'n per girland'o'j. Li ne hav'is en ĉi tiu moment'o koler'o'n eĉ kontraŭ Ursus. Li est'is pret'a ĉio'n al ĉiu'j pardon'i. Chilo, al kiu ĝis nun, malgraŭ la serv'o'j de la grek'o, li sent'is cert'a'n abomen'o'n, la unu'a'n foj'o'n ek'ŝajn'is al li hom'o amuz'a kaj kun'e ne'ordinar'a. Lum'iĝ'is li'a dom'o, lum'iĝ'is li'a'j okul'o'j kaj lum'iĝ'is la vizaĝ'o. Li komenc'is de'nov'e sent'i la jun'ec'o'n kaj la plezur'o'n de la viv'o. La iam'a mal'seren'a sufer'o ne las'is li'n ankoraŭ sufiĉ'e mezur'i, kiel li am'is Ligian. Li ek'kompren'is tio'n nur nun, kiam li esper'is ŝi'n hav'i. La sopir'o je Ligia vek'iĝ'is nun en li, kiel printemp'e vek'iĝ'as la ter'o, varm'ig'it'a de la sun'o, sed li'a'j dezir'sent'o'j est'is nun kvazaŭ mal'pli blind'a'j kaj sovaĝ'a'j, kvazaŭ pli ĝoj'a'j kaj kor'tuŝ'a'j. Li ankaŭ sent'is en si energi'o'n sen lim'o kaj est'is konvink'it'a, ke kiam li nur ek'vid'os Ligian per la propr'a'j okul'o'j, ne re'pren'os ŝi'n de li ĉiu'j krist'an'o'j de la tut'a mond'o, nek eĉ la cezar'o mem.

Chilo tamen, kuraĝ'ig'it'a per li'a ĝoj'o, pren'is la voĉ'o'n kaj komenc'is don'i al li konsil'o'j'n. Laŭ li oni dev'is ne konsider'i ankoraŭ la afer'o'n gajn'it'a kaj ag'i kun plej grand'a gard'em'o, sen kiu la tut'a labor'o pov'us iĝ'i sen'frukt'a. Li ankaŭ pet'eg'e admon'is Vinicius on, ke tiu ĉi ne for'kapt'u Ligian el Ostriano. Ili dev'as tie'n ir'i kun kapuĉ'o'j sur la kap'o'j, kun vual'it'a'j vizaĝ'o'j kaj kontent'iĝ'i per observ'ad'o de ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j el iu sen'lum'a angul'o. Nur kiam ili ek'vid'os Ligian, plej sen'danĝer'e est'os sekv'i ŝi'n, vid'i, en kiu'n dom'o'n ŝi en'ir'as, kaj morgaŭ, je la tag'iĝ'o, ĉirkaŭ'ig'i ĝi'n per amas'o de sklav'o'j kaj for'pren'i ŝi'n en lum'a tag'o. Ĉar ŝi est'as garanti'ul'in'o kaj aparten'as, ĝust'e, al la cezar'o, oni pov'as tio'n far'i, ne tim'ant'e la leĝ'a'n persekut'o'n. En la okaz'o, se ili ŝi'n ne trov'us en Ostriano, ili sekv'os Ursuson kaj la efik'o est'os sam'a. En la tomb'ej'o'n ili ne pov'as ir'i kun grand'a nombr'o da hom'o'j, ĉar ili pov'us facil'e turn'i al si atent'o'n, kaj tiam la krist'an'o'j bezon'us nur esting'i ĉiu'j'n lum'o'j'n, kiel ili far'is ĉe la unu'a for'kapt'o, kaj dis'iĝ'i aŭ kaŝ'i si'n en la mal'lum'o, en kaŝ'ej'o'j'n, kon'at'a'j'n nur de ili mem. Ali'flank'e, ili dev'as si'n arm'i kaj, kio est'as eĉ pli konsil'ind'a, kun'pren'i du hom'o'j'n fid'ind'a'j'n kaj fort'a'j'n, por eventual'e hav'i ili'n kiel defend'ant'o'j'n.

Vinicius konfes'is li'n tut'e prav'a kaj re'memor'ant'e ankaŭ la konsil'o'j'n de Petronius, ordon'is al si'a'j sklav'o'j, ke ili ven'ig'u al li Crot on. Chilo, kiu kon'is ĉiu'j'n en Rom'o, mult'e trankvil'iĝ'is, aŭd'ant'e la nom'o'n de la fam'a atlet'o, kies super'hom'a'n fort'o'n li plur'foj'e admir'is sur aren'o, kaj deklar'is ke li ir'os en Ostrianon. La sak'o, plen'a de aurei , ŝajn'is al li pli facil'e akir'ebl'a kun la help'o de Croto.

Li sid'iĝ'is do kun esper'plen'a mens'o al la tabl'o, al kiu post ia temp'o al'vok'is li'n la estr'o de la atrium . Dum la manĝ'ad'o li rakont'is al sklav'o'j, ke li hav'ig'as al ili'a mastr'o mir'ind'a'n ŝmir'aĵ'o'n, per kiu sufiĉ'as ŝmir'i la huf'o'j'n de plej sen'taŭg'a'j ĉeval'o'j, ke ili rest'ig'u mal'proksim'e post si ĉiu'j'n ali'a'j'n. Prepar'i ĉi tiu'n ŝmir'aĵ'o'n instru'is li'n unu krist'an'o, ĉar la krist'an'a'j ĉef'ul'o'j est'as mult'e pli lert'a'j en sorĉ'o'j kaj mirakl'o'j, ol eĉ la tesali'an'o'j, kvankam Tesali'o fam'as pro si'a'j sorĉ'ist'in'o'j. La krist'an'o'j hav'as al li grand'eg'a'n fid'o'n, kaj kial ili ĝi'n hav'as, facil'e diven'os ĉiu, kiu sci'as, kio'n signif'as la fiŝ'o. Tiel inter'parol'ant'e, li atent'e rigard'is la vizaĝ'o'j'n de la sklav'o'j, esperant'e, ke li ebl'e mal'kovr'os inter ili krist'an'o'n kaj sci'ig'os pri li al Vinicius. Kiam tamen tiu ĉi esper'o montr'iĝ'is van'a li komenc'is manĝ'i kaj trink'i tre'eg'e abund'e, ne avar'ant'e laŭd'o'j'n al la kuir'ist'o kaj cert'ig'ant'e, ke li klopod'os aĉet'i li'n de Vinicius. Li'a'n gaj'ec'o'n konfuz'is sol'e la pens'o, ke nokt'e li dev'os ir'i en Ostrianon, li konsol'is si'n tamen, ke li ir'os ali'vest'it'a, en mal'lum'o, kaj en la societ'o de du hom'o'j, el kiu'j unu, kiel fort'eg'ul'o, est'as idol'o de la tut'a Rom'o, kaj la ali'a —patrici'o kaj alt'a arme'a ofic'ist'o. “ Se ili eĉ re'kon'us Viniciuson —li parol'is al si —ili ne kuraĝ'os lev'i kontraŭ li'n la man'o'n, kaj koncern'e mi'n, ili est'os saĝ'a'j, se ili ek'vid'os eĉ la pint'o'n de mi'a naz'o. ”

Post'e li komenc'is re'memor'i la inter'parol'o'n kun la labor'ist'o kaj tiu ĉi re'memor'ad'o plen'ig'is li'n per nov'a esper'o. Li hav'is nenia'n dub'o'n, ke tiu labor'ist'o est'is Ursus. Li sci'is el rakont'o'j de Vinicius kaj du tiu'j, kiu'j est'is trans'konduk'ant'a'j Ligian el la palac'o de la cezar'o, pri la ekster'ordinar'a fort'o de tiu hom'o. Kaj ĉar ĉe Euricus li demand'is pri hom'o'j escept'e fort'a'j, est'is nenio mir'ind'a, ke oni montr'is al li Ursus on. Post'e la konfuz'o kaj ekscit'o de la labor'ist'o ĉe la alud'o pri Vinicius kaj Ligia ne las'is dub'i, ke tiu'j ĉi person'o'j special'e li'n interes'as ; la labor'ist'o menci'is ankaŭ pri pent'o pro mort'ig'o de dom'o, kaj Ursus mort'ig'is ja Atacinuson ; fin'e la aspekt'o de la labor'ist'o tut'e konform'is al tio, kio'n Vinicius rakont'is pri la lig'o. Sol'e la ŝanĝ'it'a nom'o pov'is nur vek'i dub'o'n, sed Chilo jam sci'is, ke la krist'an'o'j oft'e ricev'as ĉe bapt'o nov'a'j'n nom'o'j'n.

—Se Ursus mort'ig'os Glaucuson —Chilo parol'is al si —tiom pli bon'e est'os, kaj se li ne mort'ig'os, ĝi est'os ankaŭ bon'a sign'o, ĉar ĝi pruv'os, kiel mal'facil'e est'as al la krist'an'o'j mort'ig'i. Mi ja prezent'is tiu'n Glaucuson kiel propr'a'n fil'o'n de Judas'o kaj perfid'ant'o'n de ĉiu'j krist'an'o'j ; mi est'is tiel elokvent'a, ke ŝton'o kor'tuŝ'iĝ'us kaj promes'us fal'i sur la kap'o'n de Glaucus, tamen mi apenaŭ inklin'ig'is tiu'n lig'a'n urs'o'n, ke li promes'u al mi met'i sur li'n si'a'n man'eg'o'n... Li hezit'is, ne vol'is, rakont'is pri si'a bedaŭr'o kaj pent'o. Vid'ebl'e inter ili tio ne konven'as... Si'a'j'n propr'a'j'n ofend'o'j'n oni dev'as pardon'i, venĝ'i la fremd'a'j'n oni ne tre rajt'as, ergo , konsider'u, Chilo, kio pov'as vi'n minac'i? Glaucus ne rajt'as venĝ'i kontraŭ vi... Ursus, se li ne mort'ig'is Glaucuson por tiel grand'a kulp'o, kiel perfid'o de ĉiu'j krist'an'o'j, tiom pli ne mort'ig'os vi'n por kulp'o tiel mal'grand'a, kiel perfid'o de unu krist'an'o. Ceter'e, kiam mi foj'e montr'os al tiu volupt'am'a vir'kolomb'o la nest'o'n de tiu turt'in'o, mi lav'os la man'o'j'n for de ĉio kaj trans'lok'ig'os re'e en Neapol'o'n. La krist'an'o'j ankaŭ parol'as pri iu for'lav'o de la man'o'j, ĝi est'as do vid'ebl'e manier'o, en kiu, se oni hav'as kun ili afer'o'n, oni pov'as ĝi'n fin'fin'e solv'i. Bon'a'j hom'o'j est'as tiu'j krist'an'o'j, kaj tiel mal'bon'e oni parol'as pri ili! Ho di'o'j! tia est'as la just'ec'o en la mond'o. Plaĉ'as al mi tamen tiu instru'o, ĉar ĝi ne permes'as mort'ig'i. Sed se ĝi ne permes'as mort'ig'i, ĝi cert'e ankaŭ ne permes'as ŝtel'i, nek tromp'i, nek fals'e atest'i, sekv'e mi ne pov'as dir'i, ke ĝi est'as facil'a. Ĝi instru'as evident'e ne nur honest'e mort'i, kiel instru'as la stoik'o'j, sed ankaŭ honest'e viv'i. Se mi akir'os iam riĉ'aĵ'o'j'n kaj hav'os tia'n dom'o'n, kiel ĉi tiu'n, kaj tiom da serv'ist'o'j, ebl'e mi ankaŭ iĝ'os krist'an'o por tiel long'e, kiel tio est'os al mi oportun'a. Ĉar riĉ'ul'o pov'as ĉio'n permes'i al si, eĉ virt'o'n... Jes!! Tio est'as religi'o por riĉ'ul'o'j, kaj tial mi ne kompren'as, kia'manier'e est'as inter ili tiom da mal'riĉ'ul'o'j. Kio'n ili profit'as el tio kaj kial ili permes'as, ke la virt'o lig'u ili'a'j'n man'o'j'n? Mi dev'as iam pri'konsider'i ĉi tio'n. Dum'e glor'o'n al vi, Hermes'o, ke vi help'is al mi re'trov'i tiu'n mel'o'n... Sed se vi ĝi'n far'is por la du bov'id'in'o'j, blank'a'j sam'aĝ'ul'in'o'j kun or'ig'it'a'j korn'o'j, en tiu ĉi okaz'o mi ne re'kon'as vi'n. Hont'u, Argusmortiginto! tia saĝ'a di'o, kaj vi ne antaŭ'vid'is de la komenc'o, ke vi nenio'n ricev'os! Mi ofer'as al vi anstataŭ'e mi'a'n dank'em'o'n, kaj se vi prefer'us, anstataŭ mi'a dank'em'o, du brut'o'j'n, tiam vi mem est'as la tri'a kaj en plej bon'a okaz'o vi dev'us est'i paŝt'ist'o, ne di'o. Gard'u vi'n ankaŭ, ke mi ne pruv'u al la hom'o'j, ke vi ne ekzist'as, ĉar tiam ĉiu'j ĉes'us ofer'don'ad'i al vi. Kun filozof'o'j oni prefer'e viv'u en pac'o.

Tiel parol'ant'e kun si mem kaj kun Hermes'o, li etend'iĝ'is sur benk'o, sub'met'is si'a'n mantel'o'n sub la kap'o'n kaj, kiam la sklav'o'j for'pren'is la manĝ'o'vaz'o'j'n, li en'dorm'iĝ'is. Li vek'iĝ'is, aŭ pli ĝust'e oni vek'is li'n, kiam al'ven'is Croto. Tiam li ir'is en la atrium kaj kun plezur'o komenc'is rigard'i la potenc'a'n figur'o'n de la lukt'o'majstr'o, eks'gladiator'o, kiu per si'a grand'ec'o ŝajn'is plen'ig'i la tut'a'n atrium . Croto jam est'is inter'konsent'int'a pri la prez'o de la entrepren'o kaj ĝust'e li parol'is al Vinicius :

—Je Herkul'o! bon'e, sinjor'o, ke vi turn'is vi'n al mi hodiaŭ, ĉar morgaŭ mi ir'os en Beneventon, kie'n invit'is mi'n la nobl'a Vatinius, por ke mi tie antaŭ la cezar'o lukt'u kun Sifax, la plej fort'a negr'o, kiu'n iam nask'is Afrik'o. Ĉu vi imag'as, sinjor'o, kiel li'a vertebr'ar'o krak'os en mi'a'j brak'o'j, sed krom tio mi frakas'os per la pugn'o li'a'n nigr'a'n makzel'o'n.

—Je Poluks'o! —respond'is Vinicius. —Mi est'as cert'a, ke vi tio'n far'os, Croto.

—Kaj vi bon'eg'e ag'os —al'don'is Chilo. —Jes!... Krom tio frakas'u li'a'n makzel'o'n! Ĝi est'as bon'a ide'o kaj ind'a je vi far'o. Mi est'as pret'a vet'i, ke vi frakas'os li'a'n makzel'o'n. Dum'e tamen oliv'ole'u vi'a'j'n membr'o'j'n, mi'a Herkul'o, ĉar sci'u tio'n, ke kun ver'a Kakuso vi pov'as renkont'iĝ'i. La hom'o, gard'ant'a la fraŭl'in'o'n, kiu'n serĉ'as la nobl'a Vinicius, posed'as laŭ'dir'e escept'a'n fort'o'n.

Chilo parol'is tiel nur por ekscit'i la ambici'o'n de Croto, sed Vinicius dir'is :

—Jes, mi ne vid'is tio'n, sed oni rakont'is al mi pri tiu lig'o, ke kapt'int'e vir'bov'o'n je la korn'o'j, li pov'as ĝi'n tren'i, kie'n li vol'as.

—Ho! —ek'kri'is Chilio, kiu ne imag'is, ke Ursus pov'is est'i tiel fort'a.

Sed Croto rid'et'is mal'estim'e.

—Mi dev'ig'as mi'n, nobl'a sinjor'o —for'kapt'i per tiu ĉi man'o, kiu'n vi ordon'os, per la ali'a defend'i mi'n kontraŭ sep tia'j lig'o'j kaj al'port'i la fraŭl'in'o'n en vi'a'n dom'o'n, se eĉ ĉiu'j krist'an'o'j de la tut'a Rom'o post'kur'us mi'n, kiel kalabri'a'j lup'o'j. Se mi tio'n ne sukces'os, mi las'os mi'n skurĝ'i ĉe tiu ĉi impluvium .

—Ne permes'u al li tio'n, sinjor'o! —ek'kri'is Chilo. —Oni komenc'os ĵet'i ŝton'o'j'n sur ni'n, kaj tiam kio'n help'os li'a tut'a fort'o? Ĉu ne est'os pli bon'e for'pren'i la fraŭl'in'o'n el la dom'o kaj risk'i pere'o'n nek per ŝi, nek por ni mem?

—Tiel est'u, Croto —dir'is Vinicius.

—Vi'a mon'o, vi'a vol'o! Memor'u nur, sinjor'o, ke morgaŭ mi vetur'os en Beneventon.

—Mi hav'as kvin'cent sklav'o'j'n en la urb'o mem —respond'is Vinicius.

Post'e li don'is al ili sign'o'n, ke ili for'iĝ'u, ir'is mem en la bibliotek'o'n kaj sid'iĝ'int'e, skrib'is al Petronius la sekv'ant'a'j'n vort'o'j'n :

Chilo trov'is Ligian. Hodiaŭ vesper'e mi ir'os kun li kaj kun Croto en Ostrianon kaj for'kapt'os ŝi'n tuj, aŭ morgaŭ el la dom'o. La di'o'j verŝ'u sur vi'n ĉia'j'n bon'o'j'n. Rest'u en san'o, carissime , ĉar la ĝoj'o ne las'as mi'n skrib'i plu. ”

Kaj met'int'e la kan'o'n, li komenc'is promen'i per rapid'a'j paŝ'o'j, ĉar krom la ĝoj'o, kiu plen'plen'ig'is li'a'n anim'o'n, konsum'is li'n febr'o. Li parol'is al si, ke la morgaŭ'a'n tag'o'n Ligia est'os en tiu ĉi dom'o. Li ne sci'is, kiel li ag'os kun ŝi, li tamen sent'is, ke se ŝi vol'os li'n am'i, li est'os ŝi'a sklav'o. Li re'memor'is la cert'ig'o'j'n de Acte, ke li est'is am'at'a, kaj kor'tuŝ'iĝ'is ĝis'fund'e. Do la afer'o konsist'os nur en sub'prem'o de ia virg'ul'in'a hont'o kaj de ia'j ĵur'o'j, kiu'j'n vid'ebl'e ordon'as la krist'an'a instru'o? Sed se tiel est'as, do, kiam Ligia foj'e trov'iĝ'os en li'a dom'o kaj sub'iĝ'os al persvad'o aŭ per'fort'o, tiam ŝi dev'os dir'i al si : “ ĝi far'iĝ'is! ” kaj post'e est'os jam ced'em'a kaj am'ant'a.

En'ir'o de Chilo inter'romp'is tamen la flu'ad'o'n de tiu'j dolĉ'a'j pens'o'j.

—Sinjor'o —dir'is la grek'o —jen kio ven'is ankoraŭ en mi'a'n kap'o'n : ebl'e la krist'an'o'j hav'as ia'j'n tesserae , sen kiu'j neniu est'os en'las'it'a en Ostrianon? Mi sci'as, ke en la preĝ'o'dom'o'j tiel okaz'as kaj tia'n tessera mi ricev'is de Euricius ; permes'u do, ke mi ir'u al li, sinjor'o, inform'iĝ'u preciz'e kaj proviz'u ni'n per tiu'j sign'o'j, se ili montr'iĝ'os neces'a'j.

—Bon'e, nobl'a saĝ'ul'o —respond'is gaj'e Vinicius —vi parol'as, kiel prudent'a hom'o kaj merit'as pro tio laŭd'o'n. Ir'u do al Euricius, aŭ kie'n plaĉ'as al vi, sed kiel garanti'o'n las'u sur tiu ĉi tabl'o la sak'o'n, kiu'n vi ricev'is.

Chilo, kiu ĉiam mal'volont'e dis'iĝ'ad'is kun mon'o, ek'grimac'is, li konform'iĝ'is tamen al la ordon'o kaj el'ir'is. De Carinae al la Cirk'o, apud kiu trov'is si'n la butik'o de Euricius, ne est'is tre mal'proksim'e, tial li re'ven'is ankoraŭ long'e antaŭ la vesper'o.

—Jen est'as la sign'o'j, sinjor'o. Sen ili oni ni'n ne en'las'us. Mi ankaŭ bon'e inform'iĝ'is pri la voj'o, kaj sam'temp'e dir'is al Euricius, ke mi bezon'as la sign'o'j'n nur por mi'a'j amik'o'j kaj mem mi ne ir'os, ĉar tio est'as por mi tro mal'proksim'e, fin'e ke morgaŭ mi vid'os la grand'a'n apostol'o'n, kiu ripet'os al mi la plej bel'a'j'n fragment'o'j'n el si'a parol'ad'o.

—Kiel do : vi ne ir'os? Vi dev'as ir'i! —dir'is Vinicius.

—Mi sci'as, ke mi dev'as, sed mi ir'os bon'e kapuĉ'kovr'it'a. kaj mi konsil'as al vi far'i la sam'o'n, aŭ ni pov'as for'tim'ig'i la bird'o'j'n.

Baldaŭ efektiv'e ili komenc'is si'n prepar'i, ĉar ekster'e jam iĝ'is krepusk'o. Ili pren'is gall'a'j'n mantel'o'j'n kun kapuĉ'o'j, ili pren'is lantern'o'j'n ; krom'e Vinicius arm'is si'n mem kaj si'a'j'n kun'ul'o'j'n per mal'long'a'j, kurb'a'j ponard'o'j. Chilo, pli'e, sur'met'is peruk'o'n, per kiu li proviz'is si'n en'voj'e al Euricius, kaj ili el'ir'is, rapid'ant'e, por ating'i la mal'proksim'a'n pord'eg'o'n moment'o'n ankoraŭ antaŭ ĝi'a ferm'o.

ĈAPITRO XX

Ili ir'is tra Vicus Patrici'us, laŭ'long'e de Viminalo, al la iam'a Viminala pord'eg'o, apud la eben'aĵ'o, kie post'e Diokletiano konstru'ig'is grandioz'a'j'n vapor'ban'ej'o'j'n. Ili preter'pas'is la rest'aĵ'o'j'n de la mur'eg'o de Servius Tullius kaj tra lok'o'j jam pli mal'plen'a'j ating'is la voj'o'n Nomentanan, post'e, direkt'int'e si'n dekstr'e'n al la Salaria, trov'iĝ'is inter mont'et'o'j, plen'a'j de sabl'o'pren'ej'o'j, kaj ia'lok'e de tomb'o'j. Inter'temp'e iĝ'is tut'e mal'lum'e, kaj ĉar la lun'o ankoraŭ ne lev'iĝ'is, est'us al ili sufiĉ'e mal'facil'e trov'i la voj'o'n, se, kiel antaŭ'vid'is Chilo, ne montr'us ĝi'n la krist'an'o'j mem. Efektiv'e, dekstr'e, mal'dekstr'e kaj antaŭ'e oni vid'is mal'hel'a'j'n figur'o'j'n, si'n'gard'e rapid'ant'a'j'n al la sabl'a'j kav'eg'o'j. Kelk'a'j el tiu'j hom'o'j port'is lantern'o'j'n, kovr'ant'e ili'n tamen laŭ'ebl'e per la mantel'o'j, ali'a'j, pli bon'e kon'at'a'j la voj'o'n, ir'is en mal'lum'o. La ekzerc'it'a'j okul'o'j de Vinicius disting'is laŭ la mov'o'j pli jun'a'j'n vir'o'j'n de mal'jun'ul'o'j, tren'ant'a'j si'n kun help'o de baston'o'j, kaj de vir'in'o'j, zorg'em'e en'volv'it'a'j en long'a'j stolae . Mal'oft'a'j pas'ant'o'j kaj kamp'ar'an'o'j, re'vetur'ant'a'j el la urb'o, konsider'is vid'ebl'e tiu'j'n nokt'a'j'n migr'ant'o'j'n kiel labor'ist'o'j'n, rapid'ant'a'j'n al la sabl'ej'o'j, aŭ kiel en'ter'ig'a'j'n korporaci'o'j'n, kies membr'o'j ia'foj'e aranĝ'ad'is inter si agap'o'j'n en nokt'o. Laŭ'grad'e tamen, kiel la jun'a patrici'o kaj li'a'j kun'ul'o'j antaŭ'e'n'iĝ'ad'is, ĉirkaŭ'e flagr'is ĉiam pli mult'a'j lantern'o'j kaj grand'iĝ'ad'is la nombr'o de la person'o'j. Kelk'a'j el ili kant'is per mal'laŭt'a'j voĉ'o'j kant'o'j'n, kiu'j ŝajn'is al Vinicius kvazaŭ plen'a'j de sopir'o. Ia'foj'e ating'is li'a'n orel'o'n apart'a'j vort'o'j aŭ fraz'o'j, kiel ekzempl'e : “ Lev'iĝ'u vi, kiu dorm'as ” aŭ “ Lev'iĝ'u el mort'int'o'j ”, ali'foj'e la nom'o de Krist'o ripet'iĝ'ad'is en la buŝ'o'j de la vir'o'j kaj vir'in'o'j. Sed Vinicius mal'mult'e atent'is la vort'o'j'n, ĉar li'a'n kap'o'n tra'kur'is la pens'o, ke ebl'e iu el tiu'j mal'hel'a'j figur'o'j est'as Ligia. Kelk'a'j, preter'pas'ant'e proksim'e, dir'is : “ Pac'o kun vi! ” aŭ “ Glor'o al Krist'o! ” kaj li'n ek'reg'ad'is mal'trankvil'o kaj li'a kor'o ek'bat'ad'is pli fort'e, ĉar ŝajn'is al li, ke li aŭd'as la voĉ'o'n de Ligia. Simil'a'j figur'o'j aŭ simil'a'j mov'o'j erar'ig'ad'is li'n en la mal'lum'o ĉiu'moment'e, kaj nur konvink'iĝ'int'e kelk'foj'e pri si'a erar'o, li komenc'is ne fid'i al la okul'o'j.

La voj'o ŝajn'is al li tamen long'a. La ĉirkaŭ'aĵ'o'n li kon'is bon'e, sed en la mal'lum'o li ne pov'is tie orient'iĝ'i. Ĉiu'moment'e ili traf'ad'is jen ia'j'n mal'long'a'j'n pas'ej'o'j'n, jen part'o'j'n de mur'o'j, jen ia'j'n konstru'aĵ'o'j'n, kiu'j'n li ne memor'is apud la urb'o. Fin'e la rand'o de la lun'o aper'is el super amas'iĝ'int'a'j nub'o'j kaj lim'ig'is la ĉirkaŭ'aĵ'o'j'n pli bon'e, ol la flagr'ant'a'j lantern'o'j. Io komenc'is fin'e bril'i de mal'proksim'e, kvazaŭ fajr'o aŭ flam'o de torĉ'o.

Vinicius klin'is si'n al Chilo kaj demand'is, ĉu tio est'as Ostriano.

Chilo, kiu'n la nokt'o, la mal'proksim'ec'o de la urb'o kaj tiu'j figur'o'j, simil'a'j al fantom'o'j, vid'ebl'e fort'e impres'is, respond'is per iom ne'cert'a voĉ'o :

—Mi ne sci'as, sinjor'o, neniam mi est'is en Ostriano. Sed ili pov'us glor'i Krist'o'n ie pli proksim'e al la urb'o.

Kaj post moment'o, sent'ant'e la bezon'o'n parol'i kaj pli'fort'ig'i si'a'n kuraĝ'o'n, li al'don'is :

—Ili kun'ven'as, kiel rab'ist'o'j, kaj tamen ne est'as al ili permes'it'e mort'ig'i, se nur tiu lig'o ne tromp'is mi'n mal'ind'e.

Sed Vinicius on, kiu pens'is pri Ligia, ankaŭ mir'ig'is tiu si'n'gard'em'o kaj sekret'ec'o, kun kiu ŝi'a'j sam'konfes'ant'o'j kun'ven'is, por aŭskult'i si'a'n ĉef'pastr'o'n, li do dir'is :

—Kiel ĉiu'j religi'o'j, ankaŭ tiu ĉi hav'as inter ni si'a'j'n simpati'ul'o'j'n, sed la krist'an'o'j est'as ja jud'a sekt'o. Kial ili kun'ven'as ĉi tie, se en Trans'tibr'o star'as jud'a'j templ'o'j, kie en plen'lum'a tag'o la jud'o'j far'as ofer'don'o'j'n?

—Ne, sinjor'o. La jud'o'j est'as ĝust'e ili'a'j plej grand'a'j mal'amik'o'j. Oni dir'is al mi, ke jam antaŭ la hodiaŭ'a cezar'o okaz'is preskaŭ milit'o inter la jud'o'j kaj ili. La cezar'o'n Claudiuson tiel ted'is tiu'j mal'trankvil'o'j, ke li ekzil'is ĉiu'j'n jud'o'j'n, nun tamen la edikt'o est'as nul'ig'it'a. Sed la krist'an'o'j kaŝ'as si'n de la jud'o'j kaj de la popol'o, kiu, kiel vi sci'as, atribu'as al ili krim'o'j'n kaj mal'am'eg'as ili'n.

Dum ia temp'o ili ir'is en silent'o, post kio Chilo, kies tim'o kresk'is vid'ebl'e sam'grad'e, kiel ili mal'proksim'iĝ'ad'is de la urb'o, dir'is :

—Re'ven'ant'e de Euricius, mi prunt'is ĉe unu barbir'o peruk'o'n kaj met'is en la naz'o'n du grajn'o'j'n de fab'o. Ili ne dev'us mi'n re'kon'i. Kaj se ili eĉ re'kon'os, ili mi'n ne mort'ig'os. Ili ne est'as mal'bon'a'j hom'o'j! ili eĉ est'as tre honest'a'j hom'o'j, kiu'j'n mi am'as kaj estim'as.

—Ne favor'ig'u ili'n al vi antaŭ'temp'e per laŭd'o'j —respond'is Vinicius.

Ili en'ir'is nun mal'larĝ'a'n fos'aĵ'o'n, ferm'it'a'n de'flank'e kvazaŭ per du rempar'o'j, kiu'j'n unu'lok'e trans'salt'is akvedukt'o. La lun'o el'ŝov'is si'n dum'e el post la nub'o'j kaj ĉe la fin'o de la fos'aĵ'o ili ek'vid'is mur'o'n, abund'e kovr'it'a'n de heder'o'j, arĝent'e bril'ant'a'j en la lun'lum'o. Tio est'is Ostriano.

La kor'o de Vinicius ek'bat'is pli viv'e.

Ĉe la pord'eg'o du fos'ist'o'j for'pren'ad'is la sign'o'j'n. Post moment'o Vinicius kaj li'a'j kun'ul'o'j trov'iĝ'is en spac'o sufiĉ'e vast'a, ferm'it'a de ĉiu'j flank'o'j per mur'o. Kelk'lok'e star'is tie apart'a'j monument'o'j, kaj en la mez'o oni vid'is la ĝust'a'n en'ter'ig'ej'o'n, aŭ kript'o'n, kuŝ'ant'a'n per si'a sub'a part'o sub la ter'supr'aĵ'o, en kiu est'is la tomb'o'j ; antaŭ la en'ir'o en la kript'o'n plaŭd'is fontan'o. Est'is tamen evident'e, ke tre grand'a nombr'o da person'o'j ne pov'us lok'iĝ'i en la en'ter'ig'ej'o mem, Vinicius do facil'e diven'is, ke la rit'o okaz'os sub la liber'a ĉiel'o, en la kort'o, kie baldaŭ kun'ven'is tre mult'e'nombr'a amas'o. Kie'n nur la okul'o pov'is ating'i, lantern'o flagr'is apud lantern'o, kaj mult'a'j el la ven'int'o'j tut'e ne hav'is lum'o'n. Krom kelk'a'j kap'o'j ĉiu'j, ĉu tim'ant'e perfid'ul'o'j'n, aŭ mal'varm'o'n, rest'is kapuĉ'kovr'it'a'j kaj la jun'a patrici'o kun mal'trankvil'o pens'is, ke se ili rest'os tiel ĝis la fin'o, tiam en tiu amas'o, ĉe tiu mal'fort'a lum'o, ne'ebl'e est'os por li re'kon'i Ligian.

Sed subit'e ĉe la kript'o oni brul'ig'is kelk'a'j'n peĉ'torĉ'o'j'n, kiu'j'n oni kun'met'is en mal'grand'a'n ŝtip'ar'o'n. Iĝ'is pli lum'e. La amas'o komenc'is post moment'o kant'i, unu'e mal'laŭt'e, post'e pli laŭt'e, ia'n strang'a'n himn'o'n. Vinicius neniam en la viv'o aŭd'is simil'a'n kant'o'n. Tiu sam'a sopir'o, kiu jam frap'is li'a'n atent'o'n en la kant'o'j, du'on'voĉ'e son'ig'at'a'j de unu'op'a'j hom'o'j en'voj'e al la tomb'ej'o, re'aŭd'iĝ'is ankaŭ nun en tiu ĉi himn'o, nur mult'e pli klar'e kaj pli fort'e, ĝis fin'e ĝi iĝ'is tiel kor'sku'a kaj grand'eg'a, kvazaŭ kun'e kun la hom'o'j komenc'us sopir'i tiu tut'a tomb'ej'o, la mont'et'o'j, fos'aĵ'o'j kaj ĉirkaŭ'aĵ'o. Pov'is ŝajn'i ĉe tio, ke est'as en ĝi ia vok'ad'o en nokt'o, ia humil'a pet'o pri sav'o en voj'perd'o kaj mal'lum'o. La kap'o'j, lev'it'a'j supr'e'n, ŝajn'is vid'i iu'n mal'proksim'e, alt'e, kaj la man'o'j —al'vok'i, ke li ven'u mal'supr'e'n. Kiom'foj'e la kant'o ek'silent'is, sekv'is kvazaŭ moment'o de atend'o, tiel kor'sku'a, ke eĉ Vinicius kaj li'a'j kun'ul'o'j malgraŭ'vol'e rigard'is al la stel'o'j, kvazaŭ tim'ant'e, ke okaz'os io ekster'ordinar'a kaj ke ver'e iu mal'supr'e'n'ven'os. Vinicius en Mal'grand'a grand'a Azi'o, en Egipt'o kaj en Rom'o mem vid'is mult'eg'a'j'n divers'a'j'n templ'o'j'n, ek'kon'is mult'eg'a'j'n religi'o'j'n kaj aŭd'is mult'eg'a'j'n kant'o'j'n, nur ĉi tie li tamen ek'vid'is unu'a'foj'e hom'o'j'n, al'vok'ant'a'j'n si'a'n di'o'n per kant'o ne tial, ke ili vol'is plen'um'i per tio iu'n fiks'it'a'n rit'o'n, sed el la kor'o, el tia ver'a sopir'o al li, kia'n pov'as hav'i infan'o'j al si'a patr'o aŭ patr'in'o. Oni dev'us est'i blind'a, por ne rimark'i, ke tiu'j hom'o'j ne nur ador'is si'a'n Di'o'n, sed ankaŭ am'is li'n tut'anim'e, kaj tio'n ĉi Vinicius vid'is ĝis nun en neniu land'o, en neniu'j rit'o'j, en neniu templ'o, ĉar en Rom'o kaj en Grek'uj'o tiu'j, kiu'j observ'is ankoraŭ la kult'o'n al la di'o'j, far'is tio'n por sekur'ig'i al si ili'a'n help'o'n, aŭ pro tim'o, sed al neniu eĉ ven'is en la kap'o'n, ke oni pov'us ili'n am'i.

Kvankam li'a pens'o est'is okup'it'a per Ligia kaj serĉ'ad'o de ŝi mez'e de la amas'o absorb'is li'a'n atent'o, li ne pov'is tamen ne vid'i tiu'j'n strang'a'j'n kaj ekster'ordinar'a'j'n afer'o'j'n, kiu'j okaz'is ĉirkaŭ li. Dum'e oni al'ĵet'is kelk'a'j'n torĉ'o'j'n al la fajr'o, kiu verŝ'is ruĝ'a'n lum'o'n sur la tomb'ej'o'n, mal'fort'ig'ant'e la bril'ad'o'n de la lantern'o'j, kaj en tiu sam'a moment'o el la en'ter'ig'ej'o el'ir'is mal'jun'ul'o, vest'it'a per mantel'o kun kapuĉ'o, sed kun mal'kovr'it'a kap'o, kaj sur'paŝ'is ŝton'o'n, kuŝ'ant'a'n proksim'e al la ŝtip'ar'o.

La amas'o ek'balanc'is si'n je li'a vid'o. Voĉ'o'j apud Vinicius komenc'is flustr'i : “ Petrus! Petrus!... ” Kelk'a'j sur'genu'iĝ'is, ali'a'j etend'is al li la brak'o'j'n. Sekv'is silent'o tiel profund'a, ke oni aŭd'is ĉiu'n karb'o'pec'et'o'n, fal'ant'a'n de la torĉ'o'j, mal'proksim'a'n rad'bru'o'n de la Nomentana voj'o kaj murmur'ad'o'n de vent'o en kelk'a'j pini'o'j, kresk'ant'a'j apud la tomb'ej'o.

Chilo klin'is si'n al Vinicius kaj flustr'is :

—Jen li! la unu'a disĉipl'o de Krist'o, la fiŝ'kapt'ist'o!

La mal'jun'ul'o lev'is supr'e'n la man'o'n kaj per la sign'o de la kruc'o ben'is la kun'ven'int'o'j'n, kiu'j tiu'foj'e fal'is sur la genu'o'j'n. La kun'ul'o'j de Vinicius kaj li mem, ne vol'ant'e si'n perfid'i, sekv'is la ekzempl'o'n de la ali'a'j. La jun'a vir'o komenc'e ne pov'is konsci'ig'i al si si'a'j'n impres'o'j'n, ĉar ŝajn'is al li, ke tiu ĉi figur'o, kiu'n li vid'is antaŭ si, est'as kun'e sufiĉ'e simpl'a kaj ekster'ordinar'a, kaj pli'e, ke tiu ĉi ekster'ordinar'ec'o ven'as ĝust'e el ĝi'a simpl'ec'o. La mal'jun'ul'o hav'is nek mitr'o'n sur kap'o, nek kverk'foli'a'n kron'o'n ĉirkaŭ la tempi'o'j, nek palm'o'n en la man'o, nek or'a'n tabul'o'n sur la brust'o, nek vest'o'n stel'brod'it'a'n aŭ blank'a'n, unu'vort'e neniu'n el tiu'j insign'o'j, kiu'j'n port'ad'is pastr'o'j orient'a'j, egipt'a'j, grek'a'j, aŭ rom'a'j. Kaj de'nov'e frap'is Viniciuson tiu sam'a diferenc'o, kiu'n li sent'is aŭskult'ant'e la krist'an'a'j'n kant'o'j'n, ĉar ankaŭ tiu ĉi “ fiŝ'kapt'ist'o ” ek'ŝajn'is al li ne iu ĉef'pastr'o, lert'a en ceremoni'o'j, sed kvazaŭ simpl'a, aĝ'a kaj tre'eg'e respekt'ind'a atest'ant'o, kiu ven'as de mal'proksim'e, por rakont'i pri iu ver'o, kiu'n li vid'is, kiu'n li tuŝ'is, kiu'n li ek'kred'is, kiel oni kred'as evident'aĵ'o'n, kaj ek'am'is ĝust'e pro tio, ke li ek'kred'is. Est'is ankaŭ en li'a vizaĝ'o tia fort'o de konvink'o, kia'n posed'as la ver'o mem. Kaj Vinicius, kiu, est'ant'e skeptik'ul'o, ne vol'is sub'iĝ'i al li'a ĉarm'o, sub'iĝ'is tamen al ia febr'a sci'vol'o, kio do el'flu'os el la buŝ'o de tiu kun'ul'o de la mister'a “ Chrestus ” kaj kia est'as tiu instru'o, kiu'n konfes'as Ligia kaj Pomponia Graecina.

Dum'e Petr'o komenc'is parol'i kaj parol'is unu'e kiel patr'o, kiu admon'as si'a'j'n infan'o'j'n kaj instru'as, kiel ili dev'as viv'i. Li ordon'is al ili, ke ili rezign'u luks'o'j'n kaj volupt'o'j'n, ke ali'flank'e ili am'u mal'riĉ'ec'o'n, ĉast'a'j'n mor'o'j'n, ver'o'n, ke ili el'port'ad'u pacienc'e far'at'a'j'n al ili mal'just'aĵ'o'j'n kaj persekut'o'j'n, obe'u si'a'j'n estr'o'j'n kaj ĉef'ul'o'j'n, gard'u si'n de perfid'o, hipokrit'ec'o kaj klaĉ'am'o, kaj fin'e, ke ili don'ad'u ekzempl'o'n tiel unu al ali'a inter si, kiel eĉ al la idol'an'o'j. Vinicius on, por kiu est'is bon'a ĉio, kio pov'us re'ven'ig'i al li Ligian, kaj mal'bon'a ĉio, kio star'us inter ili, kiel bar'o, ofend'is kaj koler'ig'is kelk'a'j el tiu'j konsil'o'j, ĉar ŝajn'is al li, ke rekomend'ant'e ĉast'ec'o'n kaj batal'o'n kontraŭ la volupt'o'dezir'o'j, tiu ĉi mal'jun'ul'o kuraĝ'as per la sam'o ne nur mal'laŭd'i li'a'n am'o'n, sed mal'inklin'ig'as Lig'a'n de li kaj konfirm'as ŝi'n en la kontraŭ'star'o. Li ek'kompren'is, ke se ŝi ĉe'est'as inter la kun'ven'int'o'j, se ŝi aŭskult'as tiu'j'n ĉi vort'o'j'n kaj pren'as ili'n en la kor'o'n, ŝi dev'as en ĉi tiu moment'o pens'i pri li kiel pri mal'amik'o de ĉi tiu instru'o kaj mal'nobl'ul'o. Ĉe tiu ĉi pens'o ek'kapt'is li'n koler'o : “ Kio'n do nov'a'n mi aŭd'is, li parol'is al si. Tio ĉi est'as do tiu ne'kon'at'a instru'o? ĉiu tio'n sci'as, ĉiu tio'n aŭd'is. Mal'riĉ'ec'o'n kaj lim'ig'o'n de la bezon'o'j rekomend'as ja ankaŭ la cinik'o'j, virt'o'n rekomend'is ja ankaŭ Sokrat'o kiel afer'o'n mal'nov'a'n, sed bon'a'n ; ja iu ajn stoik'o, eĉ tia Seneca, kiu hav'as kvin'cent citron'lign'a'j'n tabl'o'j'n, glor'as moder'ec'o'n, rekomend'as ver'am'a'n, pacienc'o'n en mal'bon'sort'o, firm'ec'o'n en mal'feliĉ'o, kaj ĉio tio est'as jam kvazaŭ long'e kuŝ'int'a gren'o, kiu'n mus'o'j manĝ'as, sed kiu'n hom'o'j jam ne vol'as manĝ'i, ĉar pro mal'nov'ec'o ĝi odor'as ŝim'o'n. ” Kaj krom la koler'o li spert'is ankaŭ la sent'o'n de dis'rev'iĝ'o, ĉar li esper'is mal'kovr'o'n de ia'j ne'kon'at'a'j, sorĉ'a'j mister'o'j kaj kred'is almenaŭ, ke li aŭd'os iu'n retor'o'n, mir'ig'ant'a'n per si'a elokvent'ec'o, dum'e li aŭd'is sol'e vort'o'j'n tre'eg'e simpl'a'j'n, sen'tig'it'a'j'n de ĉia'j ornam'o'j. Mir'ig'is li'n nur tiu silent'o kaj tiu profund'a atent'o, kun kiu la amas'o aŭskult'is. Sed la mal'jun'ul'o parol'is plu'e al tiu'j hom'o'j, en'sorĉ'it'a'j per li'a'j vort'o'j, ke ili dev'as est'i bon'a'j, humil'a'j, just'a'j, mal'riĉ'a'j kaj pur'a'j, ne tial, por dum la viv'o hav'i trankvil'o'n, sed por post la mort'o viv'i etern'e en Krist'o, en tia ĝoj'o, en tia glor'o, flor'ad'o kaj feliĉ'o, kiu'j'n neniam iu ating'is sur la ter'o. Kaj nun Vinicius, kvankam mal'amik'e agord'it'a antaŭ moment'o, ne pov'is ne rimark'i, ke tamen est'as diferenc'o inter la instru'o de la mal'jun'ul'o kaj tio, kio'n dir'is la cinik'o'j, stoik'a'j aŭ ali'a'j filozof'o'j, ĉar tiu'j rekomend'is bon'o'n kaj virt'o'n kiel afer'o'n prudent'a'n kaj sol'e praktik'a'n en la viv'o, dum li promes'is por ĝi sen'mort'ec'o'n, kaj ne ia'n sen'valor'a'n sen'mort'ec'o'n sub la ter'o, en enu'o, vant'ec'o kaj mal'plen'o, sed grandioz'a'n, egal'a'n preskaŭ al la stat'o de l ' di'o'j. Li parol'is pri ĝi, krom'e, kiel pri afer'o tut'e cert'a, do kontraŭ tia kred'o la valor'o de virt'o iĝ'ad'is simpl'e sen'lim'a, kaj la sort'o'bat'o'j de la viv'o prezent'is si'n kiel io sen'kompar'e mal'grav'a, ĉar sufer'i dum moment'o por sen'mezur'a feliĉ'o est'as tut'e ali'a afer'o, ol sufer'i nur tial, ke tia est'as la ord'o de la natur'o. Sed la mal'jun'ul'o parol'is plu, ke virt'o'n kaj ver'o'n oni dev'as am'i pro ili mem, ĉar la plej alt'a bon'o kaj pra'temp'a virt'o est'as Di'o, kiu do ili'n am'as, tiu am'as Di'o'n kaj pro tio mem iĝ'as Li'a am'at'a infan'o. Vinicius ne kompren'is tio'n bon'e, li sci'is tamen jam antaŭ'e el la vort'o'j, kiu'j'n Pomponia Graecina dir'is al Petronius, ke tiu Di'o est'as laŭ la konvink'o de la krist'an'o'j unu kaj ĉio'pov'a, kiam do nun li ek'aŭd'is ankoraŭ, ke Li est'as ĉio'bon'o kaj ĉio'ver'o, li ek'pens'is malgraŭ'vol'e, ke kontraŭ tia Demiurg'o Jov'o, Saturn'o, Apolon'o, Junon'o, Vest'o kaj Venus'o aspekt'us kiel iu aĉ'a band'o, en kiu mis'ag'as ĉiu'j kun'e kaj ĉiu apart'e. Sed plej grand'a mir'eg'o ek'posed'is la jun'a'n vir'o'n, kiam la mal'jun'ul'o komenc'is instru'i, ke Di'o est'as ankaŭ ĉio'am'o, kiu do am'as la hom'o'j'n, tiu plen'um'as Li'a'n plej alt'a'n ordon'o'n. Ne sufiĉ'as tamen am'i la hom'o'j'n de si'a naci'o, ĉar Di'o - - hom'o por ĉiu'j verŝ'is si'a'n sang'o'n kaj inter la idol'an'o'j trov'is jam tia'j'n si'a'j'n elekt'it'o'j'n, kiel Cornelius la centuri'estr'o'n, kaj ke ne sufiĉ'as am'i tiu'j'n, kiu'j bon'far'as al ni, ĉar Krist'o pardon'is eĉ al la jud'o'j, kiu'j trans'don'is Li'n je mort'o, kaj al la rom'a'j soldat'o'j, kiu'j al'najl'is Li'n al la kruc'o, oni dev'as do al tiu'j, kiu'j ag'as al ni mal'just'e, ne nur pardon'i, sed am'i ili'n kaj pag'i al ili bon'o'n por mal'bon'o ; kaj ne sufiĉ'as am'i bon'ul'o'j'n, sed oni dev'as am'i ankaŭ mal'bon'ul'o'j'n, ĉar nur per am'o oni pov'as el'radik'ig'i el ili la mal'bon'o'n. Chilo ĉe tiu'j ĉi vort'o'j ek'pens'is, ke li'a labor'o est'as van'e perd'it'a kaj ke Ursus neniam en la viv'o kuraĝ'os mort'ig'i Glaucus on, nek en tiu ĉi nokt'o, nek en iu ali'a. Li tamen tuj konsol'is si'n per ali'a konklud'o, el'tir'it'a el la instru'o'j de la mal'jun'ul'o : nom'e, ke ankaŭ Glaucus ne mort'ig'os li'n, se li eĉ li'n mal'kovr'os kaj re'kon'os. Vinicius ne pens'is jam tamen, ke en la vort'o'j de la mal'jun'ul'o est'as nenio nov'a, sed kun mir'eg'o demand'is si'n mem : kia Di'o tio est'as? kia instru'o tio est'as? kia popol'o? Ĉio, kio'n li aŭd'is, ne pov'is simpl'e en'ir'i li'a'n kap'o'n. Tio est'is por li ia sen'ekzempl'a nov'ec'o de ide'o'j. Li sent'is, ke se li ekzempl'e vol'us sekv'i ĉi tiu'n instru'o'n, li dev'us met'i sur ofer'ŝtip'ar'o'n si'a'n pens'manier'o'n, kutim'o'j'n, karakter'o'n, si'a'n tut'a'n ĝis'nun'a'n natur'o'n, ĉio'n tio'n brul'ig'i en cindr'o'n kaj plen'ig'i si'n per ia tut'a ali'a viv'o kaj per tut'e nov'a anim'o. La instru'o, kiu ordon'is al li am'i la part'o'j'n, siri'an'o'j'n, grek'o'j'n, egipt'an'o'j'n, gall'o'j'n kaj brit'o'j'n, pardon'i mal'amik'o'j'n, pag'i al ili bon'o'n por mal'bon'o kaj am'i ili'n, ek'ŝajn'is al li frenez'a, sed sam'temp'e li hav'is la sent'o'n, ke tamen en ĝi'a frenez'ec'o mem est'as io pli potenc'a, ol en ĉiu'j ĝis'nun'a'j filozofi'o'j. Li kred'is, ke pro si'a frenez'ec'o ĝi est'as ne'plen'um'ebl'a, kaj pro la ne'plen'um'ebl'ec'o —di'a. Li mal'akcept'is ĝi'n en la anim'o, sed sent'is, ke dis'ir'as de ĝi, kvazaŭ de herb'ej'o, plen'a de flor'o'j, ia kap'turn'a odor'o, kiu'n foj'e en'spir'int'e, oni dev'as, kiel en la land'o de l ' lotofagoj, forges'i ĉio'n ali'a'n kaj nur al ĝi sopir'i. Ŝajn'is al li, ke est'as en ĝi nenio real'a kaj, kun'e, ke la real'ec'o est'as kontraŭ ĝi io tiel vant'a, ke ne valor'as halt'ig'i ĉe ĝi la pens'o'n. Ek'ĉirkaŭ'is li'n ia'j spac'o'j, kiu'j'n li ne antaŭ'diven'is, ia'j gigant'aĵ'o'j, ia'j nub'o'j. Tiu ĉi tomb'ej'o komenc'is li'n impres'i, kiel iu kun'ven'ej'o de frenez'ul'o'j, sed ankaŭ kiel lok'o mister'a kaj terur'a, kie, kvazaŭ sur iu mistik'a kuŝ'ej'o, nask'iĝ'as io, kio ĝis nun ne ekzist'is en la mond'o. Li re'konsci'ig'is al si ĉio'n, kio'n de la unu'a moment'o la mal'jun'ul'o parol'is pri la viv'o, ver'o, am'o, Di'o, kaj li'a'j pens'o'j blind'iĝ'ad'is de bril'o, kiel okul'o'j blind'iĝ'as de fulm'o'j, sen'ĉes'e sekv'ant'a'j unu ali'a'n. Kiel ordinar'e hom'o'j, kies viv'o ŝanĝ'iĝ'is en unu pasi'o'n, li pens'is pri ĉio tio tra si'a am'o al Ligia, kaj ĉe la lum'o de tiu'j bril'o'j li ek'vid'is klar'e unu afer'o'n : ke se Ligia ĉe'est'as en la tomb'ej'o, se ŝi konfes'as tiu'n ĉi instru'o'n, aŭskult'as kaj sent'as, neniam en la viv'o ŝi iĝ'os li'a am'at'in'o.

La unu'a'n foj'o'n de la temp'o, kiam li ek'vid'is ŝi'n ĉe Aulus oj, Vinicius ek'sent'is, ke se li eĉ nun ŝi'n re'akir'os, eĉ tiam li ŝi'n ne re'akir'os. Nenio simil'a ven'is ĝis nun en li'a'n kap'o'n, kaj en tiu ĉi moment'o li ne pov'is tio'n konsci'ig'i al si, ĉar ĝi est'is ne tiom klar'a kompren'o, kiom mal'klar'a sent'o de iu ne'ripar'ebl'a perd'o kaj de iu mal'feliĉ'o. Nask'iĝ'is en li mal'trankvil'o, kiu tuj ŝanĝ'is si'n en uragan'o'n de koler'o, kontraŭ la krist'an'o'j ĝeneral'e, kaj kontraŭ la mal'jun'ul'o special'e. Tiu fiŝ'kapt'ist'o, kiu'n unu'a'rigard'e li konsider'is kiel simpl'ul'o'n, inspir'is nun al li preskaŭ tim'o'n kaj ŝajn'is al li est'i ia mister'a fat'o, decid'ant'a si'n'indulg'e kaj kun'e tragik'e pri li'a sort'o.

Fos'ist'o de'nov'e al'met'is ne'rimark'ebl'e kelk'a'j'n torĉ'o'j'n al la fajr'o, la vent'o ĉes'is murmur'i en la pini'o'j, la flam'o lev'is si'n rekt'e, en mal'dik'a kojn'o, al la stel'o'j, bril'ant'a'j sur la bel'veter'a ĉiel'o, kaj la mal'jun'ul'o, re'memor'int'e la mort'o'n de Krist'o, komenc'is parol'i nur pri Li. Ĉiu halt'ig'is la spir'o'n en la brust'o kaj la silent'o iĝ'is ankoraŭ pli grand'a, ol antaŭ'e, tia, ke oni pov'is preskaŭ aŭd'is la bat'ad'o'n de la kor'o'j. Tiu hom'o vid'is! kaj li rakont'is, kiel tiu, al kiu ĉiu moment'o tiel fiks'iĝ'is en la memor'o, ke, ferm'ant'e la okul'o'j'n, li ankoraŭ vid'as. Li rakont'is do, kiel, ven'int'e de la Kruc'o, li sid'is kun Johan'o dum du tag'o'j kaj du nokt'o'j en la ĝarden'o, kiel ili rest'is tie ne dorm'ant'e, ne manĝ'ant'e, en dolor'o, tim'o, ĉagren'o, ten'ant'e si'a'j'n kap'o'j'n per la man'o'j kaj pens'ant'e, ke Li mort'is. Oh, ah! kiel dolor'e est'is! kiel dolor'e! Jam la tri'a tag'o ek'maten'is kaj la tag'iĝ'o blank'ig'is la urb'a'j'n mur'o'j'n, kaj li kun Johan'o sid'is tiel ĉe mur'o, sen'konsil'a'j kaj sen'esper'a'j. Se nur dorm'o ia'foj'e ili'n ek'kapt'is ( ĉar ankaŭ la nokt'o'n antaŭ la kruc'um'o ili pas'ig'is sen'dorm'e ), tuj ili vek'iĝ'is kaj komenc'is de'nov'e lament'i. Kaj apenaŭ la sun'o lev'iĝ'is, en'kur'is Mari'o el Magdalo, sen'spir'e, kun dis'lig'it'a'j har'o'j kaj kun la kri'o : “ Oni pren'is la Sinjor'o'n! ” Kaj ili, ek'aŭd'int'e ĉi tio'n, ek'lev'is si'n kaj ek'kur'is al la lok'o. Sed Johan'o, hom'o mal'pli aĝ'a, al'kur'is la unu'a, ek'vid'is la tomb'o'n mal'plen'a kaj ne kuraĝ'is en'ir'i. Nur kiam ili est'is tri'op'e ĉe la en'ir'o, li, kiu tio'n ĉi rakont'as al ili, en'ir'is, ek'vid'is sur la ŝton'o la viŝ'tuk'o'n kaj la tol'aĵ'o'j'n, sed la korp'o'n li ne trov'is.

Do tim'o ili'n ek'reg'is, ĉar ili pens'is, ke la pastr'o'j for'kapt'is Krist'o'n, kaj ambaŭ re'ven'is hejm'e'n en ankoraŭ pli grand'a aflikt'o. Post'e al'ven'is ali'a'j disĉipl'o'j kaj lament'is, jen ĉiu'j kun'e, por ke pli facil'e ek'aŭd'u ili'n la Sinjor'o de Arme'o'j, jen laŭ'vic'e. La spirit'o en ili du'on'mort'is, ĉar ili esper'is, ke la Majstr'o el'aĉet'os Izrael'o'n, sed jen est'is la tri'a tag'o, de kiam Li mort'is, do ili ne kompren'is, kial la Patr'o for'las'is la Fil'o'n, kaj ili prefer'us ne vid'i la tag'o'n kaj mort'i, tiel pez'a est'is la ŝarĝ'o.

La re'memor'o pri tiu'j terur'a'j moment'o'j ankoraŭ nun el'prem'is el la okul'o'j de la mal'jun'ul'o du larm'o'j'n, kiu'j'n oni bon'e vid'is ĉe la lum'o de la fajr'o, gut'ant'a'j'n de la griz'a barb'o. Li'a mal'jun'a kap'o, nud'ig'it'a de har'o'j, komenc'is trem'i, kaj la voĉ'o mort'halt'is en li'a brust'o. Vinicius dir'is al si intern'e : “ Tiu ĉi hom'o parol'as ver'o'n kaj plor'as pro ĝi! ” kaj la simpl'akor'a'j'n aŭskult'ant'o'j'n ankaŭ kor'tuŝ'o ek'kapt'is je la gorĝ'o'j. Ili aŭd'is jam plur'foj'e pri la kruc'um'o de Krist'o kaj sci'is, ke ĝoj'o sekv'os la mal'ĝoj'o'n, sed, ĉar ĉi tio'n rakont'is la apostol'o, kiu vid'is, tial sub la impres'o ili plekt'is la man'o'j'n, plor'ĝem'ant'e, aŭ bat'is la brust'o'j'n.

Sed iom post iom ili trankvil'iĝ'is, ĉar la dezir'o aŭskult'i plu venk'is. La mal'jun'ul'o du'on'ferm'is la okul'o'j'n, kvazaŭ vol'ant'e pli bon'e vid'i en la anim'o la mal'proksim'a'j'n afer'o'j'n, kaj daŭr'ig'is :

” Dum ili tiel lament'is, de'nov'e en'kur'is Mari'o el Magdalo, vok'ant'e, ke ŝi vid'is la Sinjor'o'n. Ne pov'ant'e pro grand'eg'a bril'o re'kon'i Li'n, ŝi pens'is, ke tio est'as ĝarden'ist'o, sed Li dir'is : “ Mari'o! ” Tiam ŝi ek'kri'is : Rabboni! ” kaj fal'is al Li'a'j pied'o'j ; Li ordon'is al ŝi ir'i al la disĉipl'o'j, kaj post'e mal'aper'is. Sed ili, la disĉipl'o'j, ne kred'is al ŝi, kaj kiam ŝi plor'is, unu'j admon'is ŝi'n, pens'ant'e, ke ŝi'a mens'o difekt'iĝ'is pro la ĉagren'o, ĉar ŝi ankaŭ dir'is, ke ŝi vid'is en la tomb'o anĝel'o'j'n, dum ili, al'kur'int'e du'a'foj'e, vid'is la tomb'o'n mal'plen'a. Post'e vesper'e al'ven'is Kleofaso, kiu kun'e kun la ali'a'j ir'is en Emaus'o'n, kaj ili re'ven'is rapid'e, dir'ant'e : “ Ver'e, la Sinjor'o lev'iĝ'is el mort'int'o'j ”. Kaj ili komenc'is kontraŭ'parol'i unu la ali'a'n ĉe la ferm'it'a pord'o, tim'ant'e la jud'o'j'n. Subit'e Li ek'star'is inter ili, kvankam ne knar'is la pord'o, kaj kiam ili rigid'iĝ'is, Li dir'is al ili : “ Pac'o kun vi! ”

” Kaj mi vid'is Li'n, kiel vid'is Li'n ĉiu'j, kaj Li est'is kiel lum'o kaj kiel feliĉ'o de ni'a'j kor'o'j, ĉar ni ek'kred'is, ke Li lev'iĝ'is el mort'int'o'j kaj ke mar'o'j sek'iĝ'os, mont'o'j ŝanĝ'os si'n en polv'o'n, sed Li'a glor'o ne pas'os ”.

” Kaj post ok tag'o'j Tomas'o Didim'o met'is la fingr'o'j'n en Li'a'j'n vund'o'j'n. tuŝ'is Li'a'n flank'o'n, kaj post'e fal'is al Li'a'j pied'o'j, vok'ant'e : “ Mi'a Sinjor'o kaj mi'a Di'o! ”, al kio Li respond'is : “ Ĉar vi ek'vid'is mi'n, vi ek'kred'is. Ben'it'a'j est'as tiu'j, kiu'j ne vid'is, kaj tamen ek'kred'is ”. Kaj ni aŭd'is ĉi tiu'j'n vort'o'j'n kaj ni'a'j okul'o'j rigard'is Li'n, ĉar Li est'is inter ni ”.

Vinicius aŭskult'is kaj okaz'is kun li io strang'a. Li forges'is moment'e, kie li est'as, li komenc'is perd'i la sent'o'n de real'ec'o, mezur'kapabl'o'n, juĝ'o'n. Li star'is kontraŭ de ne'ebl'aĵ'o'j. Li ne pov'is kred'i tio'n, kio'n dir'is la mal'jun'ul'o, kaj sent'is, ke oni dev'us est'i ja blind'a kaj mal'konfes'i la propr'a'n prudent'o'n, por supoz'i, ke tiu hom'o, kiu dir'is : “ Mi vid'is ”, mensog'is. Est'is io en li'a kor'tuŝ'o en li'a'j larm'o'j, en li'a tut'a si'n'ten'o kaj en la detal'o'j de la okaz'o'j, kiu'j'n li rakont'is, kio far'is ĉia'n suspekt'o'n ne'ebl'a. Al Vinicius ŝajn'is kelk'moment'e, ke li sonĝ'as. Sed ĉirkaŭ'e li vid'is silent'a'n amas'o'n, la fulg'odor'o de la lantern'o'j ating'is li'a'n naz'o'n ; kelk'a'n distanc'o'n de li flam'is la torĉ'o'j kaj apud'e, sur la ŝton'o, star'is la mal'jun'a hom'o, proksim'a al tomb'o, kun iom trem'ant'a kap'o, kiu, atest'ant'e per si'a'j vort'o'j, ripet'is : “ Mi vid'is! ”

Kaj li rakont'is al ili ĉio'n plu'a'n, ĝis la Ĉiel'en'ir'o. Ia'foj'e li ripoz'is, ĉar li parol'is tre detal'e, sed oni sent'is, ke ĉiu plej et'a detal'o tiel gravur'iĝ'is en li'a memor'o, kiel sur ŝton'o. Tiu'j'n, kiu'j li'n aŭskult'is, ek'reg'is ekstaz'o. Ili for'ĵet'is la kapuĉ'o'j'n de la kap'o'j, por aŭd'i pli bon'e kaj por preter'las'i neniu'n el tiu'j vort'o'j, kiu'j est'is por ili ne'taks'ebl'a'j. Ŝajn'is al ili, ke iu super'hom'a fort'o transport'as ili'n en Galile'o'n, ke ili paŝ'as kun'e kun la disĉipl'o'j en la tie'a'j bosk'o'j kaj ĉe la akv'o'bord'o'j, ke tiu ĉi tomb'ej'o ŝanĝ'as si'n en la Tiberiad'a'n lag'o'n, kaj sur la bord'o, en maten'a nebul'o, star'as Krist'o, kiel Li star'is tiam, kiam Johan'o, rigard'ant'e el la boat'et'o, dir'is : “ Jen la Sinjor'o! ” kaj Petr'o ĵet'is si'n naĝ'e, por pli rapid'e ating'i la am'at'a'j'n pied'o'j'n. En la vizaĝ'o'j oni vid'is rav'it'ec'o'n sen lim'o'j kaj forges'o'n pri la viv'o kaj feliĉ'o'n kaj sen'mezur'a'n am'o'n. Vid'ebl'e est'is, ke dum la long'a rakont'ad'o de Petr'o kelk'a'j hav'is vizi'o'j'n, kaj kiam li komenc'is rakont'i, kiel en la moment'o de la Ĉiel'en'ir'o nub'et'o'j komenc'is ŝov'i si'n sub la pied'o'j'n de la Sav'int'o kaj kovr'i Li'n kaj kaŝ'i antaŭ la okul'o'j de la apostol'o'j, ĉiu'j kap'o'j lev'is si'n malgraŭ'vol'e al la ĉiel'o kaj sekv'is moment'o kvazaŭ de atend'o, kvazaŭ tiu'j hom'o'j esper'us ek'vid'i Li'n ankoraŭ, kvazaŭ ili esper'us, ke Li mal'supr'e'n'ven'os re'e'n el la ĉiel'a'j kamp'o'j, por vid'i, kiel la mal'jun'a apostol'o paŝt'as la konfid'it'a'j'n al li ŝaf'o'j'n, kaj ben'i li'n kaj li'a'n ŝaf'ar'o'n.

Kaj por tiu'j hom'o'j ne ekzist'is ĉi - moment'e Rom'o, ne ekzist'is la furioz'a cezar'o, ne ekzist'is templ'o'j, di'o'j, idol'an'o'j, ekzist'is nur Krist'o, kiu plen'ig'is la ter'o'n, la mar'o'n, la ĉiel'o'n, la mond'o'n.

En mal'proksim'a'j dom'o'j, dis'ĵet'it'a'j laŭ'long'e de Vi'a Nomentana, kok'o'j komenc'is kri'i, anonc'ant'e nokt'o'mez'o'n. En tiu ĉi moment'o Chilo ek'tir'is Viniciuson je la rand'o de li'a mantel'o kaj ek'flustr'is :

—Sinjor'o, tie, proksim'e al la mal'jun'ul'o, mi vid'as Urb'an'o'n, kaj apud li iu'n fraŭl'in'o'n.

Vinicius re'konsci'iĝ'is kvazaŭ de dorm'o kaj, turn'int'e si'n en la direkt'o'n, montr'at'a'n de la grek'o, ek'vid'is Ligian.

ĈAPITRO XXI

Ĉiu gut'o de l ' sang'o ek'trem'is en la jun'a patrici'o je ŝi'a vid'o. Li forges'is pri la amas'o, pri la mal'jun'ul'o, pri la propr'a mir'o pro tiu'j ne'kompren'ebl'a'j afer'o'j, kiu'j'n li aŭd'is, kaj vid'is antaŭ si nur ŝi'n sol'a'n. Jen fin'e post la tut'a pen'ad'o, post la long'a'j tag'o'j de mal'trankvil'o, barakt'ad'o, ĉagren'o'j, li re'trov'is ŝi'n! Unu'a'foj'e en la viv'o li spert'is, ke ĝoj'o pov'as atak'i la brust'o'n, kiel sovaĝ'a best'o, kaj prem'i ĝi'n ĝis perd'o de la spir'o. Li, kiu ĝis nun kred'is, ke Fortun'o hav'as kvazaŭ la dev'o'n plen'um'ad'i ĉiu'j'n li'a'j'n dezir'o'j'n, nun apenaŭ kred'is al la propr'a'j okul'o'j kaj al la propr'a feliĉ'o. Se tiu ne'kred'o ne de'ten'us li'n, li'a ekscit'em'a natur'o pov'us puŝ'i li'n al iu mal'prudent'a paŝ'o, sed li vol'is antaŭ'e konvink'iĝ'i, ĉu tio ĉi ne est'as daŭr'ig'o de tiu'j mirakl'o'j, kiu'j plen'ig'is li'a'n kap'o'n, kaj ĉu li ne sonĝ'as. Sed ĝi est'is sen'dub'a : li vid'is Ligian kaj apart'ig'is li'n de ŝi distanc'o de apenaŭ dek'kelk'a'j paŝ'o'j. Ŝi star'is en plen'a lum'o, do li pov'is ĝu'i ŝi'a'n vid'o'n, kiom li nur vol'is. La kapuĉ'o de'ŝov'iĝ'is de ŝi'a kap'o kaj mal'ord'ig'is la har'o'j'n ; ŝi'a buŝ'o est'is iom mal'ferm'it'a, la okul'o'j lev'it'a'j al la apostol'o, la vizaĝ'o aŭd'o'sorĉ'it'a kaj rav'it'a. En mantel'o el mal'hel'a lan'o, ŝi est'is vest'it'a, kiel knab'in'o el la popol'o, Vinicius tamen neniam vid'is ŝi'n pli bel'eg'a, kaj malgraŭ la tut'a pens'konfuz'o, kiu est'iĝ'is en li, frap'is li'n kontrast'e al tiu preskaŭ sklav'a vest'o la nobl'ec'o de ŝi'a mir'ind'a, patrici'a vizaĝ'o. Am'o tra'kur'is li'n, kiel fajr'o, am'o grand'eg'a, miks'it'a kun ia strang'a sent'o de sopir'o, ador'o, kult'o kaj pasi'o. Li sent'is volupt'o'n, kiu'n kaŭz'is al li la vid'o mem de ŝi, kaj ĝu'is ĝi'n, kvazaŭ re'freŝ'ig'a'n akv'o'n post long'a soif'ad'o. Star'ant'e apud la grand'eg'a lig'o, ŝi ŝajn'is al li pli mal'grand'a, ol ŝi est'is antaŭ'e, preskaŭ infan'o ; li rimark'is ankaŭ, ke ŝi pli'mal'dik'iĝ'is. Ŝi'a vizaĝ'o est'is preskaŭ tra'vid'ebl'a ; ŝi impres'is li'n kiel flor'o kaj anim'o. Sed tiom pli li dezir'is ek'posed'i tiu'n est'aĵ'o'n, tiel diferenc'a'n de ĉiu'j vir'in'o'j, kiu'j'n li vid'is aŭ posed'is en Orient'o kaj en Rom'o. Li sent'is, ke li for'don'us por ŝi ili'n ĉiu'j'n, kaj al'don'e al ili Rom'o'n kaj la mond'o'n.

Li rigard'us ŝi'n plu'e, ĝis sen'konsci'iĝ'o, se Chilo ne ek'tir'us li'n je la rand'o de la mantel'o, tim'ant'e, ke Vinicius far'os io'n, kio pov'us ili'n en'danĝer'ig'i. La krist'an'o'j dum'e komenc'is preĝ'i kaj kant'i. Post moment'o ek'tondr'is “ Maranatha ”, kaj post'e la grand'a apostol'o komenc'is bapt'i per la fontan'a akv'o tiu'j'n, kiu'j'n presbiter'o'j prezent'is, kiel prepar'it'a'j'n por akcept'i la bapt'o'n. Al Vinicius ŝajn'is, ke tiu ĉi nokt'o neniam fin'iĝ'os. Li vol'is nun plej baldaŭ sekv'i Ligian kaj kapt'i ŝi'n en'voj'e aŭ el ŝi'a loĝ'ej'o.

Fin'e kelk'a'j komenc'is for'las'i la tomb'ej'o'n. Chilo tiam flustr'is :

—Ni el'ir'u, sinjor'o, antaŭ la pord'eg'o'n, ĉar ni ne de'pren'is la kapuĉ'o'j'n kaj oni rigard'as ni'n.

Tiel est'is efektiv'e. Kiam dum la parol'ad'o de la apostol'o ĉiu'j for'ĵet'is la kapuĉ'o'j'n, por pli bon'e aŭd'i, ili ne sekv'is la ĝeneral'a'n ekzempl'o'n. La konsil'o de Chilo prezent'iĝ'is al li kiel prudent'a. Star'ant'e ĉe la pord'eg'o, ili pov'is atent'i ĉiu'j'n el'ir'ant'o'j'n, kaj Ursuson ne est'is mal'facil'e re'kon'i laŭ li'a kresk'o kaj figur'o.

—Ni sekv'u ili'n —dir'is Chilo —kaj vid'u, en kiu'n dom'o'n ili en'ir'os, kaj morgaŭ, aŭ pli ĝust'e, jam hodiaŭ, vi ĉirkaŭ'ig'os, sinjor'o, ĉiu'j'n en'ir'ej'o'j'n de la dom'o per sklav'o'j kaj for'pren'os ŝi'n.

—Ne! —dir'is Vinicius.

—Kio'n vi vol'as far'i, sinjor'o?

—Ni en'ir'os post ŝi la dom'o'n kaj for'kapt'os ŝi'n sen'prokrast'e : vi ja konsent'is ĉi tio'n, Croto?

—Jes —dir'is la gladiator'majstr'o —kaj mi don'as mi'n mem kiel sklav'o'n al vi, sinjor'o, se mi ne romp'os la sakr'o'n al tiu bubal'o, kiu ŝi'n gard'as.

Sed Chilo komenc'is mal'konsil'i kaj pet'eg'i ili'n je ĉiu'j di'o'j, ke ili tio'n ne far'u. Croto ja dev'is est'i pren'it'a nur por defend'o, por la okaz'o, se oni ili'n re'kon'us, ne por for'kapt'i la fraŭl'in'o'n. Pren'ant'e ŝi'n nur du'op'e, ili risk'os mort'o'n kaj, pli'e, pov'as el'las'i ŝi'n el la man'o'j, post kio ŝi kaŝ'os si'n en ali'a'n lok'o'n aŭ for'las'os Rom'o'n. Kaj kio'n ili far'os? Kial ne ag'i sekur'e, kial el'met'i si'n mem al pere'o kaj la tut'a'n entrepren'o'n al mal'cert'ec'o de la sukces'o?

Vinicius, kvankam li de'ten'is si'n kun plej grand'a fort'o'streĉ'o, por tuj en la tomb'ej'o ne ek'kapt'i Ligian en la brak'o'j'n, sent'is tamen, ke la grek'o est'as prav'a, kaj li sekv'us li'a'j'n konsil'o'j'n, se ne en'miks'us si'n Croto, kiu tim'is pri si'a rekompenc'o.

—Sinjor'o, ordon'u silent'i al ĉi tiu mal'jun'a sen'taŭg'ul'o —li dir'is —aŭ permes'u al mi mal'lev'i la pugn'o'n sur li'a'n kap'o'n. Foj'e en Buksento, kie'n mi'n ven'ig'is al cirk'lud'o'j Lucius Saturninus, atak'is mi'n en gast'ej'o sep ebri'a'j gladiator'o'j, kaj neniu rest'is sen romp'it'a'j ost'o'j. Mi ne dir'as, ke ni for'kapt'u la fraŭl'in'o'n nun, ĉar ili pov'us ĵet'i ŝton'o'j'n sub ni'a'j'n pied'o'j'n, sed kiam ŝi foj'e est'os hejm'e, mi for'kapt'os ŝi'n kaj port'os, kie'n vi vol'as.

Vinicius ek'ĝoj'is, aŭd'ant'e tiu'j'n ĉi vort'o'j'n, kaj re'dir'is :

—Tiel okaz'u, je Herkul'o! Morgaŭ ni pov'us hazard'e ne trov'i ŝi'n hejm'e, kaj se ni alarm'us ili'n, ili for'konduk'us ŝi'n sen'dub'e.

—Tiu lig'o ŝajn'as al mi terur'e fort'a! —ek'ĝem'is Chilo.

—Ne al vi oni ordon'as ten'i li'a'j'n man'o'j'n —respond'is Croto.

Ili dev'is tamen long'e ankoraŭ atend'i, kaj kok'o'j komenc'is kri'i tag'iĝ'o'n, antaŭ ol ili ek'vid'is el'ir'ant'a'n el la pord'eg'o Ursus on, kaj kun li Ligian. Akompan'is ili'n kelk'a'j ali'a'j person'o'j. Al Chilo ŝajn'is, ke li re'kon'as inter ili la grand'a'n apostol'o'n ; apud li paŝ'is ali'a mal'jun'ul'o, mult'e mal'pli alt'kresk'a, du ne'jun'a'j vir'in'o'j kaj knab'o, kiu lum'ig'is la voj'o'n per lantern'o. Post tiu ĉi ar'et'o ir'is amas'o, nombr'ant'a proksim'um'e du'cent person'o'j'n. Vinicius, Chilo kaj Croto miks'iĝ'is kun tiu amas'o.

—Jes, sinjor'o —dir'is Chilo —vi'a fraŭl'in'o trov'as si'n sub potenc'a gard'o. Jen li est'as kun ŝi, la grand'a apostol'o! ĉar vid'u, kiel la hom'o'j sur'genu'iĝ'as antaŭ li en la front'o.

La hom'o'j efektiv'e sur'genu'iĝ'ad'is, sed Vinicus ne rigard'is ili'n. Ne perd'ant'e eĉ por moment'o Ligian de antaŭ la okul'o'j, li pens'is nur pri ŝi'a for'kapt'o kaj, kutim'iĝ'int'e en milit'o'j al ĉia'spec'a'j ruz'o'j, li prepar'is en la kap'o la tut'a'n plan'o'n de la for'kapt'o. Li sent'is, ke la paŝ'o, kiu'n li entrepren'is, est'is risk'a, sed li bon'e sci'is, ke risk'a'j paŝ'o'j ordinar'e sukces'e fin'iĝ'as.

La voj'o est'is tamen long'a, do en moment'o'j li pens'is ankaŭ pri la abism'o'j, kiu'j'n inter li kaj Ligia el'fos'is tiu strang'a instru'o, kiu'n ŝi mem konfes'is. Li kompren'is nun ĉio'n, kio okaz'is en la pas'int'ec'o, kaj kompren'is, kial ĝi okaz'is. Li est'is por tio sufiĉ'e penetr'em'a. Jen li ĝis nun ne kon'is Ligian. Li vid'is en ŝi la plej bel'a'n el ĉiu'j knab'in'o'j, al kiu ek'flam'is li'a pasi'o, kaj nun li ek'kon'is, ke tiu instru'o far'is el ŝi iu'n est'aĵ'o'n, diferenc'a'n de ali'a'j vir'in'o'j, kaj ke la esper'o, ke ŝi'n ankaŭ al'log'os pasi'o, avid'o je riĉ'aĵ'o'j, volupt'o, est'as van'a iluzi'o. Li ek'kompren'is fin'e tio'n, kio'n li kun'e kun Petronius ne kompren'is, ke tiu nov'a religi'o inokul'ad'is en la anim'o'j'n io'n ne'kon'at'a'n al tiu ĉi mond'o, en kiu li viv'is, kaj ke Ligia, se ŝi eĉ li'n am'us, ofer'os pro li nenio'n el si'a'j krist'an'a'j ver'o'j ; ke se ekzist'as por ŝi volupt'o, ĝi est'as tut'e ali'a ol tiu, kiu'n aspir'is li, kaj Petronius, kaj la kort'eg'o de la cezar'o kaj la tut'a Rom'o. Ĉiu ali'a vir'in'o, kiu'n li kon'is, pov'us iĝ'i li'a am'at'in'o, tiu ĉi krist'an'in'o pov'us est'i nur viktim'o.

Kaj pens'ant'e pri tio, li spert'is brul'a'n dolor'o'n kaj koler'o'n, kaj sent'is kun'e, ke tiu ĉi koler'o est'as sen'pov'a. For'kapt'i Ligian ŝajn'is al li afer'o ebl'a kaj pri tio ĉi li est'is preskaŭ cert'a, sed li est'is sam'e cert'a, ke kontraŭ tiu instru'o li mem, li'a brav'ec'o, li'a potenc'o est'as nenio kaj ke li nenio'n help'os kontraŭ ĝi. Li, rom'a arme'a tribun'o, konvink'it'a, ke tiu fort'o de glav'o kaj pugn'o, kiu ek'reg'is la mond'o'n, reg'os ĝi'n etern'e, unu'a'foj'e en la viv'o ek'vid'is, ke ekster ĝi pov'as ekzist'i ankoraŭ io ali'a, do kun mir'eg'o li demand'is si'n mem : kio ĝi est'as?

Kaj li ne sci'is klar'e respond'i al si, li'a'n kap'o'n nur tra'kur'ad'is bild'o'j de la tomb'ej'o, de la kun'ven'int'a amas'o kaj de Ligia, tut'anim'e aŭd'o'sorĉ'it'a per la vort'o'j de la mal'jun'ul'o, rakont'ant'a pri la sufer'o, mort'o kaj lev'iĝ'o el mort'int'o'j, de Di'o - - hom'o, kiu el'aĉet'is la mond'o'n kaj promes'is al ĝi feliĉ'o'n trans Stiks'o.

Kaj kiam li pens'is pri tio, en li'a kap'o iĝ'ad'is ĥaos'o.

Sed el tiu ĥaos'o el'ig'is li'n plend'ad'o de Chilo, kiu komenc'is ve'i si'a'n sort'o'n : li ja est'is dung'it'a por trov'i Ligian, kiu'n li, malgraŭ viv'danĝer'o, trov'is kaj montr'is. Sed kio'n pli oni vol'as de li? Ĉu li inter'konsent'is ŝi'n for'kapt'i, kaj kiu pov'us eĉ postul'i io'n simil'a'n de kripl'ul'o, sen'ig'it'a de du fingr'o'j, de hom'o mal'jun'a, absorb'it'a per medit'ad'o, scienc'o kaj virt'o? Kio okaz'os, se sinjor'o tiel nobl'a, kiel Vinicius, sufer'os ia'n kontuz'o'n, for'kapt'ant'e la fraŭl'in'o'n? Sen'dub'e, la di'o'j dev'us ŝirm'i si'a'j'n elekt'it'o'j'n, sed ĉu ne okaz'as ia'foj'e tia'j afer'o'j, kvazaŭ la di'o'j lud'us dam'o'j'n, anstataŭ rigard'i, kio far'iĝ'as en la mond'o? Fortun'o, kiel oni sci'as, hav'as lig'it'a'j'n okul'o'j'n, sekv'e ŝi ne vid'as eĉ tag'e, kio'n do oni pov'as esper'i de ŝi nokt'e? Okaz'u nur akcident'o, tiu lig'a urs'o ĵet'u sur Viniciuson muel'ŝton'o'n, barel'o'n kun vin'o, aŭ, pli mal'bon'e, kun akv'o, kaj kiu garanti'as, ĉu la mizer'a'n Chil on, anstataŭ rekompenc'o, ne traf'os respond'ec'o? Li, mizer'a saĝ'ul'o, ek'am'is ankaŭ la nobl'a'n Vinicius on, kiel Aristotel'o Aleksandr'o'n Macedon'a'n, kaj se almenaŭ la nobl'a Vinicius don'us al li la mon'sak'o'n, kiu'n antaŭ li'a'j okul'o'j li fiks'is post la zon'o, el'ir'ant'e el la dom'o, li hav'us ebl'o'n, en okaz'o de mal'feliĉ'o, tuj al'vok'i help'o'n aŭ pac'ig'i la krist'an'o'j'n mem. Ho! Kial ili ne vol'as aŭskult'i la konsil'o'j'n de la mal'jun'ul'o, kiu'j'n dikt'as prudent'o kaj spert'o?

Vinicius, aŭd'int'e ĉi tio'n, el'ig'is la mon'sak'o'n el post la zon'o kaj ĵet'is ĝi'n inter la fingr'o'j'n de Chilo.

—Pren'u kaj silent'u.

La grek'o ek'sent'is, ke ĝi est'is ne'ordinar'e pez'a, kaj li'a kuraĝ'o kresk'is.

—Mi'a tut'a esper'o est'as en tio —li dir'is —ke Herkul'o kaj Teze'o plen'um'ad'is ag'o'j'n eĉ pli mal'facil'a'j'n, kaj kiu est'as mi'a person'a, plej intim'a amik'o, Croto, se ne Herkul'o? Vi'n, nobl'a sinjor'o, mi ne nom'as du'on'di'o, ĉar vi est'as komplet'a di'o kaj ne forges'os ankaŭ plu'e pri vi'a serv'ist'o, mal'riĉ'a, sed fidel'a, kies bezon'o'j'n oni dev'as pri'zorg'i de temp'o al temp'o, ĉar li mem, se li foj'e profund'iĝ'as en libr'o'j'n, tut'e pri nenio zorg'as... Ne'grand'a ĝarden'o kaj dom'et'o kun eĉ plej et'a portik'o, don'ant'a ombr'o'n somer'e, est'us io ind'a je tia donac'ant'o. Dum'e mi admir'os de mal'proksim'e vi'a'j'n hero'a'j'n ag'o'j'n, al'vok'os Jov'o'n, ke li vi'n favor'u, kaj en okaz'o de bezon'o mi far'os tia'n bru'o'n, ke du'on'o da Rom'o vek'iĝ'os kaj al'kur'os vi'n help'i. Kia mal'bon'a kaj mal'eben'a voj'o! La oliv'ole'o en mi'a lantern'o el'brul'is, kaj se Croto, kiu est'as sam'e nobl'a, kiel fort'a, vol'us pren'i mi'n sur la brak'o'j'n kaj port'i ĝis la pord'eg'o, unu'e mi ek'kon'us, ĉu li facil'e for'port'os la fraŭl'in'o'n, du'e, li ag'us, kiel Ene'o, kaj fin'e li favor'ig'us al si ĉiu'j'n pli honest'a'j'n di'o'j'n en tia grad'o, ke pri la rezult'o de la entrepren'o mi est'us tut'e trankvil'a.

—Mi prefer'us port'i kadavr'o'n de ŝaf'o, mort'int'a je pustul'o'j antaŭ monat'o —respond'is la gladiator'majstr'o —sed se vi don'os al mi tiu'n ĉi mon'sak'o'n, kiu'n ĵet'is al vi la nobl'a tribun'o, mi port'os vi'n ĝis la pord'eg'o.

—Ke vi el'artik'ig'u la grand'a'n fingr'o'n de la pied'o! —respond'is la grek'o —tiom do vi profit'is el la instru'o'j de tiu respekt'ind'a mal'jun'ul'o, kiu prezent'is mal'riĉ'ec'o'n kaj kompat'em'o'n, kiel du plej ĉef'a'j'n virt'o'j'n? Ĉu li ne ordon'is klar'e al vi am'i mi'n? Mi vid'as, ke neniam mi far'os el vi eĉ mal'plej bon'a'n krist'an'o'n, ĉar pli facil'e est'us al la sun'o penetr'i tra la mur'o'j de la mamertina mal'liber'ej'o, ol al la ver'o tra vi'a hipopotam'a krani'o.

Kaj Croto, kiu posed'is best'a'n fort'o'n, sed ali'flank'e posed'is nenia'j'n hom'a'j'n sent'o'j'n, dir'is :

—Ne tim'u! mi ne iĝ'os krist'an'o! mi ne vol'as perd'i mi'a'n pan'pec'o'n!

—Jes, sed se vi hav'us eĉ nur element'a'j'n sci'o'j'n pri la filozofi'o, vi sci'us, ke or'o est'as vant'aĵ'o.

—Al'paŝ'u mi'n kun la filozofi'o, tiam mi don'os al vi nur unu kap'o'bat'o'n sur la ventr'o'n, kaj ni vid'os, kiu venk'os.

—La sam'o'n pov'us dir'i bov'o al Aristotel'o —respond'is Chilo.

Tag'iĝ'o griz'ig'is la mond'o'n. Bril'o pal'e kolor'ig'is la supr'o'j'n de mur'o'j. Apud'voj'a'j arb'o'j, konstru'aĵ'o'j kaj tie kaj ie dis'ĵet'it'a'j tomb'ŝton'o'j komenc'is el'profund'iĝ'ad'i el la krepusk'o. La voj'o ne est'is jam tut'e sen'hom'a. Legom'vend'ist'o'j rapid'is al la baldaŭ mal'ferm'ot'a'j pord'eg'o'j, konduk'ant'e azen'o'j'n kaj mul'o'j'n, ŝarĝ'it'a'j'n per legom'a'j ; ia'lok'e knar'is vetur'il'o'j, sur kiu'j oni port'is ĉas'aĵ'o'j'n. Sur la voj'o kaj ambaŭ'flank'e de ĝi kuŝ'is ĉe la ter'o mem facil'a nebul'o, anonc'ant'a bel'veter'o'n. Hom'o'j, vid'at'a'j de iom pli grand'a distanc'o, aspekt'is en tiu nebul'o, kiel spirit'o'j. Vinicius fiks'e rigard'is la graci'a'n figur'o'n de Ligia, kiu, laŭ'grad'e kiel la maten'lum'o kresk'is, iĝ'ad'is ĉiam pli arĝent'a.

—Sinjor'o —dir'is Chilo —mi ofend'us vi'n, se mi antaŭ'vid'us, ke vi'a mal'avar'ec'o iam el'ĉerp'iĝ'os, sed nun, kiam vi pag'is al mi, vi ne pov'as suspekt'i, ke mi parol'as nur por mi'a profit'o. Mi do konsil'as al vi ankoraŭ'foj'e, ke vi, ek'sci'int'e, en kiu dom'o loĝ'as la di'a Ligia, re'ven'u hejm'e'n por pren'i vi'a'j'n sklav'o'j'n kaj port'il'o'n kaj ne aŭskult'u tiu'n ĉi elefant'a'n rostr'o'n. Croto, kiu nur tial entrepren'as for'kapt'i sol'a la fraŭl'in'o'n, por el'prem'i vi'a'n mon'uj'o'n, kiel kaze'a'n sak'o'n.

—Mi promes'as al vi pugn'o'bat'o'n inter la skapol'o'j'n, tio signif'as, ke vi pere'os —ek'parol'is Croto.

—Mi promes'as al vi kruĉ'o'n de kefalona vin'o, tio signif'as, ke mi est'os san'a —respond'is la grek'o.

Vinicius nenio'n respond'is, ĉar ili proksim'iĝ'is al la pord'eg'o, ĉe kiu strang'a bild'o frap'is ili'a'j'n okul'o'j'n. Nom'e du soldat'o'j sur'genu'iĝ'is, kiam la apostol'o est'i pas'ant'a, kaj li ten'is dum moment'o la man'o'j'n sur ili'a'j fer'a'j kask'o'j, post'e far'is super ili la sign'o'n de kruc'o. Al la jun'a patrici'o neniam ven'i ĝis nun la ide'o, ke jam eĉ inter la soldat'o'j pov'as est'i krist'an'o'j, kaj kun mir'eg'o li pens'is, ke kiel en brul'ant'a urb'o flam'o'j ek'kapt'is ĉiam nov'a'j'n dom'o'j'n, tiel tiu instru'o tag'o'n post tag'o ek'kapt'is evident'e nov'a'j'n anim'o'j'n kaj dis'vast'iĝ'as ekster la hom'a kompren'o. Tio ĉi frap'is li'n ankaŭ pro Ligia, ĉar li konvink'iĝ'is, ke se ŝi vol'us for'kur'i el la urb'o, trov'iĝ'us gard'ist'o'j, kiu'j mem sekret'e facil'ig'us al ŝi la el'ir'o'n. Li dir'is ĉi - moment'e dank'o'j'n al ĉiu'j di'o'j, ke tiel ne okaz'is.

Pas'int'e la mal'plen'a'j'n lok'o'j'n, trov'ant'a'j'n si'n post la mur'o, la krist'an'o'j ar'et'o'j komenc'is dis'iĝ'ad'i. Ili dev'is nun sekv'i Ligian de pli mal'proksim'e kaj pli si'n'gard'e, por ne turn'i al si atent'o'n. Chilo komenc'is ankaŭ plend'i pro vund'o'j kaj ŝir'dolor'o en la pied'o'j kaj rest'is ĉiam pli mal'antaŭ'e, kio'n Vinicius ne kontraŭ'star'is, opini'ant'e, ke nun la tim'em'a kaj mal'fort'a grek'o ne est'os plu bezon'a al li. Li eĉ permes'us al li for'iĝ'i, kie'n li vol'us, tamen la nobl'a'n saĝ'ul'o'n de'ten'is prudent'o, puŝ'is li'n evident'e sci'vol'o, ĉar li sekv'is ili'n sen'ĉes'e kaj ia'foj'e eĉ proksim'iĝ'ad'is, ripet'ant'e si'a'j'n antaŭ'a'j'n konsil'o'j'n kaj esprim'ant'e supoz'o'n, ke la mal'jun'ul'o, akompan'ant'a la apostol'o'n, se li'a kresk'o ne est'us tro mal'alt'a, pov'us est'i Glaucus.

Ili tamen ir'is ankoraŭ sufiĉ'e long'e ĝis Trans'tibr'o, kaj la sun'o jam preskaŭ supr'e'n'ir'is, kiam la ar'et'o, en kiu est'is Ligia, dis'iĝ'is. La apostol'o, la mal'jun'a vir'in'o kaj la knab'o direkt'is si'n laŭ'long'e'n de la river'o, dum la mal'pli alt'kresk'a mal'jun'ul'o, Ursus kaj Ligia en'ŝov'is si'n en mal'grand'a'n vicus kaj, ir'int'e ankoraŭ ĉirkaŭ cent paŝ'o'j'n, en'ir'is la vestibl'o'n de dom'o, en kiu est'i du vend'ej'o'j, unu kun oliv'ole'o, la ali'a de bird'ist'o.

Chilo, kiu ir'is ebl'e kvin'dek paŝ'o'j'n post Vinicius kaj Croto, tuj halt'is, kvazaŭ fiks'it'a en la ter'o'n kaj, prem'int'e si'n al la mur'o, komenc'is sibl'e vok'i, ke ili re'ven'u al li.

Kaj ili far'is tio'n, ĉar oni dev'is inter'konsil'iĝ'i.

—Ir'u —dir'is al li Vinicius —kaj vid'u, ĉu tiu ĉi dom'o ne hav'as de mal'antaŭ'e el'ir'ej'o'n al ali'a strat'o.

Chilo, kvankam li plend'is antaŭ moment'o pro vund'o'j en la pied'o'j, ek'kur'is tiel vigl'e, kvazaŭ li hav'us ĉe la maleol'o'j la flug'il'et'o'j'n de Merkur'o.

—Ne —li dir'is —tiu ĉi el'ir'ej'o est'as la sol'a.

Post'e li kun'met'is la man'o'j'n :

—Je Jov'o, Apolon'o, Vest'o, Cibelo, Izid'o kaj Oziris'o, je Mitr'o, Baal'o kaj ĉiu'j di'o'j de Orient'o kaj Okcident'o, mi pet'eg'as vi'n, sinjor'o, las'u tiu'n ĉi plan'o'n... Aŭskult'u mi'n...

Sed subit'e li inter'romp'is, ĉar li rimark'is, ke la vizaĝ'o de Vinicius pal'iĝ'is de emoci'o kaj li'a'j okul'o'j fajr'is, kiel pupil'o'j de lup'o. Sufiĉ'is li'n rigard'i, por kompren'i, ke nenio en la mond'o de'ten'os li'n de la entrepren'o. Croto komenc'is plen'blov'i si'a'n herkul'a'n brust'o'n per spir'o kaj balanc'i ambaŭ'flank'e'n si'a'n ne'dis'volv'it'a'n krani'o'n, kiel far'as urs'o'j en kaĝ'o. Ceter'e sur li'a vizaĝ'o ne vid'iĝ'is eĉ plej et'a mal'trankvil'o.

—Mi en'ir'os la unu'a! —li dir'is.

—Vi sekv'os mi'n! —dir'is Vinicius per ordon'a voĉ'o.

Kaj post moment'o ili ambaŭ mal'aper'is en la mal'lum'a vestibl'o.

Chilo ek'kur'is al la angul'o de plej proksim'a start'et'o kaj komenc'is, rigard'ant'e el post la angul'mur'o, atend'i, kio okaz'os.

ĈAPITRO XXII

Vinicius nun en la kort'o ek'kompren'is la tut'a'n mal'facil'ec'o'n de la entrepren'o. La dom'o est'is grand'a, kelk'etaĝ'a, unu el tiu'j dom'o'j, da kia'j oni konstru'is mil'o'j'n en la tut'a Rom'o, por hav'ig'i al si profit'o'n el lu'ig'ad'o de loĝ'ej'o'j, kaj ordinar'e oni konstru'is ili'n tiel rapid'e kaj tiel mal'zorg'e, ke ne est'is preskaŭ jar'o, en kiu kelk'a'j el ili ne fal'is sur la kap'o'j'n de la loĝ'ant'o'j. Tio est'is ver'a'j abel'uj'o'j, tro alt'a'j kaj tro mal'larĝ'a'j, plen'a'j de ĉel'o'j kaj kamer'et'o'j, en kiu'j nest'is loĝ'ant'ar'o mal'riĉ'a, kaj sam'temp'e tre mult'nombr'a. En la urb'o, en kiu mult'a'j strat'o'j ne hav'is nom'o'j'n, tiu'j dom'o'j ne hav'is numer'o'j'n ; la posed'ant'o'j komisi'is kolekt'ad'o'n de la lu'o'pag'o al si'a'j sklav'o'j, tiu'j tamen, ne dev'ig'at'a'j de la urb'a'j aŭtoritat'ul'o'j prezent'i la nom'o'j'n de la loĝ'ant'o'j, mult'foj'e mem ili'n ne kon'is. Inform'iĝ'i pri iu en tia dom'o est'is tre'eg'e mal'facil'e, precip'e, se ĉe la pord'eg'o ne ofic'is pord'ist'o.

Tra long'a vestibl'o, simil'a al koridor'o, Vinicius kaj Croto el'ir'is sur mal'vast'a'n, kvar'flank'e mur-barit'a'n kort'o'n, prezent'ant'a'n io'n en la spec'o de komun'a por la tut'a dom'o atrium, kun fontan'o en la mez'o, kies akv'o ŝpruc'fal'is en ŝton'a'n plad'eg'o'n, en'mason'it'a'n en la ter'o'n. Ĉe ĉiu'j mur'o'j lev'is si'n intern'a'j ŝtup'ar'o'j, part'e ŝton'a'j, part'e lign'a'j, konduk'ant'a'j al galeri'o'j, el kiu'j oni en'ir'is en loĝ'ej'o'j'n. Mal'supr'e ankaŭ est'is loĝ'ej'o'j, kelk'a'j proviz'it'a'j per lign'a'j pord'o'j, ali'a'j apart'ig'it'a'j de la kort'o nur per lan'a'j, plej'part'e ĉifon'ig'it'a'j kaj tru'it'a'j, aŭ flik'it'a'j kurten'o'j.

La hor'o est'is fru'a kaj sur la kort'o ne vid'iĝ'is eĉ unu viv'ant'o. Vid'ebl'e en la tut'a dom'o ĉiu'j dorm'is ankoraŭ, krom tiu'j, kiu'j re'ven'is el Ostriano.

—Kio'n ni far'os, sinjor'o? —demand'is Croto, halt'ant'e.

—Ni atend'u ĉi tie ; ebl'e iu aper'os —respond'is Vinicius. —Oni ne dev'as vid'i ni'n en la kort'o.

Sed sam'temp'e li pens'is, ke la konsil'o de Chilo est'is praktik'a. Se li hav'us kelk'dek sklav'o'j'n, li pov'us sieĝ'i la pord'eg'o'n, kiu ŝajn'is est'i la sol'a el'ir'ej'o, kaj tra'serĉ'i ĉiu'j'n loĝ'ej'o'j'n, dum'e nun ili dev'is tuj traf'i la loĝ'ej'o'n de Ligia, ĉar ali'e krist'an'o'j, kiu'j cert'e est'is kelk'nombr'a'j en tiu ĉi dom'o, pov'us ŝi'n avert'i, ke oni ŝi'n serĉ'as. Pro tio ĉi est'is ankaŭ danĝer'e demand'i fremd'a'j'n hom'o'j'n. Vinicius pri'pens'is dum moment'o, ĉu li ne re'ven'u por pren'i si'a'j'n sklav'o'j'n, kiam subit'e el post unu el la kurten'o'j, apart'ig'ant'a'j pli mal'proksim'a'j'n loĝ'ej'o'j'n, el'ir'is hom'o kun kribr'il'o en la man'o kaj al'paŝ'is la fontan'o'n.

La jun'a vir'o unu'a'rigard'e ek'kon'is Ursus on.

—Tio est'as la lig'o! —flustr'is Vinicius.

—Ĉu mi tuj romp'u li'a'j'n ost'o'j'n?

—Atend'u.

Ursus ne rimark'is ili'n, ĉar ili star'is en la ombr'o de la vestibl'o, kaj li komenc'is trankvil'e lav'i en la akv'o legom'o'j'n, plen'ig'ant'a'j'n la kribr'il'o'n, Vid'ebl'e est'is, ke post la tut'a nokt'o, pas'ig'it'a en la tomb'ej'o, li intenc'is prepar'i por ili maten'manĝ'o'n. Post moment'o, fin'int'e si'a'n labor'o'n, li pren'is la mal'sek'a'n kribr'il'o'n kaj mal'aper'is kun ĝi post la kurten'o. Croto kaj Vinicius ek'ir'is post li, kred'ant'e, ke ili traf'os rekt'e en la loĝ'ej'o'n de Ligia.

Ili'a mir'o est'is do sen'mezur'a, kiam ili ek'vid'is, ke la kurten'o apart'ig'is de la kort'o ne loĝ'ej'o'n, sed ali'a'n mal'lum'a'n koridor'o'n, en kies fin'o oni vid'is ĝarden'et'o'n, konsist'ant'a'n el kelk'a'j cipres'o'j kaj kelk'a'j mirt'a'j arbust'o'j, kaj mal'grand'a'n dom'et'o'n, kroĉ'it'a'n al sen'pord'a post'a mur'o de ali'a konstru'aĵ'o.

Ili ambaŭ tuj ek'kompren'is, ke tio ĉi est'is por ili favor'a cirkonstanc'o. En la kort'o pov'us okaz'i tumult'o de ĉiu'j loĝ'ant'o'j, dum la flank'a lok'it'ec'o de la dom'et'o ig'is la entrepren'o'n pli facil'a. Rapid'e ili fin'os la afer'o'n kun defend'ant'o'j, aŭ pli ĝust'e kun Ursus, post kio sam'e rapid'e ili ating'os kun la for'kapt'it'a Ligia la strat'o'n, kaj tie ili jam sci'os si'n help'i. Ver'ŝajn'e neniu ili'n halt'ig'os, kaj se oni ili'n halt'ig'os, ili dir'os, ke la afer'o koncern'as for'kur'int'a'n garanti'ul'in'o'n de la cezar'o, aŭ en eventual'a okaz'o Vinicius kon'ig'os si'n al vigil'o'j kaj al'vok'os ili'a'n help'o'n.

Ursus est'is jam preskaŭ en'ir'ant'a la dom'et'o'n, kiam re'bru'o de la paŝ'o'j turn'is li'a'n atent'o'n, li do halt'is kaj, ek'vid'int'e du hom'o'j'n, met'is la kribr'il'o'n sur balustrad'o'n kaj re'ir'is al ili.

—Kio'n vi serĉ'as ĉi tie? —li demand'is.

—Vi'n! —respond'is Vinicius.

Post'e, turn'int'e si'n al Croto, li ek'kri'is per rapid'a, mal'laŭt'a voĉ'o :

—Mort'ig'u!

Croto ek'salt'is, kiel tigr'o, kaj en unu moment'o, antaŭ ol la lig'o pov'is ek'konsci'i aŭ re'kon'i la mal'amik'o'j'n, li kapt'is li'n en si'a'j'n ŝtal'a'j'n brak'o'j'n.

Sed Vinicius est'is tro cert'a pri li'a super'hom'a fort'o, por atend'i la fin'o'n de la batal'o, do, pas'int'e preter ili, li ek'kur'is al la pord'o de la dom'et'o, puŝ'is ĝi'n kaj trov'iĝ'is en iom mal'lum'a ĉambr'o, hel'ig'it'a tamen de fajr'o, brul'ant'a en kamen'o. La bril'o de tiu flam'o fal'is rekt'e sur la vizaĝ'o'n de Lig'a. Ali'a person'o, sid'ant'a ĉe la fajr'o, est'is la mal'jun'ul'o, kiu akompan'is la knab'in'o'n kaj Ursuson en'voj'e el Ostriano.

Vinicius en'kur'is tiel subit'e, ke antaŭ ol Ligia pov'is li'n re'kon'i, li ek'kapt'is ŝi'n je la tali'o kaj, lev'int'e supr'e'n, re'salt'is al la pord'o. La mal'jun'ul'o, ver'e, sukces'is bar'i ĝi'n per si mem, sed Vinicius, al'prem'int'e la knab'in'o'n per unu brak'o al la brust'o, for'puŝ'is li'n per la ali'a. La kapuĉ'o fal'is de li'a kap'o kaj tiam, je la vid'o de tiu kon'at'a al ŝi kaj ĉi - moment'e terur'a vizaĝ'o, la sang'o de Ligia koagul'is pro terur'o kaj la voĉ'o mort'halt'is en ŝi'a gorĝ'o. Ŝi vol'is vok'i help'o'n, sed ne pov'is. Sam'e van'e ŝi pen'is ek'kapt'i la pord'o'kadr'o'n, por kontraŭ'star'i. Ŝi'a'j fingr'o'j de'glit'is de la ŝton'o kaj ŝi perd'us la konsci'o'n, se ne frap'us ŝi'a'j'n okul'o'j'n terur'a bild'o, kiam Vinicius el'kur'is kun ŝi en la ĝarden'o'n.

Ursus ten'is en la brak'o'j iu'n hom'o'n, tut'e fleks'it'a'n mal'antaŭ'e'n, kun kap'o klin'it'a flank'e'n kaj kun sang'o'plen'a buŝ'o. Ek'vid'int'e ili'n, li frap'is ankoraŭ'foj'e per la pugn'o tiu'n kap'o'n kaj en unu sekund'o ek'salt'is, kiel furioz'a best'o, al Vinicius.

—Mort'o! —ek'pens'is la jun'a patrici'o.

Kaj post tio li ek'aŭd'is, kvazaŭ en sonĝ'o, ek'kri'o'n de Ligia : “ ne mort'ig'u! ”, post'e li ek'sent'is, ke io, kvazaŭ tondr'o'bat'o, mal'volv'is li'a'j'n brak'o'j'n, per kiu'j li ŝi'n ĉirkaŭ'ten'is, fin'e la ter'o turn'iĝ'is kun'e kun li kaj lum'o de l ' tag'o esting'iĝ'is antaŭ li'a'j okul'o'j.

...

Chilo tamen, kaŝ'it'a post la strat'a angul'mur'o, atend'is, kio okaz'os, ĉar la sci'vol'o batal'is en li kontraŭ la tim'o. Li pens'is ankaŭ, ke se ili sukces'os for'kapt'i Ligian, tiam bon'e est'os por li est'i apud Vinicius. Urb'an'o'n li ne tim'is plu, ĉar li ankaŭ est'is cert'a, ke Croto li'n mort'ig'os. Ali'flank'e li kalkul'is, ke en la okaz'o, se en la sen'hom'a'j ĝis nun strat'o'j iĝ'us ia tumult'o, se krist'an'o'j aŭ iu'j hom'o'j vol'us kontraŭ'star'i al Vinicius, tiam li al'parol'os ili'n kiel reprezent'ant'o de la regn'a aŭtoritat'o, kaj en eventual'a okaz'o al'vok'os vigil'o'j'n help'e al la jun'a patrici'o kontraŭ la strat'a kanajl'ar'o, kaj tia'manier'e sekur'ig'os al si nov'a'j'n favor'o'j'n. En la anim'o li ĉiam opini'is, ke la ag'o de Vinicius est'as mal'prudent'a, konsider'ant'e tamen la terur'a'n fort'o'n de Croto, li supoz'is, ke ĝi pov'os sukces'i. “ Se ili'a situaci'o est'us mal'bon'a, la tribun'o mem port'os la knab'in'o'n, kaj Croto tra'bat'os por li la voj'o'n. ” Tamen la temp'o ŝajn'is al li long'a ; mal'trankvil'ig'is li'n silent'o en la vestibl'o, kiu'n li rigard'is de mal'proksim'e.

—Se ili ne traf'os en ŝi'a'n kaŝ'ej'o'n kaj far'os bru'o'n, ili for'alarm'os ŝi'n.

Kaj la pens'o pri tio ne est'is al li ceter'e mal'agrabl'a, ĉar li kompren'is, ke en tia okaz'o Vinicius de'nov'e li'n bezon'os kaj de'nov'e li sukces'os el'prem'i el li'a sak'o konsider'ind'a'n nombr'o'n de sesterc'o'j.

—Kio'n ajn ili far'os —li parol'is al si mem —por mi ili ĝi'n far'os, kvankam neniu el ili tio'n diven'as. Di'o'j, di'o'j, las'u mi'n nur...

Kaj subit'e li inter'romp'is, ĉar ŝajn'is al li, ke io el'ŝov'is si'n el la vestibl'o, do, prem'int'e si'n al la mur'o, li komenc'is rigard'i, re'ten'ant'e la spir'o'n en la brust'o.

Kaj li ne erar'is, ĉar el la vestibl'o du'on'e el'ŝov'iĝ'is iu kap'o kaj komenc'is rigard'i ĉirkaŭ'e'n.

Post moment'o ĝi tamen mal'aper'is.

—Tio est'as ViniciusCroto —ek'pens'is Chilo —sed, se ili kapt'is la knab'in'o'n, kial ŝi ne kri'as kaj ili rigard'as en la strat'o'n? Hom'o'j'n ili ja ĉiu'okaz'e dev'as renkont'i, ĉar antaŭ ol ili ven'os ĝis Carinae, la strat'o'j iĝ'os mov'o'plen'a'j. Kio ĝi est'as!? je ĉiu'j sen'mort'a'j di'o'j!...

Kaj subit'e ĉiu'j rest'int'a'j har'o'j hirt'iĝ'is sur li'a kap'o.

En la pord'o montr'iĝ'is Ursus kun pend'ant'a trans li'a ŝultr'o korp'o de Croto kaj, rigard'int'e ĉirkaŭ'e'n ankoraŭ'foj'e, li komenc'is kur'i kun ĝi tra la mal'plen'a strat'o al la river'o.

Chilo iĝ'is ĉe la mur'o tiel plat'a, kiel pec'o da stuk'aĵ'o.

—Mi pere'os, se ili mi'n ek'vid'os! —li ek'pens'is.

Sed Ursus kur'is rapid'e preter la angul'mur'o kaj mal'aper'is post la sekv'ant'a dom'o. Chilo, ne atend'ant'e plu, komenc'is kur'i laŭ'long'e de diagonal'a strat'et'o, tint'ant'e per la dent'o'j pro terur'o kaj kun rapid'ec'o, kiu pov'us mir'ig'i eĉ en jun'ul'o.

