La fonto de tiu dokumento legeblas jene, kaj la ofteco-listo de radikoj jene.

LA FARAONO 2 (Boleslaw Prus)

Boleslaw Prus
LA FARAONO
Du'a libr'o
El la pol'a traduk'is Kabe
e LIBRO
Aranĝ'is: Franko Luin
ISBN 91 - 7303 - 104 - 6
inko@omnibus.se
http://www.omnibus.se/inko
INKO · SE - 13542 TYRESö · SVEDIO
JULIO 2001

I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI XXII XXIII XXIV

I

Ne mal'proksim'e de la urb'o Pi - Bast est'is la templ'o de la di'in'o Hator.

En la monat'o Paoni ( mart'o, april'o) , en la tag'o de la somer'a tag'nokt'egal'ec'o, ĉirkaŭ la naŭ'a hor'o vesper'e, kiam la stel'o Siri'us est'is sub'ir'ont'a, antaŭ la pord'eg'o de la templ'o halt'is du vojaĝ'ant'a'j pastr'o'j kaj unu pent'far'ant'o. Li ir'is nud'pied'a, hav'is cindr'o'n sur la kap'o kaj est'is kovr'it'a per dik'a ĉifon'a tuk'o, sub kiu oni ne pov'is vid'i li'a'n vizaĝ'o'n.

Malgraŭ la lum'a nokt'o oni ne pov'is disting'i la fizionomi'o'j'n de la vojaĝ'ant'o'j. Ili star'is en la ombr'o de du statu'o'j de la di'in'o kun bov'in'a kap'o, kiu'j gard'is la en'ir'o'n de la templ'o kaj favor'e for'ig'is de la nomes'o Habu la pest'o'n, pere'ig'a'n super'akv'o'n kaj sud'a'j'n vent'o'j'n.

Iom ripoz'int'e, la pent'ant'o fal'is sur la brust'o'n kaj long'e preĝ'is. Post'e li lev'iĝ'is, pren'is la kupr'a'n martel'o'n kaj ek'frap'is.

La potenc'a metal'a son'o tra'kur'is la kort'o'j'n, re'salt'is de la dik'a'j mur'o'j de la templ'o kaj for'flug'is super la tritik'a'j'n kamp'o'j'n, super la argil'a'j'n dom'o'j'n de la vilaĝ'an'o'j, super la arĝent'a'j'n akv'o'j'n de Nil'o, kie la vek'it'a'j bird'o'j respond'is al ĝi per mal'fort'a ek'kri'o.

Post long'a moment'o, post la pord'eg'o ek'son'is murmur'o kaj demand'o:
— Kiu ni'n vek'as?

— Di'a sklav'o, Ramses— respond'is la pent'o'far'ant'o.

— Por kio vi ven'is?

— Por la lum'o de la saĝ'o.

— Kia'j'n rajt'o'j'n vi hav'as?

— Mi ricev'is la unu'a'n pastr'a'n ben'o'n kaj dum la grand'a'j procesi'o'j en la intern'o de la templ'o'j mi port'as la torĉ'o'n.

La pord'eg'o larĝ'e mal'ferm'iĝ'is. En ĝi star'is pastr'o en blank'a vest'o kaj etend'int'e la man'o'n dir'is mal'rapid'e kaj klar'e:
— En'ir'u. Kiam vi tra'pas'os la sojl'o'n, ni'a trankvil'o ek'loĝ'u en vi'a anim'o kaj plen'um'iĝ'u vi'a'j dezir'o'j, por kiu'j en humil'a preĝ'o vi pet'eg'as la di'o'j'n.

Kiam la pent'o'far'ant'o fal'is al li'a'j pied'o'j, la pastr'o, far'ant'e ia'j'n sign'o'j'n super li'a kap'o, murmur'et'is:
— En la nom'o de tiu, kiu est'as, est'is kaj est'os... Kiu ĉio'n kre'is... Kies spir'o est'as la etern'a viv'o kaj plen'ig'as la mond'o'n vid'ebl'a'n kaj ne'vid'ebl'a'n...