—Se li, re'ven'ant'e, ek'vid'os mi'n de mal'proksim'e, li ating'os mi'n kaj mort'ig'os —li parol'is al si. —Sav'u mi'n, Zeŭs'o, sav'u Apolon'o, sav'u Hermes'o, sav'u Di'o de la krist'an'o'j! Mi for'las'os Rom'o'n, re'ven'os en Mez'embri'o'n, sed sav'u mi'n el la man'o'j de tiu demon'o!

Kaj tiu lig'o, kiu mort'ig'is Crot on, ĉi - moment'e ŝajn'is al li efektiv'e iu super'hom'a est'aĵ'o. Kur'ant'e, li pens'is, ke tio ebl'e est'as iu di'o, kiu pren'is sur si'n la form'o'n de barbar'o. En tiu ĉi moment'o li kred'is je ĉiu'j di'o'j de la mond'o, kiu'j'n li mok'is ali'temp'e. Li'a'n kap'o'n tra'kur'is ankaŭ la pens'o, ke Croton mort'ig'is ebl'e la Di'o de la krist'an'o'j, kaj de'nov'e la har'o'j hirt'iĝ'is sur li'a kap'o, ke li ek'mal'pac'is kun tia potenc'o.

Nur tra'kur'int'e kelk'a'j'n strat'et'o'j'n kaj ek'vid'int'e iu'j'n labor'ist'o'j'n, ir'ant'a'j'n renkont'e de mal'proksim'e, li iom trankvil'iĝ'is. En li'a brust'o mank'is jam spir'o, li do sid'iĝ'is sur sojl'o de dom'o kaj per la rand'o de la mantel'o komenc'is viŝ'i la ŝvit'kovr'it'a'n frunt'o'n.

—Mi est'as mal'jun'a kaj bezon'as trankvil'o'n —li dir'is.

La hom'o'j, ir'ant'a'j renkont'e'n, direkt'is si'n el iu'n flank'a'n strat'et'o'n kaj de'nov'e ĉirkaŭ'is li'n sol'ec'o. La urb'o dorm'is ankoraŭ. Maten'e la strat'mov'ad'o komenc'iĝ'ad'is pli fru'e en la pli riĉ'a'j kvartal'o'j, kie sklav'o'j de riĉ'a'j dom'o'j est'is dev'ig'at'a'j lev'iĝ'i antaŭ la plen'tag'o, kaj en tiu'j, kiu'j'n okup'is loĝ'ant'ar'o liber'a, nutr'at'a je la regn'a kost'o, sekv'e sen'far'em'a, oni vek'iĝ'ad'is, precip'e ventr'e, sufiĉ'e mal'fru'e. Chilo, sid'int'e dum ia temp'o sur la sojl'o, ek'sent'is penetr'a'n mal'varm'o'n, li do lev'iĝ'is kaj, cert'iĝ'int'e, ke li ne perd'is la sak'o'n, ricev'it'a'n de Vinicius, direkt'is si'n per paŝ'o'j jam mal'pli rapid'a'j al la river'o.

—Ebl'e mi vid'os ie la korp'o'n de Croto —li parol'is al si. —Di'o'j! Tiu lig'o, se li est'as hom'o, pov'us en la daŭr'o de unu jar'o gajn'i milion'o'j'n da sesterc'o'j, ĉar se Croton li sufok'is, kiel hund'id'o'n, kiu rezist'os al li? Por ĉiu lud'o sur aren'o oni don'us al li tiom da or'o, kiom li mem pez'as. Li gard'as tiu'n knab'in'o'n pli bon'e, ol Cerber'o la infer'o'n. Sed en'glut'u do li'n tiu infer'o. Mi ne vol'as hav'i io'n kun li. Li est'as tro mal'mol-ost'a. Kio'n mi tamen far'u? Okaz'is terur'a afer'o. Se al tia Croto li romp'is la ost'o'j'n, cert'e ankaŭ la anim'o de Vinicius plor'plend'as super tiu mal'ben'it'a dom'o, atend'ant'e en'ter'ig'o'n. Je Kastor'o! tio ja est'is patrici'o, amik'o de la cezar'o, sinjor'o kon'at'a en la tut'a Rom'o kaj arme'a tribun'o. Li'a mort'o ne est'os al ili las'it'a sen'pun'e... Kaj se mi ekzempl'e ir'us en la tend'ar'o'n de la pretori'an'o'j, aŭ al la vigil'o'j?...

Ĉe tio ĉi li ek'silent'is kaj komenc'is medit'i, sed post moment'o dir'is :

—Ve al mi! Kiu en'konduk'is li'n en tiu'n dom'o'n, ĉu ne mi?... Li'a'j liber'ig'it'o'j kaj sklav'o'j sci'as, ke mi venad'is al li, kelk'a'j eĉ sci'as, por kiu cel'o. Kio est'os, se oni mi'n kulp'ig'os, ke mi intenc'e montr'is al li la dom'o'n, en kiu traf'is li'n mort'o? Se eĉ post'e montr'iĝ'us en juĝ'ej'o, ke mi ĝi'n ne vol'is, oni dir'os ĉiu'okaz'e, ke mi est'as la kaŭz'o do tio... Kaj li ja est'is patrici'o, do neniel mi rest'os sen'pun'e. Sed se mi kaŝ'e for'las'us Rom'o'n kaj trans'lok'iĝ'us ie'n mal'proksim'e'n, mi nur ig'us la suspekt'o pli grand'a.

Kaj tiel kaj ali'e est'is mal'bon'e. Li nur pen'is elekt'i la mal'pli grand'a'n mal'bon'o'n. Rom'o est'as grand'eg'a urb'o, tamen Chilo ek'sent'is, ke ĝi pov'as est'i tro mal'vast'a por li. Ĉar ĉiu ali'a pov'us simpl'e ir'i al la prefekt'o de la vigil'o'j, rakont'i, kio okaz'is, kaj se eĉ fal'us sur li'n ia suspekt'o, trankvil'e atend'i la esplor'ad'o'n. Sed la tut'a pas'int'ec'o de Chilo est'is tia'spec'a, ke ĉiu pli proksim'a kon'at'iĝ'o, ĉu al la prefekt'o de la urb'o, aŭ al la prefekt'o de la vigil'o'j, pov'us kaŭz'i al li tre grav'a'j'n embaras'o'j'n kaj kun'e don'i baz'o'n al ĉia'j suspekt'o'j, kiu'j pov'us ven'i en la kap'o'j'n de la ofic'ist'o'j.

Ali'flank'e, for'kur'i, signif'us konfirm'i Petroniuson en la konvink'o, ke Vinicius est'is perfid'it'a kaj murd'it'a sekv'e de komplot'o. Petronius est'is hom'o potenc'a, kiu pov'is hav'i al si'a dispon'o la polic'o'n en la tut'a reg'o'n kaj kiu sen'dub'e klopod'us el'serĉ'i la kulp'ul'o'j'n, eĉ en la ekstrem'o'j de la mond'o. Tamen al Chilo ven'is la ide'o, ĉu ne est'us plej bon'e turn'i si'n al li kaj rakont'i, kio okaz'is. Jes! Tio ĉi est'is la plej bon'a manier'o. Petronius est'is hom'o trankvil'a kaj Chilo pov'is est'i cert'a almenaŭ pri tio, ke li aŭskult'os li'n ĝis la fin'o. Petronius, kiu kon'is la afer'o'n de la komenc'o, pli facil'e ek'kred'us ankaŭ la sen'kulp'ec'o'n de Chilo, ol la prefekt'o'j.

Tamen por ir'i al li, oni dev'is sci'i cert'e, kio okaz'is kun Vinicius, kaj Chilo tio'n ĉi ne sci'is. Li vid'is ver'e la lig'o'n, ŝtel'ir'ant'a'n al la river'o kun la korp'o de Croto, sed nenio'n pli. Vinicius pov'is est'i mort'ig'it'a, sed pov'is ankaŭ est'i vund'it'a aŭ kapt'it'a. Nur nun ven'is al Chilo la ide'o, ke la krist'an'o'j cert'e ne kuraĝ'us mort'ig'i hom'o'n tiel potenc'a'n, aŭgust'an'o'n kaj alt'a'n arme'a'n ofic'ist'o'n, ĉar tia ag'o pov'us sekv'ig'i kontraŭ ili ĝeneral'a'n persekut'ad'o'n. Pli ver'ŝajn'e est'is ke ili re'ten'is li'n per'fort'e, por don'i al Ligia temp'o'n re'foj'e kaŝ'i si'n en ali'a lok'o.

Tiu ĉi pens'o inspir'is al Chilo kuraĝ'o'n.

—Se tiu lig'a drak'o ne dis'ŝir'is li'n en la unu'a impet'o, li est'as viv'a, kaj se li est'as viv'a, li mem atest'os, ke mi li'n ne perfid'is, kaj tiam ne nur nenio mi'n minac'os, sed ( ho Hermes'o, kalkul'u de'nov'e je la du bov'id'in'o'j! ) mal'ferm'os si'n antaŭ mi nov'a kamp'o... Mi pov'as sci'ig'i al unu el li'a'j liber'ig'it'o'j, kie li dev'as serĉ'i la sinjor'o'n, kaj ĉu li turn'os si'n al la prefekt'o, aŭ ne, tio est'as li'a afer'o, ke nur mi mi'n ne turn'u al li... Mi pov'as ankaŭ ir'i al Petronius kaj kalkul'i je rekompenc'o... Mi serĉ'is Ligian, nun mi serĉ'os Vinicius on, kaj post'e de'nov'e Ligian... Antaŭ'e mi dev'as tamen ek'sci'i, ĉu li viv'as, aŭ pere'is.

Ĉe tio li ek'pens'is, ke li pov'us nokt'e ir'i al la bak'ist'o Demas kaj demand'i pri Ursus. Sed li tuj for'las'is tiu'n ĉi ide'o'n. Li prefer'is ne hav'i afer'o'n kun Ursus. Li pov'is prav'e supoz'i, ke se Ursus ne mort'ig'is Glaucus on, li est'is vid'ebl'e avert'it'a de iu el la krist'an'a'j ĉef'ul'o'j, al kiu li mal'kaŝ'is si'a'n intenc'o'n, ke tio est'as afer'o ne'pur'a kaj ke vol'is li'n instig'i al ĝi iu perfid'ul'o. Ceter'e je sol'a re'memor'o pri Ursus Chilon tra'kur'is tut'korp'a trem'o. Li decid'is, anstataŭ'e, ke vesper'e li send'os Euriciuson en la dom'o'n, kie okaz'is la akcident'o, por ricev'i inform'o'j'n. Dum'e li bezon'is iom nutr'i si'n, ripoz'i kaj ban'i si'n. La sen'dorm'a nokt'o, la voj'o al Ostriano kaj la for'kur'o el Trans'tibr'o efektiv'e lac'ig'is li'n ekster'mezur'e.

Unu afer'o konstant'e li'n konsol'is : nom'e tio, ke li hav'is ĉe si du sak'o'j'n ; tiu'n, kiu'n Vinicius don'is al li hejm'e, kaj tiu'n, kiu'n li ĵet'is al li re'voj'e el la tomb'ej'o. Pro tiu ĉi feliĉ'a cirkonstanc'o, sam'e kiel pro la grand'a'j emoci'o'j, kiu'j'n li tra'viv'is, li decid'is maten'manĝ'i pli abund'e kaj trink'i iom da vin'o pli bon'a, ol ordinar'e.

Kaj, kiam ven'is la hor'o de mal'ferm'o de vin'ej'o'j, li far'is tio'n en tia grad'o, ke li forges'is pri ban'o. Li sent'is si'n antaŭ ĉio dorm'em'a kaj la dorm'em'o tiom sen'fort'ig'is li'n, ke li re'ven'is per tut'e ŝancel'iĝ'em'a'j paŝ'o'j en si'a'n loĝ'ej'o'n en Suburra, kie atend'is li'n sklav'in'o, aĉet'it'a por la mon'o de Vinicius.

Tie, en'ir'int'e en si'a'n cubiculum, mal'lum'a'n, kiel vulp'a kav'o, li ĵet'is si'n sur la lit'o'n kaj en'dorm'iĝ'is en unu moment'o.

Li vek'iĝ'is nur vesper'e, aŭ pli ĝust'e vek'is li'n la sklav'in'o, vok'ant'e, ke li vek'iĝ'u, ĉar iu serĉ'as li'n kaj vol'as li'n vid'i en urĝ'a afer'o.

La gard'em'a Chilo re'konsci'iĝ'is en unu moment'o, sur'tir'is provizor'e mantel'o'n kun kapuĉ'o kaj, ordon'int'e al la sklav'in'o flank'e'n'iĝ'i, rigard'is antaŭ'e si'n'gard'e tra la pord'o.

Kaj li rigid'iĝ'is! Ĉar tra la pord'o de la cubiculum li ek'vid'is la grand'eg'a'n figur'o'n de Ursus.

Je tiu ĉi vid'o li ek'sent'is, ke li'a'j pied'o'j kaj kap'o iĝ'as mal'varm'a'j, kiel glaci'o, la kor'o ĉes'as bat'i, la sakr'o'n kvazaŭ tikl'as ar'o'j da formik'o'j... Dum ia temp'o li ne pov'is ek'parol'i, post'e tamen, tint'ant'e per la dent'o'j, li dir'is, aŭ pli ĝust'e el'ĝem'is :

—Sir'a! mi for'est'as... mi ne kon'as... ĉi tiu'n... bon'a'n hom'o'n...

—Mi dir'is al li, ke vi est'as hejm'e kaj ke vi dorm'as, sinjor'o —respond'is la sklav'in'o —sed li postul'is, ke mi vi'n vek'u...

—Ho di'o'j!... mi vi'n ordon'os...

Sed Ursus, kvazaŭ sen'pacienc'iĝ'int'e pro la prokrast'o, proksim'iĝ'is al la pord'o de la cubiculum kaj, klin'int'e si'n, en'ŝov'is intern'e'n la kap'o'n.

Chilo Chilonides! —li dir'is.

pax! —respond'is Chilo. —Ho, plej bon'a el la krist'an'o'j! Jes, mi est'as Chilo, sed ĝi est'as erar'o... Mi ne kon'as vi'n!

Chilo Chilonides —respond'is Ursus —vi'a sinjor'o, Vinicius, al'vok'as vi'n, ke vi ven'u al li kun'e kun mi.

ĈAPITRO XXIII

Vinicius vek'iĝ'is pro akr'a dolor'o. En la unu'a moment'o li ne pov'is kompren'i, kie li est'as kaj kio okaz'as kun li. En la kap'o li sent'is bru'o'n kaj li'a'j okul'o'j est'is kvazaŭ kovr'it'a'j de nebul'o. Iom post iom li akir'ad'is tamen la konsci'o'n kaj fin'e ek'vid'is tra tiu nebul'o tri klin'it'a'j'n super li hom'o'j'n. Du el ili li re'kon'is : unu est'is Ursus, la ali'a —la mal'jun'ul'o, kiu'n li fal'ig'is, for'port'ant'e Ligian. La tri'a, fremd'a, ten'is li'a'n mal'dekstr'a'n brak'o'n kaj, tuŝ'ant'e ĝi'n laŭ'long'e de la kubut'o ĝis la ŝultr'o kaj ŝlos'il'ost'o, est'is ĝust'e kaŭz'ant'a al li dolor'o'n tiel terur'a'n, ke Vincius, kred'ant'e, ke ĝi est'as ia spec'o de plen'um'at'a kontraŭ li venĝ'o, dir'is tra kun'prem'it'a'j dent'o'j :

—Mort'ig'u mi'n.

Sed ili ne ŝajn'is atent'i li'a'j'n vort'o'j'n, kvazaŭ ili ne aŭd'us aŭ konsider'us ili'n ordinar'a ĝem'o de sufer'ant'o. Ursus, kun si'a zorg'o'plen'a kaj kun'e tim'ig'a vizaĝ'o de barbar'o ten'is en la man'o tuf'o'n da blank'a'j tol'pec'o'j, ŝir'it'a'j en long'a'j'n stri'o'j'n, kaj la mal'jun'ul'o parol'is al la hom'o, kiu prem'is la brak'o'n de Vinicius :

Glaucus, ĉu vi est'as cert'a, ke tiu ĉi vund'o en la kap'o ne minac'as la viv'o'n?

—Jes, nobl'a Crispus —respond'is Glaucus. —Serv'ant'e kiel sklav'o en ŝip'ar'o, kaj post'e loĝ'ant'e en Neapol'o, mi kurac'is mult'a'j'n vund'o'j'n, kaj per la gajn'o'j, kiu'j'n don'is al mi tiu okup'o, mi el'aĉet'is fin'e mi'n mem kaj mi'a'n famili'o'n... La vund'o en la kap'o est'as ne'grav'a. Kiam tiu ĉi hom'o ( li montr'is per la kap'o Ursuson ) re'kapt'is de la jun'ul'o la knab'in'o'n kaj puŝ'is li'n sur la mur'o'n, tiu vid'ebl'e, fal'ant'e, ŝirm'is si'n per la brak'o, kiu'n li el'artik'ig'is kaj romp'is, sed per tio sav'is la kap'o'n —kaj la viv'o'n.

—Vi jam fleg'is plur'a'j'n el la frat'o'j —respond'is Crispus —kaj vi fam'as, kiel lert'a kurac'ist'o... Jen kial mi ven'ig'is vi'n per'e de Ursus.

—Kiu en'voj'e konfes'is al mi, ke ankoraŭ hieraŭ li est'is pret'a mi'n mort'ig'i.

—Sed antaŭ ol al vi, li konfes'is si'a'n intenc'o'n al mi —kaj mi, kon'ant'e vi'a'n am'o'n al Krist'o, klar'ig'is al li, ke ne vi est'as perfid'ul'o, sed tiu ne'kon'at'o, kiu vol'is instig'i li'n al la mort'ig'o.

—Tio est'is mal'bon'a spirit'o, sed mi kred'is li'n anĝel'o —respond'is Ursus kun ĝem'o.

—Vi rakont'os al mi tio'n ali'foj'e —dir'is Glaucus —sed nun mi dev'as pens'i pri la vund'it'o.

Kaj dir'int'e ĉi tio'n, li komenc'is re'en'artik'ig'i la brak'o'n de Vinicius, kiu, malgraŭ ke Crispus sur'ŝpruc'ad'is li'a'n vizaĝ'o'n per akv'o, sen'ĉes'e sven'ad'is pro dolor'o. Tio est'is por li ceter'e feliĉ'a cirkonstanc'o, ĉar li ne sent'is re'en'artik'ig'o'n de la pied'o nek bandaĝ'ad'o'n de la romp'it'a brak'o, kiu'n Glaucus en'ig'is en du konkav'a'j'n tabul'et'o'j'n kaj post'e ĉirkaŭ'lig'is rapid'e kaj fort'e, por ĝi'n sen'mov'ig'i.

Sed post la fin'it'a operaci'o li de'nov'e konsci'iĝ'is —kaj ek'vid'is super si Ligian.

Ŝi star'is tuj apud li'a lit'o, ten'ant'e antaŭ si mal'grand'a'n kupr'a'n sitel'o'n kun akv'o, en kiu Glaucus de temp'o al temp'o tremp'is spong'o'n kaj mal'sek'et'ig'is li'a'n kap'o'n.

Vinicius rigard'is kaj ne kred'is al la propr'a'j okul'o'j. Ŝajn'is al li, ke sonĝ'o aŭ febr'o aper'ig'as antaŭ li la kar'a'n vizi'o'n —kaj nur post long'a moment'o li kapabl'is el'flustr'i :

Ligia...

Je li'a voĉ'o la sitel'et'o ek'trem'is en ŝi'a'j man'o'j, sed ŝi turn'is al li si'a'j'n okul'o'j'n, plen'a'j'n de mal'ĝoj'o.

—Pac'o est'u kun vi —ŝi respond'is mal'laŭt'e.

Ŝi star'is kun etend'it'a'j man'o'j, kun vizaĝ'o plen'a de kompat'o kaj bedaŭr'o.

Kaj li rigard'is ŝi'n, kvazaŭ vol'ant'e tiel plen'ig'i per ŝi la pupil'o'j'n, ke ŝi'a bild'o rest'u sub li'a'j palpebr'o'j, kiam li ferm'os ili'n. Li rigard'is ŝi'a'n vizaĝ'o'n, pli pal'a'n kaj pli mal'gras'a'n, ol antaŭ'e, la bukl'o'j'n de ŝi'a'j mal'hel'a'j har'o'j, la mal'riĉ'a'n labor'ist'a'n vest'o'n ; li rigard'is tiel obstin'e, ke sub la influ'o de li'a'j okul'o'j ŝi'a neĝ'blank'a frunt'o komenc'is iĝ'i roz'a —kaj unu'e li ek'pens'is, ke li ĉiam ŝi'n am'as, du'e, ke la kaŭz'o de tiu ŝi'a pal'ec'o, de ŝi'a mal'riĉ'ec'o est'as li mem, ke li ja el'pel'is ŝi'n el la dom'o, kie ŝi est'is am'at'a kaj ĉirkaŭ'at'a per bon'stat'o kaj komfort'o, en'puŝ'is ŝi'n en ĉi tiu'n mal'riĉ'a'n ĉambr'et'o'n kaj vest'is per tiu ĉi mizer'a vest'o el mal'hel'a lan'o.

Kaj ĉar li dezir'us vest'i ŝi'n per plej mult'e'kost'a'j or'teks'aĵ'o'j, per ĉiu'j juvel'o'j de la mond'o, tial ek'kapt'is li'n mir'eg'o, terur'o, kompat'o —kaj bedaŭr'o tiel grand'a, ke li fal'us al ŝi'a'j pied'o'j, se li pov'us mov'iĝ'i.

Ligia —li dir'is —vi ne permes'is mi'n mort'ig'i.

Kaj ŝi respond'is per dolĉ'a ton'o :

—Di'o re'don'u al vi la san'o'n.

Por Vinicius, kiu sent'is respond'ec'o'n sam'e por la mal'bon'ag'o'j, kiu'j'n li far'is al ŝi, kiel por tiu, kiu'n li ĵus vol'is al ŝi far'i, en la vort'o'j de Ligia est'is ver'a balzam'o. Li forges'is ĉi - moment'e, ke per ŝi'a buŝ'o pov'as parol'i la krist'an'a instru'o, kaj sent'is nur, ke parol'as la am'eg'at'a vir'in'o kaj ke en ŝi'a respond'o est'as ia person'a kor'ec'o, bon'ec'o simpl'e super'hom'a, kiu sku'as ĝis'fund'e li'a'n anim'o'n Kiel antaŭ'e pro dolor'o, tiel nun li sen'fort'iĝ'is pro kor'tuŝ'o. Ek'reg'is li'n ia sven'ec'o kun'e grand'eg'a kaj dolĉ'a. Li hav'is tia'n impres'o'n, kvazaŭ li est'us fal'ant'a ie'n en abism'o'n, sed trov'is ĉe tio, ke li sent'as si'n bon'e —kaj ke li est'as feliĉ'a. Li pens'is ankaŭ en la moment'o de la sven'ec'o, ke apud li star'as di'in'o.

Dum'e Glaucus fin'is lav'i la vund'o'n en li'a kap'o kaj met'is al ĝi san'ig'a'n ŝmir'aĵ'o'n. Ursus pren'is la sitel'et'o'n el la man'o'j de Ligia, kaj ŝi, pren'int'e de tabl'o pret'ig'it'a'n vaz'o'n kun akv'o, miks'it'a kun vin'o, met'is ĝi'n al la buŝ'o de la vund'it'o. Vinicius el'trink'is avid'e, post kio li ek'sent'is grand'eg'a'n mal'pli'iĝ'o'n de la sufer'o. Kiam la bandaĝ'ad'o est'is fin'it'a, la dolor'o preskaŭ ĉes'is. La vund'o'j kaj kontuz'o'j komenc'is rigid'iĝ'i. Li re'konsci'iĝ'is preskaŭ komplet'e.

—Don'u al mi trink'i pli —li dir'is.

Ligia ir'is kun la mal'plen'a vaz'o en ali'a'n ĉambr'o'n, dum'e Crispus, post mal'mult'a'j vort'o'j, inter'ŝanĝ'it'a'j kun Glaucus, proksim'iĝ'is al la lit'o kaj dir'is :

Vinicius, Di'o ne las'is vi'n plen'um'i mal'bon'ag'o'n, sed konserv'is al vi la viv'o'n, por ke vi rigard'u en vi'a'n anim'o'n. Tiu, antaŭ kiu hom'o est'as nur polv'o, trans'don'is vi'n sen'defend'a'n en ni'a'j'n man'o'j'n. Sed Krist'o, je kiu ni kred'as, ordon'is al ni am'i eĉ ni'a'j'n mal'amik'o'j'n. Ni do pri'zorg'is vi'a'j'n vund'o'j'n kaj, kiel dir'is Ligia, ni preĝ'os, ke Di'o re'don'u al vi la san'o'n, sed fleg'i vi'n plu ni ne pov'as. Rest'u do en pac'o kaj pens'u, ĉu ind'us al vi plu'e persekut'i Ligian, kiu'n vi sen'ig'is de la zorg'ant'o'j, hejm'o —kaj ni'n, kiu'j per bon'o re'pag'is al vi la mal'bon'o'n?

—Vi vol'as mi'n for'las'i? —demand'is Vinicius.

—Ni vol'as for'las'i ĉi tiu'n dom'o'n, kie ni'n pov'as ating'i persekut'ad'o de la prefekt'o de la urb'o. Vi'a kamarad'o est'as mort'ig'it'a, kaj vi, kiu est'as eminent'a inter la vi'a'j, kuŝ'is ĉi tie vund'it'a. Ne ni est'as kulp'a'j pri tio, sur ni'n tamen dev'us fal'i la venĝ'o de la leĝ'o...

—Ne tim'u persekut'ad'o'n —dir'is Vinicius —mi vi'n ŝirm'os.

Crispus ne vol'is al li respond'i, ke ili konsider'as ne nur la prefekt'o'n kaj la polic'o'n, sed ke, ne fid'ant'e ankaŭ al li, ili vol'as sekur'ig'i Ligian kontraŭ li'a plu'a atak'ad'o.

—Sinjor'o —li dir'is —vi'a dekstr'a man'o est'as san'a —jen tabul'et'o'j kaj skrib'il'o : skrib'u al vi'a'j serv'ist'o'j, ke hodiaŭ vesper'e ili ven'u al vi kun port'il'o kaj re'port'u vi'n en vi'a'n hejm'o'n, kie vi hav'os pli da komfort'o, ol mez'e de ni'a mal'riĉ'ec'o. Ni loĝ'as ĉi tie ĉe mal'riĉ'a vidv'in'o, kiu baldaŭ al'ven'os kun si'a fil'o —kaj la knab'o port'os vi'a'n leter'o'n, dum ni ĉiu'j dev'as serĉ'i ali'a'n rifuĝ'ej'o'n.

Vinicius pal'iĝ'is, ĉar li kompren'is, ke oni vol'as dis'ig'i li'n de Ligia, kaj ke se li de'nov'e ŝi'n perd'os, ebl'e neniam en la viv'o li ŝi'n re'vid'os... Li kompren'is ver'e, ke inter li kaj ŝi okaz'is grand'a'j afer'o'j, sekv'e de kiu'j, vol'ant'e ŝi'n ek'posed'i, li dev'as serĉ'i ia'j'n nov'a'j'n voj'o'j'n, pri kiu'j pens'i li ne hav'is ankoraŭ temp'o'n. Li kompren'is ankaŭ, ke kio'n ajn li dir'us al tiu'j ĉi hom'o'j, se li eĉ ĵur'us al ili, ke li re'don'os Ligian al Pomponia Graecina, ili rajt'as ne kred'i al li kaj ne kred'os. Li ja pov'is far'i tio'n jam antaŭ'e ; li ja pov'is, anstataŭ persekut'i Ligian, ir'i al Pomponia Graecina, ĵur'i al ŝi, ke li rezign'os la persekut'ad'o'n, kaj en tiu okaz'o Pomponia mem el'serĉ'us kaj re'pren'us hejm'e'n la knab'in'o'n. —Ne, li sent'is, ke neniu'j tia'spec'a'j promes'o'j kapabl'os ili'n re'ten'i kaj ke neniu solen'a ĵur'o est'os akcept'it'a, tiom pli, ke, ne est'ant'e krist'an'o, li pov'us ja ĵur'i al ili nur je la sen'mort'a'j di'o'j, je kiu'j li mem ne mult'e kred'is, kaj kiu'j'n ili konsider'is mal'bon'a'j spirit'o'j.

Li tamen mal'esper'e sopir'is pac'ig'i tiel Ligian, kiel tiu'j'n ŝi'a'j'n zorg'ant'o'j'n per ia ajn rimed'o, sed li bezon'is por tio temp'o'n. Li dezir'is ankaŭ pov'i almenaŭ dum kelk'a'j tag'o'j rigard'i ŝi'n. Kiel al dron'ant'o ĉia romp'aĵ'o de tabul'o aŭ rem'il'o ŝajn'as sav'rimed'o, tiel ankaŭ al li ŝajn'is, ke dum tiu'j kelk'a'j tag'o'j li kapabl'os ebl'e dir'i io'n, kio li'n proksim'ig'os al ŝi, ke ebl'e li io'n el'pens'os, ebl'e okaz'os io favor'a.

Do, kolekt'int'e la pens'o'j'n, li dir'is :

—Aŭskult'u mi'n, krist'an'o'j. Hieraŭ mi est'is kun'e kun vi en Ostriano kaj aŭskult'is vi'a'n instru'o'n, sed se mi eĉ ĝi'n ne kon'us, vi'a'j ag'o'j konvink'us mi'n, ke vi est'as hom'o'j honest'a'j kaj bon'a'j. Dir'u al la vidv'in'o, kiu loĝ'as en ĉi tiu dom'o, ke ŝi rest'u ĉi tie ; vi ankaŭ rest'u kaj las'u mi'n rest'i. Tiu ĉi hom'o ( li turn'is la rigard'o'n al Glaucus ), kiu est'as kurac'ist'o, aŭ almenaŭ est'as kompetent'a pri kurac'ad'o de vund'o'j, dir'u, ĉu oni pov'as mi'n hodiaŭ transport'i. Mi est'as mal'san'a kaj hav'as romp'it'a'n brak'o'n, kiu dev'as almenaŭ kelk'a'j'n tag'o'j'n rest'i sen'mov'a —kaj tial mi deklar'as al vi, ke mi mov'iĝ'os el ĉi tie nur, se vi el'port'os mi'n per'fort'e.

Ĉi - moment'e li inter'romp'is, ĉar spir'o ek'mank'is en li'a frakas'it'a brust'o, kaj Crispus dir'is :

—Neniu uz'os per'fort'o'n kontraŭ vi, sinjor'o, ni nur for'port'os el ĉi tie ni'a'j'n kap'o'j'n.

Je tio ĉi la jun'a vir'o, ne kutim'ant'a al kontraŭ'star'o, sulk'ig'is la brov'o'j'n kaj dir'is :

—Las'u mi'n ek'spir'i.

Kaj post moment'o li ek'parol'is de'nov'e :

—Pri Croto, kiu'n Ursus sufok'is, neniu demand'os ; li est'is ir'ont'a hodiaŭ en Beneventon, kie'n invit'is li'n Vatinius, ĉiu'j do pens'os, ke li for'vetur'is. Kiam mi en'ir'is kun Croto en tiu'n ĉi dom'o'n, neniu ni'n vid'is, krom unu grek'o, kiu ĉe'est'is kun ni en Ostriano. Mi dir'os al vi, kie li loĝ'as, ven'ig'u li'n al mi —kaj mi ordon'os al li silent'i, ĉar tiu hom'o est'as mi'a pag'at'o. Hejm'e'n mi skrib'os leter'o'n, ke mi ir'is en Beneventon. Se la grek'o jam est'as sci'ig'int'a la prefekt'o'n, mi deklar'os al li, ke mi mem mort'ig'is kaj ke li, Croto, romp'is al mi la brak'o'n. Tiel mi far'os, je la ombr'o'j de mi'a patr'o kaj patr'in'o! —vi do pov'as rest'i ĉi tie sen'danĝer'e, ĉar eĉ unu har'o ne fal'os de vi'a'j kap'o'j. Ven'ig'u al mi rapid'e la grek'o'n, kiu nom'as si'n Chilo Chilonides!

—Do Glaucus rest'os ĉe vi, sinjor'o —respond'is Crispus —kaj zorg'os pri vi kun'e kun la vidv'in'o.

Vinicius sulk'ig'is la brov'o'j'n ankoraŭ pli.

—Atent'u, mal'jun'a hom'o, kio'n mi dir'os : —li ek'parol'is —mi ŝuld'as al vi dank'em'o'n kaj vi ŝajn'as bon'a kaj honest'a hom'o, sed vi ne dir'as tio'n, kio'n vi hav'as en la fund'o de la anim'o. Vi tim'as, ke mi al'vok'os mi'a'j'n sklav'o'j'n kaj ordon'os al ili for'pren'i Ligian? Ĉu ne tiel est'as?

—Tiel est'as —respond'is Crispus kun cert'a sever'ec'o.

—Konsider'u do, ke mi parol'os kun Chilo en vi'a ĉe'est'o kaj ke en vi'a ĉe'est'o mi skrib'os leter'o'n hejm'e'n, ke mi for'vetur'is, kaj ke ali'a'j'n send'it'o'j'n, krom vi, mi post'e ne trov'os... Konsider'u mem ĉi tio'n kaj ne incit'u mi'n plu.

Ĉe tio li ekscit'iĝ'is kaj li'a vizaĝ'o kun'tir'is si'n, post kio li komenc'is parol'i kun emoci'o :

—Ĉu vi pens'is, ke mi mal'konfes'os, ke mi vol'as rest'i tial, por ŝi'n vid'i?... Eĉ mal'saĝ'ul'o diven'us, se mi mal'konfes'us. Sed per'fort'e mi ŝi'n plu ne atenc'os... Kaj al vi mi dir'os io'n ali'a'n. Se ŝi ne rest'os ĉi tie, tiam per tiu ĉi san'a man'o mi de'ŝir'os la bandaĝ'o'j'n de la brak'o, akcept'os nek manĝ'o'n, nek trink'o'n —kaj mi'a mort'o fal'u sur vi'n kaj sur vi'a'j'n frat'o'j'n. Kial vi mi'n fleg'is, kial vi ne ordon'is mi'n mort'ig'i?

Kaj li pal'iĝ'is pro koler'o kaj sen'fort'iĝ'o. Sed Ligia, kiu el la apud'a ĉambr'o aŭd'is la tut'a'n inter'parol'o'n kaj kiu est'is cert'a, ke Vinicius plen'um'os ĉio'n, kio'n li minac'as, ek'tim'is li'a'j'n vort'o'j'n. Neniel ŝi vol'is li'a'n mort'o'n. Vund'it'a kaj sen'defend'a, li vek'is en ŝi nur kompat'o'n, ne terur'o'n. De la temp'o de si'a for'kur'o, viv'ant'e inter hom'o'j, absorb'it'a'j de sen'ĉes'a religi'a ekstaz'o, pens'ant'a'j nur pri ofer'o'j, si'n'don'a'j far'o'j kaj kompat'o sen lim'o'j, ŝi mem ekstaz'iĝ'is per tiu nov'a inspir'o ĝis tia grad'o, ke ĝi anstataŭ'is al ŝi la hejm'o'n, famili'o'n, la perd'it'a'n feliĉ'o'n, kaj sam'temp'e far'is ŝi'n unu el tiu'j krist'an'a'j virg'ul'in'o'j, kiu'j post'e ali'ig'is la mal'nov'a'n anim'o'n de la mond'o. Vinicius tro mult'e signif'is en ŝi'a sort'o kaj tro mult'e trud'is si'n al ŝi, ke ŝi pov'u li'n forges'i. Ŝi pens'is pri li dum tut'a'j tag'o'j kaj oft'e pet'is Di'o'n pri tia moment'o, en kiu sekv'ant'e la inspir'o'n de la instru'o, ŝi pov'us pag'i al li bon'o'n por la mal'bon'o, persekut'i per kompat'o, romp'i li'n, konker'i li'n por Krist'o kaj sav'i. Kaj nun ĝust'e ŝajn'is al ŝi, ke tia moment'o ven'is kaj ke ŝi'a'j preĝ'o'j est'as el'aŭskult'it'a'j. Ŝi do proksim'iĝ'is al Crispus kun vizaĝ'o kvazaŭ inspir'it'a kaj komenc'is parol'i tiel, kvazaŭ iu ali'a voĉ'o parol'us per ŝi'a buŝ'o :

Crispus, li rest'u ĉi tie inter ni kaj ni rest'u kun li, ĝis Krist'o li'n re'san'ig'os.

Kaj la mal'jun'a presbiter'o, kiu kutim'is en ĉio serĉ'i di'a'j'n inspir'o'j'n, vid'ant'e ŝi'a'n ekzalt'it'ec'o'n, tuj ek'pens'is, ke ebl'e super'a fort'o parol'as per ŝi kaj, ek'tim'int'e en la kor'o, klin'is si'a'n kap'o'n :

—Est'u tiel, kiel vi dir'as —li respond'is.

Je Vinicius, kiu dum la tut'a temp'o ne for'turn'is de ŝi la rigard'o'n, tiu sen'prokrast'a obe'o de Crispus far'is strang'a'n impres'o'n. Ek'ŝajn'is al li, ke Ligia est'as inter la krist'an'o'j ia sibil'o aŭ pastr'in'o, kiu'n ĉirkaŭ'as respekt'o kaj obe'o. Kaj malgraŭ'vol'e li ankaŭ sub'iĝ'is al tiu respekt'o. Al la am'o, kiu'n li sent'is, miks'is si'n nun kvazaŭ cert'a tim'o, kontraŭ kiu la am'o mem prezent'is si'n kiel io preskaŭ mal'respekt'a. Li ne pov'is ankaŭ kutim'iĝ'i al la pens'o, ke ili'a rilat'o est'is nun ŝanĝ'it'a, ke nun ne ŝi depend'as de li'a vol'o, sed li de ŝi'a, ke jen li kuŝ'as mal'san'a, venk'it'a, ke li ĉes'is est'i la atak'a, konker'a fort'o kaj ke li est'as kvazaŭ sen'defend'a infan'o en ŝi'a zorg'ad'o. Por li'a natur'e, fier'a kaj mem'vol'a, simil'a rilat'o al ĉiu ali'a person'o est'us humil'ig'a —ĉi - foj'e tamen ne nur li ne sent'is humil'ig'o'n, sed est'is al ŝi dank'a, kiel al si'a mastr'in'o. Tio est'is en li sen'ekzempl'a'j sent'o'j, kiu'j tag'o'n antaŭ'e ne en'iĝ'us en li'a'n kap'o'n kaj kiu'j mir'ig'us li'n eĉ en tiu ĉi moment'o, se li kapabl'us klar'e konsci'ig'i ili'n al si. Sed li ne demand'is nun, kial tiel est'as, kvazaŭ tio est'us tut'e natur'a afer'o, li nur sent'is si'n feliĉ'a, ke li rest'as.

Kaj li vol'is ŝi'n dank'i —kun dank'em'o kaj kun ia pli'a sent'o, tia'grad'e al li ne'kon'at'a, ke li eĉ ne sci'is ĝi'n nom'i, ĉar ĝi est'is simpl'e humil'ec'o. Sed la antaŭ'a ekscit'o tiel el'ĉerp'is li'a'j'n fort'o'j'n, ke li ne pov'is parol'i kaj dank'is ŝi'n nur per la okul'o'j, en kiu'j bril'is ĝoj'o, ke li rest'as kun ŝi kaj ke li pov'os rigard'i ŝi'n morgaŭ, post'morgaŭ, ebl'e long'e. Li'a'n ĝoj'o'n konfuz'is nur tim'o, ke li ne perd'u tio'n, kio'n li ricev'is, tiel grand'a, ke kiam post moment'o Ligia de'nov'e don'is al li akv'o'n kaj kiam ek'kapt'is li'n eĉ tio dezir'o ĉirkaŭ'pren'i ŝi'a'n man'o'n —li tim'is tio'n far'i —li, tiu sam'a Vinicius, kiu dum la festen'o ĉe la cezar'o per'fort'e kis'is ŝi'a'n buŝ'o'n, kaj post ŝi'a for'kur'o promes'is al si, ke li tren'os ŝi'n je la har'o'j en si'a'n cubiculum, aŭ ordon'os ŝi'n vip'i.

ĈAPITRO XXIV

Sed li komenc'is ankaŭ tim'i, ke iu mal'bon'ven'a help'o el ekster'e ne detru'u li'a'n ĝoj'o'n. Chilo pov'is sci'ig'i li'a'n mal'aper'o'n al la prefekt'o de la urb'o aŭ al li'a'j liber'ig'it'o'j hejm'e —kaj en tia okaz'o invad'o de vigil'o'j est'is ver'ŝajn'a. Li'a'n kap'o'n tra'kur'is ver'e la pens'o, ke tiam li pov'us ordon'i kapt'i Ligian kaj ferm'i ŝi'n en si'a dom'o, sed li sent'is, ke tio'n far'i li ne dev'as —kaj ne kapabl'us. Li est'is hom'o mem'vol'a, mal'tim'a, sufiĉ'e mal'virt'em'a kaj laŭ'bezon'e eĉ sen'indulg'a, li est'is tamen nek Tigellinus, nek Nero. La milit'ist'a viv'o las'is en li cert'a'n sent'o'n de just'ec'o, honest'ec'o kaj tiom da konscienc'o, ke li kompren'is, ke tia ag'o est'us io monstr'e mal'nobl'a. Li ebl'e ceter'e kapabl'us plen'um'i ĝi'n en atak'o de furioz'o, est'ant'e plen'fort'a, sed en tiu ĉi moment'o li est'is kun'e kor'tuŝ'it'a kaj mal'san'a, do li nur dezir'is, ke neniu ek'star'u inter li kaj Lidi'a.

Kaj li rimark'is kun iom'a mir'o, ke de la moment'o, kiam Ligia pled'is por li, nek ŝi mem, nek Crispus postul'as de li ia'j'n garanti'o'j'n, tut'e kvazaŭ ili est'us cert'a'j, ke en okaz'o de bezon'o defend'os ili'n iu super'natur'a fort'o. Vinicius, en kies kap'o —de kiam li aŭd'is en Ostriano la instru'ad'o'n kaj rakont'o'n de la apostol'o —la diferenc'o inter afer'o'j ebl'a'j kaj ne'ebl'a'j komenc'is konfuz'i si'n kaj mal'klar'iĝ'i, ankaŭ ne tre mal'kred'is la supoz'o'n, ke tiel pov'us est'i. Tamen, konsider'ant'e la afer'o'n pli sobr'e, li mem memor'ig'is al ili, kio'n li dir'is pri la grek'o, kaj de'nov'e ek'postul'is, ke oni ven'ig'u al li Chil on.

Crispus konsent'is tio'n kaj oni decid'is send'i Ursus on. Vinicius, kiu en la last'a'j tag'o'j antaŭ Ostriano oft'e, kvankam sen'efik'e send'ad'is si'a'j sklav'o'j'n al Chilo, preciz'e indik'is al la lig'o li'a'n loĝ'ej'o'n, post'e, skrib'int'e kelk'a'j'n vort'o'j'n sur tabul'et'o, dir'is, turn'ant'e si'n al Crispus :

—Mi don'as tabul'et'o'n, ĉar li est'as hom'o suspekt'em'a kaj ruz'a, kiu oft'e, vok'it'a de mi, respond'ad'is al mi'a'j sklav'o'j, ke li ne est'as hejm'e, kaj tio'n li farad'is ĉiam, se, ne hav'ant'e por mi bon'a'j'n nov'aĵ'o'j'n, li tim'is mi'a'n koler'o'n.

—Se mi li'n nur trov'os, mi ven'ig'os li'n, ĉu li vol'os aŭ ne —respond'is Ursus.

Post'e, sur'met'int'e mantel'o'n, li el'ir'is.

Trov'i iu'n en Rom'o ne est'is facil'e, eĉ kun plej bon'a'j indik'o'j, sed Ursuson help'ad'is en tia'j okaz'o'j la instinkt'o de arb'ar'an'o kaj ankaŭ li'a grand'eg'a kon'o de la urb'o, tiel, ke post ia temp'o li trov'iĝ'is en la loĝ'ej'o de Chilo.

Li tamen ne re'kon'is li'n. Antaŭ'e li vid'is li'n nur unu foj'o'n, kaj eĉ tio okaz'is nokt'e. Fin'e tiu dign'a kaj cert'o'plen'a mal'jun'ul'o, kiu inklin'ig'is li'n mort'ig'i Glaucus on, tiel mal'simil'is al tiu ĉi grek'o, ĝis'ter'e kurb'iĝ'int'a pro terur'o, ke neniu pov'us supoz'i, ke ambaŭ est'as unu person'o. Chilo mem, rimark'int'e, ke Ursus rigard'is li'n kiel tut'e fremd'a'n hom'o'n, ek'reg'is iom la unu'a'n impres'o'n. Je la vid'o de la tabul'et'o kun la skrib'o de Vinicius li trankvil'iĝ'is ankoraŭ pli. Ne minac'is li'n almenaŭ la suspekt'o, ke li intenc'e en'embusk'ig'is Vinicius on. Li ek'pens'is ĉe tio, ke la krist'an'o'j ne mort'ig'is Viniciuson vid'ebl'e tial, ke ili ne kuraĝ'is lev'i la man'o'n kontraŭ tiel eminent'a'n person'o'n.

—Sekv'e Vinicius ŝirm'os mi'n ankaŭ, se bezon'e —li dir'is al si intern'e —ĉar li ja ne al'vok'as mi'n, por las'i mi'n mort'ig'i.

Inspir'it'e de iom'a kuraĝ'o, li demand'is.

—Bon'a hom'o, ĉu mi'a amik'o, la nobl'a Vinicius, ne send'is por mi port'il'o'n? —mi'a pied'o'j est'as ŝvel'int'a'j kaj mi ne pov'as ir'i tiel mal'proksim'e'n.

—Ne —respond'is Ursus —ni pied'ir'os.

—Kaj se mi rifuz'os?

—Ne far'u tio'n, ĉar vi dev'as ir'i.

—Kaj mi ir'os, sed pro la propr'a inklin'o. Ali'e neniu mi'n dev'ig'us, ĉar mi est'as hom'o liber'a kaj amik'o de la prefekt'o de la urb'o. Kiel saĝ'ul'o, mi posed'as ankaŭ rimed'o'j'n kontraŭ per'fort'o —kaj mi sci'as sorĉ'i hom'o'j'n en arb'o'j'n kaj en best'o'j'n. Sed mi ir'os —mi ir'os! Mi nur sur'met'os pli varm'a'n mantel'o'n kaj kapuĉ'o'n, por ke ne re'kon'u mi'n la sklav'o'j de tiu ĉi kvartal'o ; ali'e oni sen'ĉes'e halt'ig'ad'us ni'n por kis'i mi'a'j'n man'o'j'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, li sur'met'is ali'a'n mantel'o'n, kaj sur la kap'o'n mal'lev'is vast'a'n gall'a'n kapuĉ'o'n, tim'ant'e, ke Ursus re'memor'os li'a'j'n trajt'o'j'n, kiam ili el'ir'os en pli grand'a'n lum'o'n.

—Kie'n vi mi'n konduk'as? —li demand'is en'voj'e Ursus on.

—En Trans'tibr'o'n.

—Mi est'as ne'long'e en Rom'o kaj neniam mi tie est'is, sed ankaŭ tie loĝ'as cert'e hom'o'j, kiu'j am'as virt'o'n.

Sed Ursus, kiu est'is hom'o naiv'a kaj kiu aŭd'is Vinicius on, dir'ant'a'n, ke la grek'o ĉe'est'is kun li en la ostriana tomb'ej'o kaj post'e vid'is, kiel li en'ir'is kun Croto la dom'o'n, en kiu loĝ'is Ligia, halt'is por moment'o kaj dir'is :

—Ne mensog'u, mal'jun'a hom'o, ĉar hodiaŭ vi est'is kun Vinicius en Ostriano kaj antaŭ ni'a pord'eg'o.

—Ha —dir'is Chilo —do vi'a dom'o star'as tie, en Trans'tibr'o? Mi est'as en Rom'o de ne'long'e kaj mi ne sci'as bon'e, kiel nom'as si'n divers'a'j kvartal'o'j. Jes, amik'o! Mi est'is antaŭ vi'a pord'eg'o kaj en la nom'o de l ' virt'o mi pet'eg'is Vinicius on, ke li ne en'ir'u. Mi est'is ankaŭ en Ostriano, kaj ĉu vi sci'as, kial? Jen de cert'a temp'o mi klopod'as por konvert'i Viniciuson kaj mi vol'is, ke li aŭskult'u la plej aĝ'a'n el la apostol'o'j. La lum'o penetr'u en li'a'n anim'o'n, kaj en la vi'a'n! Vi ja est'as krist'an'o kaj vi ja vol'as, ke la ver'o super'reg'u mal'ver'o'n?

—Jes —respond'is humil'e Ursus.

La kuraĝ'o de Chilo tut'e re'viv'iĝ'is.

Vinicius est'as potenc'a sinjor'o —li dir'is —kaj amik'o de la cezar'o. Oft'e li obe'as ankoraŭ inspir'o'j'n de mal'bon'a spirit'o, se tamen nur unu har'o fal'us de li'a kap'o, la cezar'o venĝ'us kontraŭ ĉiu'j krist'an'o'j.

—Ni'n gard'as pli grand'a potenc'o.

—Prav'e, prav'e! sed kio'n vi intenc'as far'i kun Vinicius? —demand'is Chilo kun nov'a mal'trankvil'o.

—Mi ne sci'as. Krist'o ordon'as pardon'em'o'n.

—Tio'n ĉi vi bon'eg'e dir'is. Memor'u ĉiam pri ĉi tio, ali'e vi est'os frit'at'a en la infer'o, kiel kolbas'o sur pat'o.

Ursus ek'sopir'is, kaj Chilo ek'pens'is, ke kun tiu ĉi hom'o, terur'a en la unu'a moment'o de koler'o, li pov'us ĉiam far'i, kio'n li vol'us.

Vol'ant'e de sci'i, kiel la afer'o okaz'is ĉe la atak'o kontraŭ Ligia, li demand'is plu per la voĉ'o de sever'a juĝ'ist'o.

—Kiel vi ag'is kun Croto? Parol'u kaj ne mensog'u.

Ursus ek'sopir'is du'a'foj'e.

Vinicius dir'os tio'n al vi.

—Ĝi signif'as, ke vi bat'is li'n per ponard'o aŭ mort'ig'is per baston'o?

—Mi est'is sen'arm'a.

La grek'o ne pov'is tamen kontraŭ'star'i admir'o'n pro la super'hom'a fort'o de la barbar'o.

—Pluton'o vi'n... Tio est'as, mi vol'is dir'i, Krist'o vi'n pardon'u.

Dum ia temp'o ili ir'is en silent'o, post kio Chilo ek'parol'is :

—Ne mi vi'n perfid'os, sed gard'u vi'n kontraŭ la vigil'o'j.

—Mi tim'as Krist'o'n, ne la vigil'o'j'n.

—Prav'e. Ne ekzist'as pli grand'a kulp'o, ol mort'ig'o. Mi preĝ'os por vi, sed mi ne sci'as, ĉu eĉ mi'a'j preĝ'o'j io'n help'os —ebl'e nur, se vi ĵur'os, ke neniam en la viv'o vi iu'n tuŝ'os per la fingr'o.

—Mi ja ne mort'ig'is li'n intenc'e —respond'is Ursus.

Chilo tamen, kiu dezir'is sekur'ig'i si'n por ĉia eventual'o, ne ĉes'is plu'e abomen'ig'i al Ursus mort'ig'o'n kaj insist'i, ke li far'u la ĵur'o'n. Li demand'is ankaŭ pri Vinicius, sed la lig'o respond'ad'is li'a'j'n demand'o'j'n mal'volont'e, ripet'ant'e, ke el la buŝ'o de Vinicius mem li aŭd'os, kio'n li dev'as aŭd'i. Tiel inter'parol'ant'e, ili tra'ir'is fin'e la long'a'n voj'o'n, divid'ant'a'n la loĝ'ej'o'n de Chilo de Trans'tibr'o, kaj trov'iĝ'is antaŭ la dom'o. La kor'o de Chilo de'nov'e ek'bat'is mal'trankvil'e. Pro tim'o ŝajn'is al li, ke Ursus komenc'as direkt'i al li ia'j'n avid'a'j'n rigard'o'j'n. “ Mal'grand'a est'os mi'a konsol'o —li parol'is al si mem —se li mi'n mort'ig'os sen'intenc'e, kaj mi prefer'us ĉiu'okaz'e, ke li'n traf'u paraliz'o —kaj kun'e kun li ĉiu'j'n lig'o'j'n, kio'n far'u, Zeŭs'o, se vi sci'pov'os ”. Tiel medit'ant'e, li en'volv'is si'n ĉiam pli en si'a'n gall'a'n mantel'o'n, ripet'ant'e, ke li tim'as la mal'varm'o'n. Fin'e, kiam, trans'ir'ant'e la vestibl'o'n kaj la unu'a'n kort'o'n, ili trov'iĝ'is en la koridor'o, konduk'ant'a al la ĝarden'o de la dom'et'o, li halt'is subit'e kaj dir'is :

—Las'u mi'n iom ek'spir'i, aŭ mi ne pov'os parol'i kun Vinicius kaj help'i li'n per edif'a'j konsil'o'j.

Dir'int'e ĉi tio'n, li halt'is —ĉar kvankam li ripet'ad'is al si, ke nenio li'n minac'as, tamen je la pens'o, ke li ek'star'os inter tiu'j mister'a'j hom'o'j, kiu'j'n li vid'is en Ostriano, li'a'j pied'o'j iom trem'is sub li.

Dum'e el la dom'et'o ating'is li'a'j'n orel'o'j'n kant'ad'o.

—Kio ĝi est'as? —li demand'is.

—Vi dir'as, ke vi est'as krist'an'o, kaj vi ne sci'as, ke ni kutim'as post ĉiu manĝ'o glor'i la Sav'int'o'n per ni'a kant'ad'o —respond'is Ursus. —Miriam kaj ŝi'a fil'o jam ver'ŝajn'e re'ven'is —kaj ebl'e ankaŭ apostol'o est'as kun ili, ĉar li vizit'ad'as ĉiu'tag'e la vidv'in'o'n kaj Crispus on.

—Konduk'u mi'n rekt'e al Vinicius.

Vinicius est'as en unu ĉambr'o kun ĉiu'j, ĉar ĝi est'as la sol'a sufiĉ'a grand'a, kaj ceter'e est'as nur mal'lum'a'j cubicula, kie'n ni ir'as nur por dorm'i. Ni jam en'ir'u —tie vi ripoz'os.

Kaj ili en'ir'is. En la ĉambr'o est'is krepusk'e, la vesper'o est'is nub'a, vintr'a, kaj la flam'o de kelk'a'j meĉ'lamp'o'j ne sufiĉ'e dis'ig'ad'is la mal'lum'o'n. Vinicius pli ĝust'e diven'is, ol re'kon'is en la kapuĉ'kovr'it'a hom'o Chil on, kaj tiu ĉi, ek'vid'int'e en la angul'o de la ĉambr'o lit'o'n, kaj sur ĝi Vinicius on, ek'ir'is, ne rigard'ant'e la ali'a'j'n, rekt'e al li —kvazaŭ konvink'it'a, ke apud Vinicius li est'os plej sekur'a.

—Ho sinjor'o! kial vi ne obe'is mi'a'n konsil'o'j'n! —li vok'is, plekt'ant'e la man'o'j'n.

—Silent'u —dir'is Vinicius —kaj aŭskult'u!

Post'e li komenc'is penetr'e rigard'i en la okul'o'j'n de Chilo kaj parol'i mal'rapid'e kaj akcent'e, kvazaŭ li vol'us, ke ĉiu li'a vort'o est'u kompren'it'a kiel ordon'o kaj rest'u etern'e en la memor'o de Chilo.

Croto atak'is mi'n, por mi'n murd'i kaj rab'i —vi kompren'as! Tiam mi mort'ig'is li'n, kaj tiu'j ĉi hom'o'j pri'zorg'is la vund'o'j'n, kiu'j'n mi ricev'is de li, batal'ant'e.

Chilo tuj ek'kompren'is, ke se Vinicius tiel parol'as, li tio'n far'as sen'dub'e sekv'e de ia inter'konsent'o kun la krist'an'o'j, kaj en tiu okaz'o li vol'as, ke oni li'n kred'u. Li ek'kon'is tio'n ankaŭ el li'a vizaĝ'o, do en unu moment'o, montr'ant'e nenia'n dub'o'n, nek mir'o'n, li lev'is la okul'o'j'n supr'e'n kaj ek'kri'is :

—Li ja est'is kon'at'a fripon'o, sinjor'o! Mi ja avert'is vi'n, ke vi ne fid'u al li. Ĉiu'j mi'a'j instru'o'j re'bat'is si'n de li'a kap'o, kiel piz'o de mur'o. En la tut'a Hades'o oni ne trov'os por li sufiĉ'a'j'n turment'o'j'n. Ĉar kiu ne pov'as est'i honest'a hom'o, tiu cert'a'grad'e dev'as est'i fripon'o, kaj al kiu est'as pli mal'facil'e iĝ'i honest'a, ol al fripon'o? Sed atak'i si'a'n bon'far'ant'o'n kaj tiel grand'anim'a'n sinjor'o'n... Ho di'o'j!...

Ĉe tio ĉi li tamen re'memor'is, ke en'voj'e li prezent'is si'n al Ursus kiel krist'an'o —kaj li ek'silent'is.

Vinicius dir'is :

—Se mi ne kun'hav'us mi'a'n sica, li mi'n mort'ig'us.

—Mi ben'as la moment'o'n, en kiu mi konsil'is al vi pren'i almenaŭ ponard'o'n.

Sed Vinicius direkt'is al la grek'o esplor'a'n rigard'o'n kaj demand'is.

—Kio'n vi far'is hodiaŭ?

—Kiel do? Ĉu mi ne dir'is al vi, sinjor'o, ke mi far'is vot'o'j'n por vi'a san'o?

—Kaj nenio'n pli?

—Kaj mi ĝust'e intenc'is vi'n vizit'i, kiam tiu bon'a hom'o ven'is kaj dir'is al mi, ke vi mi'n vok'as.

—Jen est'as tabul'et'o. Ir'u kun ĝi en mi'a'n dom'o'n, serĉ'u mi'a'n liber'ig'it'o'n kaj trans'don'u ĝi'n al li. Est'as sur ĝi skrib'it'e, ke mi vetur'is en Beneventon. —Dir'u al Demas en vi'a propr'a nom'o, ke mi far'is tio'n hodiaŭ maten'e, al'vok'it'a per urĝ'a leter'o de Petronius.

Kaj li ripet'is akcent'e :

—Mi vetur'is en Beneventon —vi kompren'as!

—Vi vetur'is, sinjor'o! Maten'e mi ja adiaŭ'is vi'n ĉe Port'a Capena —kaj de la temp'o de vi'a for'vetur'o tia sopir'o mi'n reg'as, ke, se vi'a grand'anim'ec'o ne konsol'os ĝi'n, mi mort'os pro plor'o, kiel la mal'feliĉ'a edz'in'o de Zetoso post la mort'o de Itilo.

Vinicius, kvankam mal'san'a kaj kutim'iĝ'int'a al la fleks'em'o de la grek'o, ne pov'is tamen de'ten'i si'n de rid'et'o. Li est'is, krom'e, kontent'a, ke Chilo tuj li'n kompren'is, li do dir'is :

—Sekv'e mi al'skrib'os, ke oni sek'ig'u vi'a'j'n larm'o'j'n. Don'u al mi lamp'o'n.

Chilo, jam tut'e trankvil'iĝ'int'a, lev'iĝ'is kaj, far'int'e kelk'a'j'n paŝ'o'j'n al la kamen'o, de'pren'is unu el la meĉ'lamp'o'j, brul'ant'o'j sur la kamen'mur'o.

Sed kiam ĉe tiu ĉi ag'o la kapuĉ'o de'ŝov'iĝ'is de li'a kap'o kaj la lum'o fal'is rekt'e sur li'a'n vizaĝ'o'n, Glaucus salt'lev'iĝ'is de benk'o kaj, rapid'e proksim'iĝ'int'e, ek'star'is antaŭ li.

—Ĉu vi ne re'kon'as mi'n, Cephas? —li demand'is.

Kaj en li'a voĉ'o est'is io tiel terur'a, ke trem'o tra'kur'is ĉiu'j'n ĉe'est'ant'o'j'n.

Chilo lev'is la lamp'o'n kaj el'las'is ĝi'n preskaŭ en la sam'a moment'o —post'e li kurb'iĝ'is ĝis la ter'o kaj komenc'is ĝem'i :

—Mi ne est'as... mi ne est'as... kompat'o'n!

Glaucus turn'is si'n al la vesper'manĝ'ant'o'j kaj dir'is :

—Jen est'as la hom'o, kiu sklav'ig'is kaj pere'ig'is mi'n kaj mi'a'n famili'o'n!...

Li'a histori'o est'is kon'at'a al ĉiu'j krist'an'o'j kaj al Vinicius, kiu nur tial ne diven'is, kiu est'as tiu Glaucus, ĉar, sen'ĉes'e sven'ant'e pro dolor'o dum la pri'zorg'ad'o de la vund'o'j, li ne aŭd'is li'a'n nom'o'n. Sed por Ursus tiu ĉi mal'long'a moment'o, lig'it'e kun la vort'o'j de Glaucus, est'is kvazaŭ fulm'o'bril'o en mal'lum'o. Re'kon'int'e Chil on, per unu salt'o li trov'iĝ'is apud la grek'o, ek'kapt'is li'n je la brak'o'j kaj, el'turn'int'e ili'n mal'antaŭ'e'n, ek'kri'is :

—Jen tiu, kiu instig'is mi'n mort'ig'i Glaucus on!

—Kompat'o'n! —ĝem'is Chilo —mi re'don'os al vi... Sinjor'o! —li vok'is, turn'ant'e la kap'o'n al Vinicius —sav'u mi'n! mi fid'is al vi! ek'parol'u por mi... Vi'a'n leter'o'n... mi port'os, sinjor'o! Sinjor'o!

Sed Vinicius, kiu plej indiferent'e el ĉiu'j rigard'is tio'n, kio okaz'is, unu'e tial, ke ĉiu'j afer'o'j de la grek'o est'is al li kon'at'a'j, kaj du'e, ĉar li'a kor'o ne sci'is, kio est'as kompat'o, dir'is :

—En'ter'ig'u li'n en la ĝarden'o : la leter'o'n port'os iu ali'a.

Al Chilo ek'ŝajn'is, ke tiu'j ĉi vort'o'j est'as la last'a verdikt'o. Li'a'j ost'o'j komenc'is krak'i en la terur'a'j man'o'j de Ursus, la okul'o'j nebul'iĝ'is pro larm'o'j de dolor'o.

—Je vi'a Di'o! kompat'o'n! —li vok'is —mi est'as krist'an'o, kaj se vi ne kred'as al mi, bapt'u mi'n ankoraŭ'foj'e, ankoraŭ du, ankoraŭ dek foj'o'j'n! Glaucus! ĝi est'as erar'o! Las'u mi'n parol'i! Ig'u mi'n sklav'o... Ne mort'ig'u mi'n! Kompat'o'n!...

Kaj li'a voĉ'o, sufok'at'a de la dolor'o, iĝ'ad'is ĉiam pli mal'fort'a, kiam subit'e post la tabl'o lev'iĝ'is la apostol'o Petr'o ; dum moment'o li balanc'is si'a'n blank'a'n kap'o'n mal'lev'ant'e ĝi'n al la brust'o, kaj hav'is la okul'o'j'n ferm'it'a'j'n, sed post'e mal'ferm'is ili'n kaj dir'is mez'e de silent'o :

—Jen'e dir'is al ni la Sav'int'o : “ Se vi'a frat'o pek'us kontraŭ vi, admon'u li'n ; kaj se li pent'us, pardon'u li'n. Kaj se li sep'foj'e tag'e pek'us kontraŭ vi kaj sep'foj'e re'ven'us al vi, dir'ant'e : mi pent'as! pardon'u li'n! ”

Post'e iĝ'is silent'o ankoraŭ pli grand'a.

Glaucus star'is dum long'a temp'o kun vizaĝ'o, kovr'it'a per la man'o'j, fin'e li re'pren'is ili'n kaj dir'is :

Cephas, Di'o al vi pardon'u la mal'bon'o'j'n, kiu'j'n vi far'is al mi, kiel mi ili'n pardon'as al vi en la nom'o de Krist'o.

Kaj Ursus, liber'ig'int'e la brak'o'j'n de Chilo, tuj al'don'is :

—Est'u al mi la Sav'int'o tiel kompat'em'a, kiel ankaŭ mi vi'n pardon'as.

Chilo fal'is sur la ter'o'n kaj, apog'it'e sur ĝi per la man'o'j, turn'ad'is la kap'o'n, kiel best'o, kapt'it'a en ret'o'n, rigard'ant'e ĉirkaŭ'e'n kaj atend'ant'e, de kie ven'os la mort'o. Li ne kred'is ankoraŭ si'a'j'n okul'o'j'n kaj orel'o'j'n, kaj ne kuraĝ'is esper'i pardon'o'n.

Sed iom post iom li re'akir'is la konsci'o'n, nur li'a'j blu'iĝ'int'a'j lip'o'j trem'is ankoraŭ pro terur'o. Dum'e la apostol'o dir'is :

—For'ir'u en pac'o.

Chilo lev'iĝ'is, sed ne pov'is ankoraŭ ek'parol'i. Malgraŭ'vol'e li proksim'iĝ'is al la lit'o de Vinicius, kvazaŭ ankoraŭ serĉ'ant'e ĉe li help'o'n, ĉar ĝis nun li ne hav'is temp'o'n ek'pens'i, ke Vinicius, kvankam li uz'is li'a'j'n serv'o'j'n kaj est'is kvazaŭ li'a kun'kulp'ul'o, kondamn'is li'n, dum tiu'j ĝust'e, kontraŭ kiu'j li serv'is, pardon'is. Tiu ĉi pens'o est'is ven'ont'a al li pli post'e. Dum'e en li'a rigard'o vid'iĝ'is nur mir'o kaj ne'kred'o. Kvankam li jam ek'kon'is, ke oni li'n pardon'is, tamen li vol'is plej baldaŭ for'iĝ'i el inter tiu'j ne'kompren'ebl'a'j hom'o'j, kies bon'ec'o terur'is li'n preskaŭ egal'e, kiel li'n terur'as kruel'ec'o. Ŝajn'is al li, ke se li rest'us pli long'e, okaz'us de'nov'e io ne'atend'it'a, do, star'iĝ'int'e apud Vinicius, li komenc'is parol'i per inter'romp'at'a voĉ'o :

—Don'u la leter'o'n, sinjor'o! don'u la leter'o'n!

Kaj ek'kapt'int'e la tabul'et'o'n, kiu'n Vinicius al li don'is, li riverenc'is foj'e al la krist'an'o'j, du'a'foj'e al Vinicius, kaj ŝtel'e glit'ant'e tuj ĉe la mur'o el'kur'is ekster'e'n.

En la ĝarden'et'o, kiam ĉirkaŭ'ig'is li'n mal'lum'o, terur'o de'nov'e hirt'ig'is la har'o'j'n sur li'a kap'o, ĉar li est'is cert'a, ke Ursus el'kur'os post li kaj mort'ig'os li'n en la ombr'o'j de l ' nokt'o. Li for'kur'us per ĉiu'j fort'o'j, sed la pied'o'j rifuz'is li'n obe'i kaj post moment'o iĝ'is tut'e rigid'a'j, ĉar Ursus efektiv'e ek'star'is apud li.

Chilo fal'is sur'vizaĝ'e'n kaj komenc'is ĝem'i :

—Urb'an'o... en la nom'o de Krist'o...

Sed Urb'an'o dir'is :

—Ne tim'u. La apostol'o ordon'is al mi konduk'i vi'n ekster la pord'eg'o'n, kaj se mank'as al vi fort'o'j, mi akompan'os vi'n hejm'e'n.

Chilo lev'is la vizaĝ'o'n.

—Kio'n vi dir'as? kio'n? Vi ne mort'ig'os mi'n?

—Ne, mi vi'n ne mort'ig'os, kaj se mi kapt'is vi'n tro fort'e kaj dolor'ig'is vi'a'j'n brak'o'j'n, pardon'u mi'n.

—Help'u mi'n lev'iĝ'i —dir'is la grek'o. —Vi ne mort'ig'os mi'n! ver'e? El'konduk'u mi'n en la strat'o'n, kaj plu'e'n mi ir'os sol'a.

Ursus lev'is li'n de la ter'o facil'e, kiel lanug'o'n, kaj star'ig'is li'n sur la pied'o'j'n, post'e el'konduk'is tra la mal'lum'a pas'ej'o en la du'a'n kort'o'n, el kiu oni ir'is en la vestibl'o'n kaj sur la strat'o'n. En la koridor'o Chilo de'nov'e ripet'ad'is al si intern'e : “ mi est'as perd'it'a! ”, kaj nur, kiam ili trov'iĝ'is sur la strat'o, li iom trankvil'iĝ'is kaj dir'is :

—Mi ir'os plu'e'n sol'a.

—Pac'o est'u kun vi.

—Kaj kun vi! kaj kun vi!... Las'u mi'n ek'spir'i.

Kaj post la for'ir'o de Ursus li ek'spir'is plen'brust'e. Per la man'o'j li palp'is si'a'n zon'o'n kaj koks'o'j'n, kvazaŭ vol'ant'e konvink'iĝ'i, ke li viv'as, kaj per rapid'a'j paŝ'o'j ek'ir'is antaŭ'e'n.

Sed, far'int'e kelk'dek paŝ'o'j'n, li halt'is kaj dir'is :

—Kial ili mi'n tamen ne mort'ig'is?

Kaj malgraŭ tio, ke jam kun Euricus li parol'is pri la krist'an'a instru'o, malgraŭ la inter'parol'o kun Urb'an'o apud la river'o kaj malgraŭ ĉio, kio'n li aŭd'is en Ostriano, li ne sci'is trov'i respond'o'n al tiu ĉi demand'o.

ĈAPITRO XXV

Vinicius ankaŭ ne sci'is klar'ig'i al si tio'n, kio okaz'is, kaj en la fund'o de la anim'o li est'is mir'ig'it'a preskaŭ ne mal'pli, ol Chilo. Ĉar, ke kun li mem oni ag'is tiel, kiel oni ag'is, kaj anstataŭ venĝ'i kontraŭ li por tiu atak'o, zorg'em'e okup'iĝ'is pri li'a'j vund'o'j, tio'n ĉi li atribu'is part'e al la instru'o, kiu'n ili konfes'is, pli mult'e al Ligia, kaj iom ankaŭ al si'a grand'eg'a signif'o. Sed ili'a kondut'o rilat'e al Chilo simpl'e super'is li'a'j'n koncept'o'j'n pri la hom'a pardon'pov'o. Ankaŭ al li malgraŭ'vol'e trud'is si'n la demand'o, kial ili ne mort'ig'is la grek'o'n? Ili ja pov'us tio'n far'i sen'pun'e. Ursus en'ter'ig'us li'n en la ĝarden'o aŭ port'us nokt'e en Tibron, kiu en tiu temp'o de nokt'a'j bandit'ag'o'j, plen'um'at'o'j de la cezar'o mem, tiel oft'e sur'bord'ig'ad'is maten'e hom'a'j'n korp'o'j'n, ke neniu eĉ esplor'is ili'a'n de'ven'o'n. Krom tio, laŭ Vinicius, la krist'an'o'j ne nur pov'is, sed eĉ dev'is mort'ig'i Chil on. Kompat'o ne est'is tut'e fremd'a al tiu mond'o, al kiu aparten'is la jun'a patrici'o. La aten'an'o'j ja konstru'is al ĝi altar'o'n kaj dum long'a temp'o rezist'is en'konduk'o'n de la gladiator'o'j lukt'o'j en Aten'o'j'n. Okaz'is ia'foj'e, ke eĉ en Rom'o venk'it'o'j ricev'is pardon'o'n, kiel ekzempl'e Calicratus, la reĝ'o de l ' brit'o'j, kiu, milit'kapt'it'a de Claudius kaj mal'avar'e de li dot'it'a, liber'e loĝ'is en la urb'o. Sed venĝ'o pro person'a'j mal'bon'ag'o'j ŝajn'is al Vinicius, sam'e kiel al ĉiu'j ali'a'j, prav'a kaj just'a. Rezign'i ĝi'n est'is io kontraŭ li'a anim'o. Li ankaŭ aŭd'is, ver'e, en Ostriano, ke oni dev'as am'i eĉ si'a'j'n mal'amik'o'j'n, li tamen konsider'is tio'n kiel teori'o'n, ne hav'ant'a'n signif'o'n en la viv'o. Kaj eĉ nun ankoraŭ li'a'n kap'o'n tra'kur'is la pens'o, ke ebl'e oni ne mort'ig'is Chilon nur tial, ke est'is ia fest'period'o aŭ lun'faz'o, dum kiu la krist'an'o'j ne dev'as mort'ig'i. Li aŭd'is, ke est'as tia'j temp'o'daŭr'o'j, en kiu'j al divers'a'j naci'o'j ne est'as permes'it'e eĉ komenc'i milit'o'n. Sed kial en tiu okaz'o oni ne trans'don'is la grek'o'n al tribunal'o, kial la apostol'o dir'is, ke se iu pek'us sep'foj'e, oni dev'us sep'foj'e li'n pardon'i, kaj kial Glaucus dir'is al Chilo : “ Di'o vi'n tiel pardon'u, kiel mi vi'n pardon'as? ” Kaj tamen Chilo far'is al li la plej terur'a'n mal'bon'o'n, kiu'n unu hom'o pov'as far'i al ali'a, kaj en Vinicius ĉe la nur'a pens'o pri tio, kiel li ag'us kun iu, kiu ekzempl'e mort'ig'us Ligian, la kor'o ek'bol'is de koler'o : ne est'us tia'j tortur'o'j, per kiu'j li ŝi'n ne venĝ'us! Kaj Glaucus pardon'is! Kaj Ursus ankaŭ pardon'is, li, kiu efektiv'e pov'us sen'pun'e mort'ig'i en Rom'o kiu'n ajn li vol'us, ĉar post'e li bezon'us nur mort'ig'i la reĝ'o'n de la Nemorena bosk'o kaj okup'i li'a'n lok'o'n. Ĉu al la hom'o, al kiu ne rezist'is Croto, rezist'us la gladiator'o, ten'ant'a tiu'n rang'o'n, kiu'n oni akir'is nur per mort'ig'o de la antaŭ'a “ reĝ'o ”? Unu sol'a respond'o est'is al ĉiu'j tiu'j demand'o'j. Nom'e, ili ne mort'ig'is pro iu bon'ec'o, tiel grand'a, ke simil'a ne ekzist'is ĝis nun en la mond'o, kaj pro sen'lim'a am'o al la hom'o'j, kiu ordon'is forges'i si'n mem, far'it'a'j'n al si mal'bon'o'j'n, si'a'n feliĉ'o'n kaj si'a'n mal'bon'sort'o'n —kaj viv'i por ali'a'j. Kia'n rekompenc'o'n tiu'j hom'o'j dev'is por tio ricev'i —Vinicius aŭd'is en Ostriano, sed ĝi ne pov'is trov'i lok'o'n en li'a kap'o. Li sent'is anstataŭ'e, ke tiu ter'a viv'o, lig'it'a kun la dev'o rezign'i ĉio'n, kio est'as plaĉ'a kaj volupt'a, por la bon'o de ali'a'j, dev'us est'i mizer'a. Tial en tio, kio'n li pens'is ĉi - moment'e pri la krist'an'o'j, est'is krom mir'eg'o ankaŭ kompat'o, kaj kvazaŭ nuanc'o de mal'estim'o. Ŝajn'is al li, ke tio est'as ŝaf'o'j, nepr'e pli aŭ mal'pli fru'e for'manĝ'ot'a'j de lup'o'j, kaj li'a roman'a natur'o ne kapabl'is trov'i en si respekt'o'n por tiu'j, kiu'j las'as si'n for'manĝ'i. Frap'is li'n tamen unu afer'o. Nom'e, post la el'ir'o de Chilo ia profund'a ĝoj'o lum'ig'is ĉiu'j'n vizaĝ'o'j'n. La apostol'o proksim'iĝ'is al Glaucus kaj, met'int'e la man'o'n sur li'a'n kap'o'n, dir'is :

—Krist'o venk'is en vi!

Kaj Glaucus lev'is supr'e'n la okul'o'j'n, tiel plen'a'j'n de fid'o kaj ĝoj'o, kvazaŭ verŝ'iĝ'us sur li'n ia grand'eg'a, ne'atend'it'a feliĉ'o. Vinicius, kiu kompren'is nur ĝoj'o'n pro plen'um'it'a venĝ'o, rigard'is li'n per pupil'o'j, vast'ig'it'a'j de febr'o, iom tiel, kiel li rigard'us frenez'ul'o'n. Li vid'is tamen, kaj li vid'is tio'n ne sen intern'a indign'o, kiel post'e Ligia al'prem'is si'a'j'n reĝ'id'in'a'j'n lip'o'j'n al la man'o de tiu hom'o, kies aspekt'o simil'is tiu'n de sklav'o, kaj ŝajn'is al li, ke la ord'o de la mond'o tut'e renvers'iĝ'as. Post'e al'ven'is Ursus kaj komenc'is rakont'i, kiel li el'konduk'is Chilon sur la strat'o'n kaj kiel li pet'is de li pardon'o'n por la mal'bon'o, kiu'n li pov'is far'i al li'a'j brak'o'j, por kio la apostol'o ben'is li'n ankaŭ, kaj Crispus deklar'is, ke tio ĉi est'is tag'o de grand'a venk'o. Ek'aŭd'int'e pri tiu ĉi venk'o, Vinicius tut'e perd'is la ord'o'n de si'a'j pens'o'j.

Sed kiam Ligia de'nov'e don'is al li re'freŝ'ig'a'n trink'aĵ'o'n, li re'ten'is moment'e ŝi'a'n man'o'n kaj demand'is :

—Do ankaŭ vi mi'n pardon'is?

—Ni est'as krist'an'o'j. Ni ne rajt'as konserv'i koler'o'n en la kor'o.

Ligia —li dir'is tiam —kiu ajn est'as vi'a Di'o, mi honor'os Li'n per hekatomb'o, nur tial, ke Li est'as vi'a Di'o.

—Nur tial, ke Li est'as vi'a Di'o... —ripet'is Vinicius per mal'fort'a voĉ'o.

Kaj li mal'lev'is la palpebr'o'j'n, ĉar de'nov'e ek'posed'is li'n sven'ec'o.

Ligia for'ir'is, sed post moment'o ŝi re'ven'is kaj, star'iĝ'int'e proksim'e, klin'iĝ'is super li, por vid'i ĉu li dorm'as. Vinicius ek'sent'is ŝi'a'n proksim'ec'o'n kaj, mal'ferm'int'e la okul'o'j'n, rid'et'is ; Ligia facil'e met'is sur ili'n la man'o'n, kvazaŭ vol'ant'e inklin'ig'i li'n al dorm'o. Tiam ek'reg'is li'n grand'a dolĉ'ec'o, sed sam'temp'e li sent'is si'n pli mal'san'a. Kaj tiel est'is efektiv'e. Plen'e nokt'iĝ'is inter'temp'e, kaj kun'e ven'is ankaŭ pli fort'a febr'o. Pro tio li ne pov'is en'dorm'iĝ'i kaj sekv'is Ligian per la okul'o'j, kie'n ajn ŝi mov'iĝ'is. Kelk'foj'e li tamen fal'is en ia'n du'on'dorm'o'n, en kiu li vid'is kaj aŭd'is ĉio'n, kio okaz'is ĉirkaŭ li, sed en kiu la real'ec'o miks'is si'n kun febr'a'j vizi'o'j. Ŝajn'is do al li, ke en iu mal'nov'a, for'las'it'a tomb'ej'o trov'as si'n tur'form'a sankt'ej'o, kie Ligia est'as pastr'in'o. Kaj li ne de'turn'is de ŝi la okul'o'j'n, sed li vid'is ŝi'n sur la supr'o de la tur'o, kun liut'o en la man'o, tut'a'n en lum'o, simil'a'n al tiu'j pastr'in'o'j, kiu'j nokt'e kant'is himn'o'j'n al la lun'o kaj kiu'j'n li vid'ad'is en Orient'o. Li mem grimp'is kun grand'a pen'o sur serpent'simil'a ŝtup'ar'o, por ŝi'n for'kapt'i, kaj post li ramp'is Chilo, klak'ant'e per la dent'o'j pro terur'o kaj ripet'ant'e : “ Ne far'u tio'n, sinjor'o, ĉar ŝi est'as pastr'in'o, pro kiu Li venĝ'os... ” Vinicius ne sci'is, kiu est'as tiu Li, tamen li kompren'is, ke li ir'as plen'um'i sakrilegi'o'n, kaj ankaŭ sent'is sen'mezur'a'n terur'o'n. Sed kiam li ating'is la balustrad'o'n, ĉirkaŭ'ant'a'n la supr'o'n de la tur'o, apud Ligia ek'star'is subit'e la apostol'o kun arĝent'a barb'o kaj dir'is : “ ne lev'u kontraŭ ŝi'n vi'a'n man'o'n, ĉar ŝi aparten'as al mi. ” Kaj, dir'int'e ĉi tio'n, li komenc'is ir'i kun ŝi strat'o'n el lun'lum'o, kvazaŭ voj'o'n al la ĉiel'o, kaj li, Vinicius, etend'int'e al ili la mon'o'j'n, komenc'is pet'eg'i, ke ili li'n kun'pren'u.

Ĉi - moment'e li vek'iĝ'is, re'konsci'iĝ'is kaj komenc'is rigard'i antaŭ si'n. La fajr'o sur la alt'a fajr'o'plat'o ard'is jam mal'pli - fort'e, sed ĵet'is ankoraŭ bril'o'j'n sufiĉ'e viv'a'j'n, kaj ili ĉiu'j sid'is antaŭ la kamen'o, varm'ig'ant'e si'n, ĉar la nokt'o est'is frost'et'a kaj la ĉambr'o sufiĉ'e mal'varm'a. Vinicius vid'is ili'a'j'n spir'o'j'n, el'ir'ant'a'j'n el la buŝ'o'j en la form'o de vapor'o. En la mez'o sid'is la apostol'o, ĉe li'a'j genu'o'j, sur mal'alt'a taburet'o, Ligia, post'e Glaucus, Crispus, Miriam, kaj ĉe la fin'o unu'flank'e Ursus, ali'flank'e Nazarius, la fil'o de Miriam, jun'a knab'o kun bel'eg'a vizaĝ'o kaj long'a'j, nigr'a'j har'o'j, kiu'j fal'is ĝis li'a'j ŝultr'o'j.

Ligia aŭskult'is kun okul'o'j lev'it'a'j al la apostol'o, kaj ĉiu'j kap'o'j est'is turn'it'a'j al li, dum li io'n parol'is du'on'voĉ'e. Vinicius komenc'is rigard'i li'n kun cert'a superstiĉ'a tim'o, ne mult'e mal'pli grand'a, ol tiu terur'o, kiu'n li sent'is en la febr'a vizi'o. Ven'is ankaŭ al li la ide'o, ke en la febr'o li sent'is ver'o'n kaj ke tiu mal'jun'a ven'int'o el mal'proksim'a'j land'o'j efektiv'e for'pren'as de li Ligian kaj konduk'as ŝi'n sur ia'j'n ne'kon'at'o'j'n voj'o'j'n. Li est'is ankaŭ cert'a, ke la mal'jun'ul'o parol'as pri li, kaj ebl'e konsil'as, kiel dis'ig'i li'n de Ligia, ĉar ŝajn'is al Vinicius tut'e ne'ebl'e, ke iu pov'us parol'i pri io ali'a, do, streĉ'int'e la tut'a'n konsci'o'n, li komenc'is aŭskult'i la vort'o'j'n de Petr'o.

Li tamen plen'e erar'is, ĉar la apostol'o de'nov'e parol'is pri Krist'o.

—Ili viv'as per tiu ĉi nom'o! —ek'pens'is Vinicius.

Kaj la mal'jun'ul'o rakont'is pri la kapt'o de Krist'o. Ven'is rot'o kaj pastr'a'j serv'ist'o'j, por Li'n kapt'i. Kiam la sav'int'o demand'is ili'n, kiu'n ili serĉ'as, tiu'j dir'is : “ Jesu'o'n Nazaret'a'n! ” Sed kiam Li dir'is al ili : “ Mi est'as! ” —ili fal'is ter'e'n, ne kuraĝ'ant'e lev'i kontraŭ Li'n la man'o'j'n, kaj nur post re'foj'a demand'o ili Li'n kapt'is.

Ĉi - moment'e la apostol'o inter'romp'is kaj, etend'int'e la man'o'j'n al la fajr'o, dir'is :

—La nokt'o est'is mal'varm'a, kiel hodiaŭ, sed mi'a kor'o ek'bol'is, do mi el'ig'is glav'o'n, por Li'n defend'i, kaj mi for'tranĉ'is la orel'o'n al serv'ist'o de la ĉef'pastr'o. Kaj mi defend'us Li'n pli, ol la propr'a'n viv'o'n, se Li ne dir'us al mi : “ Met'u vi'a'n glav'o'n en la ing'o'n. Ĉu la kalik'o'n, kiu'n la Patr'o al mi don'is, mi ne trink'os? ”... Tiam ili kapt'is Li'n kaj lig'is...

Dir'int'e ĉi tio'n, li met'is la man'o'j'n al la frunt'o kaj ek'silent'is, vol'ant'e antaŭ la plu'a rakont'ad'o ek'reg'i la fort'o'n de la re'memor'o'j. Sed Ursus, ne pov'ant'e si'n de'ten'i, salt'lev'iĝ'is, pli'bon'ig'is per fer'a stang'o la fajr'o'n sur la fajr'o'plat'o, tiel, ke fajr'er'o'j ek'ŝpruc'is or'pluv'e kaj la flam'o pli viv'e ek'salt'is, post'e li sid'iĝ'is kaj ek'kri'is :

—Kio ajn tiam okaz'us —ha!...

Sed li inter'romp'is subit'e, ĉar Ligia met'is la fingr'o'n sur la buŝ'o'n. Li nur spir'is laŭt'eg'e, kaj oni vid'is, ke li ribel'as en la anim'o, kaj ke kvankam ĉiam li est'as pret'a fal'i al la pied'o'j de la apostol'o, tamen tiu'n sol'a'n ag'o'n li ne pov'as en la anim'o aprob'i, ĉar se okaz'us, ekzempl'e, ke en li'a ĉe'est'o iu atak'us la Sav'int'o'n, se li est'us kun Li en tiu nokt'o, ho, kiel li bat'us tiam la soldat'o'j'n kaj la pastr'a'j'n serv'ist'o'j'n kaj la help'ist'o'j'n... Kaj li'a'j okul'o'j nebul'iĝ'is eĉ de larm'o'j ĉe la nur'a pens'o pri tio, sam'e pro ĉagren'o kaj pro intern'a batal'o, ĉar unu'e li ek'pens'is, ke ne nur li defend'us la Sav'int'o'n, sed ankaŭ kun'vok'us help'e al Li ali'a'j'n lig'o'j'n, brav'eg'a'j'n vir'o'j'n, ali'flank'e —ke se li tio'n far'us, li el'montr'us mal'obe'o'n al la Sav'int'o kaj mal'help'us la el'aĉet'o'n de la mond'o.

Tial li ne pov'is re'ten'i larm'o'j'n.

Post moment'o Petr'o, for'pren'int'e la man'o'j'n de la frunt'o, komenc'is rakont'i plu, sed Viniciuson de'nov'e ek'reg'is febr'a du'on'dorm'o. Tio, kio'n li nun aŭd'is, miks'iĝ'is en li'a kap'o kun tio, kio'n la apostol'o rakont'is la antaŭ'a'n nokt'o'n en Ostriano pri tiu tag'o, kiam Krist'o aper'is sur la bord'o de la Tiberiad'a mar'o. Li do vid'is vast'e dis'verŝ'it'a'n ond'ar'o'n, sur ĝi fiŝ'kapt'ist'a'n boat'o'n, kaj en la boat'o Petr'o'n kaj Ligian. Li mem naĝ'is post ili per ĉiu'j fort'o'j, sed la dolor'o en la romp'it'a brak'o mal'help'is al li ili'n ating'i. Vent'eg'o komenc'is ĵet'i la ond'o'j'n sur li'a'j'n okul'o'j'n kaj li ek'sent'is, ke li dron'as, vok'ant'e per pet'eg'a voĉ'o help'o'n. Tiam Ligia sur'genu'iĝ'is antaŭ la apostol'o, kaj tiu ĉi turn'is la boat'o'n kaj etend'is al li rem'il'o'n, kiu'n ek'kapt'int'e, li en'iĝ'is kun ili'a help'o en la boat'o'n kaj fal'is sur ĝi'a'n fund'o'n.

Sed post'e ŝajn'is al li, ke, lev'iĝ'int'e, li ek'vid'is amas'o'n da hom'o'j, naĝ'ant'a'j post la boat'o. La ond'o'j kovr'is per ŝaŭm'o ili'a'n kap'o'j'n ; kelk'a'j'n oni jam vid'is etend'ant'a'j'n nur al man'o'j'n en la akv'a ĥaos'o, sed Petr'o foj'o'n post foj'o sav'ad'is la dron'ant'o'j'n kaj pren'ad'is ili'n en la boat'o'n, kiu iĝ'ad'is, kvazaŭ mirakl'e, ĉiam pli grand'a. Baldaŭ la boat'o'n plen'ig'is hom'amas'o tiel grand'a, kiel tiu, kiu kun'ven'is en Ostriano, kaj post'e ankoraŭ pli grand'a. Vinicius mir'is, kiel ĝi pov'is trov'i tie lok'o'n, kaj li ek'tim'is, ke ili sub'akv'iĝ'os. Sed Ligia komenc'is li'n trankvil'ig'i kaj montr'is al li ia'n lum'o'n sur mal'proksim'a bord'o, al kiu ili naĝ'is. Ĉe tio la sonĝ'o'bild'o'j de Vinicius de'nov'e miks'iĝ'is kun tio, kio'n li aŭd'is en Ostriano el la buŝ'o de la apostol'o, kiel foj'e Krist'o montr'is si'n ĉe la lag'o. Do nun li vid'is en tiu sur'bord'a lum'o iu'n figur'o'n, al kiu Petr'o direkt'is la boat'o'n. Kaj laŭ'grad'e kiel ili proksim'iĝ'ad'is al ĝi, la veter'o iĝ'ad'is pli trankvil'a, la ond'ar'o pli eben'a kaj la lum'o pli grand'a. La amas'o komenc'is kant'i dolĉ'a'n himn'o'n, la aer'o plen'iĝ'is per la odor'o de nard'o ; la akv'o bril'is ĉiel'ark'e, kvazaŭ el la fund'o spegul'iĝ'us lili'o'j kaj roz'o'j, kaj fin'e la boat'o delikat'e tuŝ'is per si'a brust'o sabl'o'n. Tiam Ligia pren'is li'n je la man'o kaj dir'is : “ Ven'u, mi konduk'os vi'n! ” Kaj ŝi konduk'is li'n en la lum'o'n.

...

Vinicus de'nov'e vek'iĝ'is, sed la iluzi'o'j mal'aper'is nur iom post iom, kaj ne tuj li re'akir'is la konsci'o'n pri la real'ec'o. Dum ia temp'o ŝajn'is al li ankoraŭ, ke li est'as sur la lag'o'bord'o kaj ke ĉirkaŭ'as li'n hom'amas'o, en kiu, mem ne sci'ant'e kial, li komenc'is serĉ'i Petroniuson kaj mir'is, ke li ne pov'as li'n trov'i. Tamen hel'a lum'o el la kamen'o, apud kiu jam neniu est'is, re'konsci'ig'is li'n komplet'e. Oliv'lign'a'j ŝtip'o'j dorm'em'e ard'is sub la roz'kolor'a cindr'o, sed hak'pec'o'j da pini'o, kiu'j'n oni vid'ebl'e al'ĵet'is al la ard'aĵ'o, ŝpruc'is per hel'a flam'o, kaj en tiu bril'o Vinicius ek'vid'is Ligian, sid'ant'a'n proksim'e al li'a lit'o.

Ŝi'a vid'o tuŝ'is li'n ĝis la fund'o de la anim'o. Li memor'is, ke la last'a'n nokt'o'n ŝi pas'ig'is en Ostriano, post'e la tut'a'n tag'o'n est'is okup'it'a ĉe li'a fleg'ad'o, kaj nun, kiam ĉiu'j ir'is dorm'i, ŝi sol'a gard'is ĉe li'a lit'o. Facil'e oni pov'is diven'i, ke ŝi tamen est'is cert'e lac'a, ĉar, sid'ant'e sen'mov'e, ŝi hav'is okul'o'j'n ferm'it'a'j'n. Vinicius ne sci'is, ĉu ŝi dorm'as aŭ est'as profund'iĝ'int'a en pens'o'j'n. Li rigard'is ŝi'a'n profil'o'n, la mal'lev'it'a'j'n okul'har'o'j'n, la man'o'j'n, plekt'it'a'j'n sur la genu'o'j, kaj en si'a idol'an'a kap'o li komenc'is pen'e koncept'i, ke krom la grek'a kaj rom'a bel'ec'o, nud'a, mem'fid'a kaj fier'a pro si'a form'o, ekzist'as en la mond'o iu ali'a bel'ec'o, nov'a, sen'lim'e pur'a, en kiu est'as anim'o.

Li ne kapabl'is persvad'i al si nom'i tiu'n bel'ec'o'n krist'an'a, tamen, pens'ant'e pri Ligia, li ne sci'pov'is jam apart'ig'i ŝi'n de la instru'o, kiu'n ŝi konfes'is. Li eĉ kompren'is, ke se ĉiu'j ali'a'j ir'is dorm'i, kaj Ligia sol'a, ŝi, al kiu li far'is tiom da mal'bon'o, mal'dorm'as apud li, ĝi est'as tial, ke tiu ĉi instru'o tiel ordon'as. Sed ĉi tiu pens'o, inspir'ant'a al li admir'o'n al la instru'o, est'is al li kun'e mal'agrabl'a. Li prefer'us, ke Ligia far'u tio'n pro am'o al li, al li'a vizaĝ'o, okul'o'j, al li'a statusimila figur'o, unu'vort'e pro ĉiu'j tiu'j kaŭz'o'j, pro kiu'j mult'foj'e volv'is si'n ĉirkaŭ li'a kol'o neĝ'blank'a'j brak'o'j, grek'a'j kaj roman'a'j.

Subit'e li tamen ek'sent'is, ke se ŝi est'u tia, kiel ali'a'j vir'in'o'j, li jam trov'us en ŝi ia'n mank'o'n. Tiam li ek'mir'is kaj mem ne kompren'is, kio kun li okaz'as, ĉar li rimark'is, ke ankaŭ en li komenc'is form'i si'n ia'j nov'a'j sent'o'j kaj nov'a'j plaĉ'o'j, fremd'a'j al la mond'o, en kiu ĝis nun li viv'is.

Ŝi dum'e mal'ferm'is la okul'o'j'n, kaj vid'ant'e, ke Vinicius ŝi'n rigard'as, proksim'iĝ'is al li kaj dir'is :

—Mi est'as apud vi.

Li respond'is al ŝi :

—Mi vid'is en sonĝ'o vi'a'n anim'o'n.

ĈAPITRO XXVI

La sekv'int'a'n maten'o'n li vek'iĝ'is mal'fort'a, sed kun kap'o mal'varm'a, sen febr'o. Ŝajn'is al li, ke li'n vek'is ia flustr'a inter'parol'o, sed kiam li mal'ferm'is la okul'o'j'n, Ligia ne est'is plu apud li, nur Ursus, klin'it'e antaŭ la kamen'o, dis'rast'is la griz'a'n cindr'o'n kaj serĉ'is en ĝi ard'o'n, kiu'n trov'int'e, li komenc'is dis'blov'i la fajr'o'n tiel, kvazaŭ li far'us ĝi'n ne per buŝ'o, sed per forĝ'ist'a blov'sak'o.

Vinicius, re'memor'int'e, ke tiu hom'o hieraŭ venk'is Crot on, observ'is kun interes'o, ind'a je amator'o de aren'o, li'a'n grand'eg'a'n dors'o'n, simil'a'n al la dors'o de ciklop'o, kaj la femur'o'j'n, potenc'a'j'n, kvazaŭ kolon'o'j.

—Dank'o'n al Merkur'o, ke li ne romp'is al mi la nuk'o'n —li ek'pens'is intern'e. —Je Poluks'o! se ali'a'j lig'o'j simil'as al li, la apud'danub'a'j legi'o'j pov'os iam hav'i pro ili mal'facil'a'n task'o'n!

Kaj laŭt'e li ek'parol'is :

—He, sklav'o!

Ursus for'ig'is la kap'o'n el la kamen'o kaj, rid'et'ant'e preskaŭ amik'e, dir'is :

—Di'o don'u al vi, sinjor'o, bon'a'n tag'o'n kaj bon'a'n san'o'n, sed mi est'as liber'a hom'o, ne sklav'o.

Al Vinicius, kiu dezir'is demand'i Ursuson pri la nask'iĝ'land'o de Ligia, tiu'j vort'o'j far'is cert'a'n plezur'o'n, ĉar inter'parol'o kun hom'o liber'a, kvankam simpl'a, mal'pli ofend'is li'a'n roman'a'n kaj patrici'a'n dign'o'n, ol inter'parol'o kun sklav'o, en kiu nek la leĝ'o, nek la mor'o re'kon'is hom'a'n est'aĵ'o'n.

—Vi do ne aparten'as al Aulus oj? —li demand'is.

—Ne, sinjor'o. Mi serv'as al Callina, kiel mi serv'is al ŝi'a patr'in'o, sed liber'vol'e.

Ĉe tio ĉi li de'nov'e kaŝ'is la kap'o'n en la kamen'o'n, por blov'i iom sur la karb'o'j'n, sur kiu'j'n li antaŭ'e ĵet'is pec'o'j'n de lign'o, post'e li el'tir'is ĝi'n kaj dir'is :

—Ĉe ni ne est'as sklav'o'j.

Sed Vinicius demand'is :

—Kie est'as Ligia?

—Ŝi ĵus for'ir'is, kaj mi dev'as kuir'i por vi maten'manĝ'o'n, sinjor'o. Ŝi mal'dorm'is apud vi la tut'a'n nokt'o'n.

—Kial vi ne anstataŭ'is ŝi'n?

—Ĉar ŝi tiel vol'is, kaj mi'a afer'o est'as obe'i.

Ĉe tio la okul'o'j de Ursus mal'seren'iĝ'is, kaj post moment'o li al'don'is :

—Se mi ŝi'n ne obe'us, vi jam ne viv'us, sinjor'o.

—Ĉu vi bedaŭr'as, ke vi mi'n ne mort'ig'is?

—Ne, sinjor'o. Krist'o ne ordon'is mort'ig'i.

—Kaj Atacinus? kaj Croto?

—Mi ne pov'is ag'i ali'e —ek'murmur'is Ursus.

Kaj li komenc'is rigard'i kvazaŭ kun bedaŭr'o si'a'j'n man'o'j'n, kiu'j vid'ebl'e rest'is idol'an'a'j, malgraŭ ke la anim'o akcept'is la bapt'o'n.

Post'e, met'int'e pot'o'n sur la fajr'o'plat'o'n kaj ek'kaŭr'int'e antaŭ la kamen'o, li fiks'is pens'em'a'n rigard'o'n sur la flam'o.

—Ĝi est'as vi'a kulp'o, sinjor'o —li dir'is fin'e —kial vi lev'is la man'o'n kontraŭ ŝi'n, kontraŭ la reĝ'a'n fil'in'o'n?

Vinicius en la unu'a moment'o ek'bol'is pro la ofend'it'a fier'ec'o, ke tiu simpl'ul'o kaj barbar'o kuraĝ'as ne nur parol'i al li tiel familiar'e, sed eĉ riproĉ'i li'n. Al tiu'j ekster'ordinar'a'j kaj ne'kred'ebl'a'j afer'o'j, kiu'j li'n traf'is de la antaŭ'hieraŭ'a nokt'o, al'iĝ'is ankoraŭ unu. Sed, est'ant'e mal'fort'a kaj ne hav'ant'e apud si'a'j'n sklav'o'j'n, li ek'reg'is si'n, tiom pli, ke ankaŭ la dezir'o ek'kon'i ia'j'n detal'o'j'n el la viv'o de Ligia super'is li'a'n koler'o'n.

Do, trankvil'iĝ'int'e, li komenc'is demand'i pri la milit'o de la lig'o'j kontraŭ Vannius kaj la svevoj. Ursus volont'e rakont'is, sed li ne pov'is al'don'i mult'e al tio, kio'n si'a'temp'e Aulus Plautius rakont'is al Vinicius. Ursus ne part'o'pren'is en la batal'o, ĉar li akompan'is la garanti'ul'in'o'j'n en la tend'ar'o'n de Atelius Hister. Li nur sci'is, ke la lig'o'j venk'is la svevojn kaj la jazigojn, sed ili'a komand'ant'o kaj reĝ'o pere'is de jaziga sag'o. Tuj post'e ven'is la fam'o, ke la semnonoj brul'ig'is la arb'ar'o'j'n ĉe ili'a lim'o, do ili re'ven'is flug'rapid'e, por venĝ'i la ofend'o'n, kaj la garanti'ul'in'o'j rest'is ĉe Atelius, kiu komenc'e ordon'is don'ad'i al ili reĝ'a'j'n honor'o'j'n. Post'e la patr'in'o de Ligia mort'is. La rom'a komand'ant'o ne sci'is, kio'n far'i kun la infan'o. Ursus vol'is re'ven'i kun ĝi hejm'land'e'n, sed la voj'o est'is danĝer'a pro sovaĝ'a'j best'o'j kaj gent'o'j ; kiam do ven'is fam'o, ke iu'j send'it'o'j de la lig'o'j trov'as si'n ĉe Pomponius, ofer'ant'e al li help'o'n kontraŭ la markoman'o'j, Hister send'is ili'n al Pomponius. Al'ven'int'e al li, ili tamen ek'sci'is, ke neniu'j send'it'o'j est'is ven'int'a'j —kaj tia'manier'e ili rest'is en la tend'ar'o, el kie Pomponius kun'pren'is ili'n en Rom'o'n, kaj, solen'int'e la triumf'ir'o'n, don'is la reĝ'a'n infan'o'n al Pomponia Graecina.

Vinicius, kvankam nur et'a'j detal'o'j en la rakont'o de Ursus est'is al li ne'kon'at'a'j, aŭskult'is kun plezur'o, ĉar li'a'n sen'lim'a'n patrici'a'n fier'ec'o'n agrabl'e flat'is tio, ke mem'vid'int'e atest'ant'o konfirm'is la reĝ'a'n de'ven'o'n de Ligia. Kiel reĝ'a fil'in'o, ŝi pov'us okup'i en la cezar'a kort'eg'o lok'o'n, egal'a'n al tiu'j, okup'at'a'j de fil'in'o'j de plej eminent'a'j roman'a'j gent'o'j, tiom pli, ke la naci'o, kies reg'ant'o est'is ŝi'a patr'o, neniam ĝis nun milit'is kontraŭ Rom'o, kaj kvankam barbar'a, ĝi pov'us tamen, laŭ la atest'o de Atelius Hister mem, montr'iĝ'i tim'ind'a, ĉar ĝi posed'is “ sen'nombr'a'n amas'o'n ” da milit'ist'o'j.

Ursus ceter'e plen'e konfirm'is tiu'n atest'o'n, ĉar al demand'o de Vinicius pri la lig'o'j li respond'is :

—Ni loĝ'as en arb'ar'o'j, sed ni'a land'o est'as tiel grand'a, ke neniu sci'as, kie fin'iĝ'as la arb'ar'eg'o, kaj la popol'o est'as tie mult'a. Est'as ankaŭ en la arb'ar'o'j lign'a'j urb'o'j, kie reg'as grand'a bon'stat'o, ĉar kio'n la semnonoj, markoman'o'j, vandal'o'j kaj kvad'o'j milit'rab'as en la mond'o, tio'n ni for'pren'as de ili. Sed ili ne kuraĝ'as milit'i kontraŭ ni, nur kiam vent'o blov'as de ili'a flank'o, ili brul'ig'as ni'a'j'n arb'ar'o'j'n. Kaj ni tim'as nek ili'n, nek la rom'a'n cezar'o'n.

—La di'o'j don'is al Rom'o la reg'ad'o'n super la mond'o —dir'is Vinicius sever'e.

—La di'o'j est'as mal'bon'a'j spirit'o'j —respond'is simpl'e Ursus —kaj kie ne est'as la roman'o'j, tie ne est'as ankaŭ ili'a reg'ad'o.

Ĉe tio li bon'ig'is la fajr'o'n kaj parol'is kvazaŭ al si mem :

—Kiam la cezar'o pren'is Callinan en la kort'eg'o'n kaj mi pens'is, ke tie pov'as traf'i ŝi'n mal'bon'o, mi vol'is ir'i for, en la arb'ar'o'j'n, kaj ven'ig'i la lig'o'j'n, help'e al la reĝ'id'in'o. Kaj la lig'o'j ek'ir'us al Danub'o, ĉar tio est'as popol'o bon'a, kvankam idol'an'a. Jen! mi port'us al ili la “ bon'a'n nov'aĵ'o'n ”. Sed mi ja ĉiu'okaz'e, kiam Callina re'ven'os al Pomponia, pet'os ŝi'n riverenc'e, ke ŝi las'u mi'n ir'i al ili, ĉar Krist'o nask'iĝ'is mal'proksim'e kaj ili eĉ ne aŭd'is pri Li... Li sci'is pli bon'e, ol mi, kie Li dev'is nask'iĝ'i, sed se Li ven'us en la mond'o'n ĉe ni, en la arb'ar'o, ni Li'n cert'e ne martir'ig'us, sed ni vart'us la Infan'et'o'n kaj zorg'us, ke mank'u al Ĝi ne ĉas'aĵ'o'j, nek fung'o'j, nek kastor'a'j fel'o'j, nek sukcen'o. Kaj kio'n ni milit'pren'us de la svevoj kaj markoman'o'j, tio'n ni al Ĝi re'don'us, ke Ĝi hav'u bon'stat'o'n kaj komfort'o'n.

Tiel parol'ant'e, li al'met'is al la fajr'o vaz'o'n kun sup'o, destin'it'a por Vinicius, kaj ek'silent'is. Li'a pens'o vag'is vid'ebl'e dum ia temp'o en la lig'a'j arb'ar'o'j, kaj nur, kiam la fluid'aĵ'o komenc'is sibl'i, li verŝ'is ĝi'n en mal'profund'a'n plad'o'n kaj, mal'varm'ig'int'e ĝi'n sufiĉ'e, dir'is :

Glaucus konsil'as, sinjor'o, ke vi mov'u kiel ebl'e mal'mult'e eĉ tiu'n brak'o'n, kiu est'as san'a, do Callina ordon'is, ke mi vi'n nutr'u.

Ligia ordon'is! kontraŭ tio est'is nenia respond'o. En la kap'o'n de Vinicius ne ven'is eĉ la ide'o kontraŭ'star'i al ŝi'a vol'o, kvazaŭ ŝi est'us fil'in'o de cezar'o, aŭ di'in'o, li ne respond'is do eĉ unu vort'o'n, kaj Ursus, sid'iĝ'int'e apud li'a lit'o, komenc'is ĉerp'i la sup'o'n el la plad'o per mal'grand'a trink'vaz'o kaj port'i ĝi'n al la buŝ'o de Vinicius. Li tio'n far'is tiel zorg'em'e, kun tiel bon'a rid'et'o en si'a'j blu'a'j okul'o'j, ke Vinicius ne kred'is al si'a'j okul'o'j, ke tio ĉi pov'as est'i la sam'a terur'a titan'o, kiu en la antaŭ'a tag'o, mort'ig'int'e Crot on, atak'is li'n mem, kiel vent'eg'o, kaj dis'ŝir'us li'n, se Ligia li'n ne kompat'us. La jun'a patrici'o unu'a'foj'e en la viv'o konsider'is, kio pov'as okaz'i en la anim'o de simpl'ul'o kaj barbar'o.

Sed Ursus montr'iĝ'is vart'ist'o tiom mal'lert'a, kiom zorg'em'a. La trink'vaz'o tut'e mal'aper'is inter li'a'j herkul'a'j fingr'o'j, tiel, ke por la buŝ'o de Vinicius rest'is neniom da lok'o. Post kelk'a'j mal'sukces'a'j prov'o'j la fort'eg'ul'o, en grand'eg'a embaras'o, dir'is :

—He, pli facil'e est'us el'tren'i ur'o'n el ĝi'a kaŝ'ej'o...

Viniciuson ek'amuz'is la embaras'it'ec'o de la lig'o, sed ne mal'pli ek'interes'is li'n li'a rimark'o. Li vid'ad'is en cirk'o'j terur'a'j'n ur'o'j'n, ven'ig'at'a'j'n el la nord'a'j arb'ar'eg'o'j, kiu'j'n plej brav'a'j bestiarii ĉas'is kun tim'o kaj kiu'j'n nur elefant'o'j super'is per grand'ec'o kaj fort'o.

—Ĉu vi iam prov'is kapt'i tia'j'n best'eg'o'j'n je la korn'o'j? —demand'is li kun grand'a mir'o.

—Antaŭ ol pas'is super mi du'dek vintr'o'j, mi tim'is —respond'is Ursus —sed post'e ĝi okaz'ad'is!

Kaj de'nov'e li komenc'is nutr'i Vinicius on, ankoraŭ pli mal'lert'e, ol antaŭ'e.

—Mi dev'as pet'i Miriamon aŭ Nazariuson —li dir'is.

Sed dum'e la pal'a kapet'o de Ligia el'ŝov'is si'n el post la kurten'o.

—Tuj mi help'os —ŝi dir'is.

Kaj post moment'o ŝi el'ir'is el la cubiculum, kie ŝi est'is vid'ebl'e pret'iĝ'ant'a al dorm'o, ĉar ŝi est'is vest'it'a nur per al'figur'a tunik'o, nom'at'a de la antikv'ul'o'j capitium, preciz'e kovr'ant'a la brust'o'n, kaj hav'is dis'lig'it'a'j'n har'o'j'n. Vinicius, kies kor'o ek'bat'is pli viv'e je ŝi'a vid'o, komenc'is ŝi'n riproĉ'i, ke ĝis nun ŝi ne pens'is pri dorm'o, sed ŝi respond'is gaj'e :

—Mi ĝust'e intenc'is tio'n far'i, sed antaŭ'e mi anstataŭ'os Ursus on.