Kaj kiam la pord'o ferm'iĝ'is, la pastr'o pren'is Ramses'o'n je la man'o. En la krepusk'o, inter grand'eg'a'j kolon'o'j de la vestibl'o, li konduk'is li'n al la destin'it'a por li ĉambr'o. Tio est'is mal'grand'a ĉel'o, lum'ig'at'a per peĉ'a torĉ'o. Sur la ŝton'a plank'o kuŝ'is fask'o de sek'a herb'o, en angul'o star'is kruĉ'o kun akv'o kaj apud'e horde'a pan'o.

— Mi vid'as, ke ĉi tie mi efektiv'e ripoz'os post la festen'o'j ĉe la nomarĥ'o'j! ...— ek'kri'is gaj'e Ramses.

— Pens'u pri la etern'ec'o! — dir'is la pastr'o kaj for'ir'is.

La respond'o mal'agrabl'e tuŝ'is la princ'o'n. Kvankam li est'is mal'sat'a, li ne manĝ'is la pan'o'n, ne trink'is la akv'o'n. Li sid'iĝ'is sur la herb'o, kaj rigard'ant'e si'a'j'n pied'o'j'n, vund'it'a'j'n en la vojaĝ'o, li demand'is: por kio li ven'is ĉi tie'n? ... kial li propr'a'vol'e for'las'is si'a'n alt'a'n posten'o'n? ...

Vid'ant'e la mur'o'j'n de la ĉel'o kaj ĝi'a'n mal'riĉ'ec'o'n, Ramses re'memor'is la infan'a'j'n jar'o'j'n, pas'ig'it'a'j'n en la pastr'a lern'ej'o.

Kiom da baston'a'j bat'o'j li ricev'is tie! ... kiom da nokt'o'j li pas'ig'is por pun'o sur la ŝton'a plank'o! ... Ramses ankaŭ nun sent'is tiu'n mal'am'o'n kaj tim'o'n, kiu'n inspir'is al li iam la sever'a'j pastr'o'j, kiu'j respond'is ĉiu'j'n li'a'j'n pet'o'j'n kaj demand'o'j'n per la sam'a fraz'o: ” Pens'u pri la etern'ec'o! ...”
Post kelk'monat'a bru'a viv'o fal'i en tia'n silent'o'n, ŝanĝ'i la princ'a'n kort'eg'o'n je mal'lum'o kaj izol'ec'o, kaj anstataŭ festen'o'j, vir'in'o'j kaj muzik'o sent'i ĉirkaŭ si kaj super si la pez'o'n de la mur'o'j...

— Mi frenez'iĝ'is! ... mi frenez'iĝ'is! ...— dir'is al si Ramses.

Est'is unu moment'o, kiam li vol'is tuj for'las'i la templ'o'n; sed post'e li ek'pens'is, ke ebl'e oni ne mal'ferm'os al li la pord'o'n.

La vid'o de la mal'pur'a'j pied'o'j, de la cindr'o, kiu fal'is el li'a'j har'o'j, la vulgar'ec'o de la ĉifon'a vest'o, ĉio ĉi est'is por li abomen'a! ... Se li almenaŭ hav'us si'a'n glav'o'n! ... Sed en ĉi tiu lok'o kaj en ĉi tiu vest'o ĉu li kuraĝ'us uz'i ĝi'n?

Li ek'sent'is ne'venk'ebl'a'n tim'o'n, kaj tio re'konsci'ig'is li'n. Li re'memor'is, ke la di'o'j en la templ'o'j send'as al la hom'o'j tim'o'n, kaj ke ĝi est'as la unu'a ŝtup'o al la saĝ'o.

— Mi ja est'as la vic - reĝ'o kaj kron'princ'o— pens'is li— kio'n oni pov'as far'i al mi ĉi tie? ...