Kaj pren'int'e la trink'vaz'o'n, ŝi sid'iĝ'is sur la rand'o de la lit'o kaj komenc'is nutr'i Vinicius on, kiu sent'is si'n sam'temp'e humil'ig'it'a kaj feliĉ'a. Kiom'foj'e ŝi klin'iĝ'is al li, radi'is al li la varm'o de ŝi'a korp'o kaj ŝi'a'j dis'lig'it'a'j har'o'j fal'ad'is sur li'a'n brust'o'n ; li pal'iĝ'ad'is pro la impres'o, sed en la tumult'o kaj ekscit'o de la pasi'o'j li sent'is ankaŭ, ke ŝi est'as al li kar'a super ĉio kaj super ĉio ador'at'a est'aĵ'o, kompar'e kun kiu la tut'a mond'o est'as nenio. Unu'e li avid'is ŝi'n, nun li komenc'is plen'brust'e ŝi'n am'i. Antaŭ'e, kiel ĝeneral'e en la viv'o, ankaŭ en si'a'j sent'o'j li est'is, kiel ĉiu'j tiam'a'j hom'o'j, blind'a, sen'konsider'a ego'ist'o, kiu zorg'is nur pri si mem ; nun li komenc'is zorg'i ankaŭ pri ŝi.

Post moment'o li sekv'e rifuz'is manĝ'i plu kaj, kvankam li trov'is sen'lim'a'n volupt'o'n en ŝi'a vid'o kaj en ŝi'a ĉe'est'o, li dir'is :

—Sufiĉ'e. Ir'u dorm'i, mi'a di'a.

—Ne nom'u mi'n tiel —ŝi respond'is —ne dec'as al mi tio'n aŭskult'i.

Tamen ŝi rid'et'is al li kaj post'e dir'is, ke ŝi'a dorm'em'o pas'is, ke ŝi ne sent'as si'n lac'a kaj ne ir'os kuŝ'iĝ'i, antaŭ ol Glaucus al'ven'os. Li aŭskult'is ŝi'a'j'n vort'o'j'n, kiel muzik'o'n, kaj sam'temp'e li'a kor'o plen'iĝ'ad'is per ĉiam pli grand'a emoci'o, ĉiam pli grand'a admir'o, ĉiam pli grand'a dank'em'o, kaj la pens'o serĉ'is manier'o'n, por el'montr'i al ŝi tiu'n dank'em'o'n.

Ligia —li dir'is post moment'a silent'o —mi vi'n antaŭ'e ne kon'is. Sed nun mi sci'as, ke mi ir'is mal'ĝust'a'n voj'o'n, por vi'n akir'i, do mi dir'as al vi : re'ven'u al Pomponia Graecina kaj est'u cert'a, ke de nun neniu lev'os kontraŭ vi'n la man'o'n.

Sed ŝi'a vizaĝ'o subit'e mal'gaj'iĝ'is.

—Mi est'us feliĉ'a —ŝi respond'is —se mi pov'us ŝi'n ek'vid'i, almenaŭ de mal'proksim'e, sed re'ven'i al ŝi mi jam ne pov'as.

—Kial? —demand'is Vinicius kun mir'o.

—Ni, krist'an'o'j, sci'as per'e de Acte, kio okaz'os sur Palatin'o. Ĉu vi ne aŭd'is, ke la cezar'o baldaŭ post mi'a for'kur'o, kaj antaŭ si'a for'vetur'o en Neopolon, al'vok'is Auluson kaj Pomponian —kaj kred'ant'e, ke ili mi'n help'is, minac'is ili'n per si'a koler'o. Feliĉ'e, Aulus pov'is al li respond'i : “ Vi sci'as, sinjor'o, ke neniam mensog'o el'ir'is el mi'a buŝ'o, mi ĵur'as al vi, ke ni ne help'is ŝi'n for'kur'i kaj ke, sam'e kiel vi, ni ne sci'as, kio kun ŝi okaz'is. ” La cezar'o ek'kred'is, post'e li forges'is —kaj mi laŭ la konsil'o de ni'a'j super'ul'o'j, neniam skrib'is al la patr'in'o, kie mi est'as, por ke ŝi ĉiam pov'u pur'konscienc'e ĵur'i, ke ŝi nenio'n sci'as pri mi. Vi tio'n ebl'e ne kompren'os, Vinicius, sed al ni ne est'as permes'it'e mensog'i, eĉ por sav'i la viv'o'n. Tia est'as ni'a instru'o, al kiu ni vol'as agord'i la kor'o'j'n. do mi ne vid'is Pomponian de la temp'o, kiam mi for'las'is ŝi'a'n dom'o'n, kaj ŝi'n nur de temp'o al temp'o ating'is mal'proksim'a'j eĥ'o'j, ke mi viv'as kaj est'as sekur'a.

Ĉe tio ek'posed'is ŝi'n sopir'o, ĉar ros'o de larm'o'j kovr'is ŝi'a'n okul'o'j'n, sed baldaŭ ŝi trankvil'iĝ'is kaj dir'is :

—Mi sci'as, ke ankaŭ Pomponia sopir'as je mi, ni tamen hav'as ni'a'j'n konsol'o'j'n, kiu'j'n ne hav'as ali'a'j hom'o'j.

—Jes —re'dir'is Vinicius —vi'a konsol'o est'as Krist'o, sed mi tio'n ne kompren'as.

—Rigard'u ni'n : por ni ne ekzist'as dis'iĝ'o'j, ne ekzist'as dolor'o'j kaj sufer'o'j, kaj se ili ven'as, ili ŝanĝ'as si'n en ĝoj'o'n. Eĉ la mort'o mem, kiu por vi est'as la fin'o de la viv'o, por ni est'as nur ĝi'a komenc'o kaj ŝanĝ'o de feliĉ'o mal'pli bon'a je la pli bon'a, de la mal'pli trankvil'a je la pli trankvil'a kaj etern'a. Konsider'u, kia dev'as est'i ni'a instru'o, kiu ordon'as al ni kompat'o'n eĉ por ni'a'j mal'amik'o'j, mal'permes'as mensog'o'n, pur'ig'as ni'a'j'n anim'o'j'n de mal'bon'o kaj promes'as sen'mezur'a'n feliĉ'o'n post'mort'e.

—Mi aŭd'is tio'n en Ostriano, mi vid'is, kiel vi ag'is kun mi mem kaj kun Chilo, kaj kiam mi pens'as pri tio, ĝis nun ŝajn'as al mi, ke ĝi est'as sonĝ'o kaj ke mi dev'as kred'i nek mi'a'j'n orel'o'j'n, nek la okul'o'j'n. Sed vi respond'u al mi'a ali'a demand'o : ĉu vi est'as feliĉ'a?

—Jes! —re'dir'is Ligia —Konfes'ant'e Krist'o'n mi ne pov'as est'i mal'feliĉ'a.

Vinicius rigard'is ŝi'n tiel, kvazaŭ tio, kio'n ŝi dir'is, est'us tut'e ekster la mezur'o de la hom'a rezon'ad'o.

—Kaj vi ne vol'us re'ven'i al Pomponia?

—Mi vol'us per la tut'a anim'o kaj mi re'ven'os, se tia est'os la vol'o de Di'o.

—Do mi dir'as al vi : re'ven'u, kaj mi ĵur'as al vi je mi'a'j lar'o'j, ke mi ne lev'os kontraŭ vi'n la man'o'n.

Ligia en'pens'iĝ'is moment'e, post'e ŝi respond'is :

—Ne. Mi ne pov'as en'danĝer'ig'i mi'a'j'n famili'an'o'j'n. La cezar'o ne am'as la gent'o'n de Plautiusoj. Se mi re'ven'us —vi sci'as, kiel per sklav'o'j dis'kon'iĝ'as en Rom'o ĉiu nov'aĵ'o —ankaŭ mi'a re'ven'o iĝ'us kon'at'a en la urb'o kaj Nero sen'dub'e ek'sci'us pri ĝi per'e de si'a'j sklav'o'j. Tiam li pun'us Aulusojn, kaj en plej bon'a okaz'o de'nov'e for'pren'us mi'n de ili.

—Jes —dir'is Vinicius, kun'tir'ant'e la brov'o'j'n —tio pov'us okaz'i. Li far'us ĝi'n, eĉ simpl'e tial, por montr'i, ke li'a vol'o dev'as est'i plen'um'it'a. Ver'e est'as, ke li nur forges'is pri vi, aŭ ne vol'is pens'i, opini'ant'e, ke ne li, sed mi est'as ofend'it'a. Ebl'e tamen... for'pren'int'e vi'n de Aulus oj... li vi'n re'don'us al mi, kaj mi re'ven'ig'us vi'n al Pomponia.

Sed ŝi demand'is mal'gaj'e :

Vinicius, ĉu vi vol'us de'nov'e vid'i mi'n sur Palatin'o?

Li kun'prem'is la dent'o'j'n kaj respond'is :

—Ne. Vi est'as prav'a. Mi parol'is, kiel mal'saĝ'ul'o! Ne!

Kaj subit'e li ek'vid'is antaŭ si kvazaŭ abism'o'n sen fund'o. Li est'is patrici'o, li est'is arme'a tribun'o, li est'is potenc'a hom'o, sed super ĉiu'j potenc'o'j de la mond'o, al kiu li aparten'is, star'is ja la furioz'ul'o, kies vol'o'n aŭ malic'ec'o'n oni ne pov'is antaŭ'vid'i. Ne konsider'i li'n, ne tim'i li'n pov'is ebl'e nur tia'j hom'o'j, kiel la krist'an'o'j, por kiu'j tiu ĉi tut'a mond'o, ĝi'a'j dis'iĝ'o'j, sufer'o'j kaj la mort'o mem est'is nenio. Ĉiu'j ali'a'j dev'is trem'i antaŭ li. La terur'ec'o de la temp'o, en kiu ili vid'is, el'montr'is si'n al Vinicius en si'a tut'a monstr'a ampleks'o. Jen li ne pov'is re'don'i Ligian al Aulusoj pro la tim'o, ke la monstr'o re'memor'os pri ŝi kaj direkt'os al ŝi si'a'n koler'o'n ; pro tiu sam'a kaŭz'o, se li nun edz'in'ig'us Ligian, li pov'us en'danĝer'ig'i ŝi'n, si'n mem kaj Aulusojn. Unu moment'o de mal'bon'humor'o sufiĉ'is, por ĉiu'j'n pere'ig'i. Vinicius unu'a'foj'e en la viv'o ek'sent'is, ke aŭ la mond'o dev'as ŝanĝ'iĝ'i kaj ali'nask'iĝ'i, aŭ la viv'o iĝ'os tut'e ne'ebl'a. Li ek'kompren'is ankaŭ tio'n, kio ankoraŭ antaŭ moment'o est'is por li mal'klar'a, ke en tia temp'o nur la krist'an'o'j sol'a'j pov'is est'i feliĉ'a'j.

Sed antaŭ ĉio ek'kapt'is li'n bedaŭr'o, ĉar li kompren'is ankaŭ tio'n, ke li mem tiel implik'is la viv'o'n al si mem kaj al Ligia, kaj ke tiu implik'aĵ'o est'as preskaŭ sen'el'ir'a. Kaj sub la influ'o de tiu bedaŭr'o li komenc'is parol'i :

—Ĉu vi sci'as, ke vi est'as pli feliĉ'a, ol mi? En mal'riĉ'ec'o kaj en tiu ĉi unu ĉambr'o inter la simpl'ul'o'j vi hav'is vi'a'n instru'o'n kaj vi'a'n Krist'o'n, dum mi hav'as nur vi'n, kaj kiam mi perd'is vi'n, mi est'is kiel mizer'ul'o, kiu hav'as nek tegment'o'n super si, nek pan'o'n. Vi est'as al mi pli kar'a, ol la tut'a mond'o. Mi serĉ'is vi'n, ĉar mi ne pov'is viv'i sen vi. Mi vol'is nek festen'o'j'n, nek dorm'o'n. Se mi ne esper'us vi'n re'trov'i, mi ĵet'us mi'n sur glav'o'n. Sed mi tim'as la mort'o'n, ĉar mi ne pov'us vi'n rigard'i. Mi dir'as al vi pur'a'n ver'o'n, ke mi ne kapabl'as viv'i sen vi kaj ke ĝis nun mi viv'is nur per la esper'o, ke mi vi'n re'trov'os kaj re'vid'os. Ĉu vi memor'as ni'a'j'n inter'parol'o'j'n ĉe Aulus oj? Foj'e vi desegn'is al mi fiŝ'o'n sur la sabl'o, sed mi ne kompren'is, kio'n ĝi signif'as. Ĉu vi memor'as, kiel ni lud'is pilk'o'n? Al'ven'is Aulus, tim'ig'is ni'n per Libitino kaj inter'romp'is al ni la inter'parol'o'n. Pomponia dir'is ĉe la adiaŭ'o al Petronius, ke Di'o est'as unu, ĉio'pov'a kaj kompat'em'a, sed en ni'a'j'n kap'o'j'n ne ven'is eĉ la ide'o ke vi'a Di'o est'as Krist'o. Li re'don'u vi'n al mi, kaj mi Li'n ek'am'os, kvankam Li ŝajn'as al mi Di'o de sklav'o'j, fremd'ul'o'j kaj mizer'ul'o'j. Vi sid'as apud mi kaj nur pri Li vi pens'as. Pens'u ankaŭ pri mi, ali'e mi Li'n ek'mal'am'os. Por mi vi sol'a est'as di'in'o. Ben'it'a est'as vi'a patr'o kaj patr'in'o, ben'it'a la land'o, kiu vi'n nask'is. Mi vol'us ĉirkaŭ'pren'i vi'a'j'n pied'o'j'n kaj preĝ'i al vi, mi vol'us al vi honor'don'i, al vi far'i ofer'o'j'n, al vi mi'n ador'klin'i —vi tri'obl'e di'a!! Vi ne sci'as, vi ne pov'as sci'i, kiel mi vi'n am'as...

Tiel parol'ant'e, li tra'ŝov'is la man'o'j'n sur si'a pal'iĝ'int'a frunt'o kaj du'on'ferm'is la okul'o'j'n. Li'a natur'o neniam kon'is bar'o'j'n, nek en koler'o, nek en am'o. Li parol'is kun emoci'o, kiel hom'o, kiu, ĉes'int'e si'n reg'i, vol'as konsider'i nenia'n mezur'o'n en la vort'o'j, nek en la ador'o. Sed li parol'is el la fund'o de la anim'o kaj sincer'e. Oni pov'is sent'i, ke la dolor'o, admir'o, pasi'o, kaj ador'o, amas'iĝ'int'e el li'a brust'o, ŝpruc'eg'is per ne're'ten'ebl'a torent'o da vort'o'j. Al Ligia li'a'j vort'o'j ek'ŝajn'is blasfem'a'j, tamen ŝi'a kor'o komenc'is bat'i, kvazaŭ ĝi vol'us dis'ŝir'i la tunik'o'n, ĝen'ant'a'n la brust'o'n. Ŝi ne pov'is kontraŭ'star'i kompat'o'n por li kaj por li'a turment'o. Kor'tuŝ'is ŝi'n la ador'o, kun kiu li parol'is al ŝi. Ŝi sent'is si'n am'at'a kaj ador'at'a sen lim'o, ŝi sent'is, ke ĉi tiu ne'fleks'ebl'a kaj danĝer'a hom'o aparten'as nun al ŝi anim'e kaj korp'e, kiel sklav'o, kaj tiu sent'o de li'a humil'ec'o, de la propr'a potenc'o plen'ig'is ŝi'n per feliĉ'o. La re'memor'o'j re'viv'iĝ'is en ŝi en unu moment'o. Li est'is por ŝi de'nov'e tiu mir'ind'a kaj bel'eg'a, kiel idol'an'o di'o, Vinicius, kiu en la dom'o de Aulusoj parol'is al ŝi pri am'o kaj vek'is, kvazaŭ el dorm'o, ŝi'a'n tiam ankoraŭ du'on'infan'a'n kor'o'n ; tiu sam'a, kies kis'o'j'n ŝi ankoraŭ sent'is sur si'a buŝ'o, el kies brak'o'j Ursus el'ŝir'is ŝi'n sur Palatin'o, kvazaŭ li el'ŝir'us ŝi'n el flam'o. Sed nun, kun admir'o kaj kun'e kun dolor'o sur si'a agl'a vizaĝ'o, kun pal'iĝ'int'a frunt'o kaj pet'eg'a okul'esprim'o, vund'it'a, venk'it'a de l ' am'o, am'eg'ant'a, plen'a de ador'o kaj humil'ec'o, li ek'ŝajn'is al ŝi tia, kia'n ŝi tiam dezir'us li'n hav'i kaj kia'n ŝi ek'am'us per la tut'a anim'o, sekv'e pli kar'a, ol iam ajn.

Kaj subit'e ŝi ek'kompren'is, ke pov'as ven'i moment'o, en kiu li'a am'o ek'reg'os kaj ek'kapt'os ŝi'n, kiel vent'eg'o, kaj ek'sent'int'e ĉi tio'n, ŝi mem spert'is tiu'n impres'o'n, kiu'n li spert'is antaŭ moment'o : nom'e, ke ŝi star'as ĉe la rand'o de abism'o. Por tio do ŝi for'las'is la dom'o'n de Aulus oj? por tio ŝi sav'is si'n per for'kur'o? por tio ŝi kaŝ'is si'n tiel long'e en la mizer'a'j kvartal'o'j de la urb'o? Kiu est'is tiu Vinicius? Aŭgust'an'o, soldat'o kaj kort'eg'an'o de Nero. Li ja part'o'pren'is en la mal'virt'o'j kaj diboĉ'o'j de la cezar'o, kiel atest'is tiu festen'o, kiu'n Ligia ne pov'is forges'i, li ja kun'e kun ali'a'j vizit'ad'is la templ'o'j'n kaj ofer'don'ad'is al la mal'ind'a'j di'o'j, je kiu'j li ebl'e eĉ ne kred'is, sed al kiu'j li tamen don'ad'is oficial'a'n honor'o'n. Li ja persekut'is ŝi'n, por ŝi'n far'i si'a sklav'in'o kaj am'at'in'o, kaj sam'temp'e en'puŝ'i ŝi'n en tiu'n terur'a'n mond'o'n de luks'o'j, volupt'o'j, krim'o'j kaj mal'nobl'aĵ'o'j, vok'ant'o'j pri la Di'a koler'o kaj venĝ'o. Li, ver'e, ŝajn'is al ŝi ŝanĝ'it'a, sed ja li mem ĵus dir'is al ŝi, ke se ŝi pens'os pri Krist'o pli mult'e, ol pri li, li est'as pret'a Li'n ek'mal'am'i. Al Ligia ŝajn'is, ke la nur'a pens'o pri iu ajn ali'a am'o, ol la am'o al Krist'o, jam est'as pek'o kontraŭ Li kaj kontraŭ la instru'o, kiam do ŝi rimark'is, ke en la fund'o de ŝi'a anim'o pov'us vek'iĝ'i ali'a'j sent'o'j kaj dezir'o'j, ek'kapt'is ŝi'n tim'o antaŭ la propr'a est'ont'ec'o kaj antaŭ la propr'a kor'o.

En tiu moment'o de ŝi'a intern'a batal'o aper'is Glaucus, kiu ven'is pri'zorg'i la mal'san'ul'o'n kaj esplor'i li'a'n san'o'n. Sur la vizaĝ'o de Vinicius en unu sekund'o bild'iĝ'is koler'o kaj mal'pacienc'o. Li est'is mal'kontent'a, ke oni mal'help'is li'a'n inter'parol'o'n kun Ligia, kaj kiam Glaucus komenc'is far'i al li demand'o'j'n, li respond'ad'is preskaŭ kun mal'estim'o. Baldaŭ li, ver'e, moder'ig'is si'n, sed se Ligia hav'is ia'j'n iluzi'o'j'n, ke tio, kio'n li aŭd'is en Ostriano, pov'us impres'i li'a'n ne'influ'ebl'a'n natur'o'n, tiu'j ŝi'a'j iluzi'o'j dev'is neni'iĝ'i. Li ŝanĝ'is si'n nur por ŝi, sed ekster tiu ĉi sol'a sent'o rest'is en li'a brust'o la iam'a, sever'a kaj ego'ist'a, ver'e roman'a kaj kun'e lup'a kor'o, ne'kapabl'a ne nur al kompren'o de la dolĉ'a krist'an'a instru'o, sed eĉ al dank'em'o.

Ŝi for'ir'is, fin'e, plen'a de intern'a zorg'o kaj mal'trankvil'o. Iam en preĝ'o'j ŝi ofer'ad'is al Krist'o kor'o'n seren'a'n kaj efektiv'e pur'a'n, kiel larm'o. Nun tiu seren'ec'o est'is nub'ig'it'a. La intern'o'n de l ' flor'o penetr'is venen'a verm'o kaj komenc'is tie zum'i. Eĉ dorm'o, malgraŭ la du sen'dorm'a'j nokt'o'j, ne al'port'is al ŝi kviet'ec'o'n. Ŝi sonĝ'is, ke en Ostriano Nero, front'e de sekv'ant'ar'o, form'it'a el aŭgust'an'o'j, bakĥ'ant'in'o'j, cibel'pastr'o'j kaj gladiator'o'j, vetur'prem'as per roz'kron'it'a ĉar'o amas'o'j'n da krist'an'o'j, kaj Vinicius kapt'as ŝi'n en la brak'o'j'n, tir'as sur kvadrig'o'n kaj, prem'ant'e ŝi'n al la brust'o, flustr'as : “ Ven'u kun ni! ”

ĈAPITRO XXVII

De tiu moment'o ŝi montr'iĝ'ad'is pli mal'oft'e en la komun'a ĉambr'o kaj pli mal'oft'e proksim'iĝ'ad'is al la lit'o de Vinicius. Sed ŝi'a trankvil'ec'o ne re'ven'is. Ŝi vid'is, ke Vinicius sekv'as ŝi'n per pet'eg'a rigard'o, ke li atend'as ĉiu'n ŝi'a'n vort'o'n, kiel favor'o'n, ke li sufer'as kaj ne kuraĝ'as plend'i, por ne mal'plaĉ'i al ŝi, ke ŝi sol'a est'as li'a san'o kaj ĝoj'o, kaj tiam ŝi'a kor'o ŝvel'ad'is pro kompat'o. Baldaŭ ŝi ankaŭ rimark'is, ke ju pli ŝi pen'as li'n evit'i, des pli ŝi li'n kompat'as, kaj pro ĉi tio mem des pli mol'a'j sent'o'j nask'iĝ'as en ŝi'a kor'o. La trankvil'ec'o for'las'is ŝi'n. Kelk'foj'e ŝi dir'ad'is al si, ke est'as ĝust'e ŝi'a dev'o est'i apud li sen'ĉes'e, unu'e tial, ke la Di'a instru'o ordon'as pag'i bon'o'n por mal'bon'o, kaj du'e, ĉar parol'ant'e kun li, ŝi pov'us inklin'ig'i li'n al tiu ĉi instru'o. Sed sam'temp'e la konscienc'o dir'ad'is al ŝi, ke ŝi tromp'as si'n mem, kaj ke log'as ŝi'n al li nenio ali'a, ol li'a am'o kaj li'a ĉarm'o. Tiel ŝi viv'is en sen'ĉes'a anim'a mal'pac'o, kiu grand'iĝ'ad'is de tag'o al tag'o. Ia'foj'e ŝajn'is al ŝi, ke ŝi'n ĉirkaŭ'as ia ret'o, kaj ŝi, vol'ant'e ĝi'n tra'ŝir'i, implik'iĝ'as en ĝi ĉiam pli. Ŝi dev'is ankaŭ konfes'i al si, ke li'a vid'o ĉiu'tag'e iĝ'as al ŝi pli bezon'a, li'a voĉ'o pli am'ind'a, kaj ke ŝi dev'as tut'fort'e batal'i kontraŭ la dezir'o sid'ad'i apud li'a lit'o. Kiam ŝi proksim'iĝ'ad'is al li kaj li radi'is de ĝoj'o, ankaŭ ŝi'a'n kor'o'n super'verŝ'ad'is feliĉ'o. Unu tag'o'n ŝi rimark'is sign'o'j'n de larm'o'j sur li'a'j okul'har'o'j, kaj unu'a'foj'e en la viv'o ŝi ek'pens'is, ke ŝi pov'us sek'ig'i ili'n per kis'o'j. Terur'it'a de tiu ĉi pens'o kaj plen'a de mal'estim'o por si mem, ŝi tra'plor'is la tut'a'n sekv'int'a'n nokt'o'n.

Kaj li est'is pacienc'a, kvazaŭ li ĵur'us al si pacienc'i. Se ia'foj'e li'a'j okul'o'j ek'fajr'is per mal'pacienc'o, mem'vol'o kaj koler'o, tuj li re'ten'ad'is tiu'j'n bril'o'j'n, post'e rigard'is ŝi'n kun mal'trankvil'o, kvazaŭ vol'ant'e pet'i de ŝi pardon'o'n, kaj ŝi'n tio tuŝ'is ankoraŭ pli. Neniam ŝi hav'is la sent'o'n, ke ŝi est'as tiel am'at'a, kaj kiam ŝi pens'is pri tio, ŝi sent'is si'n kun'e kulp'a kaj feliĉ'a. Vinicius dum'e efektiv'e ali'iĝ'ad'is. En li'a'j inter'parol'o'j kun Glaucus est'is mal'pli de fier'ec'o. Oft'e venad'is al li la ide'o, ke eĉ ĉi tiu mal'riĉ'a kurac'ist'o - - sklav'o kaj la ali'land'an'in'o, mal'jun'a Miriam, kiu ĉirkaŭ'ig'is li'n per zorg'em'o, kaj Crispus, kiu'n li vid'ad'is konstant'e dron'ant'a'n en preĝ'o'j, est'as tamen hom'o'j. Li mir'is simil'a'j'n pens'o'j'n, tamen li hav'is ili'n. Ursuson li ek'am'is post ia temp'o kaj nun parol'is kun li tut'a'j'n tag'o'j'n, ĉar li pov'is parol'i kun li pri Ligia ; la grand'eg'ul'o est'is ne'lac'ig'ebl'a en la rakont'ad'o kaj, plen'um'ant'e plej simpl'a'j'n serv'o'j'n ĉe la mal'san'ul'o, komenc'is ankaŭ el'montr'ad'i al li cert'a'n si'n'don'em'o'n. Ligia ĉiam est'is por Vinicius est'aĵ'o, kvazaŭ aparten'ant'a al ali'a spec'o, cent'obl'e super'ant'a tiu'j'n, kiu'j ŝi'n ĉirkaŭ'is ; malgraŭ tio li komenc'is tamen observ'i tiu'j'n hom'o'j'n, simpl'a'j'n kaj mal'riĉ'a'j'n, kio'n li far'is neniam antaŭ'e en la viv'o, kaj komenc'is mal'kovr'ad'i en ili divers'a'j'n atent'ind'a'j'n trajt'o'j'n, kies ekzist'o'n li neniam antaŭ'e supoz'is.

Nur Nazariuson li ne pov'is toler'i, ĉar ŝajn'is al li, ke la jun'a knab'o kuraĝ'as am'i Ligian. Dum long'a temp'o li de'ten'is si'n, ver'e, ne montr'ant'e al li mal'simpati'o'n, sed foj'e, kiam Nazarius al'port'is al la knab'in'o du koturn'o'j'n, kiu'j'n li aĉet'is en foir'ej'o por si'a propr'a, per'labor'it'a mon'o, en Vinicius vek'iĝ'is la post'e'ul'o de la kviritoj, por kiu ven'int'o el fremd'a naci'o mal'pli signif'is, ol plej mizer'a verm'o. Aŭd'ant'e dank'o'j'n de Lig'a, li terur'e pal'iĝ'is kaj, kiam Nazarius el'ir'is por al'port'i akv'o'n por la bird'o'j, li dir'is :

Ligia, ĉu vi pov'as toler'i, ke li far'u al vi donac'o'j'n? Ĉu vi ne sci'as, ke la hom'o'j'n el li'a naci'o la grek'o'j nom'as jud'a'j hund'o'j?

—Mi ne sci'as, kiel ili'n nom'as la grek'o'j —ŝi respond'is —sed mi sci'as, ke Nazarius est'as krist'an'o kaj mi'a frat'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, ŝi rigard'is li'n kun mir'o kaj riproĉ'o, ĉar li jam de'kutim'ig'is ŝi'n de simil'a'j eksplod'o'j, kaj li kun'prem'is la dent'o'j'n, por ne dir'i al ŝi, ke tia'n ŝi'a'n frat'o'n li ordon'us mort'vip'i aŭ send'us li'n en kompar'o'n, por ke li, kiel compeditus, fos'u la ter'o'n en li'a'j sicili'a'j vin'ber'ej'o'j... Li ek'reg'is si'n tamen, sub'prem'int'e en si la koler'o'n, kaj nur post moment'o dir'is :

—Pardon'u mi'n, Ligia. Vi est'as por mi reĝ'a fil'in'o kaj krom'infan'o de Plautiusoj.

Kaj li sub'ig'is si'a'n natur'o'n tia'grad'e, ke kiam Nazarius de'nov'e montr'iĝ'is en la ĉambr'o, li promes'is al la knab'o, ke post la re'ven'o en si'a'n insula li donac'os al li par'o'n da pav'o'j aŭ par'o'n da fenikopter'o'j, de kiu'j li hav'is plen'a'j'n ĝarden'o'j'n.

Ligia kompren'is, kiom dev'as al li kost'i tia'j venk'o'j kontraŭ si mem. Sed ju pli oft'e li ili'n ating'ad'is, des pli ŝi'a kor'o em'is al li. Li'a merit'o rilat'e al Nazarius est'is tamen mal'pli grand'a, ol ŝi supoz'is. Vinicius pov'is moment'e indign'iĝ'i kontraŭ li, sed li ne pov'is est'i pro li ĵaluz'a. La fil'o de Miriam efektiv'e ne mult'e pli signif'is antaŭ li'a'j okul'o'j, ol hund'o, kaj krom tio li est'is ankoraŭ infan'o, kiu, se li am'is Ligian, am'is ŝi'n kun'e sen'sci'e kaj sklav'e. Pli mult'e la jun'a tribun'o dev'is batal'i kontraŭ si mem, por sub'iĝ'i, eĉ en silent'o, al tiu ador'o, kiu mez'e de tiu'j hom'o'j ĉirkaŭ'is la nom'o'n de Krist'o kaj Li'a'n instru'o'n. Tiu'rilat'e okaz'ad'is kun Vinicius strang'a'j afer'o'j. Ĝi est'is malgraŭ ĉio, la instru'o, kred'at'a de Ligia, do pro tiu ĉi nur'a kaŭz'o li est'us pret'a ĝi'n re'kon'i. Krom'e, ju pli li re'san'iĝ'ad'is, des pli bon'e li re'memor'ad'is la tut'a'n vic'o'n da okaz'o'j, kiu'j hav'is lok'o'n de post tiu nokt'o en Ostriano, kaj la tut'a'n vic'o'n da ide'o'j, kiu'j en'flu'ad'is de tiu temp'o li'a'n kap'o'n, des pli li mir'is pro la super'hom'a fort'o de tiu instru'o, kiu tiel fund'e ali'nask'ad'is la hom'a'j'n anim'o'j'n. Li kompren'is, ke est'as en ĝi io ekster'ordinar'a, io, kio ne ekzist'is ĝis nun en la mond'o, kaj li sent'is, ke se ĝi ek'posed'us la tut'a'n mond'o'n, se ĝi inokul'us al ĝi si'a'n am'o'n kaj si'a'n kompat'em'o'n, tiam ven'us ebl'e ali'a epok'o, simil'a al tiu, kiam ankoraŭ ne Jov'o, sed Saturn'o reg'is la mond'o'n. Li ne kuraĝ'is ankaŭ dub'i la super'natur'a'n de'ven'o'n de Krist'o, nek Li'a'n lev'iĝ'o'n el mort'int'o'j, nek ali'a'j'n mirakl'o'j'n. La mem'vid'int'o'j, kiu'j pri tio parol'is, est'is tro kred'ind'a'j kaj tro abomen'is mensog'o'n, ke li pov'u supoz'i, ke ili rakont'as afer'o'j'n ne'okaz'int'a'j'n. Fin'e la roman'a skeptik'ec'o permes'is ne kred'i je la di'o'j, sed ĝi kred'is je mirakl'o'j. Vinicius star'is antaŭ iu strang'a enigm'o, kiu'n li ne sci'is solv'i. Ali'flank'e tamen tiu tut'a instru'o ŝajn'is al li tiel kontraŭ'a al la ekzist'ant'a ord'o de la afer'o'j, tiel ne'real'ig'ebl'a en la praktik'o kaj tiel frenez'a, kiel neniu ali'a. Laŭ li la hom'o'j, sam'e en Rom'o, kiel en la tut'a mond'o, est'is ebl'e mal'bon'a'j, sed la ord'o de la afer'o'j est'is bon'a. Se ekzempl'e la cezar'o est'us hom'o honest'a, se la senat'o konsist'us ne el mal'nobl'a'j diboĉ'ul'o'j, sed el tia'j hom'o'j, kia est'is Thraseas, kio'n pli oni pov'us dezir'i? La rom'a pac'o kaj la rom'a estr'ec'o est'is ja bon'a'j afer'o'j, la divid'o inter la hom'o'j est'is ja prav'a kaj just'a. Sed dum'e tiu instru'o, laŭ la kompren'o de Vinicius, dev'us detru'i ĉia'n ord'o'n, ĉia'n estr'ec'o'n, kaj neni'ig'i ĉia'j'n diferenc'o'j'n. Kaj kio tiam okaz'us ekzempl'e kun la rom'a estr'ec'o kaj reg'o? Ĉu la roman'o'j pov'as ĉes'i reg'i, aŭ re'kon'i la tut'a'n brut'ar'o'n de venk'it'a'j naci'o'j kiel egal'a'j'n al si? Por tio ĉi jam ne est'is lok'o en la kap'o de la patrici'o. Kaj krom tio tiu instru'o est'is kontraŭ'a person'e al ĉiu'j li'a'j ide'o'j, kutim'o'j, karakter'o kaj koncept'o'j pri la viv'o. Li tut'e ne pov'is imag'i, kiel li pov'us ekzist'i, se li ekzempl'e ĝi'n akcept'us. Li tim'is ĝi'n kaj admir'is ĝi'n, sed kontraŭ la akcept'o protest'is simpl'e li'a natur'o. Li kompren'is fin'e, ke nenio ali'a, ol ĝi, dis'ig'is li'n de Ligia, kaj kiam li pens'is pri tio, li mal'am'eg'is ĝi'n per ĉiu'j fort'o'j de si'a anim'o.

Li tamen jam konsci'is, ke ĝust'e tiu instru'o ornam'is Ligian per tiu iel escept'a, ne'esprim'ebl'a bel'ec'o, kiu en li'a kor'o nask'is krom la am'o kult'o'n, krom la volupt'o'dezir'o ador'o'n, kaj el Ligia mem far'i est'aĵ'o'n kar'a'n al li super ĉio en la mond'o. Tiam de'nov'e li vol'us am'i Krist'o'n. Kaj li kompren'is klar'e, ke aŭ li dev'as Li'n ek'am'i, aŭ ek'mal'am'i, sed rest'i indiferent'a li ne pov'as. Dum'e puŝ'is li'n kvazaŭ du kontraŭ'a'j ond'ar'o'j, li hezit'is en la pens'o'j, li hezit'is en la sent'o'j, ne sci'is elekt'i, li klin'ad'is tamen la kap'o'n kaj don'ad'is silent'a'n honor'o'n al tiu ne'kompren'ebl'a por li Di'o, nur tial, ke Li est'is la Di'o de Ligia.

Kaj Ligia vid'is, kio en li okaz'is, kiel li batal'is kontraŭ si mem, kiel li'a natur'o mal'akcept'ad'is tiu'n instru'o'n, kaj dum unu'flank'e tio ŝi'n sen'lim'e ĉagren'is, ali'part'e tamen bedaŭr'o, kompat'o kaj dank'em'o por tiu silent'a respekt'o, kiu'n li el'montr'ad'is al Krist'o, puŝ'is al li ŝi'a'n kor'o'n kun ne'rezist'ebl'a fort'o. Ŝi re'memor'ad'is Pomponian Graecinan kaj Aulus on. Por Pomponia la pens'o, ke trans la tomb'o ŝi ne re'trov'os Aulus on, est'is la font'o de sen'ĉes'a mal'ĝoj'o kaj de neniam sek'iĝ'ant'a'j larm'o'j. Ligia komenc'is nun pli bon'e kompren'i tiu'j'n mal'dolĉ'a'j'n sent'o'j'n kaj tiu'n dolor'o'n. Ankaŭ ŝi trov'is kar'a'n hom'o'n, kaj ankaŭ ŝi'n minac'is etern'a for'est'o de li. Ia'foj'e ŝi far'is al si iluzi'o'j'n, ke li'a anim'o mal'ferm'iĝ'os ankoraŭ al la ver'o'j de Krist'o, sed tiu'j iluzi'o'j ne pov'is daŭr'i. Vinicius kiel krist'an'o! Tiu'j ĉi du ide'o'j, eĉ en ŝi'a ne'spert'a kap'o, ne pov'is lok'iĝ'i unu apud la ali'a. Se la prudent'a, solid'a Aulus ne iĝ'is krist'an'o sub la influ'o de la saĝ'a kaj perfekt'a Pomponia, kiel pov'us iĝ'i Vinicius? Al tio ne est'is respond'o, aŭ est'is, pli ĝust'e, nur unu : ke ekzist'as por li nek esper'o, nek sav'o.

Sed Ligia rimark'is kun terur'o, ke tiu kondamn'a verdikt'o, kiu pend'as super li, anstataŭ ŝi'n mal'inklin'ig'i de li, pro la nur'a kompat'o far'as li'n al ŝi ankoraŭ pli kar'a. Ia'foj'e kapt'is ŝi'n la dezir'o sincer'e parol'i kun li pri li'a mal'lum'a est'ont'ec'o, sed kiam, unu tag'o'n, sid'iĝ'int'e apud'e, ŝi dir'is al li, ke ekster la krist'an'a instru'o ekzist'as nenia viv'o, li, est'ant'e jam pli fort'a, du'on'lev'is si'n per si'a san'a brak'o kaj subit'e met'is la kap'o'n sur ŝi'a'j'n genu'o'j'n, dir'ant'e : “ Vi est'as mi'a viv'o! ” Tiam la spir'o mort'halt'is en ŝi'a brust'o, for'las'is ŝi'n la konsci'o, ia volupt'a trem'o tra'kur'is ŝi'n de la pied'o'j ĝis la kap'o. Ek'kapt'int'e per la man'o'j li'a'j'n tempi'o'j'n, ŝi pen'is li'n lev'i, sed mem ŝi klin'iĝ'is ĉe tio al li kaj moment'e ili tiel barakt'is en ekstaz'o kontraŭ ŝi mem kaj kontraŭ la am'o, kiu puŝ'is unu al la ali'a.

Ligia lev'iĝ'is fin'e kaj for'kur'is, sent'ant'e flam'o'n en la vejn'o'j kaj kap'turn'o'n. Sed ĝi est'is la gut'o, kiu tro'plen'ig'is jam la plen'eg'a'n pokal'o'n. Vinicius ne diven'is, kiel kar'e li dev'os pag'i la feliĉ'a'n moment'o'n, sed Ligia ek'kompren'is, ke nun ŝi mem bezon'as help'o'n. La nokt'o'n post tiu vesper'o ŝi pas'ig'is sen'dorm'e, en larm'o'j kaj en preĝ'o'j, kun la sent'o, ke ŝi ne est'as ind'a preĝ'i kaj ke ŝi ne pov'as est'i el'aŭskult'it'a. La sekv'int'a'n maten'o'n ŝi el'ir'is fru'e el la cubiculum kaj el'vok'int'e Crispuson en ĝarden'a'n laŭb'et'o'n, kovr'it'a'n de heder'o'j kaj velk'int'a'j konvolvul'o'j, ŝi mal'kaŝ'is al li si'a'n tut'a'n anim'o'n, pet'eg'ant'e kun'e, ke li permes'u al ŝi for'las'i la dom'o'n de Miriam, ĉar ŝi ne fid'as plu al si kaj ne pov'as venk'i en la kor'o la am'o'n al Vinicius.

Crispus, kiu est'is hom'o mal'jun'a, sever'a kaj dron'ant'a en sen'ĉes'a ekstaz'o, konsent'is la projekt'o'n pri la for'las'o de la dom'o de Miriam, li ne trov'is tamen vort'o'j'n de pardon'o por la pek'a, laŭ li'a koncept'o, am'o. Li'a kor'o ŝvel'is de indign'o pro la nur'a pens'o, ke tiu Ligia, pri kiu li zorg'is de la moment'o de ŝi'a for'kur'o, kiu'n li ek'am'is, konfirm'is en la kred'o kaj kiu'n li rigard'is ĝis nun, kiel blank'a'n lili'o'n, el'kresk'int'a'n sur la grund'o de la krist'an'a instru'o kaj makul'it'a'n per nenia ter'a spir'o, pov'is trov'i en la anim'o lok'o'n por ali'a am'o, ol la ĉiel'a. Li kred'is ĝis nun, ke nenie en la tut'a mond'o pli pur'a kor'o bat'is je la glor'o de Krist'o. Li vol'is ŝi'n ofer'i al Li, kiel perl'o'n, kiel juvel'o'n kaj valor'a'n kre'aĵ'o'n de la propr'a'j man'o'j, do la spert'it'a sen'rev'iĝ'o plen'ig'is li'n per mir'o kaj per amar'sent'o.

—Ir'u kaj pet'eg'u Di'o'n, ke Li pardon'u al vi vi'a'j'n kulp'o'j'n —li dir'is al ŝi mal'seren'e. —For'kur'u, antaŭ ol la mal'bon'a spirit'o, kiu vi'n implik'is, klin'os vi'n al komplet'a fal'o kaj antaŭ ol vi mal'konfes'os la Sav'int'o'n. Di'o mort'is por vi sur la kruc'o, por per la propr'a sang'o el'aĉet'i vi'a'n anim'o'n, sed vi prefer'is ek'am'i tiu'n, kiu vol'is vi'n far'i si'a konkub'in'o. Di'o mirakl'e sav'is vi'n el li'a'j man'o'j, sed vi mal'ferm'is la kor'o'n al la mal'ĉast'a volupt'o'dezir'o kaj ek'am'is la fil'o'n de mal'lum'o. Kiu li est'as? —Amik'o kaj serv'ant'o de Antikrist'o, kun'ul'o de li'a'j diboĉ'o'j kaj krim'o'j. Kie'n li vi'n konduk'os, se ne en tiu'n abism'o'n kaj en tiu'n Sodom'o'n, kie li mem viv'as, kaj kiu'n Di'o detru'os per la flam'o de si'a koler'o? Sed mi dir'as al vi : prefer'e ke vi est'us mort'int'a, prefer'e ke la mur'o'j de tiu ĉi dom'o est'us fal'int'a'j sur vi'a'n kap'o'n, antaŭ ol tiu vir'o en'ramp'is vi'a'n brust'o'n kaj saliv'is ĝi'n per la venen'o de si'a mal'nobl'ec'o.

Kaj li ekscit'iĝ'ad'is ĉiam pli, ĉar la kulp'o de Ligia inspir'is al li ne nur koler'o'n, sed ankaŭ abomen'o'n kaj mal'estim'o'n por la hom'a natur'o ĝeneral'e, kaj special'e por la vir'in'a, kiu'n eĉ la krist'an'a instru'o ne ŝirm'is kontraŭ la mal'fort'ec'o de Ev'o. Nenio est'is por li, ke la knab'in'o rest'is ankoraŭ ĉast'a, ke ŝi vol'is for'kur'i de tiu am'o kaj ke ŝi konfes'is ĝi'n kun bedaŭr'o kaj pent'o. Crispus vol'is ŝi'n ŝanĝ'i en anĝel'o'n kaj lev'i en alt'sfer'o'j'n, kie ekzist'is nur am'o al Krist'o, kaj jen ŝi ek'am'is aŭgust'an'o'n! La nur'a pens'o pri tio plen'ig'is li'a'n kor'o'n per terur'o, kiu'n pli'fort'ig'is la sent'o de esper'tromp'o kaj sen'iluzi'iĝ'o. Ne! li ne pov'is tio'n pardon'i al ŝi! Vort'o'j de indign'o brul'ig'is li'a'j'n lip'o'j'n, kvazaŭ ard'ant'a'j karb'o'j ; li batal'is ankoraŭ kontraŭ si mem, por ili'n ne el'parol'i, sed li sku'is si'a'j'n mal'gras'a'j'n man'o'j'n super la terur'it'a knab'in'o. Ligia sent'is si'n kulp'a, sed ne tia'grad'e. Ŝi kred'is eĉ, ke la for'iĝ'o el la dom'o de Miriam est'os ŝi'a venk'o kontraŭ la tent'o kaj moder'ig'os ŝi'a'n kulp'o'n. Crispus polv'ig'is ŝi'n ; li montr'is al ŝi la tut'a'n vant'ec'o'n kaj mal'nobl'ec'o'n de ŝi'a anim'o, kiu'n ŝi ĝis nun neniam suspekt'is en si. Ŝi kred'is eĉ, ke la mal'jun'a presbiter'o, kiu de la moment'o de ŝi'a for'kur'o est'is por ŝi kvazaŭ patr'o, el'montr'os al ŝi iom da kompat'o, konsol'os ŝi'n, kuraĝ'ig'os kaj konfirm'os.

—Al Di'o mi ofer'as mi'a'n sen'rev'iĝ'o'n kaj mi'a'n dolor'o'n —li parol'is —sed vi mal'fidel'iĝ'is al la Sav'int'o, ĉar vi flank'e'n'ir'is kvazaŭ sur marĉ'o'n, kies vapor'o'j venen'is vi'a'n anim'o'n. Vi pov'is ofer'i ĝi'n al Krist'o, kiel mult'e'kost'a'n vaz'o'n, kaj dir'i al Li : “ Sinjor'o, plen'ig'u ĝi'n per favor'o! ” Sed vi prefer'is ofer'i ĝi'n al serv'ant'o de l ' mal'bon'a spirit'o. Di'o pardon'u al vi kaj kompat'u vi'n, ĉar mi, antaŭ ol vi for'ĵet'os la serpent'o'n, mi kiu vi'n konsider'is elekt'it'a...

Kaj subit'e li ĉes'is parol'i, ĉar li rimark'is, ke ili ne est'is sol'a'j.

Tra la velk'int'a'j konvolvul'o'j kaj tra la heder'o'j, egal'e verd'a'j somer'e kaj vintr'e, li ek'vid'is du hom'o'j'n, el kiu'j unu est'is la apostol'o Petr'o. La ali'a'n li ne pov'is komenc'e re'kon'i, ĉar mantel'o el dik'a, har'hav'a teks'aĵ'o, nom'at'a cilicium, kovr'is part'o'n de li'a vizaĝ'o. Dum moment'o ŝajn'is al Crispus, ke tio est'is Chilo.

Ili dum'e, ek'aŭd'int'e la lev'it'a'n voĉ'o'n de Crispus, en'ir'is la laŭb'et'o'n kaj sid'iĝ'is sur ŝton'a'n benk'o'n. La kun'ul'o de Petr'o mal'kovr'is tiam vizaĝ'o'n mal'gras'a'n, kun sen'har'iĝ'ant'a krani'o, kovr'it'a'n flank'e de krisp'a'j har'o'j, kun ruĝ'et'a'j palpebr'o'j kaj kurb'a naz'o —mal'bel'a'n kaj kun'e inspir'it'a'n vizaĝ'o'n, en kiu Crispus re'kon'is la trajt'o'j'n de Paŭl'o el Tars'o.

Sed Ligia, ĵet'int'e si'n sur la genu'o'j'n, ĉirkaŭ'brak'is kvazaŭ en mal'esper'o la pied'o'j'n de Petr'o kaj, prem'int'e si'a'n turment'it'a'n kapet'o'n al la fald'o'j de li'a mantel'o, rest'is tiel en silent'o.

Kaj Petr'o dir'is :

—Pac'o'n al vi'a'j anim'o'j.

Post'e, vid'ant'e la infan'o'n ĉe si'a'j pied'o'j, li demand'is, kio okaz'is. Tiam Crispus komenc'is rakont'i ĉio'n, kio'n Ligia konfes'is al li, ŝi'a'n pek'a'n am'o'n, ŝi'a'n dezir'o'n for'kur'i el la dom'o de Miriam kaj si'a'n bedaŭr'o'n, ke la anim'o, kiu'n li vol'is ofer'i al Krist'o pur'a'n, kiel larm'o, makul'iĝ'is per mond'an'a sent'o al la kun'ul'o de ĉia'j krim'o'j, en kiu'j dron'is la idol'an'a mond'o kaj kiu'j vok'is pri venĝ'o de Di'o.

Ligia dum li'a rakont'ad'o ĉirkaŭ'pren'ad'is ĉiam pli fort'e la pied'o'j'n de la apostol'o, kvazaŭ vol'ant'e ĉe ili serĉ'i defend'o'n kaj el'pet'eg'i almenaŭ iom'et'e da kompat'o.

La apostol'o, aŭskult'int'e ĝis la fin'o, klin'iĝ'is kaj met'is si'a'n kaduk'a'n man'o'n sur ŝi'a'n kap'o'n, post'e li lev'is la okul'o'j'n al la mal'jun'a pastr'o kaj dir'is :

Crispus, ĉu vi ne aŭd'is, ke ni'a am'at'a Majstr'o ĉe'est'is la edz'iĝ'o'fest'o'n en Kan'o kaj ben'is la am'o'n inter la vir'o kaj la vir'in'o?

La man'o'j de Crispus fal'is kaj li rigard'is kun mir'eg'o la parol'ant'o'n, ne pov'ant'e el'dir'i eĉ vort'o'n.

Kaj tiu ĉi, silent'int'e dum moment'o, de'nov'e demand'is :

Crispus, ĉu vi supoz'as, ke Krist'o, kiu permes'is al Mari'o el Magdalo kuŝ'i ĉe si'a'j pied'o'j kaj kiu pardon'is al la adult'ul'in'o, for'turn'us si'n de ĉi tiu infan'o, pur'a, kiel larm'o?

Ligia, plor'ĝem'ant'e, al'prem'is si'n ankoraŭ pli fort'e al la pied'o'j de Petr'o, kompren'int'e, ke ne van'e ŝi serĉ'is tie defend'o'n. La apostol'o, lev'int'e ŝi'a'n vizaĝ'o'n, sur'verŝ'it'a'n de larm'o'j, parol'is al ŝi :

—Kiel long'e la okul'o'j de tiu, kiu'n vi am'as, ne mal'ferm'os si'n al la lum'o de la ver'o, tiel long'e evit'u li'n, ke li ne al'konduk'u vi'n al pek'o, sed preĝ'u por li kaj sci'u, ke nenia kulp'o est'as en vi'a am'o. Kaj ĉar vi vol'as defend'i vi'n de la tent'o, tiu ĉi merit'o est'os al vi kalkul'it'a. Ne ĉagren'iĝ'u kaj ne plor'u, ĉar mi dir'as al vi, ke la favor'o de la Sav'int'o ne for'las'is vi'n, ke vi'a'j preĝ'o'j est'os el'aŭskult'it'a'j, kaj post la mal'ĝoj'o'j komenc'iĝ'os tag'o'j de feliĉ'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, li met'is ambaŭ man'o'j'n sur ŝi'a'j'n har'o'j'n kaj lev'int'e la okul'o'j'n supr'e'n, ben'is ŝi'n. El li'a vizaĝ'o radi'is super'ter'a bon'ec'o.

Sed la pent'ig'it'a Crispus komenc'is si'n humil'e prav'ig'i :

—Mi pek'is kontraŭ la kompat'em'o —li dir'is —sed mi kred'is, ke, al'las'ant'e la ter'a'n am'o'n al la kor'o, ŝi mal'konfes'is Krist'o'n...

Petr'o respond'is :

—Tri'foj'e mi Li'n mal'konfes'is, tamen Li mi'n pardon'is kaj ordon'is paŝt'i si'a'j'n ŝaf'o'j'n.

—... Kaj tial —fin'is Crispus —ke Vinicius est'as aŭgust'an'o...

—Krist'o mol'ig'ad'is kor'o'j'n ankoraŭ pli mal'mol'a'j'n —respond'is Petr'o.

Je tio Paŭl'o el Tars'o, kiu ĝis nun silent'is, al'met'is la fingr'o'j'n al si'a brust'o kaj, montr'ant'e si'n mem, dir'is :

—Jen mi est'as tiu, kiu persekut'ad'is kaj kapt'ad'is je mort'o la serv'ant'o'j'n de Krist'o. Jen mi dum la ŝton'mort'ig'o de Stefan'o gard'is la vest'o'j'n de tiu'j, kiu'j li'n ŝton'bat'is ; jen mi vol'is el'radik'ig'i la ver'o'n el ĉiu'j land'o'j, kie loĝ'as la hom'o'j, kaj tamen mi'n ĝust'e destin'is la Sinjor'o, ke mi rakont'u ĝi'n en ĉiu'j land'o'j. Kaj mi rakont'is ĝi'n en Jude'o, en Grek'uj'o, sur la insul'o'j kaj en tiu ĉi mal'pi'a urb'o, kiam mi loĝ'is ĉi tie unu'a'foj'e, kiel mal'liber'ig'it'o. Kaj nun, kiam mi'n al'vok'is Petr'o, mi'a estr'o, mi en'paŝ'os ĉi tiu'n dom'o'n, por klin'i tiu'n fier'a'n kap'o'n al la pied'o'j de Krist'o kaj ĵet'i sem'o'n en tiu'n ŝton'plen'a'n grund'o'n, kiu'n la Sinjor'o frukt'o'don'ig'os, por ke ĝi nask'u riĉ'a'n rikolt'o'n.

Li lev'iĝ'is —kaj al Crispus tiu mal'grand'a, fleks'it'a hom'o ek'ŝajn'is ĉi - moment'e tio, kio li est'is efektiv'e, tio est'as titan'o, kiu ek'sku'os la fundament'o'j'n de la ter'o kaj ek'posed'os la popol'o'j'n kaj la land'o'j'n.

ĈAPITRO XXVIII

Petronius al Vinicius :

“ Kompat'u mi'n, carissime, imit'u en vi'a'j leter'o'j nek la lacedemonianojn, nek Juli'o'n Cezar'o'n. Se vi almenaŭ pov'us, kiel li, skrib'i : vici! —mi aprob'us tiam la lakon'ec'o'n. Sed vi'a leter'o signif'as fin'fin'e : fugi ; kaj ĉar tia solv'o de la afer'o est'as tut'e kontraŭ'a al vi'a natur'o, ĉar vi est'is vund'it'a kaj ĉar fin'e traf'is vi'n ekster'ordinar'a'j okaz'o'j, tial vi'a leter'o bezon'as klar'ig'o'j'n. Mi ne kred'is al la okul'o'j, kiam mi tra'leg'is, ke tiu lig'o sufok'is Croton tiel facil'e, kiel kaledoni'a hund'o sufok'as lup'o'n en la inter'mont'aĵ'o'j de Hiberni'o. Tiu hom'o valor'as tiom da or'o, kiom li mem pez'as, kaj nur de li mem depend'us ke li iĝ'u favor'at'o de la cezar'o. Kiam mi re'ven'os en la urb'o'n, mi dev'os kon'at'iĝ'i kun li pli proksim'e kaj mi fand'ig'os laŭ li statu'o'n el bronz'o. La Kupr'o'barb'a krev'os de sci'vol'o, kiam mi dir'os al li, ke ĝi est'as laŭ viv'model'o. Ver'e atlet'a'j korp'o'j est'as ĉiam pli mal'oft'a'j en Ital'uj'o kaj en Grek'uj'o ; pri Orient'o ni eĉ ne parol'u, kaj la german'o'j, kvankam bon'kresk'a'j, hav'as muskol'o'j'n kovr'it'a'j'n de gras'o kaj pli grand'a'n volumen'o'n, ol fort'o'n. Sci'iĝ'u de la lig'o, ĉu li est'as escept'o, aŭ ĉu en li'a land'o est'as pli mult'a'j simil'a'j al li hom'o'j. Ebl'e vi aŭ mi dev'os iam laŭ'ofic'e aranĝ'ad'i cirk'lud'o'j'n ; util'e est'us sci'i, kie serĉ'i la plej bon'a'j'n korp'o'j'n.

Sed glor'o est'u al la di'o'j orient'a'j kaj okcident'a'j, ke vi el'ir'is viv'a el simil'a'j man'o'j. Oni ŝpar'is vi'n cert'e tial, ĉar vi est'as patrici'o kaj fil'o de konsul'o, sed ĉio, kio vi'n traf'is, inspir'as al mi plej grand'a'n mir'o'n : do tiu tomb'ej'o, kie vi trov'iĝ'is mez'e de la krist'an'o'j, kaj ili mem, kaj ili'a kondut'o rilat'e al vi, kaj la post'a for'kur'o de Ligia, kaj fin'e tiu ne'difin'ebl'a mal'ĝoj'o kaj mal'trankvil'o, kiu'n spir'as vi'a leter'o. Klar'ig'u al mi la afer'o'n, ĉar mult'o'n mi ne kompren'as, kaj se vi vol'as de mi ver'o'n, mi dir'os mal'kaŝ'e, ke mi kompren'as : nek la krist'an'o'j'n, nek vi'n, nek Ligian. Kaj ne mir'u, ke mi, kiu'n ekster mi'a propr'a person'o mal'mult'a'j afer'o'j interes'as en la mond'o, demand'as pri ĉio tiel sci'vol'e. Mi est'is part'e la kaŭz'o de ĉio, kio okaz'is, do ĝi est'as iom mi'a afer'o. Skrib'u rapid'e, ĉar mi ne sci'as antaŭ'dir'i, kiam ni re'vid'iĝ'os. En la kap'o de la Kupr'o'barb'a la projekt'o'j ŝanĝ'as si'n, kiel printemp'a'j vent'o'j. Nun, sid'ant'e en Benevento, li dezir'as vetur'i rekt'e en Grek'uj'o'n kaj ne re'ven'i en Rom'o'n. Tigellinus konsil'as al li tamen, ke li re'ven'u almenaŭ por ia temp'o, ĉar la popol'o, sopir'ant'a li'a'n person'o'n ( leg'u : cirk'lud'o'j'n kaj pan'o'n ), pov'us ekscit'iĝ'i. Mi do ne sci'as, kiel okaz'os. Se Aĥaj'o super'os, ebl'e ni ek'vol'os ir'i Egipt'o'n. Mi insist'us plej fort'e, ke vi ven'u ĉi tie'n, ĉar mi opini'as, ke en tia anim'stat'o la vojaĝ'o kaj ni'a'j distr'aĵ'o'j est'us por vi kurac'il'o, sed vi pov'us ni'n jam ne traf'i. Pens'u tamen, ĉu en tia okaz'o vi ne prefer'us ripoz'i en vi'a'j sicili'a'j posed'aĵ'o'j, ol rest'ad'i en Rom'o. Adiaŭ —kaj skrib'u al mi vast'e pri vi mem. Mi esprim'as ĉi - foj'e nenia'j'n dezir'o'j'n, krom tiu'j'n de la san'o, ĉar je Poluks'o, mi ne sci'as, kio'n al vi dezir'i. ”

Vinicius, ricev'int'e tiu'n ĉi leter'o'n, hav'is komenc'e nenia'n em'o'n respond'i. Li iel sent'is, ke respond'i ne valor'as, ke tio al neniu util'os, nenio'n klar'ig'os kaj nenio'n solv'os. Ek'reg'is li'n sen'volont'ec'o kaj sent'o pri vant'ec'o de la viv'o. Ŝajn'is al li ankaŭ, ke Petronius neniu'okaz'e li'n kompren'os kaj ke okaz'is io tia, kio ili'n mal'proksim'ig'is unu de la ali'a. Li ne pov'is ankaŭ far'i ord'o'n kun si mem. Re'ven'int'e el Trans'tibr'o en si'a'n plezur'eg'a'n insula ĉe Carinae, li est'is ankoraŭ mal'fort'a, el'ĉerp'it'a, kaj dum la unu'a'j tag'o'j sent'is kontent'ec'o'n pro la ripoz'o, komfort'o kaj bon'stat'o, kiu li ĉirkaŭ'is. Sed tiu kontent'ec'o daŭr'is mal'long'e. Baldaŭ li ek'sent'is, ke li viv'as en mal'plen'o, ke ĉio, kio ĝis nun prezent'is por li la interes'o'n de la viv'o, aŭ tut'e ne ekzist'as plu por li, aŭ mal'grand'iĝ'is ĝis apenaŭ rimark'ebl'a'j dimensi'o'j. Li hav'is tia'n sent'o, kvazaŭ oni sub'tranĉ'is en li'a anim'o tiu'j'n kord'o'j'n, kiu'j ĝis nun lig'is li'n kun la viv'o, kaj streĉ'is neniu'j'n nov'a'j'n. Je la pens'o, ke li pov'us vetur'i Beneventon, post'e Aĥaj'o'n, kaj profund'iĝ'i en la viv'o'n de volupt'o'j kaj frenez'a'j eksces'aĵ'o'j, li spert'is la sent'o'n de vant'ec'o. “ Por kio? kio'n mi profit'os el tio? ” Jen est'is la unu'a'j demand'o'j, kiu'j tra'ir'is li'a'n kap'o'n. Ankaŭ unu'a'foj'e en la viv'o li ek'pens'is, ke se li vetur'us, tiam la parol'manier'o de Petronius, li'a sprit'ec'o, li'a bril'mens'ec'o, li'a elegant'a difin'ad'o de pens'o'j kaj trov'ad'o de ĝust'a'j vort'o'j por ĉiu ide'o, pov'us li'n nun enu'ig'i.

Ali'flank'e tamen komenc'is li'n enu'ig'i ankaŭ sol'ec'o. Ĉiu'j li'a'j kon'at'o'j est'is kun la cezar'o en Benevento, do li dev'is sid'ad'i hejm'e sol'a, kun kap'o plen'a de pens'o'j kaj kun kor'o plen'a de nebul'sent'o'j, kiu'j'n li ne sci'is al si klar'e prezent'i. Li hav'is tamen ia'foj'e moment'o'j'n, en kiu'j li opini'is, ke se li pov'us iom parol'i kun iu pri ĉio, kio en li okaz'as, ebl'e li kapabl'us ĉio'n tio'n koncept'i, ord'ig'i kaj pli bon'e esplor'i. Sub la influ'o de tiu ĉi esper'o, post kelk'a'j tag'o'j da hezit'ad'o li decid'is tamen, respond'i al Petronius, kaj kvankam li ne est'is ankoraŭ cert'a, ĉu li send'os al li tiu'n ĉi respond'o'n, li skrib'is ĝi'n tamen en la sekv'ant'a'j vort'o'j :

“ Vi vol'as, ke mi skrib'u pli vast'e ; mi konsent'as. Ĉu mi kapabl'os ĝi'n far'i pli klar'e, mi ne sci'as, ĉar mi eĉ mem ne sci'pov'as mal'lig'i mulat'o'j'n nod'o'j'n. Mi inform'is vi'n pri mi'a rest'ad'o inter la krist'an'o'j, pri ili'a'j ag'o'j kun la mal'amik'o'j, al kiu'j ili rajt'is kalkul'i ankoraŭ mi'n kaj Chil on, fin'e pri la bon'ec'o, kun kiu mi est'is fleg'at'a, kaj pri la mal'aper'o de Ligia. Ne, mi'a kar'a : ne tial oni mi'n ŝpar'is, ke mi est'as fil'o de konsul'o. Tia'j konsider'o'j por ili ne ekzist'as, ĉar ili ja pardon'is ankaŭ al Chilo, kvankam mi mem ili'n inklin'ig'is, ke ili en'ter'ig'u li'n en la ĝarden'o. Tio est'as hom'o'j, kia'j'n la mond'o ĝis nun ne vid'is, kaj instru'o, pri kia la mond'o ne aŭd'is. Nenio'n pli mi pov'as al vi dir'i, kaj kiu ajn vol'os mezur'i ili'n per ni'a mezur'il'o —mal'traf'os. Mi dir'os al vi anstataŭ'e, ke se mi kuŝ'us kun romp'it'a brak'o en la propr'a dom'o kaj se mi'n fleg'us mi'a'j serv'ist'o'j, aŭ eĉ mi'a'j famili'an'o'j, mi hav'us sen'dub'e pli grand'a'n komfort'o'n, sed mi ne spert'us eĉ du'on'e tia'n zorg'em'o'n, kia'n mi spert'is inter ili. Sci'u ankaŭ tio'n, ke Ligia est'as sam'a, kiel la ali'a'j. Se ŝi est'us mi'a frat'in'o aŭ mi'a edz'in'o, ŝi ne pov'us fleg'i mi'n pli zorg'em'e. Oft'e ĝoj'o super'verŝ'ad'is mi'a'n kor'o'n, ĉar mi kred'is, ke nur am'o pov'as inspir'i simil'a'n zorg'em'o'n. Oft'e mi leg'is ĝi'n en ŝi'a vizaĝ'o kaj rigard'o, kaj tiam —ĉu vi kred'os? —inter tiu'j simpl'ul'o'j, en la mal'riĉ'a ĉambr'o, kiu serv'is al ili kun'e kiel kuir'ej'o kaj triclinium, mi sent'is mi'n pli feliĉ'a, ol iam ajn. Ne! mi ne est'is al ŝi indiferent'a, kaj eĉ hodiaŭ ali'a pens'o ŝajn'as al mi ne'kred'ebl'a. Tamen tiu sam'a Ligia for'las'is, sekret'e antaŭ mi, la loĝ'ej'o'n de Miriam. Mi sid'ad'as nun dum tut'a'j tag'o'j kun kap'o apog'it'a sur la man'o'j, kaj pens'as, kial ŝi tio'n far'is? Ĉu mi skrib'is al vi, ke mi mem al ŝi propon'is re'ven'ig'i ŝi'n al Aulus oj? Ŝi respond'is al mi, ver'e, ke ĝi jam est'as ne'ebl'a, tiel pro tio, ke Aulusoj for'vetur'is en Sicili'o'n, kiel pro la fam'o'j, kiu'j, transport'at'a'j de la sklav'o'j el dom'o en dom'o'n, ating'as Palatin'o'n. La cezar'o pov'us de'nov'e for'pren'i ŝi'n en Aulus oj. Ver'e! Ŝi tamen sci'is, ke mi ne atenc'os ŝi'n plu, ke mi for'las'is la voj'o'n de per'fort'o, kaj pov'ant'e nek ĉes'i ŝi'n am'i, nek viv'i sen ŝi, mi en'konduk'us ŝi'n en mi'a'n dom'o'n tra flor'kron'it'a pord'o kaj sid'ig'us sur sankt'ig'it'a'n fel'o'n apud la hejm'fajr'o... Tamen ŝi for'kur'is! Kial? Nenio ŝi'n minac'is plu. Se ŝi mi'n ne am'is, ŝi pov'is mi'n mal'akcept'i. Tag'o'n antaŭ'e mi ek'kon'is strang'a'n hom'o'n, iu'n Paŭl'o'n el Tars'o, kiu parol'is kun mi pri Krist'o kaj pri Li'a instru'o tiel potenc'e, ke ŝajn'is al mi, kvazaŭ ĉiu li'a vort'o ŝanĝ'as en rub'o'j'n ĉiu'j'n fundament'o'j'n de ni'a mond'o. Tiu sam'a hom'o vizit'is mi'n post ŝi'a for'kur'o kaj dir'is al mi : “ Kiam Di'o mal'ferm'os vi'a'j'n okul'o'j'n al la lum'o kaj for'ig'os de ili la vual'o'n, kiel de la mi'a'j, vi ek'sent'os, ke ŝi prav'e ag'is, kaj tiam vi ebl'e ŝi'n re'trov'os. ” Kaj nun mi streĉ'as la kap'o'n pro tiu'j vort'o'j, kvazaŭ mi aŭd'us ili'n el la buŝ'o de Piti'o en Delf'o'j. Ia'foj'e ŝajn'as al mi, ke mi jam iom kompren'as. Ili, am'ant'e la hom'o'j'n, est'as mal'amik'o'j de ni'a viv'o, de ni'a'j di'o'j kaj... de ni'a'j krim'o'j, do ŝi for'kur'is de mi, kiel de hom'o, kiu aparten'as al tiu mond'o kaj kun kiu ŝi dev'us part'o'pren'i la viv'o'n, konsider'at'a'n de la krist'an'o'j kiel mal'virt'a'n. Vi dir'os ; ke se ŝi pov'is mi'n mal'akcept'i, ŝi ne bezon'is for'iĝ'i. Se tamen ŝi ankaŭ mi'n am'as? En tiu okaz'o ŝi vol'is for'kur'i de la am'o. Ĉe la nur'a pens'o pri tio mi sent'as la dezir'o'n dis'send'i la sklav'o'j'n en ĉiu'j'n strat'et'o'j'n de Rom'o kaj ordon'i al ili vok'i en la dom'o'j : “ re'ven'u, Ligia! ” Sed mi ĉes'as kompren'i, kial ŝi tio'n far'is. Mi ja ne mal'permes'us al ŝi kred'i je Krist'o kaj mem mi konstru'us al Li altar'o'n en la atrium . Kiel pov'us ĝen'i mi'n unu nov'a Di'o pli kaj kial mi ne ek'kred'u je Li, mi, kiu ne tre kred'as je la mal'nov'a'j? Mi sci'as tut'e cert'e, ke la krist'an'o'j neniam mensog'as, kaj ili dir'as, ke Li lev'iĝ'is el mort'int'o'j. Hom'o ja ne pov'is tio'n far'i. Tiu Paŭl'o el Tars'o, kiu est'as rom'a civit'an'o, sed kiu, kiel jud'o, kon'as la mal'nov'a'j'n hebre'a'j'n libr'o'j'n, dir'is al mi, ke la ven'o de Krist'o est'is antaŭ'dir'at'a de la profet'o'j antaŭ mil'o'j da jar'o'j. Ĉio tio est'as ekster'ordinar'a'j afer'o'j, sed ĉu ekster'ordinar'ec'o ne ĉirkaŭ'as ni'n de ĉiu'j flank'o'j? Oni ja ne ĉes'is ankoraŭ parol'i pri Apollonius el Tiano. Tio, kio'n konfirm'is Paŭl'o, ke ne ekzist'as la tut'a ar'o da di'o'j, sed ekzist'as unu, ŝajn'as al mi prudent'a. Laŭ'dir'e la sam'o'n opini'as ankaŭ Seneca, kaj antaŭ li est'is mult'a'j ali'a'j. Krist'o viv'is, las'is si'n kruc'um'i, por sav'i la mond'o, kaj lev'iĝ'is el mort'int'o'j. Ĉio tio est'as tut'e cert'a, mi do ne vid'as kaŭz'o'n, kial mi obstin'u ĉe la kontraŭ'a opini'o aŭ kial mi ne konstru'u al Li altar'o'n, se mi est'us pret'a konstru'i ĝi'n ekzempl'e al Serapiso. Ne est'us al mi mal'facil'e rezign'i la ali'a'j'n di'o'j'n, ĉar neniu ja, hav'ant'a iom de saĝ'o en la kap'o, kred'as je ili. Sed ŝajn'as al mi, ke ĉio tio ankoraŭ ne kontent'ig'as la krist'an'o'j'n. Ne sufiĉ'as ador'i Krist'o'n, oni dev'as ankoraŭ viv'i laŭ Li'a instru'o. Kaj jen mi ek'star'as kvazaŭ ĉe la bord'o de mar'o, kiu'n oni ordon'as al mi pied'e tra'vad'i. Se mi tio'n al ili promes'us, ili mem sent'us, ke ĝi est'as van'a son'o de vort'o'j en mi'a buŝ'o. Paŭl'o dir'is ĝi'n al mi mal'kaŝ'e. Vi sci'as, kiel mi am'as Ligian, kaj vi sci'as, ke ekzist'as nenio, kio'n mi ne far'us por ŝi. Sed mi ja ne pov'us, eĉ je ŝi'a postul'o, lev'i sur la ŝultr'o'j Sorakton aŭ Vezuvi'o'n, nek en'ten'i en mi'a'j man'o'j la Trazimen'a'n lag'o'n, nek ŝanĝ'i mi'a'j'n okul'o'j'n el nigr'a'j en blu'a'j'n, kia'j'n hav'as la lig'o'j. Se ŝi postul'us, mi vol'us, sed tio est'us ekster mi'a ebl'ec'o. Mi ne est'as filozof'o, sed mi ne est'as ankaŭ tiel mal'sprit'a, kiel mi ebl'e plur'foj'e ŝajn'as al vi. Kaj mi dir'os al vi jen'e : mi ne sci'as, kio'n la krist'an'o'j far'as, por viv'i, mi sci'as ali'flank'e, ke kie komenc'iĝ'as ili'a instru'o, tie fin'iĝ'as la rom'a reg'ad'o, fin'iĝ'as Rom'o, fin'iĝ'as la viv'o, la diferenc'o inter venk'it'o kaj venk'int'o, inter riĉ'ul'o kaj mal'riĉ'ul'o, inter mastr'o kaj sklav'o, fin'iĝ'as la ofic'a dign'o, fin'iĝ'as la cezar'o, la leĝ'o'j kaj la tut'a ord'o de la mond'o ; anstataŭ ĉio tio ven'as Krist'o kaj ia kompat'em'o, kia ĝis nun neniam ekzist'is, kaj ia bon'ec'o, kontraŭ'a al la hom'a'j kaj al ni'a'j instinkt'o'j. Al mi, ver'e, Ligia grav'as pli mult'e, ol la tut'a Rom'o kaj ĝi'a reg'ad'o, kaj pere'u eĉ la mond'o, ke mi nur pov'u hav'i ŝi'n en mi'a hejm'o. Sed tio ĉi est'as ali'a afer'o. Por ili, por la krist'an'o'j, oni dev'as, krom'e, sent'i, ke tiel est'as bon'e kaj hav'i en la anim'o nenio'n ali'a'n. Kaj mi —la di'o'j est'u mi'a'j atest'ant'o'j! —mi ne pov'as. Ĉu vi kompren'as, kio'n tio signif'as? Est'as en mi'a natur'o io, kio for'puŝ'as tiu'n instru'o'n, kaj se eĉ mi'a buŝ'o ĝi'n glor'us, se mi eĉ sekv'ad'us ĝi'a'j'n regul'o'j'n, la saĝ'o kaj la anim'o dir'us al mi, ke mi tio'n far'as por la am'o, por Ligia, kaj ke sen Ligia nenio en la mond'o est'us al mi pli kontraŭ'a. Kaj strang'a afer'o, ke tia hom'o, kiel Paŭl'o el Tars'o, kompren'as tio'n, kaj ke kompren'as ankaŭ, malgraŭ si'a simpl'ec'o, tiu mal'jun'a theurgus, la plej grand'a inter ili, Petr'o, kiu est'is disĉipl'o de Krist'o. Kaj ĉu vi sci'as, kio'n ili far'as? jen ili preĝ'as por mi kaj pet'as por mi pri io, kio'n ili nom'as di'a favor'o, sed mi'n ek'reg'as nur mal'trankvil'o kaj ĉiam pli grand'a sopir'o je Ligia.

Mi ja skrib'is al vi, ke ŝi for'ir'is sekret'e, sed for'ir'ant'e, las'is al mi kruc'o'n, kiu'n ŝi mem kun'lig'is al branĉ'et'o'j de buks'o. Vek'iĝ'int'e, mi trov'is ĝi'n apud la lit'o. Mi hav'as ĝi'n nun en mi'a lararium kaj mi mem ne sci'as al mi klar'ig'i, kial mi proksim'iĝ'as al ĝi tiel, kvazaŭ est'us en ĝi io di'a, tio est'as kun respekt'o kaj tim'o. Mi am'as ĝi'n, ĉar ŝi'a'j man'o'j ĝi'n lig'is, sed mi mal'am'as, ĉar ĝi ni'n divid'as. Ia'foj'e ŝajn'as al mi, ke en ĉio tio est'as ia'j sorĉ'o'j kaj ke la theurgus Petr'o, kvankam li prezent'as si'n kiel simpl'a fiŝ'kapt'ist'o, est'as pli grand'a, ol Apollonius kaj ol ĉiu'j, kiu'j est'is antaŭ li, ke li sorĉ'is ili'n ĉiu'j'n, Ligian, Pomponian kaj mi'n mem.

Vi skrib'as, ke en mi'a leter'o oni sent'as mal'trankvil'o'n kaj mal'ĝoj'o'n. La mal'ĝoj'o dev'as est'i, ĉar mi de'nov'e ŝi'n perd'is, kaj la mal'trankvil'o est'as tial, ke tamen io ŝanĝ'iĝ'is en mi. Sincer'e mi dir'as al vi, ke nenio est'as pli kontraŭ'a al mi'a natur'o, ol tiu instru'o, sed tamen de la temp'o, kiam mi ĝi'n renkont'is, mi ne pov'as mi'n re'kon'i. Sorĉ'o'j, ĉu am'o? Cicer'o ŝanĝ'ad'is per la tuŝ'o la hom'a'j'n korp'o'j'n, sed al mi oni ŝanĝ'is la anim'o'n. Nur Ligia sol'a pov'is ebl'e tio'n far'i, aŭ pli ĝust'e Ligia per tiu strang'a instru'o, kiu'n ŝi konfes'as. Kiam mi re'ven'is de ili hejm'e'n, neniu mi'n atend'is. Oni kred'is, ke mi est'as en Benevento kaj ke mi ne baldaŭ re'ven'os, do mi trov'is hejm'e mal'ord'o'n, ebri'a'j'n sklav'o'j'n kaj festen'o'n, kiu'n ili aranĝ'is al si en mi'a triclinium . Mort'o mal'pli ili'n surpriz'us, ol mi, kaj mal'pli ili'n terur'us. Vi sci'as, per kiel fort'a man'o mi reg'as mi'a'n dom'an'ar'o'n, do ĉiu'j, kiu'j est'is viv'a'j, ĵet'is si'n sur la genu'o'j'n, kaj kelk'a'j sven'is pro tim'o. Kaj ĉu vi sci'as, kiel mi ag'is? En la unu'a moment'o mi vol'is vok'i pri verg'o'j kaj ruĝ'varm'a'j fer'stang'o'j, sed tuj post'e ek'kapt'is mi'n ia hont'o, kaj ĉu vi kred'os? —ia kompat'o por tiu'j mizer'ul'o'j : est'as inter ili ankaŭ mal'jun'a'j sklav'o'j, kiu'j'n ankoraŭ mi'a av'o, M. Vinicius, ven'ig'is en la temp'o de Aŭgust'o el apud Rejn'o. Mi ferm'is mi'n sol'a en la bibliotek'o kaj tie ankoraŭ pli strang'a'j pens'o'j ven'is mi'a'n kap'o'n, nom'e, ke post tio, kio'n mi vid'is kaj aŭd'is inter la krist'an'o'j, ne dec'as al mi trakt'i la sklav'o'j'n tiel, kiel ĝis nun mi trakt'is, kaj ke ili ankaŭ est'as hom'o'j. Ili dum kelk'a'j tag'o'j viv'is en mort'a terur'o, kred'ant'e, ke mi prokrast'as tial, por pli kruel'a'n pun'o'n el'pens'i, sed mi ne el'pens'is kaj ne pun'is ili'n, ĉar mi ne pov'is! Kun'vok'int'e ili'n en li'a tri'a tag'o, mi dir'is : mi pardon'as vi'n, kaj vi pen'u per diligent'a serv'ad'o neni'ig'i la kulp'o'n! Tiam ili fal'is sur la genu'o'j'n, verŝ'ant'e larm'o'j'n, etend'ant'e kun ĝem'o'j la man'o'j'n kaj nom'ant'e mi'n mastr'o kaj patr'o, dum mi —kun hont'o mi tio'n dir'as —est'is egal'e kor'tuŝ'it'a. Ŝajn'is al mi, ke en ĉi tiu moment'o mi vid'as la dolĉ'a'n vizaĝ'o'n de Ligia kaj ŝi'a'j'n okul'o'j'n, super'verŝ'it'a'j'n de larm'o'j, dank'ant'a'j'n mi'n por tiu ĉi ag'o. Kaj, pudor! mi sent'is, ke ankaŭ mi'a'j pupil'o'j mal'sek'iĝ'is... Ĉu vi sci'as, kio'n mi konfes'os al vi : nom'e, ke mi ne pov'as help'i mi'n sen ŝi, ke est'as al mi mal'bon'e for de ŝi, ke mi est'as simpl'e mal'feliĉ'a kaj ke mi'a mal'ĝoj'o est'as pli grand'a ol vi supoz'as... Sed koncern'e mi'a'j'n sklav'o'j'n, atent'ig'is mi'n unu afer'o. La pardon'o, kiu'n ili ricev'is, ne nur ne ig'is ili'n arogant'a'j, ne nur ne mal'grand'ig'is la disciplin'o'n, sed neniam tim'o instig'is ili'n al tiel diligent'a serv'ad'o, al kia instig'is ili'n la dank'em'o. Ne nur ili serv'as, sed ŝajn'as vet'rapid'e diven'i mi'a'j'n pens'o'j'n, kaj mi menci'as tio'n al vi tial, ke kiam tag'o'n antaŭ la for'las'o de la krist'an'o'j mi dir'is al Paŭl'o, ke sekv'e de li'a instru'o la mond'o dis'fal'us, kiel barel'o sen ring'ten'il'o, tiu dir'is al mi : “ Am'o est'as pli fort'a ring'ten'il'o, ol terur'o ”. Kaj nun mi vid'as, ke en cert'a'j okaz'o'j tiu ĉi opini'o pov'as est'i prav'a. Mi konvink'iĝ'is pri tio ankaŭ rilat'e al mi'a'j klient'o'j, kiu'j, ek'sci'int'e pri mi'a re'ven'o, kun'kur'is, por mi'n salut'i. Vi sci'as, ke neniam mi est'is por ili tro avar'a, sed ankoraŭ mi'a patr'o laŭ'princip'e trakt'is ili'n fier'e kaj ankaŭ mi kutim'ig'is al simil'a trakt'ad'o. Nun, vid'ant'e tiu'j'n el'uz'it'a'j'n mantel'o'j'n kaj tiu'j'n vizaĝ'o'j'n, mizer'a'j'n de mal'sat'o, de'nov'e mi spert'is kvazaŭ kompat'a'n sent'o'n. Mi ordon'is, ke oni don'u al ili manĝ'i, krom tio mi parol'is kun ili ; kelk'a'j'n mi nom'is per ili'a'j nom'o'j, kelk'a'j'n mi demand'is pri ili'a'j edz'in'o'j kaj infan'o'j, kaj de'nov'e mi vid'is larm'o'j'n en la okul'o'j. Krom tio ŝajn'is al mi, ke Ligia tio'n vid'as, ke ŝi ĝoj'as kaj laŭd'as... Ĉu mi'a intelekt'o komenc'as erar'i, aŭ la am'o konfuz'as mi'a'n mens'o'n, mi ne sci'as, mi sci'as tamen, ke mi ĉiam hav'as la sent'o'n, kvazaŭ ŝi rigard'as mi'n de mal'proksim'e, kaj mi tim'as far'i io'n, kio pov'us ŝi'n mal'ĝoj'ig'i kaj ofend'i. Jes, Caius! Oni tamen ŝanĝ'is al mi la anim'o'n, kaj ia'foj'e mi est'as kun tio feliĉ'a, ali'foj'e turment'as mi'n tiu pens'o, ĉar mi tim'as, ke oni for'pren'is de mi la antaŭ'a'n brav'ec'o'n, la antaŭ'a'n energi'o'n, kaj ke ebl'e mi mal'taŭg'os nun ne nur al konsil'o, juĝ'o, festen'o'j, sed eĉ al milit'o. Tio est'as sen'dub'e sorĉ'o'j! Kaj tia'grad'e oni mi'n ŝanĝ'is, ke mi dir'os al vi ankaŭ, kio venad'is en mi'a'n kap'o'n tiam ankoraŭ, kiam mi kuŝ'is mal'san'a : ke se Ligia est'us simil'a al Nigidia, al Poppaea, al Crispinilla kaj al ni'a'j ali'a'j eks'edz'in'o'j, se ŝi est'us sam'e mal'ĉast'a, sam'e sen'kompat'a kaj sam'e facil'e hav'ebl'a, kiel ili, tiam mi ŝi'n ne am'us tiel, kiel mi am'as. Sed, se mi am'as ŝi'n pro tio, kio ni'n divid'as, vi diven'as, kia ĥaos'o nask'iĝ'as en mi'a anim'o, en kia mal'lum'o mi viv'as, kiel mi ne vid'as antaŭ mi cert'a'j'n voj'o'j'n kaj kia'grad'e mi ne sci'as, kio'n far'i kun mi mem. Se oni pov'as kompar'i viv'o'n al font'o, en mi'a font'o, anstataŭ akv'o, flu'as mal'trankvil'o. Mi viv'as per la esper'o, ke mi ŝi'n ebl'e re'vid'os, kaj ia'foj'e ŝajn'as al mi, ke tio dev'as okaz'i... Sed kio est'os kun mi post jar'o aŭ du jar'o'j, mi ne sci'as kaj ne pov'as diven'i. Rom'o'n mi ne for'las'os. Mi ne pov'us el'port'i la societ'o'n de la aŭgust'an'o'j, kaj krom tio la sol'a konsol'o en mi'a mal'ĝoj'o est'as la fakt'o, ke mi est'as proksim'e de Ligia, ke per'e de Glaucus la kurac'ist'o, kiu promes'is mi'n vizit'i, aŭ per'e de Paŭl'o el Tars'o ebl'e de temp'o al temp'o mi io'n ek'sci'os pri ŝi. Ne! mi ne for'las'us Rom'o'n, se eĉ oni ofer'us al mi la prefekt'ec'o'n de Egipt'o. Sci'u ankaŭ, ke mi ordon'is al skulpt'ist'o ĉarpent'i tomb'o'ŝton'o'n por Gulo, kiu'n mi mort'ig'is en koler'o. Tro mal'fru'e mi ek'pens'is, ke li tamen vart'is mi'n sur la brak'o'j kaj ke li la unu'a instru'is mi'n, kiel met'i sag'o'n sur paf'ark'o'n. Mi ne sci'as, kial nun vek'iĝ'is en mi la memor'o pri Gulo, simil'a al bedaŭr'o kaj riproĉ'o... Se vi'n mir'ig'as tio, kio'n mi skrib'as, mi respond'os, ke mi'n ĝi mir'ig'as ne mal'pli mult'e, sed mi skrib'as al vi pur'a'n ver'o'n. Adiaŭ! ”

ĈAPITRO XXIX

Al tiu ĉi leter'o Vinicius jam ne ricev'is respond'o'n, ĉar Petronius ne skrib'is, esperant'e vid'ebl'e, ke la cezar'o hodiaŭ - morgaŭ ordon'os re'ven'o'n en Rom'o'n. La fam'o pri tio dis'vast'iĝ'is efektiv'e tra la urb'o kaj vek'is grand'a'n ĝoj'o'n en la kor'o'j de la strat'amas'o, sopir'ant'a cirk'lud'o'j'n kaj dis'don'ad'o'n de gren'o kaj de oliv'ole'o, da kiu'j grand'a'j proviz'o'j est'is amas'ig'it'a'j en Ostio. Helius, liber'ig'it'o de Nero, anonc'is fin'e en la senat'o li'a'n re'ven'o'n. Sed Nero, en'ŝip'iĝ'int'e kun si'a kort'eg'o ĉe la promontor'o Miseno, re'ven'is mal'rapid'e, vizit'ant'e en'voj'e apud'bord'a'j'n urb'o'j'n, por tie ripoz'i aŭ prezent'iĝ'i en teatr'o'j. En Minturnoj, kie li de'nov'e kant'is publik'e, li rest'is dek'kelk'a'j'n tag'o'j'n kaj konsider'is eĉ, ĉu ne re'ven'i en Neapol'o'n kaj ne atend'i tie la al'ven'o'n de la printemp'o, kiu ceter'e iĝ'ad'is pli fru'a, ol ordinar'e, kaj varm'a. Dum la tut'a temp'o Vinicius viv'is ferm'it'a en si'a dom'o, kun la pens'o pri Ligia kaj pri ĉiu'j tiu'j nov'a'j afer'o'j, kiu'j okup'is li'a'n anim'o'n en'port'ant'e en ĝi'n ide'o'j'n kaj sent'o'j'n, kiu'j ĝis tiam est'is al ĝi fremd'a'j. Li vid'ad'is nur de temp'o al temp'o Glaucuson la kurac'ist'o'n, kies ĉiu vizit'o inspir'ad'is al li intern'a'n ĝoj'o'n, ĉar li pov'is parol'i kun li pri Ligia. Glaucus ne sci'is, ver'e, kie ŝi trov'is rifuĝ'o'n, li cert'ig'is tamen Vinicius on, ke la ĉef'ul'o'j ĉirkaŭ'ig'is ŝi'n per si'n'don'a zorg'em'o. Foj'e ankaŭ, tuŝ'it'a per la mal'ĝoj'o de Vinicius, Glaucus dir'is al li, ke la apostol'o Petr'o mal'laŭd'is Crispuson pro tio, ke li riproĉ'is al Ligia ŝi'a'n ter'a'n am'o'n. La jun'a patrici'o, ek'aŭd'int'e ĉi tio'n, pal'iĝ'is de kor'tuŝ'o. Ankaŭ al li ŝajn'is ia'foj'e, ke li ne est'as indiferent'a al Ligia, sed egal'e oft'e kapt'ad'is li'n dub'o kaj ne'cert'ec'o. Nun unu'a'foj'e li ek'aŭd'is la konfirm'o'n de si'a'j dezir'o'j kaj esper'o'j el la buŝ'o de ali'a hom'o, kaj pli'e, de krist'an'o. En la unu'a moment'o de dank'em'o li vol'is kur'i al Petr'o, kaj ek'sci'int'e, ke tiu for'est'as el la urb'o, li pet'eg'is Glaucus on, ke li konduk'u li'n al la apostol'o, promes'ant'e por tio mal'avar'a'j'n donac'o'j'n por la mal'riĉ'ul'o'j de la komun'um'o. Ŝajn'is al li ankaŭ, ke se Ligia li'n am'as, per tiu ĉi sol'a fakt'o ĉiu'j bar'o'j est'as for'ig'it'a'j, ĉar li est'as pret'a ĉiu'moment'e ek'ador'i Krist'o'n. Sed Glaucus, kvankam li insist'e inklin'ig'is la jun'a'n patrici'o'n akcept'i bapt'o'n, ne kuraĝ'is al li tamen garanti'i, ĉu li per tio tuj akir'os Ligian, kaj li dir'ad'is al Vinicius, ke bapt'o'n oni dev'as dezir'i por la bapt'o mem, ne por ali'a'j cel'o'j. “ Oni dev'as hav'i ankaŭ la anim'o'n krist'an'a'n ” —li dir'is al la jun'a tribun'o —kaj Vinicius, kvankam ĉia mal'help'o incit'eg'is li'n, komenc'is jam kompren'i, ke Glaucus, kiel krist'an'o, dir'as tio'n, kio'n li dev'as dir'i. Li mem ne konsci'is klar'e, ke unu el la plej profund'a'j ŝanĝ'o'j de li'a natur'o konsist'is en tio, ke antaŭ'e li mezur'ad'is hom'o'j'n kaj afer'o'j'n nur per la propr'a ego'ism'o, dum nun'e iom post iom li al'kutim'iĝ'ad'is al la pens'o, ke ali'a'j okul'o'j pov'as ali'e rigard'i, ali'a kor'o ali'e sent'i, kaj ke prav'ec'o ne ĉiam est'as sam'signif'a kun person'a profit'o.

Oft'e li ankaŭ sent'is la dezir'o'n vid'i Paŭl'o'n el Tars'o, kies vort'o'j vek'is kun'e li'a'n interes'o'n kaj mal'trankvil'o'n. Li prepar'is al si en la anim'o argument'o'j'n, per kiu'j li kontraŭ'parol'os li'a'n instru'o'n, li kontraŭ'star'is li'n en la pens'o, li vol'is li'n tamen vid'i kaj aŭd'i. Sed Paŭl'o ir'is en Aricio'n, kaj kiam ankaŭ la vizit'o'j de Glaucus komenc'is iĝ'ad'i ĉiam pli mal'oft'a'j, Viniciuson ek'ĉirkaŭ'is komplet'a sol'ec'o. Tiam li de'nov'e komenc'is tra'kur'ad'i la strat'et'o'j'n, najbar'a'j'n al Suburra, kaj la mal'larĝ'a'j'n voj'et'o'j'n de Trans'tibr'o, esperant'e, ke ebl'e eĉ de mal'proksim'e li ek'vid'os Ligian, sed kiam ankaŭ tiu ĉi esper'o montr'iĝ'is van'a, en li'a kor'o komenc'is kresk'i enu'o kaj mal'pacienc'o. Ven'is fin'e la temp'o, ke la antaŭ'a natur'o ek'parol'is en li ankoraŭ'foj'e kun tia fort'o, kiel ond'o en la moment'o de al'flu'o re'ven'as al la bord'o, de kiu ĝi for'iĝ'is. Ek'ŝajn'is al li, ke li est'is mal'saĝ'ul'o, ke sen'bezon'e li okup'is si'a'n kap'o'n per la afer'o'j, kiu'j ig'is li'n mal'gaj'a, ke li dev'as pren'i el la viv'o, kio'n li pov'as. Li decid'is forges'i pri Ligia, aŭ almenaŭ serĉ'i volupt'o'n kaj viv'o'ĝu'o'n ekster ŝi. Li sent'is tamen, ke tio est'as la last'a prov'o, do li ĵet'is si'n en la ĥaos'o'n de la viv'o kun la tut'a blind'a, propr'a al li energi'o kaj pasi'o. La viv'o mem ŝajn'is li'n al tio log'i. La urb'o, kvazaŭ mort'a kaj sen'hom'iĝ'int'a en la vintr'o, komenc'is vigl'iĝ'ad'i per la esper'o de la baldaŭ'a re'ven'o de la cezar'o. Oni prepar'is por li solen'a'n akcept'o'n. Krom tio la printemp'o est'is ven'ant'a : de la spir'o de afrik'a'j vent'o'j mal'aper'is la neĝ'o'j sur la pint'o'j de la Alban'a mont'ar'o. La ĝarden'a'j herb'ej'o'j kovr'iĝ'is per viol'o'j. La forum'o'j kaj la Kamp'o de Mars'o ek'svarm'is per hom'o'j, kiu'j'n kares'is ĉiam pli varm'a sun'o. Sur Via Appia, kiu est'is ordinar'a lok'o de ekster'urb'a'j vetur'promen'o'j, ek'reg'is la mov'ad'o de riĉ'e ornam'it'a'j vetur'il'o'j. Oni jam far'is ekskurs'o'j'n en la Alban'a'n mont'ar'o'n. Jun'a'j vir'in'o'j, pretekst'ant'e ador'salut'i Junon'o'n en Lanuvio aŭ Dian'o'n en Aricio, el'iĝ'ad'is el si'a'j dom'o'j, por ekster la urb'o serĉ'i impres'o'j'n, societ'o'n, renkont'o'j'n kaj volupt'o'n. Tie, inter grandioz'a'j vetur'il'o'j, unu tag'o'n Vinicius rimark'is antaŭ'at'a'n de du molosoj, impon'a'n carruca de la petroniusa Chrysothemis, ĉirkaŭ'it'a de tut'a ar'o da jun'ul'o'j kaj mal'jun'a'j senat'an'o'j, kiu'j'n la ofic'o re'ten'is en la urb'o. Chrysothemis, mem direkt'ant'e kvar mal'grand'a'j'n korsik'a'j'n ĉeval'o'j'n, dis'don'ad'is ĉirkaŭ'e'n rid'et'o'j'n kaj facil'a'j'n bat'o'j'n per or'a vip'o, sed, rimark'int'e Vinicius on, ŝi halt'ig'is la ĉeval'o'j'n, invit'is li'n en si'a'n carruca kaj post'e hejm'e'n, al festen'o, kiu daŭr'is la tut'a'n nokt'o'n. Vinicius tiel ebri'iĝ'is dum tiu festen'o, ke li eĉ ne memor'is, kiam oni for'pren'is li'n hejm'e'n, li tamen re'memor'is, ke kiam Chrysothemis demand'is li'n pri Ligia, li ofend'iĝ'is kaj, est'ant'e jam ebri'a, verŝ'is sur ŝi'a'n kap'o'n pokal'o'n de falern'o. Pens'ant'e pri tio jam sobr'e, li sent'is ankoraŭ koler'o'n. Sed tag'o'n post'e Chrysothemis, forges'int'e vid'ebl'e la ofend'o'n, vizit'is li'n en li'a hejm'o kaj de'nov'e kun'pren'is li'n sur la Appian voj'o'n ; post'e ŝi vesper'manĝ'is ĉe li, dum kio ŝi konfes'is, ke ne nur Petronius, sed ankaŭ li'a liut'ist'o ted'as ŝi'n jam de'long'e kaj ke ŝi'a kor'o est'as liber'a. Dum semajn'o oni vid'ad'is ili'n kun'e, sed la rilat'o ne promes'is est'i daŭr'a. Kvankam post la akcident'o kun la falern'o la nom'o de Ligia neniam plu est'is el'parol'it'a, Vinicius ne pov'is liber'iĝ'i de la pens'o pri ŝi. Ĉiam li hav'is la sent'o'n, ke ŝi'a'j okul'o'j li'n rigard'as, kaj tiu sent'o tra'ig'ad'is li'n kvazaŭ per tim'o. Li koler'is kontraŭ si mem, ne pov'ant'e tamen liber'iĝ'i de la pens'o, ke li ĉagren'as Ligian, nek de la bedaŭr'o, kiu nask'iĝ'ad'is el tiu ĉi pens'o. Post unu'a scen'o de ĵaluz'o, kiu'n Chrysothemis far'is al li pro du siri'a'j knab'in'o'j, kiu'j'n li aĉet'is, li for'pel'is ŝi'n krud'manier'e. Li ver'e ne ĉes'is tuj ban'i si'n en volupt'o kaj diboĉ'o, kontraŭ'e, li far'is tio'n kvazaŭ spit'e al Ligia, sed fin'e li rimark'is, ke la pens'o pri ŝi ne for'las'is li'n eĉ per moment'o, ke ŝi ekskluziv'e est'as la kaŭz'o de li'a'j tiel bon'a'j, kiel mal'bon'a'j ag'o'j, kaj ke efektiv'e nenio en la mond'o interes'as li'n, krom ŝi. Tiam ek'reg'is li'n mal'plaĉ'o kaj lac'ec'o. La volupt'o iĝ'is al li abomen'a kaj post'las'is nur riproĉ'o'j'n. Ŝajn'is al li, ke li est'as mal'nobl'ul'o, kaj tiu ĉi sent'o plen'ig'is li'n per sen'lim'a mir'eg'o, ĉar antaŭ'e li konsider'ad'is kiel bon'a'n ĉio'n, kio est'is al li plezur'a. Fin'e li perd'is la liber'ec'o'n, la mem'cert'ec'o'n kaj dron'is en komplet'a sen'sent'ec'o, el kiu ne pov'is li'n vek'i eĉ la fam'o pri la re'ven'o de la cezar'o. Nenio jam li'n nun interes'is kaj eĉ Petroniuson li ne vizit'is tiel long'e, ĝis tiu send'is al li invit'o'n kaj si'a'n port'il'o'n.

Ek'vid'int'e li'n, kvankam salut'it'a kun ĝoj'o, li respond'ad'is li'a'j'n demand'o'j'n mal'volont'e, sed fin'e la long'e sufok'at'a'j sent'o'j kaj pens'o'j eksplod'is kaj ek'flu'is el li'a buŝ'o per abund'a torent'o. Re'foj'e li detal'e rakont'is la histori'o'n de si'a serĉ'ad'o de Ligia kaj de si'a rest'ad'o inter la krist'an'o'j, ĉio'n, kio'n li tie vid'is kaj aŭd'is, ĉio'n, kio tra'ir'is li'a'n kap'o'n kaj kor'o'n, kaj fin'e li komenc'is plend'i, ke li fal'is en ĥaos'o'n, en kiu li perd'is la trankvil'o'n, kapabl'o'n disting'ad'i la afer'o'j'n kaj juĝ'o'n pri ili. Jen nenio li'n log'as, nenio al li plaĉ'as, li ne sci'as, en kio persist'i kaj kiel ag'i. Li est'as pret'a ador'i Krist'o'n kaj persekut'i Li'n, li kompren'as la alt'ec'o'n de Li'a instru'o kaj kun'e sent'as al ĝi ne'venk'ebl'a'n abomen'o'n. Li kompren'as, ke se li eĉ ek'posed'us Ligian, li ne ek'posed'us ŝi'n plen'e, ĉar li dev'us divid'i ŝi'n kun Krist'o. Fin'e li viv'as, kvazaŭ li ne viv'us : sen esper'o, sen morgaŭ'o, sen kred'o je feliĉ'o, kaj ĉirkaŭ li est'as mal'lum'o, el kiu li palp'e serĉ'as el'ir'o'n kaj ne pov'as ĝi'n trov'i.

Petronius rigard'is dum la rakont'ad'o li'a'n ŝanĝ'it'a'n vizaĝ'o'n, la man'o'j'n, kiu'j'n li, parol'ant'e, etend'ad'is antaŭ'e'n en strang'a manier'o, kvazaŭ efektiv'e li serĉ'us voj'o'n en mal'lum'o, kaj medit'is. Subit'e li lev'iĝ'is kaj proksim'iĝ'int'e al Vinicius, komenc'is dis'ŝov'i per la fingr'o'j li'a'j'n har'o'j'n super la orel'o.

—Ĉu vi sci'as —li demand'is —ke vi hav'as kelk'a'j'n griz'a'j'n har'o'j'n sur la tempi'o'j?

—Pov'as est'i —respond'is Vinicius. —Mi ne mir'os, se baldaŭ ili ĉiu'j griz'iĝ'os.

Post'e sekv'is silent'o. Petronius est'is inteligent'a hom'o kaj oft'e li pens'ad'is pri la hom'a anim'o kaj pri la viv'o. Sed ĝeneral'e la viv'o en tiu mond'o, en kiu ili ambaŭ viv'is, pov'is est'i ekster'e feliĉ'a aŭ mal'feliĉ'a, sed intern'e ĝi est'is trankvil'a. Sam'e kiel tondr'o'bat'o aŭ ter'trem'o pov'is fal'ig'i templ'o'n, tiel mal'feliĉ'o pov'is detru'i la viv'o'n, ĝi mem tamen konsist'is el rekt'a'j kaj harmoni'a'j lini'o'j, liber'a'j de ĉia'j implik'aĵ'o'j. Dum'e io ali'a est'is en la vort'o'j de Vinicius kaj unu'a'foj'e Petronius ek'star'is antaŭ vic'o da spirit'a'j nod'o'j, per kies mal'lig'o neniu ĝis nun okup'iĝ'is. Li est'is tiom inteligent'a, ke li sent'is ili'a'n grav'ec'o'n, sed malgraŭ si'a tut'a orient'iĝ'em'o li sci'is nenio'n respond'i al la far'it'a demand'o —kaj fin'e, post long'a moment'o de silent'o, li dir'is :

—Tio dev'as est'i sorĉ'o'j.

—Ankaŭ mi tiel kred'is —respond'is Vinicius —oft'e ŝajn'is al mi, ke oni sorĉ'is ni'n ambaŭ.

—Kaj se vi ir'us —dir'is Petronius —ekzempl'e al pastr'o'j de Serapiso? Sen'dub'e est'as inter ili, kiel ĝeneral'e inter la pastr'o'j, mult'a'j ĉarlatan'o'j, sed est'as ankaŭ tia'j, kiu'j penetr'is strang'a'j'n mister'o'j'n.

Sed li parol'is sen konvink'o kaj per ne'cert'a voĉ'o, ĉar li mem sent'is, kiel sen'valor'e kaj eĉ rid'ind'e tia konsil'o pov'is son'i en li'a buŝ'o.

Vinicius komenc'is frot'i la frunt'o'n —kaj parol'is :

—Sorĉ'o'j! Mi vid'is sorĉ'ist'o'j'n, kiu'j uz'ad'is sub'ter'a'j'n, ne'kon'at'a'j'n fort'o'j'n por si'a profit'o, mi vid'is ankaŭ tia'j'n, kiu'j uz'ad'is ili'n kontraŭ si'a'j mal'amik'o'j. Sed la krist'an'o'j viv'as en mal'riĉ'ec'o, pardon'as la mal'amik'o'j'n, proklam'as humil'ec'o'n, virt'o'n kaj kompat'em'o'n —kio'n do ili profit'us el sorĉ'o'j kaj kial ili uz'us ili'n?

Petroniuson komenc'is incit'i, ke li'a intelekt'o al nenio pov'as respond'i, ne vol'ant'e tamen tio'n konfes'i, li respond'is nur, por don'i ia'n ajn respond'o'n :

—Tio est'as nov'a sekt'o.

Kaj post moment'o li dir'is :

—Je la di'a loĝ'ant'in'o de l ' Pafos'a'j bosk'o'j, kiel ĉio tio konfuz'as la viv'o'n! Vi admir'as la bon'ec'o'n kaj virt'o'n de tiu'j hom'o'j, sed mi dir'as al vi, ke ili est'as mal'bon'a'j, ĉar ili est'as mal'amik'o'j de la viv'o, kiel mal'san'o'j kaj kiel la mort'o mem. Ni jam hav'as sufiĉ'e! ni ne bezon'as ankoraŭ la krist'an'o'j'n. Kalkul'u nur : la mal'san'o'j, la cezar'o, Tigellinus, la vers'aĵ'o'j de la cezar'o, la ŝu'ist'o'j, kiu'j reg'as la post'e'ul'o'j'n de la iam'a'j kviritoj, la liber'ig'it'o'j, kiu'j okup'as lok'o'j'n en la senat'o, je Kastor'o! sufiĉ'e. Ĝi est'as pere'ig'a kaj abomen'a sekt'o. Ĉu vi prov'is almenaŭ for'sku'i de vi tiu'j'n mal'ĝoj'o'j'n kaj ĝu'i iom la viv'o'n?

—Mi prov'is —respond'is Vinicius.

Petronius ek'rid'is kaj dir'is :

—Ha, perfid'ul'o! Nov'aĵ'o'j rapid'e dis'kon'iĝ'as per'e de sklav'o'j : vi de'log'is mi'a'n Chrysothemis on!

Vinicius mov'is la man'o'n kun mal'plaĉ'o.

—Ĉiu'okaz'e mi dank'as al vi —parol'is Petronius. —Mi send'os al ŝi par'o'n da perl'o'brod'it'a'j ŝu'o'j ; en mi'a am'a lingv'o ĝi signif'as : “ for'ir'u ”. Mi ŝuld'as al vi du'obl'a'n dank'o'n : unu'e pro tio, ke vi ne akcept'is Eunicen, du'e, ĉar vi liber'ig'is mi'n de Chrysothemis. Aŭskult'u mi'n : vi vid'as antaŭ vi hom'o'n, kiu lev'iĝ'ad'is maten'e, ban'ad'is si'n, festen'ad'is, posed'is Chrysothemis on, verk'ad'is satir'o'j'n kaj ia'foj'e eĉ inter'plekt'ad'is proz'o'n per vers'aĵ'o'j, sed kiu enu'is, kiel la cezar'o, kaj oft'e ne sci'is for'pel'i de si mal'seren'a'j'n pens'o'j'n. Kaj ĉu vi sci'as, kial tiel est'is? Jen tial, ke mi serĉ'is mal'proksim'e tio'n, kio est'is proksim'e. Bel'a vir'in'o ĉiam valor'as tiom da or'o, kiom ŝi pez'as, sed vir'in'o, kiu krom tio am'as, ne hav'as simpl'e prez'o'n. Tio'n oni ne pov'as aĉet'i por ĉiu'j trezor'o'j de Verres. Nun mi dir'as al vi la jen'o'n : mi plen'ig'as la viv'o'n per feliĉ'o, kiel pokal'o'n per plej bon'a vin'o, kiu'n la ter'o produkt'is, kaj mi trink'os, ĝis mi'a man'o rigid'iĝ'os kaj pal'iĝ'os la buŝ'o. Kio est'os post'e, mi ne zorg'as, kaj tio ĉi est'as mi'a plej nov'a filozofi'o.

—Vi ĝi'n ĉiam konfes'is : est'as en ĝi nenio nov'a!

—Est'as en ĝi la en'hav'o, kiu mank'is.

Dir'int'e ĉi tio'n, li vok'is Eunicen, kiu en'ir'is, vest'it'a per blank'a drapir'aĵ'o, jam ne la antaŭ'a sklav'in'o, sed kvazaŭ di'in'o de am'o kaj feliĉ'o.

Kaj li mal'ferm'is al ŝi la brak'o'j'n kaj dir'is :

—Ven'u!

Je tio ŝi al'kur'is al li kaj, sid'iĝ'int'e sur li'a'j genu'o'j, ĉirkaŭ'plekt'is li'a'n kol'o'n per la brak'o'j, met'ant'e la kap'o'n sur li'a'n brust'o'n. Vinicius vid'is, kiel iom post iom ŝi'a'j'n vang'o'j'n kovr'is nuanc'o de purpur'o, kiel ŝi'a'j okul'o'j grad'e dron'is en nebul'o. Kun'e ili prezent'is mir'ind'a'n grup'o'n am'a'n kaj feliĉ'a'n. Petronius etend'is la man'o'n al plat'a vaz'o, star'ant'a apud'e sur tabl'et'o, kaj el'ig'int'e el ĝi plen'man'o'n da viol'o'j, komenc'is ŝut'i ili'n sur la kap'o'n, brust'o'n kaj stola de Eunice, post'e li de'ŝov'is la tunik'o'n de ŝi'a'j ŝultr'o'j kaj dir'is :

—Feliĉ'a est'as, kiu, kiel mi, loĝ'ant'a'n en simil'a form'o am'o'n trov'is... Ŝajn'as al mi ia'foj'e, ke ni est'as par'o da di'o'j... Rigard'u mem : ĉu Praksitel'o, ĉu Mirono, ĉu Skopaso, ĉu Liziaso kre'is iam pli mir'ind'a'j'n lini'o'j'n? Ĉu sur Paroso aŭ sur Pentelikono est'as simil'a marmor'o, varm'a, roz'kolor'a kaj am'ant'a? Ekzist'as hom'o'j, kiu'j for'kis'as la rand'o'j'n de vaz'o'j, sed mi prefer'as serĉ'i volupt'o'n tie, kie oni ĝi'n ver'e pov'as trov'i.

Dir'int'e ĉi tio'n, li komenc'is ŝov'i la buŝ'o'n sur ŝi'a'j ŝultr'o'j kaj kol'o ; Eunicen tra'ig'ad'is trem'o'j kaj ŝi'a'j okul'o'j jen ferm'iĝ'ad'is, jen mal'ferm'iĝ'ad'is kun la esprim'o de ne'dir'ebl'a volupt'o. Petronius lev'is post moment'o si'a'n elegant'a'n kap'o'n kaj, turn'int'e si'n al Vinicius, dir'is :

—Pens'u nun, kio est'as kompar'e kun tio vi'a'j mal'seren'a'j krist'an'o'j? kaj se vi ne kompren'as la diferenc'o'n, ir'u mem al ili... Sed tiu ĉi vid'o vi'n kurac'os.

Vinicius dis'blov'is la naz'o'n, kiu'n en'ir'is la arom'o de la viol'o'j, plen'ig'ant'a la tut'a'n ĉambr'o'n, kaj li pal'iĝ'is, ĉar li ek'pens'is, ke se li pov'us tiel ŝov'i la buŝ'o'n sur la ŝultr'o'j de Ligia, ĝi est'us ia sakrilegi'a volupt'o, tiel grand'eg'a, ke post'e pere'u eĉ la mond'o. Sed kutim'iĝ'int'e jam rapid'e, konsci'ig'ad'i al si, kio kun li okaz'as, li rimark'is, ke eĉ en tiu ĉi moment'o li pens'as pri Ligia, nur pri ŝi.

Kaj Petronius dir'is :

Eunice, mi'a di'a, ordon'u prepar'i al ni flor'kron'o'j'n por la kap'o'j kaj maten'manĝ'o'n.

Post'e, kiam ŝi for'ir'is, li turn'is si'n al Vinicius :

—Mi vol'is ŝi'n liber'ig'i, sed ĉu vi sci'as, kio'n ŝi respond'is al mi? “ Mi prefer'us est'i vi'a sklav'in'o, ol edz'in'o de la cezar'o ”. Kaj ŝi ne vol'is konsent'i. Tiam mi liber'ig'is ŝi'n sen ŝi'a sci'o. La pretor'o far'is ĝi'n por mi, ke li ne postul'is ŝi'a'n ĉe'est'o'n. Sed ŝi ne sci'as tio'n, sam'e, kiel ŝi ne sci'as, ke tiu ĉi dom'o kaj ĉiu'j mi'a'j juvel'o'j, krom la gem'o'j, aparten'os al ŝi en la okaz'o de mi'a mort'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, li lev'iĝ'is, promen'is iom tra la ĉambr'o kaj dir'is :

—Am'o ŝanĝ'as kelk'a'j'n pli mult'e, ali'a'j'n mal'pli, sed ĝi ŝanĝ'is ankaŭ mi'n. Iam mi ŝat'is la odor'o'n de verben'o, sed ĉar Eunice prefer'as viol'o'j'n, ankaŭ mi ek'ŝat'is ili'n super ĉio ali'a, kaj de kiam la printemp'o ven'is, ni spir'as nur per viol'o'j.

Ĉe tio li halt'is antaŭ Vinicius kaj demand'is :

—Kaj vi? ĉu vi ĉiam est'as fidel'a al nard'o?

—Las'u mi'n trankvil'a! —respond'is la jun'a vir'o.

—Mi vol'is, ke vi rigard'u Eunicen, kaj mi rakont'as al vi pri ŝi tial, ke ebl'e vi ankaŭ serĉ'as mal'proksim'e tio'n, kio est'as proksim'e. Ebl'e ankaŭ por vi ie en vi'a'j sklav'a'j cubicula bat'as kor'o fidel'a kaj simpl'a. Met'u tia'n balzam'o'n sur vi'a'j'n vund'o'j'n. Vi dir'as, ke Ligia vi'n am'as? Pov'as est'i! Sed kio est'as tia am'o, kiu rezign'as? Ĉu ĝi ne signif'as, ke est'as io pli fort'a, ol ĝi? Ne, mi'a kar'a : Ligia ne est'as Eunice.

Al tio ĉi Vinicius respond'is :

—Ĉio est'as unu sen'ĉes'a turment'o. Mi vid'is vi'n, kis'ant'a'n la ŝultr'o'j'n de Eunice, kaj mi ek'pens'is tiam, ke se Ligia tiel mal'kovr'us al mi la si'a'j'n, tiam post'e eĉ la ter'o mal'ferm'iĝ'u sub ni! Sed ĉe la nur'a pens'o pri tio ek'kapt'is mi'n ia tim'o, kvazaŭ mi atenc'us kontraŭ vest'pastr'in'o aŭ vol'us per'fort'i di'in'o'n... Ligia ne est'as Eunice, nur mi ali'e kompren'as tiu'n diferenc'o'n, ol vi. Al vi la am'o ŝanĝ'is la flar'sent'o'n, do vi prefer'as viol'o'j'n, ol verben'o'n, kaj al mi ĝi ŝanĝ'is la anim'o'n, do mi prefer'as, ke Ligia est'as tia, kia ŝi est'as, ol ke ŝi est'u simil'a al ali'a'j vir'in'o'j.

—En tiu okaz'o la sort'o ne mal'just'as kontraŭ vi. Sed mi tio'n ne kompren'as.

Kaj Vinicius respond'is febr'e :

—Jes! jes! Ni jam ne pov'as kompren'i ni'n reciprok'e.

Sekv'is de'nov'e moment'o da silent'o, post kio Petronius dir'is :

—Hades'o en'glut'u vi'a'j'n krist'an'o'j'n! Ili plen'ig'is vi'n per mal'trankvil'o kaj detru'is vi'a'n viv'percept'o'n. Hades'o ili'n en'glut'u! Vi erar'as, kred'ant'e, ke ili'a instru'o est'as bon'far'a, ĉar bon'far'a est'as tio, kio don'as al la hom'o'j feliĉ'o'n, tio est'as bel'o, am'o kaj potenc'o, dum ili nom'as tio'n vant'aĵ'o'j. Vi erar'as, ke ili est'as just'a'j, ĉar se por mal'bon'o ni pag'os bon'o'n, kio'n ni pag'os tiam por bon'o? Krom, se por ambaŭ est'os egal'a pag'o, por kio la hom'o'j dev'us est'i bon'a'j?

—Ne : la pag'o ne est'as egal'a, sed ĝi komenc'iĝ'as, laŭ ili'a instru'o, en la post'mort'a viv'o, kiu ne kon'as lim'o'n.

—Pri tio mi ne diskut'os, ĉar tio'n ni nur post'e vid'os, se ĝeneral'e oni pov'as io'n vid'i... sen la okul'o'j. Dum'e ili taŭg'as simpl'e por nenio. Ursus sufok'is Crot on, ĉar li hav'as membr'o'j'n el fer'o, sed ili est'as ĝem'ul'aĉ'o'j, kaj la est'ont'ec'o ne pov'as aparten'i al ĝem'ul'aĉ'o'j.

—La viv'o komenc'iĝ'as por ili kun la mort'o.

—Ĝi est'as, kvazaŭ vi dir'us : la tag'o komenc'iĝ'as kun la nokt'o. Ĉu vi intenc'as for'kapt'i Ligian?

—Ne, mi ne pov'as pag'i al ŝi mal'bon'o'n por la bon'o kaj mi ĵur'is, ke mi tio'n ne far'os.

—Ĉu vi intenc'as akcept'i la instru'o'n de Krist'o?

—Mi vol'as, sed mi'a natur'o ĝi'n ne el'port'as.

—Kaj ĉu vi kapabl'os forges'i pri Ligia?

—Ne.

—Do vojaĝ'u.

En tiu ĉi moment'o sklav'o'j sci'ig'is, ke la maten'manĝ'o est'as pret'a, sed Petronius, al kiu ŝajn'is, ke li kapt'is bon'a'n ide'o'n, daŭr'ig'is en'voj'e al la triclinium :

—Vi tra'migr'is grand'a'n part'o'n de la mond'o, sed nur kiel soldat'o, kiu rapid'as al la destin'it'a lok'o kaj ne halt'as en'voj'e. Vetur'u kun ni en Aĥaj'o'n. La cezar'o ne for'las'is ĝis nun la projekt'o'n de la vojaĝ'o. Li halt'ad'os ĉie en'voj'e, kant'ad'os, kolekt'ad'os laŭr'o'kron'o'j'n, rab'ad'os trezor'o'j'n de templ'o'j kaj fin'e li re'ven'os, kiel triumf'ant'o, en Ital'uj'o'n. Ĝi est'os kvazaŭ triumf'ir'o de Bakĥ'o kaj Apolon'o en unu person'o. La aŭgust'an'o'j, la aŭgust'an'in'o'j, mil'o'j da citr'o'j —je Kastor'o! Valor'as tio'n vid'i, ĉar la mond'o vid'is ĝis nun nenio'n simil'a'n.

Dir'ant'e ĉi tio'n, li kuŝ'iĝ'is sur benk'o'n antaŭ la tabl'o, apud Eunice, kaj dum sklav'o met'is sur li'a'n kap'o'n kron'o'n el anemon'o'j, li parol'is plu :

—Kio'n vi vid'is sub la komand'o de Corbulo? Nenio'n! Ĉi vi vizit'is sistem'e la grek'a'j'n templ'o'j'n, kiel mi, kiu pli ol du jar'o'j'n pas'ad'is el la man'o'j de unu gvid'ist'o en la man'o'j'n de ali'a? Ĉu vi est'is sur Rodoso, por vid'i la lok'o'n, kie star'is la kolos'o? Ĉu vi vid'is en Panopo, en Focid'o, la argil'o'n, el kiu Promete'o form'is la hom'o'j'n, aŭ en Spart'o la ov'o'j'n, port'it'a'j'n de Led'o, aŭ en Aten'o'j la fam'a'n sarmat'a'n kiras'o'n el ĉeval'huf'o'j, aŭ la pokal'o'n, fand'it'a'n laŭ la mal'dekstr'a mam'o de Helen'o? Ĉu vi vid'is Aleksandri'o'n, Memfis'o'n, la piramid'o'j'n, la har'o'n de Izid'o, kiu'n ŝi el'ŝir'is, pri'plor'ant'e Oziris'o'n? Ĉu vi aŭd'is la ĝem'o'n de Memnono? La mond'o est'as vast'a kaj ne ĉio fin'iĝ'as en Trans'tibr'o! Mi akompan'os la cezar'o'n, kaj post'e, re'ven'ant'e, mi li'n for'las'os, ĉar tiu ĉi mi'a or'har'a nimf'o dezir'as, ke ni kun'e ofer'u en Pafos'o kolomb'o'j'n al Cypria, kaj vi dev'as sci'i, ke kio'n ŝi dezir'as, tio far'iĝ'as.

—Mi est'as vi'a sklav'in'o —respond'is Eunice.

Kaj li apog'is si'a'n flor'kron'it'a'n kap'o'n sur ŝi'a'n sin'o'n kaj dir'is kun rid'et'o :

—Mi est'as do sklav'o de sklav'in'o. Mi vi'n admir'as, di'a, de la pied'o'j ĝis la kap'o.

Post'e li dir'is al Vinicius :

—Vetur'u kun ni sur Cipr'o'n. Antaŭ'e tamen memor'u, ke vi dev'as vid'i la cezar'o'n. Mal'bon'e est'as, ke ĝis nun vi li'n ne vizit'is ; Tigellinus est'as pret'a el'profit'i tio'n kontraŭ vi. Li ver'e ne hav'as kontraŭ vi person'a'n mal'am'o'n, sed li ne pov'as vi'n am'i almenaŭ tial, ke vi est'as mi'a nev'o... Ni dir'os, ke vi est'is mal'san'a. Ni dev'as pri'pens'i, kio'n vi respond'u, se li vi'n demand'os pri Ligia. Plej bon'e sving'u la man'o'n kaj dir'u al li, ke ŝi est'is ĉe vi, ĝis ŝi vi'n ek'ted'is. Li tio'n kompren'os. Dir'u al li ankaŭ, ke mal'san'o re'ten'is vi'n hejm'e, ke la febr'o'n pli'grand'ig'is la ĉagren'o, ke vi ne pov'is est'i en Neapol'o kaj aŭd'i li'a'n kant'ad'o'n, kaj la esper'o, ke vi li'n aŭd'os, help'is vi'a'n re'san'iĝ'o'n. Ne tim'u tro'ig'i. Tigellinus promes'as, ke li el'pens'os por la cezar'o io'n ne nur grandioz'a'n, sed ankaŭ frap'a'n... Mi tamen tim'as, ke li mi'n ebl'e sub'fos'os. Mi tim'as ankaŭ vi'a'n anim'stat'o'n...

—Ĉu vi sci'as —dir'is Vinicius —ke est'as hom'o'j, kiu'j ne tim'as la cezar'o'n kaj viv'as tiel trankvil'e, kvazaŭ li tut'e ne ekzist'us?

—Mi sci'as, kiu'n vi nom'os : la krist'an'o'j'n.

—Jes. Ili sol'a'j... Kio est'as dum'e ni'a viv'o, se ne sen'ĉes'a tim'o?

—Ne ted'u mi'n per vi'a'j krist'an'o'j. Ili ne tim'as la cezar'o'n, ĉar li ebl'e eĉ ne aŭd'is pri ili ; ĉiu'okaz'e li nenio'n pri ili sci'as kaj ili grav'as al li tiom, kiom velk'int'a'j foli'o'j. Sed mi dir'as al vi, ke tio est'as ĝem'ul'aĉ'o'j, ke vi mem tio'n sent'as kaj ke, se vi'a natur'o for'puŝ'as tiu'n instru'o'n, ĝi est'as ĝust'e tial, ke vi sent'as ili'a'n mal'taŭg'ec'o'n. Vi est'as hom'o el ali'a argil'o, kaj tial ne ted'u per ili vi'n mem kaj mi'n. Ni sci'pov'as viv'i kaj mort'i, sed kio'n ili sci'pov'as, oni ne sci'as.

Viniciuson frap'is tiu'j ĉi vort'o'j kaj, re'ven'int'e hejm'e'n, li komenc'is konsider'i, ĉu efektiv'e tiu bon'ec'o kaj kompat'em'o de la krist'an'o'j ne pruv'as mal'taŭg'ec'o'n de ili'a'j anim'o'j. Ŝajn'is al li, ke hom'o'j brav'a'j, hard'it'a'j ne pov'us tiel pardon'ad'i. Ven'is al li la pens'o, ke efektiv'e tio ĉi est'as ebl'e la kaŭz'o de la abomen'o, kiu'n li'a roman'a natur'o sent'as al tiu instru'o. “ Ni sci'pov'as viv'i kaj mort'i ” —dir'is Petronius. Kaj ili? Ili sci'pov'as nur pardon'ad'i, sed kompren'as nek ver'a'n am'o'n, nek ver'a'n mal'am'o'n. ”

ĈAPITRO XXX

La cezar'o, re'ven'int'e Rom'o'n, bedaŭr'is si'a'n re'ven'o'n, kaj post kelk'a'j tag'o'j li jam ek'flam'is de'nov'e per la dezir'o vetur'i en Aĥaj'o'n. Li eĉ el'don'is edikt'o'n, en kiu li deklar'is, ke li'a for'est'o ne daŭr'os long'e kaj ke la publik'a'j'n afer'o'j'n minac'os pro tio nenia domaĝ'o. Post'e, akompan'at'e de la aŭgust'an'o'j, inter kiu'j trov'iĝ'is ankaŭ Vinicius, li ir'is sur Kapitol'o'n ofer'don'i al la di'o'j por la feliĉ'a vojaĝ'o. Sed la du'a'n tag'o'n, kiam li vizit'is laŭ'vic'e la sankt'ej'o'n de Vest'o, okaz'is akcident'o, kiu sekv'ig'is ŝanĝ'o'n de ĉiu'j projekt'o'j. Nero ne kred'is je la di'o'j, sed li tim'is ili'n, kaj precip'e la mister'a Vest'o inspir'is al li tia'n tim'o'n, ke je la vid'o de la di'in'o kaj de la sankt'a fajr'o li'a'j har'o'j hirt'iĝ'is subit'e pro tim'o, la dent'o'j kun'prem'iĝ'is, trem'o tra'kur'is li'a'j'n membr'o'j'n kaj li sven'fal'is en la brak'o'j'n de Vinicius, kiu hazard'e star'is tuj post li. Oni el'port'is li'n sen'prokrast'e el la templ'o kaj trans'konduk'is sur Palatin'o'n, kie, kvankam li'a fart'o baldaŭ tut'e re'bon'iĝ'is, li ne for'las'is la lit'o'n dum la tut'a tag'o. Li deklar'is ankaŭ, je grand'a mir'o de la ĉe'est'ant'o'j, ke li decid'is prokrast'i por ia temp'o la projekt'o'n de la for'vetur'o, ĉar la di'in'o mister'e avert'is li'n kontraŭ la rapid'em'o. Hor'o'n post'e oni jam publik'e anonc'is al la popol'o en la tut'a Rom'o, ke la cezar'o, vid'ant'e la ĉagren'it'a'j'n vizaĝ'o'j'n de la civit'an'o'j, direkt'at'a de am'o al ili, kiel patr'o de am'o al si'a'j infan'o'j, rest'as kun ili, por divid'i ili'a'j'n ĝoj'o'j'n kaj sort'o'n. La popol'o, ĝoj'a pro tiu ĉi decid'o kaj kun'e cert'a, ke li cirk'lud'o'j kaj dis'don'ad'o de gren'o ne est'os preter'las'it'a'j, amas'iĝ'is grand'ar'e antaŭ la pord'eg'o de Palatin'o, el'ig'ant'e ek'kri'o'j'n honor'e al la di'a cezar'o, dum tiu ĉi inter'romp'is kub'lud'ad'o'n, per kiu li amuz'is si'n kun la aŭgust'an'o'j, kaj dir'is :

—Jes! oni dev'is prokrast'i ; Egipt'o kaj la reg'ad'o de Orient'o, laŭ la aŭgur'o, ne pov'as pas'i preter mi, do ankaŭ Aĥaj'o ne est'os perd'it'a. Mi ordon'os tra'fos'i korint'a'n istm'o'n, kaj en Egipt'o ni konstru'os tia'j'n monument'o'j'n, ĉe kiu'j la piramid'o'j ŝajn'os infan'a'j lud'il'o'j. Mi ordon'os konstru'i Sfinks'o'n, sep'foj'e pli grand'a'n ol tio, kiu apud Memfis'o rigard'as el la dezert'o'n, sed mi ordon'os don'i al ĝi mi'a'n vizaĝ'o'n. La post'a'j generaci'o'j parol'os nur pri tiu monument'o kaj pri mi.

—Vi jam konstru'is al vi per la vers'aĵ'o'j monument'o'n ne sep'foj'e, sed tri'obl'e sep'foj'e pli grand'a'n, ol la piramid'o de Ĥeopso —dir'is Petronius.

—Kaj per la kant'o? —demand'is Nero.

—Bedaŭr'ind'e! se oni kapabl'us konstru'i al vi statu'o'n, kiel la statu'o de Memnono, kiu son'ig'us vi'a'n voĉ'o'n je sun'lev'iĝ'o! La mar'o'j ĉe la egipt'a'j bord'o'j svarm'us etern'e de ŝip'o'j, sur kiu'j amas'o'j el la tri mond'part'o'j aŭskult'us avid'e vi'a'j'n kant'o'j'n.

—Bedaŭr'ind'e, kiu ĝi'n kapabl'os? —dir'is Nero.

—Sed vi pov'as ordon'i skulpt'i vi'n el bazalt'o, vetur'ig'ant'a'n kvadrig'o'n.

—Prav'e! mi far'os tio'n!

—Vi far'os donac'o'n al la hom'ar'o.

—En Egipt'o mi ankaŭ edz'in'ig'os Lun'o'n, kiu est'as vidv'in'o, kaj mi iĝ'os ver'a di'o.

—Kaj ni'n vi edz'ig'os kun stel'o'j, kaj ni form'os nov'a'n konstelaci'o'n, kiu nom'os si'n la konstelaci'o de Nero. Viteliuson tamen edz'ig'u kun Nil'o, ke li nask'ig'ad'u hipopotam'o'j'n. Al Tigellinus donac'u dezert'o'n ; li est'os tiam reĝ'o de ŝakal'o'j...

—Kaj kio'n vi destin'as por mi? —demand'is Vatinius.

—Ben'u vi'n Apis'o! Vi aranĝ'is al ni tiel grandioz'a'j'n lud'o'j'n en Benevento, ke mi ne pov'as mal'bon'dezir'i al vi : kudr'u par'o'n da ŝu'o'j por Sfinks'o, kies pied'eg'o'j rigid'iĝ'as de la nokt'a'j ros'o'j, kaj post'e vi kudr'os ŝu'o'j'n por la kolos'o'j, form'ant'a'j ale'o'j'n antaŭ la templ'o'j. Ĉiu trov'os tie konven'a'n okup'o'n. Domitius Afer, ekzempl'e, kiel kon'at'a pro si'a honest'ec'o, est'os trezor'ist'o. Mi ŝat'as aŭd'i, cezar'o, kiel vi rev'as pri Egipt'o, kaj ĉagren'as mi'n, ke vi prokrast'is la projekt'o'n de la vojaĝ'o.

Sed Nero dir'is :

—Vi'a'j mort'em'a'j okul'o'j nenio'n vid'is, ĉar la di'o'j ig'as si'n ne'vid'ebl'a'j, por kiu'j ili vol'as. Sci'u, ke kiam mi est'is en la templ'o de Vest'o, ŝi mem ek'star'is apud mi kaj dir'is rekt'e en mi'a'n orel'o'n : “ Prokrast'u la vojaĝ'o'n ”. Ĝi okaz'is tiel ne'atend'it'e, ke mi terur'iĝ'is, kvankam pro tiel evident'a zorg'em'o, kiu'n la di'o'j al mi el'montr'is, mi dev'us est'i dank'a al ili.

—Ni ĉiu'j terur'iĝ'is —dir'is Tigellinus —kaj la vest'pastr'in'o Rubria sven'is.

Rubria! —dir'is Nero —kiel neĝ'e blank'a'n kol'o'n ŝi hav'as.

—Sed ŝi ruĝ'ig'as je vi'a vid'o, di'a cezar'o...

—Jes! ankaŭ mi tio'n rimark'is. Strang'e! Vest'pastr'in'o! Est'as io di'a en ĉiu vest'pastr'in'o, kaj Rubria est'as tre bel'a.

Ĉe tio Nero en'pens'iĝ'is moment'e, post'e li demand'is :

—Dir'u al mi, kial Vest'o'n la hom'o'j tim'as pli, ol la ali'a'j'n di'o'j'n? Kio est'as en tio? Jen mi'n mem ek'posed'is tim'o, kvankam mi est'as ŝi'a ĉef'pastr'o. Mi nur memor'as, ke mi fal'is dors'e'n kaj traf'us sur la ter'o'n, se iu mi'n ne sub'ten'us. Kiu mi'n sub'ten'is?

—Mi —respond'is Vinicius.

—Ha, vi, “ tim'ind'a Ares'o ”? Kial vi ne est'is en Benevento? Oni dir'is al mi, ke vi est'is mal'san'a, kaj efektiv'e vi'a vizaĝ'o, est'as ŝanĝ'it'a. Ha! mi aŭd'is, ke Croto vol'is vi'n murd'i? Ĉu tiu est'as ver'o?

—Jes —kaj li romp'is al mi la brak'o'n, sed mi defend'iĝ'is.

—Per la romp'it'a brak'o?

—Help'is mi'n unu barbar'o, kiu est'is pli fort'a, ol Croto.

Nero rigard'is li'n kun mir'o :

—Pli fort'a, ol Croto? Vi ŝerc'as! Croto est'is la plej fort'a el ĉiu'j hom'o'j, kaj nun est'as Sifax el Etiop'uj'o.

—Mi dir'as al vi, cezar'o, kio'n mi vid'is per la propr'a'j okul'o'j.

—Kie est'as tiu perl'o? Ĉu li ne iĝ'is Nemorena reĝ'o?

—Mi ne sci'as, cezar'o. Mi ne vid'is li'n plu.

—Vi eĉ ne sci'as, el kiu naci'o li est'as?

—Mi hav'is romp'it'a'n brak'o'n, do mi pov'is de li nenio'n el'demand'i.

—Serĉ'u li'n por mi kaj re'trov'u.

Al tio ĉi Tigellinus dir'is :

—Mi okup'iĝ'os per tio.

Sed Nero parol'is plu al Vinicius :

—Mi dank'as vi'n, ke vi mi'n sub'ten'is. Mi pov'us, fal'ant'e, frakas'i la kap'o'n. Iam vi est'is bon'a kamarad'o, sed de post la milit'o kaj la serv'ad'o sub Corbulo vi iel sovaĝ'iĝ'is kaj mi vi'n mal'oft'e vid'is.

Post'e, silent'int'e dum moment'o, li dir'is :

—Kiel fart'as tiu knab'in'o... tro mal'larĝ'a en la koks'o'j... kiu'n vi am'is kaj kiu'n mi for'pren'is por vi de Aulus oj?

Vinicius konfuz'iĝ'is, sed Petronius sam'moment'e rapid'is li'n help'i :

—Mi pov'as vet'i, sinjor'o —li dir'is —ke li forges'is. Ĉu vi vid'as li'a'n konfuz'o'n? Viniciusoj est'as bon'a'j soldat'o'j, sed ankoraŭ pli bon'a'j vir'kok'o'j. Ili bezon'as in'ar'o'n. Pun'u li'n por tio, sinjor'o, kaj ne invit'u li'n al la festen'o, kiu'n Tigellinus promes'as al ni aranĝ'i je vi'a honor'o sur la lag'o de Agrippa.

—Ne, mi ne far'os tio'n. Mi fid'as al Tigellinus, ke tie ĝust'e in'ar'o ne for'est'os.

—Ĉu pov'us for'est'i ĥaritoj, kie est'os Amor'o? —respond'is Tigellinus.

Sed Nero dir'is :

—Enu'o mi'n turment'as! Laŭ la vol'o de la di'in'o mi rest'is en Rom'o, sed mi ne pov'as ĝi'n el'port'i. Mi vetur'os Antiumon. Mi sufok'iĝ'as en ĉi tiu'j mal'vast'a'j strat'aĉ'o'j, mez'e de ĉi tiu'j ruin'iĝ'ant'a'j dom'o'j, mez'e de ĉi tiu'j mal'pur'a'j angul'o'j. La mal'bon'odor'a aer'o ven'as eĉ ĉi tie'n, en mi'a'n dom'o'n kaj en mi'a'j'n ĝarden'o'j'n. Ha, se ter'trem'o detru'us Rom'o'n, se iu koler'a di'o sam'nivel'ig'us ĝi'n kun la ter'o, tiam mi montr'us al vi, kiel oni dev'as konstru'i la urb'o'n, kiu est'as la kap'o de la mond'o kaj mi'a sid'ej'o.

—Cezar'o —respond'is Tigellinus —vi dir'as : “ se iu koler'a di'o detru'us la urb'o'n ” —ĉu jes?

—Jes? Kio'n do?

—Ĉu vi ne est'as di'o?

Nero sving'is la man'o'n kun la esprim'o de enu'o, post'e li dir'is :

—Ni vid'os, kio'n vi aranĝ'os al ni sur la lag'o'j de Agrippa. Post'e mi ir'os Antiumon. Vi ĉiu'j est'as mal'grand'a'j, do vi ne kompren'as, ke al mi est'as bezon'a'j grand'a'j afer'o'j.

Dir'int'e ĉi tio'n, li du'on'ferm'is la okul'o'j'n, kompren'ig'ant'e tiu'manier'e, kel'e bezon'as ripoz'o'n. Efektiv'e la aŭgust'an'o'j komenc'is dis'ir'i. Petronius el'ir'is kun Vinicius kaj dir'is al li :

—Vi do est'as vok'it'a part'o'pren'i en la amuz'o. La Kupr'o'barb'a rezign'is la vojaĝ'o'n, sed anstataŭ tio li diboĉ'os pli, ol iam ajn, kaj mastr'um'aĉ'os en la urb'o, kiel en la propr'a dom'o. Pen'u vi ankaŭ trov'i en tiu'j diboĉ'o'j distr'o'n kaj forges'o'n. Je diabl'o! ni ja konker'is la mond'o'n kaj ni rajt'as amuz'iĝ'i. Vi, Marcus, est'as tre bel'a knab'o, kaj part'e al tio mi atribu'as la simpati'o'n, kiu'n mi hav'as al vi. Je la efez'a Dian'o! se vi pov'us vid'i vi'a'j'n kun'kresk'ant'a'j'n brov'o'j'n kaj vi'a'n vizaĝ'o'n, en kiu oni sent'as la mal'nov'a'n sang'o'n de l ' kviritoj! Ili, la ali'a'j, aspekt'as apud vi, kiel liber'ig'it'o'j. Jes! Se tiu sovaĝ'a instru'o ne mal'help'us, Ligia est'us hodiaŭ en vi'a dom'o. Pen'u pruv'i al mi ankoraŭ, ke ili ne est'as mal'amik'o'j de la viv'o kaj de la hom'o'j... Ili trakt'is vi'n bon'e, do vi pov'as est'i al ili dank'a, sed se mi est'us en vi'a lok'o, mi mal'am'eg'us tiu'n instru'o'n kaj serĉ'us volupt'o'n tie, kie oni pov'as ĝi'n trov'i. Vi est'as bel'eg'a knab'o, mi ripet'as, kaj Rom'o abund'eg'as je eks'edz'in'o'j.

—Mi nur mir'as, ke ĉio tio vi'n ankoraŭ ne ted'as? —respond'is Vinicius.

—Kiu ĝi'n dir'is al vi? Mi'n tio ted'as jam de'long'e, sed mi ne hav'as vi'a'n aĝ'o'n. Mi ceter'e hav'as ali'a'j'n plaĉ'o'j'n, kiu'j mank'as al vi. Mi ŝat'as libr'o'j'n, kiu'j vi ne ŝat'as, mi ŝat'as poezi'o'n, kiu vi'n enu'ig'as, mi ŝat'as vaz'o'j'n, gem'o'j'n kaj mult'a'j'n ali'a'j'n objekt'o'j'n, kiu'j'n vi ne rigard'as, mi hav'as oft'e dolor'o'n en la sakr'o, kiu'n vi ne hav'as, fin'e mi trov'is Eunicen, kaj vi trov'is neniu'n simil'a'n... Mi sent'as mi'n kontent'a hejm'e, mez'e de mi'a'j ĉef'verk'o'j, kaj vi'n mi neniam far'os estetik'ul'o. Mi sci'as, ke mi trov'os en la viv'o nenio'n pli, ol tio'n, kio'n mi trov'is, vi mem ne sci'as, ke ĉiam vi ankoraŭ esper'as kaj serĉ'as. Se la mort'o ven'us al vi subit'e, malgraŭ vi tut'a kuraĝ'o kaj malgraŭ ĉiu'j mal'ĝoj'o'j vi mort'us kun mir'o, ke jam vi dev'as for'las'i la mond'o'n, dum mi akcept'us ĝi'n kiel nepr'aĵ'o'n, kun tiu konvink'o, ke ne ekzist'as en la mond'o tia'j frukt'o'j, kiu'j'n mi ne gust'um'is. Mi ne rapid'as, sed mi ankaŭ ne tro mal'rapid'os, mi nur klopod'os, ke ĝis la fin'o ĉirkaŭ'u mi'n gaj'ec'o. Ekzist'as en la mond'o gaj'a'j skeptik'ul'o'j. La stoik'o'j est'as, laŭ mi, mal'saĝ'a'j, sed la stoik'ism'o almenaŭ hard'as la anim'o'j'n, dum vi'a'j krist'an'o'j en'konduk'as en la mond'o'n mal'ĝoj'o'n, kiu est'as tio en la viv'o, kio pluv'o en la natur'o. Ĉu vi sci'as, kio'n oni dir'is al mi? —nom'e, ke dum la solen'aĵ'o'j, kiu'j'n Tigellinus aranĝ'os, ĉe la bord'o'j de la lag'o de Agrippa star'os publik'ej'o'j, kaj en ili est'os kolekt'it'a'j vir'in'o'j el plej eminent'a'j famili'o'j de Rom'o. Ĉu trov'iĝ'os nek unu sufiĉ'e bel'a, por vi'n konsol'i? Est'os tie ankaŭ virg'ul'in'o'j, kiu'j unu'a'foj'e prezent'iĝ'os al la mond'o... kiel nimf'o'j. Tia est'as ni'a rom'a imperi'o... Varm'e jam est'as! La sud'a vent'o varm'ig'os la akv'o'n kaj ne pustul'ig'os la nud'a'j'n korp'o'j'n. Kaj vi, Narcizo, sci'u, ke trov'iĝ'os nek unu vir'in'o, kiu vi'n rezist'us, nek unu —se ŝi eĉ est'us vest'pastr'in'o.

Vinicius komenc'is bat'i la kap'o'n per la man'o, kiel hom'o, okup'at'a sen'ĉes'e per unu pens'o.

—Jen la sort'o, ke mi traf'is ĝust'e tiu'n sol'a'n...

—Kaj kiu kaŭz'is tio'n, ĉu ne la krist'an'o'j?... Sed la hom'o'j, kies emblem'o est'as Kruc'o, ne pov'as est'i ali'a'j. Aŭskult'u mi'n : Grek'uj'o est'is bel'eg'a kaj ĝi kre'is la saĝ'ec'o'n de la mond'o, ni kre'is la potenc'o'n, kaj kiel vi pens'as, kio'n pov'as kre'i la instru'o? Se vi sci'as, klar'ig'u al mi, ĉar, je Poluks'o, mi ne pov'as ĝi'n diven'i.

Vinicius mov'is la ŝultr'o'j'n.

—Vi tim'as, kiel ŝajn'as, ke mi iĝ'os krist'an'o.

—Mi tim'as, ke vi fuŝ'os vi'a'n viv'o'n. Se vi ne sci'as est'i grek'o, est'u roman'o, reg'u kaj ĝu'u la viv'o'n. Ni'a'j eksces'aĵ'o'j tial hav'as cert'a'n senc'o'n, ke est'as en ili ĝust'e tiu ĉi ide'o. La Kupr'o'barb'a'n mi mal'estim'as, ĉar li est'as arleken'o - - grek'o. Se li konsider'us si'n roman'o, mi konfes'us, ke li est'as prav'a, permes'ant'e al si la eksces'aĵ'o'j'n. Promes'u al mi, ke se nun, re'ven'int'e hejm'e'n, vi trov'os tie iu'n krist'an'o'n, vi montr'os al li la lang'o'n. Se tio est'os Glaucus la kurac'ist'o, li eĉ ne ek'mir'os. Ĝis la re'vid'o sur la lag'o de Agrippa.

ĈAPITRO XXXI

Pretori'an'o'j ĉirkaŭ'ir'ad'is la bosk'o'j'n, kresk'ant'a'j'n ĉe la bord'o'j de la lag'o de Agrippa, por ke tro grand'a'j amas'o'j da rigard'ant'o'j ne ĝen'u la cezar'o'n kaj li'a'j'n gast'o'j'n, ĉar oni jam ĝeneral'e parol'is, ke ĉiu, kiu nur disting'iĝ'is en Rom'o per riĉ'ec'o, saĝ'ec'o aŭ bel'ec'o, part'o'pren'os en tiu ĉi festen'o, kiu ne hav'is egal'a'n en la histori'o de la urb'o. Tigellinus vol'is rekompenc'i al la cezar'o la perd'it'a'n vojaĝ'o'n en Aĥaj'o'n, kun'e super'i ĉiu'j'n, kiu'j iam ajn gast'ig'is Ner'o'n, kaj pruv'i al li, ke neniu sci'as li'n tiel amuz'i. Tiu'cel'e, est'ant'e ankoraŭ kun la cezar'o en Neapol'o kaj post'e en Benevento, li far'is jam prepar'o'j'n kaj dis'send'ad'is ordon'o'j'n, ke oni ven'ig'ad'u el la plej mal'proksim'a'j ekstrem'o'j de la mond'o best'o'j'n, bird'o'j'n, mal'oft'a'j'n fiŝ'o'j'n kaj kresk'aĵ'o'j'n, ne preter'las'ant'e vaz'o'j'n kaj teks'aĵ'o'j'n, kiu'j dev'is pli'grand'ig'i la bril'o'n de la festen'o. La plen'um'o de li'a'j eksces'a'j plan'o'j kost'is en'spez'o'j'n el la tut'a'j provinc'o'j, sed tio'n ĉi la potenc'a favor'at'o ne bezon'is zorg'i. Li'a influ'o kresk'is de tag'o al tag'o. Tigellinus ne est'is ankoraŭ al Nero pli simpati'a, ol Petronius, sed li iĝ'ad'is ĉiam pli neces'a. Petronius sen'fin'e super'is li'n per mond'an'ec'o, intelekt'o, sprit'ec'o kaj sci'is pli bon'e amuz'i la cezar'o'n per konversaci'o, sed, je si'a mal'feliĉ'o, li super'is per tio ankaŭ la cezar'o'n mem, pro kio li ekscit'is li'a'n ĵaluz'o'n. Li ne sci'is ankaŭ est'i ĉiam'obe'a instrument'o kaj la cezar'o tim'is li'a'n opini'o'n, kiam est'is koncern'at'a'j la afer'o'j de gust'o ; dum'e kun Tigellinus li neniam sent'is si'n ĝen'at'a. La titol'o mem : elegantiarum, kiu'n oni don'ad'is al Petronius, incit'is la mem'am'o'n de Nero, ĉar kiu dev'us ĝi'n hav'i, ĉu ne li, la cezar'o? Tigellinus tamen hav'is tiom da prudent'o, ke li konsci'is si'a'j'n mank'o'j'n, kaj vid'ant'e, ke li pov'as konkur'i nek kun Petronius, nek kun Lucanus, nek kun ali'a'j, kiu'j'n disting'is ĉu de'ven'o, ĉu talent'o'j aŭ sci'o —li decid'is ombr'ig'i ili'n per la sub'iĝ'ec'o de si'a'j serv'o'j, kaj antaŭ ĉio per tia luks'o, ke eĉ la imag'o de Nero est'u de ĝi frap'it'a.

Li ordon'is do pret'ig'i la festen'o'n sur grand'eg'a flos'o, konstru'it'a el or'ig'it'a'j trab'o'j. Ĝi'a'j rand'o'j est'is ornam'it'a'j per mir'ind'a'j konk'o'j el la Ruĝ'a mar'o kaj el la Hind'a ocean'o, bril'ant'a'j per la kolor'o'j de perl'o'j kaj de ĉiel'ark'o. La flank'o'j est'is kovr'it'a'j per tuf'o'j da palm'o'j, per bosk'o'j da lotus'o'j kaj plen'flor'ant'a'j roz'o'j, inter kiu'j oni kaŝ'is fontan'o'j'n, ŝpruc'ig'ant'a'j'n arm'aĵ'o'j'n, statu'o'j'n de di'o'j kaj or'a'j'n aŭ arĝent'a'j'n kaĝ'o'j'n, plen'a'j'n de divers'kolor'a'j bird'o'j. En la mez'o lev'is si'n grand'eg'a tend'o, aŭ pli ĝust'e, por ne ŝirm'i la vid'aĵ'o'n, nur tend'o'supr'o el siri'a purpur'o, baz'it'a sur arĝent'a'j kolon'o'j, kaj sub'e, kiel sun'o'j, bril'is tabl'o'j, prepar'it'a'j por la festen'an'o'j kaj ŝarĝ'it'a'j per aleksandri'a'j vitr'aĵ'o'j, kristal'o'j, per vaz'o'j simpl'e ne'taks'ebl'a'j, rab'it'a'j en Ital'uj'o, Grek'uj'o kaj Mal'grand'a Azi'o. La flos'o, simil'a pro la amas'ig'it'a'j sur ĝi kresk'aĵ'o'j al insul'o kaj ĝarden'o, est'is lig'it'a per ŝnur'o'j or'a'j kaj purpur'a'j kun boat'o'j, hav'ant'a'j la form'o'j'n de fiŝ'o'j, cign'o'j, mev'o'j kaj fenikopter'o'j, en kiu'j ĉe kolor'a'j rem'il'o'j sid'is nud'a'j rem'ist'o'j kaj rem'ist'in'o'j kun mir'ind'e bel'a'j form'o'j kaj vizaĝ'o'j, kun har'o'j friz'it'a'j laŭ la orient'a manier'o, aŭ plekt'it'a'j sub or'a'j ret'o'j. Kiam Nero, al'ven'int'e kun Poppaea kaj la aŭgust'an'o'j, sur'paŝ'is la ĉef'a'n flos'o'n kaj sid'iĝ'is sub la purpur'a tend'o, la boat'o'j mov'iĝ'is, la rem'il'o'j komenc'is bat'i la akv'o'n, streĉ'iĝ'is la or'a'j ŝnur'o'j kaj la flos'o kun la festen'o kaj la gast'o'j komenc'is mov'i si'n kaj rond'naĝ'i sur la lag'o. Ĉirkaŭ'e vic'iĝ'is ali'a'j boat'o'j kaj mal'grand'a'j flos'o'j, plen'a'j de citr'ist'in'o'j kaj harp'ist'in'o'j, kies roz'kolor'a'j korp'o'j, bild'ant'a'j si'n sur la blu'o de la ĉiel'o kaj de la akv'o kaj re'bril'ant'a'j de la or'a'j instrument'o'j, ŝajn'is sorb'i en si'n tiu'n blu'o'n kaj tiu'j'n bril'o'j'n, kolor'iĝ'i kaj flor'i, kiel roz'o'j.

El la apud'bord'a'j bosk'o'j, el strang'a'j konstru'aĵ'o'j, special'e star'ig'it'a'j kaj kaŝ'it'a'j en la dens'aĵ'o, aŭd'iĝ'is ankaŭ la son'o'j de muzik'o kaj kant'o. Re'son'is la ĉirkaŭ'aĵ'o, re'son'is la bosk'o'j, eĥ'o'j dis'port'is la ton'o'j'n de korn'o'j kaj trumpet'o'j. La cezar'o mem, hav'ant'e unu'flank'e Poppaean, ali'flank'e Pythagoras on, admir'is, kaj, precip'e kiam inter la boat'o'j aper'is jun'a'j sklav'in'o'j, ali'vest'it'a'j kiel siren'o'j, kovr'it'a'j per verd'a'j ret'o'j, imit'ant'a'j skvam'ar'o'n, li ne avar'is laŭd'o'j'n al Tigellinus. Li rigard'ad'is tamen, laŭ si'a kutim'o, al Petronius, vol'ant'e ek'kon'i la opini'o'n de la “ arbitr'o ” ; tiu ĉi tamen si'n'ten'is indiferent'e kaj nur, rekt'e demand'it'a, respond'is :

—Mi opini'as, sinjor'o, ke dek mil nud'a'j knab'in'o'j impres'as mal'pli, ol unu.

Al la cezar'o tamen plaĉ'is la “ naĝ'ant'o festen'o ”, ĉar ĝi est'is io nov'a. Oni serv'is ceter'e, kiel kutim'e, tiel ekster'ordinar'a'j'n manĝ'aĵ'o'j'n, ke eĉ la imag'o de Apicius sven'us je ili'a vid'o, kaj vin'o'j'n en tiom da spec'o'j, ke Otho, ĉe kiu oni serv'ad'is da ili ok'dek, kaŝ'us si'n sub la akv'o'n pro hont'o, se li pov'us vid'i tiu'n luks'o'n. Al la tabl'o, krom vir'in'o'j, sid'iĝ'is ekskluziv'e aŭgust'an'o'j, inter kiu'j Vinicius ombr'ig'is ĉiu'j'n per si'a bel'ec'o. Iam li'a figur'o kaj vizaĝ'o kon'ig'is profesi'a'n soldat'o'n, nun la intern'a'j zorg'o'j kaj la fizik'a dolor'o, kiu'n li sufer'is, tiel ĉiz'is li'a'j'n trajt'o'j'n, kvazaŭ tuŝ'us ili'n la delikat'a man'o de majstr'a skulpt'ist'o. Li'a vizaĝ'o perd'is la iam'a'n brun'ec'o'n, rest'is al ĝi tamen la or'a'j nuanc'o'j de la numid'a marmor'o. La okul'o'j iĝ'is pli grand'a'j, pli mal'gaj'a'j. Nur li'a tors'o konserv'is la iam'a'n potenc'a'n form'o'n, kvazaŭ kre'it'a por kiras'o, sed super tiu ĉi tors'o de legi'an'o lev'is si'n kap'o de grek'a di'o, aŭ almenaŭ de rafin'it'a patrici'o, kun'e subtil'a kaj grandioz'a. Petronius, dir'ant'e al li, ke neniu aŭgust'an'in'o pov'us nek vol'us al li rezist'i, parol'is, kiel spert'ul'o. Efektiv'e ili rigard'is li'n ĉiu'j, ne escept'ant'e Poppaean kaj la vest'pastr'in'o'n Rubrian, kiu ĉe'est'is la festen'o'n laŭ la dezir'o de la cezar'o.

Vin'o'j, glaci'ig'it'a'j en neĝ'o'j de mont'supr'o'j, baldaŭ varm'ig'is la kor'o'j'n kaj la kap'o'j'n de la festen'an'o'j. El la apud'bord'a dens'aĵ'o el'iĝ'ad'is ĉiam nov'a'j boat'o'j, hav'ant'a'j la form'o'j'n de cikad'o'j kaj libel'o'j. La blu'a spegul'o de la lag'o aspekt'is kvazaŭ iu sur'ŝut'us ĝi'n per flor'petal'o'j aŭ kvazaŭ ĝi'n kovr'us amas'o da papili'o'j. Super la boat'o'j tie kaj ie lev'is si'n kolomb'o'j kaj ali'a'j bird'o'j el Hind'uj'o kaj Afrik'o, al'lig'it'a'j per arĝent'a'j kaj blu'a'j faden'o'j aŭ ŝnur'et'o'j. La sun'o jam est'is tra'kur'int'a la pli grand'a'n part'o'n de la ĉiel'o, sed la tag'o, kvankam la festen'o okaz'is en la komenc'o de maj'o, est'is varm'a, eĉ brul'ant'a. La lag'o balanc'is si'n de la frap'o'j de la rem'il'o'j, kiu'j bat'is la ond'ar'o'n sam'takt'e kun la muzik'o, sed en la aer'o ne spir'is eĉ plej facil'a vent'o kaj la bosk'o'j star'is sen'mov'e, kvazaŭ ili aŭskult'us kaj rigard'us sorĉ'it'e tio'n, kio okaz'is sur la akv'o. La flos'o rond'naĝ'is sen'ĉes'e sur la lag'o, port'ant'e ĉiam pli ebri'a'j'n kaj pli bru'ant'a'j'n festen'an'o'j'n. La festen'o ne ating'is ankoraŭ la mez'o'n, kiam oni jam ne gard'is la ord'o'n, en kiu ĉiu'j sid'iĝ'is al la tabl'o. La cezar'o mem don'is la ekzempl'o'n, ĉar lev'iĝ'int'e, li ordon'is al Vinicius, kiu kuŝ'is apud Rubria la vest'pastr'in'o, ced'i la lok'o'n, kaj, okup'int'e li'a'n triclinium, li komenc'is io'n flustr'i en ŝi'a'n orel'o'n. Vinicius trov'iĝ'is apud Poppaea, kiu post moment'o etend'is al li la brak'o'n, pet'ant'e, ke li re'buk'u ŝi'a'n mal'fiks'iĝ'int'a'n brak'ring'o'n, kaj kiam li far'is tio'n per iom trem'ant'a'j man'o'j, ŝi ĵet'is al li el sub la long'a'j okul'har'o'j rigard'o'n kvazaŭ hont'em'a'n kaj sku'is si'a'n or'a'n kap'o'n, ŝajn'e io'n ne'ant'e. Dum'e la sun'o iĝ'is pli grand'a, pli ruĝ'a kaj rul'is mal'rapid'e trans la pint'o'j'n de la bosk'o'j ; la gast'o'j est'is jam plej'part'e tut'e ebri'a'j. La flos'o naĝ'is nun proksim'e al la bord'o'j, sur kiu'j, mez'e da ar'o'j da arb'o'j kaj flor'o'j, oni vid'is grup'o'j'n da hom'o'j, ali'vest'it'a'j kiel faŭn'o'j aŭ satirus'o'j, lud'ant'a'j flut'o'j'n, ŝalm'o'j'n, tambur'et'o'j'n, kaj grup'o'j'n da knab'in'o'j, prezent'ant'a'j nimf'o'j'n, driad'o'j'n kaj hamadriad'o'j'n. La krepusk'o ven'is fin'e mez'e de ebri'a'j ek'kri'o'j je la glor'o de Lun'o, son'ant'a'j el sub la tend'o : tiam la bosk'o'j ek'lum'is per mil'o'j da lamp'o'j. El la publik'ej'o'j, star'ant'a'j ĉe la bord'o'j, ek'flu'is torent'o'j da lum'o : sur la teras'o'j aper'is nov'a'j grup'o'j, ankaŭ nud'a'j, konsist'ant'a'j el edz'in'o'j kaj fil'in'o'j de plej eminent'a'j roman'a'j famili'o'j. Per la voĉ'o kaj per mal'modest'a'j gest'o'j ili komenc'is al'vok'i la festen'an'o'j'n. La flos'o al'bord'iĝ'is fin'e, la cezar'o kaj aŭgust'an'o'j ĵet'is si'n en la bosk'o'j'n, dis'kur'is en la publik'ej'o'j'n, en tend'o'j'n, kaŝ'it'a'j'n mez'e de la dens'aĵ'o'j, en grot'o'j'n, art'e'far'it'a'j'n mez'e de font'o'j kaj fontan'o'j. Frenez'o ek'reg'is ĉiu'j'n ; neniu sci'is, kie perd'iĝ'is la cezar'o, kiu est'as senat'an'o, kiu kavalir'o, kiu akrobat'o aŭ muzik'ist'o. La satirus'o'j kaj faŭn'o'j komenc'is post'kur'i la nimf'o'j'n. Oni bat'is per tirs'o'j la lamp'o'j'n, por ili'n esting'i. Kelk'a'j'n part'o'j'n de la bosk'o'j ek'reg'is mal'lum'o. Ĉie tamen oni aŭd'is jen laŭt'a'j'n kri'o'j'n, jen rid'o'j'n, jen flustr'o'j'n, jen ekscit'it'a'n spir'ad'o'n de hom'a'j brust'o'j. Rom'o efektiv'e vid'is ĝis tiam nenio'n simil'a'n.

Vinicius ne est'is mal'sobr'a, kiel dum tiu festen'o en la cezar'a palac'o, kiu'n Ligia ĉe'est'is, sed li'n ankaŭ en'sorĉ'is kaj ebri'ig'is la vid'o de ĉio, kio okaz'is, kaj fin'e ek'kapt'is li'n avid'o je volupt'o. Ĵet'int'e si'n en la arb'ar'o'n, li kur'is kun la ali'a'j, serĉ'ant'e, kiu el la driad'o'j ŝajn'os al li plej bel'a. Ĉiu'moment'e nov'a'j ar'o'j da ili, kant'ant'e kaj kri'ant'e, kur'is preter li, pel'at'a'j de faŭn'o'j, satirus'o'j, senat'an'o'j, kavalir'o'j kaj de re'son'o'j de la muzik'o. Ek'vid'int'e fin'e ar'a'n da knab'in'o'j, konduk'at'a'n de unu, ali'vest'it'a kiel Dian'o, li ek'salt'is al ili, vol'ant'e rigard'i de pli proksim'e la di'in'o'n, kaj subit'e la kor'o halt'is en li'a brust'o. Ĉar ek'ŝajn'is al li, ke en la di'in'o, kron'it'a per lun'o, li re'kon'as Ligian.

Ili dum'e ek'ĉirkaŭ'is li'n per frenez'a danc'rond'o, kaj post moment'o, vol'ant'e li'n vid'ebl'e instig'i al persekut'o, dis'kur'is, kiel ar'o da kapreol'in'o'j. Sed li rest'is lok'e, kun bat'ant'a kor'o, sen spir'o, ĉar kvankam li ek'kon'is, ke la Dian'o ne est'is Ligia kaj de proksim'e eĉ ŝi'n ne simil'is, la tro fort'a impres'o sen'ig'is li'n de la fort'o'j. Subit'e ek'reg'is li'n sopir'o je Ligia, sopir'o tiel sen'lim'a, kia'n li spert'is neniam en la viv'o, kaj la am'o al ŝi ek'flu'is per nov'a, grand'eg'a ond'o en li'a'n brust'o'n. Neniam ŝi ŝajn'is al li pli kar'a, pli ĉast'a kaj pli ador'ind'a, ol en tiu ĉi arb'ar'o de diboĉ'o kaj de frenez'a mal'ĉast'o. Antaŭ moment'o li mem vol'is trink'i el ĉi tiu pokal'o kaj part'o'pren'i tiu'n ĉi orgi'o'n de volupt'o kaj sen'hont'o, nun ek'kapt'is li'n mal'plaĉ'o kaj abomen'o. Li ek'sent'is, ke li'n sufok'as abomen'o, ke li'a brust'o bezon'as aer'o'n kaj la okul'o'j stel'o'j'n, ne vual'it'a'j'n de la dens'aĵ'o de tiu ĉi terur'a arb'ar'o, kaj li decid'is for'kur'i. Sed apenaŭ li ek'ir'is, ek'star'is antaŭ li vir'in'a figur'o kun kap'o ĉirkaŭ'volv'it'a per vual'o, kaj, apog'int'e la man'o'j'n sur li'a'j ŝultr'o'j, komenc'is flustr'i, ĉirkaŭ'verŝ'ant'e per varm'eg'a spir'o li'a'n vizaĝ'o'n :

—Mi am'as vi'n!... Ven'u! Neniu ni'n vid'os, rapid'u!

Vinicius vek'iĝ'is, kvazaŭ el dorm'o :

—Kiu vi est'as?

Sed ŝi apog'is si'n sur li per la brust'o kaj komenc'is insist'i :

—Rapid'u! Rigard'u, sol'ec'e est'as ĉirkaŭ'e, kaj mi vi'n am'as! Ven'u!

—Kiu vi est'as? —ripet'is Vinicius.

—Diven'u!...

Dir'int'e ĉi tio'n, ŝi al'prem'is tra la vual'o la buŝ'o'n al li'a buŝ'o, tir'ant'e al si sam'temp'e li'a'n kap'o'n, ĝis fin'e, kiam ek'mank'is al ŝi la spir'o, ŝi de'tir'is de li la vizaĝ'o'n.

—La nokt'o de am'o!... la nokt'o de volupt'o! —ŝi parol'is, rapid'e kapt'ant'e la aer'o'n. —Hodiaŭ est'as permes'it'e!... Pren'u mi'n!

Sed tiu ĉi kis'o brul'vund'is Viniciuson kaj inspir'is al li nov'a'n abomen'o'n. Li'a anim'o kaj kor'o est'is for kaj en la tut'a mond'o ekzist'is por li neniu, krom Ligia.

Do, for'ŝov'int'e per la man'o la vual'it'in'o'n, li dir'is ;

—Kiu ajn vi est'as mi am'as ali'a'n kaj mi ne vol'as vi'n.

Tiam ŝi mal'lev'is al li la kap'o'n :

—Lev'u la vual'o'n...

Sed en la sam'a moment'o ek'bru'et'is la foli'o'j de proksim'a'j mirt'o'j ; la vual'it'in'o mal'aper'is, kiel sonĝ'a bild'o, nur de mal'proksim'e aŭd'iĝ'is ŝi'a rid'o, iel strang'a kaj mal'bon'aŭgur'a.

Petronius ek'star'is antaŭ Vinicius.

—Mi aŭd'is kaj vid'is —li dir'is.

Kaj Vinicius respond'is :

—Ni ir'u for!...

Ili for'ir'is. Ili preter'pas'is la bril'e lum'ig'it'a'j'n publik'ej'o'j'n, la bosk'o'n, vic'o'n de sur'ĉeval'a'j pretori'an'o'j kaj re'trov'is la port'il'o'j'n.

—Mi kun'ir'os al vi —dir'is Petronius.

Kaj ili sid'iĝ'is kun'e. Sed en'voj'e ambaŭ silent'is. Nur kiam li trov'iĝ'is en la dom'o de Vinicius, en la atrium, Petronius dir'is :

—Ĉu vi sci'as, kiu ŝi est'is?

—Rubi'a! —demand'is Vinicius, ek'trem'int'e pro la nur'a pens'o, ke Rubria est'is vest'pastr'in'o.

—Ne.

—Do kiu?

—La fajr'o de Vest'o est'as mal'sankt'ig'it'a, ĉar Rubria est'is kun la cezar'o. Sed kun vi parol'is...

Kaj li fin'is ankoraŭ pli mal'laŭt'e :

—La diva aŭgust'in'o.

Sekv'is moment'o da silent'o.

—La cezar'o —dir'is Petronius —ne sci'is kaŝ'i de ŝi si'a'n pasi'o'n al Rubria, do ŝi vol'is ebl'e venĝ'i, kaj mi mal'help'is ŝi'n tial, ĉar se vi, re'kon'int'e la aŭgust'in'o'n, rifuz'us al ŝi, vi est'us ne're'vok'ebl'e perd'it'a : vi, Ligia, kaj ebl'e mi ankaŭ.

Sed Vinicus eksplod'is :

—Mi hav'as jam sufiĉ'e! Ted'as mi'n jam Rom'o, la cezar'o, la festen'o'j, la aŭgust'in'o, Tigellinus kaj vi ĉiu'j! Mi sufok'iĝ'as! mi ne pov'as tiel viv'i! mi ne pov'as! Vi kompren'as!

—Vi perd'as la prudent'o'n, juĝ'o'n, mezur'o'n! Vinicius!

—Mi am'as ŝi'n sol'a'n en la mond'o!

—Kio do?

—Do mi ne vol'as ali'a'n am'o'n, mi ne vol'as vi'a'n viv'o'n, vi'a'j'n festen'o'j'n, vi'a'n sen'hont'o'n kaj vi'a'j'n krim'o'j'n!

—Kio okaz'as kun vi? Ĉu vi est'as krist'an'o?

Kaj la jun'a vir'o ĉirkaŭ'pren'is la kap'o'n per la man'o'j kaj komenc'is ripet'i, kvazaŭ kun mal'esper'o :

—Ankoraŭ ne! Ankoraŭ ne!

ĈAPITRO XXXII

Petronius for'ir'is hejm'e'n, mov'ant'e la ŝultr'o'j'n kaj tre mal'kontent'a. Nun li ankaŭ rimark'is, ke li kaj Vinicius ĉes'is kompren'i si'n reciprok'e kaj ke ili'a'j anim'o'j tut'e dis'iĝ'is. Iam Petronius hav'is grand'eg'a'n influ'o'n je la jun'a soldat'o. Li est'is en ĉio la model'o kaj oft'e kelk'a'j li'a'j ironi'o'j vort'o'j sufiĉ'is, por Viniciuson de io de'turn'i aŭ ol io instig'i. Nun rest'is el tiu influ'o nenio, tia'grad'e, ke Petronius ne prov'is eĉ la antaŭ'a'j'n rimed'o'j'n, sent'ant'e, ke li'a sprit'ec'o kaj ironi'o de'glit'os sen'efik'e de la nov'a'j tavol'o'j, kiu'j'n sur la anim'o'n de Vinicius met'is la am'o kaj kon'at'iĝ'o kun la ne'kompren'ebl'a krist'an'a mond'o. La spert'a skeptik'ul'o kompren'is, ke li perd'is la ŝlos'il'o'n al tiu anim'o. Tio inspir'is al li mal'kontent'ec'o'n kaj eĉ tim'o'n, kiu'n pli'fort'ig'is ankoraŭ la okaz'o'j de la last'a nokt'o. “ Se ĝi est'as flank'e de la aŭgust'in'o ne pas'em'a dezir'o, sed pli daŭr'a pasi'o —pens'is Petronius —tiam okaz'os unu el la du : aŭ Vinicius ŝi'n ne rezist'os kaj pov'os pere'i pro iu ajn traf'o, aŭ kio nun est'as pri li pli kred'ebl'a, li rezist'os ; tiu'okaz'e li sen'dub'e pere'os, kaj kun li ebl'e mi ankaŭ, almenaŭ tial, ke mi est'as li'a parenc'o kaj ke la aŭgust'in'o, direkt'int'e si'a'n mal'amik'ec'o'n al la tut'a famili'o, trans'ĵet'os si'a'n influ'o'n sur la pes'il'teler'o'n de Tigellinus. ” Kaj tiel est'is mal'bon'e, kaj ali'e. Petronius est'is hom'o kuraĝ'a kaj ne tim'is la mort'o'n, tamen, atend'ant'e de ĝi nenio'n, li ne vol'is ĝi'n el'vok'i. Post long'a pri'pens'o li decid'is fin'e, ke plej bon'e kaj plej sen'danĝer'e est'os vojaĝ'ig'i Viniciuson for el Rom'o. Ha! se li pov'us krom'e don'i al li Ligian, kiel vojaĝ'a'n donac'o'n, li far'us tio'n ĉi kun plezur'o. Sed eĉ sen tio li esper'is, ke ne est'os al li tre mal'facil'e inklin'ig'i Viniciuson al for'vetur'o. Tiam li dis'kon'ig'us sur Palatin'o fam'o'n pri mal'san'o de Vinicius kaj for'turn'us la danĝer'o'n tiel de li, kiel de si mem. La aŭgust'in'o fin'fin'e ne sci'is, ĉu ŝi est'is re'kon'it'a de Vinicius ; ŝi pov'is supoz'i, ke ne, do ŝi'a mem'am'o ĝis nun ne mult'e sufer'is. Ali'e pov'us tamen okaz'i en la est'ont'ec'o, kaj kontraŭ tio oni dev'is antaŭ'ag'i. Petronius dezir'is antaŭ ĉio ĝis'atend'i pli konven'a'n temp'o'n, ĉar li kompren'is, ke se la cezar'o foj'e ir'os Aĥaj'o'n, tiam Tigellinus, kiu el la afer'o'j de l ' art'o kompren'is nenio'n, trov'iĝ'os sur la du'a plan'o kaj perd'os si'a'n influ'o'n. En Grek'uj'o Petronius est'is cert'a pri venk'o kontraŭ ĉiu'j rival'o'j.

Dum'e li decid'is atent'i Viniciuson kaj inklin'ig'i li'n al vojaĝ'o. Dum dek'kelk'a'j tag'o'j li eĉ pens'is pri tio, ke se li hav'ig'us de la cezar'o edikt'o'n, ekzil'ant'a'n la krist'an'o'j'n el Rom'o, Ligia for'las'us ĝi'n kun'e kun la ali'a'j konfes'ant'o'j de Krist'o, kaj Ligian sekv'us Vinicius. Tiam persvad'o'j ne est'us por li bezon'a'j. Ja antaŭ ne tre long'a temp'o, kiam la jud'o'j komenc'is tumult'i pro mal'am'o kontraŭ la krist'an'o'j, la cezar'o Claudius, ne sci'ant'e disting'i la unu'a'j'n de la ali'a'j, ekzil'is la jud'o'j'n. Kial do Nero ne ekzil'u la krist'an'o'j'n? Est'us pli da lok'o en Rom'o. Petronius post tiu “ naĝ'ant'a festen'o ” vid'ad'is ĉiu'tag'e Ner'o'n sur Palatin'o kaj en ali'a'j dom'o'j. Sugesti'i al li simil'a'n pens'o'n est'us facil'e, ĉar Nero neniam kontraŭ'star'is al persvad'o'j, kaŭz'ant'a'j al iu pere'o'n aŭ mal'util'o'n. Post matur'a pri'pens'o Petronius pret'ig'is en la kap'o la tut'a'n plan'o'n. Nom'e, li aranĝ'os ĉe si festen'o'n kaj dum tiu festen'o li inklin'ig'os la cezar'o'n el'don'i la edikt'o'n. Li eĉ esper'is, ke sen'dub'e al li la cezar'o konfid'os la plen'um'o'n. Tiam li for'ir'ig'us Ligian kun ĉiu'j konsider'o'j, ŝuld'at'a'j al la am'at'in'o de Vinicius, ekzempl'e en Bajojn, kaj tie ili am'u unu la ali'a'n kaj amuz'u si'n per la krist'an'ism'o, kiom plaĉ'os al ili.

Dum'e li vizit'ad'is Viniciuson oft'e, unu'e tial, ke malgraŭ la tut'a roman'a ego'ism'o li ne pov'is sen'iĝ'i de am'o al li, du'e, por inklin'ig'i li'n for'vojaĝ'i. Vinicius ŝajn'ig'is si'n mal'san'a kaj ne montr'iĝ'ad'is sur Palatin'o, kie nask'iĝ'ad'is ĉiu'tag'e ali'a'j projekt'o'j. Unu tag'o'n fin'e Petronius ek'aŭd'is el la buŝ'o de la cezar'o mem, ke li nepr'e vetur'os post tri tag'o'j Antiumon, kaj la sekv'int'a'n tag'o'n li ir'is sci'ig'i ĉi tio'n al Vinicius.

Sed tiu ĉi montr'is al li list'o'n de person'o'j, invit'it'a'j en Antiumon, kiu'n maten'e al'port'is al li liber'ig'it'o de la cezar'o.

—Est'as sur ĝi mi'a nom'o —li dir'is —kaj est'as ankaŭ la vi'a. Re'ven'int'e, vi trov'os hejm'e sam'a'n list'o'n.

—Se mi ne est'us inter la invit'it'o'j —respond'is Petronius —tio signif'us, ke mi dev'as mort'i, kaj mi ne supoz'as, ke tio okaz'os antaŭ la vojaĝ'o en Aĥaj'o'n. Tie mi est'os tro bezon'a al Nero.

Post'e, tra'rigard'int'e la list'o'n, li dir'is :

—Apenaŭ ni re'ven'is Rom'o'n, ni ĝi'n dev'as de'nov'e for'las'i kaj tren'i ni'n en Antiumon. Sed ni dev'as! ĉar ĝi est'as ne nur invit'o, sed kun'e ordon'o.

—Kaj se iu ne obe'us?

—Li ricev'us ali'spec'a'n al'vok'o'n : ke li ir'u vojaĝ'o'n mult'e pli long'a'n, tiu'n, de kiu oni ne re'ven'as. Kiel domaĝ'e, ke vi ne obe'is mi'a'n konsil'o'n kaj ne for'vetur'is, dum est'is ankoraŭ temp'o. Nun vi dev'as ir'i Antiumon.

—Nun mi dev'as ir'i Antiumon... Rigard'u, en kia temp'o ni viv'as kaj kiel mal'nobl'a'j sklav'o'j ni est'as.

—Ĉu vi tio'n nur hodiaŭ rimark'is?

—Ne, sed vid'u, vi argument'is, ke la krist'an'a instru'o est'as mal'amik'o de la viv'o, ĉar ĝi met'as sur ĝi'n katen'o'j'n. Sed ĉu pov'as est'i katen'o'j pli pez'a'j, ol tiu'j, kiu'j'n ni port'as? Vi dir'is : Grek'uj'o kre'is la saĝ'ec'o'n kaj bel'ec'o'n, kaj Rom'o la potenc'o'n. Kie est'as ni'a potenc'o?

—Vok'u al vi Chil on. Filozof'ad'o tut'e ne log'as mi'n hodiaŭ. Je Herkul'o! ne mi kre'is tiu'n ĉi temp'o'n kaj ne mi respond'as por ĝi. Ni parol'u pri Antiumo. Sci'u, ke tie atend'as vi'n grand'a danĝer'o kaj ke pli bon'e est'us ebl'e por vi prov'i vi'a'j'n fort'o'j'n kontraŭ tiu Ursus, kiu sufok'is Crot on, al tie'n ir'i, tamen vi ne pov'as ne ir'i.

Vinicius sen'zorg'e sving'is la man'o'n kaj dir'is :

—Danĝer'o! Ni ĉiu'j vad'as en la mal'lum'o de mort'o, kaj ĉiu'moment'e ali'a kap'o profund'iĝ'as en tiu'n mal'lum'o'n.

—Ĉu mi nom'u al vi ĉiu'j'n, kiu'j hav'is iom da prudent'o kaj tial, malgraŭ la temp'o'j de Tiberius, Caligula, Claudius kaj Nero ĝis'viv'is la aĝ'o'n de ok'dek aŭ naŭ'dek jar'o'j? Serv'u al vi kiel ekzempl'o jen tia Domitius Afer. Li mal'jun'iĝ'is trankvil'e, kvankam dum la tut'a viv'o li est'is ŝtel'ist'o kaj kanajl'o.

—Ebl'e tial! ebl'e ĝust'e tial! —respond'is Vinicius.

Post'e li komenc'is tra'rigard'i la list'o'n kaj dir'is :

Tigellinus, Vatinius, Sextus Africanus, Aquillinus Regul'us, Suilius Nerulinus, Eprius Marcellus kaj tiel plu! kia kolekt'o da sen'taŭg'ul'o'j kaj fripon'o'j! Kaj oni pens'u nur, ke ĝi reg'as la mond'o'n! Ĉu ne pli konven'us al ili port'ad'i tra urb'et'o'j iu'n egipt'a'n aŭ siri'a'n idol'o'n, muzik'aĉ'i per sistrae kaj per'labor'i la pan'o'n per aŭgur'ad'o aŭ ŝnur'salt'ad'o?

—Aŭ prezent'ad'i dres'it'a'j'n simi'o'j'n, kalkul'ant'a'j'n hund'o'j'n, aŭ azen'o'n, blov'ant'a'n en flut'o'n —al'don'is Petronius. —Ĉio tio est'as ver'a, sed ni parol'u pri io pli grav'a. Streĉ'u vi'a'n atent'o'n kaj aŭskult'u mi'n : mi rakont'is sur Palatin'o, ke vi est'as mal'san'a kaj ne pov'as for'las'i la dom'o'n, dum'e vi'a nom'o trov'iĝ'as tamen sur la list'o, kio pruv'as, ke iu ne kred'is mi'a'j'n rakont'o'j'n kaj special'e zorg'is pri vi'a invit'o. Por Nero tio est'as tut'e indiferent'a, ĉar vi est'as por li soldat'o, kun kiu oni pov'as babil'i eventual'e pri cirk'a'j vet'kur'o'j, sed kiu pri la poezi'o kaj muzik'o hav'as nenia'n ide'o'n. La figur'ig'o'n de vi'a nom'o sur la list'o pri'zorg'is do ver'ŝajn'e Poppaea, kaj tio signif'as, ke ŝi'a pasi'o al vi ne est'is pas'em'a ek'dezir'o, kaj ke ŝi vol'as vi'n konker'i.

—Kuraĝ'a aŭgust'in'o ŝi est'as!

—Kuraĝ'a, ver'e, ĉar ŝi pov'as si'n pere'ig'i ne'sav'ebl'e. Inspir'u al ŝi Venus'o plej baldaŭ ali'a'n am'o'n, sed kiel long'e ŝi dezir'as vi'n, vi dev'as ag'i kun ĉia si'n'gard'o. Al la Kupr'o'barb'a ŝi jam komenc'as est'is indiferent'a ; li prefer'as nun jam RubrianPythagoras on, sed pro la nur'a mem'am'o li venĝ'us kontraŭ vi ambaŭ plej terur'e.

—En la bosk'o mi ne sci'is, ke al mi parol'as la aŭgust'in'o, sed vi ja sub'aŭskult'is kaj vi sci'as, kio'n mi respond'is al ŝi : ke mi am'as ali'a'n kaj ke mi ŝi'n ne vol'as.

—Kaj mi admon'as vi'n je ĉiu'j sub'ter'a'j di'o'j, ne perd'u tiu'n rest'o'n de la prudent'o, kiu'n la krist'an'o'j las'is al vi. Kiel oni pov'as hezit'i, hav'ant'e elekt'o'n inter pere'o ver'ŝajn'a kaj cert'a? Ĉu mi ne dir'is jam al vi, ke se vi vund'us la mem'am'o'n de la aŭgust'in'o, vi est'us perd'it'a ne'sav'ebl'e? Je Hadaso! Se la viv'o vi'n ted'as, prefer'e tuj dis'tranĉ'u vi'a'j'n vejn'o'j'n aŭ ĵet'u vi'n sur glav'o'n, ĉar se vi ofend'os Poppaean, pov'as vi'n traf'i mort'o mal'pli facil'a. Iam est'is pli agrabl'e parol'i kun vi! Kio ĝust'e vi'n ĝen'as? Ĉu vi io'n perd'os pro tio? Ĉu ĝi mal'help'os al vi am'i vi'a'n Ligian? Memor'u, krom, ke Poppaea vid'is ŝi'n sur Palatin'o kaj ne est'os al ŝi mal'facil'e diven'i, por kiu vi rifuz'as tiel alt'a'n favor'o'n. Kaj tiam ŝi re'trov'os Ligian, eĉ sub la ter'o. Vi pere'ig'os ne nur vi'n mem, sed ankaŭ Ligian —vi kompren'as?

Vinicius aŭskult'is, kvazaŭ pens'ant'e pri io ali'a, fin'e li dir'is :

—Mi dev'as ŝi'n vid'i.

—Kiu'n? Ligian?

Ligian.

—Ĉu vi sci'as, kie ŝi est'as?

—Ne.

—Do vi komenc'os re'e serĉ'i ŝi'n en mal'nov'a'j tomb'ej'o'j kaj en Trans'tibr'o?

—Mi ne sci'as, sed mi dev'as ŝi'n vid'i.

—Bon'e. Kvankam ŝi est'as krist'an'in'o, montr'iĝ'os ebl'e, ke ŝi est'as pli prudent'a, ol vi, kaj ĝi montr'iĝ'os sen'dub'e, se ŝi ne vol'as vi'a'n pere'o'n.

Vinicius mov'is la ŝultr'o'j'n.

—Ŝi sav'is mi'n el la man'o'j de Ursus.

—Tiu'okaz'e rapid'u, ĉar la Kupr'o'barb'a ne prokrast'os la for'vetur'o'n. Mort'verdikt'o'j'n li pov'as el'don'i ankaŭ el Antiumo.

Sed Vinicius ne aŭskult'is. Okup'is li'n unu sol'a pens'o : vid'i Ligian, do li komenc'is medit'i pri la rimed'o'j.

Dum'e okaz'is cirkonstanc'o, kiu pov'is for'ig'i ĉiu'j'n mal'facil'aĵ'o'j'n. Nom'e, la sekv'ant'a'n tag'o'n ne'atend'it'e ven'is al li Chilo.

Li ven'is mizer'a kaj ĉifon'vest'it'a, kun sign'o'j de mal'sat'o sur la vizaĝ'o, en dis'ŝir'it'a vest'aĉ'o, tamen la serv'ist'o'j, al kiu'j antaŭ'e est'is ordon'it'e en'las'ad'i li'n je ĉiu hor'o de tag'o kaj nokt'o, ne kuraĝ'is li'n re'ten'i, tiel, ke li ir'is rekt'e en la atrium kaj, ek'star'int'e antaŭ Vinicius, dir'is :

—La di'o'j don'u al vi sen'mort'ec'o'n kaj divid'u kun vi la reg'ad'o'n de la mond'o.

Vinicius en la unu'a moment'o sent'is la dezir'o'n ordon'i puŝ'i li'n ekster la pord'o'n. Sed ven'is al li la pens'o, ke ebl'e la grek'o sci'as io'n pri Ligia, kaj la sci'vol'o venk'is la abomen'o'n.

—Ĉu est'as vi? —li demand'is. —Kio okaz'is kun vi?

—Mal'bon'a est'as mi'a sort'o, fil'o de Jov'o —respond'is Chilo. —La ver'a virt'o est'as komerc'aĵ'o, pri kiu neniu hodiaŭ demand'as, kaj ver'a saĝ'ul'o dev'as est'i kontent'a eĉ pro tio, se unu'foj'e en kvin tag'o'j li hav'as sufiĉ'e da mon'o, por aĉet'i ĉe buĉ'ist'o ŝaf'a'n kap'o'n, kiu'n li ĉirkaŭ'mord'as en mansard'o, trink'et'ant'e ĉe tio si'a'j'n larm'o'j'n. Ha, sinjor'o! Ĉio'n, kio'n vi al mi don'is, mi el'spez'is por libr'o'j ĉe Atractus, kaj post'e oni mi'n pri'ŝtel'is, ruin'ig'is ; la sklav'in'o, kiu dev'is skrib'ad'i mi'a'n sci'o'n, for'kur'is, kun'pren'ant'e la rest'o'n de tio, per kio mi'n favor'is vi'a mal'avar'ec'o. Mizer'a mi est'as, sed mi ek'pens'is : al kiu mi ir'u, se ne al vi, Serapiso, kiu'n mi am'as, ador'as kaj por kiu mi risk'is la viv'o'n?

—Por kio vi ven'as kaj kio'n vi al'port'as?

—Mi ven'as por help'o, Baal'o, kaj mi al'port'as al vi mi'a'n mizer'o'n, mi'a'j'n larm'o'j'n, mi'a'n am'o'n kaj fin'e inform'o'j'n, kiu'j'n mi kolekt'is pro am'o al vi. Ĉu vi memor'as, sinjor'o, kio'n mi dir'is al vi antaŭ cert'a temp'o, ke mi vend'is al la sklav'in'o de la di'a Petronius unu faden'o'n el la zon'et'o de Venus'o el Pafaso?... Mi inform'iĝ'is, ĉu tio help'is al ŝi, kaj vi, fil'o de Sun'o, kiu sci'as, kio okaz'as en la dom'o de Petronius, sci'as ankaŭ, kio est'as tie Eunice. Mi hav'as ankoraŭ unu tia'n faden'o'n. Mi ĝi'n konserv'is por vi, sinjor'o.

Ĉi - moment'e li inter'romp'is, rimark'int'e koler'o'n, ŝvel'ant'a'n en la brov'o'j de Vinicius, kaj, vol'ant'e antaŭ'i la eksplod'o'n, li dir'is rapid'e :

—Mi sci'as, kie loĝ'as la di'a Ligia, mi montr'os al vi, sinjor'o, la dom'o'n kaj la strat'et'o'n.

Vinicius sub'prem'is la emoci'o'n, kiu'n kaŭz'is al li ĉi tiu nov'aĵ'o, kaj dir'is :

—Kie ŝi est'as?

—Ĉe Linus, mal'jun'a krist'an'a pastr'o. Ŝi est'as ĉe li kun'e kun Ursus, kaj tiu ĉi, kiel antaŭ'e, labor'as ĉe la muel'ist'o, kiu nom'as si'n, kiel vi'a dispensator, sinjor'o, Demas... Jes, Demas!... Ursus labor'as nokt'e, do, ĉirkaŭ'ig'int'e nokt'e la dom'o'n, oni li'n ne renkont'os... Linus est'as mal'jun'a... Kaj hejm'e, krom ili, est'as ankoraŭ nur du aĝ'a'j vir'in'o'j.

—De kie vi sci'as ĉio'n tio'n?

—Vi memor'as, sinjor'o, ke la krist'an'o'j hav'is mi'n en si'a'j man'o'j kaj ŝpar'is mi'n. Glaucus erar'as, ver'e, kred'ant'e, ke mi est'as la kaŭz'o de li'a'j mal'feliĉ'o'j, sed li ek'kred'is tio'n, kompat'ind'ul'o, kaj kred'as ĝis nun —tamen ili mi'n ŝpar'is! Ne mir'u do, sinjor'o, ke dank'em'o plen'ig'is mi'a'n kor'o'n. Mi est'as hom'o el la mal'nov'a'j, pli'bon'a'j temp'o'j. Mi do pens'is : ĉu mi forges'u mi'a'j'n amik'o'j'n kaj bon'far'int'o'j'n? Ĉu mi ne est'us ŝton'kor'a, se mi ne demand'us pri ili, ne inform'iĝ'us, kio kun ili okaz'as, kiel ili fart'as kaj kie ili loĝ'as? Je la pesinusa Cibelo! ne mi est'as kapabl'a al tio. Komenc'e de'ten'ad'is mi'n la tim'o, ke ili pov'us mis'kompren'i mi'a'j'n intenc'o'j'n. Sed la am'o, kiu'n mi hav'as al ili, montr'iĝ'is pli grand'a, ol la tim'o, kaj precip'e kuraĝ'ig'is mi'n tiu ili'a facil'ec'o en pardon'ad'o de ĉiu'j mal'bon'ag'o'j. Antaŭ ĉio tamen mi pens'is pri vi, sinjor'o. Ni'a last'a milit'ir'o fin'iĝ'is mal'venk'e, kaj ĉu tiu fil'o de Fortun'o pov'as pac'iĝ'i kun tiu ĉi pens'o? Do mi prepar'is por vi venk'o'n. La dorm'o star'as apart'e. Vi pov'as ordon'i al vi'a'j sklav'o'j ĉirkaŭ'ig'i ĝi'n tiel, ke eĉ mus'o el ĝi ne for'ŝtel'iĝ'u. Ho sinjor'o, sinjor'o! de vi sol'a depend'as, ke ankoraŭ la hodiaŭ'a'n nokt'o'n tiu grand'anim'a reĝ'id'in'o trov'iĝ'u en vi'a dom'o. Sed se tio okaz'os, pens'u, ke kun'help'is tio'n la tre mal'riĉ'a kaj mal'sat'a fil'o de mi'a patr'o.

La sang'o ek'flu'is en la kap'o'n de Vinicius. La tent'o re'foj'e ek'sku'is li'a'n tut'a'n est'aĵ'o'n. Jes! tio ĉi est'is rimed'o, kaj ĉi - foj'e tut'e cert'a. Se li foj'e hav'os Ligian ĉe si, kiu kapabl'os ŝi'n de li for'pren'i? Se li foj'e ig'os Ligian si'a am'at'in'o, kio'n ali'a'n ŝi pov'os far'i, ol rest'i li'a am'at'in'o por ĉiam? Kaj pere'u tiam ĉiu'j instru'o'j! Kio'n tiam signif'os por li la krist'an'o'j kun si'a kompat'em'o kaj mal'seren'a kred'o? Ĉu ne est'as temp'o for'sku'i de si ĉio'n tio'n? Ĉu ne est'as temp'o komenc'i viv'i, kiel ĉiu'j viv'as? Kio'n post'e far'os Ligia, kiel ŝi pac'ig'os si'a'n sort'o'n kun la instru'o, kiu'n ŝi konfes'as, tio ankaŭ est'as mal'pli grav'a. Tiu'j afer'o'j ne grav'as! Antaŭ'e ŝi est'os li'a, kaj ŝi est'os li'a eĉ jam hodiaŭ. Kaj tio ankaŭ est'as demand'o, ĉu ŝi'a anim'o persist'os ĉe tiu instru'o kontraŭ tiu nov'a por ŝi mond'o, kontraŭ la volupt'o kaj ekstaz'o'j, al kiu'j ŝi dev'os sub'iĝ'i? Kaj ĝi pov'as okaz'i jam en tiu ĉi nokt'o. Sufiĉ'as re'ten'i Chilon kaj don'i je la krepusk'o la ordon'o'j'n. Kaj post'e —ĝoj'o sen fin'o! “ Kio est'is mi'a viv'o? —pens'is Vinicius —sufer'ad'o, ne'sat'ig'it'a pasi'o kaj fer'ad'o de sen'ĉes'a'j demand'o'j al mi mem —sen respond'o'j ”. Tiel ĉio est'os tranĉ'it'a kaj fin'it'a. Li re'memor'as ver'e, ke li promes'is al ŝi ne lev'i kontraŭ ŝi'n la man'o'n. Sed je kio li ĵur'is? Ne je la di'o'j, ĉar li jam ne kred'is je ili, ne je Krist'o, ĉar je Krist'o li ankoraŭ ne kred'is. Ceter'e, se ŝi sent'os si'n ofend'it'a, li edz'in'ig'os ŝi'n kaj tiel rekompenc'os al ŝi la ofend'o'n. Jes! al tio ĉi li sent'as si'n dev'ig'it'a, ĉar li ja ŝuld'as al ŝi la viv'o'n. Ĉe tio li re'memor'is la tag'o'n, en kiu li en'fal'is kun Croto en ŝi'a'n rifuĝ'ej'o'n ; li re'memor'is la lev'it'a'n super si pugn'eg'o'n de Ursus kaj ĉio'n, kio sekv'is post'e. Li ek'vid'is ŝi'n de'nov'e, klin'it'a'n super li'a lit'o, vest'it'a'n per sklav'in'a vest'o, bel'eg'a'n, kiel di'in'o, bon'far'a'n kaj ador'at'a'n. Li'a'j okul'o'j malgraŭ'vol'e direkt'iĝ'is al la lararium kaj al tiu kruc'et'o, kiu'n ŝi las'is al li, for'ir'ant'e. Ĉu ĉio'n tio'n li re'pag'os al ŝi per nov'a atenc'o? Ĉu li tren'os ŝi'n je la har'o'j en la cubiculum, kiel sklav'in'o'n? Kaj kiel li sci'os tio'n far'i, se li ne nur avid'as, sed ankaŭ am'as ŝi'n, kaj li am'as ŝi'n ĝust'e pro tio, ke ŝi est'as tia, kia ŝi est'as? Kaj subit'e li ek'sent'is, ke ne sufiĉ'os al li hav'i ŝi'n en si'a hejm'o, ne sufiĉ'os kapt'i ŝi'n per'fort'e en la brak'o'j'n, kaj ke li'a am'o jam vol'as io'n pli, nom'e ŝi'a'n konsent'o'n, ŝi'a'n am'o'n kaj ŝi'a'n anim'o'n. Ben'it'a est'os ĉi tiu tegment'o, se ŝi ven'os sub ĝi'n propr'a'vol'e, ben'it'a est'os tiu moment'o, ben'it'a la tag'o, ben'it'a la viv'o. Tiam la feliĉ'o de ili ambaŭ est'os kiel sen'lim'a mar'o kaj kiel la sun'o. Sed for'kapt'i ŝi'n per'fort'e signif'us mort'ig'i por ĉiam tia'n feliĉ'o'n, kaj kun'e detru'i, mal'pur'ig'i kaj mal'sankt'ig'i tio'n, kio est'as la plej kar'a kaj la sol'e am'at'a en li'a viv'o.

Terur'o tra'ig'is li'n nun je la nur'a pens'o pri tio. Li turn'is la okul'o'j'n al Chilo, kiu, rigard'ant'e li'n, ŝov'is la man'o'n sub si'a'n vest'aĉ'o'n kaj grat'is si'n mal'trankvil'e ; post'e tra'ig'is li'n ne'esprim'ebl'a abomen'o kaj dezir'o pied'prem'i tiu'n ĉi iam'a'n help'ant'o'n, kiel oni pied'prem'as fi'a'n verm'o'n aŭ venen'a'n serpent'o'n. Post moment'o li jam sci'is, kio'n li dev'as far'i. Sed, kon'ant'e en nenio mezur'o'n kaj sekv'ant'e la impuls'o'n de si'a sever'a roman'a natur'o, li turn'is si'n al Chilo kaj dir'is :

—Mi ne far'os tio'n, kio'n vi al mi konsil'as, por ke vi tamen ne for'ir'u sen rekompenc'o, kiu'n vi merit'as, mi ordon'os don'i al vi tri'cent bat'o'j'n en la dom'a ergastulum .

Chilo pal'iĝ'is. En la bel'a vizaĝ'o de Vinicius est'is tiom da mal'varm'a koler'o, ke li ne pov'is eĉ moment'e esper'i, ke la promes'it'a rekompenc'o est'is nur kruel'a ŝerc'o.

Do li ĵet'is si'n en unu moment'o sur la genu'o'j'n kaj fleks'iĝ'int'e, komenc'is ĝem'i per inter'romp'at'a voĉ'o :

—Kiel do, pers'a reĝ'o? pro kio? Piramid'o da indulg'o! kolos'o da kompat'em'o! pro kio?... Mi est'as mal'jun'a, mal'sat'a, mizer'a... Mi serv'is vi'n... Tiel vi re'pag'as al mi?

—Kiel vi al la krist'an'o'j —respond'is Vinicius. Kaj li vok'is, ke ven'u la dispensator .

Sed Chilo salt'is al li'a'j pied'o'j kaj, ĉirkaŭ'pren'int'e ili'n konvulsi'e, vok'is ankoraŭ kun vizaĝ'o, kovr'it'a de mort'a pal'ec'o :

—Sinjor'o, sinjor'o!... Mi est'as mal'jun'a! kvin'dek, ne tri'cent... Kvin'dek sufiĉ'os! Cent, ne tri'cent... Kompat'u! kompat'u!

Vinicius for'puŝ'is li'n per la pied'o kaj el'dir'is la ordon'o'n. En unu sekund'o post la dispensator en'ir'is du fort'a'j kvad'o'j, kiu'j, ek'kapt'int'e Chilon je la rest'aĵ'o de li'a'j har'o'j, volv'is ĉirkaŭ li'a kap'o li'a'n propr'a'n mantel'aĉ'o'n kaj ek'tren'is li'n en la egastulum .

—En la nom'o de Krist'o!... —ek'kri'is la grek'o en la pord'o de la koridor'o.

Vinicus rest'is sol'a. La el'don'it'a ordon'o stimul'is kaj vigl'ig'is li'n. Dum'e li pen'is kolekt'i la dis'kur'int'a'j'n pens'o'j'n kaj re'ord'ig'i ili'n. Li sent'is grand'a'n mal'pli'iĝ'o'n de si'a prem'it'ec'o kaj la venk'o, kiu'n li ating'is kontraŭ si mem, plen'ig'is li'n per esper'o. Ŝajn'is al li, ke li far'is ia'n grand'a'n paŝ'o'n al Ligia kaj ke dev'as li'n traf'i por tio la rekompenc'o. En la unu'a moment'o ne ven'is eĉ al li la pens'o, kiel grand'a'n mal'just'aĵ'o'n li far'is al Chilo, kaj ke li ordon'is li'n skurĝ'i pro la sam'o, pro kio li antaŭ'e re'kompens'ad'is la grek'o'n. Li'a natur'o est'is ankoraŭ tro roman'a, ke li sent'u fremd'a'n dolor'o'n kaj ke li okup'u si'a'n atent'o'n per unu mizer'a grek'o. Se li eĉ ek'pens'us pri tio, li kred'us, ke li ag'is prav'e, ordon'ant'e pun'i la mal'nobl'ul'o'n. Sed li pens'is pri Ligia kaj parol'is al ŝi : mi ne pag'os al vi mal'bon'o'n por la bon'o, kaj kiam vi ek'sci'os iam, kiel mi trakt'is tiu'n, kiu vol'is mi'n instig'i lev'i kontraŭ vi'n la man'o'n, vi est'os al mi dank'a pro tio. Ĉe tio li tamen ek'konsider'is, ĉu Ligia aprob'us li'a'n ag'o'n rilat'e al Chilo? La krist'an'a instru'o, kiu'n ŝi konfes'as, ordon'as ja pardon'i ; la krist'an'o'j pardon'is ja al la mizer'ul'o, kvankam ili hav'is pli grav'a'j'n motiv'o'j'n por venĝ'i. Nur tiam re'son'is en li'a anim'o la ek'kri'o : “ en la nom'o de Krist'o! ” Li re'memor'is, ke per simil'a ek'kri'o Chilo liber'iĝ'is el la man'o'j de la lig'o, kaj li decid'is for'indulg'i al li la rest'o'n de la pun'o.

Tiu'cel'e li est'is ĝust'e ordon'ont'a, ke ven'u la dispensator, kiam tiu ĉi mem ek'star'is antaŭ li kaj dir'is :

—Sinjor'o, la mal'jun'ul'o sven'is, kaj ebl'e mort'is. Ĉu mi ordon'u skurĝ'i li'n plu?

—Re'konsci'ig'u li'n kaj ven'ig'u al mi.

La estr'o de la atrium mal'aper'is post la kurten'o, sed la re'konsci'ig'ad'o ne est'is vid'ebl'e facil'a, ĉar Vinicius atend'is ankoraŭ dum long'a temp'o kaj komenc'is jam mal'pacienc'i, kiam fin'e la sklav'o'j en'konduk'is Chilon kaj je sign'o, don'it'a de Vinicius, mem ili for'iĝ'is sen'prokrast'e.

Chilo est'is pal'a, kiel tol'o, kaj laŭ'long'e de li'a'j pied'o'j sur la mozaik'o'n de la atrium flu'is ŝnur'et'o'j de sang'o. Li est'is tamen konsci'a kaj, fal'int'e sur la genu'o'j'n, komenc'is parol'i kun etend'it'a'j man'o'j.

—Dank'o'n al vi, sinjor'o! Vi est'as kompat'em'a kaj grand'a.

—Hund'o —dir'is Vinicius —sci'u, ke mi pardon'is vi'n pro tiu Krist'o, al kiu mi mem ankaŭ ŝuld'as la viv'o'n.

—Mi serv'os, sinjor'o, Li'n kaj vi'n.

—Silent'u kaj aŭskult'u. Lev'iĝ'u! Vi ir'os kun mi kaj montr'os al mi la dom'o'n, kie Ligia loĝ'as.

Chilo salt'lev'iĝ'is, sed apenaŭ li ek'star'is sur la pied'o'j, li iĝ'is ankoraŭ pli mort'pal'a kaj dir'is per sven'a voĉ'o :

—Sinjor'o, mi ver'e est'as mal'sat'a... Ordon'u don'i al mi almenaŭ rest'aĵ'o'n el la manĝ'uj'o de vi'a hund'o, kaj mi ir'os!...

Vinicius ordon'is, ke oni don'u al li manĝ'aĵ'o'n, or'a'n mon'er'o'n kaj mantel'o'n. Sed Chilo, kiu'n mal'fort'ig'is la bat'o'j kaj la mal'sat'o, ne pov'is ir'i eĉ post la manĝ'o, kvankam terur'o lev'is la har'o'j'n sur li'a kap'o, ke Vinicius pov'us konsider'i li'a'n mal'fort'ec'o'n kiel mal'obe'o'n kaj ordon'i skurĝ'i li'n de'nov'e.

—Nur varm'ig'u mi'n vin'o —li ripet'ad'is, klak'ant'e per la dent'o'j —kaj mi tiu'j pov'os ir'i, eĉ ĝis la grand'a Grek'uj'o.

Efektiv'e post'e cert'a temp'o li re'akir'is iom da fort'o'j kaj ili el'ir'is. La voj'o est'is long'a, ĉar Linus loĝ'is, kiel pli'mult'o de la krist'an'o'j, en Trans'tibr'o, en ne'grand'a distanc'o de la dom'o de Miriam. Chilo montr'is fin'e al Vinicius apart'a'n dom'et'o'n, ĉirkaŭ'it'a'n per mur'o, plen'e sur'kresk'it'a de heder'o'j, kaj dir'is :

—Ĉi tie, sinjor'o.

—Bon'e —dir'is Vinicius —nun ir'u for, sed antaŭ'e aŭskult'u, kio'n mi dir'as al vi : forges'u, ke mi'n serv'is ; forges'u, kie loĝ'as Miriam, Petr'o kaj Glaucus ; forges'u ankaŭ pri tiu ĉi dom'o kaj pri ĉiu'j krist'an'o'j. Ĉio'monat'e venad'u en mi'a'n dom'o'n, kie Demas la liber'ig'it'o el'pag'ad'os al vi po du or'a'j mon'er'o'j. Sed se vi spion'os plu'e la krist'an'o'j'n, mi vi'n ordon'os mort'skurĝ'i aŭ trans'don'os vi'n en la man'o'j'n de la urb'o'prefekt'o.

Chilo riverenc'is kaj dir'is :

—Mi forges'os.

Sed kiam Vinicus mal'aper'is post strat'angul'o, Chilo etend'is post li la man'o'j'n kaj, minac'ant'e per la pugn'o'j, ek'kri'is :

—Je At'o kaj Furi'o'j! mi ne forges'os!

Kaj de'nov'e li perd'is la fort'o'j'n.

ĈAPITRO XXXIII

Vinicius ir'is rekt'e al la dom'o, en kiu loĝ'is Miriam. Antaŭ la pord'eg'o li renkont'is Nazarius on, kiu konfuz'iĝ'is je li'a vid'o, sed li afabl'e salut'is la knab'o'n kaj pet'is konduk'i si'n en la loĝ'ej'o'n de la patr'in'o.

En la loĝ'ej'o, krom Miriam, li trov'is Petr'o'n, Glaucus on, Crispuson kaj ankaŭ Paŭl'o'n el Tars'o, kiu ĵus re'ven'is el Fregeloj. Je la vid'o de la jun'a tribun'o mir'o bild'iĝ'is sur ĉies vizaĝ'o'j, li tamen dir'is :

—Mi salut'as vi'n en la nom'o de Krist'o, kiu'n vi ador'as.

—Glor'at'a est'u etern'e Li'a nom'o.

—Mi vid'is vi'a'n virt'o'n kaj spert'is vi'a'n bon'ec'o'n, do mi ven'as, kiel amik'o.

—Kaj ni salut'as vi'n, kiel amik'o'n —respond'is Petr'o. Sid'iĝ'u, sinjor'o, kaj part'o'pren'u kun ni la manĝ'o'n, kiel ni'a gast'o.

—Mi sid'iĝ'os kaj part'o'pren'os vi'a'n manĝ'o'n, sed antaŭ'e aŭskult'u mi'n, vi, Petr'o kaj vi Paŭl'o el Tars'o, ke vi ek'kon'u mi'a'n sincer'ec'o'n. Mi sci'as, kie est'as Ligia ; mi ven'as de antaŭ la dom'o de Linus, kiu trov'as si'n proksim'e de tiu ĉi loĝ'ej'o. Mi hav'as je ŝi rajt'o'n, don'it'a'n al mi de la cezar'o, mi hav'as en la urb'o, en mi'a'j dom'o'j, ĉirkaŭ kvin'cent sklav'o'j'n ; mi pov'us ĉirkaŭ'ig'i ŝi'a'n rifuĝ'ej'o'n kaj for'kapt'i ŝi'n, tamen mi tio'n ne far'is kaj ne far'os.

—Tial la ben'o de la Sinjor'o est'os don'it'a al vi kaj pur'ig'it'a est'os vi'a kor'o —dir'is Petr'o.

—Mi dank'as vi'n, sed aŭskult'u mi'n plu : mi ne far'is tio'n, kvankam mi viv'as en turment'o kaj sopir'o. Antaŭ ol mi est'is kun vi, mi ŝi'n sen'dub'e kapt'us kaj re'ten'us per'fort'e, sed vi'a virt'o kaj vi'a instru'o, kvankam mi ĝi'n ne konfes'as, ŝanĝ'is io'n en mi'a anim'o, tiel, ke mi jam ne decid'iĝ'as je per'fort'o. Mi mem ne sci'as, kial tiel okaz'is, sed tiel est'as. Tial mi ven'as al vi, ĉar vi anstataŭ'as al Ligia la patr'o'n kaj la patr'in'o'n, kaj mi dir'as al vi : don'u al mi Ligian kiel edz'in'o'n, kaj mi ĵur'as al vi, ke ne nur mi ne mal'permes'os al ŝi konfes'i Krist'o'n, sed eĉ mem mi komenc'os lern'i Li'a'n instru'o'n.

Li parol'is kun lev'it'a kap'o, per decid'a ton'o, sed li est'is kor'tuŝ'it'a kaj li'a'j pied'o'j sub stri'hav'a mantel'o ; kiam post li'a'j vort'o'j sekv'is silent'o, li komenc'is parol'i plu, kvazaŭ vol'ant'e antaŭ'i mal'favor'a'n respond'o'n :

—Mi sci'as, kia'j est'as la mal'help'o'j, sed mi am'as ŝi'n, kiel la propr'a'j'n okul'o'j'n, kaj kvankam mi ne est'as ankoraŭ krist'an'o, mi est'as mal'amik'o nek vi'a, nek de Krist'o. Mi vol'as est'i antaŭ vi en ver'o, ke vi pov'u al mi fid'i. Mi pled'as nun pri mi'a viv'o, tamen mi parol'as ver'o'n. Iu ali'a ebl'e dir'us al vi : bapt'u mi'n! —mi dir'as : kler'ig'u mi'n! Mi kred'as, ke Krist'o lev'iĝ'is el mort'int'o'j, ĉar tio'n rakont'as hom'o'j, viv'ant'a'j per ver'o, kiu'j Li'n vid'is post Li'a mort'o. Mi kred'as, ĉar mi mem vid'is, ke vi'a instru'o nask'as virt'o'n, just'ec'o'n kaj kompat'em'o'n, ne krim'o'j'n, pri kiu'j oni vi'n suspekt'as. Ne'mult'e mi ĝi'n ĝis nun ek'kon'is. Tiam nur, kiom mi ek'sci'is de vi, el vi'a'j far'o'j, tiom nur, kiom mi ek'kon'is de Ligia, el la inter'parol'o'j kun vi. Kaj tamen mi ripet'as al vi, ke eĉ en mi jam io ŝanĝ'iĝ'is pro vi'a instru'o. Antaŭ'e mi reg'is per fer'a man'o mi'a'j'n sklav'o'j'n, nun —mi ne pov'as. Mi ne kon'is kompat'o'n —nun mi ĝi'n kon'as. Mi am'is volupt'o'ĝu'o'j'n —nun mi for'kur'is de la lag'o de Agrippa, ĉar abomen'o sufok'is la spir'o'n en mi'a brust'o. Antaŭ mi kred'is je per'fort'o, nun mi ĝi'n mal'konfes'is. Sci'u, ke mi mem mi'n ne re'kon'as, sed abomen'a'j iĝ'is al mi festen'o'j, vin'o, kant'o'j, citr'o'j kaj flor'kron'o'j, abomen'a'j iĝ'is al mi la cezar'a kort'eg'o kaj nud'a'j korp'o'j kaj ĉiu'j krim'o'j. Kaj kiam mi pens'as, ke Ligia est'as kiel mont'ar'a neĝ'o, tiom pli mi ŝi'n am'as ; kaj kiam mi pens'as, ke ŝi est'as tia pro vi'a instru'o, mi am'as tiu'n ĉi instru'o'n kaj mi vol'as ĝi'n! Sed ĉar mi ĝi'n ne kompren'as, ĉar mi ne sci'as, ĉu mi kapabl'os viv'i en ĝi kaj ĉu mi'a natur'o ĝi'n el'port'os, tial mi viv'as en mal'cert'ec'o kaj turment'o, kvazaŭ mi viv'us en mal'lum'ej'o.

Ĉe tiu'j ĉi vort'o'j la brov'o'j kun'tir'iĝ'is sur li'a frunt'o en dolor'a'n sulk'o'n kaj ruĝ'o aper'is sur li'a'j vang'o'j, post kio li de'nov'e parol'is ĉiam pli rapid'e kaj kun ĉiam pli grand'a kor'tuŝ'o :

—Vi vid'as! mi sufer'as pro la am'o kaj pro la mal'lum'o. Oni dir'is al mi, ke vi'a instru'o al'port'as pere'o'n al la viv'o, al hom'a ĝoj'o, al feliĉ'o, al la leĝ'o, al la ord'o, al la estr'ec'o kaj al la rom'a reg'ad'o. Ĉu tiel est'as? Oni dir'is al mi, ke vi est'as frenez'a'j ; dir'u, kio'n vi al'port'as? Ĉu am'i est'as pek'o? ĉu pek'o est'as sent'i ĝoj'o'n? ĉu pek'o est'as dezir'i feliĉ'o'n? ĉu vi est'as mal'amik'o'j de la viv'o? ĉu krist'an'o dev'as est'is mizer'ul'o? ĉu mi dev'as rezign'i Ligian? kia est'as vi'a ver'o? Vi'a'j far'o'j kaj vi'a'j vort'o'j est'as kiel klar'a akv'o, sed kia est'as la fund'o de tiu ĉi akv'o? Vi vid'as, ke mi est'as sincer'a. Dis'ig'u la mal'lum'o'n! Ĉar oni dir'is al mi ankaŭ tio'n : Grek'uj'o kre'is la saĝ'ec'o'n kaj la bel'ec'o'n, Rom'o la potenc'o'n, kaj kio'n ili al'port'as? Do dir'u, kio'n vi al'port'as? Se post vi'a pord'o est'as lum'o, mal'ferm'u al mi!

—Ni al'port'as am'o'n —dir'is Petr'o.

Kaj Paŭl'o el Tars'o al'don'is :

—Se mi parol'us lingv'o'j'n hom'a'j'n kaj anĝel'a'j'n, sed ne hav'us am'o'n, mi est'us, kiel van'sonat'a kupr'aĵ'o...

Sed la kor'o'n de la apostol'o mov'is tiu turment'at'a anim'o, kiu, kiel bird'o, ferm'it'a en kaĝ'o, barakt'is al la aer'o kaj al la sun'o, do etend'int'e al Vinicius la man'o'j'n, li dir'is :

—Kiu frap'as, est'os al li mal'ferm'it'e, kaj la favor'o de la Sinjor'o est'as kun vi, tial mi ben'as vi'n, mi ben'as vi'a'n anim'o'n kaj vi'a'n am'o'n en la nom'o de la Sav'int'o de l ' mond'o.

Vinicius, kiu jam antaŭ'e parol'is kun ekscit'o, ek'aŭd'int'e la ben'o'n, ek'salt'is al Petr'o, kaj tiam okaz'is fakt'o ekster'ordinar'a. Jen tiu ĉi post'e'ul'o de la kviritoj, kiu antaŭ ne long'e ne re'kon'is en fremd'ul'o hom'o'n, kapt'is la man'o'j'n de la mal'jun'a galile'an'o kaj komenc'is dank'em'e prem'i ili'n al la buŝ'o.

kaj Petr'o ek'ĝoj'is, ĉar li kompren'is, ke li'a sem'ad'o fal'is sur unu kamp'o'n pli kaj ke li'a fiŝ'kapt'ist'a ret'o en'pren'is unu anim'o'n pli.

La ĉirkaŭ'ant'o'j, ne mal'pli ĝoj'ant'e pro tiu ĉi mal'kaŝ'a sign'o de respekt'o al la apostol'o de Di'o, vok'is per unu voĉ'o :

—Glor'at'a est'u Di'o en la alt'aĵ'o'j!

Vinicius lev'iĝ'is kun ĝoj'lum'a vizaĝ'o kaj komenc'is parol'i :

—Mi vid'as, ke feliĉ'o pov'as loĝ'i inter vi, ĉar mi sent'as mi'n feliĉ'a, kaj mi kred'as, ke vi konvink'os mi'n sam'e en la ali'a'j afer'o'j. Sed ankaŭ tio'n mi dir'as al vi, ke ĝi ne okaz'os en Rom'o ; la cezar'o vetur'as Antiumon, kaj mi dev'as kun'ir'i, ĉar mi ricev'is la ordon'o'n. Vi sci'as, ke ne obe'i signif'as mort'i. Sed se mi trov'is favor'o'n en vi'a'j okul'o'j, vetur'u kun mi, por ke vi instru'u al mi vi'a'n ver'o'n. Vi est'os tie pli sekur'a'j, ol mi mem ; en tiu grand'a amas'eg'o da hom'o'j vi pov'os predik'i vi'a'n ver'o'n en la kort'eg'o mem de la cezar'o. Oni dir'as, ke Acte est'as krist'an'in'o, kaj ankaŭ inter la pretori'an'o'j est'as krist'an'o'j, ĉar mi mem vid'is, kiel la soldat'o'j sur'genu'iĝ'is antaŭ vi ĉe la Nomentana pord'eg'o. En Antiumo mi hav'as palac'o'n, kie ni kun'venad'os, por tie, kelk'a'j'n paŝ'o'j'n de Nero, aŭskult'i vi'a'j'n instru'o'j'n. Glaucus dir'is al mi, ke por unu anim'o vi est'as pret'a'j migr'i al la fin'o de la mond'o, far'u do por mi tio'n, kio'n vi far'is por tiu'j, por kiu'j vi ven'is ĉi tie'n el la mal'proksim'a Jude'o, far'u tio'n kaj ne for'las'u mi'a'n anim'o'n!

Ili, ek'aŭd'int'e ĉi tio'n, komenc'is inter'konsil'i, pens'ant'e kun ĝoj'o pri la venk'o de si'a instru'o kaj pri la signif'o, kiu'n por la idol'an'a mond'o hav'os konvert'iĝ'o de aŭgust'an'o kaj post'e'ul'o de unu el la plej mal'nov'a'j roman'a'j gent'o'j. Ili est'is pret'a'j efektiv'e migr'i al la ekstrem'o'j de la mond'o por unu hom'a anim'o, kaj de la mort'o de la majstr'o ili far'is ja nenio'n ali'a'n, do rifuz'a respond'o eĉ ne ven'is en ili'a'n pens'o'n. Sed Petr'o est'is ĉi - moment'e paŝt'ist'o de la tut'a ŝaf'ar'o, li do ne pov'is vetur'i, tamen Paŭl'o el Tars'o, kiu ankaŭ ne'long'e est'is en Aricio kaj en Fregeloj, kaj est'is ir'ont'a de'nov'e long'a'n vojaĝ'o'n en Orient'o'n, por vizit'i la tie'a'j'n komun'um'o'j'n kaj inspir'i al ili nov'a'n spirit'o'n de fervor'o, konsent'is akompan'i la jun'a'n tribun'o'n en Antiumon, ĉar tie li pov'is facil'e trov'i ŝip'o'n, ir'ant'a'n la grek'a'j'n mar'o'j'n.

Vinicius, kvankam li mal'ĝoj'iĝ'is, ke Petr'o, al kiu li tiom ŝuld'is, ne akompan'os li'n, dank'is tamen kor'e kaj post'e turn'is si'n al la mal'jun'a apostol'o kun la last'a pet'o :

—Sci'ant'e la loĝ'ej'o'n de Ligia —li dir'is —mi pov'us mem ir'i al ŝi kaj demand'i, kiel dec'as, ĉu ŝi akcept'os mi'n kiel edz'o'n, se mi'a anim'o iĝ'os krist'an'a. Sed mi prefer'as pet'i vi'n, apostol'o : permes'u al mi vid'i ŝi'n, aŭ mem en'konduk'u mi'n al ŝi. Mi ne sci'as, kiel long'e mi dev'os rest'i en Antiumo, kaj memor'u, ke kun la cezar'o neniu est'as cert'a pri la morgaŭ'a tag'o. Eĉ Petronius jam dir'is al mi, ke mi ne est'os tie tut'e sekur'a. Mi vid'u ŝi'n antaŭ'e, mi sat'ig'u per ŝi la okul'o'j'n kaj demand'u, ĉu ŝi forges'os al mi la mal'bon'o'n kaj ĉu ŝi part'o'pren'os kun mi bon'o'n.

Kaj Petr'o la apostol'o rid'et'is bon'kor'e kaj dir'is :

—Kiu rifuz'us al vi la just'a'n ĝoj'o'n, mi'a fil'o?

Vinicius de'nov'e klin'iĝ'is al li'a'j man'o'j, ĉar li jam tut'e ne pov'is reg'i plu la plen'ŝvel'int'a'n kor'o'n ; la apostol'o pren'is li'n je la tempi'o'j kaj dir'is :

—Vi tamen ne tim'u la cezar'o'n, ĉar tio'n mi dir'as al vi, ke eĉ unu har'o ne fal'os de vi'a kap'o.

Post'e li send'is Miriamon por ven'ig'i Ligian, ordon'ant'e al ŝi ne dir'i, kiu'n ŝi trov'os inter ili, por kaŭz'i al la knab'in'o tiom pli grand'a'n ĝoj'o'n.

La distanc'o ne est'is grand'a, do post ne'long'a temp'o la kun'ven'int'o'j ek'vid'is el la ĉambr'o mez'e de la ĝarden'a'j mirt'o'j Miriam on, konduk'ant'a'n Ligian je la man'o.

Vinicius vol'is kur'i renkont'e'n, sed je la vid'o de tiu am'eg'at'a vizaĝ'o la feliĉ'o sen'ig'is li'n de la fort'o'j —kaj li star'is kun bat'eg'ant'a kor'o, sen'spir'e, apenaŭ pov'ant'e ten'i si'n sur la pied'o'j, cent'obl'e pli tuŝ'it'a, ol tiam, kiam unu'a'foj'e en la viv'o li aŭd'is la sag'o'j'n de la part'o'j, fajf'ant'a'j'n preter li'a kap'o.

Ŝi en'kur'is, atend'at'e nenio'n, kaj je li'a vid'o ŝi ankaŭ halt'is, kvazaŭ fiks'it'a al la ter'o. Ŝi'a vizaĝ'o ruĝ'iĝ'is kaj tuj tre pal'iĝ'is, post'e ŝi komenc'is rigard'i per mir'plen'a'j kaj kun'e tim'ig'it'a'j okul'o'j la ĉe'est'ant'o'j'n.

Sed ĉirkaŭ'e ŝi vid'is seren'a'j'n rigard'o'j'n, plen'a'j'n de bon'ec'o, kaj la apostol'o Petr'o proksim'iĝ'is al ŝi kaj dir'is :

Ligia, ĉu vi am'as li'n ĉiam?

Sekv'is moment'o de silent'o. Ŝi'a buŝ'o komenc'is trem'i, kiel la buŝ'o de infan'o, kiu est'as pret'a plor'i kaj kiu, sent'ant'e si'n kulp'a, vid'as tamen, ke ĝi dev'as konfes'i la kulp'o'n.

—Respond'u —dir'is la apostol'o.

Tiam kun humil'ec'o kaj tim'o en la voĉ'o ŝi el'flustr'is, ŝov'ant'e si'n mal'supr'e'n al la genu'o'j de Petr'o :

—Jes...

Sed Vinicius en la sam'a moment'o genu'iĝ'is apud ŝi ; Petr'o met'is la man'o'j'n sur ili'a'j'n kap'o'j'n kaj dir'is :

—Am'u unu la ali'a'n en la Sinjor'o kaj je Li'a glor'o, ĉar nenia pek'o est'as en vi'a am'o.

ĈAPITRO XXXIV

Promen'ant'e en la ĝarden'et'o, Vinicius rakont'is al ŝi en vort'o'j mal'long'a'j, el'ŝir'it'a'j el la fund'o de la kor'o, tio'n, kio'n li antaŭ moment'o konfes'is al la apostol'o'j : nom'e la mal'trankvil'ec'o'n de si'a anim'o, la ŝanĝ'o'j'n, kiu'j en li okaz'is, kaj fin'e tiu'n sen'lim'a'n sopir'o'n, kiu vual'is li'a'n viv'o'n de la temp'o, kiam ŝi for'las'is la loĝ'ej'o'n de Miriam. Li konfes'is al Ligia, ke li vol'is ŝi'n forges'i, sed ne pov'is. Li pens'is pri ŝi dum tut'a'j tag'o'j kaj tut'a'j nokt'o'j. Memor'ig'ad'is ŝi'n al li tiu kruc'et'o, lig'it'a el buks'a'j branĉ'et'o'j, kiu'n ŝi las'is al li kaj kiu'n li lok'is en si'a'n lararium kaj malgraŭ'vol'e ador'is, kvazaŭ io'n di'a'n. Kaj li sopir'is ĉiam pli fort'e, ĉar la am'o est'is pli potenc'a, ol li, kaj jam ĉe Aulusoj ĝi tut'e ek'reg'is li'a'n anim'o'n... Al ali'a'j la faden'o'n de la viv'o ŝpin'as Parc'o'j, sed al li ŝpin'is ĝi'n am'o, sopir'o kaj mal'ĝoj'o. Mal'bon'a'j est'is li'a'j ag'o'j, sed ili flu'is el li'a am'o. Li am'is ŝi'n ĉe Aulusoj kaj sur Palatin'o, kaj kiam li ŝi'n vid'is en Ostriano, aŭskult'ant'a'n la vort'o'j'n de Petr'o, kaj kiam li ir'is kun Croto por ŝi'n for'kapt'i, kaj kiam ŝi gard'is ĉe li'a lit'o, kaj kiam ŝi li'n for'las'is. Ven'is Chilo, kiu mal'kaŝ'is ŝi'a'n loĝ'ej'o'n kaj konsil'is ŝi'n for'kapt'i, sed li prefer'is pun'i Chilon kaj ir'i al la apostol'o'j pet'i pri la ver'o kaj pri ŝi... Kaj est'u ben'it'a tiu moment'o, en kiu tia pens'o ven'is en li'a'n kap'o'n, ĉar jen li est'as apud ŝi, kaj ŝi ja ne for'kur'os de li plu, kiel ŝi for'kur'is el la loĝ'ej'o de Miriam?

—Mi ne de vi for'kur'is —dir'is Ligia.

—Do kial vi tio'n far'is?

Kaj ŝi lev'is al li si'a'j'n irid'kolor'a'j'n okul'o'j'n, post'e, mal'lev'int'e la hont'ig'it'a'n vizaĝ'o'n, respond'is :

—Vi sci'as...

Vinicius ek'silent'is moment'e pro la tro'abund'o da ĝoj'o, post'e li komenc'is de'nov'e rakont'i, kiel grad'e li'a'j okul'o'j mal'ferm'iĝ'ad'is al tio, ke ŝi est'as tut'e diferenc'a de la roman'in'o'j kaj simil'a ebl'e al la sol'a Pomponia. Li ceter'e ne sci'is bon'e el'dir'i tio'n al ŝi, ĉar li mem ne konsci'ig'is al si klar'e tio'n, kio'n li sent'is, ke en ŝi nask'iĝ'as en la mond'o'n iu tut'e nov'a bel'ec'o, kiu ĝis nun ne ekzist'is en la mond'o, kaj kiu est'as ne nur statu'o, sed ankaŭ anim'o. Li dir'is al ŝi ali'flank'e tio'n, kio plen'ig'is ŝi'n per ĝoj'o, ke li ek'am'is ŝi'n eĉ pro tio, ke ŝi for'kur'is de li, kaj ke ŝi est'os al li sankt'a ĉe la hejm'a fajr'o.

Post'e, kapt'int'e ŝi'a'n man'o'n, li ne pov'is parol'i plu, li nur rigard'is ŝi'n kun rav'o, kiel re'akir'it'a'n feliĉ'o'n de la viv'o kaj ripet'ad'is ŝi'a'n nom'o'n, kvazaŭ vol'ant'e cert'iĝ'i, ke li est'as apud ŝi :

—Ho Ligia! ho Ligia!...

Fin'e li komenc'is demand'i, kio okaz'is en ŝi'a anim'o, kaj ŝi konfes'is al li, ke ŝi ek'am'is li'n jam en la dom'o de Aulus oj, kaj ke se li re'konduk'us ŝi'n al ili de Palatin'o, ŝi konfes'us al ili si'a'n am'o'n kaj pen'us el'pet'i por li ili'a'n pardon'o'n.

—Mi ĵur'as al vi —dir'is Vinicius —ke ne ven'is eĉ al mi la pens'o for'pren'i vi'n de Aulus oj. Petronius iam dir'os al vi, ke mi dir'is al li jam tiam : ŝi ŝmir'u mi'a'n pord'o'n per lup'a gras'aĵ'o kaj ek'sid'u ĉe mi'a hejm'fajr'o! Sed li el'mok'is mi'n kaj sugesti'is al la cezar'o, ke li vi'n ek'postul'u, kiel garanti'ul'in'o'n, kaj trans'don'u al mi. Kiom'foj'e mi mal'ben'ad'is li'n en mi'a dolor'o! Sed ebl'e tamen favor'o sort'o tiel aranĝ'is, ĉar ali'e mi ne ek'kon'us la krist'an'o'j'n kaj ne kompren'us vi'n...

—Kred'u al mi, Marcus —respond'is Ligia —ke tiel Krist'o intenc'e konduk'is vi'n al si.

Vinicius lev'is la kap'o'n kun cert'a mir'o.

—Ver'e! —li respond'is viv'e —ĉio kombin'iĝ'is tiel strang'e, ke mi, serĉ'ant'e vi'n, renkont'is la krist'an'o'j'n... En Ostriano mi aŭskult'is kun mir'eg'o la apostol'o'n, ĉar tia'j'n afer'o'j'n mi neniam aŭd'is. Vi preĝ'is por mi, Ligia.

—Jes! —ŝi respond'is.

Ili pas'is preter la laŭb'et'o, kovr'it'a de heder'a dens'aĵ'o, kaj proksim'iĝ'is al la lok'o, kie Ursus, sufok'int'e Crot on, ĵet'is si'n sur Vinicius on.

—Tie ĉi —dir'is la jun'a vir'o —se vi ne mal'permes'us, mi pere'us.

—Ne parol'u pri tio! —respond'is Ligia —kaj ne memor'ig'u tio'n al Ursus.

—Ĉu mi pov'us venĝ'i kontraŭ li pro tio, ke li vi'n defend'is? Se li est'us sklav'o, mi tuj don'us al li liber'ec'o'n.

—Se li est'us sklav'o, Aulusoj li'n de'long'e liber'ig'us.

—Ĉu vi memor'as —dir'is Vinicius —ke mi vol'is re'ven'ig'i vi'n al Aulus oj? sed vi respond'is al mi, ke la cezar'o pov'us pri tio ek'sci'i kaj venĝ'i kontraŭ ili. Rigard'u : nun vi pov'os ili'n vid'ad'i, kiom'foj'e vi vol'os.

—Kial, Marcus?

—Mi dir'as : nun, kaj mi pens'as, ke vi pov'os sen'danĝer'e vid'ad'i ili'n, kiam vi est'os mi'a edz'in'o. Jes! Ĉar se la cezar'o, ek'sci'int'e pri tio, demand'os, kio'n mi far'is kun la konfid'it'a al mi garanti'ul'in'o, mi dir'os : mi edz'in'ig'is ŝi'n kaj ŝi vizit'ad'as Aulusojn laŭ mi'a permes'o. Li ne rest'os en Antiumo long'e, ĉar li vol'as ir'i Aĥaj'o'n, kaj se li eĉ rest'us, mi ne bezon'as vid'ad'i li'n ĉiu'tag'e. Kiam Paŭl'o el Tars'o instru'os al mi vi'a'n ver'o'n, mi tuj akcept'os bapt'o'n kaj re'ven'os ĉi tie'n, re'akir'os la amik'ec'o'n de Aulus oj, kiu'j en proksim'a'j tag'o'j re'ven'os en la urb'o'n, kaj est'os plu nenia'j bar'o'j. Tiam mi kun'pren'os vi'n kaj sid'ig'os ĉe mi'a hejm'o'fajr'o! carissima!

Dir'int'e ĉi tio'n, li etend'is la brak'o'j'n, kvazaŭ vok'ant'e la ĉiel'o'n atest'e al si'a am'o, kaj Ligia, lev'int'e al li si'a'j'n lum'a'j'n okul'o'j'n, dir'is :

—Kaj tiam mi dir'os : “ kie vi, Gaius, tie mi, Gaia ”.

—Ne, Ligia! —vok'is Vinicius —mi ĵur'is al vi, ke neniam iu vir'in'o est'is tiel respekt'at'a en la hejm'o de si'a edz'o, kiel vi est'os en la mi'a.

Dum moment'o ili paŝ'is silent'e, ne pov'ant'e en'pren'i en la brust'o'j'n la feliĉ'o'n, plen'a'j de am'o unu al la ali'a, simil'a'j al par'o da di'o'j kaj tiel bel'eg'a'j, kvazaŭ ili'n kun'e kun la flor'o'j nask'us en la mond'o'n la printemp'o.

Fin'e ili star'iĝ'is apud cipres'o, kresk'ant'a proksim'e de la loĝ'ej'a pord'o. Ligia apog'is si'n sur ĝi'a trunk'o, kaj Vinicius de'nov'e komenc'is pet'i per vibr'ant'a voĉ'o :

—Ordon'u al Ursus ir'i en la dom'o'n de Aulus oj, pren'i vi'a'j'n aĵ'o'j'n kaj infan'a'j'n lud'il'o'j'n kaj transport'i ili'n al mi.

Sed ŝi, flam'iĝ'int'e, kiel roz'o aŭ kiel maten'ruĝ'o, dir'is :

—La mor'o ordon'as ali'e...

—Mi sci'as. Ordinar'e port'as ili'n pronuba (*) nur post la jun'edz'in'o, sed far'u tio'n por mi. Mi kun'pren'os ili'n en mi'a'n dom'o'n en Antiumo kaj ili vi'n memor'ig'ad'os al mi.


Pronuba akompan'is jun'edz'in'o'n kaj instru'is ŝi'n pri la dev'o'j de edz'in'o.

Ĉe tio li kun'met'is la man'o'j'n, kiel infan'o, kiu pet'as :

Pomponia re'ven'os en proksim'a'j tag'o'j, do far'u tio'n, diva, far'u, carissima mi'a!

Pomponia far'u, kiel ŝi vol'os —respond'is Ligia, ruĝ'ig'ant'e ankoraŭ pli ĉe la menci'o pri pronuba .

Kaj de'nov'e ili ek'silent'is, ĉar la am'o komenc'is sufok'i la spir'o'n en ili'a'j brust'o'j. Ligia star'is, apog'it'a per la dors'o sur la cipres'o, kun vizaĝ'o, blank'ant'a en la ombr'o, kvazaŭ flor'o, kun mal'lev'it'a'j okul'o'j kaj pli viv'e ond'ant'a brust'o ; la vizaĝ'o de Vinicius iĝ'ad'is altern'e flam'ant'a kaj pal'a. En la post'tag'mez'a silent'o ili aŭd'is la bat'ad'o'n de la propr'a'j kor'o'j kaj en la komun'a ekstaz'o tiu ĉi cipres'o, la mirt'a'j arbust'o'j kaj la heder'o'j de la laŭb'et'o ali'sorĉ'iĝ'is por ili en ĝarden'o'n de am'o.

Sed Miriam aper'is en la pord'o kaj invit'is ili'n al la post'tag'mez'a manĝ'o. Ili ek'sid'is do inter la apostol'o'j, kaj tiu'j ĉi rigard'is ili'n kun ĝoj'o, kiel la jun'a'n generaci'o'n, kiu post ili'a mort'o dev'is konserv'i kaj sem'i plu'e la grajn'o'j'n de la nov'a instru'o. Petr'o romp'is kaj ben'is la pan'o'n ; sur ĉiu'j vizaĝ'o'j est'is pac'o kaj ia grand'eg'a feliĉ'o ŝajn'is plen'plen'ig'i tiu'n ĉi tut'a'n ĉambr'o'n.

—Vid'u —dir'is fin'e Paŭl'o, turn'ant'e si'n al Vinicius —ĉu ni est'as mal'amik'o'j de la viv'o kaj de ĝoj'o?

Kaj tiu ĉi respond'is :

—Mi sci'as nun, kiel est'as, ĉar neniam mi est'is tiel feliĉ'a, kiel mez'e de vi.

ĈAPITRO XXXV

La sam'a'n tag'o'n vesper'e Vinicius, ir'ant'e tra Forum'o hejm'e'n, rimark'is ĉe la en'ir'o al Vicus Tuscus la or'ig'it'a'n port'il'o'n de Petronius, port'at'a'n de ok bitini'an'o'j, kaj halt'ig'int'e ili'n per sign'o de la man'o, li proksim'iĝ'is al la kurten'o'j.

—Hav'u agrabl'a'n kaj dolĉ'a'n sonĝ'o'n! —li ek'kri'is, rid'ant'e, je la vid'o de la dorm'ant'a Petronius.

—Ha, tio est'as vi! —dir'is Petronius, vek'iĝ'int'e. —Jes, mi ek'dorm'et'is, ĉar mi pas'ig'is la nokt'o'n sur Palatin'o. Nun mi ir'as aĉet'i io'n por leg'i en Antiumo... Kio nov'a?

—Vi migr'as tra libr'o'vend'ej'o'j?

—Jes. Mi ne vol'as far'i mal'ord'o'n en mi'a bibliotek'o, do por la vojaĝ'o mi prepar'as apart'a'j'n proviz'o'j'n. Laŭ'dir'e aper'is nov'a'j verk'o'j de Musonius kaj de Seneca. Mi serĉ'as ankaŭ Persiuson kaj cert'a'n el'don'o'n de la eklog'o'j de Virgilio, kiu'n mi ne posed'as. Ho, kiel mi est'as lac'a kaj kiel mi'a'j man'o'j dolor'as pro la sen'ĉes'a mal'volv'ad'o de la rul'aĵ'o'j de l ' stang'et'o'j... Ĉar se oni foj'e est'as en libr'o'vend'ej'o, oni sci'vol'as vid'i tio'n kaj io'n. Mi est'is ĉe Avirunus, ĉe Atractus en Argiletum, kaj antaŭ'e ankoraŭ ĉe Sosiusoj ĉe Vicus Sandalarius. Je Kastor'o! kiel dorm'em'a mi est'as!...

—Vi est'is sur Palatin'o, do mi vi'n demand'as pri nov'aĵ'o'j. Aŭ ĉu vi sci'as? for'send'u la port'il'o'n kaj la skatol'o'n kun la libr'o'j, kaj ven'u al mi. Ni parol'os pri Antiumo kaj pri io pli.

—Bon'e —dir'is Petronius —el'ŝov'ant'e si'n el la port'il'o. —Vi ja sci'as sen'dub'e, ke post'morgaŭ ni for'ir'as Antiumon.

—Kia'manier'e mi pov'us ĝi'n sci'i?

—En kiu mond'o vi viv'as? Do mi unu'a anonc'as al vi la nov'aĵ'o'n? Jes! Est'u pret'a por post'morgaŭ maten'e. Piz'o kun oliv'ole'o ne help'is, ŝal'o ĉirkaŭ la dik'a nuk'o ne help'is kaj la Kupr'o'barb'a raŭk'iĝ'is. Sekv'e de tio ĉia prokrast'o est'as escept'it'a. Li mal'avar'as mal'ben'o'j'n al Rom'o kaj al ĝi'a aer'o, li vol'us ĝi'n sam'nivel'ig'i kun la ter'o aŭ detru'i per fajr'o, kaj li sopir'as al la mar'o plej baldaŭ. Li dir'as, ke tiu'j odor'o'j, kiu'j'n la vent'o port'as el la mal'larĝ'a'j strat'et'o'j, puŝ'os li'n en tomb'o'n. Hodiaŭ oni far'is grand'eg'a'j'n ofer'don'o'j'n en ĉiu'j templ'o'j, ke li re'akir'u la voĉ'o'n —kaj ve al Rom'o, precip'e al la senat'o, se li ĝi'n baldaŭ ne re'akir'os.

—Sen'cel'e est'us tiam vetur'i Aĥaj'o'n.

—Ĉu do ni'a di'a cezar'o posed'as nur tiu'n ĉi sol'a'n talent'o'n? —respond'is Petronius, rid'ant'e. —Li prezent'iĝ'us en la olimp'a'j lud'o'j kiel poet'o, kun si'a brul'o de Troj'o, kiel ĉar'ist'o, kiel muzik'ist'o, kiel atlet'o, kaj ĉiu'okaz'e li pren'us ĉiu'j'n laŭr'o'kron'o'j'n, destin'it'a'j'n por la venk'ont'o'j. Ĉu vi sci'as, kial tiu simi'o raŭk'iĝ'is? Jen hieraŭ li ek'vol'is egal'i per danc'o ni'a'n Paris'o'n kaj li danc'is al ni la aventur'o'n de Led'o, ĉe kio li tro'ŝvit'is kaj mal'varm'um'is. Li est'is tut'e mal'sek'a kaj glu'aĉ'a, kiel angil'o, ĵus el'tir'it'a el akv'o. Li ŝanĝ'ad'is mask'o'j'n unu post la ali'a, li turn'is si'n, kiel ŝpin'il'o, sving'is per la man'o'j, kiel ebri'a mar'ist'o, kaj abomen'o eĉ kapt'is, kiam oni rigard'is tiu'n grand'eg'a'n ventr'o'n kaj tiu'j'n mal'dik'a'j'n pied'o'j'n. Par'is instru'is li'n de du semajn'o'j, sed imag'u Ahenobarbuson kiel Led'o'n aŭ kiel di'o'n - cign'o'n! Jen cign'o —kio'n dir'i! Sed li vol'as publik'e prezent'iĝ'i kun tiu pantomim'o, unu'e en Antiumo, kaj post'e en Rom'o.

—Oni jam indign'iĝ'is, ke li kant'is publik'e, sed pens'u nur, ke rom'a cezar'o prezent'iĝ'os kiel mim'ik'ist'o! Ne, tio'n ĉi Rom'o ja ne toler'os!

—Mi'a kar'a, Rom'o ĉio'n toler'os, kaj la senat'o proklam'os dank'o'dir'o'n al la “ patr'o de la patr'uj'o ”.

Post moment'o li al'don'is :

—Kaj la popol'aĉ'o ankoraŭ fier'as pro tio, ke la cezar'o est'as ĝi'a amuz'ist'o.

—Dir'u mem, ĉu oni pov'us mal'nobl'iĝ'i pli mult'e?

Petronius mov'is la ŝultr'o'j'n.

—Vi viv'as trankvil'e hejm'e, en vi'a medit'ad'o jen pri Ligia, jen pri la krist'an'o'j, do vi ne sci'as ver'ŝajn'e, kio okaz'is antaŭ kelk'a'j tag'o'j. Nero ja edz'in'iĝ'is publik'e kun Pythagoras. Li lud'is la rol'o'n de la jun'edz'in'o. Ŝajn'us, ke la mezur'o de la frenez'aĵ'o'j jam est'as super'plen'a, ĉu ne? Kaj kio'n vi dir'os : ven'is la al'vok'it'a'j pastr'o'j kaj solen'e edz'in'ig'is li'n. Mi ĉe'est'is tio'n! Mi ankaŭ pov'as mult'e el'port'i, tamen mi ek'pens'is, mi konfes'as, ke la di'o'j, se ili ekzist'as, dev'us don'i ia'n sign'o'n... Sed la cezar'o ne kred'as je la di'o'j kaj li est'as prav'a.

—Li do est'as en unu person'o ĉef'pastr'o, di'o kaj ateist'o —dir'is Vinicius.

Petronius komenc'is rid'i :

—Ver'e! Ĝi ne ven'is en mi'a'n kap'o'n, kaj tio ĉi est'as kombin'o, kiu'n la mond'o ĝis nun ne vid'is.

Post'e, halt'int'e por moment'o, li dir'is :

—Ĉar oni dev'as ankaŭ al'don'i, ke tiu ĉef'pastr'o, kiu ne kred'as je la di'o'j, kaj tiu di'o, kiu ili'n mok'as, tim'as ili'n, kiel ateist'o.

—Pruv'as ĝi'n tio, kio okaz'is en la templ'o de Vest'o.

—Kia est'as ni'a mond'o!

—Kia est'as la mond'o, tia est'as la cezar'o! —Sed tio ne daŭr'os long'e.

Tiel inter'parol'ant'e, ili en'ir'is la dom'o'n de Vinicius, kiu gaj'e vok'is, ke oni don'u vesper'manĝ'o'n, kaj post'e, turn'int'e si'n al Petronius, dir'is ;

—Ne, mi'a kar'a, la mond'o dev'as re'nask'iĝ'i.

—Ni ĝi'n ne re'nask'ig'os —dir'is Petronius —almenaŭ tial, ke en la temp'o de Nero hom'o est'as kiel papili'o : li viv'as en la sun'o de la cezar'a favor'o, kaj ĉe unu'a mal'varm'a blov'o li pere'as... se li eĉ ne vol'us! Je la fil'o de Maio : oft'e mi far'as al mi la demand'o'n, kia'manier'e tia Lucius Saturninus pov'is ating'i la aĝ'o'n de naŭ'dek tri jar'o'j, post'viv'i Tiberius on, Caligulan, Claudius on?... Sed ĝi ne grav'as. Ĉu vi permes'os send'i vi'a'n port'il'o'n por Eunice? Mi'a dorm'em'o iel pas'is kaj mi vol'us ĝoj'i. Ordon'u al citr'ist'o lud'i dum la vesper'manĝ'o, kaj post'e ni parol'os pri Antiumo. Ni dev'as pens'i pri tio, precip'e pri vi.

Vinicius ordon'is, ke oni send'u la port'il'o'n por Eunice, sed li deklar'is, ke li tut'e ne intenc'as streĉ'i si'a'n cerb'o'n pro la rest'ad'o en Antiumo. Streĉ'u ĝi'n tiu'j, kiu'j ne sci'as viv'i ali'e, ol en la radi'o'j de la cezar'a favor'o. La mond'o ne fin'iĝ'as sur Palatin'o, precip'e por tiu'j, kiu'j hav'as io'n ali'a'n en la kor'o kaj en la anim'o.

Li parol'is ĝi'n tiel sen'zorg'e, kun tia vigl'ec'o kaj tiel gaj'e, ke ĉio tio frap'is Petronius on, do, rigard'int'e li'n moment'e, li dir'is :

—Kio okaz'as kun vi? Vi est'as tia hodiaŭ, kia vi est'is en la temp'o, kiam vi port'is ankoraŭ or'a'n bulla ĉe la kol'o.

—Mi est'as feliĉ'a —respond'is Vinicius —Mi invit'is vi'a'n special'e, por tio'n dir'i al vi.

—Kio al vi okaz'is?

—Io, kio'n mi ne for'don'us eĉ por la rom'a imperi'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, li sid'iĝ'is, met'is la brak'o'n sur la apog'il'o'n de la seĝ'o, la kap'o'n sur la brak'o'n, kaj komenc'is parol'i kun vizaĝ'o plen'a de ĝoj'rid'et'o'j kaj kun lum'a rigard'o :

—Ĉu vi memor'as, kiel ni est'is kun'e ĉe Aulus Plautius kaj kiel vi tie vid'is unu'a'foj'e di'a'n knab'in'o'n, kiu'n vi mem nom'is Aŭror'o kaj printemp'o? Ĉu vi memor'as tiu'n Psiĥ'o'n, tiu'n sen'kompar'a'n, tiu'n plej bel'a'n el la knab'in'o'j kaj el vi'a'j di'in'o'j?

Petronius rigard'is li'n kun tia mir'eg'o, kvazaŭ li vol'us kontrol'i, ĉu li'a kap'o est'as en ord'o.

—Kia'n lingv'o'n vi parol'as? —li dir'is fin'e. —Kompren'ebl'e, mi memor'as Ligian.

Kaj Vinicius dir'is :

—Mi est'as ŝi'a fianĉ'o.

—Kio?

Sed Vinicius salt'lev'iĝ'is kaj vok'is, ke ven'u la dispensator .

—Ek'star'u ĉi tie antaŭ mi ĉiu'j sklav'o'j, ĉiu'j sen'escept'e, rapid'e!

—Vi est'as ŝi'a fianĉ'o? —ripet'is Petronius.

Sed antaŭ ol li ek'reg'is si'a'n mir'o'n, la grand'eg'a atrium de la dom'o de Vinicius ek'svarm'is de hom'o'j. Sen'spir'e kur'is mal'jun'ul'o'j, fort'aĝ'a'j vir'o'j, vir'in'o'j, knab'et'o'j kaj knab'in'o'j. Ĉiu'moment'e la atrium iĝ'ad'is pli plen'a : en la koridor'o'j, nom'at'a'j fauces, oni aŭd'is divers'lingv'a'j'n voĉ'o'j'n de sklav'o'j, vok'ant'a'j unu ali'a'n. Fin'e ili ĉiu'j vic'iĝ'is ĉe la mur'o'j kaj inter la kolon'o'j. Vinicius, star'iĝ'int'e apud la impluvium, turn'is si'n al Demas la liber'ig'it'o kaj dir'is :

—Tiu'j el la sklav'o'j, kiu'j serv'is en la dom'o du'dek jar'o'j'n, prezent'os si'n morgaŭ ĉe la pretor'o, kie ili ricev'os liber'ec'o'n ; tiu'j, kiu'j serv'as mal'pli long'e, ricev'os po tri or'a'j mon'er'o'j kaj du'obl'a'n porci'o'n dum semajn'o. En la kamp'ar'a'j'n pun'labor'ej'o'j'n send'u la ordon'o'n, ke oni for'pardon'u ĉiu'j'n pun'o'j'n, sen'katen'ig'u la hom'o'j'n kaj nutr'u ili'n sat'ig'e. Sci'u, ke ven'is por mi feliĉ'a tag'o kaj mi vol'as, ke ĝoj'o est'u en la dom'o.

Ili dum moment'o star'is silent'a'j, kvazaŭ ne kred'ant'e al la propr'a'j orel'o'j, post kio ĉiu'j brak'o'j lev'iĝ'is subit'e supr'e'n kaj ĉiu'j buŝ'o'j ek'kri'is :

—Aaa! sinjor'o! aaa!

Vinicius for'ig'is ili'n per la sign'o de la man'o, do kvankam ili dezir'is dank'i kaj fal'i al li'a'j pied'o'j, ili for'ir'is rapid'e, plen'ig'ant'e la dom'o'n per feliĉ'o de la kel'o'j ĝis la tegment'o.

—Morgaŭ —dir'is Vinicius —mi ordon'os al ili kun'ven'i en la ĝarden'o kaj desegn'i unu antaŭ ali'a'j sign'o'j'n, kia'j'n ili vol'os. Tiu'j'n, kiu'j desegn'os fiŝ'o'n, liber'ig'os Ligia.

Sed Petronius, kiu neniam io'n long'e mir'is, re'akir'is si'a'n trankvil'ec'o'n kaj demand'is :

—Fiŝ'o'n? ha jes! mi memor'as, kio'n dir'is Chilo : ĝi est'as la sign'o de la krist'an'o'j.

Post'e li etend'is la man'o'n al Vinicius kaj dir'is :

—Feliĉ'o est'as ĉiam tie, kie la hom'o ĝi'n vid'as. La di'in'o Flor'o ŝut'u roz'o'j'n sub vi'a'j'n pied'o'j'n dum long'a'j jar'o'j. Mi dezir'as al vi ĉio'n, kio'n vi mem al vi dezir'as.

—Ĉi - okaz'e mi dank'as, ĉar mi pens'is, ke vi mal'konsil'os, kaj tio est'us, kiel vi vid'as, perd'o de la temp'o.

—Mi, mal'konsil'os? Tut'e ne. Kontraŭ'e, mi dir'as al vi, ke vi bon'e far'as.

—Ha, ŝanĝ'em'ul'o! —respond'is gaj'e Vinicius —ĉu vi forges'is, kio'n vi iam dir'is al mi, kiam ni est'is el'ir'ant'a'j el la dom'o de Graecina?

Sed Petronius respond'is kun mal'varm'a sang'o :

—Ne! sed mi ŝanĝ'is la opini'o'n.

Kaj post moment'o li al'don'is :

—Mi'a kar'a! en Rom'o ĉio ŝanĝ'iĝ'as. Edz'o'j ŝanĝ'as la edz'in'o'j'n, edz'in'o'j ŝanĝ'as la edz'o'j'n, kial mi ne ŝanĝ'u mi'a'n opini'o'n? Ne'mult'e mank'is, ke Nero edz'in'ig'u Acten, kiu'n oni special'e por li de'ven'ig'is el reĝ'a famili'o. Kio do est'us? Li hav'us honest'a'n edz'in'o'n, kaj ni —honest'a'n aŭgust'in'o'n. Je Prote'o kaj li'a'j mar'a'j sol'ej'o'j! mi ĉiam ŝanĝ'ad'os mi'a'n opini'o'n, kiom'foj'e mi ĝi'n trov'os konform'a kaj oportun'a. Koncern'e Ligian, ŝi'a reĝ'a de'ven'o est'as pli cert'a, ol la pergam'a'j antaŭ'ul'o'j de Acte. Sed vi gard'u vi'n en Antiumo kontraŭ Poppaea, kiu est'as venĝ'em'a.

—Mi eĉ ne intenc'as! Nek unu har'o fal'os de mi'a kap'o en Antiumo.

—Se vi kred'as, ke vi mir'ig'os mi'n du'a'foj'e, vi erar'as, sed de kie vi hav'as tiu'n ĉi cert'ec'o'n?

—Petr'o la apostol'o ĝi'n dir'is al mi.

—Ha, Petr'o la apostol'o ĝi'n dir'is al vi! Kontraŭ tio ekzist'as neniu argument'o, permes'u tamen, ke mi entrepren'u cert'a'j'n gard'rimed'o'j'n, almenaŭ tial, ke Petr'o la apostol'o ne montr'iĝ'u fals'a profet'o, ĉar se hazard'e Petr'o la apostol'o erar'us, li pov'us perd'i vi'a'n fid'o'n, kiu sen'dub'e ankaŭ est'ont'e est'os al Petr'o la apostol'o bezon'a.

—Far'u, kio'n vi vol'as, sed mi kred'as al li. Kaj se vi pens'as, ke vi mi'n mal'inklin'ig'os al li, ironi'e rond'ripet'ant'e li'a'n nom'o'n, vi erar'as.

—Nur unu demand'o pli : ĉu vi jam est'as krist'an'o?

—Ankoraŭ ne, sed Paŭl'o el Tars'o vetur'os kun mi, por klar'ig'ad'i al mi la instru'o'n de Krist'o, kaj post'e mi akcept'os bapt'o'n, ĉar tio, kio'n vi dir'as, ke ili est'as mal'amik'o'j de la viv'o kaj de ĝoj'o'j, est'as mal'ver'a.

—Tiom pli'bon'e por vi kaj por Ligia —respond'is Petronius.

Post'e, mov'int'e la ŝultr'o'j'n, li dir'is, kvazaŭ al si mem :

—Mir'ind'e est'as tamen, kiel tiu'j hom'o'j sci'as varb'i konfes'ant'o'j'n kaj kiel tiu sekt'o dis'vast'iĝ'as.

Kaj Vinicius respond'is kun tia fervor'o, kvazaŭ li mem ankaŭ jam est'us bapt'it'a :

—Jes! mil'o'j kaj dek'mil'o'j est'as en Rom'o, en la urb'o'j de Ital'uj'o, en Grek'uj'o, en Azi'o. Krist'an'o'j est'as en la legi'o'j kaj inter la pretori'an'o'j, ili est'as en la cezar'a palac'o mem. Konfes'as ĉi tiu'n instru'o'n sklav'o'j kaj civit'an'o'j, riĉ'ul'o'j kaj mal'riĉ'ul'o'j, pleb'an'o'j kaj patrici'o'j. Ĉu vi sci'as, ke kelk'a'j Corneliusoj est'as krist'an'o'j, ke Pomponia Graecina est'as krist'an'in'o, ke krist'an'in'o est'is laŭ'dir'e Octavia kaj est'as Acte? Jes, tiu instru'o ek'posed'as la mond'o'n kaj ĝi sol'a pov'os ĝi'n re'nask'ig'i. Ne mov'u la ŝultr'o'j'n, ĉar kiu sci'as, ĉu post unu aŭ du monat'o'j vi ĝi'n mem ne akcept'os.

—Mi? —dir'is Petronius. —Ne, je la fil'o de Let'o! mi ĝi'n ne akcept'os, se eĉ est'us en ĝi ver'o kaj saĝ'ec'o tiel hom'a, kiel di'a... Tio postul'us pen'o'n, kaj mi ne ŝat'as far'i al mi pen'o'j'n... Tio postul'us rezign'o'j'n, kaj mi ŝat'as rezign'i nenio'n en la viv'o. Al vi'a natur'o, simil'a al fajr'o kaj bol'aĵ'o, ĉiam pov'is okaz'i io simil'a, sed al mi? mi hav'as mi'a'j'n gem'o'j'n, mi'a'j'n kame'o'j'n, mi'a'j'n vaz'o'j'n kaj mi'a'n Eunicen. Je Olimp'o mi ne kred'as, sed mi ĝi'n aranĝ'as al mi sur la ter'o kaj mi flor'os, ĝis kiam tra'paf'os mi'n la sag'o'j de la di'a paf'ark'ist'o, aŭ ĝis kiam la cezar'o ordon'os al mi dis'tranĉ'i mi'a'j'n vejn'o'j'n. Mi tro ŝat'as oportun'a'n triclinium kaj la arom'o'n de viol'o'j. Mi ŝat'as eĉ ni'a'j'n di'o'j'n... kiel retor'ik'a'j'n parol'turn'o'j'n, kaj Aĥaj'o'n, kie'n mi intenc'as ir'i kun ni'a gras'a, mal'dik'krur'a, ne'kompar'ebl'a di'a Cezar'o, Aŭgust'o, Periodonico, Herkul'o, Nero!...

Dir'int'e ĉi tio'n li gaj'iĝ'is ĉe la nur'a pens'o, ke li pov'us akcept'i la instru'o'n de la galile'a'j fiŝ'kapt'ist'o'j, kaj li komenc'is du'on'voĉ'e kant'et'i :

Per mirt'verd'aĵ'o mi kovr'os mi'a'n glav'o'n,
Kun Harmodioso kaj Aristito...

Sed li inter'romp'is, ĉar la anonc'ist'o sci'ig'is, ke Eunice al'ven'is.

Baldaŭ post ŝi'a al'ven'o oni serv'is la vesper'manĝ'o'n, dum kiu, post kelk'a'j kant'o'j, kant'it'a'j de citr'ist'o, Vinicius rakont'is al Petronius pri la vizit'o de Chilo kaj pri tio, kiel tiu vizit'o inspir'is al li la ide'o'n ir'i rekt'e al la apostol'o'j, ven'int'a'n ĝust'e dum la skurĝ'ad'o de Chilo.

Al tio ĉi Petronius, kiu'n de'nov'e komenc'is kapt'i dorm'em'o, al'met'is la man'o'n al la frunt'o kaj dir'is :

—La ide'o est'is bon'a, se la efik'o est'is bon'a. Sed koncern'e Chil on, mi ordon'us don'i al li kvin or'a'j'n mon'er'o'j'n, se tamen vi ordon'is ili'n skurĝ'i, est'us prefer'ind'e li'n mort'skurĝ'i, ĉar kiu pov'as sci'i, ĉu iam senat'an'o'j ne riverenc'os antaŭ li, kiel hodiaŭ ili riverenc'as antaŭ ni'a kavalir'o Aleno - - Vatinus. Bon'a'n nokt'o'n.

Kaj, de'pren'int'e la flor'kron'o'j'n, li komenc'is kun'e kun Eunice prepar'i si'n al hejm'en'ir'o. Kiam ili for'iĝ'is, Vinicius ir'is en la bibliotek'o'n kaj skrib'is al Ligia jen'e :

“ Mi vol'as, ke, kiam vi mal'ferm'os vi'a'j'n bel'eg'a'j'n okul'o'j'n, tiu ĉi leter'o dir'u al vi : bon'a'n tag'o'n! Tial mi skrib'as hodiaŭ, kvankam morgaŭ mi vi'n vid'os. La cezar'o post'morgaŭ vetur'os Antiumon kaj mi, eheu! dev'as li'n akompan'i. Mi ja dir'is jam al vi, ke mal'obe'i signif'as en'danĝer'ig'i la viv'o'n, kaj mi nun ne hav'us la kuraĝ'o'n mort'i. Sed se vi ne vol'as, re'skrib'u al mi unu vort'o'n, tiam mi rest'os, kaj for'turn'i de mi la danĝer'o'n est'os jam la task'o de Petronius. Hodiaŭ, en la tag'o de ĝoj'o, mi far'is donac'o'j'n al ĉiu'j sklav'o'j, kaj tiu'j'n, kiu'j serv'is en mi'a dom'o du'dek jar'o'j'n, mi konduk'os morgaŭ al la pretor'o, por ili'n liber'ig'i. Vi, mi'a kar'a, dev'us tio'n aprob'i, ĉar ŝajn'as al mi, ke ĝi est'as konform'a al tiu dolĉ'a instru'o, kiu'n vi konfes'as, kaj du'e, ĉar mi far'is ĝi'n por vi. Mi dir'os al ili morgaŭ, ke al vi ili ŝuld'as la liber'ec'o'n, ke ili est'u al vi dank'a'j kaj glor'u vi'a'n nom'o'n. Ali'flank'e mi sklav'ig'as mi'n mem al vi kaj al la feliĉ'o, kaj est'u mi neniam liber'ig'it'a! Mal'ben'it'a est'u Antiumo kaj la vojaĝ'o'j de Ahenobarbus. Tri'obl'e, kvar'obl'e feliĉ'a mi est'as, ke mi ne est'as tiel saĝ'a, kiel Petronius, ĉar ebl'e mi dev'us ir'i Aĥaj'o'n. Dum'e la memor'o pri vi dolĉ'ig'ad'os al mi la moment'o'j'n de la for'est'o. Kiom'foj'e mi pov'os liber'iĝ'i, mi ek'sid'os sur ĉeval'o kaj rapid'os en Rom'o'n, por ĝoj'ig'i la okul'o'j'n per vi'a vid'o kaj la orel'o'j'n per vi'a dolĉ'a voĉ'o. Kiom'foj'e mi ne pov'os, mi send'os sklav'o'n kun leter'o kaj demand'o pri vi. Mi salut'as vi'n, di'a, kaj ĉirkaŭ'pren'as vi'a'j'n pied'o'j'n. Ne koler'u, ke mi nom'as vi'n di'a. Post'e, se vi mal'permes'os, mi obe'os, sed hodiaŭ ankoraŭ mi ne kapabl'os nom'i vi'n ali'e. Mi vi'n salut'as el vi'a est'ont'a dom'o —per la tut'a anim'o. ”

ĈAPITRO XXXVI

Oni sci'is en Rom'o, ke la cezar'o vol'as vizit'i en'voj'e Ostio'n, aŭ pli ĝust'e la plej grand'a'n ŝip'o'n en la mond'o, kiu est'is ĵus al'port'int'a gren'o'n el Aleksandri'o, kaj el tie li ir'os la Ĉe'bord'a'n Voj'o'n (*) en Antiumon. La ordon'o'j est'is jam el'don'it'a'j antaŭ kelk'a'j tag'o'j, tial de la maten'o ĉe Porta Ostiensis amas'iĝ'ad'is ar'eg'o'j, konsist'ant'a'j el la lok'a popol'aĉ'o kaj el ĉiu'j naci'o'j de la mond'o, por nutr'i la okul'o'j'n per la vid'o de la cezar'a sekv'ant'ar'o ; la rom'a popol'o neniam est'is sat'a je tiu ĉi spektakl'o. La voj'o al Antiumo est'is nek mal'facil'a, nek mal'proksim'a, kaj en la urb'o mem, konsist'ant'a el grandioz'e aranĝ'it'a'j palac'o'j kaj ĝarden'dom'o'j, oni pov'is trov'i ĉio'n, kio'n postul'is la komfort'o kaj eĉ la plej elekt'em'a tiam'a luks'o. Tamen la cezar'o kutim'is kun'pren'ad'i, vojaĝ'ant'e, ĉiu'j'n objekt'o'j'n, kiu'j'n li favor'is, komenc'ant'e de muzik'a'j instrument'o'j kaj objekt'o'j de la ĉiu'tag'a uz'o, fin'ant'e per statu'o'j kaj mozaik'o'j, kiu'j'n oni kun'met'ad'is eĉ tiam, kiam li vol'is nur por mal'long'a moment'o halt'i en'voj'e, ĉu por ripoz'i, ĉu por manĝ'i. Pro tio en ĉiu ekskurs'o akompan'is li'n grand'a'j ar'o'j da serv'ist'o'j, ne kalkul'ant'e pretori'an'a'j'n taĉment'o'j'n kaj aŭgust'an'o'j'n, el kiu'j ĉiu hav'is apart'a'n sekv'ant'ar'o'n de sklav'o'j.


Littoralis.

En tiu ĉi tag'o fru'maten'e paŝt'ist'o'j el Kampani'o, vest'it'a'j sur'femur'e per kapr'a'j fel'o'j, kun vizaĝ'o'j brul'ig'it'a'j de la sun'o, tra'pel'is unu'e tra la pord'eg'o kvin'cent azen'in'o'j'n, por ke Poppaea pov'u la sekv'ant'a'n tag'o'n post la al'ven'o en Antiumon hav'i si'a'n kutim'a'n ban'o'n en ili'a lakt'o. La popol'aĉ'o kun rid'o kaj kontent'ec'o rigard'is la long'a'j'n orel'o'j'n de la best'o'j, balanc'ant'a'j'n si'n mez'e de polv'a'j nub'o'j, kaj kun ĝoj'o aŭskult'is fajf'ad'o'n de vip'o'j kaj sovaĝ'a'j'n kri'o'j'n de la paŝt'ist'o'j. Post la tra'pas'o de la azen'in'o'j ar'o'j da serv'ist'o'j kur'is sur la voj'o'n, kaj zorg'em'e ĝi'n pur'ig'int'e, komenc'is ŝut'i sur ĝi'n flor'o'j'n kaj pini'a'j'n pingl'o'j'n. En la amas'o oni ripet'ad'is al si reciprok'e kun cert'a sent'o de fier'ec'o, ke la tut'a voj'o, ĝis Antiumo, est'is tiel sur'ŝut'ot'a per flor'o'j, kiu'j'n oni kolekt'is el privat'a'j ĝarden'o'j en la ĉirkaŭ'aĵ'o'j kaj aĉet'is por alt'a prez'o de vend'ist'in'o'j ĉe Porta Mugio'nis. Laŭ'grad'e kiel la maten'a'j hor'o'j pas'ad'is, la amas'o kresk'is ĉiu'moment'e. Kelk'a'j kun'pren'is eĉ si'a'j'n tut'a'j'n famili'o'j'n, kaj por ke la temp'o ne ŝajn'u al ili tro long'a, ili dis'met'is manĝ'o'proviz'o'j'n sur la ŝton'o'j, destin'it'a'j por nov'konstru'at'a templ'o de Cereso, kaj manĝ'is la prandium sub la liber'a ĉiel'o. Ali'lok'e form'iĝ'is grup'o'j, en kiu'j la ĉef'a'n voĉ'o'n hav'is spert'ul'o'j. Okaz'e de la for'vetur'o de la cezar'o oni inter'parol'is pri li'a'j est'ont'a'j vojaĝ'o'j kaj pri vojaĝ'o'j ĝeneral'e ; ĉe tio mar'ist'o'j kaj long'e'serv'int'a'j soldat'o'j rakont'is mir'ind'aĵ'o'j'n pri la land'o'j, pri kiu'j ili aŭd'is en si'a'j mal'proksim'a'j servir'o'j, kaj en kiu'j ne ek'star'is ĝis nun pied'o de roman'o. La urb'an'o'j, kiu'j neniam en la viv'o est'is ekster Via Appia, aŭskult'is kun admir'o pri la mir'ind'aĵ'o'j de Hind'uj'o kaj Arab'uj'o, pri la arĥipelag'o'j, ĉirkaŭ'ant'a'j Brit'uj'o'n, kie sur unu insul'o Briare'o katen'is la dorm'ant'a'n Saturn'o'n kaj kie loĝ'is spirit'o'j, pri la Hiperbore'a'j land'o'j, pri glaci'iĝ'int'a'j mar'o'j, pri la sibl'ad'o kaj muĝ'o, kiu'j'n aŭd'ig'is la akv'o'j de la ocean'o en la moment'o, kiam la sub'ir'ant'a sun'o profund'iĝ'ad'is en la ond'ar'o'n. Inter la popol'aĉ'o facil'e trov'is kred'o'n simil'a'j fam'o'j, kiu'j'n kred'is eĉ tia'j hom'o'j, kiel Plini'o kaj Tacit'o. Oni ankaŭ rakont'is pri tiu ŝip'o, vizit'ot'a de la cezar'o, ke ĝi port'as proviz'o'n de tritik'o por du jar'o'j, ne kalkul'ant'e kvar'cent vojaĝ'ant'o'j'n, sam'nombr'a'n ŝip'an'ar'o'n kaj mult'eg'o'n de sovaĝ'a'j best'o'j, uz'ot'a'j en la somer'a'j cirk'lud'o'j. Tio ĉi el'vok'ad'is ĝeneral'a'n simpati'o'n por la cezar'o, kiu ne nur nutr'is, sed ankaŭ amuz'is la popol'o'n. Oni do prepar'is si'n por fervor'a salut'ad'o.

Dum'e aper'is taĉment'o da numid'a'j rajd'ist'o'j, aparten'ant'a'j al la pretori'a milit'ist'ar'o. Ili est'is vest'it'a'j per flav'a'j vest'o'j, ruĝ'a'j zon'o'j kaj grand'eg'a'j orel'ring'o'j, ĵet'ant'a'j or'a'j'n bril'o'j'n sur ili'a'j'n nigr'a'j'n vizaĝ'o'j'n. La pint'o'j de ili'a'j bambu'a'j lanc'o'j bril'is en la sun'o, kiel flam'et'o'j. Post'e ili'a tra'pas'o komenc'iĝ'is ir'ad'o, simil'a al procesi'o. La amas'o'j prem'is si'n, por rigard'i la ir'ant'ar'o'n de la pli proksim'e, sed al'ven'is taĉment'o'j da pied'a'j pretori'an'o'j kaj, vic'iĝ'int'e laŭ'long'e ĉe ambaŭ flank'o'j de la pord'eg'o, bar'is al'paŝ'o'n al la voj'o. Antaŭ'e ir'is vetur'il'o'j, port'ant'a'j tend'o'j'n el purpur'o, ruĝ'a'j'n kaj viol'kolor'a'j'n, kaj tend'o'j'n el neĝ'blank'a byssus, tra'teks'it'a per or'a'j faden'o'j, kaj orient'a'j'n tapiŝ'o'j'n, kaj citron'lign'a'j'n tabl'o'j'n, kaj pec'o'j'n da mozaik'o'j, kaj kuir'ej'a'j'n vaz'o'j'n, kaj kaĝ'o'j'n kun bird'o'j el Orient'o, Sud'o kaj Okcident'o, kies lang'o'j aŭ cerb'o'j est'is destin'it'a'j sur la cezar'a'n tabl'o'n, kaj amfor'o'j'n kun vin'o, kaj korb'o'j'n kun frukt'o'j. Sed la objekt'o'j'n, kiu'j pov'us sufer'i fleks'iĝ'o'n aŭ romp'iĝ'o'n en la vetur'il'o'j, port'is pied'ir'ant'a'j sklav'o'j. Oni vid'is cent'o'j'n da hom'o'j, port'ant'a'j'n vaz'o'j'n kaj statu'et'o'j'n el korint'a kupr'o ; oni vid'is apart'a'j'n sklav'o'j'n kun etruri'a'j vaz'o'j, apart'a'j'n kun la grek'a'j, apart'a'j'n kun uj'o'j or'a'j, arĝent'a'j aŭ far'it'a'j el aleksandri'a vitr'o. Divid'is ili'n mal'grand'a'j taĉment'o'j da pretori'an'o'j pied'a'j kaj rajd'a'j, kaj ĉiu'n grup'o'n da sklav'o'j estr'is gard'ist'o'j, arm'it'a'j per vip'o'j, fin'it'a'j per pec'o'j da plumb'o kaj fer'o, anstataŭ la klak'ŝnur'o'j. La ir'ant'ar'o, konsist'ant'a el hom'o'j, port'ant'a'j kun atent'o kaj zorg'em'a respekt'o divers'a'j'n objekt'o'j'n, aspekt'is kvazaŭ ia solen'a religi'a proces'o, kaj tiu ĉi simil'ec'o iĝ'i ankoraŭ pli klar'a, kiam oni komenc'is port'i muzik'a'j'n instrument'o'j'n de la cezar'o kaj de la kort'eg'o. Oni vid'is tie harp'o'j'n, liut'o'j'n grek'a'j'n, liut'o'j'n hebre'a'j'n kaj egipt'a'j'n, lir'o'j'n, forming'o'j'n, citr'o'j'n, ŝalm'o'j'n, long'a'j'n fleks'form'a'j'n kron'o'j'n kaj cimbal'o'j'n. Rigard'ant'e tiu'n mar'o'n da instrument'o'j, bril'ant'a'j en la sun'o de or'o, bronz'o, mult'e'kost'a'j ŝton'o'j kaj perlamot'o, oni pov'us kred'i, ke Apolon'o aŭ Bakĥ'o ek'vojaĝ'as en la mond'o'n. Post'e aper'is luks'a'j carrucae, plen'a'j de akrobat'o'j, danc'ist'o'j, danc'ist'in'o'j, ar'iĝ'int'a'j en pentr'ind'a'j grup'o'j, kun tirs'o'j en la man'o'j. Post ili vetur'is sklav'o'j, destin'it'a'j ne por serv'o, sed por luks'o, nom'e knab'et'o'j kaj mal'grand'a'j knab'in'o'j, elekt'it'a'j en la tut'a Grek'uj'o kaj Mal'grand'a Azi'o, long'har'a'j aŭ kun volv'iĝ'ant'a'j bukl'o'j, ten'at'a'j per or'a'j ret'o'j, simil'a'j al amor'o'j, kun vizaĝ'o'j bel'eg'a'j, sed tut'e kovr'it'a'j per dik'a tavol'o da kosmetik'aĵ'o'j, por ke la vent'o de Kampani'o ne brun'ig'u ili'a'n delikat'a'j'n haŭt'o'j'n.

Kaj de'nov'e sekv'is pretori'an'a taĉment'o, konsist'ant'a el grand'eg'a'j sikambroj, barb'o'hav'a'j, blu'okul'a'j, kun har'o'j hel'a'j aŭ ruĝ'et'a'j. Antaŭ ili standard'ist'o'j, nom'at'a'j imaginarii, port'is la rom'a'j'n agl'o'j'n, tabul'o'j'n kun sur'skrib'o'j, statu'et'o'j'n de la di'o'j german'a'j kaj rom'a'j, fin'e statu'et'o'j'n kaj bust'o'j'n de la cezar'o. El sub ili'a'j fel'o'j kaj soldat'a'j kiras'o'j vid'ebl'a'j est'is brak'o'j sun'brun'a'j kaj fort'a'j, kiel batal'maŝin'o'j, kapabl'a'j uz'i la pez'a'j'n arm'il'o'j'n, per kiu'j est'is arm'it'a'j tiu'spec'a'j gard'ist'ar'an'o'j. La ter'o ŝajn'is trem'i sub ili'a'j egal'a'j, pez'a'j paŝ'o'j, kaj ili, kvazaŭ konsci'a'j pri si'a fort'o, kiu'n ili pov'is uz'i kontraŭ la cezar'o'j mem, fier'e rigard'is la strat'a'n amas'o'n, forges'ant'e vid'ebl'e, ke mult'a'j el ili ven'is tiu'n ĉi urb'o'n en katen'o'j. Sed ili est'is en mal'grand'a ar'o, ĉar la ĉef'a'j pretori'a'j fort'o'j rest'is en la tend'o'j lok'e, por gard'i la ord'o'n kaj disciplin'o'n en la urb'o. Kiam ili pas'is, oni konduk'is jung'ebl'a'j'n tigr'o'j'n kaj leon'o'j'n de Nero, por ke, se ek'plaĉ'os al li imit'i Dio'nizos on, oni pov'u jung'i ili'n al procesi'a'j vetur'il'o'j. Hind'o'j kaj arab'o'j konduk'is ili'n per ŝtal'a'j, bant'fin'it'a'j ĉen'o'j, tiel tamen ĉirkaŭ'volv'it'a'j per flor'o'j, ke ili ŝajn'is plekt'it'a'j el sol'a'j flor'o'j. La best'o'j, mal'sovaĝ'it'a'j de bestiarii, rigard'is la amas'o'j'n per si'a'j verd'a'j, kvazaŭ dorm'em'a'j okul'o'j, kaj ia'foj'e, lev'ant'e la grand'eg'a'j'n kap'o'j'n avid'e sorb'is per la naz'o'j la hom'a'n ŝvit'odor'o'n, ĉirkaŭ'lekant'e la buŝ'eg'o'j'n per si'a'j mal'glat'a'j lang'o'j.

Sekv'is ankoraŭ cezar'a'j vetur'il'o'j kaj port'il'o'j, pli kaj mal'pli grand'a'j, en'krust'it'a'j per ebur'o, perl'o'j, aŭ riĉ'a'j je bril'o de juvel'o'j ; post ili de'nov'e ir'is mal'grand'a taĉment'o da pretori'an'o'j, roman'e vest'it'a'j, konsist'ant'a ekskluziv'e el ital'a'j soldat'o'j - volont'ul'o'j (*) ; de'nov'e amas'o da elegant'a sklav'a serv'ist'ar'o kaj knab'et'o'j, kaj fin'e vetur'is la cezar'o mem, kies proksim'iĝ'o'n anonc'is de mal'proksim'e kri'ad'o de la popol'o.


La loĝ'ant'o'j de Ital'uj'o est'is ankoraŭ de Aŭgust'o liber'ig'it'a'j de milit'serv'o, pro kio la t. n. Italica , posten'ant'a ordinar'e en Azi'o, konsist'is el volont'ul'o'j. Ankaŭ en la pretori'a gard'ist'ar'o, se ĝi ne konsist'is el ali'land'an'o'j, serv'is volont'ul'o'j.

En la strat'amas'o trov'is si'n ankaŭ Petr'o la apostol'o, kiu dezir'is unu'foj'e en la viv'o vid'i la cezar'o'n. Akompan'is li'n Ligia, kun vizaĝ'o kaŝ'it'a sub dens'a vual'o, kaj Ursus, kies fort'o est'is por la knab'in'o plej cert'a gard'o mez'e de la mal'moder'a kaj sen'brid'a amas'o. La lig'o pren'is en la man'o'j'n unu el la ŝton'eg'o'j, destin'it'a'j por la konstru'at'a templ'o, kaj al'port'is ĝi'n al la apostol'o, por ke tiu ĉi, sur'paŝ'int'e la ŝton'o'n, vid'u pli bon'e, ol la ali'a'j. La amas'o unu'e komenc'is murmur'i, ĉar Ursus dis'ŝov'ad'is ĝi'n, kiel ŝip'o dis'ŝov'as la ond'o'j'n, kiam tamen li sol'a lev'is la ŝton'eg'o'n, kiu'n kvar plej brav'a'j fort'ul'o'j el la popol'o ne kapabl'us eĉ mov'i, la murmur'ad'o ŝanĝ'is si'n en admir'o'n kaj la ek'kri'o'j macte! ” aŭd'iĝ'is ĉiu'flank'e. Sed dum'e al'ven'is la cezar'o. Li sid'is en vetur'il'o, hav'ant'a la form'o'n de tend'o, tir'at'a de ses blank'a'j idume'a'j vir'ĉeval'o'j kun or'a'j huf'aĵ'o'j. La vetur'il'o hav'is la form'o'n de tend'o kun special'e mal'ferm'it'a'j flank'o'j, por ke la amas'o'j pov'u vid'i la cezar'o'n. Est'is tie sufiĉ'e da lok'o por kelk'a'j person'o'j, sed Nero, vol'ant'e, ke la atent'o koncentr'iĝ'u ekskluziv'e je li, vetur'is tra la urb'o sol'a, hav'ant'e nur ĉe la pied'o'j du degener'int'a'j'n pigme'o'j'n. Li est'is vest'it'a per blank'a tunik'o kaj ametist'a tog'o, kiel ĵet'ad'is viol'blu'a'n bril'o'n sur li'a'n vizaĝ'o'n. De la temp'o de la vojaĝ'o en Neapol'o'n li rimark'ind'e gras'iĝ'is. Li'a vizaĝ'o gras'ŝvel'is ; de sub la mal'supr'a makzel'o pend'is du'obl'a menton'o, pro kio la buŝ'o, ĉiam tro proksim'a al la naz'o, ŝajn'is nun mal'ferm'iĝ'i tuj sub la naz'tru'o'j. La dik'a'n kol'o'n li vual'is, kiel ordinar'e, per silk'a tuk'o, kiu'n li ĉiu'moment'e bon'ig'ad'is sur si per man'o blank'a kaj gras'a, kovr'it'a sur la artik'o de ruĝ'a'j har'o'j, form'ant'a'j kvazaŭ sang'a'j'n makul'o'j'n. Li tamen ne permes'is al epilatores el'ŝir'i tiu'j'n har'o'j'n, ĉar oni dir'is al li, ke tio ĉi kaŭz'as trem'ad'o'n de la fingr'o'j kaj mal'help'as liut'lud'ad'o'n. Sen'fund'a vant'ec'o bild'is si'n, kiel ordinar'e, sur li'a vizaĝ'o, kun'e kun lac'ec'o kaj enu'o. Ĝeneral'e ĝi est'is vizaĝ'o kun'e terur'a kaj arleken'aĉ'a. Vetur'ant'e, li turn'ad'is ambaŭ'flank'e'n la kap'o'n, du'on'ferm'ant'e moment'e la okul'o'j'n kaj atent'e aŭskult'ant'e, kiel oni li'n salut'as. Salut'is li'n fulm'o'tondr'o de aplaŭd'o'j kaj la ek'kri'o'j : “ Salut'o'n, di'a! salut'o'n, cezar'o, imperi'estr'o, ĉio'venk'ant'o! salut'o'n, sen'kompar'a —fil'o de Apolon'o, Apolon'o! ” Aŭskult'ant'e tiu'j'n ĉi vort'o'j'n li rid'et'ad'is, sed ia'foj'e tra'kur'is li'a'n vizaĝ'o'n kvazaŭ nub'o, ĉar la rom'a popol'o est'is mok'em'a kaj, sent'ant'e si'n sekur'a pro la grand'a nombr'o, ĝi permes'ad'is al si mok'a'j'n ŝerc'o'j'n eĉ kontraŭ grand'a'j triumf'ant'o'j, kontraŭ tiu'j, kiu'j'n ĝi efektiv'e am'is kaj estim'is. Oni ja sci'is, ke iam oni kri'is dum la en'vetur'o de Juli'o Cezar'o en Rom'o'n : “ Civit'an'o'j, kaŝ'u vi'a'j'n edz'in'o'j'n, ĉar en'vetur'as kalv'a diboĉ'ul'o! ” Sed la monstr'a mem'am'o de Nero ne toler'is eĉ plej et'a'j'n riproĉ'o'j'n, nek mok'o'j'n, dum'e en la amas'o, inter la laŭd'a'j ek'kri'o'j, aŭd'iĝ'ad'is la voĉ'o'j : “ Kupr'o'barb'a!... Kupr'o'barb'a! Kie'n vi port'as vi'a'n flam'a'n barb'o'n? ĉu vi tim'as, ke Rom'o de ĝi ek'flam'os? ” Kaj tiu'j, kiu'j tiel kri'is, ne sci'is, ke ili'a ŝerc'o en'ten'as terur'a'n profet'aĵ'o'n. La cezar'o'n ceter'e ne tre koler'ig'is simil'a'j voĉ'o'j, tiom pli, ke li ne hav'is barb'o'n, ĉar jam antaŭ'e li ofer'is ĝi'n en or'a skatol'o al Jov'o Kapitol'a. Sed ali'a'j, kaŝ'it'a'j post la amas'o da ŝton'eg'o'j kaj ĉe la angul'o de la templ'o, vok'is : Matricida! Nero! Oresto! Alkmeono! ” kaj ali'a'j : “ Kie est'as Octavia! ” “ For la purpur'o'n! ” Poppaean, kiu vetur'is tuj post'e, oni salut'is per la kri'o'j : coma! ” ; per tiu ĉi esprim'o oni nom'is strat'ul'in'o'j'n. La muzik'em'a orel'o de Nero kapt'ad'is ankaŭ tia'j'n ek'kri'o'j'n, kaj tiam li lev'ad'is per la fingr'o'j si'a'n polur'it'a'n smerald'o'n al la okul'o, kvazaŭ vol'ant'e ek'vid'i kaj fiks'i en la memor'o tiu'j'n, kiu'j ili'n el'ig'is. Tia'manier'e li'a rigard'o halt'is moment'e sur la apostol'o, star'ant'a sur la ŝton'eg'o. Dum moment'o tiu'j ĉi du hom'o'j rigard'is unu la ali'a'n, kaj en tiu tut'a bril'a sekv'ant'ar'o, en tiu'j sen'nombr'a'j amas'o'j neniu ek'pens'is, ke ĉi - minut'e rigard'as unu la ali'a'n du reg'ant'o'j de la ter'o, el kiu'j unu baldaŭ pas'os, kiel sang'a sonĝ'o, kaj la ali'a, tiu mal'jun'ul'o, vest'it'a per simpl'a mantel'o, pren'os en etern'a'n posed'o'n la mond'o'n kaj la urb'o'n.

Dum'e la cezar'o tra'vetur'is, kaj tuj post li ok afroj port'is grandioz'a'n port'il'o'n, en kiu sid'is la mal'am'eg'at'a de la popol'o Poppaea. Vest'it'a, kiel Nero, per ametist'o'kolor'a vest'o, kun dik'a tavol'o da kosmetik'aĵ'o'j sur la vizaĝ'o, sen'mov'a, en'pens'iĝ'int'a kaj indiferent'a, ŝi aspekt'is kiel iu di'in'o, kun'e bel'eg'a kaj mal'bon'a, kiu'n oni port'is kvazaŭ en procesi'o. Post ŝi sekv'is de'nov'e kort'eg'o da vir'a kaj vir'in'a serv'ist'ar'o kaj vic'o'j da vetur'il'o'j kun instrument'o'j de komfort'o kaj elegant'ec'o. La sun'o jam est'is de'long'e de'ir'int'a de la zenit'o, kiam komenc'iĝ'is tra'vetur'ad'o de la aŭgust'an'o'j —vic'ar'o impon'a, bril'a, ŝanĝ'kolor'a, kiel serpent'o, kaj sen'fin'a. La mal'diligent'a Petronius, favor'e salut'at'a de la amas'o'j, ig'is si'n port'i en port'il'o kun'e kun si'a di'in'simil'a sklav'in'o. Tigellinus vetur'is en carruca, tir'at'a de mal'grand'a'j ĉeval'o'j, ornam'it'a'j per blank'a'j kaj purpur'a'j plum'o'j. Oni vid'is, kiel li lev'iĝ'ad'is en la vetur'il'o kaj, etend'ant'e la kol'o'n, rigard'ad'is atent'e, ĉu la cezar'o ne don'os al li la sign'o'n, ke li trans'lok'iĝ'u apud'e'n. El la ali'a'j la amas'o'j salut'is per aplaŭd'o'j Licinianuson Pis'o'n, per rid'o Vitelius on, per fajf'ad'o Vatinius on. Al Licinius kaj Lecanus, la konsul'o'j, oni sen'ten'is indiferent'e, sed Tulius Senecio, kiu'n la popol'o am'is, oni ne sci'as pro kio, ankaŭ, sam'e kiel Vestinus, ricev'is aplaŭd'o'j'n de la amas'o. La kort'eg'o est'is sen'nombr'a. Ŝajn'is, ke ĉiu, kiu disting'iĝ'is en Rom'o per riĉ'ec'o, bril'o aŭ eminent'ec'o, el'migr'as en Antiumon. Nero neniam vojaĝ'is ali'e ol kun mil vetur'il'o'j, kaj la taĉment'o de li'a'j akompan'ant'o'j preskaŭ ĉiam super'is la nombr'o'n de soldat'o'j en legi'o (*). Oni do montr'ad'is al si reciprok'e Domitiuson Afer'o'n, kaj la kaduk'a'n Luciuson Saturninuson ; oni vid'is Vespasian on, kiu ne est'is ankoraŭ milit'ir'int'a en Jude'o'n, el kie li re'ven'is nur por met'i sur la kap'o'n la imperi'estr'a'n kron'o'n, kaj li'a'j'n fil'o'j'n, kaj la jun'a'n Nerv'a'n, kaj Lucanus on, kaj Anniuson Gal'o'n, kaj Quintianuson kaj mult'eg'a'j'n vir'in'o'j'n, fam'a'j'n pro si'a riĉ'ec'o, bel'ec'o, luks'o aŭ mal'ĉast'o. La rigard'o de la amas'o transport'ad'is si'n de la kon'at'o'j vizaĝ'o'j al la jung'il'ar'o, vetur'il'o'j, ĉeval'o'j, strang'a'j vest'o'j de la serv'ist'ar'o, konsist'ant'a el ĉiu'j naci'o'j de la mond'o. En tiu ĉi inund'o de luks'o kaj grand'ec'o oni ne sci'is, kio'n rigard'i, kaj ne nur la okul'o'j, sed ankaŭ la pens'o blind'iĝ'ad'is pro tiu'j or'a'j fulm'aĵ'o'j, pro tiu'j kolor'o'j purpur'a'j kaj viol'a'j, pro flagr'ad'o de mult'e'kost'a'j ŝton'o'j, pro bril'o de vitr'ornam'o'j, perlamot'o, ebur'o. Ŝajn'is, ke la sun'radi'o'j mem sorb'iĝ'ad'is en tiu'n bril'a'n ond'ar'o'n. Kaj kvankam en la popol'amas'o ne mank'is mizer'ul'o'j kun kav'a'j ventr'o'j kaj mal'sat'o en la okul'o'j, tamen tiu ĉi spektakl'o ekscit'is en ili ne nur ĝu'dezir'o'n kaj envi'o'n, sed ankaŭ inspir'is rav'o'n kaj fier'ec'o'n, don'ant'e la sent'o'n de tiu pov'o kaj ne'venk'ebl'ec'o de Rom'o, kiu'n form'is kaj antaŭ kiu genu'is la tut'a mond'o. Efektiv'e, en la tut'a mond'o est'is neniu, kiu kuraĝ'us kred'i, ke tiu ĉi potenc'o ne daŭr'os tra ĉiu'j jar'cent'o'j, ne post'viv'os ĉiu'j'n naci'o'j'n de la mond'o kaj ke io sur la ter'o pov'os ĝi'n kontraŭ'star'i.


En la temp'o de la imperi'o legi'o kalkul'is pli ol 12. 000 hom'o'j'n.

Vinicius, vetur'ant'a en la fin'o de la kort'eg'an'ar'o, je la vid'o de la apostol'o kaj de Ligia, kiu'j'n li ne esper'is renkont'i, el'salt'is el la vetur'il'o kaj, salut'int'e ili'n kun radi'ant'a vizaĝ'o, komenc'is parol'i per rapid'a voĉ'o, kiel hom'o, kiu ne hav'as temp'o'n por perd'i :

—Vi ven'is? Mi ne sci'as, kiel dank'i vi'n, ho Ligia!... Di'o ne pov'is send'i al mi pli bon'a'n antaŭ'sign'o'n. Mi salut'as vi'n re'foj'e, adiaŭ'ant'e, sed mi ne adiaŭ'as vi'n por long'e. En'voj'e mi dis'lok'is part'a'j'n ĉeval'o'j'n kaj en ĉiu liber'a tag'o mi est'os apud vi, antaŭ ol mi el'pet'os permes'o'n de re'ven'o. Rest'u en san'o!

—Rest'u en san'o, Marcus —respond'is Ligia kaj post'e al'don'is pli mal'laŭt'e :

—Krist'o vi'n gvid'u kaj mal'ferm'u vi'a'n anim'o'n al la vort'o'j de Paŭl'o.

Kaj li ek'ĝoj'is en la kor'o, vid'ant'e ŝi'a'n dezir'o'n, ke li baldaŭ iĝ'u krist'an'o, do li respond'is :

mi! est'us tiel, kiel vi parol'as. Paŭl'o prefer'as vetur'i inter mi'a'j sklav'o'j, sed li est'as kun mi, kaj li est'os mi'a majstr'o kaj kun'ul'o... Lev'u la vual'o'n, mi'a ĝoj'o, ke mi ankoraŭ ek'vid'u vi'n antaŭ la vojaĝ'o. Kial vi vi'n tiel kovr'is?

Ŝi lev'is per la man'o la vual'o'n kaj montr'is al li si'a'n hel'a'n vizaĝ'o'n kaj la mir'ind'a'j'n, rid'ant'a'j'n okul'o'j'n, demand'ant'e :

—Ĉu tio mal'plaĉ'as al vi?

Kaj ŝi'a rid'et'o en'hav'is iom'a'n knab'in'a'n koket'em'o'n, sed Vinicius, rigard'ant'e ŝi'n kun rav'ekscit'o, respond'is :

—Tio mal'plaĉ'as al mi'a'j okul'o'j, kiu'j vol'us ĝis la mort'o rigard'ad'i vi'n sol'a'n.

Post'e li turn'is si'n al Ursus kaj dir'is :

Ursus, gard'u ŝi'n, kiel la pupil'o'n de vi'a okul'o, ĉar ŝi est'as ne nur vi'a, sed ankaŭ mi'a — domina!

Dir'int'e ĉi tio'n, li ek'kapt'is ŝi'a'n man'o'n kaj prem'is al ĝi la buŝ'o'n, je grand'a mir'eg'o de la strat'amas'o, kiu ne pov'is kompren'i tia'n sign'o'n de respekt'o flank'e de la bril'a aŭgust'an'o al la knab'in'o, vest'it'a per simpl'a, preskaŭ sklav'in'a vest'o.

—Rest'u en san'o...

Post'e li rapid'e for'ir'is, ĉar la tut'a cezar'a sekv'ant'ar'o jam est'is konsider'ind'e antaŭ'e'n'iĝ'int'a. La apostol'o Petr'o ben'is li'n ne'rimark'ebl'e per la sign'o de kruc'o, kaj la bon'a Ursus komenc'is li'n tuj laŭd'i, kontent'a, ke li'a jun'a mastr'in'o aŭskult'as avid'e kaj rigard'as li'n kun dank'em'o.

La sekv'ant'ar'o for'iĝ'ad'is kaj vual'iĝ'ad'is per nub'o'j da or'a polv'o, sed ili rig'ad'is post ĝi long'e ankoraŭ, ĝis proksim'iĝ'is al ili Demas, la sam'a, ĉe kiu Ursus labor'ad'is nokt'e.

Tiu ĉi, kis'int'e la man'o'n de la apostol'o, komenc'is li'n pet'i, ke ili ven'u al li por manĝ'i, dir'ant'e, ke li'a dom'o est'as proksim'e al Emporium, kaj ili est'as sen'dub'e mal'sat'a'j kaj lac'a'j, pas'ig'int'e pli'part'o'n de la tag'o ĉe la pord'eg'o.

Ili do ir'is kun'e kaj, ripoz'int'e kaj sat'iĝ'int'e en li'a dom'o, nur antaŭ la vesper'o re'ir'is al Trans'tibr'o. Intenc'ant'e tra'pas'i la river'o'n per la pont'o de Aemilius, ili ir'is tra Clivus Public'us, konduk'ant'a tra la mez'o de Aventin'o, inter la templ'o de Dian'o kaj Merkur'o. La apostol'o Petr'o rigard'is de sur la alt'aĵ'o la ĉirkaŭ'ant'a'j'n li'n kaj pli mal'proksim'a'j'n, nebul'iĝ'ant'a'j'n en la distanc'o konstru'aĵ'o'j'n, kaj profund'iĝ'int'e en silent'o'n, li medit'is pri la grand'ec'o kaj potenc'o de tiu ĉi urb'o, en kiu'n li ven'is predik'i la vort'o'n de Di'o. Ĝis nun li vid'ad'is la rom'a'n reg'ad'o'n kaj la legi'o'j'n en divers'a'j land'o'j, tra kiu'j li migr'is, sed tio est'is kvazaŭ apart'a'j membr'o'j de tiu potenc'o, kies en'korp'ig'o'n en la person'o de la cezar'o li ek'vid'is hodiaŭ unu'a'foj'e. Tiu ĉi urb'o sen'lim'a, rab'em'a, avid'a kaj kun'e sen'brid'a, putr'int'a ĝis la ost'o'j kaj kun'e ne'sku'ebl'a en si'a super'hom'a fort'o, tiu cezar'o, frat'murd'int'o, patri'n'murd'int'o kaj edz'in'murd'int'o, post kiu tren'is si'n ar'o da sang'a'j fantom'o'j, ne mal'pli grand'a, ol li'a kort'eg'o, tiu diboĉ'ul'o, arleken'o kaj kun'e reg'ant'o de tri'dek legi'o'j kaj per'e de ili —de la tut'a ter'o, tiu'j kort'eg'an'o'j, kovr'it'a'j per or'o kaj skarlat'o, ne'cert'a'j pri la morgaŭ'a tag'o kaj kun'e pli pov'o'hav'a'j, ol reĝ'o'j —ĉio tio kun'e ek'ŝajn'is al li ia infer'a regn'o de mal'bon'o kaj mal'just'ec'o. Kaj li ek'mir'is en si'a simpl'a kor'o, kiel Di'o pov'as don'i tiel ne'kompren'ebl'a'n ĉio'pov'o'n al la satan'o, kiel Li pov'as don'i al li la ter'o'n, ke li ĝi'n pied'prem'u, renvers'u, tret'u, el'prem'ad'u larm'o'j'n kaj sang'o'n, konfuz'u, kiel uragan'o, detru'u, kiel fulm'o'tondr'o, kaj brul'ig'u, kiel fajr'o. Kaj de tiu'j ĉi pens'o'j tim'o ek'reg'is li'a'n apostol'a'n kor'o'n kaj li komenc'is parol'i intern'e al la Majstr'o : “ Sinjor'o, kio'n mi far'u kontraŭ tiu ĉi urb'o, kie'n Vi mi'n send'is? Al ĝi aparten'as la mar'o'j kaj la kontinent'o'j, al ĝi aparten'as la best'o'j sur la ter'o kaj la mar'a'j kre'aĵ'o'j, al ĝi aparten'as ali'a'j regn'o'j kaj urb'o'j kaj tri'dek legi'o'j, kiu'j ili'n gard'as, kaj mi, Sinjor'o, mi est'as lag'a fiŝ'kapt'ist'o! Kio'n mi far'u? kaj kiel mi venk'u ĝi'a'n mal'bon'pov'o'n? ”

Tiel parol'ant'e, li lev'ad'is si'a'n griz'a'n, trem'ant'a'n kap'o'n al la ĉiel'o, preĝ'ant'e kaj vok'ant'e el la fund'o de la kor'o al si'a Di'a Majstr'o, plen'a de mal'ĝoj'o kaj terur'o.

Subit'e li'a'n preĝ'o'n inter'romp'is la voĉ'o de Ligia, kiu dir'is :

—La tut'a urb'o kvazaŭ flam'as...

Efektiv'e, la sun'o tiu'tag'e est'is strang'e sub'ir'ant'a. Ĝi'a grand'eg'a disk'o jam kaŝ'is si'n du'on'e post Janikulo, kaj la tut'a ĉiel'spac'o plen'iĝ'is per ruĝ'a bril'o. De la lok'o, kie ili star'is, antaŭ ili'a'j okul'o'j mal'kaŝ'is si'n vast'a'j spac'o'j. Iom dekstr'e ili vid'is la long'form'a'j'n mur'o'j'n de Circ'us Maximus, super ili la tavol'e lev'it'a'j'n palac'o'j'n de Palatin'o, kaj rekt'e antaŭ si, trans Forum Boarium kaj Velabrum, la supr'o'n de Kapitol'o kun la templ'o de Jov'o. Sed la mur'o'j, la kolor'o'j kaj la supr'o'j de l ' templ'o est'is kvazaŭ dron'ant'a'j en tiu or'a kaj purpur'a bril'o. La vid'ebl'a'j de mal'proksim'e part'o'j de la river'o ŝajn'is flu'ig'i sang'o'n, kaj laŭ'grad'e, kiel la sun'o mal'supr'e'n'iĝ'ad'is post la alt'aĵ'o'n, la bril'o iĝ'ad'is ĉiam pli skarlat'a, ĉiam pli simil'a al brul'ruĝ'o, ĝi kresk'is, vast'iĝ'ad'is, fin'e ĝi etend'is si'n sur la sep mont'aĵ'o'j'n, de kiu'j ĝi ŝajn'is flu'e mal'supr'e'n sur la tut'a'n ĉirkaŭ'aĵ'o'n.

—La tut'a urb'o kvazaŭ flam'as —ripet'is Ligia.

Kaj Petr'o ŝirm'is la okul'o'j'n per la man'o kaj dir'is :

—La koler'o de la Sinjor'o est'as super ĝi.

ĈAPITRO XXXVII

Vinicius al Ligia :

Phlego, la sklav'o, per kiu mi send'as al vi ĉi tiu'n leter'o'n, est'as krist'an'o, li do est'as unu el tiu'j, kiu'j ricev'os liber'ec'o'n el vi'a'j man'o'j, mi'a plej kar'a. Li est'as de'long'a serv'ist'o de ni'a dom'o, do mi pov'as send'i per li tiu'n ĉi leter'o'n kun plen'a fid'o, sen la tim'o, ke ĝi traf'os en ali'a'j'n man'o'j'n, ol vi'a'j. Mi skrib'as el Laurento, kie ni halt'is pro la varm'eg'o. Otho posed'as ĉi tie grandioz'a'n palac'o'n, kiu'n li si'a'temp'e donac'is al Poppaea, kaj ŝi, kvankam eks'edz'in'iĝ'int'a je li, opini'is kiel konven'a'n re'ten'i la bel'eg'a'n donac'o'n... Kiam mi pens'as pri tiu'j ĉi vir'in'o'j, kiu'j mi'n nun ĉirkaŭ'as, kaj pri vi, ŝajn'as al mi, ke el la ŝton'o'j de Deŭkalion'o nask'iĝ'is vid'ebl'e divers'a'j spec'o'j de hom'o'j, mal'simil'a'j unu'j al la ali'a'j, kaj ke vi aparten'as al tiu, kiu nask'iĝ'is el kristal'o. Mi vi'n admir'as kaj am'as per la tut'a anim'o, tiel, ke mi vol'us skrib'i al vi nur pri vi mem, kaj neces'as al mi reg'i mi'n, por skrib'i pri la vojaĝ'o, pri tio, kio kun mi okaz'as, kaj pri la kort'eg'a'j nov'aĵ'o'j. La cezar'o est'is do gast'o de Poppaea, kiu sekret'e antaŭ li prepar'is luks'a'n akcept'o'n. Ŝi invit'is ceter'e ne'mult'a'j'n aŭgust'an'o'j'n, sed sam'e mi, kiel Petronius, ricev'is la al'vok'o'j'n. Post la prandium ni naĝ'is per or'a'j boat'o'j sur la mar'o, kiu est'is tiel trankvil'a, kvazaŭ ĝi dorm'us, kaj tiel blu'a, kiel vi'a'j okul'o'j, ho mi'a di'a! Ni rem'is mem, ĉar vid'ebl'e flat'is al la aŭgust'in'o, ke ŝi'a'n boat'o'n rem'as eks'konsul'o'j, aŭ ili'a'j fil'o'j. La cezar'o, star'ant'e ĉe la direkt'il'o, en purpur'a tog'o, kant'is himn'o'n al la mar'o, kiu'n li verk'is la antaŭ'a'n nokt'o'n kaj al kiu li kompon'is muzik'o'n kun'e kun Diodorus. El ali'a'j boat'o'j akompan'is li'n sklav'o'j el Hind'uj'o, kiu'j sci'as lud'i per mar'a'j konk'o'j, kaj ĉirkaŭ'e el'aper'ad'is mult'a'j delfen'o'j, kvazaŭ efektiv'e log'it'a'j per la muzik'o el la profund'aĵ'o'j de Amfitrit'o. Kaj mi —ĉu vi sci'as, kio'n mi far'is? Mi pens'is pri vi kaj sopir'is al vi, kaj mi vol'us pren'i tiu'n ĉi mar'o'n kaj tiu'n ĉi bel'veter'o'n kaj tiu'n ĉi muzik'o'n kaj ĉio'n tio'n ofer'i al vi. Ĉu vi vol'as, ke ni loĝ'u iam ĉe mar'bord'o, for de Rom'o, mi'a aŭgust'in'o? Mi hav'as en Sicili'o posed'aĵ'o'n kun migdal'a arb'ar'o, kiu printemp'e flor'as roz'kolor'e kaj ven'as tiel proksim'e'n al la mar'o, ke la fin'o'j de la branĉ'o'j preskaŭ tuŝ'as la akv'o'n. Tie mi am'os vi'n kaj ador'os tiu'n instru'o'n, kiu'n Paŭl'o al mi kon'ig'os, ĉar mi jam sci'as, ke ĝi ne kontraŭ'as al la am'o kaj al la feliĉ'o. Ĉu vi vol'as?... Sed antaŭ ol mi aŭd'os la respond'o'n el vi'a am'at'a buŝ'o, mi skrib'as al vi plu'e, kio okaz'is en la boat'o. Kiam la bord'o rest'is jam for post ni, ni ek'vid'is mal'proksim'e antaŭ ni vel'o'n, kaj tuj est'iĝ'is diskut'o, ĉu ĝi est'as fiŝ'kapt'ist'a boat'o, aŭ grand'a ŝip'o el Ostio. Mi disting'is ĝi'n la unu'a ; tiam la aŭgust'in'o dir'is, ke por mi'a'j okul'o'j nenio vid'ebl'e est'as sekret'a, kaj, mal'lev'int'e subit'e vual'o'n sur la vizaĝ'o'n, demand'is, ĉu eĉ tiel mi ŝi'n re'kon'us? Petronius tuj respond'is, ke trans nub'o oni eĉ la sun'o'n ne pov'as ek'kon'i, sed ŝi, kvazaŭ rid'et'ant'e, parol'is, ke tiel akr'a'j'n okul'o'j'n nur am'o sol'a pov'us blind'ig'i, kaj, nom'ant'e divers'a'j'n aŭgust'an'in'o'j'n, komenc'is demand'i kaj diven'ad'i, kiu'n mi am'as. Mi respond'ad'is trankvil'e, sed ŝi dir'is fin'e ankaŭ vi'a'n nom'o'n. Mi sent'as ver'a'n dank'em'o'n al Petronius, kiu ĉi - moment'e ek'ŝancel'is la boat'o'n, pro kio la ĝeneral'a atent'o est'is de'turn'it'a de mi, ĉar se mi ek'aŭd'us pri vi mal'afabl'a'j'n aŭ mok'a'j'n vort'o'j'n, mi ne sci'us kaŝ'i la koler'o'n kaj dev'us batal'i kontraŭ la dezir'o frakas'i per la rem'il'o la kap'o'n de tiu malic'a kaj mal'bon'a vir'in'o... Vi ja memor'as, kio'n mi rakont'is al vi en la dom'o de Linus, antaŭ'tag'e de la for'vetur'o, pri la okaz'o sur la lag'o de Agrippa? Petronius tim'as pri mi kaj eĉ hodiaŭ li insist'eg'is, ke mi ne incit'u la mem'am'o'n de la aŭgust'in'o. Sed Petronius jam mi'n ne kompren'as kaj ne sci'as, ke ekster vi ekzist'as por mi nenia volupt'o, nek bel'o, nek am'o, kaj ke al Poppaea mi hav'as sol'e abomen'o'n kaj mal'estim'o'n. Vi jam tre ŝanĝ'is mi'a'n anim'o'n, kaj tia'grad'e, ke al la antaŭ'a viv'o mi eĉ ne sci'pov'us plu re'ven'i. Sed ne tim'u, ke ĉi tie pov'as okaz'i al mi io mal'bon'a. Poppaea mi'n ne am'as, ĉar ŝi kapabl'as neniu'n am'i, kaj la font'o de ŝi'a'j ek'dezir'o'j est'as nur koler'o kontraŭ la cezar'o, kiu est'as ankoraŭ sub ŝi'a influ'o kaj kiu ŝi'n ebl'e am'as ankoraŭ, tamen li ne ŝpar'as ŝi'n plu kaj ne kaŝ'as de ŝi si'a'n sen'hont'ec'o'n kaj si'a'j'n mal'bon'ag'o'j'n. Mi dir'os al vi ceter'e ankoraŭ io'n, kio dev'as vi'n trankvil'ig'i : jen Petr'o dir'is al mi antaŭ la for'vetur'o, ke mi ne tim'u la cezar'o'n, ĉar eĉ unu har'o ne fal'os de mi'a kap'o, kaj mi kred'as al li. Ia intern'a voĉ'o dir'as al mi, ke ĉiu li'a vort'o dev'as plen'um'iĝ'i, kaj ĉar li ben'is ni'a'n am'o'n, tial nek la cezar'o, nek ĉiu'j potenc'o'j de Hades'o, nek eĉ Fat'o mem kapabl'os vi'n rab'i de mi, ho Ligia! Kiam mi pens'as pri tio ĉi, mi est'as feliĉ'a kaj trankvil'a. Sed vi'n, krist'an'in'o'n, ebl'e ofend'as tio, kio'n mi dir'as pri la ĉiel'o kaj pri Fat'o? Tiu'okaz'e pardon'u mi'n, ĉar mi pek'as sen'vol'e. Bapt'o ne lav'is mi'n ankoraŭ, sed mi'a kor'o est'as kiel mal'plen'a pokal'o, kiu'n Paŭl'o el Tars'o plen'ig'os per la dolĉ'a krist'an'a instru'o, por mi tiom pli dolĉ'a, ke ĝi est'as vi'a. Vi, mi'a di'a, kalkul'u al mi kiel merit'o'n tio'n almenaŭ, ke el tiu pokal'o mi el'verŝ'is la fluid'aĵ'o'n, kiu ĝi'n antaŭ'e plen'ig'is, kaj ke mi ĝi'n ne re'tir'as, sed atend'as, kiel soif'ant'o, ek'star'int'a ĉe pur'a font'o. Mi trov'u favor'o'n antaŭ vi'a'j okul'o'j. En Antiumo mi pas'ig'ad'os tag'o'j'n kaj nokt'o'j'n, aŭskult'ant'e Paŭl'o'n, kiu inter mi'a'j serv'ist'o'j jam en la unu'a tag'o de la vojaĝ'o akir'is tia'n influ'o'n, ke ili ĉirkaŭ'as li'n sen'ĉes'e, vid'ant'e en li ne nur mirakl'o'far'ant'o'n, sed preskaŭ super'natur'a'n est'aĵ'o'n. Mi vid'is hieraŭ ĝoj'o'n sur li'a vizaĝ'o, kaj kiam mi demand'is, kio'n li far'as, li respond'is : “ Mi sem'as ”. Petronius sci'as, ke li est'as inter mi'a'j serv'ist'o'j kaj dezir'as li'n vid'i, sam'e kiel Seneca, kiu aŭd'is pri li de Gall'o. Sed jam la stel'o'j pal'iĝ'as, ho Ligia, kaj la maten'a “ lucifer'o ” bril'as ĉiam pli lum'e. Baldaŭ la maten'ruĝ'o verŝ'os si'a'n kolor'o'n sur la mar'o'n —kaj dorm'as ĉio ĉirkaŭ'e, nur mi pens'as pri vi kaj am'as vi'n. Mi salut'as vi'n kun la maten'lum'o, mea! ”

ĈAPITRO XXXVIII

Vinicius al Ligia :

“ Ĉu vi est'is iam kun Aulusoj en Antiumo, kar'a mi'a? Se ne, mi est'os feliĉ'a, kiam mi montr'os ĝi'n al vi. Jam de Laurento etend'as si'n laŭ'long'e de la bord'o ĝarden'dom'o'j, unu post la ali'a, kaj Antiumo mem est'as sen'fin'a vic'o de palac'o'j kaj portik'o'j, kies kolon'o'j dum bel'veter'o spegul'as si'n en la akv'o. Ankaŭ mi hav'as ĉi tie, apud la akv'o, posed'aĵ'o'n kun oliv'arb'ar'o kaj cipres'ar'o post la ĝarden'o, kaj kiam mi pens'as, ke tiu ĉi posed'aĵ'o iĝ'os iam vi'a, pli blank'a'j ŝajn'as al mi ĝi'a'j marmor'o'j, pli ombr'o'riĉ'a'j la ĝarden'o'j kaj pli lazur'a la mar'o. Ho Ligia, kiel bon'e est'as viv'i kaj am'i! La mal'jun'a Menicles, kiu administr'as ĉi tie mi'a'n dom'o'n, plant'is sur herb'ej'o, sub mirt'o'j, tut'a'j'n tuf'o'j'n de irid'o'j, kaj je ili'a vid'o mi re'memor'as la dom'o'n de Aulus oj, vi'a'n impluvium kaj vi'a'n ĝarden'o'n, en kiu mi sid'ad'is apud vi. Al vi ankaŭ tiu'j irid'o'j memor'ig'ad'os la ge'patr'a'n dom'o'n, tial mi est'as cert'a, ke vi am'os Antiumon kaj tiu'n ĉi dom'o'n. Tuj post la al'ven'o mi long'e parol'is kun Paŭl'o ĉe la prandium . Ni parol'is pri vi, post'e li komenc'is mi'n instru'i, kaj mi aŭskult'is long'e, kaj nur tio'n mi dir'os al vi, ke se mi eĉ sci'us tiel skrib'i, kiel Petronius, eĉ tiam mi ne sci'pov'us kon'ig'i al vi ĉio'n, kio tra'kur'is mi'a'n pens'o'n kaj anim'o'n. Mi ne esper'is, ke pov'as est'is ankoraŭ en la mond'o tia feliĉ'o, bel'o kaj trankvil'o, pri kiu'j la hom'o'j ĝis nun ne sci'as. Sed ĉio'n tio'n mi rezerv'as por inter'parol'o kun vi, kiam en unu'a liber'a moment'o mi al'ven'os Rom'o'n. Dir'u al mi, kia'manier'e la ter'o pov'as sur'ten'i kun'e tia'j'n hom'o'j'n, kiel Petr'o'n la apostol'o'n, kiel Paŭl'o'n el Tars'o kaj la cezar'o'n? Mi demand'as tial, ke la vesper'o'n post la instru'ad'o de Paŭl'o mi pas'ig'is ĉe Nero, kaj ĉu vi sci'as, kio'n mi tie aŭd'is? Jen unu'e li leg'is al ni si'a'n poem'o'n pri la detru'o de Troj'o, kaj komenc'is plend'i, ke li neniam vid'is brul'ant'a'n urb'o'n. Li envi'is Priam'o'n kaj nom'is li'n feliĉ'ul'o tial ĝust'e, ke li pov'is rigard'i la brul'eg'o'n kaj pere'o'n de si'a nask'iĝ'a urb'o. Je tio Tigellinus ek'parol'is : “ Dir'u unu vort'o'n, di'a, tiam mi pren'os torĉ'o'n, kaj antaŭ ol la nokt'o pas'os, vi ek'vid'os brul'ant'a'n Antiumon ”. Sed la cezar'o nom'is li'n stult'ul'o. “ Kie'n mi venad'us —li dir'is —por spir'i la mar'a'n aer'o'n kaj fleg'i tiu'n ĉi voĉ'o'n, kiu'n la di'o'j al mi donac'is kaj pri kiu, kiel oni dir'as, mi dev'as zorg'i por la bon'o de la popol'o? Ĉu ne Rom'o mi'n mal'san'ig'as, ĉu ne la sufok'a'j odor'o'j el Suburra kaj Eskvilin'o ig'as mi'n raŭk'a, kaj ĉu brul'ant'a Rom'o ne prezent'us cent'obl'e pli grandioz'a'n kaj pli tragik'a'n vid'aĵ'o'n, ol brul'ant'a Antiumo? ” Ĉe tio ĉiu'j komenc'is parol'i, kiel sen'kompar'a tragedi'o est'us la bild'o de la urb'o, kiu konker'is la mond'o'n, ŝanĝ'it'a en amas'o'n de cindr'o'j. La cezar'o deklar'is, ke tiam li'a poem'o super'us la kant'o'j'n de Homer'o, post'e li komenc'is parol'i, kiel li re'konstru'us la urb'o'n kaj kiel la sekv'ont'a'j generaci'o'j dev'us admir'i li'a'n verk'o'n, kompar'e kun kiu mal'grand'a'j ek'ŝajn'us ĉiu'j ali'a'j hom'a'j verk'o'j. Tiam la ebri'a'j festen'an'o'j komenc'is kri'i : “ Far'u tio'n! far'u tio'n! ” al kio li dir'is : “ Mi dev'us hav'i pli fidel'a'j'n kaj pli si'n'don'a'j'n al mi amik'o'j'n ”. Mi konfes'as, ke aŭd'ant'e tio'n, mi komenc'e mal'trankvil'iĝ'is, ĉar en Rom'o est'as vi, carissima . Mi mem rid'as nun tiu'n tim'o'n kaj mi pens'as, ke la cezar'o kaj la aŭgust'an'o'j, kiel ajn frenez'a'j ili est'as, simil'a'n frenez'aĵ'o'n ne kuraĝ'us plen'um'i. Tamen vid'u, kiel oni tim'as pri tiu, kiu'n oni am'as —tamen mi prefer'us, ke la dom'o de Linus ne star'u en la mal'larĝ'a trans'tibr'a strat'et'o, en la kvartal'o, okup'at'a de fremd'a loĝ'ant'ar'o, kiu'n oni mal'pli konsider'us en tia okaz'o. Al mi eĉ la palac'o'j de Palatin'o mem ne ŝajn'us ind'a je vi loĝ'ej'o, do mi vol'us ankaŭ, ke mank'u al vi nenio el tiu'j ornam'o'j kaj komfort'aĵ'o'j, al kiu'j vi kutim'is de la infan'ec'o. Trans'lok'iĝ'u en la dom'o'n de Aulus oj, mi'a Ligia. Mi mult'e pens'is ĉi tie pri tio. Se la cezar'o est'us en Rom'o, la fam'o pri vi'a re'ven'o efektiv'e pov'us per sklav'o'j ating'i ĝis Palatin'o, direkt'i al vi la atent'o'n kaj kaŭz'i persekut'ad'o'n pro tio, ke vi kuraĝ'is ag'i kontraŭ la vol'o de la cezar'o. Sed li long'e rest'os ĉi tie en Antiumo, kaj antaŭ ol li re'ven'os, la sklav'o'j est'os de'long'e ĉes'int'a'j pri tio parol'i. Linus kaj Ursus pov'os loĝ'i kun vi. Ceter'e mi viv'as per la esper'o, ke antaŭ ol Palatin'o re'vid'os la cezar'o'n, vi, mi'a di'a, loĝ'os jam en la propr'a dom'o ĉe Carinae. Ben'it'a est'u la tag'o, la hor'o kaj la moment'o, en kiu vi trans'paŝ'os mi'a'n sojl'o'n, kaj se Krist'o, kiu'n mi lern'as konfes'i, far'os tio'n, ben'it'a est'u ankaŭ Li'a nom'o. Mi serv'os Li'n kaj for'don'os por Li mi'a'n viv'o'n kaj sang'o'n. Mal'ĝust'e mi parol'as : ni ambaŭ serv'os Li'n, kiel long'e sufiĉ'os al ni la ŝpin'aĵ'o de l ' viv'o. Mi am'as vi'n kaj salut'as per la tut'a anim'o. ”

ĈAPITRO XXXIX

Ursus ĉerp'is akv'o'n el cistern'o kaj, tir'ant'e per ŝnur'o du'obl'a'n amfor'o'n, kant'is du'on'voĉ'e strang'a'n lig'a'n kant'o'n, rigard'ant'e sam'temp'e per ĝoj'eg'a'j okul'o'j Ligian kaj Vinicius on, kiu'j mez'e de cipres'o'j en la ĝarden'et'o de Linus blank'is, kiel du statu'o'j. Plej facil'a vent'o ne mov'is ili'a'j'n vest'o'j'n. Or'a kaj viol'kolor'a krepusk'o kovr'ad'is iom post iom la mond'o'n kaj ili, en la vesper'a trankvil'o, inter'parol'is, ten'ant'e si'n reciprok'e je la man'o'j.

—Ĉu nenio mal'bon'a pov'as vi'n traf'i, Marcus, pro tio, ke vi for'las'is Antiumon sen la sci'o de la cezar'o? —demand'is Ligia.

—Ne, mi'a kar'a —respond'is Vinicius. —La cezar'o anonc'is, ke li ferm'os si'n por du tag'o'j kun Terpnos kaj kompon'ad'os nov'a'j'n kant'o'j'n. Oft'e li tiel far'as, kaj tiam li memor'as kaj sci'as nenio'n ali'a'n. Ceter'e, kio'n signif'as por mi la cezar'o, se mi est'as apud vi kaj rigard'as vi'n. Mi jam tro mult'e sopir'is, kaj en la last'a'j tag'o'j la dorm'o mi'n for'las'is. Ia'foj'e, kiam mi ek'dorm'et'is pro lac'ec'o, mi vek'iĝ'ad'is subit'e kun la sent'o, ke danĝer'o pez'as super vi ; kelk'foj'e mi sonĝ'is, ke oni rab'is mi'a'j'n en'voj'a'j'n ĉeval'o'j'n, kiu'j dev'is port'i mi'n el Antiumo Rom'o'n kaj per kiu'j mi tra'kur'is tiu'n distanc'o'n tiel rapid'e, kiel neniam ĝi'n tra'kur'is iu cezar'a kurier'o. Kaj pli long'e mi jam ne pov'is viv'i sen vi. Mi am'as vi'n tro mult'e, mi'a kar'a, mi'a plej kar'a!

—Mi sci'is, ke vi ven'os. Du'foj'e Ursus ir'is laŭ mi'a pet'o al Carinae kaj demand'is pri vi en vi'a dom'o. Linus rid'is mi'n, kaj Ursus ankaŭ.

Efektiv'e oni vid'is, ke ŝi atend'is li'n, ĉar anstataŭ la ĉiu'tag'a mal'hel'a vest'o ŝi sur'hav'is mol'a'n, blank'a'n stola, el kies bel'eg'a'j fald'o'j ŝi'a'j ŝultr'o'j kaj kap'o el'profund'iĝ'ad'is, kvazaŭ flor'ant'a'j primol'o'j el neĝ'o. Kelk'a'j roz'kolor'a'j anemon'o'j ornam'is ŝi'a'n har'o'j'n.

Vinicius al'prem'is la buŝ'o'n al ŝi'a man'o, post'e ili sid'iĝ'is sur ŝton'a benk'o mez'e de sovaĝ'a vit'o, kaj apog'int'e si'n ŝultr'o al ŝultr'o, silent'is, rigard'ant'e la vesper'a'n ĉiel'ruĝ'o'n, kies last'a'j bril'o'j spegul'is si'n en ili'a'j okul'o'j.

La ĉarm'o de la kviet'a vesper'o ek'reg'ad'is ili'n iom post iom.

—Kiel trankvil'e est'as ĉi tie kaj kiel bel'eg'a est'as la mond'o —dir'is Vinicius per mal'laŭt'a voĉ'o. —La nokt'o ven'as tre'eg'e seren'a. Mi sent'as mi'n tiel feliĉ'a, kiel neniam en la viv'o mi est'is. Dir'u al mi, Ligia, kio ĝi est'as? Mi neniam supoz'is, ke pov'as ekzist'i tia am'o. Mi pens'is, ke ĝi est'as nur fajr'o en la vejn'o'j kaj volupt'avid'o, sed nur nun mi vid'as, ke oni pov'as am'i per ĉiu gut'o da sang'o, per ĉiu spir'o, kaj sent'i kun'e tia'n trankvil'o'n dolĉ'a'n kaj sen'lim'a'n, kvazaŭ la anim'o'n jam est'us kviet'ig'int'a'j Dorm'o kaj Mort'o. Ĝi est'as por mi io nov'a. Mi rigard'as tiu'n trankvil'o'n de la arb'o'j kaj ŝajn'as al mi, ke ĝi est'as en mi. Nur nun mi kompren'as, ke pov'as ekzist'i feliĉ'o, pri kia la hom'o'j ĝis nun ne sci'is. Nur nun mi kompren'as, kial vi kaj Pomponia Graecina est'as tiel seren'a'j... Jes!... Tio'n ĉi don'as Krist'o...

Kaj ŝi en la sam'a moment'o met'is si'a'n bel'eg'a'n vizaĝ'o'n sur li'a'n ŝultr'o'n kaj dir'is :

—Mi'a kar'a Marcus...

Ŝi ne pov'is parol'i plu. Ĝoj'o, dank'em'o, la sent'o, ke nur nun ŝi rajt'as am'i, sufok'is ŝi'a'n voĉ'o'n, ali'flank'e ili plen'ig'is ŝi'a'j'n okul'o'j'n per larm'o'j de kor'tuŝ'o. Vinicius, ĉirkaŭ'brak'int'e ŝi'a'n delikat'a'n korp'o'n, kares'prem'is ŝi'n dum moment'o, post'e dir'is :

Ligia! Ben'it'a est'u la moment'o, en kiu mi ek'aŭd'is unu'a'foj'e Li'a'n nom'o'n.

Kaj ŝi respond'is mal'laŭt'e :

—Mi am'as vi'n, Marcus.

Post'e ambaŭ de'nov'e ek'silent'is, ne pov'ant'e el'ig'i vort'o'j'n el la sent'o'plen'a'j brust'o'j. Sur la cipres'o'j esting'iĝ'is la last'a'j viol'kolor'a'j re'bril'o'j kaj la ĝarden'o komenc'is arĝent'i de la kvar'on'lum'a kling'o.

Post moment'o Vinicius komenc'is parol'i :

—Mi sci'as... Apenaŭ mi en'ir'is ĉi tie'n, apenaŭ mi kis'is vi'a'j'n kar'a'j'n man'o'j'n, mi leg'is en vi'a'j okul'o'j la demand'o'j'n, ĉu mi kompren'as tiu'n Di'a'n instru'o'n, kiu'n vi konfes'as, kaj ĉu mi est'as bapt'it'a? Ne, mi ne est'as bapt'it'a, sed ĉu vi sci'as, mi'a flor'o, kial? Jen Paŭl'o dir'is al mi : “ Mi vi'n konvink'is, ke Di'o ven'is en la mond'o'n kaj las'is si'n kruc'um'i, por sav'i la mond'o'n, sed en la font'o de di'favor'o lav'u vi'n Petr'o, kiu la unu'a etend'is super vi la man'o'j'n kaj la unu'a vi'n ben'is ”. Kaj mi vol'is ankaŭ, ke vi, mi'a plej kar'a, rigard'u mi'a'n bapt'o'n kaj ke mi'a bapt'o'patr'in'o est'u Pomponia. Tial mi ne est'as ĝis nun bapt'it'a, kvankam mi kred'as je la Sav'int'o kaj je Li'a dolĉ'a instru'o. Paŭl'o mi'n konvink'is, konvert'is, kaj ĉu pov'is okaz'i ali'e? Kiel mi pov'us ne kred'i, ke Krist'o ven'is en la mond'o'n, se tio'n ĉi dir'as Petr'o, kiu est'is Li'a disĉipl'o, kaj Paŭl'o, al kiu Li si'n di-kon'ig'is? Kiel mi pov'us ne kred'i, ke Li est'is Di'o, se Li lev'iĝ'is el mort'int'o'j? Oni ja vid'is Li'n en la urb'o, kaj ĉe la lag'o, kaj sur la mont'o, kaj vid'is Li'n hom'o'j, kies buŝ'o'j ne kon'as mensog'o'n. Mi jam ek'kred'is tio'n en la temp'o, kiam mi aŭd'is Petr'o'n en Ostriano, ĉar jam tiam mi dir'is al mi : en la tut'a mond'o ĉiu ali'a hom'o pov'us mensog'i, krom tiu ĉi, kiu dir'as : “ Mi vid'is! ” Sed mi tim'is vi'a'n instru'o'n. Ŝajn'is al mi, ke ĝi vi'n rab'as de mi. Mi kred'is, ke est'as en ĝi nek saĝ'ec'o, nek bel'ec'o, nek feliĉ'o. Hodiaŭ tamen, kiam mi ĝi'n ek'kon'is, kia hom'o mi est'us, se mi ne vol'us, ke en la mond'o reg'u ver'o, ne mensog'o, am'o, ne mal'am'o, bon'o, ne krim'o, fidel'ec'o, ne mal'fidel'ec'o, kompat'em'o, ne venĝ'o? Ĉu est'as hom'o, kiu tio'n ne vol'us kaj ne prefer'us? Kaj ĉi tio'n ja proklam'as vi'a instru'o. Ali'a'j instru'o'j ankaŭ dezir'as just'ec'o'n, sed tiu ĉi sol'a far'as la hom'a'n kor'o'n just'a. Kaj krom tio ĝi far'as ĝi'n pur'a, kiel vi'a kor'o kaj la kor'o de Pomponia, kaj ĝi far'as ĝi'n fidel'a, kiel vi'a kor'o kaj la kor'o de Pomponia. Mi est'us blind'a, se mi tio'n ne vid'us. Kaj se krom tio Krist'o promes'is viv'o'n etern'a'n kaj feliĉ'o'n tiel sen'mezur'a'n, kia'n nur la Di'a ĉio'pov'o kapabl'as don'i, kio'n do pli oni pov'as dezir'i? Se mi demand'us Sen'ec'a'n, pro kiu'j motiv'o'j li rekomend'as virt'o'n, se mal'virt'o al'port'as pli da feliĉ'o, li ver'e pov'us respond'i al mi nenio'n prudent'a'n. Sed mi nun sci'as, kial mi dev'as est'is virt'a. Jen tial, ĉar bon'o kaj am'o flu'as el Krist'o, kaj tial, por, kiam la mort'o ferm'os mi'a'j'n okul'o'j'n, re'trov'i la viv'o'n, re'trov'i la feliĉ'o'n, re'trov'i mi'n mem kaj vi'n, mi'a plej kar'a... Kiel mi pov'us ne am'i kaj ne akcept'i la instru'o'n, kiu kun'e dir'as la ver'o'n kaj neni'ig'as la mort'o'n? Kiu ne prefer'us bon'o'n, ol mal'bon'o? Mi pens'is, ke tiu ĉi instru'o kontraŭ'as feliĉ'o'n, dum'e Paŭl'o mi'n konvink'is, ke ĝi ne nur nenio'n for'pren'as, sed eĉ don'as pli mult'e. Ĉio tio apenaŭ pov'as trov'i lok'o'n en mi'a kap'o, sed mi sent'as, ke tiel est'as, ĉar neniam mi est'is egal'e feliĉ'a, nek mi pov'us est'i, se mi eĉ pren'us vi'n per'fort'e kaj hav'us en mi'a dom'o. Vi dir'is al mi antaŭ moment'o : “ Mi am'as vi'n ”, kaj tiu'j'n ĉi vort'o'j'n mi ne el'ig'us el vi per la tut'a potenc'o de Rom'o. Ho Ligia! La saĝ'o dir'as, ke tiu ĉi instru'o est'as Di'a kaj plej bon'a, la kor'o ĝi'n sent'as, kaj al tia'j du potenc'o'j kiu pov'as kontraŭ'star'i?

Ligia aŭskult'is li'n, fiks'int'e sur li si'a'j'n blu'a'j'n okul'o'j'n, simil'a'j'n en la lun'bril'o al mistik'a'j flor'o'j, kaj ros'kovr'it'a'j'n, kiel flor'o'j.

—Jes, Marcus! Ver'e! —ŝi dir'is, al'prem'ant'e pli fort'e la kap'o'n al li'a ŝultr'o.

Kaj en tiu ĉi moment'o ambaŭ sent'is si'n tre'eg'e feliĉ'a'j, ĉar ili kompren'is, ke, krom am'o, lig'as ili'n ankoraŭ iu ali'a fort'o, kun'e dolĉ'a kaj ne'venk'ebl'a, fort'o, por kiu la am'o mem iĝ'as io sen'pas'a, super'star'ant'a ŝanĝ'o'j'n, sen'iluzi'iĝ'o'j'n, perfid'o'n, kaj eĉ mort'o'n. Ili'a'j'n kor'o'j'n plen'ig'is komplet'e la cert'ec'o, ke kio ajn pov'us okaz'i, ili ne ĉes'os am'i si'n reciprok'e kaj aparten'i unu al la ali'a. Kaj pro tio ne'esprim'ebl'a pac'o flu'is en ili'a'j'n anim'o'j'n. Vinicius sent'is, krom'e, ke ĝi est'as am'o ne nur pur'a kaj profund'a, sed tut'e nov'a, tia, kia'n la mond'o ĝis nun ne kon'is kaj ne pov'is don'i. Form'is ĝi'n en li'a kor'o ĉio : Ligia, kaj la instru'o de Krist'o, kaj la lun'bril'o, trankvil'e dorm'ant'a sur la cipres'o'j, kaj la seren'a nokt'o, tiel, ke la tut'a univers'o ŝajn'is al li plen'a de tiu ĉi sol'a am'o.

Post moment'o li de'nov'e komenc'is parol'i per voĉ'o mal'laŭt'a kaj trem'ant'a :

—Vi est'os la fier'o de mi'a anim'o kaj vi est'os al mi plej kar'a en la mond'o. Sam'takt'e bat'os ni'a'j kor'o'j, komun'a est'os ni'a preĝ'o kaj komun'a ni'a dank'em'o al Krist'o. Ho mi'a kar'a! Viv'i kun'e, ador'i kun'e la dolĉ'a'n Di'o'n kaj sci'i, ke kiam ven'os la mort'o, ni'a'j okul'o'j re'e mal'ferm'iĝ'os, kiel post trankvil'a dorm'o, al nov'a lum'o —kio'n pli bon'a'n oni pov'is imag'i? Do mi nur mir'as, ke mi ĝi'n antaŭ'e ne kompren'is. Kaj ĉu vi sci'as, kio nun ŝajn'as al mi? —nom'e, ke al ĉi tiu instru'o neniu kontraŭ'star'os. Post du'cent aŭ tri'cent jar'o'j akcept'os ĝi'n la tut'a mond'o, kaj est'os neniu'j di'o'j, krom Krist'o, kaj neniu'j templ'o'j, krom la krist'an'a'j. Kiu ne vol'us si'a'n propr'a'n feliĉ'o'n? Ha, mi aŭd'is ja inter'parol'o'n de Paŭl'o kun Petronius, kaj ĉu vi sci'as kio'n Petronius dir'is fin'e? “ Ĝi ne est'as por mi ”, sed nenio'n pli li sci'is respond'i.

—Ripet'u al mi la vort'o'j'n de Paŭl'o —dir'is Ligia.

—Ĝi est'is ĉe mi, vesper'e, Petronius komenc'is parol'i facil'manier'e kaj ŝerc'i, kiel li kutim'e far'as ; tiam Paŭl'o dir'is al li : “ Kiel vi pov'as, saĝ'a Petronius, ne'i, ke Krist'o ekzist'is kaj lev'iĝ'is el mort'int'o'j, se vi ne est'is tiam en la mond'o? Dum'e Petr'o kaj Johan'o vid'is Li'n, kaj mi ankaŭ Li'n vid'is en'voj'e al Damask'o. Unu'e do vi'a saĝ'ec'o pruv'u, ke ni est'as mensog'ant'o'j, kaj post'e nur ĝi ne'u ni'a'j'n atest'o'j'n ”. Sed Petronius respond'is, ke li tut'e ne intenc'as ne'i, ĉar li sci'as, ke okaz'as en la mond'o mult'a'j ne'kompren'ebl'a'j afer'o'j, kiu'j'n tamen kred'ind'a'j hom'o'j atest'as. Sed, li parol'is, ali'a afer'o est'as mal'kovr'i iu'n nov'a'n, ali'land'a'n Di'o'n, kaj ali'a —akcept'i Li'a'n instru'o'n. “ Mi vol'as —li dir'is —sci'i pri nenio, kio pov'us fuŝ'i mi'a'n viv'o'n kaj detru'i ĝi'a'n bel'ec'o'n. Ne grav'as, ĉu ni'a'j di'o'j est'as ver'a'j, sed ili est'as bel'a'j, est'as al ni gaj'e kun ili, kaj ni pov'as viv'i sen'zorg'e ”. Tiam Paŭl'o respond'is jen'e : “ Vi mal'akcept'as la instru'o'n de am'o, just'ec'o kaj kompat'em'o, ĉar vi tim'as la zorg'o'j'n de la viv'o, sed pens'u, Petronius, ĉu vi'a viv'o ver'e est'as liber'a de zorg'o'j? Nek vi, sinjor'o, nek iu el la plej riĉ'a'j kaj plej pov'o'hav'a'j inter vi sci'as, ĉu, en'dorm'iĝ'int'e vesper'e, li ne vek'iĝ'os maten'e kun mort'verdikt'o. Dum'e, se la cezar'o konfes'us tiu'n ĉi instru'o'n, kiu ordon'as am'o'n kaj just'ec'o'n, ĉu vi'a feliĉ'o ne est'us pli sekur'a? Vi tim'as pri vi'a'j ĝoj'o'j, sed ĉu la viv'o ne est'us tiam pli ĝoj'plen'a? Kaj koncern'e la ornam'o'j'n de la viv'o kaj la bel'o'n, se vi konstru'is tiom da grandioz'a'j templ'o'j kaj statu'o'j honor'e al di'o'j mal'bon'a'j, venĝ'em'a'j, adult'a'j kaj fals'a'j, kiom pli bel'a'j'n vi konstru'us al unu'sol'a Di'o, am'o kaj ver'o? Vi est'as kontent'a de vi'a sort'o, ĉar vi est'as riĉ'a kaj viv'as en luks'o, sed sam'e vi pov'us est'is mal'riĉ'a kaj for'las'it'a, kvankam el grand'a gent'o vi de'ven'as, kaj tiam, ver'e, est'us al vi pli bon'e en la mond'o, se la hom'o'j konfes'us Krist'o'n. En vi'a urb'o eĉ riĉ'a'j ge'patr'o'j, ne vol'ant'e hav'i zorg'o'j'n pro la eduk'ad'o de la infan'o'j, oft'e for'ig'as ili'n el la dom'o ; tia'j'n infan'o'j'n oni nom'as alumni . Vi ankaŭ, sinjor'o, pov'us est'i tia alumnus . Sed se vi'a'j ge'patr'o'j viv'us laŭ ni'a instru'o, ĝi ne pov'us al vi okaz'i. Se vi, ating'int'e la vir'a'n aĝ'o'n, edz'in'ig'us am'at'a'n vir'in'o'n, vi prefer'us, ke ŝi rest'u al vi fidel'a ĝis la mort'o. Dum'e rigard'u, kio ĉe vi okaz'as, kiom est'as da sen'hont'ec'o, kiom da mal'honor'o, kiom da mal'respekt'o al ge'edz'a lig'o! Vi ja mem jam mir'as, se vi trov'as inter vi vir'in'o'n, kiu'n vi nom'as univira . Sed mi dir'as al vi, ke tiu'j vir'in'o'j, kiu'j hav'os Krist'o'n en la kor'o, ne mal'fidel'iĝ'os al si'a'j edz'o'j, sam'e kiel la krist'an'a'j edz'o'j est'os fidel'a'j al la edz'in'o'j. Antaŭ vi trem'as la tut'a mond'o, sed vi trem'as antaŭ la propr'a'j sklav'o'j, ĉar vi sci'as, ke ĉiu'hor'e ili pov'as ek'ribel'i terur'e kontraŭ vi'a tiran'ec'o, kiel ili jam plur'foj'e ribel'is. Vi est'as riĉ'a, sed vi ne sci'as, ĉu morgaŭ oni ne ig'os vi'n for'las'i la riĉ'aĵ'o'j'n ; vi est'as jun'a, sed morgaŭ ebl'e vi dev'os mort'i. Vi am'as, sed perfid'o embusk'as kontraŭ vi ; vi ŝat'as palac'o'j'n kaj ĝarden'o'j'n, sed morgaŭ vi pov'as est'is ekzil'it'a en la sol'ej'o'j'n de Pandatario ; vi hav'as mil'o'j'n da serv'ist'o'j, sed morgaŭ tiu'j serv'ist'o'j pov'as el'verŝ'i vi'a'n sang'o'n. Kaj se tiel est'as, kiel vi pov'as est'i trankvil'a'j, feliĉ'a'j kaj viv'i en ĝoj'o. Sed mi proklam'as am'o'n kaj mi proklam'as instru'o'n, kiu ordon'as al reg'ant'o'j am'i si'a'j'n reg'at'o'j'n, al sinjor'o'j —am'i si'a'j'n sklav'o'j'n, al sklav'o'j —serv'i pro am'o, ag'i kun just'ec'o kaj kompat'em'o, fin'i ĝi promes'as feliĉ'o'n, kiel mar'o sen'lim'a'n, sen'fin'a'n. Kiel do vi pov'as, Petronius, dir'i, ke tiu ĉi instru'o fuŝ'as la viv'o'n, se ĝi ripar'as la viv'o'n kaj se vi mem est'us cent'foj'e pli feliĉ'a kaj pli sekur'a, se ĝi ek'posed'us la mond'o'n, kiel ĝi'n ek'posed'is vi'a rom'a reg'ad'o. ”

—Tiel parol'is Paŭl'o, ho Ligia, kaj tiam Petronius dir'is : “ Ĝi ne est'as por mi ”, kaj, ŝajn'ig'ant'e si'n dorm'em'a, li el'ir'is, dir'ant'e ankoraŭ ĉe la el'ir'o : “ Mi prefer'as mi'a'n Eunicen, ol vi'a'n instru'o'n, jude'an'o, sed mi ne vol'us batal'i kontraŭ vi de sur tribun'o ”. Mi tamen aŭskult'is li'a'j'n vort'o'j'n per la tut'a anim'o, kaj kiam li parol'is pri ni'a'j vir'in'o'j, mi glor'is tut'kor'e tiu'n ĉi instru'o'n, el kiu vi el'kresk'is, kiel printemp'e el'kresk'as lili'o'j el frukt'o'don'a ter'o. Kaj mi pens'is tiam : jen Poppaea for'las'is du edz'o'j'n por Nero, jen Calvia Crispinilla jen Nigidia, jen preskaŭ ĉiu'j, kiu'j'n mi kon'as, krom la sol'a Pomponia, mal'fidel'iĝ'as el la ge'edz'a lig'o kaj al si'a'j ĵur'o'j, nur ŝi sol'a, nur ŝi, mi'a elekt'it'a, ne for'las'os mi'n, ne tromp'os, ne sur'ŝut'os per cindr'o la hejm'e'n fajr'o'n, eĉ se for'las'us kaj tromp'us mi'n ĉio, al kio mi konfid'is. Do mi parol'is al vi en la anim'o : per kio mi re'pag'os al vi, se ne per am'o kaj ador'o? Ĉu vi sent'is, ke mi tie, en Antiumo, turn'ad'is mi'n al vi kaj inter'parol'is kun vi sen'ĉes'e, sen'romp'e, kvazaŭ vi est'as apud'e? Cent'foj'e pli mi vi'n am'as pro tio, ke vi for'kur'is de mi el la dom'o de la cezar'o. Mi ankaŭ ne vol'as li'n plu. Mi ne vol'as li'a'j'n volupt'o'j'n kaj muzik'o'n, nur vi'n sol'a'n. Dir'u unu vort'o'n, kaj ni for'las'os Rom'o'n, por ek'loĝ'i for, mal'proksim'e.

Ligia, ne de'turn'ant'e la kap'o'n de li'a ŝultr'o, lev'is la okul'o'j'n, kvazaŭ pens'em'e, al la arĝent'e bril'ant'a'j pint'o'j de la cipres'o'j kaj respond'is :

—Bon'e, Marcus. Vi skrib'is al mi pri Sicili'o, kie ankaŭ Aulusoj vol'as pas'ig'i la jar'o'j'n de si'a mal'jun'ec'o...

Kaj Vinicius inter'romp'is kun ĝoj'o :

—Jes, mi'a kar'a! Mi'a posed'aĵ'o najbar'as kun ili'a. Mir'ind'a est'as tiu bord'land'o, kie la klimat'o est'as ankoraŭ pli dolĉ'a, la nokt'o'j ankoraŭ pli seren'a'j, ol la rom'a'j, arom'a'j kaj lum'a'j... Tie viv'o kaj feliĉ'o est'as preskaŭ la sam'o.

Post'e li komenc'is rev'i pri la est'ont'ec'o.

—Tie oni pov'as forges'i ĉia'j'n zorg'o'j'n. En bosk'o'j, en oliv'arb'o'j ni promen'ad'os kaj ripoz'ad'os en la ombr'o. Ho Ligia! kia mir'ind'a viv'o —am'i, ĝu'i trankvil'o'n, kun'e rigard'i la mar'o'n, kun'e rigard'i la ĉiel'o'n, kun'e glor'i la dolĉ'a'n Di'o'n, far'i ĉirkaŭ'e bon'o'n kaj just'ec'o'n en pac'o.

Ambaŭ ek'silent'is, rigard'ant'e la est'ont'ec'o'n ; li nur kares'prem'is ŝi'n al si ĉiam pli fort'e, ĉe kio en la lun'bril'o flagr'is sur li'a man'o kavalir'a ring'o. En la kvartal'o, okup'at'a de mal'riĉ'a, labor'ist'a loĝ'ant'ar'o, ĉiu'j jam dorm'is kaj nenia bru'et'o konfuz'is la silent'o'n.

—Ĉu vi permes'os al mi vid'ad'i Pomponian? —demand'is Ligia.

—Jes, mi'a kar'a. Ni invit'ad'os ili'n en ni'a'n dom'o'n aŭ mem ir'ad'os al ili. Ĉu vi vol'as, ke ni kun'pren'u Petr'o'n la apostol'o'n? Li est'as lac'a de l ' aĝ'o kaj labor'o. Paŭl'o ankaŭ ni'n vizit'ad'os, li konvert'os Auluson Plautius on, kaj kiel soldat'o'j fond'as koloni'o'j'n en mal'proksim'a'j land'o'j, tiel ni fond'os krist'an'a'n koloni'o'n.

Ligia lev'is la man'o'n kaj, pren'int'e la man'o'n de Vinicius, vol'is al'prem'i al ĝi la buŝ'o'n, sed li parol'is flustr'e, kvazaŭ li tim'us alarm'i la feliĉ'o'n :

—Ne, Ligia! ne! mi vi'n am'eg'as kaj ador'as, vi don'u al mi la man'o'j'n.

—Mi am'as vi'n.

Sed li al'prem'is jam la buŝ'o'n al ŝi'a'j man'o'j, blank'a'j, kiel jasmen'o, kaj dum moment'o ili aŭd'is nur la bat'ad'o'n de la propr'a'j kor'o'j. En la aer'o ne est'is eĉ plej et'a blov'o kaj la cipres'o'j star'is tiel sen'mov'e, kvazaŭ ili ankaŭ re'ten'us la spir'o'n en la brust'o'j...

Subit'e la silent'o inter'romp'is tondr'o ne'atend'it'a, profund'a kaj kvazaŭ ven'ant'a el sub la ter'o. Trem'o tra'kur'is la korp'o'n de Ligia, kaj Vinicius, lev'iĝ'int'e, dir'is :

—Leon'o'j muĝ'as en la best'ej'o'j...

Kaj ambaŭ komenc'is aŭskult'i. Dum'e al la unu'a muĝ'o respond'is du'a, tri'a, dek'a, el ĉiu'j flank'o'j kaj kvartal'o'j. En la urb'o est'is ia'foj'e kelk'a'j mil'o'j da leon'o'j, lok'it'a'j ĉe divers'a'j aren'o'j, kaj kelk'foj'e nokt'e, proksim'iĝ'ant'e al la krad'eg'o'j kaj apog'ant'e sur ili si'a'j'n grand'eg'a'j'n kap'o'j'n, ili voĉ'is tia'manier'e si'a'n sopir'o'n al liber'ec'o kaj dezert'o. Tiel ili komenc'is sopir'i ankaŭ ĉi - foj'e, kaj trans'don'ant'e la ton'o'n unu al ali'a en la nokt'a silent'o, plen'ig'is la urb'o'n per muĝ'ad'o. Est'is en tio io ne'esprim'ebl'e minac'a kaj mal'seren'a, tial Ligia, al kiu tiu'j ĉi voĉ'o'j konfuz'is la lum'a'j'n vizi'o'j'n de la est'ont'ec'o, aŭskult'is ili'n kun kor'o prem'it'a de ia strang'a terur'o kaj mal'ĝoj'o.

Sed Vinicius ĉirkaŭ'brak'is ŝi'n kaj dir'is :

—Ne tim'u, mi'a kar'a. La cirk'lud'o'j proksim'iĝ'as, do ĉiu'j best'ej'o'j est'as plen'eg'a'j.

Post'e ili ambaŭ en'ir'is la dom'o'n de Linus, akompan'ant'o'j de ĉiam pli potenc'a tondr'o de la leon'a'j muĝ'o'j.

ĈAPITRO XL

En antiumo dum'e Petronius ating'ad'is preskaŭ ĉiu'tag'e nov'a'j'n venk'o'j'n kontraŭ la aŭgust'an'o'j, rival'ant'a'j kun li pri favor'o de la cezar'o. La influ'o de Tigellinus tut'e nul'iĝ'is. En Rom'o, kie oni dev'is neni'ig'ad'i hom'o'j'n, kiu'j ŝajn'is danĝer'a'j, rab'ad'i ili'a'j'n hav'aĵ'o'j'n, pri'zorg'ad'i politik'a'j'n afer'o'j'n, aranĝ'ad'i cirk'lud'o'j'n, el'vok'ant'a'j'n mir'o'n pro si'a luks'o kaj mal'bon'a gust'o, kaj fin'e, kontent'ig'ad'i monstr'a'j'n ek'plaĉ'o'j'n de la cezar'o, Tigellinus, sam'e ruz'a, kiel pret'a al ĉio, montr'iĝ'ad'is nepr'a. Sed en Antiumo, mez'e de la palac'o'j, spegul'ant'o'j si'n en la mar'a lazur'o, la cezar'o viv'is la grek'a'n viv'o'n. De maten'o ĝis vesper'o oni leg'ad'is vers'aĵ'o'j'n, parol'ad'is pri ili'a konstru'o kaj perfekt'ec'o, admir'ad'is sukces'a'j'n, parol'turn'a'j'n, okup'ad'is si'n pri muzik'o, teatr'o, unu'vort'e ekskluziv'e pri tio, kio'n el'trov'is kaj per kio ornam'is la viv'o'n la grek'a geni'o. Sed en tia'j kondiĉ'o'j Petronius, sen'kompar'e pli kler'a ol Tigellinus kaj ali'a'j aŭgust'an'o'j, sprit'a, elokvent'a, plen'a de subtil'a'j sent'o'j kaj gust'o, dev'is akir'i super'ec'o'n. La cezar'o serĉ'is li'a'n societ'o'n, demand'ad'is li'a'n opini'o'n, pet'ad'is konsil'o'n, kiam li mem verk'is, kaj el'montr'ad'is al li amik'ec'o'n pli viv'a'n, ol iam antaŭ'e. Al la ĉirkaŭ'ant'a'j ŝajn'is, ke li'a influ'o ating'is jam fin'a'n venk'o'n, ke la amik'ec'o inter li kaj la cezar'o iĝ'is jam konstant'a kaj daŭr'os dum jar'o'j. Eĉ tiu'j, kiu'j antaŭ'e el'montr'ad'is mal'simpati'o'n al la elegant'a epikur'an'o, nun komenc'is li'n ĉirkaŭ'ad'i kaj klopod'i pri li'a favor'o. Plur'a'j eĉ est'is sincer'e kontent'a'j en la anim'o, ke la super'ec'o'n gajn'is hom'o, kiu sci'is, ver'e, kio'n pens'i pri ĉiu kaj akcept'ad'is kun skeptik'a rid'et'o flat'o'j'n de si'a'j hieraŭ'a'j mal'amik'o'j, sed ĉu pro elegant'ec'o, aŭ pro bon'manier'o'j, ne est'is venĝ'em'a kaj ne uz'is si'a'n potenc'o'n je mal'bon'o de ali'a'j. Est'is moment'o'j, kiam li pov'is pere'ig'i eĉ Tigellinus on, sed li prefer'is mok'i la last'a'n kaj evident'ig'ad'i li'a'n sen'eduk'it'ec'o'n kaj vulgar'ec'o'n. La senat'o en Rom'o ek'spir'is, ĉar de unu kaj du'on'o da monat'o'j neniu mort'kondamn'o est'is verdikt'it'a. Tiel en Antiumo, kiel en la urb'o oni rakont'ad'is, ver'e, mir'ind'aĵ'o'j'n pri la rafin'it'ec'o, kiu'n ating'is la diboĉ'o'j de cezar'o kaj de li'a favor'at'o, ĉiu prefer'is tamen sent'i super si la cezar'o'n rafin'it'a'n, ol kruel'iĝ'int'a'n, kiel sovaĝ'a best'o, en la man'o'j de Tigellinus. Tigellinus mem sent'is si'n sen'help'a kaj hezit'is, ĉu li ne rezign'u la batal'o'n, ĉar la cezar'o mult'foj'e dir'ad'is, ke en la tut'a Rom'o kaj en la tut'a kort'eg'o est'as nur du anim'o'j, kapabl'a'j kompren'i si'n reciprok'e, kaj du ver'a'j grek'o'j : li kaj Petronius.

La mir'ind'eg'a lert'ec'o de tiu ĉi last'a konfirm'is la hom'o'j'n en la konvink'o, ke li'a influ'o daŭr'os pli, ol ĉiu'j ali'a'j. Oni jam ne imag'is, kiel la cezar'o kapabl'us help'i si'n sen li, kun kiu li pov'us parol'i pri poezi'o, muzik'o, vet'kur'o'j, kaj en kies okul'o'j'n li rigard'us, vol'ant'e cert'iĝ'i, ĉu tio, kio'n li verk'is, est'as efektiv'e perfekt'a. Petronius si'a'flank'e, kun la kutim'a sen'zorg'o, ŝajn'is atribu'i nenia'n signif'o'n al si'a pozici'o. Li est'is, kiel ordinar'e, mal'rapid'em'a, mal'diligent'a, sprit'a kaj skeptik'a. Mult'foj'e li impres'is la hom'o'j'n, kvazaŭ li mok'us ili'n, si'n mem, la cezar'o'n kaj la tut'a'n mond'o'n. Ia'moment'e li kuraĝ'is eĉ riproĉ'i la cezar'o'n okul'o'j kontraŭ okul'o'j, kaj kiam la ali'a'j kred'is, ke li risk'as tro mult'e aŭ simpl'e prepar'as al si pere'o'n, li sci'is subit'e spic'i la riproĉ'o'n tiel, ke ĝi rezult'is je li'a profit'o, kaj en la ĉe'est'ant'o'j vek'ad'is admir'o'n kaj la konvink'o'n, ke ne ekzist'as situaci'o, el kiu li ne el'iĝ'us triumf'e. Foj'e, pli mal'pli semajn'o'n post la re'ven'o de Vinicius el Rom'o, la cezar'o leg'is en mal'grand'a rond'o fragment'o'j'n el si'a Troica ; kiam li fin'is kaj kiam tra'son'is la rav'ek'kri'o'j, Petronius, demand'it'a de la cezar'o per rigard'o, dir'is :

—Mizer'a'j vers'o'j, ind'a'j est'i ĵet'it'a'j en fajr'o'n.

La kor'o'j de la ĉe'est'ant'o'j ĉes'is bat'i pro terur'o, ĉar Nero de si'a infan'ec'o neniam aŭd'is el ies buŝ'o simil'a'n juĝ'o'n ; nur la vizaĝ'o de Tigellinus ek'radi'is de ĝoj'o. Vinicius, ali'flank'e, pal'iĝ'is, kred'ant'e, ke Petronius, kiu neniam ebri'iĝ'ad'is, ĉi - foj'e ebri'iĝ'is.

Kaj Nero komenc'is demand'i per miel'a voĉ'o, en kiu tamen vibr'is profund'e vund'it'a mem'am'o :

—Kio'n mal'bon'a'n vi trov'as en ili?

Tiam Petronius ek'atak'is li'n.

—Ne kred'u al ili —li dir'is, montr'ant'e per la man'o la ĉe'est'ant'o'j'n —ili nenio'n kompren'as pri poezi'o. Vi demand'as, kio est'as mal'bon'a en tiu'j vers'o'j? Se vi vol'as la ver'o'n, mi dir'os al vi : ili est'as bon'a'j por Virgilio, bon'a'j por Ovidi'o, bon'a'j eĉ por Homer'o, sed ne por vi. Vi ne rajt'as verk'i tia'j'n. Tiu brul'o, kiu'n vi pri'skrib'as, ne'sufiĉ'e brul'vund'as. Ne aŭskult'u la flat'o'j'n de Lucanus. Li'n por tia'j sam'a'j vers'o'j mi konfes'us geni'ul'o, sed ne vi'n. Ĉu vi sci'as, kial? Ĉar vi est'as pli grand'a, ol ili. Al kiu la di'o'j don'is tiom, kiom al vi, de tiu oni pov'as pli mult'e postul'i. Sed vi est'as mal'diligent'a. Vi prefer'as dorm'i post la prandium, ol ĉif'i la vest'o'n, sid'ant'e ĉe la labor'o. Vi pov'as kre'i poem'o'n, al kiu simil'a'n la mond'o ĝis nun ne kon'is, kaj tial mi dir'as al vi en la okul'o'j'n : verk'u pli bon'a'n!

Li parol'is tio'n ĉi sen'zorg'e, kvazaŭ mok'ant'e kaj kun'e grumbl'ant'e, sed la okul'o'j de la cezar'o kovr'iĝ'is per nebul'o de volupt'o kaj li dir'is :

—La di'o'j don'is al mi iom'a'n talent'o'n, sed ili don'is al mi ankaŭ pli mult'e, nom'e kompetent'a'n kaj ver'a'n amik'o'n, kiu sol'a sci'as parol'i ver'o'n en la okul'o'j'n.

Dir'ant'e ĉi tio'n, li etend'is si'a'n gras'a'n man'o'n, sur'kresk'it'a'n de rust'kolor'a'j har'o'j, al or'a kandelabr'o, rab'it'a en Delf'o'j, por brul'ig'i la vers'aĵ'o'n.

Sed Petronius for'pren'is ĝi'n de li, antaŭ ol la flam'o tuŝ'is la papirus'o'n.

—Ne, ne! —li dir'is —eĉ tiel mizer'a vers'aĵ'o aparten'as al la hom'ar'o. Las'u ĝi'n al mi.

—Permes'u tiu'okaz'e, ke mi send'u ĝi'n alvi en skatol'o de mi mem projekt'it'a —respond'is Nero, prem'ant'e li'a'j'n man'o'j'n.

Kaj post moment'o li komenc'is parol'i :

—Jes, vi est'as prav'a. Mi'a brul'eg'o de Troj'o ne'sufiĉ'e brul'as, mi'a fajr'o ne'sufiĉ'e brul'vund'as. Mi pens'is tamen, ke se mi egal'os al Homer'o, mi jam pov'os est'i kontent'a. Cert'a mank'o de kuraĝ'o kaj tro modest'a si'n'taks'ad'o ĉiam mal'help'is mi'n. Vi mal'ferm'is al mi la okul'o'j'n. Sed ĉu vi sci'as, kial est'as tiel, kiel vi dir'as? Jen, kiam skulpt'ist'o vol'as kre'i figur'o'n de di'o, li serĉ'as model'o'n, mi dum'e hav'is nenia'n model'o'n. Mi neniam vid'is brul'ant'a'n urb'o'n kaj tial ne mi'a pri'skrib'o mank'as ver'ec'o.

—Do mi dir'as al vi, ke oni dev'as est'i tamen grand'a art'ist'o, por tio'n kompren'i.

Nero en'pens'iĝ'is, kaj post moment'o li dir'is :

—Respond'u, Petronius, al unu mi'a demand'o : ĉu vi bedaŭr'as, ke Troj'o for'brul'is?

—Ĉu mi bedaŭr'as?... Je la lam'a edz'o de Venus'o, tut'e ne! Kaj mi dir'os al vi, kial! Jen Troj'o ne for'brul'us, se Promete'o ne est'us donac'int'a fajr'o'n al la hom'o'j kaj se la grek'o'j ne est'us vok'int'a'j Priam'o'n al milit'o ; kaj se ne est'us fajr'o Esĥil'o ne verk'us si'a'n Promete'o'n, sam'e kiel, sen la milit'o, Homer'o ne verk'us Iliad'o'n. Mi prefer'as, ke ekzist'as Promete'o kaj Iliad'o, ol ke konserv'iĝ'us urb'aĉ'o, ver'ŝajn'e mizer'a kaj mal'pur'a, en kiu nun sen'dub'e sid'us iu aĉ'a provinc'estr'o kaj ted'ad'us vi'n per konflikt'o'j kun la lok'a areopag'o.

—Jen, kio'n signif'as parol'i prudent'e —respond'is la cezar'o. —Por poezi'o kaj art'o oni rajt'as ke dev'as ofer'i ĉio'n. Feliĉ'a'j la aĥaj'an'o'j, kiu'j hav'ig'is al Homer'o la tem'o'n por Iliad'o, kaj feliĉ'a Priam'o, kiu rigard'is la pere'o'n de l ' patr'uj'o! Kaj mi? mi neniam vid'is brul'ant'a'n urb'o'n.

Sekv'is moment'o de silent'o, kiu'n inter'romp'is Tigellinus.

—Mi ja dir'is jam al vi, cezar'o —li ek'parol'is —ordon'u, kaj mi brul'ig'os Antiumon. Aŭ, prefer'e, se vi domaĝ'as ĉi tiu'j'n ĝarden'o'j'n kaj palac'o'j'n, mi ordon'os brul'ig'i la ŝip'o'j'n en Ostio aŭ konstru'ig'os sur la alban'a ĉe'mont'aĵ'o lign'a'n urb'o'n, en kiu'n vi mem ĵet'os flam'o'n. Ĉu vi vol'as?

Sed Nero ĵet'is al li rigard'o'n plen'a'n de mal'estim'o.

—Mi ĝu'u la vid'o'n de brul'ant'a'j lign'a'j bud'o'j? Vi'a intelekt'o tut'e mal'riĉ'iĝ'is, Tigellinus! Kaj mi vid'as, krom'e, ke vi ne tre alt'e taks'as mi'a'n talent'o'n kaj mi'a'n Troica, se vi opini'as, ke iu ali'a ofer'o est'us por ĝi tro grand'a.

Tigellinus konfuz'iĝ'is, kaj Nero al'don'is post moment'o, kvazaŭ vol'ant'e ŝanĝ'i la tem'o'n :

—La somer'o ven'as... Ho, kiel mal'bon'odor'as nun cert'e tiu Rom'o!... Tamen por la somer'a'j cirk'lud'o'j oni dev'os tie'n re'ven'i.

Subit'e Tigellinus dir'is :

—Kiam vi for'ig'os la aŭgust'an'o'j'n, cezar'o, permes'u al mi rest'i moment'e kun vi...

Hor'o'n post'e Vinicius, re'ven'ant'e kun Petronius el la cezar'a palac'o, parol'is :

—Mi hav'is kaŭz'e de vi moment'o'n de terur'o. Mi kred'is, ke vi, ebri'e, pere'ig'is vi'n ne're'vok'ebl'e. Memor'u, ke vi lud'as per mort'o.

—Ĝi est'as mi'a aren'o —respond'is sen'zorg'e Petronius —kaj amuz'as mi'n, ke mi est'as sur ĝi la plej bon'a el la gladiator'o'j. Vid'u, kiel fin'iĝ'is la afer'o. Mi'a influ'o kresk'is ankoraŭ de tiu ĉi vesper'o. Li send'os al mi si'a'n vers'aĵ'o'n en skatol'o, kiu —ĉu vi vol'as vet'i? —est'os tre'eg'e riĉ'a kaj en tre'eg'e mal'bon'a gust'o. Mi ordon'os al mi'a kurac'ist'o ten'ad'i en ĝi laks'ig'il'o'j'n. Mi tio'n far'is ankaŭ tial, ke Tigellinus, vid'ant'e, kiel sukces'as tia'j afer'o'j, vol'os mi'n sen'dub'e imit'i, kaj mi imag'as, kio okaz'os, se li ĝu'ig'os al la cezar'o sprit'aĵ'o'n. Ĝi est'os, kvazaŭ pirene'a urs'o vol'us danc'i sur ŝnur'o. Mi rid'os, kiel Demokrit'o. Se mi nepr'e vol'us, mi pov'us ebl'e pere'ig'i Tigellinuson kaj iĝ'i li'a'lok'e prefekt'o de la pretori'an'o'j. Tiam mi hav'us en la man'o'j Ahenobarbuson mem. Sed mi est'as tro mal'diligent'a. Mi jam prefer'as tia'n iel'a'n viv'o'n, kia'n mi viv'as, kaj eĉ la vers'aĵ'o'j'n de la cezar'o.

—Kia lert'ec'o, kiu eĉ el mal'laŭd'o sci'as far'i flat'o'n! Sed ĉu efektiv'e la vers'aĵ'o est'is tiel mal'bon'a? Mi tiu'j'n afer'o'j'n ne kompren'as.

—Ĝi ne est'as mal'pli bon'a, ol ali'a'j. Lucanus hav'as en unu fingr'o pli da talent'o, sed ankaŭ la Kupr'o'barb'a hav'as io'n. Li hav'as antaŭ ĉio sen'lim'a'n plaĉ'o'n je poezi'o kaj muzik'o. Post du tag'o'j ni dev'as est'i ĉe li kaj aŭskult'i muzik'o'n por la himn'o al Afrodit'o, kiu'n li hodiaŭ aŭ morgaŭ fin'os. Ni est'os en mal'grand'a rond'o. Nur mi, vi, Tulius Senecio kaj la jun'a Nerv'a. Kaj koncern'e la vers'aĵ'o'j'n, kio'n mi dir'is al vi, ke mi ili'n uz'ad'as post festen'o, kiel Vitelius fenikopter'a'n plum'o'n, ĝi est'as mal'ver'o!... Ia'foj'e ili eĉ est'as elokvent'a'j. La vort'o'j de Hekub'o est'as kor'tuŝ'a'j... Ŝi plend'as la dolor'o'j'n de akuŝ'o, kaj Nero sci'is trov'i taŭg'a'j'n esprim'o'j'n ebl'e tial, ke li mem en dolor'o akuŝ'as ĉiu'n vers'o'n... Ia'foj'e mi li'n kompat'as. Je Poluks'o! Kia strang'a miks'aĵ'o de la ec'o'j! Ankaŭ Caligula hav'is mank'o'n en la kap'o, sed tia strang'ul'aĉ'o li ne est'is.

—Kiu sci'as antaŭ'vid'i, kio'n pov'as ating'i la frenez'o de Ahenobarbus? —dir'is Vinicius.

—Neniu, absolut'e. Pov'us ankoraŭ okaz'i tia'j afer'o'j, ke dum jar'cent'o'j ĉe la nur'a pens'o pri ili la har'o'j hirt'iĝ'ad'os sur hom'a'j kap'o'j. Sed tio ĝust'e est'as interes'a, mal'ordinar'a, kaj kvankam oft'e mi enu'as, kiel Amon'a Jov'o en la dezert'o, mi pens'as, ke kun ali'a cezar'o mi enu'us ankoraŭ pli eg'e. Vi'a Paŭl'o la jude'an'o est'as elokvent'a, tio'n ĉi mi pri li konfes'as, kaj se simil'a'j al li hom'o'j proklam'ad'os tiu'n instru'o'n, ni'a'j di'o'j gard'u si'n serioz'e, ke ili iam ne ir'u en mal'nov'aĵ'ej'o'n. Ver'e, ke se ekzempl'e la cezar'o est'us krist'an'o, ni ĉiu'j sent'us ni'n pli sekur'a'j. Sed —vid'u —vi'a profet'o el Tars'o, koncern'ig'ant'e si'a'j'n argument'o'j'n al mi, ne pens'is, ke tiu ĉi ne'cert'ec'o prezent'as por mi la ĉarm'o'n de la viv'o. Kiu ne lud'as kub'o'j'n, ne mal'gajn'as si'a'n hav'aĵ'o'n, tamen hom'o'j lud'as kub'o'j'n. Est'as en tio ia plezur'eg'o kaj ia forges'o. Mi kon'as fil'o'j'n de kavalir'o'j kaj senat'an'o'j, kiu'j propr'a'vol'e iĝ'is gladiator'o'j. Vi dir'as, ke mi lud'as per la viv'o, kaj tiel est'as, sed mi far'as tio'n, ĉar ĝi mi'n amuz'as, kaj vi'a'j krist'an'a'j virt'o'j enu'ig'us mi'n, sam'e kiel la trakt'aĵ'o'j de Seneca, en unu tag'o. Tial la elokvent'ec'o de Paŭl'o rest'is sen'efik'a. Li dev'us kompren'i, ke tia'j hom'o'j, kiel mi, neniam akcept'os tiu'n instru'o'n. Vi —est'as io ali'a! Kun vi'a natur'o vi pov'is aŭ ek'mal'am'i la nom'o'n de krist'an'o, kiel pest'o'n, aŭ iĝ'i krist'an'o. Mi konfes'as ili'n prav'a'j, osced'ant'e. Ni frenez'as, kur'as al abism'o, io ne'kon'at'a ven'as al ni el la est'ont'ec'o, io krak'as sub ni, io mort'as apud'e —mi konsent'as! Sed ni sci'os mort'i, kaj dum'e ni ne dezir'as ŝarĝ'i la viv'o'n kaj serv'i al la mort'o, antaŭ ol ĝi ni'n pren'os. Viv'o ekzist'as por si mem, ne por mort'o.

—Mi tamen vi'n bedaŭr'as, Petrontius.

—Ne bedaŭr'u mi'n pli, ol mi mi'n mem bedaŭr'as. Antaŭ'e vi ne sent'is vi'n inter ni mal'bon'e, kaj, milit'ant'e en Armen'uj'o, vi sopir'is Rom'o'n.

—Ankaŭ nun mi sopir'as Rom'o'n.

—Jes! ĉar vi ek'am'is krist'an'a'n vest'pastr'in'o'n, kiu loĝ'as en Trans'tibr'o. Nek mi ĝi'n mir'as, nek mi ĝi'n riproĉ'as al vi. Mi mir'as pli mult'e, ke malgraŭ tiu instru'o, pri kiu vi dir'as, ke ĝi est'as mar'o de feliĉ'o, kaj malgraŭ tiu am'o, kiu est'as baldaŭ kron'ot'o, mal'ĝoj'o ne mal'aper'as de vi'a vizaĝ'o. Pomponia Graecina est'as ĉiam mal'gaj'a, kaj vi, de la temp'o, kiam vi iĝ'is krist'an'o, ĉes'is rid'et'i. Ne pen'u mi'n konvink'i, ke ĝi est'as gaj'a instru'o. El Rom'o vi re'ven'is eĉ pli mal'gaj'a, ol antaŭ'e. Se tia est'as vi'a krist'an'a am'o, je la hel'a'j bukl'o'j de Bakĥ'o! mi ne sekv'os vi'a'n ekzempl'o'n.

—Ĝi est'as ali'a afer'o —respond'is Vinicius —mi ĵur'as al vi ne je la bukl'o'j de Bakĥ'o, sed je la anim'o de mi'a patr'o, ke neniam en la antaŭ'a temp'o mi eĉ antaŭ'gust'um'is tia'n feliĉ'o'n, kia'n mi spir'as hodiaŭ. Sed mi sopir'as sen'lim'e kaj —ĝi est'as pli strang'a —kiam mi est'as for de Ligia, ŝajn'as al mi, ke super ŝi pez'as ia danĝer'o. Mi ne sci'as, kia ĝi est'as, nek el kie ĝi pov'us ven'i, sed mi ĝi'n antaŭ'sent'as, kiel oni antaŭ'sent'as fulm'o'tondr'o'n.

—Mi promes'as dum du tag'o'j hav'ig'i por vi permes'o'n for'las'i Antiumon por tiel long'e, kiel vi vol'os. Poppaea est'as iel pli trankvil'a kaj, kiom mi sci'as, nenio minac'as de ŝi al vi, nek al Ligia.

—Eĉ hodiaŭ ŝi mi'n demand'is, kio'n mi far'is en Rom'o, kvankam mi'a for'vetur'o est'is sekret'o.

—Pov'as est'i, ke ŝi ordon'is vi'n spion'i. Nun tamen ŝi ankaŭ dev'as konsider'i mi'a'n influ'o'n.

Vinicius halt'is kaj dir'is :

—Paŭl'o dir'as, ke Di'o ia'foj'e avert'as, sed ne permes'as kred'i aŭgur'o'j'n, do mi kontraŭ'star'as al tiu ĉi kred'o, sed mi ne pov'as ĝi'n venk'i. Mi rakont'os al vi, kio okaz'is, por de'ĵet'i la ŝarĝ'o'n de la kor'o. Mi sid'is kun Ligia, unu apud la ali'a, en nokt'o tiel seren'a, kiel la hodiaŭ'a, kaj ni plan'is ni'a'n est'ont'a'n viv'o'n. Mi ne sci'as dir'i al vi, kiel feliĉ'a'j kaj trankvil'a'j ni est'is. Subit'e leon'o'j komenc'is muĝ'i. Ĝi est'as en Rom'o ordinar'a afer'o, tamen de tiu moment'o mi ne hav'as trankvil'o'n. Ŝajn'as al mi, ke est'is en tio ia minac'o, kvazaŭ aŭgur'o de mal'feliĉ'o... Vi sci'as, ke terur'o ne kapt'as mi'n facil'e, sed tiam okaz'is io, ke terur'o plen'ig'is la tut'a'n mal'lum'o'n de la nokt'o. Ĝi ven'is tiel strang'e kaj tiel ne'atend'it'e, ke nun mi hav'as sen'ĉes'e en la orel'o'j tiu'j'n son'o'j'n kaj sen'ĉes'a'n mal'trankvil'o'n en la kor'o, kvazaŭ Ligia bezon'us mi'a'n defend'o'n de io terur'a... ebl'e ĝust'e de tiu'j leon'o'j. Kaj mi viv'as en turment'o. Hav'ig'u por mi permes'o'n for'vetur'i, ĉar ali'e mi for'vetur'os sen'permes'e. Mi ne pov'as sid'i ĉi tie, mi ripet'as, ke mi ne pov'as!

Petronius komenc'is rid'i.

—Tio'n ni ankoraŭ ne ating'is —li dir'is —ke fil'o'j de konsul'o'j aŭ ili'a'j edz'in'o'j est'u trans'don'it'a'j al leon'o'j sur aren'o'j. Pov'as vi'n renkont'i ĉia ali'a mort'o, sed ne tia. Kiu sci'as ceter'e, ĉu tio est'is leon'o'j, ĉar la german'a'j ur'o'j muĝ'as tut'e ne mal'pli fort'e, ol ili. Koncern'e mi'n, mi mok'as aŭgur'o'j'n kaj la sort'o'n. Hieraŭ la nokt'o est'is varm'a kaj mi vid'is stel'o'j'n fal'ant'a'j'n, kiel pluv'o. Al tiu kaj ia mal'agrabl'a'n sent'o'n kaŭz'us tia vid'aĵ'o, sed mi ek'pens'is : se est'as inter ili ankaŭ mi'a stel'o, ne mank'os al mi almenaŭ societ'o!...

Post'e li ek'silent'is por moment'o, kaj iom pens'int'e, dir'is :

—Ceter'e, vid'u, se vi'a Krist'o lev'iĝ'is el mort'int'o'j, Li pov'as ankaŭ vi'n gard'i de la mort'o.

—Li pov'as —respond'is Vinicius, rigard'ant'e la stel'plen'a'n ĉiel'o'n.

ĈAPITRO XLI

Nero lud'is kaj kant'is himn'o'n honor'e al la “ Cipr'a di'in'o ”, al kiu li mem kompon'is vers'aĵ'o'j'n kaj muzik'o'n. Li est'is tiu'tag'e voĉ'riĉ'a kaj sent'is, ke li'a muzik'o ver'e rav'as la ĉe'est'ant'o'j'n ; tiu ĉi sent'o don'is tiom da fort'o al la ton'o'j, kiu'j'n li el'ig'ad'is el la brust'o, kaj tiel ekzalt'is li'a'n propr'a'n anim'o'n, ke li ŝajn'is est'i inspir'it'a. Fin'e li mem pal'iĝ'is pro sincer'a emoci'o. Ebl'e ankaŭ la unu'a'n foj'o'n en la viv'o li ne vol'is aŭskult'i laŭd'o'j'n de la ĉe'est'ant'o'j. Dum moment'o li sid'is kun man'o'j apog'it'a'j sur la citr'o kaj kun klin'it'a kap'o, post'e li lev'iĝ'is subit'e.

—Mi est'as lac'a kaj bezon'as aer'o'n. Agord'u dum'e la citr'o'j'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, li volv'is silk'a'n tuk'o'n ĉirkaŭ la gorĝ'o.

—Vi ven'u kun mi —li dir'is —turn'ant'e si'n al Petronius kaj Vinicius, sid'ant'a'j en angul'o de la ĉambr'o. —Vi, Vinicius, don'u al mi la brak'o'n, ĉar mank'as al mi fort'o'j, kaj Petronius parol'os al mi pri muzik'o.

Ili ir'is kun'e sur teras'o'n, pavim'it'a'n per alabastr'o kaj sur'ŝut'it'a'n per safran'o'j.

—Ĉi tie oni spir'as pli liber'e —dir'is Nero. —Mi'a anim'o est'as tuŝ'it'a kaj mal'gaj'a, kvankam mi vid'as, ke kun tio, kio'n mi prov'e kant'is, mi pov'as prezent'iĝ'i publik'e, kaj ke ĝi est'os triumf'o, kia'n neniu roman'o iam ĝis nun ating'is.

—Vi pov'as prezent'iĝ'i ĉi tie, en Rom'o kaj en Aĥaj'o. Mi vi'n admir'is per la tut'a kor'o kaj mens'o, di'a! —respond'is Petronius.

—Mi sci'as. Vi est'as tro mal'diligent'a, por lac'ig'i vi'n per laŭd'o'j. Kaj vi est'as sincer'a, kiel Tulius Senecio, sed pli kompetent'a, ol li. Dir'u al mi, kio'n vi opini'as pri muzik'o?

—Kiam mi aŭskult'as poezi'o'n, kiam mi rigard'as kvadrig'o'n, konduk'at'a'n de vi en cirk'o, bel'a'n statu'o'n, bel'a'n templ'o'n aŭ bild'o'n, mi sent'as, ke tio'n, kio'n mi vid'as, mi plen'e posed'o'pren'as kaj ke en mi'a rav'o est'as ĉio, kio'n tiu art'o pov'as don'i. Sed kiam mi aŭskult'as muzik'o'n, precip'e vi'a'n, prezent'iĝ'as al mi ĉiam nov'a'j bel'o'j kaj volupt'o'j. Mi post'kur'as ili'n, kapt'as, sed antaŭ ol mi ili'n en'sorb'as, al'flu'as jam nov'a'j kaj nov'a'j, tut'e kiel mar'a'j ond'o'j, kiu'j ven'as el sen'fin'ec'o. Do mi dir'os al vi, ke muzik'o est'as kiel mar'o. Ni star'as sur unu bord'o kaj vid'as la mal'proksim'a'n ond'ar'o'n, sed la ali'a'n bord'o'n ek'vid'i ni ne pov'as.

—Ha, kiel profund'a kon'ant'o vi est'as! —dir'is Nero.

Kaj dum moment'o ili paŝ'is silent'e, nur la safran'o'j krak'et'is mal'laŭt'e sub ili'a'j pied'o'j.

—Vi esprim'is mi'a'n pens'o'n —dir'is fin'e Nero —kaj tial mi ĉiam dir'as, ke en la tut'a Rom'o vi sol'a sci'as mi'n kompren'i. Jes. La sam'a'n ankaŭ mi opini'as pri muzik'o. Kiam mi lud'as kaj kant'as, mi vid'as tia'j'n afer'o'j'n, pri kiu'j mi ne sci'is, ke ili ekzist'as en mi'a regn'o aŭ en la mond'o. Jen mi est'as cezar'o kaj la mond'o aparten'as al mi, mi hav'as ĉia'n pov'o'n. Tamen muzik'o mal'kovr'as antaŭ mi nov'a'j'n land'o'j'n, nov'a'j'n mont'o'j'n kaj mar'o'j'n kaj nov'a'j'n volupt'o'j'n, kiu'j'n mi ĝis nun ne kon'is. Plej oft'e mi ne sci'as ili'n nom'i, nek kompren'i per la intelekt'o —mi nur sent'as ili'n. Mi sent'as la di'o'j'n, mi vid'as Olimp'o'n. Ia trans'mond'a vent'o blov'as al mi ; mi rimark'as, kvazaŭ en nebul'o, ia'j'n grand'a'j'n afer'o'j'n, sen'lim'a'j'n kaj trankvil'a'j'n, tiel hel'a'j'n kiel sun'lev'iĝ'o... La tut'a Sferoso lud'as ĉirkaŭ'e, kaj mi konfes'as al vi... ( ĉe tio ĉi la voĉ'o de Nero ek'trem'is de efektiv'a mir'o ), ke mi, cezar'o kaj di'o, sent'as mi'n tiam mal'grand'a, kiel polv'o. Ĉu vi kred'as ĝi'n?

—Jes. Nur grand'a'j art'ist'o'j pov'as sent'i si'n mal'grand'a'j antaŭ art'o...

—Hodiaŭ est'as nokt'o de sincer'ec'o, do mi mal'ferm'as antaŭ vi la anim'o'n, kiel antaŭ amik'o, kaj mi dir'os al vi io'n pli... Ĉu vi kred'as, ke mi est'as blind'a aŭ sen'ig'it'a de saĝ'o? Ĉu vi kred'as, ke mi ne sci'as, ke en Rom'o oni skrib'as sur la mur'eg'o'j insult'o'j'n kontraŭ mi, ke oni mi'n nom'as patri'n'mort'ig'int'o kaj edz'in'mort'ig'int'o... ke oni mi'n konsider'as monstr'o kaj kruel'ul'o, tial, ĉar Tigellinus hav'ig'is de mi kelk'a'j'n mort'verdikt'o'j'n kontraŭ mi'a'j mal'amik'o'j? Jes, mi'a kar'a, oni mi'n konsider'as monstr'o, kaj mi sci'as pri tio... Ili kred'ig'is al mi kruel'ec'o'n tia'grad'e, ke mi mem mi'n demand'as ia'foj'e, ĉu mi ne est'as kruel'a... Sed ili ne kompren'as tio'n, ke ag'o'j de hom'o pov'as est'i ia'foj'e kruel'a'j, kaj la hom'o pov'as ne est'i kruel'a. Ha, neniu kred'us, kaj ebl'e vi ankaŭ, mi'a kar'a, ne kred'os, ke en kelk'a'j moment'o'j, kiam muzik'o balanc'as mi'a'n anim'o'n, mi sent'is mi'n tiel bon'a, kiel infan'o en lul'il'o. Mi ĵur'as al vi je tiu'j stel'o'j, kiu'j bril'as super ni, ke mi dir'as al vi pur'a'n ver'o'n : hom'o'j ne sci'as, kiom da bon'o kuŝ'as en tiu ĉi kor'o kaj kia'j'n trezor'o'j'n mi mem en ĝi ek'vid'as, kiam la pord'o'n al ili mal'ferm'as muzik'o.

Petronius, kiu hav'is nenia'n dub'o'n, ke Nero parol'as ĉi - moment'e sincer'e kaj ke muzik'o efektiv'e pov'as el'profund'ig'i divers'a'j'n pli nobl'a'j'n em'o'j'n de li'a natur'o, sur'prem'it'a'j'n de mont'o'j da ego'ism'o, diboĉ'em'o kaj krim'o'j, dir'is :

—Oni dev'as kon'i vi'n tiel intim'e, kiel mi ; Rom'o neniam sci'is vi'n taks'i.

Kaj la cezar'o apog'is si'n pli fort'e sur la brak'o de Vinicius, kvazaŭ li fleks'iĝ'us sub la ŝarĝ'o de mal'just'ec'o, kaj respond'is :

Tigellinus dir'is al mi, ke en la senat'o oni flustr'as unu al ali'a en la orel'o'j'n, ke Diodorus kaj Terpnos pli bon'e lud'as citr'o'j'n, ol mi. Eĉ tio'n ĉi oni al mi rifuz'as! Sed vi, kiu ĉiam parol'as ver'o'n, dir'u al mi sincer'e : ĉu ili lud'as pli bon'e, aŭ egal'e bon'e, kiel mi?

—Tut'e ne. Vi hav'as pli dolĉ'a'n tuŝ'o'n, kaj kun'e pli da fort'o. En vi oni ek'kon'as art'ist'o'n, en ili —lert'a'j'n meti'ist'o'j'n. Kontraŭ'e! aŭd'int'e antaŭ'e ili'a'n muzik'o'n, oni kompren'as pli bon'e, kio vi est'as.

—Se tiel est'as, mi las'os ili'n viv'i. Neniam ili diven'os, kia'n serv'o'n vi far'is al ili en tiu ĉi moment'o. Ceter'e, se mi ili'n kondamn'us, mi dev'us akcept'i ali'a'j'n muzik'ist'o'j'n anstataŭ'e.

—Kaj krom'e oni parol'us, ke pro am'o al muzik'o vi eksterm'as muzik'o'n en vi'a regn'o. Neniam mort'ig'u art'o'n pro art'o, di'a!

—Kiel ali'a vi est'as, ol Tigellinus —respond'is Nero —sed vid'u, mi est'as ĝust'e en ĉio art'ist'o, kaj ĉar muzik'o mal'ferm'as antaŭ mi spac'o'j'n, kies ekzist'o'n mi eĉ ne supoz'is, land'o'j'n, kiu'j'n mi ne reg'as, volupt'o'n kaj feliĉ'o'n, kiu'j'n mi neniam spert'is, tial mi ne pov'as viv'i la ordinar'a'n viv'o'n. Ĝi, la muzik'o, dir'is al mi, ke ekster'ordinar'ec'o ekzist'as, do mi serĉ'as tiu'n ekster'ordinar'ec'o'n per la tut'a potenc'o de la pov'o, kiu'n la di'o'j met'is en mi'a'j'n man'o'j'n. Ia'foj'e ŝajn'as al mi, ke por ating'i tiu'j'n olimp'a'j'n mond'o'j'n oni dev'as far'i io'n tia'n, kio'n neniu hom'o far'is ĝis nun, ke oni dev'as super'i la hom'a'n id'ar'o'n en bon'o aŭ mal'bon'o. Mi sci'as ankaŭ, ke hom'o'j suspekt'as mi'n pri frenez'o. Sed mi ne frenez'as, mi nur serĉ'as! kaj se mi frenez'as, ĝi est'as pro enu'o kaj mal'pacienc'o, ke mi ne pov'as trov'i. Mi serĉ'as! vi kompren'as mi'n, kaj tial mi vol'as est'i pli grand'a, ol hom'o, ĉar nur ĉi - manier'e mi pov'as est'i plej grand'a, kiel art'ist'o.

Ĉe tio ĉi mal'laŭt'ig'is la voĉ'o'n, tiel, ke Vinicius ne pov'u li'n aŭd'i, kaj al'met'int'e la buŝ'o'n al la orel'o de Petronius, komenc'is flustr'i :

—Ĉu vi sci'as, ke mi ĉef'e tial kondamn'is je mort'o la patr'in'o'n kaj la edz'in'o'n? Ĉe la sojl'o de l ' ne'kon'at'a mond'o mi vol'is far'i plej grand'a'n ofer'o'n, kia'n hom'o pov'as far'i. Mi kred'is, ke post'e io okaz'os kaj ke mal'ferm'iĝ'os ia pord'o, post kiu mi ek'vid'os io'n ne'kon'at'a'n. Est'u ĝi mir'ind'a aŭ terur'a super la hom'a kompren'o, ĝi est'u nur ekster'ordinar'a kaj grand'a... Sed ankaŭ tiu ofer'o ne sufiĉ'is. Por mal'ferm'i la trans'ter'a'n pord'o'n ofer'o pli grand'a est'as vid'ebl'e bezon'a —kaj far'iĝ'u tiel, kiel vol'as la orakol'o.

—Kio'n vi intenc'as far'i?

—Vi vid'os ĝi'n, vi vid'os pli baldaŭ, ol vi supoz'as. Dum'e sci'u, ke ekzist'as du Ner'o'j : unu tia, kia'n la hom'o'j kon'as en mi, la ali'a —art'ist'o, kiu'n kon'as nur vi sol'a kaj kiu, se li detru'as, kiel mort'o, aŭ diboĉ'as, kiel Bakĥ'o, far'as ĝi'n tial, ke li vol'as sufok'i la vulgar'ec'o'n kaj mizer'ec'o'n de la ordinar'a viv'o kaj ke li vol'as ĝi'n el'sark'i, se li eĉ dev'us uz'i fajr'o'n aŭ fer'o'n... Ho, kiel vulgar'a est'os ĉi tio mond'o, kiam mi ne est'os en ĝi plu!... Neniu ankoraŭ diven'as, nek eĉ vi, mi'a kar'a, kia art'ist'o mi est'as. Sed ĝust'e tial mi sufer'as kaj sincer'e al vi dir'as, ke la anim'o est'as en mi ia'foj'e tiel mal'gaj'a, kiel tiu'j cipres'o'j, kiu'j nigr'as tie antaŭ mi. Mal'facil'e est'as al hom'o port'i la ŝarĝ'o'n de la plej grand'a pov'o kaj de la plej grand'a talent'o...

—Mi kompat'as vi'n, cezar'o, per la tut'a kor'o, kaj kun mi kompat'as vi'n la ter'o kaj la mar'o, ne kalkul'ant'e Vinicius on, kiu ador'as vi'n en la anim'o.

—Li ankaŭ est'is ĉiam al mi simpati'a —dir'is Nero —kvankam li serv'as al Mars'o, ne al la muz'o'j.

—Li serv'as antaŭ ĉio al Afrodit'o —respond'is Petronius. Kaj subit'e li decid'is per unu ek'lud'o solv'i la afer'o'n de la nev'o kaj kun'e for'ig'i ĉia'j'n danĝer'o'j'n, kiu'j pov'us li'n minac'i.

—Li est'as en'am'iĝ'int'a, kiel Troilo kaj Kresido —li dir'is. —Permes'u al li, sinjor'o, for'ir'i Rom'o'n, aŭ li velk'os ĉi tie. Ĉu vi sci'as, ke la lig'a garanti'ul'in'o, kiu'n vi al li donac'is, est'as retro'vit'a, kaj Vinicius, ir'ant'e Antiumon, las'is ŝi'n sub la zorg'ad'o de iu Linus? Mi ne menci'is al vi pri tio, ĉar vi est'is kompon'ant'a vi'a'n himn'o'n, kaj tio ĉi est'as afer'o pli grav'a, ol ĉio. Vinicius vol'is hav'i ŝi'n kiel am'at'in'o'n, sed kiam ŝi montr'iĝ'is virt'a, kiel Lucretia, li en'am'iĝ'is je ŝi'a virt'o kaj nun dezir'as ŝi'n edz'in'ig'i. Ŝi est'as reĝ'a fil'in'o, do li ne mal'honor'os si'n, sed li est'as ver'a soldat'o : li sopir'as, velk'as, ĝem'as, sed atend'as la permes'o'n de si'a imperi'estr'o.

—Imperi'estr'o ne elekt'as edz'in'o'j'n por si'a'j soldat'o'j. Por kio li bezon'as mi'a'n permes'o'n?

—Mi dir'is al vi, sinjor'o, ke li vi'n ador'as.

—Tiom pli li pov'as est'i cert'a pli mi'a permes'o. Ŝi est'as bel'a knab'in'o, sed tro mal'larĝ'a en la koks'o'j. La aŭgust'in'o Poppaea plend'is al mi, ke ŝi mal'san'ig'is per sorĉ'o'j ni'a'n infan'o'n en la ĝarden'o'j de Palatin'o...

—Sed mi dir'is al Tigellinus, ke sorĉ'o'j ne influ'as di'o'j'n. Ĉu vi memor'as, di'a, kiel li konfuz'iĝ'is kaj kiel vi mem kri'is : habet!

—Mi memor'as.

Kaj li turn'is si'n al Vinicius :

—Ĉu vi am'as ŝi'n tiel, kiel dir'as Petronius?

—Mi am'as ŝi'n, sinjor'o! —respond'is Vinicius.

—Do mi ordon'as al vi morgaŭ sen'prokrast'e ir'i Rom'o'n, edz'in'ig'i ŝi'n kaj ne re'ven'i antaŭ mi'a'j'n okul'o'j'n sen la edz'iĝ'a ring'o.

—Dank'o'n al vi, sinjor'o, el la kor'o kaj el la anim'o.

—Ho, kiel agrabl'e est'as feliĉ'ig'ad'i hom'o'j'n —dir'is la cezar'o. —Mi vol'us far'i nenio'n ali'a'n dum la tut'a viv'o.

—Far'u al ni ankoraŭ unu favor'o'n, di'a —dir'is Petronius —kaj deklar'u vi'a'n vol'o'n en la ĉe'est'o de la aŭgust'in'o. Vinicius neniam kuraĝ'us edz'in'ig'i knab'in'o'n, kiu'n la aŭgust'in'o mal'simpati'as, sed vi, sinjor'o, dis'pel'us per unu vort'o ŝi'a'j'n mal'plaĉ'o'j'n, sci'ig'ant'e, ke vi mem tio'n ordon'is.

—Bon'e —dir'is la cezar'o —al vi kaj al Vinicus mi sci'us nenio'n rifuz'i.

Li re'ir'is al la palac'o, kaj ili sekv'is li'n, kun kor'o'j plen'a'j de ĝoj'o pro la venk'o. Vinicius dev'is si'n de'ten'i, por ne ĵet'i si'n sur la kol'o'n de Petronius, ĉar nun ĉia'j danĝer'o'j kaj bar'o'j ŝajn'is est'i for'ig'it'a'j.

En la atrium de la palac'o la jun'a Nerv'a kaj Tulius Senecio amuz'is la aŭgust'in'o'n per konversaci'o, dum Terpnos kaj Diodorus est'is agord'ant'o'j la citr'o'j'n. Nero, en'ir'int'e, sid'iĝ'is sur seĝ'o'n, inkrust'it'a'n per testud'a ŝel'o, kaj flustr'int'e io'n en la orel'o'n de grek'a paĝi'o, atend'is.

La paĝi'o baldaŭ re'ven'is kun or'a skatol'o. Nero mal'ferm'is ĝi'n kaj, elekt'int'e kol'ĉen'o'n el grand'eg'a'j opal'o'j, dir'is :

—Jen est'as juvel'o'j, ind'a'j je la hodiaŭ'a vesper'o.

—La radi'o'j de maten'lum'o ŝajn'as bril'i en ili —respond'is Poppaea, konvink'it'e, ke la kol'ĉen'o est'as destin'it'a por ŝi.

La cezar'o dum moment'o jen lev'ad'is, jen mal'lev'ad'is la roz'kolor'a'j'n gem'o'j'n, fin'e li dir'is :

Vinicus, donac'u en mi'a nom'o tiu'n ĉi kol'ĉen'o'n al la jun'a lig'a reĝ'id'in'o, kiu'n mi ordon'as al vi edz'in'ig'i.

Plen'a de koler'o kaj de subit'a mir'o rigard'o de Poppaea komenc'is pas'ad'i de la cezar'o al Vinicius, fin'e ĝi halt'is sur Petronius.

Sed tiu ĉi, sen'zorg'e klin'it'a super la apog'il'o de si'a seĝ'o, kares'is per la man'o la ten'il'o'n de harp'o, kvazaŭ li vol'us preciz'e fiks'i en la memor'o ĝi'a'n form'o'n.

Dum'e Vinicius, esprim'int'e dank'o'n pro la donac'o, proksim'iĝ'is al Petronius kaj dir'is :

—Per kio mi re'pag'os al vi tio'n, kio'n vi far'is por mi hodiaŭ?

—Ofer'u al Eŭterp'o par'o'n da cign'o'j —respond'is Petronius —laŭd'u la kant'o'j'n de la cezar'o kaj rid'u aŭgur'o'j'n. Mi esper'as, ke muĝ'o de leon'o'j ne inter'romp'ad'os plu dorm'o'n al vi, nek al vi'a lig'a lili'o.

—Ne —dir'is Vinicius —nun mi est'as tut'e trankvil'a.

—Fortun'o favor'u vi'n ambaŭ. Sed nun atent'u, ĉar la cezar'o de'nov'e pren'as forming'o'n. Re'ten'u la spir'o'n, aŭskult'u kaj flu'ig'u larm'o'j'n.

La cezar'o efektiv'e pren'is form'ig'o'n en la man'o'n kaj lev'is la okul'o'j'n supr'e'n. En la ĉambr'o ek'silent'is inter'parol'o'j kaj la hom'o'j sid'is sen'mov'a'j, kvazaŭ ŝton'iĝ'int'a'j. Nur Terpnos kaj Diodorus, akompan'ont'a'j la cezar'o'n, rigard'is, mov'ant'e la kap'o'j'n, jen unu la ali'a'n, jen li'a'n buŝ'o'n, atend'ant'e la unu'a'j'n ton'o'j'n de la kant'o.

Subit'e en la vestibl'o iĝ'is mov'ad'o kaj bru'o, kaj moment'o'n post'e el trans la kurten'o el'ŝov'is si'n unu'e Phaon, liber'ig'it'o de la cezar'o, kaj tuj post li Lecanius, la konsul'o.

Nero sulk'ig'is la frunt'o'n.

—Pardon'u, di'a imperi'estr'o —dir'is Phaon per spir'eg'ant'a voĉ'o —Rom'o brul'as! pli'part'o de la urb'o est'as en flam'o'j!...

Je tiu ĉi nov'aĵ'o ĉiu'j ek'salt'is de si'a'j lok'o'j, Nero met'is la forming'o'n kaj dir'is :

—Ho di'o'j!... mi vid'os brul'ant'a'n urb'o'n kaj fin'os mi'a'n Troica!

Post'e li turn'is si'n al la konsul'o.

—Ĉu, for'las'ont'e tuj Antiumon, mi vid'os ankoraŭ la brul'eg'o'n?

—Sinjor'o! —respond'is la konsul'o, pal'a kiel mur'o —super la urb'o est'as unu mar'eg'o da flam'o'j : la fum'o sufok'as la loĝ'ant'o'j'n kaj la hom'o'j sven'as aŭ, frenez'iĝ'int'e, ĵet'as si'n en la fajr'o'n... Rom'o pere'as, sinjor'o!

Sekv'is moment'o da silent'o, kiu'n inter'romp'is la ek'kri'o de Vinicius :

mihi!

Kaj la jun'a vir'o, de'ĵet'int'e la tog'o'n, en sol'a tunik'o el'kur'is el la palac'o.

Nero lev'is la man'o'j'n al la ĉiel'o kaj vok'is :

—Ve al vi, sankt'a urb'o de Priam'o!...

ĈAPITRO XLII

Vinicius apenaŭ hav'is la temp'o'n ordon'i al kelk'a'j sklav'o'j, ke ili li'n sekv'u, post'e, salt'int'e sur ĉeval'o'n, li ek'kur'eg'is mez'e de la profund'a nokt'o tra la mal'plen'a'j strat'o'j de Antiumo en la direkt'o al Laurento. Ating'int'e sub la influ'o de la terur'a nov'aĵ'o la stat'o'n kvazaŭ de frenez'o kaj de mens'a sovaĝ'ec'o, li en moment'o'j ne konsci'is klar'e, kio kun li okaz'as, li nur sent'is, kvazaŭ sur tiu sam'a ĉeval'o post li'a dors'o sid'as mal'feliĉ'o kaj kri'ant'e en li'a'j'n orel'o'j'n : “ Rom'o brul'as! ” —vip'as li'n mem, la ĉeval'o'n, kaj pel'as ili'n en tiu'n fajr'o'n. Met'int'e si'a'n mal'kovr'it'a'n kap'o'n sur la ĉeval'a'n nuk'o'n, li kur'is nur en tunik'o, blind'e, ne rigard'ant'e antaŭ'e'n kaj ne atent'ant'e mal'help'aĵ'o'j'n, kontraŭ kiu'j li pov'us frakas'iĝ'i. Mez'e de la silent'o kaj mez'e de la nokt'o, trankvil'a kaj stel'riĉ'a la rajd'ant'o kaj la ĉeval'o, sur'verŝ'it'a'j de la lun'a bril'o, simil'is al sonĝ'a vizi'o. Li'a idume'a vir'ĉeval'o, al'prem'int'e la orel'o'j'n kaj etend'int'e la kol'o'n, kur'is kiel sag'o, pas'ant'e preter sen'mov'a'j cipres'o'j kaj blank'a'j palac'o'j, kaŝ'it'a'j inter ili. La bru'o de la huf'o'j sur la pavim'plat'o'j vek'is tie kaj ie hund'o'j'n, kiu'j per boj'ad'o akompan'is la strang'a'n aper'aĵ'o'n kaj post'e, mal'trankvil'ig'it'a'j de ĝi'a subit'ec'o, komenc'is hurl'i, lev'ant'e la kap'o'j'n al la lun'o. La sklav'o'j, rapid'ant'a'j post Vinicius, hav'ant'e ĉeval'o'j'n mult'e mal'pli bon'a'j'n, baldaŭ rest'is mal'antaŭ'e. Li mem, tra'kur'int'e, kiel uragan'o, la dorm'ant'a'n Laurenton, direkt'iĝ'is al Arde'o, kie, sam'e kiel en Aricio, Boviloj kaj Ostreno, li ten'is en'voj'a'j'n ĉeval'o'j'n, por pov'i en plej mal'long'a temp'o tra'kur'ad'i la distanc'o'n, divid'ant'a'n li'n de Rom'o. Memor'ant'e pri tio ĉi, li streĉ'ig'is la last'a'j'n fort'o'j'n de la ĉeval'o. Post Arde'o ek'ŝajn'is al li, ke la ĉiel'o en la nord'orient'a flank'o kovr'iĝ'as per roz'a re'bril'o. Ĝi pov'is est'i ankaŭ la maten'lum'o, ĉar la hor'o est'is mal'fru'a, kaj en juli'o tag'iĝ'ad'is fru'e. Sed Vinicius ne pov'is de'ten'i ek'kri'o'n de mal'esper'o kaj furioz'o, ĉar ek'ŝajn'is al li, ke ĝi est'as ruĝ'o'bril'o de fajr'eg'o. Li re'memor'is la vort'o'j'n de Lecanius : “ La tut'a urb'o est'as unu mar'o de flam'o'j ” —kaj dum moment'o li sent'is, ke ver'e minac'as li'n frenez'o, ĉar li perd'is ĉia'n esper'o'n, ke li sukces'os sav'i Ligian, aŭ eĉ al'kur'i, antaŭ ol la urb'o ŝanĝ'os si'n en unu amas'o'n da cindr'o'j. Li'a'j pens'o'j iĝ'is nun eĉ pli rapid'a'j, ol la galop'o de la ĉeval'o, kaj ili kur'eg'is antaŭ li, kiel ar'o da nigr'a'j bird'o'j —mal'esper'a'j kaj monstr'a'j. Li ne sci'is ver'e, kiu part'o de la urb'o komenc'is brul'i, li tamen supoz'is, ke la trans'tibr'a kvartal'o, plen'a de dens'e star'ant'a'j dom'o'j, magazen'o'j de lign'o kaj lign'a'j bud'o'j, kie oni vend'ad'is sklav'o'j'n, pov'is la unu'a iĝ'i viktim'o da la flam'o'j. En Rom'o sufiĉ'e oft'e eksplod'ad'is brul'o'j, kaj sam'e oft'e okaz'ad'is ĉe ili ag'o'j per'fort'a'j kaj rab'a'j, precip'e en la kvartal'o'j, okup'at'a'j de loĝ'ant'ar'o mal'riĉ'a kaj du'on'e barbar'a —kio do pov'is okaz'i tie, en Trans'tibr'o, la nest'o de popol'aĉ'o, de'ven'ant'a el ĉiu'j flank'o'j de la mond'o? Ĉe tio la pens'o pri Ursus kaj li'a super'hom'a fort'o tra'flug'is la kap'o'n de Vinicius, sed kio'n pov'is help'i eĉ ne hom'o, sed titan'o, kontraŭ la detru'a potenc'o de fajr'o? La tim'o pro ebl'a ribel'o de la sklav'o'j ankaŭ est'is inkub'o, kiu persekut'is Rom'o'n de mult'a'j jar'o'j. Oni dir'ad'is, ke cent'mil'o'j da tiu'j hom'o'j rev'as pri la temp'o de Spartacus kaj atend'as nur taŭg'a'n moment'o'n, por ek'kapt'i arm'il'o'n kontraŭ la prem'ant'o'j kaj la urb'o. Kaj jen la moment'o ven'is! Pov'as est'i, ke tie, en la urb'o, krom la fajr'eg'o furioz'as buĉ'ad'o kaj milit'o. Ebl'e eĉ la pretori'an'o'j atak'is al urb'o'n kaj murd'as laŭ ordon'o de la cezar'o. Kaj la har'o'j lev'iĝ'is subit'e sur la kap'o de Vinicius. Li re'memor'is ĉiu'j'n inter'parol'o'j'n pri brul'o'j de urb'o'j, per kiu'j oni de cert'a temp'o kun strang'a obstin'ec'o okup'is si'n en la kort'eg'o de la cezar'o, li re'memor'is li'a'j'n plend'o'j'n, ke li dev'as pri'skrib'i brul'ant'a'n urb'o'n, neniam vid'int'e ver'a'n urb'o'brul'o'n, li'a'n mal'estim'a'n respond'o'n al Tigellinus, kiu propon'is bril'ig'i Antiumon aŭ art'e'far'it'a'n lign'a'n urb'o'n, fin'e li'a'j'n plend'o'j'n pro Rom'o kaj pro la mal'bon'odor'a'j strat'et'o'j de Suburra. Jes! La cezar'o mem ordon'is brul'ig'i la urb'o'n! Li sol'a pov'is decid'iĝ'i je tio, sam'e kiel la sol'a Tigellinus pov'is entrepren'i plen'um'o'n de tia ordon'o. Kaj se Rom'o brul'as laŭ la ordon'o de la cezar'o, kiu pov'as garanti'i, ke ankaŭ la loĝ'ant'ar'o ne est'os laŭ li'a ordon'o el'murd'it'a? La monstr'o est'is kapabl'a ankaŭ al tia far'o. Sekv'e brul'o, ribel'o de la sklav'o'j kaj buĉ'ad'o! ia terur'a ĥaos'o! ia el'katen'iĝ'o de detru'a'j element'o'j kaj de hom'a furioz'o, kaj en ĉio tio —Lig'a! Ĝem'o'j de Vinicius miks'is si'n kun stertor'ad'o kaj ĝem'o'j de la ĉeval'o, kiu, kur'ant'e la voj'o'n, lev'iĝ'ant'a'n sen'ĉes'e ĝis Aricio supr'e'n, galop'is jam per la last'a spir'o. —Kiu ŝi'n el'ŝir'os el la brul'ant'a urb'o kaj kiu pov'as ŝi'n sav'i? Ĉe tiu ĉi pens'o Vinicius, kuŝ'iĝ'int'e tut'e plat'e sur la ĉeval'o, en'ig'is la fingr'o'j'n en si'a'j'n har'o'j'n, pret'a mord'i pro dolor'o la ĉeval'a'n nuk'o'n. Sed en tiu ĉi moment'o ia rajd'ant'o, ankaŭ kur'ant'a, kiel vent'eg'o, sed de la kontraŭ'a direkt'o, al Antiumo, ek'kri'is, pas'ant'e preter li : “ Rom'o pere'as! ” kaj ek'kur'is plu'e'n. La orel'o'j'n de Vinicius ating'is nur ankoraŭ la vort'o : “ di'o'j ”, ĉar la ceter'o'n obtuz'ig'is la bru'o de la ĉeval'a'j huf'um'o'j. Sed tiu ĉi vort'o re'konsci'ig'is li'n. La di'o'j! Vinicius lev'is subit'e la kap'o'n kaj, etend'int'e la brak'o'j'n al la ĉiel'o, inkrust'it'a per stel'o'j, komenc'is preĝ'i : Ne vi'n mi al'vok'as, vi, kies templ'o'j flam'as, sed Vi'n, Sinjor'o! Vi mem sufer'is, Vi sol'a est'as kompat'em'a! Vi sol'a kompren'as la hom'a'n dolor'o'n! Vi ven'is en la mond'o'n, por instru'i al la hom'o'j kompat'o'n, do el'montr'u ĝi'n nun. Se Vi est'as tia, kiel dir'as Petr'o kaj Paŭl'o, sav'u al mi Ligian. Pren'u ŝi'n sur la brak'o'j'n kaj el'port'u el la flam'o'j. Vi ĝi'n pov'as. Re'don'u ŝi'n al mi kaj mi don'os al Vi mi'a'n sang'o'n. Kaj se por mi Vi ĝi'n ne vol'as far'i, far'u tio'n por ŝi. Ŝi Vi'n am'as kaj fid'as al Vi. Vi promes'as viv'o'n post la mort'o kaj feliĉ'o'n, sed la feliĉ'o post la mort'o ne pas'os preter ŝi, kaj ŝi ne vol'as ankoraŭ mort'i. Las'u ŝi'n viv'i. Pren'u ŝi'n sur la brak'o'j'n kaj el'port'u el Rom'o. Vi pov'as, se nur Vi ne mal'vol'as... ”

Kaj li inter'romp'is, ĉar li sent'is, ke plu'a preĝ'o pov'us ŝanĝ'i si'n en minac'o'n, kaj li tim'is ofend'i Di'o'n en la moment'o, kiam li bezon'is plej mult'e Li'a'n kompat'o'n kaj favor'o'n. Li ek'tim'is la nur'a'n pens'o'n pri tio kaj, por ne al'las'i al la kap'o eĉ ombr'o'n de minac'o, li komenc'is de'nov'e vip'i la ĉeval'o'n, tiom pli, ke la blank'a'j mur'o'j de Aricio, kiu kuŝ'is du'on'voj'e al Rom'o, ek'bril'is jam antaŭ li en la lun'a lum'o. Post cert'a temp'o li preter'kur'is plen'galop'e templ'o'n de Merkur'o, kiu star'is en bosk'o antaŭ la urb'o. Vid'ebl'e oni jam sci'is ĉi tie pri la mal'feliĉ'o, ĉar antaŭ la templ'o reg'is ne'ordinar'a mov'ad'o. Vinicius rimark'is tra'kur'e sur la ŝtup'ar'o kaj inter la kolon'o'j amas'o'j'n da hom'o'j, lum'help'ant'a'j si'n per torĉ'o'j, kiu'j svarm'is sub la gard'o de la di'o. La voj'o est'is ankaŭ nek tiel sen'hom'a, nek tiel liber'a, kiel post Arde'o. La amas'o'j, ver'e, rapid'is en la bosk'o'n per flank'a'j ir'ej'o'j, sed ankaŭ sur la ĉef'a strat'o star'is ar'et'o'j, kiu'j rapid'e flank'iĝ'ad'is antaŭ la galop'ant'a rajd'ant'o. El la urb'o oni aŭd'is re'bru'o'n de voĉ'o'j. Vinicius fal'is inter la star'ant'o'j'n, kiel uragan'o, renvers'ant'e kaj huf'prem'ant'e en'voj'e kelk'a'j'n hom'o'j'n. Ĉirkaŭ li ek'son'is nun la kri'o'j : “ Rom'o brul'as! La urb'o star'as en fajr'o! Di'o'j, sav'u Rom'o'n! ”

La ĉeval'o du'on'fal'is kaj, re'ten'it'a per la fort'a man'o, klin'iĝ'is post'e'n antaŭ gast'ej'o, en kiu Vinicius ten'is ŝanĝ'o'cel'e ali'a'n ĉeval'o'n. Li'a'j sklav'o'j, kvazaŭ atend'ant'e al'ven'o'n de la mastr'o, star'is antaŭ la gast'ej'o kaj je li'a ordon'o ek'kur'is, kvazaŭ vet'e, por al'konduk'i nov'a'n ĉeval'o'n. Vinicius dum'e, vid'ant'e taĉment'o'n, konsist'ant'a'n el dek rajd'a'j pretori'an'o'j, kiu'j vid'ebl'e rapid'is kun la nov'aĵ'o el la urb'o en Antiumon, ĵet'is si'n al ili kaj komenc'is demand'i :

—Kiu part'o de la urb'o brul'as?

—Kiu vi est'as? —demand'is la dek'estr'o.

Vinicius, arme'a tribun'o kaj aŭgust'an'o! Respond'u, je vi'a kap'o!

—La brul'o eksplod'is en la butik'o'j ĉe la Grand'a cirk'o, sinjor'o. Kiam oni ni'n el'send'is, la mez'o de la urb'o jam star'is en fajr'o.

—Kaj Trans'tibr'o?

—La flam'o tie'n ĝis nun ne ating'is, sed kun ne'reg'ebl'a fort'o ĝi ek'posed'as ĉiam pli'a'j'n kvartal'o'j'n. La hom'o'j pere'as de la varm'eg'o kaj fum'o kaj nenia help'o est'as ebl'a.

En la sam'a moment'o oni al'konduk'is nov'a'n ĉeval'o'n. La jun'a tribun'o ek'salt'is sur ĝi'n kaj ek'galop'is plu'e'n.

Li nun rajd'is al Alban'o, las'ant'e dekstr'e Albalongon kaj ĝi'a'n grandioz'a'n lag'o'n. La ŝose'o al Aricio konduk'is supr'e'n, sur mont'a dekliv'o, kiu tut'e kovr'is la horizont'o'n kaj la trans'e kuŝ'ant'a'n Alban'o'n. Vinicius tamen sci'is, ke ating'int'e la supr'o'n, li ek'vid'os ne nur Bov'il'o'j'n kaj Ustrinon, kie li'n atend'is nov'a'j ĉeval'o'j, sed ankaŭ Rom'o'n, ĉar post Alban'o etend'is si'n ambaŭ'flank'e de la Appia voj'o la eben'a, mal'alt'a Kampani'o, sur kiu tir'is si'n nur la arkad'o'j de akvedukt'o'j kaj nenio jam kovr'is la vid'aĵ'o'n.

—De la supr'o mi vid'os la flam'o'j'n —li parol'is al si.

Kaj de'nov'e li komenc'is vip'i la ĉeval'o'n.

Sed, antaŭ ol li al'kur'is la mont'supr'o'n, li ek'sent'is sur la vizaĝ'o blov'o'n de vent'o, kaj kun ĝi la odor'o de fum'o ating'is li'a'n naz'o'n.

Kaj subit'e ankaŭ la mont'pint'o komenc'is or'bril'i.

—La brul'bril'o! —ek'pens'is Vinicius.

La nokt'o tamen est'is jam de'long'e pal'iĝ'ant'a, la griz'o ŝanĝ'is si'n en tag'iĝ'o'n kaj sur ĉiu'j proksim'a'j alt'aĵ'o'j bril'is ankaŭ or'a'j roz'kolor'o'j, kiu'j pov'is de'ven'i sam'e de la brul'o, kiel de la maten'lum'o. Vinicius al'kur'is la mont'supr'o'n kaj tiam terur'a vid'aĵ'o frap'is li'a'j'n okul'o'j'n.

La tut'a eben'aĵ'o est'is kovr'it'a de fum'o'j, form'ant'a'j kvazaŭ unu grand'eg'a'n, tuj ĉe la ter'o kuŝ'ant'a'n nub'o'n, en kiu mal'aper'is la urb'o'j, akvedukt'o'j, palac'o'j, arb'o'j, kaj en la fin'o de tiu griz'a eben'aĵ'o brul'is sur la mont'aĵ'o'j la urb'o.

La fajr'eg'o ne hav'is tamen la form'o'n de flam'a kolon'o, kiel okaz'as tiam, kiam brul'as unu, eĉ plej grand'a konstru'aĵ'o. Ĝi est'is pli ĝust'e long'a ruband'o, simil'a al maten'ruĝ'o.

Super tiu ruband'o flug'pend'is tavol'o de fum'o, kelk'lok'e tut'e nigr'a, kelk'lok'e nuanc'ant'a roz'kolor'e kaj sang'e, kompakt'a, plen'blov'it'a, dens'a kaj volv'iĝ'ant'a, kvazaŭ serpent'o, kiu kun'tir'iĝ'as kaj long'iĝ'as. Tiu monstr'a tavol'o ŝajn'is moment'e kovr'i la fajr'a'n ruband'o'n, tiel, ke ĝi iĝ'ad'is mal'larĝ'a, kiel pasament'o, sed ia'foj'e tiu ruband'o tra'lum'is de'sub'e la fum'o'n, ŝanĝ'ant'e ĝi'a'j'n sub'a'j'n volv'aĵ'o'j'n en flam'a'j'n ond'o'j'n. Ambaŭ tir'iĝ'is de unu ekstrem'o de la horizont'o ĝis la ali'a, ferm'ant'e ĝi'n tiel, kiel ĝi'n ferm'as ia'foj'e arb'ar'a zon'o. La Saben'a'j'n mont'o'j'n oni tut'e ne vid'is.

Je la unu'a rigard'o ŝajn'is al Vinicius, ke brul'as ne nur la urb'o, sed la tut'a mond'o, kaj ke neniu viv'a est'aĵ'o pov'as sav'i si'n el tiu ocean'o de fajr'o kaj fum'o'j.

La vent'o blov'is ĉiam pli fort'e flank'e de la urb'o, port'ant'e brul'odor'o'n kaj fum'nebul'o'n, kiu komenc'is kovr'i de la okul'o'j eĉ pli proksim'a'j'n objekt'o'j'n. La tag'o iĝ'is plen'lum'a kaj la sun'o hel'ig'is la mont'pint'o'j'n, ĉirkaŭ'ant'a'j'n la Alban'a'n lag'o'n. Sed la hel-or'a'j maten'a'j radi'o'j ŝajn'is tra la fum'nebul'o kvazaŭ rust'a'j kaj mal'san'a'j. Vinicius, mal'lev'ant'e si'n al Alban'o, en'rajd'is en fum'o'j'n ĉiam pli dens'a'j'n kaj ĉiam pli kompakt'a'j'n. La urb'et'o mem est'is kvazaŭ dron'ant'a en ili. La mal'trankvil'a'j loĝ'ant'o'j, amas'iĝ'ad'is sur la strat'o'j kaj terur'e est'is pens'i, kio dev'as okaz'i en Rom'o, se jam ĉi tie mal'facil'e est'is spir'i.

Mal'esper'o de'nov'e ek'reg'is Viniciuson kaj terur'o komenc'is hirt'ig'i la har'o'j'n sur li'a kap'o. Sed li pen'is kuraĝ'ig'i si'n, kiel li pov'is. “ Ne est'as ebl'a —li pens'is —ke la tut'a urb'o komenc'is brul'i sam'temp'e. La vent'o blov'as de la nord'o kaj puŝ'as la fum'o'j'n nur en tiu'n ĉi direkt'o'n. En la ali'a flank'o ili ne est'as. Trans'tibr'o, apart'ig'it'a per la river'o, rest'is ebl'e tut'e sen'difekt'a, kaj ĉiu'okaz'e sufiĉ'us al Ursus penetr'i kun Ligia tra la Janikula pord'eg'o, por sav'iĝ'i de la danĝer'o. Ne'ebl'e est'as ankaŭ, ke la tut'a loĝ'ant'ar'o pere'u kaj ke la urb'o, kiu reg'as la mond'o'n, est'u for'viŝ'it'a kun si'a popol'o de la supr'aĵ'o de la ter'o. Eĉ en atak'pren'at'a'j urb'o'j, kiam furioz'as kun'e buĉ'ad'o kaj brul'o, cert'a nombr'o da hom'o'j ĉiam rest'as viv'a, kial do nepr'e pere'u Ligia? Gard'as ŝi'n ja Di'o, kiu mem venk'is la mort'o'n ”. Tiel rezon'ant'e, li komenc'is de'nov'e preĝ'i, kaj laŭ la mor'o, al kiu li kutim'is, li far'is al Krist'o grand'a'j'n vot'o'j'n, kun promes'o'j de donac'o'j kaj ofer'o'j. Tra'kur'int'e Alban'o'n, kies preskaŭ tut'a loĝ'ant'ar'o sid'is sur tegment'o'j kaj arb'o'j. Por rigard'i Rom'o'n, li iom trankvil'iĝ'is kaj re'akir'is la si'n'reg'ad'o'n. Li ek'pens'is ankaŭ, ke Ligian gard'as ne nur Ursus kaj Linus, sed ankaŭ Petr'o la apostol'o. Ĉe la nur'a re'memor'o pri tio kuraĝ'o ven'is en li'a'n kor'o'n. Petr'o est'is por li ĉiam person'o ne'kompren'ebl'a, preskaŭ super'hom'a. De la moment'o, kiam li aŭd'is li'n en Ostriano, rest'is al li strang'a impres'o, pri kiu li skrib'is al Ligia en la komenc'o de si'a rest'ad'o en Antiumo : ke ĉiu vort'o de tiu mal'jun'ul'o est'as ver'a, aŭ dev'as iĝ'i ver'a. La pli proksim'a kon'at'iĝ'o kun la apostol'o dum la mal'san'o pli'fort'ig'is ankoraŭ tiu'n impres'o'n, kiu post'e ŝanĝ'is si'n en ne'ŝancel'ebl'a'n kred'o'n. Se do Petr'o ben'is li'a'n am'o'n kaj promes'is al li Ligian, Ligia ne pov'is pere'i en la flam'o'j. La urb'o pov'as for'brul'i, sed neniu fajr'er'o el la flam'o'j fal'os sur ŝi'a'n vest'o'n. Sub la influ'o de la sen'dorm'a nokt'o, furioz'a galop'ad'o kaj emoci'o'j Viniciuson ek'reg'is nun strang'a ekzalt'it'ec'o, en kiu ĉio ŝajn'is al li ebl'a : Petr'o kruc'o'sign'os la flam'o'j'n, mal'ferm'os ili'n per unu vort'o, kaj ili tra'ir'os sen'danĝer'e tra ale'o al fajr'o. Petr'o sci'is, krom'e, mult'a'j'n ven'ont'a'j'n afer'o'j'n, do sen'dub'e li antaŭ'vid'is ankaŭ la brul'katastrof'o'n, kaj en tiu okaz'o ĉu li pov'us ne el'konduk'i el la urb'o la krist'an'o'j'n, kaj inter ili Ligian, kiu'n li am'is, kiel propr'a'n infan'o'n? Kaj ĉiam pli fort'a esper'o komenc'is en'ir'ad'i en la kor'o'n de Vinicius. Li ek'pens'is, ke se ili for'kur'as el la urb'o, li ebl'e trov'os ili'n en Bov'il'o'j aŭ renkont'os sur'voj'e. Ebl'e en plej proksim'a moment'o la am'at'a vizaĝ'o el'aper'os el tiu'j fum'o'j, etend'ant'o'j si'n ĉiam pli vast'e en la tut'a Kampani'o.

Ĝi ŝajn'is al li des pli ver'simil'a, ke sur la voj'o li komenc'is renkont'i ĉiam pli da hom'o'j, kiu'j, for'las'int'e la urb'o'n, direkt'is si'n al la Alban'a mont'ar'o, por, sav'int'e si'n de la fajr'o, el'iĝ'i post'e ankaŭ trans la lim'o'j'n de la fum'o'j. Ne ating'int'e ankoraŭ Ustrinon, li dev'is mal'rapid'ig'i la ĉeval'o'n pro ŝtop'it'ec'o de la voj'o. Krom pied'ir'ant'o'j kun port'aĵ'o'j sur la dors'o'j li renkont'ad'is ŝarĝ'it'a'n ĉeval'o'j'n, mul'o'j'n, vetur'il'o'j'n plen'a'j'n de aĵ'o'j, kaj fin'e port'il'o'j'n, en kiu'j sklav'o'j port'is pli riĉ'a'j'n loĝ'ant'o'j'n. Ustrino est'is jam tiel plen'eg'a de la for'kur'int'o'j el Rom'o, ke mal'facil'e est'is tra'puŝ'i si'n tra la amas'o. La ĉef'plac'o, la sub'arkad'o'j de templ'o'j kaj la strat'o'j svarm'is de la for'kur'int'o'j. Tie kaj ie oni komenc'is aranĝ'i tend'o'j'n, don'ont'a'j'n rifuĝ'o'j'n al tut'a'j famili'o'j. Ali'a'j hom'o'j tend'o'sid'is sub la liber'a ĉiel'o, kri'ant'e, al'vok'ant'e la di'o'j'n aŭ mal'ben'ant'e la sort'o'n. En la ĝeneral'a terur'it'ec'o mal'facil'e est'is io'n el'demand'i. La hom'o'j, al kiu'j Vinicius si'n turn'is, aŭ tut'e al li ne respond'ad'is, aŭ lev'ad'is al li okul'o'j'n du'on'frenez'a'j'n pro terur'o, respond'ant'e, ke pere'as la urb'o kaj la mond'o. Flank'e de Rom'o al'flu'ad'is ĉiam nov'a'j amas'o'j, konsist'ant'a'j el vir'o'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j, kiu'j pli'grand'ig'ad'is la konstern'o'n kaj lament'ad'o'n. Kelk'a'j, perd'int'e en la inter'prem'o unu'j ali'a'j'n, serĉ'is mal'esper'e la perd'it'o'j'n. Ali'a'j batal'is pro tend'o'lok'o'j. Ar'o'j da du'on'sovaĝ'a'j paŝt'ist'o'j el Kampani'o al'ven'is en la urb'et'o'n, serĉ'ant'e nov'aĵ'o'j'n aŭ profit'o'j'n el ŝtel'o'j, kiu'j'n facil'ig'is la tumult'o. Tie kaj ie amas'o, konsist'ant'a el ĉiu'naci'a'j sklav'o'j kaj gladiator'o'j, komenc'is pri'rab'i la dom'o'j'n kaj palac'o'j'n en la urb'o kaj batal'i kontraŭ soldat'o'j, defend'ant'a'j la loĝ'ant'o'j'n.

Senat'an'o Junius, kiu'n Vinicius rimark'is apud gast'ej'o ĉirkaŭ'it'a'n de taĉment'o da batav'a'j sklav'o'j, la unu'a don'is al li iom pli preciz'a'n inform'o'n pri la brul'eg'o. La fajr'o komenc'iĝ'is efektiv'e ĉe la Grand'a cirk'o, en la lok'o, kiu tuŝ'as Palatin'o'n kaj la mont'et'o'n Celio, sed ĝi dis'vast'iĝ'ad'is kun ne'kompren'ebl'a rapid'ec'o, tiel, ke ĝi ek'posed'is la tut'a'n mez'o'n de la urb'o. Neniam ankoraŭ de la temp'o de Brennus traf'is la urb'o'n tia terur'a katastrof'o. “ La tut'a cirk'o for'brul'is, sam'e la ĉirkaŭ'ant'a'j ĝi'n butik'o'j kaj dom'o'j —parol'is Junius —Aventin'o kaj Celio est'as en fajr'o. La flam'o, ĉirkaŭ'int'e Palatin'o'n, ven'is al Carinae... ”

Ĉe tio ĉi Junius, kiu posed'is ĉe Carinae bel'eg'a'n insula, plen'a'n de art'verk'o'j, kiu'j'n li pasi'e am'is, ek'kapt'is plen'man'o'n da mal'pur'a polv'o kaj, ŝut'int'e ĝi'n sur la kap'o'n, komenc'is dum moment'o mal'esper'e ĝem'i.

Sed Vinicius ek'sku'is li'n je la ŝultr'o'j.

—Ankaŭ mi'a dom'o est'as ĉe Carinae —li dir'is —sed kiam ĉio pere'as, pere'u ĝi ankaŭ.

Post'e, re'memor'int'e, ke Ligia, sekv'ant'e li'a'n konsil'o'n, pov'is est'is trans'lok'iĝ'int'a en la dom'o'n de Aulus oj, li demand'is :

—Kaj Vicus Patrici'us?

—En fajr'o! —respond'is Junius.

—Kaj Trans'tibr'o?

Junius rigard'is li'n kun mir'o.

—Ne grav'as Trans'tibr'o —li respond'is, prem'ant'e per la man'o'j la dolor'ant'a'j'n tempi'o'j'n.

—Por mi Trans'tibr'o pli grav'as, ol la tut'a Rom'o —ek'kri'is ekscit'e Vinicius.

—Vi ĝi'n ebl'e ating'os nur tra Via Portuensis, ĉar apud Aventin'o la varm'eg'o vi'n sufok'os... Trans'tibr'o?... Mi ne sci'as. La fajr'o ŝajn'e ne pov'is ankoraŭ est'i tie'n ven'int'a, sed ĉu en tiu ĉi moment'o ĝi jam ne ven'is, sol'e la di'o'j sci'as...

Ĉe tio ĉi Junius ek'hezit'is moment'e, post'e li dir'is per mal'laŭt'a voĉ'o :

—Mi sci'as, ke vi mi'n ne perfid'os, do mi dir'as al vi, ke ĝi ne est'as ordinar'a brul'o. Oni ne las'is sav'i la cirk'o'n... Mi mem aŭd'is... Kiam la dom'o'j ĉirkaŭ'e komenc'is flam'i, mil'o'j da voĉ'o'j kri'is : “ Mort'o'n al sav'ant'o'j! ” Iu'j hom'o'j tra'kur'as la urb'o'n kaj ĵet'as flam'ant'a'j'n torĉ'o'j'n en dom'o'j'n... Ali'flank'e la popol'o tumult'as kaj vok'as, ke la urb'o brul'as laŭ ordon'o. Nenio'n pli mi dir'os. Ve al la urb'o, ve al ni ĉiu'j kaj al mi! Kio okaz'as tie, la hom'a lang'o ne pov'as esprim'i. La loĝ'ant'o'j pere'as en la fajr'o, aŭ murd'as si'n reciprok'e en la inter'prem'o. Ĝi est'as la fin'o de Rom'o!

Kaj de'nov'e li komenc'is ripet'i : “ Ve! Ve al la urb'o kaj al ni! ” —sed Vinicius ek'salt'is sur la ĉeval'o'n kaj ek'ir'is plu antaŭ'e'n sur la Appia voj'o.

Sed ĝi est'is pli ĝust'e tra'puŝ'iĝ'ad'o mez'e de river'o da hom'o'j kaj vetur'il'o'j, kiu flu'is el la urb'o. Klar'e, kvazaŭ sur man'plat'o, kuŝ'is nun antaŭ Vinicius la urb'o, flam'ant'a en monstr'a brul'eg'o... Flank'e de la fajr'o kaj fum'o radi'is terur'a varm'eg'o, kaj la hom'a'j kri'o'j ne pov'is super'bru'i la sibl'ad'o'n kaj krak'ad'o'n de la flam'o'j.

ĈAPITRO XLIII

Laŭ'grad'e kiel Vinicius proksim'iĝ'ad'is al la urb'a'j mur'eg'o'j, montr'iĝ'ad'is, ke pli facil'e est'is ven'i al Rom'o, ol penetr'i en la urb'o'n. Sur la Appia voj'o mal'facil'e est'is tra'puŝ'iĝ'i pro la inter'prem'o de hom'o'j. La dom'o'j, kamp'o'j, tomb'ej'o'j, ĝarden'o'j kaj templ'o'j, trov'ant'a'j si'n ĉe ĝi'a'j ambaŭ flank'o'j, est'is ŝanĝ'it'a'j en tend'o'lok'o'j'n. En la templ'o de Mars'o, star'ant'a tuj apud Porta Appia, la amas'o el'romp'is la pord'o'n, por trov'i intern'e rifuĝ'o'n por la nokt'o. En la tomb'ej'o'j oni pren'ad'is en posed'o'n pli grand'a'j'n maŭzole'o'j'n kaj batal'is pro ili, verŝ'ant'e eĉ ia'foj'e sang'o'n. Ustrino kun si'a mal'ord'o don'is apenaŭ iom'a'n antaŭ'gust'o'n de tio, kio okaz'is ĉe la mur'o'j de la urb'o mem. Ĉes'is ĉia'j konsider'o'j al la aŭtoritat'o de la leĝ'o, al ofic'o'j, al famili'a'j lig'o'j, al diferenc'o'j de la stat'o'j. Oni vid'is sklav'o'j'n, kiu'j baston'is civit'an'o'j'n. Gladiator'o'j, ebri'a'j de vin'o, rab'it'a en Emporium, kun'iĝ'int'e en grand'a'j ar'o'j, tra'kur'ad'is kun sovaĝ'a'j kri'o'j apud'voj'a'j'n plac'o'j'n, dis'pel'ant'e la hom'o'j'n, pied'prem'ant'e, rab'ant'e. Mult'eg'a'j barbar'o'j, sklav'vend'ot'a'j en la urb'o, for'kur'is el la vend'o'bud'o'j. La brul'o kaj pere'o de la urb'o est'is por ili kun'e la fin'o de la sklav'ec'o kaj la hor'o de venĝ'o, tial, dum la urb'a loĝ'ant'ar'o, kiu perd'is en la brul'o si'a'n tut'a'n hav'aĵ'o'n, mal'esper'e etend'ad'is la man'o'j'n al la di'o'j, vok'ant'e pri sav'o, ili kun ĝoj'a hurl'ad'o bat'is la amas'o'j'n, de'ŝir'ant'e al hom'o'j la vest'o'j'n de la ŝultr'o'j kaj for'kapt'ant'e pli jun'a'j'n vir'in'o'j'n. Kun ili unu'iĝ'is sklav'o'j, de'long'e jam serv'ant'a'j en Rom'o, mizer'ul'o'j, posed'ant'a'j nenio'n, krom lan'a zon'aĵ'o ĉirkaŭ la koks'o'j, terur'a'j figur'o'j el suspekt'ind'a'j kvartal'o'j, kiu'j'n oni neniam vid'is tag'e sur la strat'o'j kaj kies ekzist'o'n en Rom'o oni preskaŭ ne pov'is supoz'i. Tiu ĉi amas'o konsist'ant'a el azi'an'o'j, afrik'an'o'j, grek'o'j, traci'an'o'j, german'o'j kaj brit'o'j, kri'eg'ant'a ĉiu'j'n lingv'o'j'n de la ter'o, sovaĝ'a kaj sen'brid'a, furioz'is, kred'ant'e, ke ven'is la moment'o, en kiu ĝi rajt'as rekompenc'i al si la jar'o'j'n de sufer'o'j kaj mizer'o. Mez'e de tiu ĉi ond'ant'a hom'amas'o, en la lum'o de l ' tag'o kaj de la brul'eg'o tie kaj ie bril'is la kask'o'j de pretori'an'o'j, sub kies gard'o'n rifuĝ'is pli trankvil'a'j loĝ'ant'o'j, kaj kiu'j mult'lok'e dev'is ir'i atak'e kontraŭ la brut'simil'a'n sovaĝ'ul'ar'o'n. Vinicius vid'ad'is en si'a viv'o atak'pren'at'a'j'n urb'o'j'n, sed neniam li'a'j okul'o'j rigard'is spektakl'o'n, en kiu mal'esper'o, dolor'o, larm'o'j, ĝem'o'j, sovaĝ'a ĝoj'o, frenez'o, furioz'o kaj sen'brid'ec'o miks'iĝ'is kun'e en tia'n sen'lim'a'n ĥaos'o'n. Kaj super tiu ĉi ond'ant'a, frenez'a hom'amas'o bru'eg'is la brul'o, flam'is sur la mont'aĵ'o'j la plej grand'a urb'o de la mond'o, send'ant'e en la konfuz'o'n si'a'n fajr'a'n spir'o'n kaj kovr'ant'e ĝi'n per fum'o'j, tra kiu'j oni jam ne vid'is la blu'o'n de la ĉiel'o. La jun'a tribun'o, kun plej grand'a fort'o'streĉ'o en'danĝer'ig'ant'e ĉiu'moment'e la viv'o'n, ating'is fin'e ĝis Porta Appia, sed tie ĉi li ek'vid'is, ke tra la kvartal'o Port'a Capena li ne pov'os penetr'i en la urb'o'n, ne nur pro la hom'amas'o, sed ankaŭ pro terur'a varm'eg'o, de kiu tuj post la pord'eg'o trem'is la aer'o. Krom'e la pont'o apud Porta Trigenia, kontraŭ la templ'o Bonae Deae, ankoraŭ ne ekzist'is, vol'ant'e do penetr'i trans Tibron, oni dev'is tra'prem'i si'n ĝis la pont'o de Sublicius, tio est'as pas'i preter Aventin'o, la urb'o'part'o, sur'verŝ'it'a de unu mar'o da flam'o'j. Ĝi est'is tut'e ne'ebl'a. Vinicius kompren'is, ke li dev'as re'ir'i en la direkt'o'n al Ustrino, tie flank'iĝ'i de la Appia voj'o, trans'river'iĝ'i antaŭ la urb'o kaj ating'i la voj'o'n Portuensis, kiu konduk'is rekt'e al Trans'tibr'o. Ankaŭ tio ĉi ne est'is facil'a afer'o kaŭz'e de la ĉiam pli grand'a inter'prem'o, reg'ant'a sur Via Appia. Trab'at'i al si tie la voj'o'n oni pov'us nur ebl'e per glav'o, sed Vinicius ne hav'is arm'il'o'n, ĉar li for'vetur'is el Antiumo tiel, kiel la nov'aĵ'o pri la brul'o traf'is li'n en la cezar'a palac'o. Tamen ĉe la Font'o de Merkur'o li ek'vid'is kon'at'a'n cent'estr'o'n de pretori'an'o'j, kiu front'e de kelk'dek'o da soldat'o'j bar'is al'ir'o'n al la teritori'o de la templ'o. Vinicius ordon'is al la cent'estr'o, ke li sekv'u li'n, kaj tiu ĉi, re'kon'int'e la tribun'o'n kaj aŭgust'an'o'n, ne kuraĝ'is kontraŭ'star'i al la ordon'o.

Vinicius mem pren'is la komand'o'n de la taĉment'o, kaj forges'int'e ĉi - moment'e la instru'o'j'n de Paŭl'o pri am'o al proksim'ul'o, li puŝ'is kaj dis'tranĉ'ad'is antaŭ si la amas'o'n kun rapid'ec'o, pere'ig'a por mult'a'j, kiu'j ne sci'is flank'iĝ'i, ĝust'a'temp'e. Post'kur'is li'n mal'ben'o'j kaj hajl'o da ŝton'o'j, sed li ne atent'is tio'n, dezir'ant'e rapid'e penetr'i en pli liber'a'j'n lok'o'j'n. Tamen ili pov'is antaŭ'e'n'iĝ'ad'i nur tre'eg'e mal'facil'e. La hom'o'j, kiu'j jam lok'iĝ'is tend'ar'e, ne vol'is ced'i la voj'o'n al la soldat'o'j, laŭt'e insult'ant'e la cezar'o'n kaj la pretori'an'o'j'n. Ia'lok'e la amas'o al'pren'ad'is minac'a'n si'n'ten'o'n. La orel'o'j'n de Vinicius ating'ad'is voĉ'o'j, akuz'ant'a'j Ner'o'n pri fajr'ig'o de la urb'o. Oni mal'kaŝ'e minac'is mort'o'n al li kaj al Poppaea. La ek'kri'o'j : histrio! ” ( arleken'o, aktor'o ), “ patri'n'mort'ig'int'o! ” aŭd'iĝ'ad'is ĉirkaŭ'e. Kelk'a'j vok'is, ke oni li'n tren'u en Tibron, ali'a'j, ke Rom'o el'montr'is sufiĉ'e da pacienc'o. Evident'e est'is, ke la minac'o'j pov'as ŝanĝ'i si'n en mal'kaŝ'a'n ribel'o'n, kiu, se nur trov'iĝ'us gvid'ant'o, pov'us ĉiu'moment'e eksplod'i. Dum'e la furioz'o kaj mal'esper'o de la amas'o'j turn'ad'is si'n kontraŭ la pretori'an'o'j'n, kiu'j ankaŭ tial ne pov'is el'iĝ'i el la inter'prem'o, ke la voj'o'n bar'is tut'a'j mont'o'j da objekt'o'j, rapid'e el'ĵet'it'a'j el la brul'o : kest'o'j kaj barel'o'j kun manĝ'aĵ'o'j, pli valor'a'j mebl'o'j, vaz'o'j, infan'a'j lud'il'o'j, lit'aĵ'o'j kaj man'port'il'o'j. Tie kaj ie sekv'is eĉ mal'grand'a'j batal'o'j, sed la pretori'an'o'j rapid'e help'is si'n kontraŭ la sen'arm'a amas'o. Tra'rajd'int'e kun pen'o laŭ'larĝ'e la voj'o'n Latin'a'n, Numician, Ardean, Luvinian kaj Ostian, ĉirkaŭ'ir'int'e palac'o'j'n, ĝarden'o'j'n kaj templ'o'j'n, Vinicius ating'is fin'e urb'et'o'n, nom'at'a'n Vicus Alexandri, post kiu li trans'iĝ'is sur la ali'a'n bord'o'n de Tibro. Est'is tie mal'pli da inter'prem'o kaj mal'pli da fum'o. De for'kur'int'o'j, kiu'j tamen ankaŭ tie ne mank'is, li ek'sci'is, ke nur kelk'a'j strat'et'o'j de Trans'tibr'o est'as ek'posed'it'a'j de la brul'o, sed ke cert'e nenio'n ŝpar'os la potenc'o de la fajr'o, ĉar est'as hom'o'j, kiu'j ĝi'n intenc'e sub'met'as, kri'ant'e, ke ili far'as ĉi tio'n laŭ ordon'o. La jun'a tribun'o hav'is jam nun nenia'n dub'o'n, ke efektiv'e la cezar'o ordon'is brul'ig'i Rom'o'n, kaj la venĝ'o, pri kiu vok'is la amas'o'j, ek'ŝajn'is al li afer'o prav'a kaj just'a. Kio'n pli pov'us far'i Mithridates aŭ iu el plej furioz'a'j mal'amik'o'j de Rom'o? La mezur'o est'is super'plen'a, la frenez'o iĝ'is tro monstr'a kaj la hom'a viv'o kontraŭ ĝi —ne'ebl'a. Vinicius kred'is ankaŭ, ke la last'a hor'o de Nero ek'bat'is, ke tiu'j ĉi rub'o'j, en kiu'j'n dis'fal'as la urb'o, dev'as nepr'e tomb'o'kovr'i la monstr'a'n arleken'o'n kun'e kun ĉiu'j krim'o'j. Se trov'iĝ'us vir'o sufiĉ'e kuraĝ'a, por ek'star'i front'e de la ĉio'pret'a pro mal'esper'o popol'o, ĝi pov'us okaz'i en la daŭr'o de kelk'a'j hor'o'j. Ĉe tio kuraĝ'a'j kaj venĝ'em'a'j pens'o'j komenc'is tra'kur'ad'i la kap'o'n de Vinicius. Kaj se tio'n far'us li mem? La gent'o de Viniciusoj, kiu ĝis la last'a temp'o kalkul'is vic'o'j'n de konsul'o'j, est'is kon'at'a en la tut'a Rom'o. La amas'o'j bezon'is nur nom'o'n. Foj'e ja, pro la mort'kondamn'o de kvar'cent sklav'o'j de la prefekt'o Pedanius Secundus, preskaŭ eksplod'is ribel'o kaj civil'a milit'o, kio do okaz'us hodiaŭ, pro la terur'a bat'eg'o, super'ant'a preskaŭ ĉiu'j'n, kiu'j'n Rom'o spert'is en la daŭr'o de ok jar'cent'o'j? Kiu vok'os la kviritojn al arm'il'o —pens'is Vinicius —tiu sen'dub'e fal'ig'os Ner'o'n kaj mem sur'met'os la purpur'o'n. Kial do li ne far'u tio'n? Li est'is pli energi'a, pli brav'a kaj pli jun'a, ol la ali'a'j aŭgust'an'o'j... Nero hav'is, ver'e, al si'a'j ordon'o'j tri'dek legi'o'j'n, posten'ant'a'j'n ĉe la lim'o'j de la ŝtat'o, sed ĉu ankaŭ tiu'j legi'o'j kaj ili'a'j ĉef'o'j ne ek'ribel'os, aŭd'int'e pri la brul'ig'o de Rom'o kaj de ĝi'a'j templ'o'j? Kaj en tiu okaz'o li, Vinicius, pov'us iĝ'i cezar'o. Oni ja flustr'is inter la aŭgust'an'o'j, ke iu aŭgur'ist'o antaŭ'dir'is la purpur'o'n al Otho. Per kio li mal'super'as Othon? Ebl'e ankaŭ Krist'o help'us li'n per si'a Di'a potenc'o, ebl'e ĝi est'as Li'a inspir'o? “ Ho, se tiel est'us! ” vok'is Vinicius intern'e. Li venĝ'us tiam kontraŭ Nero la danĝer'o'n de Ligia kaj si'a'n mal'trankvil'o'n, li en'konduk'us reg'ad'o'n de just'ec'o kaj ver'o, dis'vast'ig'us la instru'o'n de Krist'o de Eŭfrat'o ĝis la nebul'a'j bord'o'j de Brit'uj'o, kaj kun'e li vest'us Ligian per la purpur'o kaj far'us ŝi'n reĝ'in'o de la ter'o.

Sed tiu'j pens'o'j, eksplod'int'e el li'a kap'o, kiel hajl'o da fajr'er'o'j el brul'ant'a dom'o, esting'iĝ'is, kiel fajr'er'o'j. Antaŭ ĉio neces'is sav'i Ligian. Li rigard'is nun la katastrof'o'n de proksim'e, do de'nov'e tim'o li'n ek'reg'is, kaj kontraŭ tiu mar'o da fajr'o kaj fum'o, kontraŭ la renkont'iĝ'o kun la terur'a real'ec'o tiu fid'o, kun kiu li kred'is, ke Petr'o la apostol'o sav'os Ligian, for'mort'is en li'a kor'o. Mal'esper'o ek'kapt'is li'n re'foj'e, do penetr'int'e sur la voj'o'n Pertuensis, konduk'ant'a'n rekt'e al Trans'tibr'o, li re'moder'iĝ'is nur en la pord'eg'o, ĉe kiu oni ripet'is al li tio'n, kio'n antaŭ'e dir'is la for'kur'int'o'j, ke pli'part'o de tiu ĉi kvartal'o ne est'is ankoraŭ ek'posed'it'a de la brul'o, kvankam la fajr'o kelk'lok'e transport'iĝ'is trans la river'o'n.

Trans'tibr'o est'is tamen ankaŭ plen'a de fum'o kaj de for'kur'ant'a'j amas'o'j, tra kiu'j est'is pli mal'facil'e penetr'i en la fund'o'n de la kvartal'o tial, ke la hom'o'j, hav'ant'e pli da temp'o, el'port'ad'is kaj sav'ad'is pli da objekt'o'j. La ĉef'a Haven'a voj'o mem est'is mult'lok'e ŝtop'it'a per ili, kaj apud la Naumachia de Aŭgust'o ili lev'is si'n en tut'a'j amas'o'j. Pli mal'vast'a'j strat'et'o'j, kie pli dens'e amas'iĝ'is la fum'o'j, est'is simpl'e ne'en'ir'ebl'a'j. La loĝ'ant'o'j for'kur'ad'is el ili mil'op'e. Vinicius vid'is en'voj'e terur'a'j'n bild'o'j'n. Plur'foj'e du hom'a'j river'o'j, flu'ant'a'j el kontraŭ'a'j direkt'o'j, prem'eg'is unu la ali'a'n kaj batal'is je viv'o aŭ mort'o. Famili'o'j perd'iĝ'ad'is en la tumult'o, patr'in'o'j mal'esper'e vok'is si'a'j'n infan'o'j'n. La har'o'j de Vinicius hirt'iĝ'ad'is je la pens'o, kio dev'is okaz'i pli proksim'e al la fajr'o. Mez'e de la kri'o'j kaj ĥaos'o mal'facil'e est'is io'n el'demand'i aŭ kompren'i la vok'o'j'n. Ia'foj'e el trans la river'o al'rul'iĝ'ad'is nov'a'j ond'eg'o'j da fum'o'j nigr'a'j kaj tiel pez'a'j, ke ili rul'iĝ'is tuj super la ter'o, tiel kovr'ant'e la dom'o'j'n, person'o'j'n kaj ĉiu'j'n objekt'o'j'n, kiel ili'n kovr'as nokt'o. Sed vent'o, kaŭz'it'a de la brul'o, dis'blov'ad'is ili'n, kaj tiam Vinicius pov'is antaŭ'e'n'iĝ'ad'i al la strat'et'o, ĉe kiu star'is la dom'o de Linus. La varm'o de la juli'a tag'o, fort'ig'it'a de la ard'o, radi'ant'a el la brul'ant'a'j kvartal'o'j, iĝ'is ne'el'port'ebl'a. La fum'o mord'is la okul'o'j'n, al la brust'o'j mank'is spir'o. Eĉ tiu'j loĝ'ant'o'j, kiu'j, esperant'e, ke la fajr'o ne transport'iĝ'os trans la river'o'n, rest'is ĝis nun en si'a'j hejm'o'j, komenc'is ili'n for'las'i kaj la amas'eg'o kresk'is kun ĉiu hor'o. La pretori'an'o'j, akompan'ant'o'j Vinicius on, rest'is mal'antaŭ'e. En la inter'prem'o iu vund'is per martel'o li'a'n ĉeval'o'n, kiu komenc'is sving'i la sang'ant'a'n kap'o'n, lev'i si'n sur la post'a'j pied'o'j kaj mal'obe'i la rajd'ant'o'n. Oni ankaŭ ek'kon'is laŭ li'a riĉ'a tunik'o aŭgust'an'o'n kaj tuj aŭd'iĝ'is ĉirkaŭ'e la ek'kri'o'j : “ Mort'o'n al Nero kaj al li'a'j brul'ig'ist'o'j! ” Ven'is moment'o de grav'eg'a danĝer'o, ĉar cent'o'j da man'o'j etend'is si'n al Vinicius, sed la tim'ig'it'a ĉeval'o for'port'is li'n, huf'prem'ant'e la hom'o'j'n, kaj sam'temp'e al'flu'is nov'a ond'o da nigr'a fum'o kaj kovr'is la strat'o'n per krepusk'o. Vinicius, vid'ant'e, ke li ne tra'rajd'os, de'salt'is fin'e sur la ter'o'n kaj komenc'is pied'kur'i, glit'ant'e apud la mur'o'j kaj ia'foj'e atend'ant'e, ke la for'kur'ant'a amas'o pas'u preter li. En la anim'o li parol'is al si, ke tio est'as van'a'j pen'o'j. Ligia pov'is jam est'i ekster la urb'o, ŝi pov'is ĉi - moment'e sav'i si'n per for'kur'o : pli facil'e est'us re'trov'i pingl'o'n ĉe mar'bord'o, ol ŝi'n en tiu ĉi inter'prem'o kaj ĥaos'o. Li vol'is tamen eĉ por la prez'o de la viv'o ating'i la dom'o'n de Linus. Ia'foj'e li halt'ad'is kaj frot'is la okul'o'j'n. For'ŝir'int'e la rand'o'n de si'a tunik'o, li ŝirm'is per ĝi la naz'o'n kaj la buŝ'o'n kaj kur'is plu'e'n. Laŭ'grad'e kiel li proksim'iĝ'ad'is al la river'o, la varm'eg'o kresk'is terur'e. Vinicius, sci'ant'e, ke la brul'o komenc'iĝ'is ĉe la Grand'a cirk'o, kred'is komenc'e, ke tiu ĉi ard'o ven'as de ĝi'a'j rest'aĵ'o'j, de Forum Boarium kaj de Velabrum, kiu'j, kuŝ'ant'e proksim'e, ankaŭ est'is sen'dub'e ek'posed'it'a'j de flam'o'j. Sed la varm'eg'o iĝ'ad'is jam ne'el'port'ebl'a. Iu for'kur'ant'o, la last'a, kiu'n Vinicius rimark'is, mal'jun'ul'o kun lam'baston'o'j, ek'kri'is : “ Ne proksim'iĝ'u al la pont'o de Cestius! La tut'a insul'o brul'as! ” Efektiv'e, oni ne pov'is plu hav'i ia'j'n iluzi'o'j'n. Ĉe la voj'turn'iĝ'o al Vic'us Judaeorum, kie star'is la dom'o de Linus, la jun'a tribun'o ek'vid'is mez'e de nub'o da fum'o'j flam'o'n : brul'is ne nur la insul'o, sed ankaŭ Trans'tibr'o, almenaŭ la ali'a fin'o de la strat'et'o, ĉe kiu Ligia loĝ'is.

Vinicius memor'is tamen, ke la dom'o de Linus est'is ĉirkaŭ'it'a per ĝarden'o, post kio, flank'e de Tibro, kuŝ'is ne tre vast'a kamp'o, liber'a de konstru'aĵ'o'j. Tiu ĉi pens'o kuraĝ'ig'is li'n. La fajr'o pov'is halt'i en la mal'plen'a lok'o. Kun tiu ĉi esper'o li kur'is plu'e'n, kvankam ĉiu vent'o'blov'o al'port'ad'is jam ne nur fum'o'n, sed mil'o'j'n da fajr'er'o'j, kiu'j pov'is kaŭz'i brul'o'n en la ali'a fin'o de la strat'et'o kaj bar'i la re'ir'o'n.

Fin'e li ek'vid'is tamen tra la fum'a vual'o la cipres'o'j'n en la ĝarden'o de Linus. La dom'o'j, kuŝ'ant'a'j trans la liber'a kamp'o, brul'is jam, kiel lign'a ŝtip'ar'o'j, sed la mal'grand'a insula de Linus star'is ankoraŭ ne'tuŝ'it'e. Vinicius rigard'is la ĉiel'o'n kaj ek'kur'is al la dom'et'o, kvankam la sol'a aer'o kaŭz'is al li brul'dolor'o'n. La pord'o est'is ferm'it'a, sed li ek'puŝ'is ĝi'n kaj en'kur'is intern'e'n.

En la ĝarden'o est'is nek unu viv'a est'aĵ'o, kaj la dom'o ankaŭ ŝajn'is tut'e sen'hom'a.

—Ebl'e ili sven'is de la fum'o'j kaj varm'eg'o —ek'pens'is Vinicius.

Kaj li komenc'is vok'i :

Ligia! Ligia!

Respond'is al li silent'o. En la mal'laŭt'o est'is aŭd'ebl'a nur krak'bru'o de la mal'proksim'a fajr'o.

Ligia!

Subit'e li'a'j orel'o'j'n ating'is tiu mal'seren'a voĉ'o, kiu'n li jam aŭd'is foj'e en tiu ĉi ĝarden'o. Sur la proksim'a insul'o ek'brul'is vid'ebl'e la best'ej'o, star'ant'a kelk'a'n distanc'o'n de la templ'o de Eskulap'o, kaj ĉia'spec'a'j best'o'j, inter ili leon'o'j, komenc'is tie muĝ'i pro terur'o. Trem'o tra'kur'is Viniciuson de la pied'o'j ĝis la kap'o. Jam du'a'foj'e, kiam li'a tut'a atent'o est'is koncentr'it'a en la pens'o pri Ligia, tiu'j trem'ig'a'j voĉ'o'j ek'son'is, kiel antaŭ'dir'o de mal'feliĉ'o, kiel strang'a aŭgur'o de mal'bon'sort'a est'ont'ec'o.

Ĝi est'is tamen mal'long'a, moment'a impres'o, ĉar pli terur'a eĉ, ol la muĝ'o de sovaĝ'a'j best'o'j, la krak'bru'o de la brul'o dev'ig'is li'n pens'i pri io ali'a. Ligia ne respond'is, ver'e, al li'a vok'o, sed ŝi pov'is trov'i si'n en tiu ĉi fajr'o'minac'at'a konstru'aĵ'o, sven'int'a aŭ sufok'at'a de fum'o. Vinicius salt'is intern'e'n. La mal'grand'a atrium est'is mal'plen'a kaj mal'lum'a de fum'o. Palp'e serĉ'ant'e la pord'o'n, konduk'ant'a'n al la cubicula, li rimark'is flagr'ant'a'n flam'et'o'n de lamp'o kaj, proksim'iĝ'int'e, ek'vid'is lararium, en kiu anstataŭ lar'o'j est'is kruc'o. Sub tiu ĉi kruc'o brul'is la meĉ'lamp'o. La kap'o'n de la jun'a kateĥiz'at'o fulm'rapid'e tra'kur'is la pens'o, ke tiu ĉi kruc'o send'as al li la lum'o'n, kun kiu li pov'as re'trov'i Ligian, li pren'is do la lamp'o'n kaj komenc'is serĉ'i la cubicula . Trov'int'e unu el ili, li flank'ig'is la kurten'o'n kaj, lum'ig'int'e la ej'o'n per la lamp'o, komenc'is rigard'i.

Sed ankaŭ tie ĉi est'is neniu. Vinicus tamen est'is cert'a, ke li traf'is en la cubiculum de Ligia, ĉar sur najl'o'j, en'bat'it'a'j en la mur'o'n, pend'is ŝi'a'j vest'o'j, kaj sur la lit'o kuŝ'is capitium, tio est'as al'figur'a tol'aĵ'o, kiu'n la vir'in'o'j port'is sen'per'e sur la korp'o. Vinicius ek'kapt'is ĝi'n, al'prem'is al la buŝ'o kaj, sur'ĵet'int'e ĝi'n trans la ŝultr'o'n, ir'is serĉ'i plu. La dom'et'o est'is mal'grand'a, do en mal'long'a temp'o li tra'serĉ'is ĉiu'j'n ĉambr'o'j'n, kaj eĉ la kel'o'j'n. Sed nenie li trov'is viv'a'n est'aĵ'o'n. Est'is tut'e evident'e, ke Ligia, Ursus kaj Linus kun'e kun la ali'a'j loĝ'ant'o'j de la kvartal'o serĉ'is en for'kur'o sav'o'n de la brul'o. “ Mi dev'as serĉ'i ili'n en la amas'o, ekster la urb'a'j pord'eg'o'j ” —ek'pens'is Vinicius.

Ne tre mult'e mir'ig'is li'n la fakt'o, ke li ili'n ne renkont'is sur Via Portuensis, ĉar ili pov'is el'ir'i el Trans'tibr'o de la kontraŭ'a direkt'o, flank'e al la Vatikan'a mont'aĵ'o. Ĉiu'okaz'e ili est'is sav'it'a'j, almenaŭ de la fajr'o. Ŝton'o kvazaŭ fal'is de la brust'o de Vinicius. Li vid'is, ver'e, kun kiel terur'a'j danĝer'o'j est'is lig'it'a for'kur'o, sed la pens'o pri la super'hom'a fort'o de Ursus inspir'is al li kuraĝ'o'n. “ Mi dev'as nun —li parol'is al si —for'kur'i el ĉi tie kaj tra ĝarden'o'j de Domita ating'i la ĝarden'o'j'n de Agrippina. Tie mi ili'n trov'os. La fum'o'j ne est'as tie terur'a'j, ĉar la vent'o blov'as de la Saben'a mont'ar'o. ”

Ven'is tamen plej urĝ'a temp'o, kiam li dev'is pens'i pri la propr'a sav'o, ĉar ond'eg'o da fajr'o al'flu'ad'is ĉiam pli proksim'e'n flank'e de la insul'o kaj fum'a'j volv'aĵ'o'j kovr'is preskaŭ tut'e la strat'et'o'n. La meĉ'lamp'o, per kiu li lum'ig'ad'is al si la intern'o'n de la dom'o, esting'iĝ'is nun de aer'a tra'blov'o. Vinicius, salt'int'e sur la strat'o'n, kur'is nun tut'impet'e al Via Portuensis, en la sam'a direkt'o, el kiu li ven'is, kaj la brul'o ŝajn'is persekut'i li'n per si'a fajr'a spir'o, jen ĉirkaŭ'blov'ant'e li'n per ĉiam nov'a'j nub'o'j da fum'o, jen sur'ŝut'ant'e per fajr'er'o'j, kiu'j fal'ad'is sur li'a'j'n har'o'j'n, sur la kol'o'n kaj vest'o'n. La tunik'o komenc'is brul'et'i sur li kelk'lok'e, sed li ne atent'is ĉi tio'n kaj kur'is plu'e'n, tim'ant'e, ke la fum'o pov'us li'n sufok'i. Efektiv'e li sent'is en la buŝ'o la brul'gust'o'n kaj fulg'o'n, kaj li'a gorĝ'o kaj pulm'o'j dolor'is, kvazaŭ brul'ant'a'j. La sang'o al'flu'ad'is li'a'n kap'o'n, tiel, ke ia'foj'e li vid'is ĉio'n ruĝ'e kaj la fum'o'j mem ŝajn'is al li ruĝ'a'j. Tiam li parol'is al si intern'e : “ Tio est'as pro fajr'o! Mi ĵet'u mi'n prefer'e ter'e'n kaj pere'u ”. La kur'ad'o lac'ig'ad'is li'n ĉiam pli. Ŝvit'o flu'is sur li'a kap'o, kol'o kaj dors'o, kaj tiu ĉi ŝvit'o brul'vund'is li'n, kvazaŭ bol'aĵ'o. Li fal'us, se ne sub'ten'us li'n la nom'o de Ligia kaj se li ne hav'us ĉirkaŭ la buŝ'o ŝi'a'n capitium . Kelk'a'j'n moment'o'j'n post'e li tamen komenc'is ne re'kon'i plu la strat'o'n, kiu'n li kur'is. Iom post iom for'las'ad'is li'n la konsci'o, li nur memor'is, ke li dev'as for'kur'i, ĉar sur liber'a kamp'o li'n atend'as Ligia, kiu'n promes'is al li Petr'o la apostol'o. Kaj subit'e ek'reg'is li'n ia strang'a, jam du'on'febr'a, simil'a al antaŭ'mort'a vizi'o cert'ec'o, ke li dev'as ŝi'n ek'vid'i, edz'in'ig'i, kaj post'e li tuj mort'os.

Li jam est'is tamen kvazaŭ ebri'a, re'bat'ant'e si'n de unu flank'o de la strat'o al la ali'a. kaj subit'e io ŝanĝ'iĝ'is en la monstr'a fajr'eg'o, kovr'ant'a la grand'eg'a'n urb'o'n. Ĉio, kio ĝis nun nur brul'et'is, eksplod'is vid'ebl'e per unu mar'o da flam'o'j, ĉar la vent'o ĉes'is al'port'ad'i fum'o'j'n, kaj tiu'j'n, kiu'j amas'iĝ'is en la strat'et'o'j, for'blov'is furioz'a prem'eg'o de brul'varm'a aer'o. Tiu ĉi prem'eg'o pel'is nun milion'o'j'n da fajr'er'o'j, tiel, ke Vinicius kur'is kvazaŭ en fajr'a nub'o. Li pov'is, ali'flank'e, pli bon'e vid'i antaŭ si, kaj preskaŭ en la sam'a moment'o, kiam li est'is fal'ont'a, li ek'vid'is la fin'o'n de la strat'et'o. Tiu ĉi vid'o don'is al li nov'a'j'n fort'o'j'n. Pas'int'e preter strat'angul'o, li trov'iĝ'is sur la strat'o, kiu konduk'is al la Kodetana kamp'o. La fajr'er'o'j ĉes'is li'n persekut'i. Li kompren'is, ke se li sukces'os ating'i almenaŭ la Haven'a'n voj'o'n, li est'os sav'it'a, se li eĉ sven'us post'e sur la voj'o.

En la fin'o de la strat'et'o li ek'vid'is de'nov'e nub'o'n, kiu vual'is la el'ir'o'n. “ Se tio est'as fum'o'j —li ek'pens'is —mi jam ne tra'pas'os ”. Li kur'is per la last'a'j fort'o'j. En'voj'e li de'ĵet'is de si la tunik'o'n, kiu ek'brul'et'int'e de la fajr'er'o'j, komenc'is li'n vund'i, kiel la ĉemiz'o de Nesuso, kaj li kur'is nud'a, hav'ant'e sur la kap'o kaj sur la buŝ'o la capitium de Ligia. Al'kur'int'e pli proksim'e'n, li disting'is, ke tio, kio'n li opini'is fum'o, est'is polv'a nub'o, el kiu, krom'e, ating'ad'is li'n hom'a'j voĉ'o'j kaj kri'o'j.

—Strat'amas'o rab'as en la dom'o'j —li dir'is al si.

Li kur'is tamen en la direkt'o de la voĉ'o'j. Ĉiu'okaz'e est'is tie hom'o'j, kiu'j pov'is al li help'i. En tiu ĉi esper'o, antaŭ ol li al'kur'is, li komenc'is vok'i help'o'n per la tut'a fort'o de la voĉ'o. Sed ĝi est'is jam li'a last'a fort'o'streĉ'o : ankoraŭ pli ruĝ'e iĝ'is antaŭ li'a'j okul'o'j, en la pulm'o'j ek'mank'is spir'o, en la ost'o'j fort'o, kaj li fal'is.

Oni li'n tamen ek'aŭd'is, aŭ pli ĝust'e, ek'vid'is, kaj du hom'o'j ek'rapid'is help'e al li kun sitel'o'j, plen'a'j de akv'o. Vinicius, kiu fal'is pro lac'ec'o, sed ne perd'is la konsci'o'n, ek'kapt'is ambaŭ'man'e la vaz'o'n kaj el'trink'is la akv'o'n ĝis'du'on'e.

—Dank'o'n —li dir'is —star'ig'u mi'n sur la pied'o'j'n, plu'e'n mi mem ir'os!

La ali'a labor'ist'o sur'verŝ'is li'a'n kap'o'n per akv'o, kaj ambaŭ ne nur star'ig'is li'n sur la pied'o'j'n, sed lev'is li'n de la ter'o kaj port'is al la ar'o de la ali'a'j, kiu'j ek'ĉirkaŭ'is li'n, zorg'em'e esplor'ant'e, ĉu li ne sufer'is ia'j'n grav'a'j'n kontuz'o'j'n. Tiu ĉi zorg'em'o mir'ig'is Vinicius on.

—Hom'o'j —li demand'is —kiu'j vi est'as?

—Ni detru'as la dom'o'j'n, por ke la brul'o ne ating'u la Haven'a'n voj'o'n —respond'is unu el la labor'ist'o'j.

—Vi help'is mi'n, kiam mi est'is jam fal'int'a. Dank'o'n al vi.

—Ni ne rajt'as rifuz'i help'o'n —aŭd'iĝ'is kelk'a'j voĉ'o'j.

Tiam Vinicius, kiu antaŭ'e de la maten'o vid'is la brut'simil'a'j'n amas'o'j'n, batal'o'j'n kaj rab'o'j'n, rigard'is pli atent'e la ĉirkaŭ'ant'a'j'n li'n vizaĝ'o'j'n kaj dir'is :

—Rekompenc'u vi'n... Krist'o.

—Glor'at'a est'u Li'a nom'o! —vok'is la tut'a ĥor'o da voĉ'o'j.

Linus?... demand'is Vinicius.

Sed li ne pov'is demand'i plu kaj ne aŭd'is la respond'o'n, ĉar pro emoci'o kaj pro la tra'viv'it'a'j pen'o'j li sven'is. Li re'konsci'iĝ'is nur en ĝarden'o, sur la Kodetana kamp'o, ĉirkaŭ'it'a de kelk'a'j vir'in'o'j kaj vir'o'j, kaj la unu'a'j vort'o'j, kiu'j'n li kapabl'is el'dir'i, est'is :

—Kie est'as Linus?

Dum moment'o ven'is nenia respond'o, post'e iu kon'at'a al Vinicius voĉ'o dir'is subit'e :

—Ekster la Nomentana pord'eg'o ; li ir'is Ostrianon antaŭ du tag'o'j... Pac'o'n al vi, pers'a reĝ'o!

Vinicius lev'iĝ'is, kaj sid'iĝ'is, ek'vid'ant'e ne'atend'it'e super si Chil on.

Kaj la grek'o parol'is :

—Vi'a dom'o, sinjor'o, for'brul'is sen'dub'e, ĉar Carinae star'as en fajr'o, sed vi ĉiam est'os riĉ'a, kiel Midas'o. Ho, kia mal'feliĉ'o! La krist'an'o'j, ho fil'o de Serapiso, antaŭ'dir'ad'is de'long'e, ke fajr'o detru'os tiu'n ĉi urb'o'n... Kaj Linus kun la fil'in'o de Jov'o est'as en Ostriano... Ho! kia mal'feliĉ'o por tiu ĉi urb'o!...

Vinicius de'nov'e ek'sent'is si'n sven'e.

—Vi vid'is ili'n? —li demand'is.

—Mi vid'is, sinjor'o... Dank'o'n al Krist'o kaj al ĉiu'j di'o'j, ke mi pov'is per bon'a nov'aĵ'o re'pag'i vi'a'j'n bon'far'o'j'n. Sed mi re'pag'os al vi pli'e, Oziris'o, mi ĵur'as je tiu ĉi brul'ant'a Rom'o.

Ekster'e vesper'iĝ'ad'is, sed en la ĝarden'o est'is lum'e, kiel dum tag'o, ĉar brul'eg'o kresk'is ankoraŭ pli. Ŝajn'is, ke brul'as jam ne apart'a'j kvartal'o'j, sed la tut'a urb'o, de unu ekstrem'o ĝis la ali'a. La ĉiel'o est'is ruĝ'a, kie'n nur la okul'o'j ating'is, kaj la nokt'o, kiu vual'is la mond'o'n, iĝ'ad'is ruĝ'a.

ĈAPITRO XLIV

La ruĝ'bril'o de la brul'ant'a urb'o dis'verŝ'is si'n sur la ĉiel'o tiel vast'e, kiel nur la hom'a vid'o ating'is. El post la mont'aĵ'o'j rul'iĝ'is supr'e'n la lun'o, grand'a kaj rond'a, kiu baldaŭ ek'flam'is de la bril'o kaj, al'pren'int'e la kolor'o'n de ard'ant'a kupr'o, ŝajn'is rigard'i kun mir'o la pere'o'n de la mond'reg'ant'a urb'eg'o. En roz'a'j abism'o'j de la ĉiel'o bril'is ankaŭ roz'a'j stel'o'j, sed kontraŭ'e ol en la ordinar'a'j nokt'o'j, la ter'o est'is pli hel'a, ol la ĉiel'o. Rom'o, kvazaŭ grand'eg'a brul'ŝtip'ar'o, lum'ig'is la tut'a'n Kampani'o'n. Ĉe la sang'a bril'o oni vid'is ankaŭ plu'a'j'n mont'aĵ'o'j'n, urb'o'j'n, palac'o'j'n, templ'o'j'n, monument'o'j'n kaj akvedukt'o'j'n, tir'iĝ'ant'a'j'n de ĉiu'j region'a'j mont'o'j al la urb'o, kaj sur la akvedukt'o'j —amas'o'j'n da hom'o'j, kiu'j tie'n rifuĝ'is por sen'danĝer'iĝ'i aŭ por rigard'i la brul'eg'o'n.

Dum'e la terur'a element'o ek'posed'ad'is ĉiam pli nov'a'j'n kvartal'o'j'n. Oni ne pov'is dub'i, ke iu'j krim'a'j man'o'j fajr'ig'as la urb'o'n, ĉar ĉiam nov'a'j brul'o'j eksplod'ad'is en lok'o'j, mal'proksim'a'j de la ĉef'a fajr'o'centr'o. De la mont'aĵ'o'j, sur kiu'j Rom'o est'is konstru'it'a, la flam'o'j, kvazaŭ ond'o'j, flu'is mal'supr'e'n en la val'o'j'n, dens'e kovr'it'a'j'n per dom'o'j, kalkul'ant'a'j po kvin kaj ses etaĝ'o'j'n, plen'a'j de bud'o'j, butik'o'j, transport'ebl'a'j lign'a'j amfiteatr'o'j, konstru'it'a'j laŭ'okaz'e por divers'a'j spektakl'o'j, fin'e de magazen'o'j de lign'o, oliv'ole'o, gren'o, nuks'o'j, pini'a'j strobil'o'j, per kies grajn'o'j nutr'is si'n la mal'riĉ'a loĝ'ant'ar'o, kaj de vest'o'j, kiu'j'n oni ia'foj'e, laŭ cezar'a favor'o, dis'don'ad'is al la ĉifon'ul'o'j, nest'ant'a'j en mal'vast'a'j strat'aĉ'o'j. Tie la brul'o, trov'ant'e abund'o'n da far'iĝ'em'a material'o, ŝanĝ'ad'is si'n preskaŭ en vic'o'n da eksplod'o'j kaj kun ne'imag'ebl'a fort'o ek'posed'ad'is tut'a'j'n strat'o'j'n. La hom'o'j, tend'o'star'ant'a'j ekster la urb'o aŭ rigard'ant'a'j de la akvedukt'o'j, diven'ad'is laŭ la kolor'o de la flam'o'j, kio brul'as. Furioz'a aer'blov'eg'o lev'ad'is ia'foj'e el la fajr'a dron'ej'o mil'o'j'n kaj milion'o'j'n da ard'ant'a'j ŝel'o'j de nuks'o'j kaj migdal'o'j, kiu'j supr'e'n'iĝ'ad'is kiel sen'nombr'a'j ar'o'j da lum'a'j papili'o'j, —kaj krak'e krev'ad'is en la aer'o, aŭ, pel'at'e de la vent'o, fal'ad'is sur nov'a'j'n kvartal'o'j'n, sur akvedukt'o'j'n kaj sur kamp'o'j'n, ĉirkaŭ'ant'a'j'n la urb'o'n. Ĉia pens'o pri sav'o ŝajn'is absurd'a, kaj la tumult'o kresk'is ĉiu'moment'e, ĉar dum unu'flank'e la urb'a loĝ'ant'ar'o for'kur'ad'is tra ĉiu'j pord'eg'o'j ekster la mur'o'j'n, ali'flank'e la brul'o al'log'is mil'o'j'n da hom'o'j, el la ĉirkaŭ'aĵ'o'j, tiel loĝ'ant'o'j'n de mal'grand'a'j urb'et'o'j, kiel vilaĝ'an'o'j'n kaj du'on'sovaĝ'a'j'n paŝt'ist'o'j'n el Kampani'o, kiu'j'n al'tir'is ankaŭ la esper'o de rab'o'j.

La ek'kri'o : “ Rom'o pere'as! ” son'is sen'ĉes'e en la buŝ'o'j de l ' amas'o, kaj la pere'o de la urb'o ŝajn'is tiu'temp'e kun'e fin'o kaj mal'lig'o de ĉiu'j nod'o'j, kiu'j ĝis nun kun'lig'ad'is la hom'ar'o'n en unu tut'o'n. La ŝtat'amas'o, en kiu al pli'mult'o, konsist'ant'a el sklav'o'j kaj fremd'ul'o'j, la reg'ad'o de Rom'o est'is tut'e indiferent'a, kaj kiu'n ĉia renvers'o pov'is nur liber'ig'i el la katen'o'j, al'pren'ad'is tie kaj ie minac'a'n si'n'ten'o'n. Vast'iĝ'ad'is per'fort'o kaj rab'o'j. Ŝajn'is, ke la nur'a spektakl'o de la pere'ant'a urb'o al'fiks'as la hom'a'n atent'o'n kaj re'ten'as ankoraŭ la eksplod'o'n de buĉ'ad'o, kiu komenc'iĝ'os tuj, kiam la urb'o ŝanĝ'os si'n en cindr'o'j'n. Cent'mil'o'j da sklav'o'j, forges'ant'e, ke Rom'o, krom la templ'o'j kaj mur'o'j, posed'as ankaŭ kelk'dek legi'o'j'n en ĉiu'j flank'o'j de la mond'o, ŝajn'is nur atend'i batal'vok'o'n kaj ĉef'o'n. Oni komenc'is re'memor'i la nom'o'n Spatacus —trov'iĝ'is tamen neniu Spartacus —ali'flank'e la civit'an'o'j komenc'is si'n arm'i, per kio ĉiu pov'is. Plej monstr'a'j fam'o'j rond'ir'is ĉe ĉiu'j pord'eg'o'j. Kelk'a'j asert'is, ke Vulkan'o laŭ la ordon'o de Jov'o detru'as la urb'o'n per fajr'o, el'iĝ'ant'a el sub la ter'o ; ali'a'j —ke ĝi est'as venĝ'o de Vest'o pro la pastr'in'o Rubria. Hom'o'j, tiel konvink'it'a'j, vol'is nenio'n sav'i, nur, svarm'ant'e al la templ'o'j, ili pet'eg'is la di'o'j'n pri kompat'o. Sed plej ĝeneral'e oni ripet'ad'is, ke la cezar'o ordon'is brul'ig'i la urb'o'n, por liber'iĝ'i de la odor'o'j, ven'ant'a'j el Suburra, kaj por konstru'i nov'a'n urb'o'n, nom'ot'a'n Neronio. Je tiu ĉi ide'o furioz'o kapt'ad'is al hom'o'j'n, kaj se, kiel pens'is Vinicius, trov'iĝ'us ĉef'o, kiu vol'us el'profit'i tiu'n ĉi eksplod'o'n de mal'am'o, la last'a hor'o de Nero ek'bat'us jar'o'j'n pli fru'e.

Oni ankaŭ dir'ad'is, ke la cezar'o frenez'iĝ'is, ke li ordon'is al la pretori'an'o'j kaj gladiator'o'j atak'i la popol'o'n kaj el'buĉ'i ĝi'n. Kelk'a'j ĵur'is je la di'o'j, ke laŭ la ordon'o de la Kupr'o'barb'a el'las'it'a'j est'is la best'o'j el ĉiu'j best'ej'o'j. Oni vid'is sur la strat'o'j leon'o'j'n kun flam'ant'a'j kol'har'o'j, furioz'a'j'n elefant'o'j'n kaj ur'o'j'n, kiu'j ar'e pied'prem'is hom'o'j'n. Est'is eĉ en tio ĉi part'o da ver'o, ĉar kelk'lok'e elefant'o'j, vid'ant'e la proksim'iĝ'ant'a'n brul'o'n, dis'bat'is la best'ej'o'j'n kaj, liber'iĝ'int'e, kur'eg'is en la direkt'o kontraŭ'a al la fajr'o, detru'ant'e ĉio'n antaŭ si, kiel uragan'o. La publik'a fam'o nombr'is dek'mil'o'j'n da person'o'j, kiu'j pere'is en la fajr'o. Efektiv'e pere'is mult'eg'a'j. Est'is tia'j, kiu'j perd'int'e la tut'a'n hav'aĵ'o'n aŭ plej kar'a'j'n person'o'j'n, propr'a'vol'e ĵet'is si'n pro mal'esper'o en la flam'o'j'n. Ali'a'j'n sufok'is la fum'o'j. En la mez'o de la urb'o, inter Kapitol'o unu'flank'e kaj Kvirinalo, Viminalo kaj Eskivilino ali'flank'e, sam'e kiel inter Palatin'o kaj la mont'et'o Celio, kie la strat'o'j est'is pli dens'e plen'konstru'it'a'j, la brul'o komenc'iĝ'ad'is en tiel mult'a'j lok'o'j, ke tut'a'j ar'o'j da hom'o'j, for'kur'ant'e en unu direkt'o, renkont'ad'is ne'atend'it'e nov'a'n flam'mur'o'n de la kontraŭ'a flank'o kaj pere'ad'is de terur'a mort'o mez'e de la fajr'a inund'o.

En la terur'o, tumult'o kaj konstern'o oni ne sci'is, fin'e, kie'n for'kur'i. La voj'o'j est'is ŝtop'it'a'j per objekt'o'j, kaj en mult'a'j mal'vast'a'j lok'o'j simpl'e barikad'it'a'j. Tiu'j, kiu'j rifuĝ'is sur foir'ej'o'j'n kaj plac'o'j'n, en la lok'o, kie oni post'e konstru'is la Amfiteatr'o'n de Flavius, apud la templ'o de Ter'o, apud la portik'o de Livi'a kaj pli alt'e, apud la templ'o'j de Junon'o kaj Lucin'o, sam'e kiel inter Clivius Vibri'us kaj la mal'nov'a Eskvilin'a pord'eg'o, ĉirkaŭ'it'e ĉiu'flank'e de mar'o da fajr'o, pere'is de la ard'o. En la lok'o'j, kie'n la flam'o ne ating'is, oni trov'is post'e cent'o'j'n da karb'o'brul'ig'it'a'j korp'o'j, kvankam tie kaj ie la mal'feliĉ'ul'o'j el'ŝir'is pavim'a'j'n plat'o'j'n kaj, por ŝirm'i si'n kontraŭ la varm'eg'o, en'iĝ'is ĝis'du'on'e en la ter'o'n. Preskaŭ neniu el la famili'o'j, loĝ'ant'a'j en la mez'o de la urb'o, rest'is sen'mank'a, tial laŭ'long'e de la mur'o'j kaj ĉe ĉiu'j pord'eg'o'j oni aŭd'is mal'esper'a'n hurl'ad'o'n de vir'in'o'j, vok'ant'a'j la kar'a'j'n nom'o'j'n de tiu'j, kiu'j pere'is en la inter'prem'o aŭ en la fajr'o.

Kaj tial, dum unu'j pet'eg'is de la di'o'j almoz'o'n de kompat'o, ali'a'j blasfem'is al ili pro la terur'eg'a mal'feliĉ'o. Oni vid'is mal'jun'ul'o'j'n, turn'it'a'j'n al la templ'o de Jov'o Liber'ig'ant'o, kiu'j etend'ant'e la brak'o'j'n, vok'is : “ Vi est'as sav'ant'o, sav'u vi'a'n altar'o'n kaj la urb'o'n! ” La mal'esper'o tamen direkt'ad'is si'n ĉef'e kontraŭ la mal'nov'a'j'n rom'a'j'n di'o'j'n, kiu'j, laŭ la kompren'o de la loĝ'ant'ar'o, hav'is la dev'o'n pli zorg'em'e, ol ali'a'j, gard'i la urb'o'n. Ili montr'iĝ'is sen'fort'a'j, do oni insult'is ili'n. Ali'flank'e okaz'is, ke kiam sur Via Asinaria montr'iĝ'is taĉment'o de egipt'a'j pastr'o'j, trans'konduk'ant'a'j statu'o'n de Izid'o, kiu'n oni sav'is el la templ'o, star'ant'a proksim'e de Port'a Caelimontana, la amas'o ĵet'is si'n inter la taĉment'o'n, krom'jung'is si'n al la vetur'il'o, al'tir'is ĝi'n ĝis la Appia pord'eg'o kaj, ek'kapt'int'e la statu'o'n, lok'is ĝi'n en la templ'o'n de Mars'o, kontuz'int'e ĉe tio la pastr'o'j'n de tiu ĉi last'a di'o, kiu'j kuraĝ'is kontraŭ'star'i. En ali'a'j lok'o'j oni al'vok'ad'is Serapis on, Baalon aŭ Jehov'o'n, kies konfes'ant'o'j, el'svarm'int'e el la strat'et'o'j en la ĉirkaŭ'aĵ'o'j de Suburra kaj Trans'tibr'o, plen'ig'ad'is per kri'o'j kaj vok'o'j la kamp'o'j'n, kuŝ'ant'a'j'n apud la mur'o'j. En ili'a'j kri'o'j son'is tamen kvazaŭ ton'o'j de triumf'o, tial do dum unu'j el la loĝ'ant'o'j miks'is si'n kun la ĥor'o glor'ant'a la “ Sinjor'o'n de la mond'o ”, ali'a'j, indign'it'a'j pro tiu ĉi ĝoj'a bru'ad'o, pen'is ĝi'n per'fort'e silent'ig'i. Tie kaj ie oni aŭd'is aĝ'o'fort'a'j'n vir'o'j'n, mal'jun'ul'o'j'n, vir'in'o'j'n kaj infan'o'j'n, kant'ant'a'j'n kant'o'j'n strang'a'j'n kaj solen'a'j'n, kies signif'o'n oni ne pov'is kompren'i, sed en kiu'j ripet'iĝ'ad'is ĉiu'moment'e la vort'o'j : “ Jen ven'as la juĝ'ist'o en la tag'o de koler' kaj detru'o ”. Tiel la mov'iĝ'em'a kaj sen'dorm'a hom'a ond'o ĉirkaŭ'ad'is la brul'ant'a'n urb'o'n, simil'e al mal'trankvil'a mar'o.

Sed nenio'n help'is la mal'esper'o, nek la blasfem'o'j, nek la kant'o'j. La mal'feliĉ'o ŝajn'is ne'venk'ebl'a, komplet'a kaj sen'indulg'a, kiel Fat'o. Apud la Amfiteatr'o de Pompejus ek'brul'is magazen'o'j de kanab'o kaj ŝnur'o'j, da kiu'j mult'eg'e oni bezon'is por cirk'o'j, aren'o'j kaj ĉia'pec'a'j maŝin'o'j, uz'at'a'j ĉe cirk'lud'o'j, kaj kun'e ek'brul'is apud'a'j konstru'aĵ'o'j, en'ten'ant'a'j barel'o'j'n kun peĉ'o, per kiu oni ŝmir'is la ŝnur'o'j'n. Dum kelk'a'j hor'o'j la tut'a part'o de la urb'o, trans kiu kuŝ'is la kamp'o de Mars'o, lum'is per tiel hel'e - flav'a flam'o, ke al rigard'ant'o'j, du'on'konsci'a'j pro terur'o, ŝajn'is, ke la ord'o de tag'o kaj nokt'o est'as ankaŭ konfuz'it'a kaj ke ili vid'as la bril'o'n de la sun'o. Sed post'e sang'o'ruĝ'a, unu'aspekt'a brul'o super'is ĉiu'j'n ali'a'j'n kolor'o'j'n de la flam'o'j. El la mar'o da fajr'o ŝpruc'ad'is al la brul'ruĝ'a ĉiel'o kvazaŭ grand'eg'a'j fontan'o'j kaj flam'a'j kolon'o'j, dis'blov'ant'e si'n supr'e en fajr'a'j'n tuf'o'j'n kaj plum'o'j'n ; la vent'o for'kapt'ad'is ili'n, ŝanĝ'ad'is en or'a'j'n faden'o'j'n kaj har'o'j'n da fajr'er'o'j kaj port'is for, super Kampani'o, ĝis la Alban'a mont'ar'o. La nokt'o iĝ'ad'is ĉiam pli lum'a ; la aer'o mem ŝajn'is satur'it'a ne nur de bril'o, sed ankaŭ de flam'o. Tibro flu'is, kvazaŭ river'o de fajr'o. La mal'feliĉ'a urb'o ŝanĝ'is si'n en unu infer'o'n. La brul'eg'o ek'posed'ad'is ĉiam pli grand'a'j'n spac'o'j'n, konker'ad'is atak'e la mont'et'o'j'n, dis'verŝ'ad'is si'n tra la val'o'j, inund'ad'is la eben'aĵ'o'j'n, furioz'is, bru'is, tondr'is.

ĈAPITRO XLV

Macrinus, teks'ist'o, en kies dom'o'n oni al'port'is Vinicius on, lav'is li'n, proviz'is per vest'o kaj nutr'is, post kio la jun'a tribun'o, plen'e re'akir'int'e la fort'o'j'n, deklar'is, ke ankoraŭ la sam'a'n nokt'o'n li komenc'os plu'a'n serĉ'ad'o'n de Linus. Macrinus, kiu est'is krist'an'o, konfirm'is la vort'o'j'n de Chilo, ke Linus kun'e kun super'a pastr'o, Klemenso, ir'is en Ostrianon, kie Petr'o est'is bapt'ont'a tut'a'j'n ar'o'j'n da adept'o'j de la nov'a instru'o. La krist'an'o'j de la kvartal'o sci'is, ke Linus antaŭ du tag'o'j konfid'is si'a'n dom'o'n al la gard'ad'o de iu Gaius. Por Vinicius ĝi prezent'is pruv'o'n, ke nek Ligia, nek Ursus rest'is hejm'e kaj ke sen'dub'e ili ankaŭ ir'is Ostrianon.

Tiu ĉi pens'o est'is por li grand'eg'a konsol'o. Linus est'is mal'jun'ul'o, al kiu mal'facil'e est'is ĉiu'tag'e ir'ad'i el Trans'tibr'o ekster la mal'proksim'a'n Nomentanan pord'eg'o'n kaj re'ven'ad'i el tie Trans'tibr'o'n, ver'ŝajn'e do li ek'loĝ'is por tiu'j kelk'a'j tag'o'j ĉe iu el la konfes'ant'o'j ekster la mur'o'j, kaj kun'e kun li ankaŭ Ligia kaj Ursus. Tiu'manier'e ili evit'is la brul'eg'o'n, kiu ĝeneral'e ne transport'iĝ'is al la ali'a dekliv'o de la Eskvilin'a mont'aĵ'o. Vinicius vid'is en ĉio antaŭ'gard'o'n de Krist'o ; li ek'sent'is super si Li'a'n zorg'em'o'n kaj kun kor'o, plen'a de am'o pli grand'a, ol iam antaŭ'e, li ĵur'is al Li en la anim'o pag'i per si'a tut'a viv'o tiu'j'n ĉi evident'a'j'n sign'o'j'n de favor'o.

Tiom pli urĝ'e li tamen dezir'is ating'i Ostrianon. Li re'trov'is Ligian, li re'trov'os Linuson kaj Petr'o'n kaj kun'pren'os ili'n for, en iu'n el si'a'j posed'aĵ'o'j, eĉ en Sicili'o'n. Jen Rom'o flam'as kaj post kelk'a'j tag'o'j rest'os el ĝi nur amas'o da cindr'o'j, por kio do ili rest'u ĉi tie, kontraŭ la katastrof'o kaj kontraŭ la sen'brid'iĝ'int'a loĝ'ant'ar'o! Tie, for, ĉirkaŭ'os ili'n taĉment'o'j da disciplin'it'a'j sklav'o'j, ĉirkaŭ'os ili'n la seren'o de kamp'ar'o kaj ili viv'os trankvil'e, sub la gard'o de Krist'o, ben'at'a'j de Petr'o.

Li nur re'trov'u nun ili'n!

Sed tio ĉi ne est'is facil'a afer'o. Vinicius memor'is, kun kia pen'o li tra'bat'is si'n de Via Appia en Trans'tibr'o'n kaj kiel li dev'is rond'ir'i, por ating'i la Haven'a'n voj'o'n, li do decid'is ĉirkaŭ'ir'i nun la urb'o'n de la kontraŭ'a flank'o. Ir'ant'e la Triumf'a'n voj'o'n, oni pov'is tie'n ating'i, antaŭ'e'n'iĝ'ant'e laŭ'long'e de la river'o ĝis la pont'o de Aemilius, kaj de tie, pas'ant'e preter Pincius, laŭ'long'e de la kamp'o de Mars'o, apud la ĝarden'o'j de Pompejus, Lucullus kaj Sallustius, tra'penetr'i sur Vi'a'n Nomentanan. Ĝi est'is la plej mal'long'a voj'o, sed sam'e Macrinius, kiel Chilo, mal'konsil'is ĝi'n risk'i. La fajr'o, ver'e, ne ek'posed'is ĝis nun tiu'n part'o'n de la urb'o, sed ĉiu'j plac'o'j kaj strat'o'j pov'is est'i tut'e ŝtop'it'a'j de hom'o'j kaj ili'a'j hav'aĵ'o'j. Chilo konsil'is ir'i tra Ager Vaticanus ĝis Porta Flamini'a, tie trans'river'iĝ'i kaj paŝ'i plu'e'n ekster la mur'o'j, post la ĝarden'o'j de Acilius, al Porta Salaria. Vinicius, post moment'a hezit'ad'o, konsent'is tiu'n ĉi konsil'o'n.

Macrinius dev'is gard'o'rest'i hejm'e, sed li proviz'is du mul'o'j'n, kiu'j pov'is serv'i ankaŭ por la plu'a voj'ir'o por Ligia. Li vol'is ankaŭ don'i sklav'o'n, sed Vinicius rifuz'is, supoz'ant'e, ke kiel jam okaz'is antaŭ'e, iu ajn taĉment'o da pretori'an'o'j, renkont'it'a en'voj'e, sub'iĝ'os al li'a komand'o.

Kaj post moment'o li ek'ir'is kun Chilo tra Pagus Janiculensis al la Triumf'a voj'o. En liber'a'j lok'o'j tie kaj ie est'is tend'ar'o'j, ili tamen tra'puŝ'ad'is si'n kun mal'pli grand'a pen'o, ĉar pli'part'o de la loĝ'ant'o'j for'kur'is al la mar'o laŭ la Haven'a voj'o. Post la pord'eg'o Septimiana ili rajd'is inter la river'o kaj la grandioz'a'j ĝarden'o'j de Domitia, kies potenc'a'j cipres'o'j ruĝ'e bril'is de la brul'o, kvazaŭ de sub'ir'ant'a sun'o. La voj'o iĝ'ad'is pli liber'a, ia'foj'e nur ili dev'is batal'i kun torent'o'j da al'flu'ant'a'j kamp'ar'an'o'j. Vinicius pel'is la mul'o'n, kiom li pov'is, kaj Chilo, rajd'ant'e tuj post li, parol'is dum la tut'a voj'o kun si mem :

—Jen la brul'o rest'is post ni kaj nun ĝi varm'ig'as ni'a'j'n dors'o'j'n. Neniam ankoraŭ sur tiu ĉi voj'o est'is tiel lum'e en nokt'o. Ho Zeŭs'o! se vi ne fal'ig'os pluv'eg'o'n sur tiu'n brul'o'n, ĝi pruv'os, ke vi ne am'as Rom'o'n. La hom'a pov'o ne esting'os tiu'n fajr'o'n. Tia urb'o, al kiu serv'is Grek'uj'o kaj la tut'a mond'o! Kaj nun iu ajn grek'o pov'os rost'i si'a'n fab'o'n en ĝi'a'j cindr'o'j! Kiu ĝi'n supoz'us!... Kaj ne est'os plu Rom'o, nek la rom'a'j sinjor'o'j!... Kaj kiu vol'os paŝ'i sur la brul'rest'aĵ'o'j, kiam ili mal'varm'iĝ'os, kaj fajf'i, tiu fajf'os sen'pun'e. Ho di'o'j, fajf'i je tia mond'reg'ant'a urb'o! Kiu el la grek'o'j, aŭ eĉ la barbar'o'j, pov'us ĝi'n supoz'i?... Tamen oni pov'os fajf'i, ĉar amas'o da cindr'o'j, ĉu ĝi rest'as post fajr'o de paŝt'ist'o'j, aŭ post brul'ig'it'a urb'o, est'as nur amas'o da cindr'o'j, kiu'j'n pli aŭ mal'pli fru'e vent'o dis'blov'os.

Tiel parol'ant'e, li turn'ad'is si'n moment'e al la brul'o kaj rigard'is la fajr'a'j'n ond'o'j'n kun vizaĝ'o kun'e mal'bon'a kaj ĝoj'a. Post'e li parol'is plu :

—Ĝi pere'as! pere'as! kaj ĝi ne est'os plu sur la ter'o. Kie'n la mond'o nun send'ad'os si'a'n gren'o'n, si'a'n oliv'ole'o'n kaj si'a'n mon'o'n? Kiu el'prem'ad'os el ĝi or'o'n kaj larm'o'j'n? Marmor'o ne for'brul'as, sed polv'iĝ'as en fajr'o. Kapitol'o fal'os en rub'o'j'n, Palatin'o fal'os en rub'o'j'n. Ho Zeŭs'o! Rom'o est'is kiel ŝaf'ist'o, kaj la ali'a'j popol'o'j —kiel ŝaf'o'j. Kiom'foj'e la ŝaf'ist'o mal'sat'is, li buĉ'is unu el la ŝaf'o'j, kaj al vi, patr'o de la di'o'j, ofer'is la fel'o'n. Kiu buĉ'ad'os de nun, ho Nub'o'reg'ant'o, kaj en kies man'o'j'n vi met'os la ŝaf'ist'a'n vip'o'n? Ĉar Rom'o brul'as, patr'o, tut'e, kvazaŭ vi mem fajr'ig'us ĝi'n per tondr'o.

—Rapid'u! —urĝ'is Vinicius —kio'n vi tie far'as?

—Mi pri'plor'as Rom'o'n, sinjor'o —respond'is Chilo. —Tia jov'a urb'o!...

Kaj dum ia temp'o ili rajd'is en silent'o, aŭskult'ant'e la krak'ad'o'n de la brul'eg'o kaj bru'ad'o'n de bird'a'j flug'il'o'j. Kolomb'o'j, kiu'j amas'e nest'is apud palac'o'j kaj urb'et'o'j de Kampani'o, kaj kun'e ĉia'spec'a'j kamp'a'j bird'o'j el apud la mar'o kaj el la proksim'a'j mont'ar'o'j, al kiu'j la bril'o de la brul'o ŝajn'is vid'ebl'e la tag'a lum'o, grand'ar'e blind'e flug'is en la fajr'o'n.

Vinicius la unu'a inter'romp'is la silent'o'n.

—Kie vi est'is, kiam la fajr'o eksplod'is?

—Mi est'is ir'ant'a, sinjor'o, al mi'a amik'o, Euricius, kiu hav'is butik'o'n apud la Grand'a cirk'o, kaj mi est'is ĝust'e medit'ant'a pri la instru'o de Krist'o, kiam oni komenc'is kri'i : “ Brul'as! ” Hom'o'j amas'iĝ'is ĉe la cirk'o, por ĝi'n sav'i kaj pro sci'vol'o, sed kiam la flam'o'j ek'reg'is la tut'a'n cirk'o'n, kaj krom'e komenc'is montr'i si'n sam'temp'e en ali'a'j lok'o'j, oni dev'is pens'i pri la propr'a sav'o.

—Ĉu vi vid'is hom'o'j'n, ĵet'ant'a'j'n torĉ'o'j'n en la konstru'aĵ'o'j'n?

—Kio'n mi ne vid'is, nep'o de Ene'o! Mi vid'is hom'o'j'n, tra'bat'ant'a'j'n al si per glav'o la voj'o'n en la inter'prem'o ; mi vid'is batal'o'j'n kaj hom'a'j'n intern'aĵ'o'j'n, dis'prem'it'a'j'n sur la ter'o. Ha, sinjor'o, se vi tio'n rigard'us, vi kred'us, ke barbar'o'j konker'is la urb'o'n kaj buĉ'as la popol'o'n. La hom'o'j ĉirkaŭ'e kri'is, ke ven'is fin'o de la mond'o. Kelk'a'j tut'e perd'is la prudent'o'n kaj, rezign'int'e la for'kur'o'n, atend'is sen'pens'e, ke ĉirkaŭ'u ili'n la flam'o'j. Ali'a'j frenez'iĝ'is, ali'a'j hurl'is pro mal'esper'o, sed mi vid'is ankaŭ tia'j'n, kiu'j hurl'is pro ĝoj'o, ĉar en la mond'o, ho sinjor'o, est'as mult'a'j mal'bon'ul'o'j, kiu'j ne sci'as taks'i la bon'far'ec'o'n de vi'a mild'a reg'ad'o kaj tiu'j'n just'a'j'n leĝ'o'j'n, laŭ kiu'j vi for'pren'as de ĉiu'j, kio'n ili hav'as, kaj propr'ig'as ĝi'n al vi. La hom'o'j ne sci'as pac'iĝ'i kun la vol'o de la di'o'j.

Vinicius est'is tro absorb'it'a per la propr'a'j pens'o'j, por rimark'i la ironi'o'n, vibr'ant'a'n en la vort'o'j de Chilo. Trem'o de terur'o tra'kur'ad'is li'n je la nur'a pens'o, ke Ligia pov'us trov'iĝ'i mez'e de tiu ĥaos'o, sur tiu'j terur'a'j strat'o'j, kie oni dis'prem'ad'is sur la ter'o hom'a'j'n intern'aĵ'o'j'n. Do, kvankam pli ol dek foj'o'j'n li jam demand'is de Chilo ĉio'n, kio'n tiu ĉi pov'is sci'i, li turn'iĝ'is al li ankoraŭ'foj'e :

—Ĉu vi ili'n vid'is en Ostriano per la propr'a'j okul'o'j?

—Mi vid'is, fil'o de Venus'o, mi vid'is la fraŭl'in'o'n, la bon'a'n lig'o'n, la sankt'a'n Linuson kaj Petr'o'n la apostol'o'n.

—Antaŭ la brul'o?

—Antaŭ la brul'o, Mitr'o!

Sed en la anim'o de Vinicius nask'iĝ'is dub'o, ĉu Chilo ne mensog'as, do, halt'ig'int'e la mul'o'n, li rigard'is sever'e la mal'jun'a'n grek'o'n kaj demand'is :

—Kio'n vi tie far'is?

Chilo konfuz'iĝ'is. Ŝajn'is al li, ver'e, kiel al mult'a'j hom'o'j, ke kun'e kun la pere'o de Rom'o ven'as ankaŭ fin'o de la rom'a reg'ad'o, sed dum'e li est'is sol'a kun Vinicius, kaj li memor'is, ke la last'a mal'permes'is al li, minac'ant'e terur'a'n pun'o'n, spion'i la krist'an'o'j'n, precip'e Linuson kaj Ligian.

—Sinjor'o —li dir'is —kial vi ne kred'as al mi, ke mi ili'n am'as? Jes! mi est'is en Ostriano, ĉar mi est'as du'on'e krist'an'o. Pyrrho instru'is mi'n respekt'i virt'o'n pli, ol filozofi'o'n, do ĉiam pli mi inklin'as al virt'ul'o'j. Krom tio, sinjor'o, mi est'as mal'riĉ'a, kaj kiam vi, Jov'o, est'is en Antiumo, mi oft'e sufer'is mal'sat'o'n ĉe mi'a'j libr'o'j, do mi sid'iĝ'ad'is apud la mur'o de Ostriano, ĉar la krist'an'o'j, kvankam mem mal'riĉ'a'j, dis'don'as pli da almoz'o'j, ol ĉiu'j ali'a'j loĝ'ant'o'j de Rom'o kun'e.

Tiu ĉi motiv'o ŝajn'is al Vinicius sufiĉ'a, li do demand'is mal'pli sever'e :

—Kaj vi ne sci'as, kie por tiu ĉi temp'o ek'loĝ'is Linus?

—Vi foj'e pun'is mi'n kruel'e por mi'a sci'vol'o, sinjor'o —respond'is la grek'o.

Vinicius silent'iĝ'is, kaj ili rajd'is plu'e'n.

—Sinjor'o —dir'is Chilo post moment'o —vi ne re'trov'us la fraŭl'in'o'n sen mi'a help'o, sed se ni ŝi'n re'trov'os, ĉu vi ne forges'os pri la mal'riĉ'a saĝ'ul'o?

—Vi ricev'os dom'o'n kun vin'ber'ej'o apud Ameriolo —respond'is Vinicius.

—Dank'o'n al vi, Herkul'o! Kun vin'ber'ej'o?... Dank'o'n al vi! Ho jes, kun vin'ber'ej'o!

Ili pas'is nun la alt'aĵ'o'j'n de Vatikan'o, kiu ruĝ'e bril'is de la brul'o, sed post Naumachia ili direkt'iĝ'is dekstr'e'n, por, trans'ir'int'e la Vatikan'a'n kamp'o'n, proksim'iĝ'i al la river'o kaj trans'iĝ'int'e sur la ali'a'n bord'o'n, ating'i ĝis Porta Flamini'a. Subit'e Chilo halt'ig'is la mul'o'n kaj dir'is :

—Sinjor'o! bon'a ide'o ven'is en mi'a'n kap'o'n.

—Parol'u —respond'is Vinicius.

—Inter Janiculo kaj Vatikan'o, post la ĝarden'o'j de Agrippina, est'as sub'ter'aĵ'o'j, el kiu'j oni pren'ad'is ŝton'o'j'n kaj sabl'o'n, por konstru'i la cirk'o'n de Nero. Aŭskult'u mi'n, sinjor'o! En la last'a temp'o la jud'o'j, kiu'j, kiel vi sci'as, est'as mult'eg'a'j en Trans'tibr'o, komenc'is kruel'e persekut'i la krist'an'o'j'n. Vi memor'as, ke jam en la temp'o de la di'a Claudius est'is inter ili tia'j mal'pac'o'j, ke la cezar'o est'is dev'ig'it'a ekzil'i ili'n el Rom'o. Nun, kiam ili re'ven'is kaj kiam, dank' al la protekt'ad'o de la aŭgust'in'o, ili sent'as si'n sekur'a'j, tiom pli mal'humil'e ili trakt'as la krist'an'o'j'n. Mi sci'as tio'n! mi ĝi'n vid'is. Neniu edikt'o kontraŭ la krist'an'o'j est'as el'don'it'a, sed al jud'o'j akuz'as ili'n antaŭ la urb'o'prefekt'o, ke ili murd'as infan'o'j'n, ador'as azen'o'n, proklam'as instru'o'n, ne aprob'it'a'n de la senat'o, kaj mem ili atak'as la krist'an'o'j'n kaj invad'as ili'a'j'n preĝ'o'dom'o'j'n tiel obstin'e, ke la krist'an'o'j dev'as si'n kaŝ'i.

—Kio'n do vi vol'as dir'i? —demand'is Vinicius.

—Tio'n, sinjor'o, ke la sinagog'o'j ekzist'as mal'kaŝ'e en Trans'tibr'o, sed la krist'an'o'j, vol'ant'e evit'i persekut'ad'o'n, dev'as preĝ'i kaŝ'it'e kaj ili kun'ven'as en for'las'it'a'j bud'o'j ekster la urb'o, aŭ en sabl'ej'o'j. Tiu'j, kiu'j loĝ'as en Trans'tibr'o, elekt'is al si ĝust'e tiu'n sabl'ej'o'n, kiu'n oni est'ig'is por la konstru'ad'o de la cirk'o kaj de mult'a'j dom'o'j laŭ'long'e de Tibro. Nun, kiam la urb'o pere'as, sen'dub'e la konfes'ant'o'j de Krist'o preĝ'as. Ni trov'os sen'nombr'a'n amas'o'n da ili en la sub'ter'aĵ'o, tial mi konsil'as al vi, ke ni ĝi'n vizit'u en'voj'e.

—Vi ja dir'is, ke Linus ir'is Ostrianon! —ek'kri'is mal'pacienc'e Vinicius.

—Sed vi promes'is al mi dom'o'n kun vin'ber'ej'o apud Ameriolo —respond'is Chilo —do mi vol'as serĉ'i la fraŭl'in'o'n ĉie, kie mi pov'as esper'i ŝi'n trov'i. Post la eksplod'o de la brul'o ili pov'is re'ven'i Trans'tibr'o'n... Ili pov'is ĉirkaŭ'ir'i la urb'o'n, kiel ni ĝi'n nun ĉirkaŭ'ir'as. Linus hav'as dom'o'n, ebl'e li vol'is est'i pli proksim'e al la dom'o, por vid'i, ĉu la brul'o ne ek'reg'os ankaŭ tiu'n kvartal'o'n. Se ili re'ven'is, tiam mi ĵur'as al vi, sinjor'o, je Persefon'o, ke ni trov'os ili'n preĝ'ant'a'j'n en la sub'ter'aĵ'o, kaj en mal'plej bon'a okaz'o ni ricev'os inform'o'j'n pri ili.

—Vi est'as prav'a, sekv'e konduk'u! —dir'is la tribun'o.

Chilo sen moment'a pri'pens'o direkt'iĝ'is mal'dekstr'e'n al mont'et'o. Por moment'o la dekliv'o de tiu mont'et'o kovr'is de ili la brul'o'n, tiel, ke kvankam apud'a'j alt'aĵ'o'j est'is en lum'o, ili mem trov'iĝ'is en ombr'o. Pas'int'e preter la cirk'o, ili direkt'iĝ'is ankoraŭ'foj'e mal'dekstr'e'n kaj en'ir'is spec'o'n de inter'mont'aĵ'o, en kiu est'is tut'e mal'lum'e. Sed en tiu ĉi mal'lum'o Vinicius disting'is amas'o'j'n da flagr'ant'a'j lantern'o'j.

—Jen ili! —dir'is Chilo. —Ili est'os hodiaŭ pli mult'a'j, ol ordinar'e, ĉar ali'a'j preĝ'o'dom'o'j for'brul'is aŭ est'as plen'a'j de fum'o, kiel la tut'a Trans'tibr'o.

—Jes! mi aŭd'as kant'ad'o'n —respond'is Vinicius.

Efektiv'e, el mal'lum'a mal'ferm'aĵ'o supr'e aŭd'iĝ'ad'is kant'ant'a'j hom'a'j voĉ'o'j, kaj la lantern'o'j mal'aper'ad'is en ĝi unu post la ali'a. Sed ankaŭ el flank'a'j inter'mont'aĵ'o'j el'ŝov'ad'is si'n ĉiam nov'a'j figur'o'j, tiel, ke post ia temp'o Vinicius kaj Chilo trov'iĝ'is mez'e de tut'a ar'o da hom'o'j.

Chilo de'ir'is de la mul'o kaj, far'int'e sign'o'n al knab'o, kiu ir'is apud'e, dir'is al li :

—Mi est'as pastr'o de Krist'o kaj episkop'o. Ten'u ni'a'j'n mul'o'j'n, kaj vi ricev'os mi'a'n ben'o'n kaj pardon'o'n por la pek'o'j.

Post'e, ne atend'ant'e respond'o'n, li en'met'is la konduk'il'o'j'n en li'a'n man'o'n, kaj mem al'iĝ'is kun Vinicius al la ir'ant'a ar'o.

Post moment'o ili mal'supr'e'n'ir'is en la sub'ter'aĵ'o'n kaj paŝ'is antaŭ'e'n ĉe mal'klar'a bril'o de la lantern'o'j laŭ'long'e de mal'lum'a koridor'o, ĝis ili ating'is vast'a'n kavern'o'n, el kiu vid'ebl'e oni antaŭ'e pen'ad'is ŝton'o'j'n, ĉar la mur'o'j est'is form'it'a'j el ili'a'j freŝ'a'j romp'aĵ'o'j.

Est'is tie plu lum'e, ol en la koridor'o, ĉar krom meĉ'lamp'o'j kaj lantern'o'j brul'is torĉ'o'j. Ĉe ili'a lum'o Vinicius ek'vid'is tut'a'n amas'o'n de hom'o'j, genu'ant'a'j kun supr'e'n'etend'it'a'j brak'o'j. Ligian, Petr'o'n la apostol'o'n aŭ Linuson li pov'is nenie rimark'i, anstataŭ'e ĉirkaŭ'is li'n ĉiu'flank'e vizaĝ'o'j solen'a'j kaj emoci'it'a'j. En kelk'a'j vid'ebl'a est'is atend'o, tim'o, esper'o. La lum'o re'bril'is sur la supr'e'n'lev'it'a'j okul'blank'o'j, ŝvit'o gut'is de la frunt'o'j, pal'a'j, kiel kret'o ; kelk'a'j kant'is kant'o'j'n, ali'a'j febr'e ripet'ad'is la nom'o'n de Jesu'o, kelk'a'j bat'is si'a'j'n brust'o'j'n. En ĉiu'j oni vid'is, ke ili atend'as ĉiu'moment'e io'n ekster'ordinar'a'n.

Subit'e la kant'a'j ek'silent'is kaj super la kun'ven'int'o'j, en niĉ'o, form'it'a pro el'pren'o de grand'eg'a rok'pec'o, montr'iĝ'is la kon'at'a al Vinicius Crispus, kun vizaĝ'o kvazaŭ du'on'konsci'a, pal'a, fanatik'a kaj sever'a. La okul'o'j turn'is si'n al li, kvazaŭ atend'ant'e vort'o'j'n de kuraĝ'ig'o —kaj li, ben'it'e per kruc'o'sign'o la kun'ven'int'o'j'n, parol'is per voĉ'o rapid'a kaj preskaŭ simil'a al kri'o :

—Pent'u pro vi'a'j pek'o'j, ĉar la moment'o al'ven'is. Jen sur la urb'o'n de krim'o kaj mal'virt'o, jen sur la nov'a'n Babilon'o'n la Sinjor'o pluv'ig'is pere'ig'a'n flam'o'n. Ek'bat'is la hor'o de l ' juĝ'o, koler'o kaj pere'o... La Sinjor'o antaŭ'dir'is Si'a'n al'ven'o'n, kaj baldaŭ vi Li'n ek'vid'os! Sed Li ne ven'os jam, kiel Ŝaf'id'o, kiu ofer'is Si'a'n sang'o'n pro vi'a'j pek'o'j, sed kiel sever'eg'a juĝ'ist'o, kiu en Si'a just'ec'o profund'ig'os en abism'o'n la pek'ul'o'j'n kaj ne'kred'ant'o'j'n... Ve al la mond'o kaj ve al la pek'ul'o'j, ĉar ne est'os plu kompat'o por ili!... Mi vid'os Vi'n, Krist'o! La stel'o'j pluv'e fal'as sur la ter'o'n! La sun'o mal'lum'iĝ'as, la ter'o mal'ferm'iĝ'as en abism'o'j'n, mort'int'o'j lev'iĝ'as, kaj Vi ven'as mez'e de son'o'j de trumpet'o'j, mez'e de taĉment'o'j da anĝel'o'j, mez'e de tondr'o'j kaj uragan'o'j. Mi vid'as Vi'n, ho Krist'o!

Ĉe tiu'j ĉi vort'o'j li ek'silent'is kaj, lev'int'e la vizaĝ'o'n, ŝajn'is fiks'i la rigard'o'n sur io mal'proksim'a kaj terur'a. Kaj subit'e en la sub'ter'aĵ'o aŭd'iĝ'is obtuz'a tondr'o, unu, du'a kaj dek'a ; en la flam'ant'a urb'o tut'a'j strat'o'j de brul'konsum'it'a'j dom'o'j komenc'is fal'eg'i ter'e'n kun grand'eg'a bru'o. Sed al pli'mult'o de la krist'an'o'j tiu'j ĉi son'o'j ek'ŝajn'is klar'a sign'o, ke la terur'a hor'o al'ven'as, ĉar la kred'o pri la baldaŭ okaz'ont'a du'a ven'o de Krist'o kaj pri la fin'o de la mond'o est'is inter ili eĉ antaŭ'e ĝeneral'a, kaj nun pli'fort'ig'is ĝi'n ankoraŭ la brul'eg'o de la urb'o. Tial la tim'o de Di'o ek'reg'is la kun'ven'int'o'j'n. Mult'a'j voĉ'o'j komenc'is ripet'i : “ La tag'o de l ' juĝ'o... Jen ĝi ven'as! ” Kelk'a'j kovr'is la vizaĝ'o'j'n per la man'o'j, konvink'it'e, ke tuj la ter'o ek'trem'os sur si'a'j fundament'o'j kaj el ĝi'a'j abism'o'j el'ir'os infer'a'j monstr'o'j, por ĵet'i si'n sur la pek'ul'o'j'n. Ali'a'j vok'is : “ Krist'o, kompat'u! Sav'int'o, est'u kompat'em'a! ”... —ali'a'j laŭt'e konfes'ad'is si'a'j'n pek'o'j'n, ali'a'j fin'e ĵet'ad'is si'n reciprok'e en la brak'o'j'n, por en la terur'a moment'o hav'i apud si iu'j'n amik'a'j kor'o'j'n.

Sed est'is ankaŭ tia'j hom'o'j, kies vizaĝ'o'j, kvazaŭ tiu'j de ĉiel'pren'it'o'j, plen'a'j de super'ter'a'j rid'et'o'j, ne el'montr'is tim'o'n. En kelk'a'j lok'o'j aŭd'iĝ'is kant'o'ton'o'j : en la religi'a ekstaz'o hom'o'j komenc'is kri'i ne'kompren'ebl'a'j'n vort'o'j'n en ne'kompren'ebl'a'j lingv'o'j. Iu el mal'lum'a angul'o de la kavern'o vok'is : “ Vek'iĝ'u, kiu dorm'as! ” Ĉio'n tamen super'bru'is la kri'o de Crispus : “ Est'u pret'a'j! est'u pret'a'j! ”

Ia'foj'e tamen ek'reg'ad'is silent'o, kvazaŭ ĉiu'j, re'ten'ant'e la spir'o'n en la brust'o'j, atend'us tio'n, kio okaz'os. Kaj tiam oni aŭd'is mal'proksim'a'j'n tondr'o'j'n de kvartal'o'j, fal'ant'a'j en rub'o'j'n, post kio de'nov'e ek'son'ad'is ĝem'o'j, preĝ'o'j, kant'o'ton'o'j kaj voĉ'o'j : “ Sav'int'o, kompat'u ni'n! ” Ia'foj'e Crispus ek'parol'ad'is kaj kri'is : “ Rezign'u la ter'a'j'n riĉ'aĵ'o'j'n, ĉar baldaŭ vi ne hav'os plu la ter'o'n sub la pied'o'j! rezign'u la ter'a'j'n sent'o'j'n, ĉar la Sinjor'o pere'ig'os tiu'j'n, kiu'j pli ol Li'n am'is si'a'j'n edz'in'o'j'n kaj infan'o'j'n. Ve al tiu, kiu lig'is si'a'n kor'o'n pli al kre'it'o, ol al la Kre'int'o! ve al potenc'ul'o'j! ve al luks'am'ant'o'j! ve al mal'virt'ul'o'j! ve al vir'o, vir'in'o kaj infan'o! ”

Subit'e bru'eg'o pli fort'a, ol la antaŭ'a'j, ek'sku'is la ŝton'min'ej'o'n. Ĉiu'j fal'is ter'e'n, etend'ant'e la brak'o'j'n kruc'form'e, por per tiu ĉi sign'o defend'i si'n kontraŭ mal'bon'a'j spirit'o'j. Sekv'is silent'o, en kiu oni aŭd'is nur rapid'a'j'n spir'o'j'n, plen'a'j'n de terur'o flustr'o'j'n : “ Jesu'o, Jesu'o, Jesu'o! ” kaj ia'lok'e plor'o'n da infan'o'j. Subit'e super tiu ĉi nigr'a, kuŝ'ant'a hom'amas'o iu trankvil'a voĉ'o dir'is :

—Pac'o'n al vi!

Ĝi est'is la voĉ'o de Petr'o la apostol'o, kiu antaŭ moment'o en'ir'is la kavern'o'n. Pro la son'o de li'a'j vort'o'j la terur'o pas'is en unu moment'o, kiel pas'as terur'o de ŝaf'ar'o, mez'e de kiu aper'is la ŝaf'ist'o. La hom'o'j lev'iĝ'is de la ter'o, pli proksim'a'j komenc'is prem'i si'n al li'a'j genu'o'j, kvazaŭ serĉ'ant'e defend'o'n sub li'a'j flug'il'o'j ; Petr'o etend'is super ili la man'o'j'n kaj parol'is :

—Kial vi tim'as en vi'a'j kor'o'j? Kiu el vi antaŭ'sci'as, kio pov'as li'n traf'i, antaŭ ol la hor'o al'ven'os? La Sinjor'o pen'us per fajr'o Babilon'o'n, sed al vi, kiu'j'n lav'is bapt'o kaj kies pek'o'j'n pardon'ig'is la sang'o de la Ŝaf'id'o, el'montr'it'a est'os Li'a kompat'o kaj vi mort'os kun Li'a nom'o en vi'a'j buŝ'o'j. Pac'o'n al vi!

Post la sever'a'j kaj sen'kompat'a'j vort'o'j de Crispus la vort'o'j de Petr'o ven'is, kiel balzam'o, al la ĉe'est'ant'o'j. Anstataŭ la tim'o de Di'o ek'reg'is ili'n am'o al Di'o. Tiu'j ĉi hom'o'j re'trov'is tia'n Krist'o'n, kia'n ili am'is el la rakont'o'j de Petr'o —ne sen'kompat'a'n juĝ'ist'o'n, sed dolĉ'a'n kaj pacienc'a'n Ŝaf'id'o, kies kompat'em'o cent'foj'e super'is la hom'a'n mal'bon'ec'o'n. La sent'o de konsol'o ek'reg'is la tut'a'n amas'o'n kaj kuraĝ'o kun'e kun dank'em'o al la apostol'o plen'ig'is ili'a'j'n kor'o'j'n. Voĉ'o'j el divers'a'j flank'o'j komenc'is vok'i : “ Ni est'as vi'a'j ŝaf'o'j, paŝt'u ni'n ”. Pli proksim'a'j parol'is : “ Ne for'las'u ni'n en la tag'o de pere'o! ” Kaj ili genu'iĝ'ad'is ĉe li'a'j genu'o'j, kio'n vid'ant'e, Vinicius proksim'iĝ'is, ek'kapt'is la rand'o'n de li'a mantel'o kaj, klin'int'e la kap'o'n, dir'is :

—Sinjor'o, help'u mi'n! Mi serĉ'is ŝi'n en la fum'o'j de la brul'eg'o kaj en la hom'a inter'prem'o, kaj nenie mi pov'is ŝi'n trov'i, sed mi kred'as, ke vi pov'as re'don'i ŝi'n al mi.

Kaj Petr'o met'is la man'o'n sur li'a'n kap'o'n.

—Fid'u —li dir'is —kaj sekv'u mi'n.

ĈAPITRO XLVI

La urb'o brul'is sen'ĉes'e. La grand'a cirk'o fal'is en rub'o'j'n, kaj post'e en la kvartal'o'j, kiu'j la unu'a'j komenc'is brul'i, fal'eg'ad'is tut'a'j strat'o'j kaj strat'et'o'j.

Post ĉiu tia fal'o fajr'a'j kolon'o'j lev'iĝ'ad'is moment'e ĝis la ĉiel'o. La vent'o ŝanĝ'iĝ'is kaj blov'is nun kun grand'eg'a fort'o flank'e de la mar'o, port'ant'e al Celio, al Eskvilin'o kaj Viminalo ond'o'j'n da fajr'o, brul'aĵ'o'j kaj karb'o'pec'o'j. Oni jam tamen komenc'is pens'i pri sav'o. Laŭ la ordon'o de Tigellinus, kiu en la tri'a tag'o al'kur'is el Antiumo, oni komenc'is detru'i la dom'o'j'n sur Eskvilin'o, por ke la fajr'o, renkont'it'e mal'plen'a'j'n lok'o'j'n, mem esting'iĝ'u. Ĝi est'is tamen van'a help'o, entrepren'it'a por sav'i la ceter'o'n de la urb'o, ĉar pri sav'o de tio, kio jam est'is brul'ant'a, oni eĉ ne pov'is pens'i. Oni decid'is ankaŭ antaŭ'gard'i kontraŭ plu'a'j sekv'o'j de la katastrof'o. Kun'e kun Rom'o pere'is ĝi'a'j sen'lim'a'j riĉ'aĵ'o'j, pere'is la tut'a hav'aĵ'o de la civit'an'o'j, tiel, ke ĉirkaŭ la mur'o'j tend'o'vag'is nun cent'mil'o'j da komplet'a'j mizer'ul'o'j. Jam en la du'a tag'o mal'sat'o sent'ig'is si'n al tiu hom'amas'o, ĉar la grand'eg'a'j proviz'o'j da nutr'aĵ'o, kolekt'it'a'j en la urb'o, brul'is kun'e kun ĝi, kaj en la ĝeneral'a ĥaos'o kaj mal'ord'iĝ'o de la ofic'o'j neniu ek'pens'is ĝis nun pri ven'ig'o de nov'a'j proviz'o'j. Nur post la al'ven'o de Tigellinus oni send'is en Ostrio'n la konform'a'j'n ordon'o'j'n, sed dum'e la popol'o komenc'is al'pren'i ĉiam pli minac'a'n si'n'ten'o'n.

La dom'o'n apud Aqua Appia, en kiu dum'e loĝ'is Tigellinus, ĉirkaŭ'ad'is amas'o'j da vir'in'o'j, kri'ant'a'j de maten'o ĝis mal'fru'a nokt'o : “ Pan'o'n kaj tegment'o'n! ” Van'e la pretori'an'o'j, ven'ig'it'a'j el la grand'a tend'ar'o, star'ant'a inter Via Salaria kaj Nomentana, pen'is gard'i ia'n ord'o'n. Tie kaj ie oni ili'n mal'kaŝ'e kontraŭ'star'is arm'it'e, ali'lok'e sen'arm'a'j hom'a'j ar'o'j, montr'ant'e la brul'ant'a'n urb'o'n vok'is : “ Murd'u ni'n kontraŭ tiu fajr'o! ” Oni minac'is al la cezar'o, al la aŭgust'an'o'j, al la pretori'a'j soldat'o'j, kaj la ekscit'o kresk'is kun ĉiu hor'o tiel, ke Tigellinus, rigard'ant'e nokt'e la mil'o'j'n da fajr'o'j, dis'met'it'a'j ĉirkaŭ la urb'o, parol'is al si mem, ke tio est'as fajr'o'j de mal'amik'a tend'ar'o. Laŭ li'a ordon'o oni ven'ig'is, krom farun'o, laŭ'ebl'e grand'a'n nombr'o'n da pret'a'j pan'bul'o'j, kiu'j'n oni kolekt'is ne nur el Ostio, sed el ĉiu'j proksim'a'j urb'o'j kaj vilaĝ'o'j. Apenaŭ tamen la unu'a'j send'aĵ'o'j ven'is nokt'e en Emporium, la popol'o el'romp'is la pord'eg'o'n flank'e de Aventin'o kaj dis'rab'is en unu sekund'o la proviz'o'j'n, kaŭz'ant'e terur'a'n konfuz'o'n. Ĉe la bril'o de la brul'ruĝ'o oni batal'is pro pan'bul'o'j, da kiu'j amas'o'n oni pied'prem'is en la ter'o'n. La farun'o el dis'ŝir'it'a'j sak'o'j kovr'is kvazaŭ per neĝ'o la tut'a'n spac'o'n, de la gren'ej'o'j ĝis la Ark'o de Drusdus kaj Germanicus, kaj la tumult'o daŭr'is, ĝis soldat'o'j posten'iĝ'is ĉe ĉiu'j konstru'aĵ'o'j kaj komenc'is for'pel'i la amas'o'j'n per sag'o'j kaj ĵet'aĵ'o'j.

Neniam, de la gall'a invad'o en la temp'o de Brennus, traf'is Rom'o'n simil'a bat'eg'o. Oni ankaŭ kompar'ad'is kun mal'esper'o tiu'j'n ambaŭ brul'o'j'n. Sed tiam rest'is almenaŭ Kapitol'o. Nun Kapt'il'o ankaŭ est'is ĉirkaŭ'it'a de terur'a fajr'o'kron'o. La marmor'o'j ne flam'is, ver'e, sed en nokt'o, kiam vent'o dis'ŝov'ad'is por moment'o la flam'o'j'n, oni vid'is vic'o'j'n de la kolon'o'j de la super'a templ'o de Jov'o, ard'ant'a'j'n kaj bril'ant'o'j'n roz'kolor'e, kvazaŭ ard'ant'a'j karb'o'j. Fin'e en la temp'o de Brennus Rom'o hav'is popol'o'n disciplin'it'a'n, unu'gent'a'n, am'ant'a'n la urb'o'n kaj la altar'o'j'n, dum nun'e ĉirkaŭ la mur'o'j de la brul'ant'a Rom'o tend'o'vag'is amas'o'j divers'lingv'a'j, konsist'ant'a'j plej'part'e el sklav'o'j kaj liber'ig'it'o'j, ribel'em'a'j, sen'brid'a'j kaj pret'a'j sub la prem'o de mizer'o turn'i si'n kontraŭ la aŭtoritat'ul'o'j'n kaj kontraŭ la urb'o'n.

Sed la ampleks'o mem de la brul'eg'o, plen'ig'ant'a la kor'o'j'n per terur'o, paraliz'is cert'a'grad'e la amas'o'n. La plag'o'n de fajr'o est'is sekv'ont'a la plag'o de mal'sat'o kaj de mal'san'o'j, ĉar, je pli grand'a mal'feliĉ'o, ven'is terur'a juli'a varm'eg'o. La aer'o'n, brul'ant'a'n de la fajr'o kaj sun'o, oni ne pov'is spir'i. La nokt'o'j ne nur ne mal'pli'ig'ad'is la varm'eg'o'n, sed iĝ'ad'is simpl'e infer'a'j. Tag'e terur'a kaj kor'prem'a vid'aĵ'o prezent'is si'n al la okul'o'j. En la mez'o —la grand'eg'a urb'o sur la mont'aĵ'o'j, ŝanĝ'it'a en unu bru'eg'ant'a'n vulkan'o'n, kaj ĉirkaŭ'e, ĝis la Alban'a mont'ar'o —unu sen'lim'a tend'ar'o, konsist'ant'a el tend'o'j, bud'o'j, branĉ'aĵ'o'j, vetur'il'o'j, puŝ'ĉar'o'j, port'il'o'j, butik'o'j, fajr'o'j, ĉio vual'it'a de fum'o, polv'o, lum'ig'it'a de rust'a'j radi'o'j de la sun'o, pas'ant'a tra la brul'o, plen'a de bru'o, kri'o'j, minac'o'j, mal'am'o kaj tim'o, terur'a bild'o de vir'o'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j. Mez'e de la kviritoj —grek'o'j, vil'a'j unu'okul'ul'o'j el la nord'o, afrik'an'o'j kaj azi'an'o'j ; mez'e de la civit'an'o'j —sklav'o'j, liber'ig'it'o'j, gladiator'o'j, komerc'ist'o'j, meti'ist'o'j, kamp'ar'an'o'j kaj soldat'o'j, ver'a mar'o da hom'o'j, ĉirkaŭ'verŝ'ant'a la insul'o'n de fajr'o.

Divers'a'j fam'o'j mov'is tiu'n mar'o'n, kiel vent'o mov'as ver'a'j'n ond'o'j'n. Ili est'is favor'a'j kaj mal'favor'a'j. Oni rakont'is pri sen'mezur'a'j proviz'o'j da gren'o kaj da vest'o'j, kiu'j est'is ven'ont'a'j en Emporium kaj sen'pag'e dis'don'ot'a'j. Oni dir'ad'is ankaŭ, ke laŭ la ordon'o de la cezar'o ĉiu'j provinc'o'j en Azi'o kaj Afrik'o est'os sen'hav'ig'it'a'j de si'a'j riĉ'aĵ'o'j, kaj la trezor'o'j'n, tiu'manier'e kolekt'it'a'j'n, oni dis'don'os inter la loĝ'ant'o'j'n de Rom'o, por ke ĉiu pov'u konstru'i al si propr'a'n dom'o'n. Sed sam'temp'e oni dis'kon'ig'ad'is ankaŭ tia'j'n nov'aĵ'o'j'n, ke la akv'o en la akvedukt'o'j est'as venen'it'a kaj ke Nero vol'as detru'i la urb'o'n kaj eksterm'i ĉiu'j'n loĝ'ant'o'j'n sen'escept'e, por trans'lok'iĝ'i en Grek'uj'o'n aŭ Egipt'o'n kaj el tie reg'i la mond'o'n. Ĉiu fam'o dis'vast'iĝ'ad'is fulm'rapid'e, kaj ĉiu el ili trov'ad'is kred'o'n ĉe la amas'o, kaŭz'ant'e eksplod'o'j'n ĉu de esper'o, koler'o, terur'o, aŭ de furioz'o. Fin'e ia febr'o ek'reg'is tiu'j'n mil'o'j'n da vag'ul'o'j. La kred'o de la krist'an'o'j, ke la fin'o de la mond'o pro fajr'o est'as proksim'a, vast'iĝ'ad'is ankaŭ inter la konfes'ant'o'j de la di'o'j, ĉiu'tag'e pli ĝeneral'e. La hom'o'j'n ek'reg'ad'is konstern'o aŭ furioz'o. Mez'e de nub'o'j, lum'ig'it'a'j de la brul'bril'o, oni vid'is la di'o'j'n, rigard'ant'a'j'n la pere'o'n de la ter'o, kaj oni etend'ad'is al ili la brak'o'j'n, pet'ant'e kompat'o'n, aŭ mal'ben'is ili'n.

Dum'e soldat'o'j, help'at'a'j de cert'a nombr'o de loĝ'ant'o'j, detru'ad'is sen'ĉes'e la dom'o'j'n sur Eskvilin'o, sur Celio kaj en Trans'tibr'o, kiu dank' al tio grand'part'e evit'is la pere'o'n. Sed en la urb'o mem brul'is sen'nombr'a'j trezor'o'j, amas'ig'it'a'j dum jar'cent'o'j de venk'o'j, ne'taks'ebl'a'j art'verk'o'j, grandioz'a'j templ'o'j kaj plej kar'a'j monument'o'j de la rom'a pas'int'ec'o kaj de la rom'a glor'o. Oni antaŭ'vid'is, ke el la tut'a urb'o est'os sav'it'a'j apenaŭ kelk'a'j ekstrem'a'j kvartal'o'j kaj ke cent'mil'o'j da hom'o'j rest'os sen tegment'o super la kap'o. Ali'a'j tamen dis'vast'ig'ad'is la fam'o'n, ke la soldat'o'j detru'as la dom'o'j'n ne por halt'ig'i la fajr'o'n, sed por ke nenio rest'u el la urb'o. Tigellinus en ĉiu leter'o pet'eg'is, ke la cezar'o al'ven'u kaj per si'a ĉe'est'o trankvil'ig'u la mal'esperant'a'n popol'o'n. Sed Nero mov'iĝ'is nur tiam, kiam la flam'o'j ek'posed'is la transitoria , kaj li rapid'is, por ne preter'las'i la moment'o'n, en kiu la brul'eg'o ating'os si'a'n plej grand'a'n potenc'o'n.

ĈAPITRO XLVII

La fajr'o ating'is dum'e ĝis Vi'a Nomentana, kaj de ĝi, kun ali'iĝ'o de la vent'o, turn'is si'n al Vi'a Lat'a kaj al Tibro, ĉirkaŭ'ir'is Kapitol'o'n, dis'verŝ'is si'n tra Forum Boarium kaj detru'ant'e ĉio'n, kio'n ĝi preter'las'is en la unu'a impet'o, proksim'iĝ'is de'nov'e al Palatin'o.

Tigellinus, kolekt'int'e ĉiu'j'n pretori'a'j'n fort'o'j'n, send'is kurier'o'n post kurier'o al la proksim'iĝ'ant'a cezar'o, ke li nenio'n perd'os el la grandioz'ec'o de la spektakl'o, ĉar la brul'o eĉ pli'kresk'is. Sed Nero vol'is al'ven'i nokt'e, por tiom pli ĝu'i la bild'o'n de la pere'ant'a urb'o. Tiu'cel'e li halt'is en la region'o de Aqua Alban'a kaj, al'vok'int'e en si'a'n tend'o'n la tragik'ist'o'n Aliturus on, li prepar'is kun li'a help'o la si'n'ten'o'n, vizaĝ'o'n, rigard'o'n kaj lern'is konven'a'j'n gest'o'j'n, varm'e diskut'ant'e kun li, ĉu ĉe la vort'o'j : “ ho sankt'a urb'o, vi, kiu ŝajn'is pli daŭr'a, ol Id'o ”, li lev'u supr'e'n ambaŭ man'o'j'n, aŭ, ten'ant'e en unu forming'o'n, las'u ĝi'n fal'i laŭ'long'e de la korp'o, kaj lev'u nur la ali'a'n. Kaj tiu ĉi demand'o ŝajn'is al li ĉi - moment'e pli grav'a, ol ĉiu'j ali'a'j. Ek'ir'int'e fin'e je la krepusk'o, li inter'konsil'is ankoraŭ kun Petronius, ĉu en la vers'o'j'n, dediĉ'it'a'j'n al la katastrof'o, ne en'met'i kelk'a'j'n bril'a'j'n blasfem'o'j'n kontraŭ la di'o'j, kaj ĉu tia'j vort'o'j, konsider'ant'e de la art'a vid'punkt'o, ne dev'us mem el'ŝir'i si'n en simil'a situaci'o el la buŝ'o de hom'o, perd'ant'a la patr'uj'o'n.

Ĉirkaŭ la nokt'o'mez'o li proksim'iĝ'is fin'e al la mur'o'j, kun'e kun si'a kort'eg'o, konsist'ant'a el taĉment'o'j da kort'eg'an'o'j, senat'an'o'j, kavalir'o'j, liber'ig'it'o'j, sklav'o'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j. Dek'ses mil pretori'an'o'j, star'ig'it'a'j batal'ord'e laŭ'long'e de la voj'o, gard'is la trankvil'ec'o'n kaj sekur'ec'o'n de li'a en'vetur'o, ten'ant'e kun'e en cert'a distanc'o la ekscit'it'a'n popol'o'n. La popol'o insult'is, ver'e, kri'is kaj fajf'is je la vid'o de la cezar'a an'ar'o, sed ne kuraĝ'is ĝi'n atak'i. En mult'a'j lok'o'j aŭd'iĝ'is tamen eĉ aplaŭd'o'j de ĉifon'ul'o'j, kiu'j, nenio'n posed'int'e, nenio'n perd'is en la brul'o, kaj esper'is pli mal'avar'a'n ol ordinar'e, dis'don'ad'o'n de gren'o, oliv'ole'o, vest'o'j kaj mon'o. Fin'e sam'e la kri'o'j'n kaj fajf'o'j'n, kiel la aplaŭd'o'j'n, super'bru'is la son'o de trumpet'o'j kaj korn'o'j, kiu'j'n oni ek'blov'is laŭ la ordon'o de Tigellinus. Nero, pas'int'e la Ostian pord'eg'o'n, halt'is moment'e kaj dir'is : “ Sen'hejm'a reĝ'o de l ' sen'hejm'a gent'o, kie'n mi met'u nokt'e mi'a'n kap'o'n! ”, kaj post'e pas'int'e tra Clivus Dalphini, li sur'paŝ'is per pret'ig'it'a por li ŝtup'ar'o la Appian akvedukt'o'n, kaj post li aŭgust'an'o'j kaj ĥor'o de kant'ist'o'j, port'ant'a'j citr'o'j'n, liut'o'j'n kaj ali'a'j'n muzik'a'j'n instrument'o'j'n.

Kaj ĉiu'j re'ten'is la spir'o'n en la brust'o'j, atend'ant'e, ĉu li ne el'dir'os ia'j'n grand'a'j'n vort'o'j'n, kiu'j'n por la propr'a sekur'ec'o oni dev'us memor'i. Sed li star'is solen'a, silent'a, vest'it'a per purpur'a mantel'o kaj per kron'o el or'a'j laŭr'o'j, rigard'ant'e la furioz'a'n potenc'o'n de la flam'o'j. Kiam Terpnos don'is al li or'a'n liut'o'n, li lev'is la okul'o'j'n al la brul'ruĝ'a ĉiel'o, kvazaŭ atend'ant'e inspir'o'n.

La popol'o de mal'proksim'e montr'is li'n per la man'o'j, sur'verŝ'it'a'n de sang'a bril'o. For, en la urb'o, sibl'is fajr'a'j serpent'o'j kaj brul'is la antikv'a'j, plej kar'a'j memor'aĵ'o'j : brul'is la templ'o de Herkul'o, kiu'n konstru'is Evander, kaj la templ'o de Jov'o Stator'o, kaj la templ'o de Lun'o, konstru'it'a ankoraŭ de Servius Tull'us, kaj la dom'o de Numa Pompilius, kaj la sankt'ej'o de Vest'o kun la penat'o'j de la rom'a popol'o, mez'e de fajr'a'j lang'o'j montr'iĝ'ad'is ia'foj'e Kapitol'o, brul'is la pas'int'ec'o kaj la anim'o de Rom'o, kaj li, cezar'o, star'is kun liut'o en la man'o, kun vizaĝ'o de tragik-aktor'o kaj kun pens'o ne pri la pere'ant'a patr'uj'o, sed pri si'n'ten'o kaj vort'o'j, per kiu'j li pov'us esprim'i plej bon'e la grand'ec'o'n de la katastrof'o, vek'i plej grand'a'n admir'o'n kaj akir'i plej varm'a'j'n aplaŭd'o'j'n.

Li mal'am'is tiu'n ĉi urb'o'n, li mal'am'is ĝi'a'j'n loĝ'ant'o'j'n, li am'is sol'e la propr'a'j'n kant'o'j'n kaj vers'aĵ'o'j'n, do li ĝoj'is en la kor'o, ke fin'e li vid'as tragedi'o'n, simil'a'n al tiu, kiu'n li pri'skrib'is. La vers'far'ist'o sent'is si'n feliĉ'a, la deklam'ist'o sent'is si'n inspir'it'a, la serĉ'ist'o de emoci'o'j ĝu'is la terur'a'n spektakl'o'n kaj kun sen'lim'a plezur'o pens'is, ke eĉ la detru'o de Troj'o est'is nenio kompar'e kun la detru'o de tiu ĉi grand'eg'a urb'o. Kio'n pli li pov'us dezir'i? Jen Rom'o, la mond'potenc'a Rom'o, brul'as, kaj li star'as sur akvedukt'a ark'aĵ'o, kun or'a liut'o en la man'o, lum'a, purpur'a, admir'at'a, grandioz'a kaj poezi'a. Ie for, mal'supr'e, en la ombr'o, murmur'as kaj tumult'as la popol'o. Sed ĝi murmur'u. Jar'cent'o'j pas'os, jar'mil'o'j flu'os for, kaj la hom'o'j memor'os kaj glor'os la poet'o'n, kiu en tia nokt'o kant'is la pere'o'n kaj brul'o'n de Troj'o. Kio est'as kontraŭ li Homer'o? Kio est'as Apolon'o mem kun si'a simpl'a forming'o?

Kaj li lev'is la man'o'j'n supr'e'n kaj ek'bat'int'e la kord'o'j'n, ek'kant'is la vort'o'j'n de Priam'o :

—Nest'o de mi'a'j patr'o'j, ho lul'il'o kar'a!...

En la liber'a aer'o, ĉe la bru'o de l ' brul'o kaj ĉe la mal'proksim'a murmur'o de mil'hom'a'j amas'a'j li'a voĉ'o ŝajn'is strang'e pal'a, trem'ant'a, mal'fort'a, kaj la akompan'o de la ĥor'o son'is kiel zum'ad'o de muŝ'o. Tamen la senat'an'o'j, ofic'ist'o'j kaj aŭgust'an'o'j, ar'iĝ'int'a'j sur la akvedukt'o, klin'is la kap'o'j'n, aŭskult'ant'e en silent'a admir'o. Kaj li kant'is long'e kaj agord'is si'n ĉiam pli funebr'e. En la moment'o'j, kiam li ĉes'ad'is, por kapt'i la spir'o'n, la ĥor'o ripet'ad'is la last'a'j'n vers'o'j'n, post kio de'nov'e, per gest'o, lern'it'a de Aliturus, Nero de'ĵet'ad'is de la ŝultr'o si'a'n tragik'a'n syrma, frap'ad'is la kord'o'j'n kaj kant'is plu. Fin'it'e la antaŭ'e kompon'it'a'n kant'o'n, li komenc'is improviz'i, serĉ'ant'e grand'a'j'n kompar'o'j'n en la spektakl'o, kiu etend'is si'n antaŭ li. Kaj li'a vizaĝ'o komenc'is iĝ'ad'i jen pal'a, jen ruĝ'a. Ne tuŝ'is li'n la pere'o de la patr'o'urb'o, sed li ekstaz'iĝ'is kaj emoci'iĝ'is pro la patos'o de la propr'a'j vort'o'j tia'grad'e, ke li subit'e fal'ig'is kun tint'o la liut'o'n al la pied'o'j kaj, ĉirkaŭ'volv'int'e si'n per la syrma, rest'is kvazaŭ ŝton'iĝ'int'a, simil'a al unu el tiu'j statu'o'j de Niobidoj, kiu'j ornam'is la kort'o'n de Palatin'o.

Post mal'long'a moment'o da silent'o ek'tondr'is uragan'o da aplaŭd'o'j. Sed de mal'proksim'e respond'is al ĝi muĝ'ad'o de la amas'o. Nun neniu jam dub'is, ke la cezar'o mem ordon'is brul'ig'i la urb'o'n, por far'i al si spektakl'o'n kaj kant'i ĉe ĝi kant'o'j'n. Nero, ek'aŭd'int'e tiu'n kri'o'n de cent'mil'o'j da voĉ'o'j, turn'is si'n al la aŭgust'an'o'j kun mal'gaj'a, rezign'o'plen'a rid'et'o de hom'o, al kiu oni far'as mal'just'aĵ'o'n, kaj dir'is :

—Jen, kiel la kviritoj sci'as taks'i mi'n kaj poezi'o'n.

—Kanajl'o'j! —respond'is Vatinius —ordon'u al la pretori'an'o'j atak'i ili'n, sinjor'o.

Nero turn'is si'n al Tigellinus.

—Ĉu mi pov'as fid'i la fidel'ec'o'n de la soldat'o'j?

—Jen, di'a! —respond'is la prefekt'o.

Sed Petronius mov'is la ŝultr'o'j'n.

—Ili'a'n fidel'ec'o'n, sed ne ili'a'n nombr'o'n —li dir'is. —Rest'u dum'e, kie vi est'as, ĉar tie ĉi est'as plej sen'danĝer'e, kaj la popol'o'n oni dev'as kviet'ig'i.

La sam'o'n opini'is ankaŭ Seneca kaj Licinius la konsul'o. Dum'e mal'supr'e la ekscit'o kresk'is. La popol'o arm'is si'n per ŝton'o'j, per tend'a'j stang'o'j, per tabul'o'j el vetur'il'o'j kaj puŝ'ĉar'o'j kaj per divers'a'j fer'aĵ'o'j. Post iom'a temp'o kelk'a'j kohort'estr'o'j ven'is kun la sci'ig'o, ke la pretori'an'o'j, prem'at'a'j de la amas'o'j, kun plej grand'a pen'o konserv'as la batal'ord'o'n kaj, ne hav'ant'e ordon'o'n atak'i, ne sci'as, kio'n far'i.

—Di'o'j! —dir'is Nero —kia nokt'o! Unu'flank'e la brul'o, ali'flank'e la ond'eg'ant'a mar'o de l ' popol'o.

Kaj li komenc'is serĉ'i pli'a'j'n esprim'o'j'n, kiu'j pov'us bild'ig'i la danĝer'ec'o'n de la moment'o, sed vid'ant'e ĉirkaŭ'e pal'a'j'n vizaĝ'o'j'n kaj mal'trankvil'a'j'n rigard'o'j'n, li ankaŭ ek'tim'is.

—Don'u al mi mal'hel'a'n mantel'o'n kun kapuĉ'o! —li ek'kri'is. —Ĉu vi kred'as, ke ver'e okaz'os batal'o?

—Sinjor'o —respond'is Tigellinus per ne'cert'a voĉ'o —mi far'is ĉio'n, kio'n mi pov'is, sed la danĝer'o est'as grav'a... Ek'parol'u, sinjor'o, al la popol'o kaj far'u al ĝi promes'o'j'n.

—Cezar'o parol'u al la popol'aĉ'o? Far'u ĝi'n iu ali'a en mi'a nom'o. Kiu akcept'os tiu'n ĉi task'o'n?

—Mi! —respond'is trankvil'e Petronius.

—Ir'u, amik'o! vi est'as al mi plej fidel'a en ĉiu mal'facil'aĵ'o... Ir'u kaj ne avar'u promes'o'j'n.

Petronius turn'is si'n al la cezar'a sekv'ant'ar'o kun vizaĝ'o sen'zorg'a kaj mok'a.

—Ĉe'est'ant'o'j senat'an'o'j —li dir'is —krom ili Pis'o, Nerv'a kaj Senecio —sekv'u mi'n.

Post'e li de'ir'is mal'rapid'e de la akvedukt'o, kaj tiu'j, kiu'j'n li kun'vok'is, sekv'is li'n ne sen hezit'o, sed kun iom pli grand'a kuraĝ'o, kiu'n inspir'is al ili li'a trankvil'ec'o. Petronius, ven'int'e mal'supr'e'n de la akvedukt'o, ordon'is don'i al si blank'a'n ĉeval'o'n kaj sur'sel'iĝ'int'e, ek'rajd'is front'e de la akompan'ant'o'j, inter la profund'a'j pretori'an'o'j vic'o'j, al la nigr'a, muĝ'ant'a popol'amas'o, sen'arm'a, hav'ant'e en la man'o nur mal'dik'a'n ebur'a'n baston'o'n, kiu'n li uz'is ordinar'e por si'n apog'i.

Kaj al'ven'int'e proksim'e'n, li en'puŝ'is la ĉeval'o'n en la amas'o'n. Ĉirkaŭ'e, ĉe la lum'o de la brul'o, oni vid'is lev'it'a'j'n brak'o'j'n, arm'it'a'j'n per ĉia'spec'a'j arm'il'o'j, fajr'ant'a'j'n okul'o'j'n, ŝvit'ant'a'j'n vizaĝ'o'j'n kaj muĝ'ant'a'j'n, ŝaŭm'o'kovr'it'a'j'n buŝ'o'j'n. Furioz'a ond'o tuj ĉirkaŭ'verŝ'is li'n kaj li'a'n sekv'ant'ar'o'n, post ĝi oni vid'is efektiv'e kvazaŭ mar'o'n de kap'o'j, mov'iĝ'ant'a'n, bol'ant'a'n, terur'a'n.

La kri'o'j kresk'is ankoraŭ kaj ŝanĝ'is si'n en ne'hom'a'n muĝ'o'n ; stang'o'j, fork'eg'o'j, eĉ glav'o'j balanc'is si'n super la kap'o de Petronius, rab'em'a'j mon'o'j etend'is si'n al la brid'o de li'a ĉeval'o kaj al li, sed li rajd'is ĉiam pli profund'a'n, mal'varm'a, indiferent'a, mal'estim'a. Ia'foj'e li frap'is per la baston'o la kap'o'j'n de la plej atak'em'a'j, tut'e kvazaŭ li est'us tra'bat'ant'a al si la voj'o'n en ordinar'a inter'prem'o, kaj tiu li'a cert'ec'o, tiu trankvil'ec'o mir'ig'is tamen la furioz'a'n popol'aĉ'o'n. Oni re'kon'is li'n fin'e kaj mult'a'j voĉ'o'j komenc'is kri'i :

Petronius! elegantarum! Petronius!

Petronius! —ek'son'is de ĉiu'j flank'o'j.

Kaj laŭ'grad'e kiel oni ripet'ad'is li'a'n nom'o'n, la vizaĝ'o'j ĉirkaŭ'e iĝ'ad'is mal'pli minac'a'j kaj la kri'o'j mal'pli furioz'a'j, ĉar tiu elegant'a patrici'o, kvankam li neniam klopod'is pri favor'o de la popol'o, est'is tamen ĝi'a favor'at'o. Li hav'is la opini'o'n de hom'o human'a kaj mal'avar'a, kaj li'a popular'ec'o kresk'is precip'e de la afer'o de Pedanius Secundus, en kiu li pled'is por moder'ig'o de la kruel'a verdikt'o, kondamn'ant'a je mort'o ĉiu'j'n sklav'o'j'n de la prefekt'o. Precip'e la sklav'amas'o'j am'is li'n de tiam per tia sen'moder'a am'o, kia'n mal'feliĉ'ul'o'j kaj prem'it'o'j kutim'e sent'as al tiu'j, kiu'j el'montr'as al ili almenaŭ iom'et'e da kompat'o. Krom tio en la nun'a moment'o al'iĝ'is al tio ankaŭ sci'vol'o, kio'n dir'os la deleg'it'o de la cezar'o, ĉar neniu dub'is, ke la cezar'o special'e li'n deleg'is.

Kaj li, de'pren'int'e si'a'n blank'a'n, purpur'e bord'it'a'n tog'o'n, lev'is ĝi'n supr'e'n kaj komenc'is sving'i ĝi'n super la kap'o, sign'e, ke li vol'as parol'i.

—Silent'u! silent'u! —oni kri'is de ĉiu'j flank'o'j.

Post moment'o oni ek'silent'is efektiv'e. Tiam li rekt'iĝ'is sur la ĉeval'o kaj komenc'is parol'i per laŭt'a, trankvil'a voĉ'o :

—Civit'an'o'j! Tiu'j, kiu'j mi'n aŭd'os, ripet'u mi'a'j'n vort'o'j'n al tiu'j, kiu'j star'as mal'pli proksim'e, kaj ĉiu'j kondut'u kiel hom'o'j, ne kiel best'o'j sur aren'o'j.

—Ni aŭskult'as! ni aŭskult'as!

—Aŭskult'u do. La urb'o est'os re'konstru'it'a. La ĝarden'o'j de Lucullus, de Maecenas, de Agrippina kaj de la cezar'o est'os al vi mal'ferm'it'a'j! Morgaŭ oni komenc'os dis'don'ad'o'n de gren'o, vin'o kaj oliv'ole'o, tiel, ke ĉiu pov'u plen'ig'i la ventr'o'n ĝis la gorĝ'o! Post'e la cezar'o aranĝ'os por vi cirk'lud'o'j'n, kia'j'n la mond'o ĝis nun ne vid'is, ĉe kiu'j atend'os vi'n festen'o'j kaj donac'o'j. Vi est'os pli riĉ'a'j post la brul'o, ol antaŭ la brul'o!

Respond'is al li murmur'o, kiu tiel dis'ir'ad'is de la mez'o en ĉiu'j'n direkt'o'j'n, kiel ond'o'j dis'ir'as sur akv'o, en kiu'n oni ĵet'is ŝton'o'n ; la hom'o'j, kiu'j star'is pli proksim'e, ripet'ad'is li'a'j'n vort'o'j'n al la pli mal'proksim'a'j. Post'e tie kaj ie aŭd'iĝ'is ek'kri'o'j koler'a'j aŭ konsent'a'j, kiu'j ŝanĝ'is si'n fin'e en unu ĝeneral'a'n, grand'a'n kri'eg'o'n :

circenses!!!

Petronius ĉirkaŭ'volv'is si'n per la tog'o kaj dum ia temp'o aŭskult'is sen'mov'e, simil'a en si'a blank'a vest'o al marmor'a statu'o. La kri'eg'o kresk'is, super'bru'is la krak'o'j'n de la brul'o, son'is de ĉiu'j flank'o'j kaj el ĉiam pli profund'e, sed la deleg'it'o vid'ebl'e vol'is ankoraŭ io'n dir'i, ĉar li atend'is.

Kaj fin'e, de'nov'e ordon'int'e per lev'it'a man'o silent'o'n, li vok'is :

—Mi promes'as al vi circenses ; dum'e ek'kri'u honor'e al la cezar'o, kiu vi'n nutr'as, vest'as, post'e ir'u dorm'i, aĉ'ul'ar'o, ĉar baldaŭ krepusk'iĝ'os la maten'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, li turn'is la ĉeval'o'n mal'antaŭ'e'n kaj, facil'e frap'ant'e per la baston'o la kap'o'j'n de tiu'j, kiu'j bar'is al li la voj'o'n, for'rajd'is mal'rapid'e al la pretori'an'a'j vic'o'j.

Post moment'o li est'is apud la akvedukt'o. Supr'e li renkont'is preskaŭ panik'o'n. Oni ne kompren'is tie la ek'kri'o'n : circenses, kaj kred'is, ke ĝi est'as nov'a eksplod'o de furioz'o. Oni eĉ ne supoz'is, ke Petronius sav'iĝ'os, tial Nero, ek'vid'int'e li'n, al'kur'is preskaŭ ĝis la ŝtup'ar'o kaj kun vizaĝ'o, pal'a de emoci'o, komenc'is demand'i :

—Kio do? Kio tie okaz'as? Ĉu oni jam batal'as?

Petronius kapt'is aer'o'n en la brust'o'n, spir'is profund'e kaj respond'is :

—Je Poluks'o! Ili ŝvit'as kaj odor'aĉ'as! Oni don'u al mi epilimma, aŭ mi sven'os.

Post'e li turn'is si'n al la cezar'o.

—Mi promes'is al ili —li dir'is —gren'o'n, oliv'ole'o'n, mal'ferm'o'n de la ĝarden'o'j kaj cirk'lud'o'j'n. Ili ador'as vi'n de'nov'e kaj kri'aĉ'as per la fend'it'a'j lip'o'j je vi'a glor'o. Di'o'j, kiel mal'agrabl'a'n odor'o'n hav'as tiu pleb'o!

—Mi hav'is la pretori'an'o'j'n pret'a'j'n —ek'kri'is Tigellinus. —Kaj se vi ili'n ne trankvil'ig'us, la kri'em'ul'o'j ek'silent'us por ĉiam. Domaĝ'e, cezar'o, ke vi ne permes'is al mi uz'i fort'o'n.

Petronius rigard'is iom la parol'ant'o'n, mov'is la ŝultr'o'j'n kaj dir'is :

—Ĝi ne est'as ankoraŭ perd'it'a. Ebl'e vi dev'os ĝi'n uz'i morgaŭ.

—Ne, ne! —dir'is la cezar'o. —Mi ordon'os mal'ferm'i al ili la ĝarden'o'j'n kaj dis'don'ad'i gren'o'n. Dank'o'n al vi, Petronius! Mi aranĝ'os cirk'lud'o'j'n, kaj tiu'n ĉi kant'o'n, kiu'n vi aŭd'is hodiaŭ, mi kant'os publik'e.

Dir'int'e ĉi tio'n, li met'is la man'o'n sur la ŝultr'o'n de Petronius, silent'is moment'e, kaj fin'e, trankvil'iĝ'int'e, demand'is :

—Dir'u sincer'e : kia mi ŝajn'is al vi, kiam mi kant'is?

—Vi ind'is la spektakl'o'n, kiel la spektakl'o ind'is vi'n —respond'is Petronius.

Post'e li turn'is si'n re'foj'e al la brul'o.

—Sed ni rigard'u ankoraŭ —li dir'is —kaj adiaŭ'u la mal'nov'a'n Rom'o'n.

ĈAPITRO XLVIII

La vort'o'j de la apostol'o inspir'is fid'o'n en la anim'o'j'n de la krist'an'o'j. La fin'o de la mond'o ĉiam ŝajn'is al ili proksim'a, ili komenc'is tamen kred'i, ke la terur'a juĝ'o ne ven'os tuj kaj ke antaŭ'e ili vid'os ebl'e ankoraŭ fin'o'n de la reg'ad'o de Nero, kiu'n ili konsider'is kiel reg'ad'o'n de Antikrist'o, kaj pun'o'n de Di'o por li'a'j venĝ'o'n vok'ant'a'j krim'o'j. Kuraĝ'ig'it'a'j en si'a'j kor'o'j, ili komenc'is dis'ir'i post la fin'o de la preĝ'o'j kaj re'ven'i en si'a'j'n provizor'a'j'n rifuĝ'ej'o'j'n, eĉ en Trans'tibr'o'n, ĉar ven'is fam'o, ke la fajr'o, met'it'a en dek'kelk'a'j lok'o'j, direkt'is si'n kun vent'o'ŝanĝ'o al la river'o kaj, konsum'int'e tie kaj ie, kio'n ĝi pov'is konsum'i, ĉes'is vast'iĝ'ad'i.

La apostol'o, akompan'at'a de Vinicius kaj de la sekv'ant'a ili'n Chilo, ankaŭ for'las'is la sub'ter'aĵ'o'n. La jun'a tribun'o ne kuraĝ'is inter'romp'i li'a'n preĝ'o'n, dum ia temp'o li paŝ'is do en silent'o, nur per la okul'o'j pet'eg'ant'e kompat'o'n kaj trem'ant'e de mal'trankvil'o. Sed mult'a'j person'o'j venad'is ankoraŭ kis'i la man'o'j'n kaj la vest'rand'o'n de la apostol'o, patr'in'o'j etend'ad'is al li si'a'j'n infan'o'j'n, ali'a'j genu'iĝ'ad'is en la mal'lum'a, long'a pas'ej'o kaj, lev'ant'e supr'e'n la lamp'o'j'n, pet'is li'a'n ben'o'n, ali'a'j fin'e, ir'ant'e preter li, kant'is, tiel, ke est'is konven'a moment'o nek por demand'o, nek por respond'o. Sam'e est'is ankaŭ en la inter'mont'aĵ'o. Nur kiam ili el'ir'is sur pli liber'a'n spac'o'n, de kiu oni vid'is jam la brul'ant'a'n urb'o'n, la apostol'o, kruc'o'sign'int'e ĝi'n tri'foj'e, turn'is si'n al Vinicius kaj dir'is :

—Ne tim'u. Proksim'e de ĉi tie est'as kaban'o de fos'ist'o, kie ni trov'os Ligian kun Linus kaj kun ŝi'a fidel'a serv'ant'o. Krist'o, kiu ŝi'n al vi destin'is, gard'is ŝi'n por vi.

Vinicius ŝancel'iĝ'is kaj apog'is si'n per la man'o sur rok'o. La voj'o el Antiumo, la okaz'o'j apud la mur'o'j, la serĉ'ad'o de Ligia mez'e de la varm'eg'a'j fum'o'j, la sen'dorm'o kaj la terur'a mal'trankvil'o pro ŝi el'ĉerp'is preskaŭ ĉiu'j'n li'a'j'n fort'o'j'n, kaj de la last'a'j sen'ig'is li'n la sci'ig'o, ke tiu person'o, plej kar'a al li en la mond'o, est'as proksim'e kaj ke post moment'o li ŝi'n ek'vid'os. Ek'reg'is li'n subit'e mal'fort'ec'o tiel grand'a, ke li ŝov'is si'n al la pied'o'j de la apostol'o kaj, ĉirkaŭ'pren'int'e li'a'j'n genu'o'j'n, rest'is tiel, ne pov'ant'e el'dir'i eĉ vort'o'n.

Kaj la apostol'o, defend'ant'e si'n de dank'o kaj honor'o, dir'is :

—Ne al mi, ne al mi, sed al Krist'o!

—Kia potenc'a di'o!! —aŭd'iĝ'is de mal'antaŭ'e la voĉ'o de Chilo. —Sed mi ne sci'as, kio'n mi far'u kun la mul'o'j, kiu'j atend'as ni'n proksim'e.

—Lev'iĝ'u kaj sekv'u mi'n —dir'is Petr'o, pren'ant'e la jun'a'n vir'o'n je la man'o.

Vinicius lev'iĝ'is. Ĉe la lum'o de la brul'eg'o oni vid'is larm'o'j'n, gut'ant'a'j'n de li'a vizaĝ'o, pal'a pro emoci'o. Li'a'j lip'o'j trem'is, kvazaŭ li preĝ'us.

—Ni ir'u —li dir'is.

Sed Chilo ripet'is :

—Sinjor'o, kio'n mi far'u kun la mul'o'j, kiu'j atend'as? Ebl'e tiu ĉi respekt'ind'a profet'o prefer'us rajd'i, ol pied'ir'i?

Vinicius mem ne sci'is, kio'n respond'i, sed ek'aŭd'int'e de Petr'o, ke la kaban'o de la fos'ist'o trov'as si'n tut'e proksim'e, li dir'is :

—Re'konduk'u la mul'o'j'n al Macrinus.

—Pardon'u, sinjor'o, ke mi memor'ig'as al vi la dom'o'n en Ameriolo. Kontraŭ tiu terur'a brul'o facil'e est'as forges'i pri tia bagatel'aĵ'o.

—Vi ricev'os ĝi'n.

—Ho! Nep'o de Numa Pompilius, ĉiam mi est'is cert'a, sed nun, kiam la promes'o'n aŭd'is ankaŭ tiu ĉi grand'anim'a apostol'o, mi eĉ ne memor'ig'as, ke vi promes'is al mi ankaŭ vin'ber'ej'o'n. vobiscum . Mi vi'n re'trov'os, sinjor'o. vobiscum .

Kaj ili respond'is :

—Kaj kun vi.

Post'e ambaŭ direkt'iĝ'is dekstr'e'n, al la mont'aĵ'o'j. En'voj'e Vinicius dir'is :

—Sinjor'o, lav'u mi'n per la akv'o de bapt'o, por ke mi pov'u nom'iĝ'i ver'a konfes'ant'o de Krist'o, ĉar mi am'as Li'n per ĉiu'j fort'o'j de mi'a anim'o. Lav'u mi'n rapid'e, ĉar mi est'as jam pret'a en la kor'o. Kaj kio'n Li ordon'os al mi, tio'n mi far'os, sed vi dir'u al mi, kio'n pli mi pov'us far'i.

—Am'u la hom'o'j'n, kiel vi'a'j'n frat'o'j'n —respond'is la apostol'o —ĉar nur per am'o vi pov'as al Li serv'i.

—Jes! Mi tio'n kompren'as kaj sent'as. Est'ant'e infan'o, mi kred'is je la rom'a'j di'o'j, sed mi ili'n ne am'is, kaj tiu'n ĉi Sol'a'n mi am'as tiel, ke kun ĝoj'o mi for'don'us por Li la viv'o'n.

Kaj li komenc'is rigard'i la ĉiel'o'n, ripet'ant'e kun fervor'o :

—Ĉar Li est'as Sol'a! ĉar Li sol'a est'as bon'a kaj kompat'em'a! Do se est'us eĉ pere'ant'a ne nur tiu ĉi urb'o, sed la tut'a mond'o, Li'n sol'a'n mi konfes'as kaj Li'n sol'a'n mi ador'as!

—Kaj li ben'os vi'n kaj vi'a'n hejm'o'n —fin'is la apostol'o.

Dum'e ili flank'iĝ'is en ali'a'n inter'mont'aĵ'o'n, en kies fin'o oni vid'is mal'klar'a'n lum'et'o'n. Petr'o montr'is ĝi'n per la man'o kaj dir'is :

—Jen la kaban'o de la fos'ist'o, kiu don'is al ni rifuĝ'o'n, kiam, re'ven'int'e kun la mal'san'a Linus el Ostriano, ni ne pov'is penetr'i en Trans'tibr'o'n.

Post moment'o ili al'ven'is. La kaban'o est'is pli ĝust'e kavern'o, kav'ig'it'a en rok'a abrupt'aĵ'o, kiu'n oni de ekster'e ferm'is per mur'o, far'it'a el argil'o kaj kan'o'j. La pord'o est'is ferm'it'a, sed tra mal'ferm'aĵ'o, kiu anstataŭ'is fenestr'o'n, oni vid'is la intern'o'n, lum'ig'it'a'n per fajr'o.

Iu mal'hel'a, grand'eg'a figur'o lev'iĝ'is renkont'e al la ven'int'o'j kaj komenc'is demand'i :

—Kiu'j vi est'as?

—Serv'ant'o'j de Krist'o —respond'is Petr'o. —Pac'o'n al vi, Ursus.

Ursus klin'is si'n al la pied'o'j de la apostol'o, post'e, re'kon'int'e Vinicius on, li ek'kapt'is li'a'n man'o'n je la artik'o kaj lev'is ĝi'n al la buŝ'o.

—Ankaŭ vi, sinjor'o? —li dir'is. —Ben'at'a est'u la nom'o de la Ŝaf'id'o pro la ĝoj'o, kiu'n vi kaŭz'os al Callina.

Dir'int'e ĉi tio'n, li mal'ferm'is la pord'o'n kaj ili en'ir'is. La mal'san'a Linus kuŝ'is sur fask'o da pajl'o kun mal'gras'a vizaĝ'o kaj frunt'o flav'a, kiel ebur'o. Apud la fajr'o sid'is Ligia, ten'ant'e en la man'o fask'et'o'n da mal'grand'a'j fiŝ'o'j, vic'ig'it'a'j sur ŝnur'et'o kaj destin'it'a'j vid'ebl'e por la vesper'manĝ'o.

Okup'it'a per de'tir'ad'o de la fiŝ'o'j de la ŝnur'et'o kaj konvink'it'a, ke la en'ir'ant'o est'as Ursus, ŝi tut'e ne lev'is la okul'o'j'n. Sed Vinicius al'proksim'iĝ'is kaj, el'parol'int'e ŝi'a'n nom'o'n, etend'is al ŝi la brak'o'j'n. Tiam ŝi lev'iĝ'is rapid'e : fulm'o de mir'o kaj ĝoj'o tra'kur'is ŝi'a'n vizaĝ'o'n, kaj sen vort'o, kiel infan'o, re'trov'ant'a post tag'o'j de terur'o kaj pere'o si'a'n patr'o'n aŭ patr'in'o'n, ŝi ĵet'is si'n en li'a'j'n mal'ferm'it'a'j'n brak'o'j'n.

Li ĉirkaŭ'pren'is ŝi'n kaj dum ia temp'o prem'is ŝi'n al la brust'o ankaŭ kun tia ĝoj'ekstaz'o, kvazaŭ ŝi est'us mirakl'e sav'it'a. Post'e do, dis'ig'int'e la brak'o'j'n, li pren'is per la man'o'j ŝi'a'j'n tempi'o'j'n, kis'is la frunt'o'n, la okul'o'j'n, kaj de'nov'e ŝi'n ĉirkaŭ'brak'is, ripet'ant'e ŝi'a'n nom'o'n, post'e klin'is si'n al ŝi'a'j genu'o'j kaj man'o'j, salut'is ŝi'n, ador'is, honor'is. Li'a ĝoj'o est'is simpl'e sen'lim'a, sam'e kiel li'a am'o kaj feliĉ'o.

Fin'e li komenc'is rakont'i al ŝi, kiel li al'kur'is el Antiumo, kiel li serĉ'is ŝi'n apud la urb'a'j mur'eg'o'j kaj mez'e de la fum'o'j, en la dom'o de Linus, kiom da ĉagren'o, mal'trankvil'o kaj terur'o li sufer'is, antaŭ ol la apostol'o montr'is al li ŝi'a'n rifuĝ'ej'o'n.

—Sed nun —li parol'is —kiam mi vi'n re'trov'is, mi ne las'os vi'n ĉi tie, kontraŭ tiu fajr'o kaj la furioz'a'j amas'o'j. Hom'o'j murd'as si'n reciprok'e apud la mur'o'j, sklav'o'j ribel'as kaj rab'as. Di'o sol'a sci'as, kia'j nov'a'j plag'o'j pov'as ankoraŭ frap'i Rom'o'n. Sed mi sav'os vi'n, Ligia, kaj mi sav'os vi'n ĉiu'j'n. Ho mi'a kar'a!... Ĉu vi vol'as, Ligia, kaj vi ĉiu'j, ir'i kun mi Antiumon? Tie ni pren'os ŝip'o'n kaj vetur'os Sicili'o'n. Mi'a'j posed'aĵ'o'j est'as vi'a'j posed'aĵ'o'j, mi'a'j dom'o'j est'as vi'a'j dom'o'j. Aŭskult'u mi'n! En Sicili'o ni trov'os Aulusojn, mi re'don'os vi'n al Pomponia kaj post'e pren'os vi'n el ŝi'a'j man'o'j. Vi ja, carissima, ne tim'as mi'n plu. Bapt'o ankoraŭ ne lav'is mi'n, sed demand'u Petr'o'n, ĉu antaŭ moment'o, ir'ant'e al vi, mi ne dir'is, ke mi vol'as est'i ver'a konfes'ant'o de Krist'o, kaj ĉu mi li'n ne pet'is, ke li bapt'u mi'n, eĉ en tiu ĉi kaban'o de l ' fos'ist'o. Fid'u al mi, Ligia, kaj vi ĉiu'j fid'u al mi.

Ligia aŭskult'is kun lum'ant'a vizaĝ'o li'a'j'n vort'o'j'n. Ĉiu'j ili ĉi tie, antaŭ'e pro persekut'o'j flank'e de la jud'o'j, kaj nun pro la brul'o kaj ĥaos'o, kaŭz'it'a de la katastrof'o, viv'is efektiv'e en sen'ĉes'a ne'cert'ec'o kaj tim'o. For'vetur'o en la trankvil'a'n Sicili'o'n prezent'us fin'o'n de ĉiu'j mal'trankvil'o'j kaj kun'e komenc'us nov'a'n epok'o'n de feliĉ'o en ili'a viv'o. Pli'e, se Vinicius vol'us kun'pren'i nur, Ligia sol'a'n, ŝi cert'e kontraŭ'star'us al la tent'o, ne vol'ant'e for'las'i Petr'o'n la apostol'o'n kaj Linus on, sed Vinicius dir'is ja al ili : “ Ir'u kun mi! mi'a'j posed'aĵ'o'j est'as vi'a'j posed'aĵ'o'j, mi'a'j dom'o'j est'as vi'a'j dom'o'j! ”

Do, klin'int'e si'n al li'a man'o, por ĝi'n kis'i sign'e de obe'o, ŝi dir'is :

—Vi'a hejm'o'fajr'o est'as mi'a hejm'o'fajr'o.

Post'e, hont'iĝ'int'e, ke ŝi el'dir'is la vort'o'j'n, kiu'j'n, laŭ la roman'a mor'o, dir'ad'is nur jun'edz'in'o'j ĉe la edz'in'iĝ'o, ŝi ek'flam'is de ruĝ'o kaj star'is en la bril'o de la fajr'o kun mal'lev'it'a kap'o, ne'cert'a, ĉu oni ŝi'n ne riproĉ'os pro tio.

Sed en la okul'o'j de Vinicius bild'is si'n nur sen'lim'a ador'o. Li turn'is si'n post'e al Petr'o kaj ek'parol'is de'nov'e :

—Rom'o brul'as laŭ la ordon'o de la cezar'o. Jam en Antiumo li plend'is, ke li neniam vid'is grand'a'n brul'o'n. Sed se li ne hezit'is antaŭ tia krim'o, pens'u, kio ankoraŭ pov'as okaz'i. Kiu sci'as, ĉu, ven'ig'int'e la legi'o'j'n, li ne ordon'os al ili el'murd'i la loĝ'ant'o'j'n? Kiu sci'as, kia'j proskripci'o'j sekv'os, kiu sci'as, ĉu post la plag'o de fajr'o ne ven'os la plag'o de civil'a milit'o, de murd'o'j kaj de mal'sat'o? Sav'u vi'n, kaj ni sav'u Ligian. Tie ni tra'atend'os trankvil'e la uragan'o'n, kaj kiam ĝi pas'os, vi re'ven'os por sem'i de'nov'e vi'a'n sem'o'n.

Ekster'e, flank'e de Ager Vaticanus, aŭd'iĝ'is, kvazaŭ por konfirm'i la tim'o'j'n de Vinicius, ia'j mal'proksim'a'j kri'o'j, plen'a'j de furioz'ec'o kaj terur'o. En la sam'a moment'o al'ven'is ankaŭ la fos'ist'o, la mastr'o de la kaban'o, kaj rapid'e ferm'int'e la pord'o'n, ek'kri'is :

—Hom'o'j murd'as si'n reciprok'e apud la cirk'o de Nero. Sklav'o'j kaj gladiator'o'j ek'atak'is civit'an'o'j'n.

—Ĉu vi aŭd'as? —dir'is Vinicius.

—Plen'iĝ'as la mezur'o —dir'is la apostol'o —kaj la bat'o'j est'os, kiel sen'lim'a mar'o.

Post'e li turn'is si'n al Vinicius kaj, montr'ant'e Ligian, dir'is :

—Pren'u tiu'n ĉi knab'in'o'n, kiu'n Di'o al vi destin'is, kaj sav'u ŝi'n. Linus, kiu est'as mal'san'a, kaj Ursus for'vetur'u kun vi.

Sed Vinicius, kiu ek'am'is la apostol'o'n per la tut'a fort'o de si'a pasi'a anim'o, vok'is :

—Mi ĵur'as al vi, majstr'o, ke mi ne las'os vi'n ĉi tie al pere'o.

—Kaj la Sinjor'o ben'os vi'n por vi'a bon'vol'o —respond'is la apostol'o —sed ĉu vi ne aŭd'is, ke Krist'o tri'foj'e ripet'is al mi apud la lag'o : “ Paŝt'u mi'a'j'n ŝaf'o'j'n! ”

Vinicius ek'silent'is.

—Se do vi, al kies zorg'ad'o neniu mi'n konfid'is, dir'as, ke vi ne las'os mi'n ĉi tie al pere'o, kiel vi vol'as, ke mi for'las'u mi'a'n ŝaf'ar'o'n en la tag'o de l ' sort'o'bat'o? Kiam est'is fulm'o'tondr'o sur la lag'o kaj kiam ni tim'is en ni'a'j kor'o'j, Li ne for'las'is ni'n, kiel do mi, Li'a fidel'a serv'ant'o, ne sekv'u la ekzempl'o'n de mi'a Sinjor'o?

Subit'e Linus lev'is si'a'n mal'gras'a'n vizaĝ'o'n kaj demand'is :

—Kaj kiel mi ne sekv'u vi'a'n ekzempl'o'n, reprezent'ant'o de la Sinjor'o?

Vinicius komenc'is ŝov'i la man'o'n sur la kap'o, kvazaŭ li batal'us kun si mem aŭ barakt'us kun la pens'o'j, post'e, ek'kapt'int'e la man'o'n de Ligia, li dir'is per voĉ'o, en kiu vibr'is la energi'o de rom'a soldat'o.

—Aŭskult'u mi'n, Petr'o, Linus kaj vi, Ligia! mi parol'is, kio'n dikt'is al mi mi'a hom'a saĝ'o, sed vi hav'as ali'a'n, kiu pens'as ne pri la propr'a sekur'ec'o, sed pri la ordon'o'j de la Sav'int'o. Jes! mi tio'n ankoraŭ ne kompren'is kaj erar'is, ĉar la vual'o ne est'as ankoraŭ for'ig'it'a de mi'a'j okul'o'j kaj la antaŭ'a natur'o re'son'as en mi. Sed ĉar mi am'as Krist'o'n kaj vol'as est'i Li'a serv'ant'o, tial, kvankam la afer'o koncern'as io'n pli grav'a'n al mi, ol mi'a'n kap'o'n, mi nun genu'iĝ'as antaŭ vi kaj ĵur'as, ke mi ankaŭ plen'um'os la ordon'o'n de am'o kaj ne for'las'os mi'a'j'n frat'o'j'n en la tag'o de l ' sort'o'bat'o!

Dir'int'e ĉi tio'n, li ek'genu'is kaj subit'e ek'reg'is li'n ekstaz'o : la okul'o'j'n kaj la man'o'j'n li lev'is supr'e'n kaj komenc'is vok'i :

—Ĉu mi kompren'as Vi'n jam, ho Krist'o! ĉu mi jam ind'as Vi'n?

Li'a'j man'o'j trem'is, la okul'o'j ek'bril'is de larm'o'j, la korp'o'n sku'is trem'o de kred'o kaj am'o, kaj Petr'o la apostol'o pren'is argil'a'n amfor'o'n kun akv'o kaj, proksim'iĝ'int'e al li, dir'is solen'e :

—Mi vi'n bapt'as, en la nom'o de la Patr'o, de la Fil'o kaj de la Spirit'o, amen!

Tiam religi'a ekstaz'o ek'reg'is ĉiu'j'n ĉe'est'ant'o'j'n. Ŝajn'is al ili, ke la kaban'o plen'iĝ'as per ia super'ter'a lum'o, ke ili aŭd'as super'ter'a'n muzik'o'n, ke la rok'o de la kavern'o mal'ferm'iĝ'as super ili'a'j kap'o'j, ke el la ĉiel'o flug'as al ili amas'o'j da anĝel'o'j, kaj for'e, supr'e, vid'iĝ'as kruc'o kaj man'o'j tra'najl'it'a'j, ben'ant'a'j.

Dum'e el ekster'e aŭd'iĝ'ad'is la kri'o'j de la batal'ant'o'j kaj la bru'o de la flam'o'j el la brul'ant'a urb'o.

ĈAPITRO XLIX

Hom'a'j amas'o'j tend'o'star'iĝ'is en la grandioz'a'j ĝarden'o'j de la cezar'o, en la iam'a'j de Domitia kaj Agrippina, sur la kamp'o de Mars'o, en la ĝarden'o'j de Pompejus, Sallustius kaj Maecenas. Oni okup'is portik'o'j'n, konstru'aĵ'o'j'n, destin'it'a'j'n por pilk'lud'o, ĉarm'a'j'n somer'dom'o'j'n kaj bud'o'j'n, konstru'it'a'j'n por best'o'j. Pav'o'j, fenikopter'o'j, cign'o'j kaj strut'o'j, gazel'o'j kaj antilop'o'j el Afrik'o, cerv'o'j kaj kapreol'o'j iĝ'is viktim'o'j de la amas'o'j. Oni komenc'is ven'ig'ad'i manĝ'o'proviz'o'j'n el Ostio tiel abund'e, ke sur flos'o'j kaj divers'spec'a'j ŝip'o'j oni pov'is ir'i de unu bord'o de Tibro al la ali'a, kiel sur pont'o. Oni dis'don'ad'is gren'o'n tre'eg'e mal'kar'e, por la prez'o de tri sesterc'o'j, kaj al mal'riĉ'ul'o'j tut'e sen'pag'e. Oni ven'ig'is grand'eg'a'j'n proviz'o'j'n da vin'o, oliv'ole'o kaj kaŝtan'o'j, el mont'ar'o'j oni al'pelad'is ĉiu'tag'e amas'o'j'n da bov'o'j kaj ŝaf'o'j. Mizer'ul'o'j, kiu'j antaŭ la brul'o rifuĝ'ad'is en la mal'riĉ'a'j strat'et'o'j de Suburra kaj en la ordinar'a temp'o sufer'ad'is mal'sat'o'n, viv'is nun pli bon'e, ol antaŭ'e. La minac'o de mal'sat'o est'is decid'e for'ig'it'a, pli mal'facil'e est'is tamen antaŭ'gard'i kontraŭ per'fort'o'j, rab'o'j kaj mal'leĝ'aĵ'o'j. La vag'a viv'o sekur'ig'is sen'pun'ec'o'n al rab'ul'o'j, tiom pli, ke ili proklam'ad'is si'n ador'ant'o'j de la cezar'o kaj ne avar'is al li aplaŭd'o'j'n, kie ajn li montr'iĝ'is. Ĉar, krom'e, la ofic'o'j pro la fort'o de la fakt'o'j mal'aktiv'iĝ'is kaj kun'e mank'is lok'e sufiĉ'a'j arm'o'fort'o'j, kiu'j pov'us kontraŭ'ag'i la mem'vol'a'j'n ag'o'j'n, tial en la urb'o, loĝ'at'a de fripon'o'j el la tut'a tiam'a mond'o, hav'is lok'o'n afer'o'j super la hom'a imag'o. Ĉiu'nokt'e okaz'ad'is batal'o'j, murd'o'j, for'kapt'o'j de vir'in'o'j kaj infan'o'j. Apud Port'a Murgio'nis, kie est'is halt'ej'o por brut'ar'o'j, al'pel'at'a'j el Kampani'o, okaz'ad'is batal'o'j, en kiu'j pere'ad'is cent'o'j da hom'o'j. Ĉiu'maten'e la bord'o'j de Tibro svarm'is de dron'ig'it'a'j korp'o'j, kiu'j'n neniu en'ter'ig'is kaj kiu'j, rapid'e putr'ant'e pro la varm'eg'o, plen'ig'ad'is la aer'o'n per sufok'a mal'bon'odor'o. En la tend'ar'o komenc'iĝ'is mal'san'o'j kaj hom'o'j pli tim'em'a'j antaŭ'vid'is grand'a'n epidemi'o'n.

Kaj la urb'o brul'is sen'ĉes'e. Nur en la ses'a tag'o la brul'o, traf'int'e la mal'plen'a'j'n spac'o'j'n de Eskvilin'o, sur kiu'j oni intenc'e detru'is grand'a'n nombr'o'n da dom'o'j, komenc'is mal'fort'iĝ'ad'i. Sed amas'o'j da ard'ant'a'n karb'o lum'is ankoraŭ tiel bril'e, ke la popol'o ne vol'is kred'i, ke ĝi est'as jam fin'o de la plag'o. Efektiv'e en la sep'a tag'o la brul'o re'eksplod'is kun nov'a fort'o en la konstru'aĵ'o'j de Tigellinus, sed pro mank'o de material'o ĝi daŭr'is jam mal'long'e. Nur dom'o'j, tra'e brul'ig'it'a'j, fal'ad'is ankoraŭ tie kaj ie, ŝpruc'ig'ant'e supr'e'n flam'a'j'n serpent'o'j'n kaj kolon'o'j'n da fajr'er'o'j. Sed iom post iom la fund'e ard'ant'a'j rub'o'j komenc'is supr'aĵ'e iĝ'ad'i nigr'a'j. La ĉiel'o post sun'sub'ir'o ĉes'is lum'i de sang'a brul'ruĝ'o kaj nur nokt'e en la vast'a nigr'a dezert'o salt'is blu'a'j flam'lang'o'j, el'iĝ'ant'a'j el amas'o'j da karb'o.

El la dek'kvar kvartal'o'j de Rom'o rest'is apenaŭ kvar, kalkul'ant'e en tio ankaŭ Trans'tibr'o'n. La ceter'o'n for'manĝ'is la flam'o'j. Kiam fin'e cindr'iĝ'is la karb'o'mas'o'j, oni vid'is de Tibro ĝis Eskvilin'o grand'eg'a'n spac'o'n griz'a'n, mal'gaj'a'n, mort'a'n, sur kiu el'star'is vic'o'j da kamen'tub'o'j, kvazaŭ tomb'a'j kolon'o'j en tomb'ej'o'j. Inter tiu'j kolon'o'j vag'is tag'e funebr'a'j ar'o'j da hom'o'j, serĉ'ant'a'j jen kar'a'j'n objekt'o'j'n, jen la ost'o'j'n de kar'a'j person'o'j. Nokt'e hund'o'j hurl'is sur la cindr'ar'o kaj sur la ruin'o'j de la iam'a'j dom'o'j.

La tut'a mal'avar'ec'o kaj help'o, kiu'n la cezar'o el'montr'is al la popol'o, ne re'ten'is minac'o'j'n kaj ekscit'o'n. Kontent'a est'is sol'e amas'o da fripon'o'j, ŝtel'ist'o'j kaj sen'hejm'a'j mizer'ul'o'j, kiu'j pov'is ĝis'sat'e manĝ'i, trink'i kaj rab'i. Sed hom'o'j, kiu'j perd'is si'a'j'n plej proksim'a'j'n person'o'j'n kaj hav'aĵ'o'j'n, ne las'is pac'ig'i si'n per la mal'ferm'o de la ĝarden'o'j, nek per la dis'don'ad'o de gren'o, nek per la promes'o'j de cirk'lud'o'j kaj donac'o'j. La mal'feliĉ'o est'is tro grand'a kaj tro sen'ekzempl'a. Ali'a'j'n, en kiu'j brul'et'is ankoraŭ ia fajr'er'o de am'o al la urb'o - - patr'uj'o, mal'esper'ig'is la fam'o, ke la mal'nov'a nom'o Roma dev'as mal'aper'i de la supr'aĵ'o de la ter'o kaj ke la cezar'o intenc'as konstru'i sur la cindr'o'j nov'a'n urb'o'n, nom'ot'a'n Neropolis. La ond'o de mal'kontent'ec'o ŝvel'is de tag'o al tag'o, kaj malgraŭ flat'o'j de la aŭgust'an'o'j, malgraŭ mensog'o'j de Tigellinus, Nero, sent'em'a al la favor'o de la amas'o'j, kiel neniu el la antaŭ'a'j cezar'o'j, pens'is kun terur'o, ke en tiu silent'a batal'o pro viv'o aŭ mort'o, kiu'n li far'is kontraŭ la patrici'o'j kaj la senat'o, li pov'as rest'i sen'apog'a. La aŭgust'an'o'j mem est'is ne mal'pli terur'it'a'j, ĉar ĉiu morgaŭ'o pov'is al'port'i al ili pere'o'n. Tigellinus pri'pens'is ven'ig'o'n de kelk'a'j legi'o'j el Mal'grand'a Azi'o. Vatinius, kiu rid'is eĉ tiam, kiam oni li'n vang'o'frap'is, perd'is la humor'o'n ; Vitelius perd'is la apetit'o'n.

Ali'a'j konsil'is inter si, kiel for'turn'i la danĝer'o'n, ĉar neniu mal'konsci'is, ke se iu eksplod'o polv'ig'us la cezar'o'n, tiam, ebl'e krom la sol'a Petronius, nek unu el la aŭgust'an'o'j sav'us si'a'n viv'o'n. Al ili'a'j influ'o'j oni ja atribu'is la frenez'aĵ'o'j'n de Nero, al ili'a'j inspir'o'j oni imput'is ĉiu'j'n krim'o'j'n, kiu'j'n li plen'um'is. La mal'am'o kontraŭ ili est'is preskaŭ pli grand'a, ol kontraŭ li mem.

Ili komenc'is do streĉ'i la mens'o'j'n, pens'ant'e, kiel sen'ŝarĝ'iĝ'i de la respond'ec'o por la brul'ig'o de la urb'o. Sed vol'ant'e sen'ŝarĝ'ig'i si'n mem, ili dev'is pur'ig'i de la suspekt'o'j ankaŭ la cezar'o'n, ĉar ali'e neniu kred'us, ke ili ne est'is la kaŭz'int'o'j de la mal'feliĉ'eg'o. Tigellinus inter'konsil'is tiu'cel'e kun Domitius Afer kaj eĉ kun Seneca, kvankam li mal'am'eg'is la mal'jun'a'n filozof'o'n. Poppaea, kompren'ant'e ankaŭ, ke la pere'o de Nero est'us kun'e verdikt'o kontraŭ ŝi, pet'is konsil'o'n de si'a'j konfid'at'o'j kaj hebre'a'j pastr'o'j, ĉar oni supoz'is ĝeneral'e, ke de kelk'a'j jar'o'j ŝi konfes'is la kred'o'n je Jehov'o. Nero mem el'pens'ad'is rimed'o'j'n, oft'e terur'a'j'n, pli oft'e arleken'a'j'n, kaj altern'e li sub'iĝ'ad'is al terur'o aŭ lud'is, kiel infan'o, antaŭ ĉio li tamen plend'is.

Foj'e en la dom'o de Tiberius, kiu est'is sav'it'a de la brul'o, daŭr'is long'a kaj sen'efik'a inter'konsil'o. Petronius propon'is las'i for la zorg'o'j'n kaj vetur'i Grek'uj'o'n, post'e Egipt'o'n kaj Mal'grand'a'n Azi'o'n. La vojaĝ'o est'is jam de'long'e intenc'at'a, kial do ĝi'n prokrast'i, se en Rom'o est'as mal'gaj'e kaj danĝer'e.

La cezar'o akcept'is la konsil'o'n kun fervor'o, sed Seneca, pens'int'e dum moment'e, dir'is :

—Vetur'i est'os facil'e, sed post'e re'ven'i —mal'pli facil'e.

—Je Herakl'o! —respond'is Petronius —re'ven'i oni pov'us front'e de la azi'a'j legi'o'j.

—Tiel mi far'os —ek'kri'is Nero.

Sed Tigellinus komenc'is kontraŭ'parol'i. Li mem sci'is nenio'n el'pens'i, kaj se la ide'o de Petronius ven'us en li'a'n kap'o'n, sen'dub'e li deklar'us ĝi'n kiel sav'a'n, nun tamen grav'is al li, ke Petronius ne montr'iĝ'u re'foj'e la sol'a hom'o, kiu en mal'facil'a'j moment'o'j sci'as sav'i ĉio'n kaj ĉiu'j'n.

—Aŭskult'u mi'n, di'a! —li dir'is —la konsil'o est'as pere'ig'a! Antaŭ ol vi ating'os Ostio'n, komenc'iĝ'os civil'a milit'o ; kiu sci'as, ĉu iu el la viv'ant'a'j ankoraŭ id'o'j de la di'a Aŭgust'o ne proklam'os si'n cezar'o, kaj tiam kio'n ni far'os, se la legi'o'j parti'iĝ'os kun li?

—Ni far'os tio'n —respond'is Nero —ke antaŭ'e ni klopod'os, ke ek'mank'u la id'o'j de Aŭgust'o. Ili jam est'as ne'mult'a'j, facil'e do est'os liber'iĝ'i de ili.

—Oni pov'as ĝi'n far'i, sed ĉu nur tio ĉi grav'as? Mi'a'j soldat'o'j eĉ hieraŭ aŭd'is en la amas'o, ke cezar'o dev'us est'i vir'o tia, kiel Thraseas.

Nero ek'mord'is la lip'o'j'n. Post moment'o li tamen lev'is la okul'o'j'n supr'e'n kaj dir'is :

—Ne'sat'ig'ebl'a'j sen'dank'ul'o'j. Ili hav'as sufiĉ'e da gren'o kaj da karb'o, sur kiu ili pov'as bak'i flan'o'j'n, kio'n pli ili vol'as?

Al tio ĉi Tigellinus dir'is :

—Venĝ'o'n.

Sekv'is silent'o. Subit'e la cezar'o ek'star'is, lev'is la man'o'n supr'e'n kaj dir'is :

“ La kor'o'j serĉ'as venĝ'o'n, kaj venĝ'o —viktim'o'n. ”

Post'e, forges'int'e pri ĉio, li vok'is kun radi'ant'a vizaĝ'o :

—Oni don'u al mi tabul'et'o'j'n kaj skrib'il'o'n, por ke mi not'u tiu'n ĉi vers'o'n. Neniam Lucanus kompon'is io'n simil'a'n. Ĉu vi rimark'is, ke mi trov'is ĝi'n en unu sekund'o?

—Ho, sen'kamp'ar'a! —respond'is kelk'a'j voĉ'o'j.

Nero not'is la vers'o'n kaj dir'is :

—Jes! la venĝ'o'n serĉ'as viktim'o'n.

Post'e li rigard'is ĉirkaŭ'e'n, al la ĉe'est'ant'o'j.

—Kaj se ni dis'vast'ig'us la fam'o'n, ke Vatinius ordon'is brul'ig'i la urb'o'n, kaj ofer'us li'n al la venĝ'o de la popol'o?

—Ho di'a! kio mi est'as? —ek'kri'is Vatinius.

—Ver'e! oni bezon'as iu'n pli grand'a'n, ol vi... Vitelius on?

Vitelius pal'iĝ'is, sed li komenc'is rid'i.

—Mi'a gras'o —li dir'is —pov'us nur re'fajr'ig'i la brul'o'n.

Sed Nero pens'is pri io ali'a, ĉar li serĉ'is en la anim'o viktim'o'n, kiu efektiv'e pov'us sat'ig'i la koler'o'n de la popol'o, kaj li trov'is, kio'n li serĉ'is :

Tigellinus —li dir'is post moment'o —vi brul'ig'is Rom'o'n!

La ĉe'est'ant'o'j'n tra'kur'is trem'o. Ili kompren'is, ke ĉi - foj'e la cezar'o ĉes'is ŝerc'i kaj ke ven'as moment'o riĉ'a je sekv'o'j.

Kaj la vizaĝ'o de Tigellinus kun'tir'iĝ'is, kiel faŭk'o de mord'o'pret'a hund'o.

—Mi brul'ig'is Rom'o'n laŭ vi'a ordon'o —li dir'is.

Ili komenc'is rigard'i unu la ali'a'n, kiel du demon'o'j. Sekv'is tia silent'o, ke oni aŭd'is zum'ad'o'n de muŝ'o'j, flug'ant'a'j tra la atrium .

Tigellinus —ek'parol'is Nero —ĉu vi mi'n am'as?

—Vi sci'as, sinjor'o.

—Ofer'u vi'n por mi.

—Di'a cezar'o —respond'is Tigellinus —kial vi don'as al mi dolĉ'a'n trink'aĵ'o'n, kiu'n mi ne pov'as lev'i al buŝ'o? La popol'o murmur'as kaj ribel'as, ĉu vi vol'as, ke ankaŭ la pretori'an'o'j komenc'u ribel'i?

La sent'o de terur'o ek'prem'is la kor'o'j'n de la ĉe'est'ant'o'j. Tigellinus est'is prefekt'o de la pretori'o kaj li'a'j vort'o'j hav'is simpl'e la senc'o'n de minac'o. Nero mem kompren'is ĝi'n kaj li'a vizaĝ'o kovr'iĝ'is per pal'ec'o.

Subit'e en'ir'is Epaphroditus, liber'ig'it'o de la cezar'o, kun la sci'ig'o, ke la di'a aŭgust'in'o dezir'as tuj vid'i Tigellinus on, ĉar est'as ĉe ŝi hom'o'j, kiu'j'n la prefekt'o dev'as el'aŭskult'i.

Tigellinus riverenc'is al la cezar'o kaj el'ir'is kun vizaĝ'o trankvil'a kaj mal'estim'a. Jen, kiam oni vol'is li'n ek'bat'i, li montr'is la dent'o'j'n, li kon'ig'is, kio li est'as, kaj kon'ant'e la tim'em'o'n de Nero, li est'is cert'a, ke tiu mond'reg'ant'o neniam kuraĝ'os lev'i kontraŭ li'n la man'o'n.

Kaj Nero sid'is moment'e en silent'o, sed vid'ant'e, ke la ĉe'est'ant'o'j atend'as de li iu'n vort'o'n, li dir'is :

—Mi el'vart'is serpent'o'n ĉe la sin'o.

Petronius mov'is la ŝultr'o'j'n, kvazaŭ vol'ant'e dir'i, ke al tia serpent'o ne est'as mal'facil'e frakas'i la kap'o'n.

—Kio'n vi dir'as? Parol'u, konsil'u! —ek'kri'is Nero, rimark'int'e li'a'n mov'o'n —al vi sol'a mi fid'as, ĉar vi hav'as pli da saĝ'o, ol ili ĉiu'j, kaj vi am'as mi'n.

Petronius jam est'is dir'ont'a : “ Nom'u mi'n prefekt'o de la pretori'o, kaj mi trans'don'os al la popol'o Tigellinuson kaj kviet'ig'os en unu tag'o la urb'o'n ”. Sed li'a de'nask'a mal'diligent'ec'o super'is. Est'i prefekt'o signif'is, ĝust'e dir'ant'e, port'i sur la ŝultr'o'j la person'o'n de la cezar'o kaj mil'o'j'n da publik'a'j afer'o'j. Por kio li far'u al si tiu'j'n zorg'o'j'n? Ĉu ne est'as pli bon'e leg'ad'i vers'aĵ'o'j'n en la ĉarm'a bibliotek'o, rigard'ad'i vaz'o'j'n kaj statu'o'j'n, aŭ, ten'ant'e ĉe la brust'o la di'a'n korp'o'n de Eunice, fingr'o'lud'ad'i per ŝi'a'j or'a'j har'o'j kaj klin'ad'i la buŝ'o'n al ŝi'a koral'a buŝ'o?

Li do dir'is :

—Mi konsil'as vetur'i Aĥaj'o'n.

—Ha —respond'is Nero —mi atend'is de vi io'n pli. La senat'o mi'n mal'am'eg'as. Se mi for'vetur'os, kiu pov'as garanti'i, ke ili ne ek'ribel'os kontraŭ mi kaj ne proklam'os iu'n ali'a'n cezar'o'n? La popol'o est'is al mi iam fidel'a, sed nun ĝi sekv'os ili'n... Je Hades'o! se tiu senat'o kaj tiu popol'o hav'as unu sol'a'n kap'o'n!...

—Permes'u dir'i al vi, ho di'a, ke vol'ant'e konserv'i Rom'o'n, oni dev'as konserv'i almenaŭ kelk'a'j'n roman'o'j'n —dir'is Petronius kun rid'et'o.

Sed Nero komenc'is plend'i :

—Kio'n mi hav'as de Rom'o kaj de la roman'o'j? Oni aŭskult'us mi'n en Aĥaj'o. Ĉi tie ĉirkaŭ'as mi'n nur perfid'o. Ĉiu'j mi'n for'las'as! kaj vi ankaŭ est'as pret'a'j mi'n perfid'i! Mi sci'as tio'n, mi sci'as! Vi eĉ ne pens'as, kio'n dir'os pri vi la post'a'j generaci'o'j, se vi for'las'os tia'n art'ist'o'n, kiel mi'n.

Ĉe tio ĉi li man'frap'is la frunt'o'n kaj ek'kri'is :

—Ver'e!... Mez'e de tiu'j zorg'o'j forges'as mi ankaŭ, kio mi est'as.

Dir'int'e ĉi tio'n, li turn'is si'n al Petronius kun vizaĝ'o jam tut'e seren'iĝ'int'a.

Petronius —li dir'is —la popol'o murmur'as, sed se mi pren'us liut'o'n kaj ir'us kun ĝi sur la Mars'a'n kamp'o'n, se mi kant'us al ĝi tiu'n kant'o'n, kiu'n vi aŭd'is dum la brul'o, ĉu vi kred'as, ke mi ne kor'tuŝ'us ĝi'n per mi'a kant'o, kiel iam Orfe'o kor'tuŝ'is la sovaĝ'a'j'n best'o'j'n?

Al tio ĉi respond'is Tulius Senecio, kiu dezir'is re'ven'i plej baldaŭ al si'a'j sklav'in'o'j, ven'ig'it'a'j el Antiumo, kaj mal'pacienc'is jam de'long'e :

—Sen'dub'e, cezar'o, se oni las'us vi'n komenc'i.

—Ni vetur'u Grek'uj'o'n! —dir'is Nero, ted'it'e.

Sed en la sam'a moment'e en'ir'is Poppaea, kaj post ŝi Tigellinus. La okul'o'j de la ĉe'est'ant'o'j direkt'is si'n malgraŭ'vol'e al li, ĉar neniam iu triumf'ant'o sur'vetur'is tiel fier'e Kapitol'o'n, kiel li ek'star'is antaŭ la cezar'o.

Post'e li komenc'is parol'i mal'rapid'e kaj klar'e, per voĉ'o, en kiu son'is kvazaŭ grinc'o de fer'o :

—Aŭskult'u mi'n, cezar'o, ĉar mi pov'as dir'i al vi : mi trov'is! La popol'o avid'as venĝ'o'n kaj viktim'o'n, ne unu tamen, sed cent'o'j'n kaj mil'o'j'n. Ĉu vi aŭd'is iam, sinjor'o, kiu est'is Chrestos, kruc'um'it'a de Pontius Pilat'us? kaj ĉu vi sci'as, kiu'j est'as krist'an'o'j? Ĉu mi ne rakont'is al vi pri ili'a'j krim'o'j kaj sen'hont'a'j rit'o'j, pri ili'a'j antaŭ'dir'o'j, ke la mond'o pere'os de fajr'o? La popol'o mal'am'as ili'n kaj suspekt'as. Neniu vid'is ili'n en la templ'o'j, ĉar ni'a'j'n di'o'j'n ili konsider'as mal'bon'a'j spirit'o'j, neniam ili est'as en Stadium, ĉar ili mal'estim'as la vetur'o'j'n. Neniam la man'o'j de iu krist'an'o honor'is vi'n per aplaŭd'o. Neniam iu el ili konfes'is vi'n di'o. Ili est'as mal'amik'o'j de la hom'a gent'o, mal'amik'o'j de la urb'o kaj de vi, sinjor'o. La popol'o murmur'as kontraŭ vi, sed ne vi, cezar'o, ordon'is al mi brul'ig'i Rom'o'n, kaj ne mi ĝi'n brul'ig'is... La popol'o soif'as venĝ'o'n —ĝi hav'u venĝ'o'n. La popol'o soif'as sang'o'n kaj cirk'lud'o'j'n —ĝi hav'u ili'n. La popol'o suspekt'as vi'n —ĝi'a'j suspekt'o'j direkt'iĝ'u ali'flank'e'n.

Nero aŭskult'is komenc'e kun grand'a mir'o. Sed laŭ'grad'e kiel Tigellinus parol'is, la aktor'a vizaĝ'o de la cezar'o komenc'is ŝanĝ'i si'n kaj al'pren'ad'i altern'e la esprim'o'n de koler'o, dolor'o, kompat'o kaj indign'o. Subit'e li lev'iĝ'is kaj, de'ĵet'int'e la tog'o'n, kiu fal'is al li'a'j pied'o'j, etend'is supr'e'n ambaŭ man'o'j'n kaj moment'e rest'is tiel en silent'o.

Fin'e li ek'parol'is per la voĉ'o de tragik'a aktor'o :

—Zeŭs'o, Apolon'o, Her'o, Aten'o, Persefon'o kaj vi ĉiu'j sen'mort'a'j di'o'j, kial vi ne don'is al ni vi'a'n help'o'n? Kia'n mal'bon'o'n far'is la mal'feliĉ'a urb'o al tiu'j kruel'ul'o'j, ke ili ĝi'n tiel sen'kompat'e brul'ig'is?

—Ili est'is mal'amik'o'j de la hom'a gent'o kaj de vi, sinjor'o —dir'is Poppaea.

Kaj ali'a'j komenc'is vok'i :

—Far'u just'ec'o'n! Pun'u la brul'met'int'o'j'n! La di'o'j mem vol'as venĝ'o'n!

Li sid'iĝ'is, mal'lev'is la kap'o'n al la brust'o kaj de'nov'e silent'is, kvazaŭ tondr'o'frap'it'a de la mal'nobl'ec'o, pri kiu li ek'aŭd'is. Sed post moment'o li ek'sku'is la man'o'j'n kaj ek'parol'is :

—Kia'j pun'o'j kaj kia'j tortur'o'j ind'as tia'n krim'o'n?... Sed la di'o'j mi'n inspir'os kaj kun la help'o de la potenc'o'j de Tartar'o mi far'os al mi'a mal'feliĉ'a popol'o tia'n spektakl'o'n, ke dum jar'cent'o'j ĝi mi'n dank'e re'memor'ad'os.

La frunt'o'n de Petronius kovr'is subit'e nub'o. Li ek'pens'is pri la danĝer'o, kiu ek'pez'os super Ligia, super Vinicius, kiu'n li am'is, kaj super ĉiu'j tiu'j hom'o'j, kies instru'o'n li mal'akcept'is, sed pri kies sen'kulp'ec'o li est'is konvink'it'a. Li ek'pens'is ankaŭ, ke komenc'iĝ'os unu el tiu'j sang'a'j orgi'o'j, kiu'j'n ne toler'is li'a'j okul'o'j de bel'am'ant'o. Sed antaŭ ĉio li dir'is al si : “ Mi dev'as sav'i Vinicius on, kiu frenez'iĝ'os, se tiu knab'in'o pere'os ”, kaj tiu ĉi konsider'o super'is ĉiu'j'n ali'a'j'n, ĉar Petronius bon'e kompren'is, ke li komenc'as lud'o'n tiel danĝer'a'n, kiel neniam en la viv'o li lud'is.

Li komenc'is tamen parol'i facil'manier'e kaj sen'zorg'e, kiel li parol'is ordinar'e, kritik'ant'e aŭ mok'ant'e ne'sufiĉ'e estetik'a'j'n ide'o'j'n de la cezar'o kaj de la aŭgust'an'o'j :

—Vi trov'is do la viktim'o'j'n! Bon'e! Vi pov'as eĉ send'i ili'n sur aren'o'j'n aŭ vest'i per la “ dolor'a'j tunik'o'j ”. Ankaŭ bon'e! Sed aŭskult'u mi'n : vi hav'as la aŭtoritat'o'n, vi hav'as la pretori'an'o'j'n, vi hav'as la fort'o'n, est'u do sincer'a'j, tiam almenaŭ, kiam neniu vi'n aŭd'as. Tromp'u la popol'o'n, sed ne vi'n mem. Trans'don'u al la popol'o la krist'an'o'j'n, kondamn'u ili'n al tortur'o'j laŭ vi'a plaĉ'o, hav'u tamen la kuraĝ'o'n dir'i al vi, ke ne ili brul'ig'is Rom'o'n!... Fi! Vi nom'as mi'n arbitr'o de elegant'ec'o, do mi deklar'as, ke mi mal'am'as mizer'a'j'n komedi'o'j'n. Fi! Ha, kiel ĉio tio memor'ig'as al mi la teatr'a'j'n bud'o'j'n apud Porta Asinaria, kie la aktor'o'j, por distr'i la antaŭ'urb'a'n publik'o'n, lud'as di'o'j'n kaj reĝ'o'j'n, kaj post la spektakl'o trink'as acid'a'n vin'o'n kun bulb'o aŭ ricev'as bat'o'j'n. Est'u ver'e di'o'j kaj reĝ'o'j, ĉar mi dir'as al vi, ke vi pov'as al vi permes'i ĉi tio'n. Koncern'e vi'n, cezar'o, vi minac'is ni'n per la juĝ'o de la post'a'j generaci'o'j, sed pens'u, ke ili juĝ'os vi'n ankaŭ. Je la di'a Kli'o! Nero la mond'reg'ant'o, Nero la di'o brul'ig'is Rom'o'n, ĉar li est'is tiel potenc'a sur la ter'o, kiel Zeŭs'o sur Olimp'o. Nero la poet'o tiel am'is poezi'o'n, ke li ofer'is por ĝi la patr'uj'o'n! De la komenc'o de l ' mond'o neniu far'is io'n simil'a'n. Mi pet'eg'as vi'n, en la nom'o de la naŭ Libetridoj, ne rezign'u tia'n glor'a'n, ĉar kant'o'j pri vi son'os ĝis la fin'o do la jar'cent'o'j. Kio est'os kompar'e kun vi Priam'o? kio Agamemnon'o? kio Aĥil'o? kio la di'o'j mem? Ne grav'as, ĉu la brul'ig'o de Rom'o est'as far'o bon'a, sed ĝi est'as grand'a kaj ekster'ordinar'a! Kaj krom'e mi dir'as al vi, ke la popol'o ne lev'os kontraŭ vi'n la man'o'n. Malv'er'e! Hav'u kuraĝ'o'n! gard'u vi'n de far'o'j mal'ind'a'j je vi, ĉar minac'as al vi nur tio, ke la post'a'j generaci'o'j pov'os dir'i, “ Nero brul'ig'is Rom'o'n, sed est'ant'e mal'grand'anim'a cezar'o kaj mal'grand'anim'a poet'o, li mal'konfes'is si'a'n grand'a'n far'o'n pro tim'o kaj ŝarĝ'is per la kulp'o sen'kulp'ul'o'j'n! ”

La vort'o'j de Petronius fort'e impres'ad'is ordinar'e Ner'o'n, sed ĉi - foj'e Petronius mem ne far'is al si iluzi'o'j'n, ĉar li kompren'is, ke tio, kio'n li dir'as, est'as la last'a rimed'o, kiu pov'as, ver'e, en favor'a okaz'o sav'i la krist'an'o'j'n, sed pli cert'e ankoraŭ pov'as pere'ig'i li'n mem. Li ne hezit'is tamen, ĉar li far'is ĝi'n por Vinicius, kiu'n li am'is, kaj por la hazard'o, per kiu li lud'is. “ La kub'o'j est'as ĵet'it'a'j, li parol'is al si, kaj mi vid'os, kiom la tim'o pri la propr'a kap'o super'os en la simi'o la glor'am'o'n. ”

Kaj en la anim'o li ne dub'is, ke tamen super'os la tim'o.

Dum'e post li'a'j vort'o'j sekv'is silent'o. Poppaea kaj ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j rigard'is, kiel sorĉ'a'n bild'o'n, la okul'o'j'n de Nero ; tiu ĉi komenc'is lev'i la lip'o'j'n supr'e'n, proksim'ig'ant'e ili'n ĝis la naz'o, kiel li kutim'is far'i, se li ne sci'is, kio'n decid'i ; fin'e embaras'it'ec'o kaj ted'o spegul'iĝ'is evident'e sur la vizaĝ'o.

—Sinjor'o —ek'parol'is Tigellinus, vid'ant'e ĉi tio'n —permes'u al mi for'ir'i, ĉar kiam oni vol'as el'met'i al pere'o vi'a'n person'o'n, kaj krom'e nom'as vi'n mal'grand'anim'a cezar'o, mal'grand'anim'a poet'o, brul'met'int'o kaj komedi'ant'o, mi'a'j orel'o'j ne pov'as el'port'i tia'j'n vort'o'j'n.

—Mi mal'gajn'is —ek'pens'is Petronius.

Tamen, turn'int'e si'n al Tigellinus, li ĵet'is al li rigard'o'n, en kiu est'i mal'respekt'o de grand'a sinjor'o kaj elegant'a hom'o al mizer'ul'o, post'e li dir'is :

—Vi'n, Tigellinus, mi nom'is komedi'ant'o, ĉar vi lud'as komedi'o'n eĉ nun.

—Ĉu per tio, ke mi ne vol'as aŭskult'i vi'a'j'n insult'o'j'n?

—Per tio, ke vi ŝajn'ig'as sen'lim'a'n am'o'n al la cezar'o, kaj antaŭ moment'o vi minac'is li'n per la pretori'an'o'j, kio'n kompren'is ni ĉiu'j kaj li ankaŭ.

Tigellinus, kiu ne supoz'is, ke Petronius kuraĝ'os ĵet'i sur la tabl'o'n simil'a'j'n kub'o'j'n, perd'is la kap'o'n kaj mult'iĝ'is. Sed ĝi est'is la last'a venk'o de la arbitr'o de elegant'ec'o kontraŭ la rival'o, ĉar en la sam'a moment'o Poppaea dir'is :

—Sinjor'o, kial vi pov'as permes'i, ke tia pens'o tra'ir'u eĉ ies kap'o'n, kaj tiom pli, ke iu kuraĝ'u el'dir'i ĝi'n laŭt'e en vi'a ĉe'est'o.

—Pun'u la insult'ul'o'n! —vok'is Vitelius.

Nero lev'is de'nov'e la lip'o'j'n ĝis la naz'o kaj, turn'it'e al Petronius si'a'j'n vitr'o'simil'a'j'n okul'o'j'n de miop'ul'o, dir'is :

—Tiel vi re'pag'as al mi la amik'ec'o'n, kiu'n mi hav'as al vi?

—Se mi erar'as, pruv'u tio'n al mi —respond'is Petronius —sci'u tamen, ke mi dir'as, kio'n al mi ordon'as mi'a am'o al vi.

—Pun'u la insult'ul'o'n! —ripet'is Vitelius.

—Far'u ĝi'n —aŭd'iĝ'is kelk'a'j voĉ'o'j.

En la atrium iĝ'is bru'et'o kaj mov'ad'o, ĉar la hom'o'j komenc'is for'ŝov'i si'n de Petronius. For'ŝov'iĝ'is eĉ Tulius Senecio, li'a konstant'a kun'ul'o en la kort'eg'o, kaj la jun'a Nerv'a, kiu ĝis tiam el'montr'ad'is al li plej viv'a'n amik'ec'o'n. Post moment'o Petronius rest'is sol'a en la mal'dekstr'a part'o de la atrium kaj kun rid'et'o sur la lip'o'j, dis'ŝov'ant'e per la man'o la fald'o'j'n de si'a tog'o, atend'is ankoraŭ, kio'n dir'os aŭ far'os la cezar'o.

Kaj la cezar'o dir'is :

—Vi vol'as, ke mi li'n pun'u, sed li est'as mi'a kun'ul'o kaj amik'o, do, kvankam li vund'is mi'a'n kor'o'n, li sci'u, ke tiu ĉi kor'o hav'as por amik'o'j nur... pardon'o'n.

—Mi mal'gajn'is kaj pere'is —ek'pens'is Petronius.

Dum'e la cezar'o lev'iĝ'is, la inter'konsil'o est'is fin'it'a.

ĈAPITRO L

Petronius re'ven'is hejm'e'n, kaj Nero kun Tigellinus tra'ir'is en la atrium de Poppaea, kie ili'n atend'is la hom'o'j, kun kiu'j la prefekt'o antaŭ'e parol'is.

Est'is tie du raben'o'j el Trans'tibr'o, vest'it'a'j per long'a'j, solen'a'j vest'o'j, kun mitr'o'j sur la kap'o'j, jun'a skrib'ist'o, ili'a help'ant'o, kaj Chilo. Je la vid'o de la cezar'o la pastr'o'j pal'iĝ'is pro emoci'o kaj, lev'int'e la man'o'j'n al la nivel'o de la ŝultr'o'j, klin'is ĝis ili la kap'o'j'n.

—Salut'o'n al vi, monarĥ'o de monarĥ'o'j kaj reĝ'o de reĝ'o'j —dir'is la pli aĝ'a. —Salut'o'n al vi, reg'ant'o de la ter'o, zorg'ant'o de la elekt'it'a popol'o kaj cezar'o, leon'o inter la hom'o'j, kies reg'ad'o est'as kiel la sun'a lum'o kaj kiel liban'a cedr'o kaj kiel palm'o kaj kiel jeriĥ'a balzam'o!...

—Vi ne nom'as mi'n di'o? —demand'is la cezar'o.

La pastr'o'j pal'iĝ'is ankoraŭ pli mult'e ; la pli aĝ'a de'nov'e ek'parol'is :

—Vi'a'j vort'o'j, sinjor'o, est'as dolĉ'a'j, kiel la frukt'o de vin'ber'uj'o kaj kiel matur'a fig'o, ĉar Jehov'o plen'ig'is vi'a'n kor'o'n per bon'ec'o. Sed la antaŭ'int'o de vi'a patr'o, la cezar'o Cajus, est'is kruel'a, tamen ni'a'j send'it'o'j ne nom'is li'n di'o, prefer'ant'e la mort'o'n mem, ol ofend'o'n de la Leĝ'o'j.

—Kaj Caligula ordon'is don'i ili'n al leon'o'j?

—Ne, sinjor'o. La cezar'o Cajus ek'tim'is la koler'o'n de Jehov'o.

Kaj ili lev'is la kap'o'j'n, ĉar la nom'o de la potenc'a Jehov'o inspir'is al ili kuraĝ'o'n. Fid'ant'e Li'a'n fort'o'n, pli sen'tim'e ili rigard'is jam en la okul'o'j'n de Nero.

—Ĉu vi akuz'as la krist'an'o'j'n pri la brul'ig'o de Rom'o? —demand'is la cezar'o.

—Ni, sinjor'o, akuz'as ili'n nur, ke ili est'as mal'amik'o'j de la Leĝ'o'j, mal'amik'o'j de la hom'a gent'o, mal'amik'o'j de Rom'o kaj de vi, cezar'o, kaj ke de'long'e ili minac'is la urb'o'n kaj la mond'o'n per fajr'o. La rest'o'n dir'os al vi tiu ĉi hom'o, kies buŝ'o ne makul'iĝ'os per mensog'o, ĉar en la vejn'o'j de la patr'in'o flu'is la sang'o de la elekt'it'a popol'o.

Nero turn'is si'n al Chilo.

—Kiu vi est'as?

—Vi'a ador'ant'o, ho Oziris'o, kaj krom'e mal'riĉ'a stoik'o.

—Mi'a mal'am'as la stoik'o'j'n —dir'is Nero —mi mal'am'as Thraseas on, mi mal'am'as Musoniuson kaj Cornulus on. Abomen'a'j est'as al mi ili'a'j parol'o'j, ili'a mal'estim'o al art'o, ili'a mem'vol'a mizer'o kaj mal'pur'em'o.

—Sinjor'o, vi'a majstr'o, Seneca, hav'as mil citron'lign'a'j'n tabl'o'j'n. Vol'u nur, kaj mi hav'os da ili du'obl'a'n nombr'o'n. Mi est'as stoik'o pro neces'o. Vest'u, ho Bril'radi'a, mi'a'n stoik'ec'o'n per roz'kron'o, star'ig'u antaŭ ĝi kruĉ'o'n da vin'o, kaj mi kant'os Anakreonton tiel, ke mi super'kri'os ĉiu'j'n epikur'an'o'j'n.

Nero, al kiu ek'plaĉ'is la epitet'o : “ Bril'radi'a ”, rid'et'is kaj dir'is :

—Vi plaĉ'as al mi.

—Tiu ĉi hom'o merit'as tiom da or'o, kiom li mem pez'as —ek'kri'is Tigellinus.

Kaj Chilo respond'is :

—Komplet'ig'u, sinjor'o, mi'a'n pez'o'n per vi'a mal'avar'ec'o, ali'e vent'o for'port'os la pag'o'n.

—Ver'e, vi ne super'pez'us Viteliuson —inter'met'is la cezar'o.

Eheu! ho Arĝent'paf'ark'a, mi'a spirit'o ne est'as el plumb'o.

—Mi vid'as, ke vi'a'j Leĝ'o'j ne mal'permes'as al vi nom'i mi'n di'o?

—Ho sen'mort'a! mi'a'j Leĝ'o'j est'as en vi : la krist'an'o'j blasfem'is kontraŭ tiu'j ĉi Leĝ'o'j, kaj tial mi ili'n mal'am'as.

—Kio'n vi sci'as pri la krist'an'o'j?

—Ĉu vi permes'as al mi plor'i, di'a?

—Ne —dir'is Nero —tio mi'n enu'ig'as.

—Kaj tri'obl'e vi est'as prav'a, ĉar la okul'o'j, kiu'j vi'n vid'is, dev'as por ĉiam sek'iĝ'i de larm'o'j. Sinjor'o, gard'u mi'n kontraŭ mi'a'j mal'amik'o'j.

—Parol'u pri la krist'an'o'j —dir'is Poppaea kun iom'a mal'pacienc'o.

—Okaz'os, kiel vi ordon'os, Izid'o —respond'is Chilo. —Jen de mi'a jun'ec'o mi dediĉ'is mi'n al la filozofi'o kaj mi serĉ'is la ver'o'n. Mi serĉ'is ĝi'n ĉe la iam'a'j di'a'j saĝ'ul'o'j kaj en la Akademi'o en Aten'o'j, kaj en la aleksandri'a Serapeum. Ek'aŭd'int'e pri la krist'an'o'j, mi supoz'is, ke tio est'as ia nov'a skol'o, kie mi pov'os trov'i kelk'a'j'n grajn'o'j'n de ver'o, kaj mi kon'at'iĝ'is kun ili, je mi'a mal'feliĉ'o! La unu'a krist'an'o, kun kiu kun'traf'is mi'n la mal'bon'a sort'o, est'is Glaucos, kurac'ist'os el Neapol'o. De li mi ek'sci'is post'e, ke ili ador'as iu'n Chrestoson, kiu promes'is al ili eksterm'i ĉiu'j'n hom'o'j'n, detru'i ĉiu'j'n urb'o'j'n sur la ter'o, kaj ili'n las'i, se ili help'os al li eksterm'i la id'o'j'n de Deŭkalion'o. Tial, ho sinjor'o, ili mal'am'as la hom'o'j'n, tial ili venen'as fontan'o'j'n, tial en si'a'j kun'ven'o'j ili mal'avar'as mal'ben'o'j'n al Rom'o kaj al ĉiu'j templ'o'j, kie glor'at'a'j est'as ni'a'j di'o'j. Chrestos est'is kruc'um'it'a, sed li promes'is al ili, ke kiam Rom'o est'os detru'it'a per fajr'o, li ven'os du'a'foj'e en la mond'o'n kaj don'os al ili la reg'ad'o'n de la ter'o...

—Nun la popol'o kompren'os, kial Rom'o est'as brul'ig'it'a —inter'romp'is Tigellinus.

—Mult'a'j jam kompren'as, sinjor'o —respond'is Chilo —ĉar mi ir'ad'as en la ĝarden'o'j, sur la kamp'o de Mars'o kaj instru'as. Sed se vi bon'vol'os aŭskult'i mi'n ĝis la fin'o, vi kompren'os, kia'j'n motiv'o'j'n de venĝ'o mi hav'as. Glaucos la kurac'ist'o komenc'e ne mal'kaŝ'is al mi, ke ili'a instru'o ordon'as mal'am'o'n al la hom'o'j. Kontraŭ'e! li dir'ad'is al mi, ke Chrestos est'as bon'a di'o kaj ke la fundament'o de li'a instru'o est'as am'o. Mi'a am'em'a kor'o ne pov'is kontraŭ'star'i tia'j'n ver'o'j'n, do mi ek'am'is Glaucuson kaj ek'fid'is al li. Mi divid'is kun li ĉiu'n pec'o'n da pan'o, ĉiu'j'n groŝ'o'n, kaj ĉu vi sci'as, sinjor'o, kiel li re'pag'is al mi? En'voj'e el Neapol'o al Rom'o li ek'bat'is mi'n per ponard'o, kaj mi'a'n edz'in'o'n, bel'a'n kaj jun'a'n Berenican, vend'is al sklav'komerc'ist'o'j. Se Sofokl'o kon'us mi'a'n sort'o'n... sed kio'n mi dir'as! aŭskult'as mi'n iu pli bon'a, ol Sofokl'o.

—Kompat'ind'a hom'o! —dir'is Poppaea.

—Kiu vid'is la vizaĝ'o'n de Afrodit'o, ne est'as kompat'ind'a, sinjor'in'o, kaj mi ĝi'n vid'as ĉi - moment'e. Sed tiam mi serĉ'is konsol'o'n en la filozofi'o. Ven'int'e Rom'o'n, mi pen'is ating'i la krist'an'o'j'n, ĉef'ul'o'j'n, por ricev'i just'ec'o'n kontraŭ Glaucos. Mi kred'is, ke ili dev'ig'os li'n re'don'i al mi la edz'in'o'n... Mi ek'kon'is ili'a'n ĉef'pastr'o'n, mi ek'kon'is ali'a'n, nom'at'a'n Paŭl'o, kiu est'is ĉi tie ten'at'a en mal'liber'ej'o, sed post'e liber'ig'it'a, mi ek'kon'is la fil'o'n de Zebedeo, mi ek'kon'is Linuson kaj Cletuson kaj mult'a'j'n ali'a'j'n. Mi sci'as, kie ili loĝ'is antaŭ la brul'o, mi sci'as, kie ili kun'ven'as, mi pov'as montr'i unu sub'ter'ej'o'n en la Vatikan'a mont'aĵ'o kaj unu tomb'ej'o ekster la Nomentana pord'eg'o, kie ili plen'um'as si'a'j'n mal'nobl'a'j'n rit'o'j'n. Mi vid'is tie Petr'o'n la apostol'o'n, mi vid'is Glaucus on, kiu murd'is infan'o'j'n, por ke la apostol'o pov'u ŝpruc'ig'i ili'a'n sang'o'n sur la kap'o'j'n de la ĉe'est'ant'o'j, kaj mi vid'is Ligian, la zorg'ant'in'o'n de Pomponia Graecina, kiu fanfaron'is, ke ne pov'ant'e al'port'i infan'a'n sang'o'n, ŝi tamen al'port'as mort'o'n de infan'o, ĉar ŝi mort'sorĉ'is vi'a'n fil'in'o'n, ho Oziris'o, kaj vi'a'n, ho Izid'o!

—Aŭskult'u, cezar'o! —dir'is Poppaea.

—Ĉu pov'as est'i? —ek'kri'is Nero.

—Mi pov'is pardon'i la mal'bon'o'j'n, far'it'a'j'n al mi —daŭr'ig'is Chilo —sed ek'aŭd'int'e, kio'n al vi oni far'is, mi vol'is ek'bat'i ŝi'n per ponard'o. Bedaŭr'ind'e mal'help'is mi'n la nobl'a Vinicius, kiu ŝi'n am'as.

Vinicius? ŝi ja for'kur'is de li?

—Ŝi for'kur'is, sed li serĉ'is ŝi'n, ĉar li ne pov'is viv'i sen ŝi. Por mizer'a pag'o mi help'is li'a'n serĉ'ad'o'n kaj mi montr'is al li la dom'o'n en Trans'tibr'o, kie ŝi loĝ'is mez'e de krist'an'o'j. Ni ir'is tie'n kun'e, kaj kun ni ankaŭ vi'a lukt'ist'o, Croto, kiu'n la nobl'a Vinicius dung'is por si'a defend'o. Sed Ursus, sklav'o de Ligia, sufok'is Crot on. Terur'e fort'a hom'o li est'as, sinjor'o ; al vir'bov'o'j li romp'as la nuk'o'j'n tiel facil'e, kvazaŭ iu de'romp'us papav'a'j'n kapet'o'j'n. Aulus kaj Pomponia am'is li'n pro tio.

—Je Herkul'o! —dir'is Nero —la mort'em'ul'o, kiu sufok'is Crot on, ind'as monument'o'n sur Forum'o. Sed vi erar'as aŭ mensog'as, mal'jun'ul'o, ĉar Croton mort'ig'is per ponard'o Vinicius.

—Jen, kiel hom'o'j tromp'as di'o'j'n. Ho sinjor'o, mi mem vid'is, kiel Ursus romp'is la rip'o'j'n de Croto kaj kiel post'e li fal'ig'is Vinicius on. Li mort'ig'us la tribun'o'n, se Ligia li'n ne mal'help'us. Vinicius mal'san'is post'e dum long'a temp'o, sed ili fleg'is li'n, esperant'e, ke pro am'o li iĝ'os krist'an'o. Kaj li iĝ'is efektiv'e krist'an'o.

Vinicius?

—Jes.

—Ebl'e ankaŭ Petronius? —demand'is avid'e Tigellinus.

Chilo komenc'is tord'i si'n, frot'i la man'o'j'n kaj dir'is :

—Mi admir'as vi'a'n penetr'em'o'n, sinjor'o! Ho!... pov'as est'i! tre pov'as est'i!

—Nun mi kompren'as, kial li tiel defend'is la krist'an'o'j'n.

Sed Nero komenc'is rid'i :

Petronius krist'an'o!... Petronius mal'amik'o de la viv'o kaj de volupt'o'j! Ne est'u mal'saĝ'ul'o'j kaj ne vol'u, ke mi tio'n kred'u, aŭ mi est'as pret'a nenio'n kred'i.

—Sed la nobl'a Vinicius iĝ'is krist'an'o, sinjor'o. Mi ĵur'as je tiu ĉi bril'o, kiu de vi radi'as, ke mi parol'as ver'o'n kaj ke nenio inspir'is al mi tia'n abomen'o'n, kiel mensog'o. Pomponia est'as krist'an'in'o, la mal'grand'a Aulus est'as krist'an'o, kaj Ligia, kaj Vinicius. Mi serv'is li'n fidel'e, kaj li re'pag'e, laŭ la dezir'o de Glaucus la kurac'ist'o, ordon'is, kvankam mi est'as mal'jun'a, skurĝ'i mi'n, kaj mi est'is tiam mal'san'a kaj mal'sat'a. Kaj mi ĵur'is je Hades'o, ke mi tio'n al li memor'os. Ho sinjor'o, venĝ'u la mal'bon'o'n, kiu'n oni al mi far'is, kaj mi trans'don'os al vi Petr'o'n la apostol'o'n kaj Linuson kaj Cletuson kaj Glaucuson kaj Crispus on, ĉiu'j'n ĉef'ul'o'j'n, kaj Ligian kaj Ursus on, mi montr'os al vi cent'o'j'n kaj mil'o'j'n da ili, mi montr'os preĝ'o'dom'o'j'n, tomb'ej'o'j'n ; en ĉiu'j vi'a'j mal'liber'ej'o'j mal'sufiĉ'os por ili lok'o!... Sen mi vi ne sci'us ili'n trov'i! Ĝis hodiaŭ mi, mizer'ul'o, serĉ'is konsol'o'n en la filozofi'o, nun mi trov'u ĝi'n en la favor'o'j, kiu'j ven'os sur mi'n... Mi est'as mal'jun'a kaj ne spert'is la ĉarm'o'n de la viv'o —mi ripoz'u!...

—Vi vol'as est'i stoik'o antaŭ plen'a manĝ'uj'o.

—Kiu far'as serv'o'n al vi, sam'fakt'e ĝi'n plen'ig'as.

—Vi ne erar'as, filozof'o.

Sed Poppaea ne ĉes'is pens'i pri si'a'j mal'amik'o'j. Ŝi'a plaĉ'o je Vinicius est'is, pli ĝust'e, moment'a ek'dezir'o, nask'it'a sub la influ'o de ĵaluz'o, koler'o kaj ofend'it'a mem'am'o. Tamen la mal'varm'o de la jun'a patrici'o tuŝ'is ŝi'n profund'e kaj plen'ig'is ŝi'a'n kor'o'n per sen'pardon'a ofend'o'sent'o. La fakt'o mem, ke li kuraĝ'is prefer'i ali'a'n vir'in'o'n, ol ŝi'n, ŝajn'is al ŝi krim'o, vok'ant'a venĝ'o'n. Koncern'e Ligian, ŝi mal'am'is ŝi'n de la unu'a moment'o, en kiu ŝi'n mal'trankvil'ig'is la bel'ec'o de tiu nord'a lili'o. Petronius, kiu parol'is pri ŝi'a'j tro mal'larĝ'a'j koks'o'j, pov'is sugesti'i, kio'n li vol'is, al la cezar'o, sed ne al la aŭgust'in'o. La spert'a Poppaea de la unu'a rigard'o ek'kompren'is, ke en la tut'a Rom'o Ligia sol'a pov'as kun ŝi konkur'i, kaj eĉ venk'i ŝi'n. Kaj de tiu moment'o ŝi ĵur'is al la knab'in'o pere'o'n.

—Sinjor'o —ŝi dir'is —venĝ'u ni'a'n infan'o'n!

—Rapid'u! —ek'kri'is Chilo —rapid'u! ali'e Vinicius kaŝ'os ŝi'n. Mi montr'os la dom'o'n, kie'n ili re'ven'is post la brul'o.

—Mi don'os al vi dek soldat'o'j'n kaj ir'u tuj —dir'is Tigellinus.

—Sinjor'o! vin'e vid'is Croton en la man'o'j de Ursus : se vi don'os al mi kvin'dek soldat'o'j'n, mi montr'os nur de mal'proksim'e la dom'o'n. Sed se vi ne mal'liber'ig'os sam'temp'e Vinicius on, mi pere'os.

Tigellinus rigard'is Ner'o'n.

—Ĉu ne est'us bon'e, ho di'a, fin'i kun'e kun la onkl'o kaj kun la nev'o?

Nero ek'pens'is moment'e kaj dir'is :

—Ne! ne nun!... La hom'o'j ne kred'us, se oni vol'us ili'n konvink'i, ke Petronius, ViniciusPomponia Graecina brul'ig'is Rom'o'n. Tro bel'a'j'n dom'o'j'n ili hav'is... Hodiaŭ ali'a'j viktim'o'j est'as bezon'a'j, kaj ili'a vic'o ven'os pli post'e.

—Don'u do al mi soldat'o'j'n, por ke ili mi'n gard'u —dir'is Chilo.

Tigellinus pri'zorg'os ĉi tio'n.

—Vi loĝ'os dum'e ĉe mi —dir'is la prefekt'o.

Ĝoj'o ek'radi'is el la vizaĝ'o de Chilo.

—Mi trans'don'os ĉiu'j'n! rapid'u nur! Rapid'u! —li vok'is per raŭk'a voĉ'o.

ĈAPITRO LI

Petronius, el'ir'int'e el la palac'o, ordon'is port'i si'n al si'a dom'o ĉe Carinae, kiu, ĉirkaŭ'it'e tri'flank'e per ĝarden'o kaj hav'ant'e de antaŭ'e la mal'grand'a'n Forum Caecilium, escept'e evit'is pere'o'n en la brul'o.

Pro tio la ali'a'j aŭgust'an'o'j, kiu'j perd'is si'a'j'n dom'o'j'n, kaj en ili kun'e mult'eg'a'j'n riĉ'aĵ'o'j'n kaj art'verk'o'j'n, nom'is Petroniuson feliĉ'ul'o. Ceter'e oni de'long'e parol'is pri li, ke li est'as favor'at'a fil'o de Fortun'o, kaj la ĉiam kresk'ant'a amik'ec'o, kiu'n el'montr'ad'is al li la cezar'o, ŝajn'is konfirm'i ankoraŭ tiu'n ĉi konvink'o'n.

Sed tiu favor'at'a fil'o pov'is nun medit'i nur ebl'e pri la ŝanĝ'em'o de tiu patr'in'o, aŭ pli ĝust'e pri ŝi'a simil'ec'o al Kronoso, for'manĝ'ant'a la propr'a'j'n infan'o'j'n.

—Se mi'a dom'o est'us for'brul'int'a —li parol'is al si —kaj kun'e mi'a'j gem'o'j, mi'a'j etruri'a'j vaz'o'j kaj aleksandri'a'j vitr'aĵ'o'j kaj korint'a'j kupr'aĵ'o'j, ebl'e Nero efektiv'e forges'us la ofend'o'n. Je Poluks'o! Mi nur pens'u, ke nur de mi depend'is est'i ĉi - moment'e prefekt'o de la pretori'an'o'j. Mi deklar'us Tigellinuson la brul'ig'int'o, kiu li ceter'e est'as, mi vest'us li'n per dolor'a tunik'o, trans'don'us al la popol'o, mi sekur'ig'us la krist'an'o'j'n kaj re'konstru'us Rom'o'n. Kiu sci'as eĉ, ĉu honest'ul'o'j ne prosper'us de tiam pli bon'e. Mi dev'us tio'n far'i, eĉ nur pro Vinicius. En la okaz'o de tro'a labor'o mi ced'us al li la prefekt'a'n ofic'o'n —kaj Nero eĉ ne pov'us kontraŭ'star'i... Post'e Vinicius, se plaĉ'us al li, krist'an'ig'u ĉiu'j'n pretori'an'o'j'n kaj eĉ la cezar'o'n mem, tio ja neniel mi'n ĝen'us! Nero pi'a, Nero virt'a kaj kompat'em'a —ĝi est'us eĉ amuz'a spektakl'o.

Kaj li'a sen'zorg'em'o est'is tiel grand'a, ke li komenc'is rid'et'i. Sed post moment'o li'a pens'o direkt'iĝ'is ali'flank'e'n. Ŝajn'is al li, ke li est'as en Antiumo kaj ke Paŭl'o el Tars'o parol'is al li :

“ Vi nom'as ni'n mal'amik'o'j de la viv'o, sed respond'u al mi, Petronius : se la cezar'o est'us krist'an'o kaj ag'us laŭ ni'a instru'o, ĉu tiam vi'a viv'o ne est'us pli sekur'a kaj pli sen'danĝer'a? ”

Kaj, re'memor'int'e tiu'j'n ĉi vort'o'j'n, li parol'is al si plu :

—Je Kastor'o! Kiom da krist'an'o'j oni el'murd'os ĉi tie, tiom da nov'a'j Paŭl'o trov'os, ĉar, se la mond'o ne pov'as baz'i si'n sur kanajl'ec'o, tiam li est'as prav'a... Sed kiu sci'as, ĉu ĝi ne pov'as, se ĝi baz'as si'n. Mi mem, kiu lern'is ne mal'mult'e, ne el'lern'is, kiel est'i sufiĉ'e grand'a kanajl'o, kaj tial mi dev'os fin'e dis'tranĉ'i mi'a'j'n vejn'o'j'n... Sed tia dev'us ja est'i la fin'o, kaj se ĝi eĉ ne est'us tia, ĝi est'us ali'a. Mi bedaŭr'as mi'a'n Eunicen kaj mi'a'n vaz'o'n el murho, sed Eunice est'as liber'a, kaj la vaz'o ir'os kun mi... Ahenobarbus ricev'os ĝi'n en neniu okaz'o! Mi bedaŭr'as ankaŭ Vinicius on. Ceter'e, kvankam mi mal'pli enu'is en la last'a temp'o, ol antaŭ'e, mi est'as pret'a. En la mond'o est'as bel'o, sed la hom'o'j pli'part'e est'as tiel fi'a'j, ke ne valor'as bedaŭr'i la viv'o'n. Kiu sci'is viv'i, dev'as sci'i mort'i. Kvankam mi aparten'is al la aŭgust'an'o'j, mi est'is hom'o pli liber'a, ol ili supoz'as. Ĉe tio li mov'is la ŝultr'o'j'n.

—Ili ebl'e pens'as tie, ke ĉi - moment'e trem'as mi'a'j genu'o'j kaj tim'o hirt'ig'as la har'o'j'n sur mi'a kap'o, dum'e mi, re'ven'int'e hejm'e'n, ban'os mi'n en viol'a akv'o, post'e mi'a or'har'ul'in'o mem ŝmir'os mi'n kaj post la manĝ'o ni ordon'os kant'i al ni plur'voĉ'e tiu'n himn'o'n al Apolon'o, kiu'n kompon'is Anthemios. Mi mem dir'is iam : ne valor'as pens'i pri la mort'o, ĉar ĝi mem pens'as pri ni, sen ni'a help'o. Admir'ind'e tamen est'us, se efektiv'e ekzist'us ia'j Elize'a'j kamp'o'j, kaj sur ili la ombr'o'j... Eunice ven'us iam al mi kaj ni vag'ad'us kun'e sur herb'ej'o'j, kovr'it'a'j de asfodel'o'j. Mi trov'us ankaŭ societ'o'n pli bon'a'n, ol ĉi tie... Kia'j arleken'o'j! kia'j artifik'ist'o'j, kia pleb'o abomen'a, sen gust'o kaj polur'o! Dek arbitr'o'j de elegant'ec'o ne ŝanĝ'us tiu'j'n Trimalchio'nojn en dec'a'j'n hom'o'j'n. Je Persefon'o! mi hav'as ili'n sufiĉ'e!

Kaj li rimark'is kun mir'o, ke jam io divid'is li'n de tiu'j hom'o'j. Li kon'is ja ili'n bon'e kaj sci'is antaŭ'e, kio'n pens'i pri ili, nun tamen ili ek'ŝajn'is al li pli mal'proksim'a'j kaj pli mal'estim'ind'a'j, ol ordinar'e. Ver'e li hav'is ili'n sufiĉ'e.

Sed post'e li komenc'is konsider'i si'a'n situaci'o'n. Dank' al si'a penetr'em'o li kompren'is, ke la pere'o ne tuj li'n minac'as. Nero profit'is ja la konven'a'n moment'o'n, por el'dir'i kelk'a'j'n bel'a'j'n, nobl'a'j'n vort'o'j'n pri amik'ec'o, pri pardon'o, kaj cert'a'grad'e lig'is per ili si'a'j'n man'o'j'n. Li dev'os nun serĉ'i pretekst'o'n, kaj antaŭ ol li ĝi'n trov'os, pov'as pas'i mult'e da temp'o. Antaŭ ĉio li aranĝ'os cirk'lud'o'n kun krist'an'o'j —parol'is al si Petronius —nur post'e li ek'pens'os pri mi, kaj se tiel est'as, ne valor'as far'i al si zorg'o'j'n, nek ŝanĝ'i la viv'manier'o'n. Pli proksim'a danĝer'o minac'as Vinicius on.

Kaj de tiu ĉi moment'o li pens'is jam sol'e pri Vinicius, kiu'n li decid'is sav'i.

La sklav'o'j port'is rapid'e la port'il'o'n mez'e de ruin'o'j, cindr'amas'o'j kaj kamen'tub'o'j, de kiu'j plen'a'j est'is ankoraŭ Carinae, sed li ordon'is al ili kur'i tut'fort'e, por ating'i plej baldaŭ la hejm'o'n. Vinicius, kies insula for'brul'is, loĝ'is ĉe li kaj feliĉ'e est'is hejm'e.

—Ĉu vi vid'is hodiaŭ Ligian? —demand'is Petronius, en'ir'ant'e.

—Mi ĵus re'ven'is de ŝi.

—Aŭskult'u, kio'n mi dir'os, kaj ne perd'u la temp'o'n, por demand'o'j. Oni decid'is hodiaŭ ĉe la cezar'o atribu'i al la krist'an'o'j la brul'ig'o'n de Rom'o. Minac'as ili'n persekut'ad'o kaj tortur'o'j. Oni ili'n ek'ĉas'os en plej proksim'a'j moment'o'j. Pren'u Ligian kaj for'kur'u sen'prokrast'e, eĉ trans Alp'o'j'n aŭ en Afrik'o'n. Kaj rapid'u, ĉar de Palatin'o pli proksim'e est'as al Trans'tibr'o, ol de ĉi tie!

Vinicius est'is efektiv'e tro bon'a soldat'o, por perd'i la temp'o'n por super'flu'a'j demand'o'j. Li aŭskult'is kun brov'o'j kun'tir'it'a'j, kun vizaĝ'o atent'a kaj sever'a, sed sen terur'o. Vid'ebl'e la unu'a sent'o, kiu vek'iĝ'ad'is en li'a natur'o kontraŭ danĝer'o, est'is la pret'ec'o al batal'o kaj kontraŭ'star'o.

—Mi ir'as —li dir'is.

—Unu vort'o'n pli : pren'u sak'o'n da or'o, pren'u arm'il'o'n kaj ar'o'n da vi'a'j sklav'o'j - krist'an'o'j. Se bezon'e —for'kapt'u ŝi'n atak'e!

Vinicius jam est'is en la pord'o de la atrium .

—Send'u al mi sci'ig'o'n per sklav'o —vok'is Petronius post la for'ir'ant'o.

Kaj, rest'int'e sol'a, li komenc'is paŝ'i laŭ'long'e de la kolon'o'j, ornam'ant'a'j la atrium, pens'ant'e pri tio, kio okaz'os. Li sci'is, ke Ligia kaj Linus re'ven'is jam post la brul'o en si'a'n antaŭ'a'n loĝ'ej'o'n, kiu, sam'e kiel pli'part'o de Trans'tibr'o, evit'is pere'o'n, kaj tio ĉi est'is mal'favor'a cirkonstanc'o, ĉar ali'e ne est'us facil'e trov'i ili'n en la amas'o'j. Li esper'is tamen, ke neniu ja sci'as sur Palatin'o, kie ili loĝ'as, kaj sekv'e ke Vinicius antaŭ'os la pretori'an'o'j'n. Ven'is al li ankaŭ la ide'o, ke Tigellinus, vol'ant'e el'ĉas'i unu'foj'e kiel ebl'e plej mult'a'j'n krist'an'o'j'n, dev'as streĉ'i la ret'o'n tra la tut'a Rom'o, tio est'as divid'i la pretori'an'o'j'n en mal'grand'a'j'n grup'o'j'n. Se oni send'os ne pli, ol dek hom'o'j'n, por ŝi'n kapt'i —li pens'is —la lig'a titan'o mem romp'os al ili la ost'o'j'n, kiom do pli cert'e, se help'os li'n Vinicius. Kaj pens'ant'e pri tio, li re'kuraĝ'iĝ'is. Kontraŭ'star'i arm'it'e la pretori'an'o'j'n signif'is, ver'e, preskaŭ la sam'o'n, kiel komenc'i milit'o'n kontraŭ la cezar'o. Petronius sci'is ankaŭ, ke se Vinicius sav'os si'n de la venĝ'o de Nero, tiu venĝ'o pov'os fal'i sur li'n, sed li ne'mult'e zorg'is pri tio. Kontraŭ'e, la pens'o, ke li konfuz'os la plan'o'j'n al Nero kaj Tigellinus, gaj'ig'is li'n. Li decid'is avar'i por tio nek mon'o'n, nek hom'o'j'n, kaj ĉar Paŭl'o el Tars'o konvert'is ankoraŭ en Antiumo pli'mult'o'n da li'a'j sklav'o'j, li pov'is est'i cert'a, ke en la defend'o de krist'an'in'o li pov'as fid'i ili'a'n pret'ec'o'n kaj ofer'em'o'n.

En'ir'o de Eunice inter'romp'is li'a'n medit'ad'o'n. Je ŝi'a vid'o ĉiu'j li'a'j embaras'o'j kaj zorg'o'j mal'aper'is for. Li forges'is la cezar'o'n, la mal'favor'o'n, kiu li'n traf'is, la mal'nobl'a'j'n aŭgust'an'o'j'n, la persekut'ad'o'n, minac'ant'a'n al la krist'an'o'j, Viniciuson kaj Ligian, kaj rigard'is sol'e ŝi'n per la okul'o'j de estetik'ul'o, kiu ador'as bel'a'n form'o'n, kaj de am'ant'o, al kiu el tiu ĉi form'o spir'as am'o. Ŝi, vest'it'a per tra'vid'ebl'a vestis, el sub kiu tra'bril'is ŝi'a roz'a korp'o, est'i efektiv'e bel'eg'a, kiel di'in'o. Sent'ant'e si'n krom tio ador'at'a kaj am'ant'e li'n per la tut'a anim'o, ĉiam avid'a je li'a'j kares'o'j, ŝi komenc'is flam'i de ĝoj'o, kvazaŭ ne konkub'in'o ŝi est'us, sed sen'kulp'a knab'in'o.

—Kio'n vi dir'os, Ĥarito? —demand'is Petronius, etend'ant'e al ŝi la brak'o'j'n.

Kaj ŝi, klin'ant'e al li si'a'n or'a'n kap'o'n, respond'is :

—Sinjor'o, ven'is Anthemios kun kant'ist'o'j kaj demand'as, ĉu vi vol'os aŭskult'i li'n hodiaŭ?

—Li atend'u. Li kant'os al ni dum la tag'manĝ'o si'a'n himn'o'n al Apolon'o. Ĉirkaŭ'e est'as ankoraŭ ruin'o'j kaj cindr'o'j, kaj ni aŭskult'os himn'o'n al Apolon'o! Je la bosk'o'j de Pafos'o! kiam mi vid'as vi'n en tiu ĉi vestis, ŝajn'as al mi, ke Afrodit'o vual'is si'n per ĉiel'teks'aĵ'o kaj star'as antaŭ mi.

—Ho sinjor'o! —dir'is Eunice.

—Ven'u ĉi tie'n, Eunice, met'u la brak'o'j'n ĉirkaŭ mi'a'n kol'o'n kaj don'u al mi vi'a'n buŝ'o'n... Ĉu vi mi'n am'as?

—Mi ne pli am'us Zeŭs'o'n.

Dir'int'e ĉi tio'n, ŝi al'prem'is la buŝ'o'n al li'a buŝ'o, trem'ant'e pro feliĉ'o en li'a'j brak'o'j.

Sed post moment'o Petronius dir'is :

—Kaj se ni dev'us dis'iĝ'i?

Eunice rigard'is kun subit'a tim'o en li'a'j'n okul'o'j'n :

—Kio'n vi dir'as, sinjor'o?...

—Ne tim'u!... Ĉar vid'u, kiu sci'as, ĉu mi ne dev'os ir'i mal'proksim'a'n vojaĝ'o'n...

—Kun'pren'u mi'n...

Sed Petronius ŝanĝ'is subit'e la tem'o'n de la inter'parol'o kaj demand'is :

—Dir'u al mi, ĉu sur la ĝarden'a'j herb'ej'o'j est'as asfodel'o'j?

—En la ĝarden'o la cipres'o'j kaj la herb'ej'o'j flav'iĝ'is de la brul'o, for'fal'is la foli'a'j de la mirt'o'j kaj la tut'a ĝarden'o aspekt'as kvazaŭ mort'a.

—La tut'a Rom'o aspekt'as kvazaŭ mort'a kaj baldaŭ ĝi est'os ver'a tomb'ej'o. Ĉu vi sci'as, ke est'as el'don'ot'a edikt'o kontraŭ la krist'an'o'j kaj komenc'iĝ'os persekut'ad'o, dum kiu pere'os mil'o'j da hom'o'j?

—Pro kio oni ili'n pun'os, sinjor'o? Ili est'as hom'o'j bon'a'j kaj trankvil'a'j.

—Ĝust'e pro ĉi tio.

—Ni do vetur'u mar'bord'e'n. Vi'a'j di'a'j okul'o'j ne ŝat'as rigard'i sang'o'n.

—Bon'e, sed dum'e mi dev'as ban'i mi'n. Ven'u en la elaeothesium ŝmir'i mi'a'j'n brak'o'j'n. Je la zon'o de Cypria! neniam ankoraŭ vi ŝajn'is al mi tiel bel'eg'a. Mi ordon'os far'i por vi ban'kuv'o'n en la form'o de konk'o, kaj vi est'os en ĝi, kiel mult'e'kost'a perl'o... Ven'u, Or'har'a.

Li for'ir'is, kaj hor'o'n post'e kun roz'kron'o'j sur la kap'o'j, kun nebul'vual'it'a'j okul'o'j ili kuŝ'iĝ'is antaŭ tabl'o, kovr'it'a per or'a'j manĝ'il'o'j. Serv'is ili'n knab'et'o'j, ali'vest'it'a'j kiel amor'o'j, kaj ili, trink'ant'e glut'o'j'n da vin'o el pokal'o'j, ĉirkaŭ'volv'it'a'j per heder'o, aŭskult'is himn'o'n al Apolon'o, kantat'a'n ĉe la son'o de harp'o'j sub la direkt'o de Anthemios. Kio'n pov'is por ili signif'i, ke ĉirkaŭ la dom'o etend'is si'n supr'e'n el ruin'o'j kamen'tub'o'j de dom'o'j, ke vent'blov'o'j dis'port'ad'is la cindr'o'j'n de Rom'o. Ili sent'is si'n feliĉ'a'j kaj pens'is nur pri la am'o, kiu ŝanĝ'ad'is ili'a'n viv'o'n kvazaŭ en di'a'n sonĝ'o'n.

Sed, antaŭ ol la himn'o est'is fin'it'a, en'ir'is en la manĝ'ej'o'n la estr'o de la atrium .

—Sinjor'o —dir'is li per voĉ'o, en kiu vibr'is mal'trankvil'o —centuri'estr'o kun taĉment'o da pretori'an'o'j star'as antaŭ la pord'eg'o kaj laŭ ordon'o de la cezar'o dezir'as parol'i kun vi.

La kant'ad'o kaj la son'o'j de la harp'o'j ĉes'is. La mal'trankvil'o ek'posed'is ĉiu'j'n ĉe'est'ant'o'j'n, ĉar la cezar'o en la rilat'o'j kun si'a'j amik'o'j ne uz'is ordinar'e pretori'an'o'j'n kaj ili'a al'ven'o en tiu temp'o anonc'is nenio'n bon'a'n. Petronius sol'a ne el'montr'is eĉ plej et'a'n emoci'o'n kaj dir'is, kiel parol'as hom'o, ted'at'a per sen'ĉes'a'j alkov'o'j :

—Oni pov'us las'i mi'n trankvil'e tag'manĝ'i.

Post'e li turn'is si'n al la atriensis :

—Li en'ir'u.

La sklav'o mal'aper'is post la kurten'o ; moment'o'n post'e aŭd'iĝ'is pez'a'j paŝ'o'j kaj en la triclinium en'ir'is kon'at'a al Petronius cent'estr'o Aper, komplet'e arm'it'a, kun fer'a kask'o sur la kap'o.

—Nobl'a sinjor'o —li dir'is —jen leter'o de la cezar'o.

Petronius etend'is mal'diligent'e si'a'n blank'a'n man'o'n, pren'is la tabul'et'o'j'n kaj, ĵet'int'e al ili rigard'o'n, trans'don'is ili'n kun plen'a trankvil'o al Eunice.

—La cezar'o leg'os hodiaŭ vesper'e nov'a'n kant'o'n el Troica —li dir'is —kaj invit'as mi'n, ke mi ven'u.

—Est'as al mi ordon'it'e nur trans'don'i la leter'o'n —dir'is la cent'estr'o.

—Jes. Ne est'os respond'o. Sed ebl'e vi, cent'estr'o, sid'iĝ'os kun ni por moment'o kaj trink'os pokal'o'n da vin'o?

—Dank'o'n al vi, nobl'a sinjor'o. Pokal'o'n da vin'o mi volont'e trink'os je vi'a san'o, sed sid'iĝ'i mi ne pov'as, ĉar mi est'as en serv'o.

—Kial oni trans'don'is la leter'o'n al vi, anstataŭ send'i ĝi'n per'e de sklav'o?

—Mi ne sci'as, sinjor'o. Ebl'e tial, ke oni mi'n send'is sam'direkt'e'n en ali'a afer'o.

—Mi sci'as —dir'is Petronius —kontraŭ la krist'an'o'j.

—Jes, sinjor'o.

—Ĉu oni komenc'is la kapt'ad'o'n antaŭ long'e?

—Kelk'a'j'n taĉment'o'j'n oni send'is Trans'tibr'o'n jam antaŭ la tag'mez'o.

Dir'int'e ĉi tio'n, la centuri'estr'o verŝ'is el la pokal'o iom da vin'o honor'e al Mars'o, post'e el'trink'is ĝi'n kaj dir'is :

—Don'u al mi la di'o'j, kio'n vi vol'as, sinjor'o.

—Pren'u ankaŭ tiu'n ĉi pokal'o'n —dir'is Petronius.

Post'e li don'is sign'o'n al Anthemios, ke li fin'u la himn'o'n al Apolon'o.

—La Kupr'o'barb'a komenc'as mok'lud'i kun mi kaj kun Vinicius —li parol'is al si mem, kiam la harp'o'j ek'son'is de'nov'e. —Mi diven'as li'a'n intenc'o'n! Li vol'is mi'n terur'i, al'send'ant'e la invit'o'n per de centuri'estr'o. Oni demand'os vesper'e la cent'estr'o'n, kiel mi li'n akcept'is. Ne, vi ne ĝoj'os tro mult'e, malic'a kaj kruel'a pup'aĉ'o. Mi sci'as, ke la ofend'o'n vi ne forges'os, ke mi ne evit'os pere'o'n, se vi tamen pens'as, ke mi rigard'os pet'eg'e en vi'a'j'n okul'o'j'n, ke vi vid'os sur mi'a vizaĝ'o tim'o'n kaj humil'ec'o'n, vi erar'as.

—La cezar'o skrib'as : “ Ven'u, se vi dezir'as ” —dir'is Eunice —ĉu vi ir'os?

—Mi est'as en bon'eg'a humor'o kaj mi pov'as aŭskult'i eĉ li'a'j'n vers'aĵ'o'j'n, do mi ir'os, tiom pli, ke Vinicius ne pov'as ir'i.

Efektiv'e, post la tag'manĝ'o kaj post la ordinar'a promen'o li konfid'is si'n en la mon'o'j'n de sklav'in'o'j, friz'ant'a'j la har'o'j'n, kaj de sklav'in'o'j, ond'ig'ant'a'j la fald'o'j'n. Hor'o'n post'e, bel'a, kiel di'o, li ordon'is port'i si'n sur Palatin'o'n. La hor'o est'is mal'fru'a, la vesper'o varm'a, la lun'o bril'is tiel lum'e, ke la lampadarii, ir'ant'a'j antaŭ la port'il'o, esting'is la torĉ'o'j'n. Sur la strat'o'j kaj mez'e de la rub'amas'o'j vag'is du'on'ebri'a'j de vin'o ar'o'j da hom'o'j, vest'it'a'j per heder'o kaj lonicer'o, port'ant'a'j en la man'o'j branĉ'et'o'j'n de mirt'o kaj laŭr'o, kiu'j'n al ili hav'ig'is la cezar'a'j ĝarden'o'j. Abund'o da gren'o kaj esper'o de cirk'lud'o'j plen'ig'is per ĝoj'o la hom'a'j'n kor'o'j'n. Kelk'lok'e oni kant'is kant'o'j'n, glor'ant'a'j'n, la “ di'a'n nokt'o'n ” kaj am'o'n ; kelk'lok'e oni danc'is ĉe la lun'lum'o ; kelk'foj'e la sklav'o'j dev'is vok'i pri lok'o por la port'il'o de la “ nobl'a Petronius ”, kaj tiam la amas'o dis'ŝov'ad'is si'n, voĉ'ant'e ek'kri'o'j'n honor'e al si'a favor'at'o.

Li dum'e pens'is pri Vinicius kaj mir'is, ke li ricev'is de li nenia'n sci'ig'o'n. Li est'is epikur'an'o kaj ego'ist'o, tamen, rilat'ant'e jen kun Paŭl'o el Tars'o, jen kun Vinicius, kaj aŭd'ant'e ĉiu'tag'e pri la krist'an'o'j, li iom ali'iĝ'is, kvankam li mem tio'n ne sci'is. Blov'is al li de ili la vent'o, kiu ĵet'is en li'a'n anim'o'n ne'kon'at'a'j'n sem'o'j'n. Ekster la propr'a person'o komenc'is li'n interes'i ali'a'j hom'o'j, al Vinicius li hav'is ceter'e ĉiam am'o'n, ĉar ankoraŭ en si'a infan'ec'o li tre am'is li'a'n patr'in'o'n, si'a'n frat'in'o'n, kaj nun, pren'int'e part'o'n en li'a'j afer'o'j, li rigard'is ili'n ankaŭ kun tia interes'o, kvazaŭ li rigard'us ia'n tragedi'o'n.

Li ne perd'is la esper'o'n, ke Vinicius antaŭ'ven'is la pretori'an'o'j'n kaj for'kur'is kun Ligia, aŭ eventual'e, ke li re'kapt'is ŝi'n atak'e. Sed li prefer'us hav'i cert'ec'o'n, ĉar li antaŭ'vid'is, ke ebl'e li dev'os respond'i divers'a'j'n demand'o'j'n, al kiu'j li prefer'us est'i prepar'it'a.

Halt'int'e antaŭ la dom'o de Tiberius, li el'ir'is el la port'il'o kaj post moment'o en'ir'is en la atrium, plen'a'n jam de aŭgust'an'o'j. La hieraŭ'a'j amik'o'j, kvankam mir'ig'is ili'n, ke li est'is invit'it'a, for'ŝov'ad'is si'n ankoraŭ de li, sed li paŝ'is mez'e de ili, bel'eg'a, en manier'o facil'a, sen'zorg'a kaj kun tia cert'ec'o, kvazaŭ li mem pov'us dispon'i favor'o'j'n. Kelk'a'j do, vid'ant'e li'n, mal'trankvil'iĝ'is en la anim'o, ĉu ne est'is tro fru'e el'montr'i al li indiferent'ec'o'n.

La cezar'o ŝajn'ig'is tamen, ke li ne vid'as Petroniuson kaj ne respond'is al li'a salut'o, ŝajn'ig'ant'e si'n okup'it'a per inter'parol'o. Ali'flank'e proksim'iĝ'is al li Tigellinus kaj dir'is :

—Bon'a'n vesper'o'n, arbitr'o de elegant'ec'o. Ĉu ĉiam ankoraŭ vi asert'as, ke ne la krist'an'o'j brul'ig'is Rom'o'n?

Petronius mov'is la ŝultr'o'j'n kaj, frap'et'ant'e li'n sur la skapol'o'n, kiel liber'ig'it'o'n, respond'is :

—Vi sci'as sam'e bon'e, kiel mi, kio'n opini'i pri tio.

—Mi ne kuraĝ'as kompar'i mi'n kun vi'a saĝ'ec'o.

—Kaj vi est'as part'e prav'a, ĉar en tiu okaz'o, kiam la cezar'o leg'os nun al ni nov'a'n kant'o'n el Troica, vi dev'us, anstataŭ kri'i, kiel pav'o, el'dir'i ia'n sen'senc'a'n fraz'o'n.

Tigellinus ek'mord'is la lip'o'j'n. Li ne est'is tre kontent'a, ke la cezar'o decid'is deklam'i hodiaŭ nov'a'n kant'o'n, ĉar tio ĉi prezent'is kamp'o'n, sur kiu li ne pov'is konkur'i kun Petronius. Efektiv'e, dum la deklam'ad'o Nero malgraŭ'vol'e, pro la mal'nov'a kutim'o, turn'ad'is la okul'o'j'n al Petronius, zorg'e atent'ant'e, kio'n li leg'os en li'a vizaĝ'o. Kaj tiu ĉi aŭskult'is, lev'ant'e ia'foj'e la brov'o'j'n, ia'foj'e kap'jes'ant'e, ia'foj'e streĉ'ant'e la atent'o'n, kvazaŭ li vol'us kontrol'i, ĉu li bon'e aŭd'is. Kaj post'e li aŭ laŭd'is, aŭ kritik'is, postul'ant'e korekt'o'j'n aŭ polur'o'n de kelk'a'j vers'o'j. Nero mem sent'is, ke ali'a'j en tro'ig'it'a'j laŭd'o'j cel'as nur la propr'a'n bon'o'n, dum li nur sol'a okup'as si'n per la poezi'o por la poezi'o mem, li sol'a est'as kompetent'a, kaj se li io'n laŭd'as, oni pov'as est'i cert'a, ke la vers'o'j merit'as laŭd'o'n. Kaj iom post iom li komenc'is parol'i kun li, diskut'i, kaj fin'e, kiam Petronius esprim'is dub'o'n pri traf'ec'o de iu parol'turn'o, la cezar'o dir'is al li :

—Vi vid'os en la last'a kant'o, kial mi ĝi'n uz'is.

—Ha! —ek'pens'is Petronius —do mi ĝis'viv'os la last'a'n kant'o'n.

Kaj plur'a'j, aŭd'int'e ĉi tio'n, parol'is al si mem :

—Ve al mi! Petronius, hav'ant'e las'it'a'n temp'o'n, pov'as re'akir'i la favor'o'n kaj fal'ig'i eĉ Tigellinus on.

Kaj de'nov'e oni komenc'is proksim'iĝ'ad'i al li. Sed la fin'o de la vesper'o est'is mal'pli feliĉ'a, ĉar la cezar'o en la moment'o, kiam Petronius li'n adiaŭ'is, demand'is subit'e kun kun'tir'it'a'j palpebr'o'j kaj kun vizaĝ'o kun'e malic'a kaj ĝoj'plen'a :

—Kaj kial Vinicius ne ven'is?

Se Petronius est'us cert'a, ke Vin