Li lev'iĝ'is kaj el'ir'is el si'a ĉel'o. Li est'is en grand'a kort'o, ĉirkaŭ'it'a de kolon'o'j. La stel'o'j hel'e lum'is, li do rimark'is en unu fin'o de la kort'o grand'eg'a'j'n pilon'o'j'n, en la ali'a mal'ferm'it'a'n en'ir'o'n en la templ'o'n.

Li ir'is tie'n. Ĉe la pord'o reg'is mal'lum'o, kaj ie mal'proksim'e brul'is kelk'e da lamp'o'j, kvazaŭ flug'ant'a'j en la aer'o. Post moment'o li ek'vid'is inter la en'ir'o kaj la lum'o'j tut'a'n dens'a'n arb'ar'o'n de dik'a'j kolon'o'j, kies supr'o'j dis'flu'is en la mal'lum'o. Pli profund'e, ebl'e kelk'cent'o'n da paŝ'o'j de li, oni pov'is vid'i mal'klar'e la grand'eg'a'j'n pied'o'j'n de la sid'ant'a di'in'o kaj ŝi'a'j'n man'o'j'n apog'it'a'j'n sur la genu'o'j, de kiu'j mal'fort'e re'bril'is la lum'o de la lamp'o'j.

Subit'e li ek'aŭd'is murmur'et'o'n. De mal'proksim'e, de flank'a nav'o el'ir'is vic'o de mal'grand'a'j blank'a'j figur'o'j, ir'ant'a'j en par'o'j. Tio est'is nokt'a procesi'o de pastr'o'j, kiu'j honor'is la statu'o'n de la di'in'o, kant'ant'e en du ĥor'o'j.

Ĥor'o I. — Mi est'as Tiu, kiu kre'is la ĉiel'o'n kaj ter'o'n kaj far'is ĉiu'j'n est'aĵ'o'j'n sur ĝi.

Ĥor'o II. — Mi est'as Tiu, kiu far'is la akv'o'j'n kaj dron'ig'is la tut'a'n ter'o'n; Tiu, kiu est'as la patr'o de ĉiu'j est'aĵ'o'j.

Ĥor'o I. — Mi est'as Tiu, kiu kre'is la ĉiel'o'n kaj la mister'a'j'n horizont'o'j'n kaj met'is en ili'n la anim'o'j'n de la di'o'j.

Ĥor'o II. — Kiam mi mal'ferm'as la okul'o'j'n, far'iĝ'as la lum'o, kaj kiam mi ferm'as ili'n, fal'as la nokt'o.

Ĥor'o I. — La akv'o'j de Nil'o flu'as, kiam mi ordon'as.

Ĥor'o II. — Sed la di'o'j ne kon'as mi'a'n nom'o'n. 1 La voĉ'o'j en la komenc'o mal'klar'a'j, far'iĝ'is pli kaj pli fort'a'j, kaj oni pov'is jam aŭd'i ĉiu'n vort'o'n. Kiam la procesi'o mal'aper'is, ili komenc'is perd'iĝ'i inter la kolon'o'j... Fin'e ili ek'silent'is.

— Tamen ĉi tiu'j hom'o'j— pens'is Ramses— ne sol'e manĝ'as, trink'as kaj kolekt'as riĉ'aĵ'o'j'n... Ili efektiv'e plen'um'as si'a'j'n dev'o'j'n, eĉ nokt'e... Sed, ĉu tio util'os la statu'o'n? ...

La princ'o oft'e vid'is, kiel la loĝ'ant'o'j de fremd'a nomes'o ĵet'is kot'o'n sur la statu'o'j'n de la di'o'j de la lim'o'j, kaj kiel la soldat'o'j de ekster'land'a'j regiment'o'j paf'is en ili'n el ark'o'j aŭ ŝton'ĵet'il'o'j. Se tio ne ofend'as la di'o'j'n, kred'ebl'e indiferent'a'j est'as por ili la preĝ'o'j kaj procesi'o'j.

1 Aŭtentik'a—
Ceter'e, kiu vid'is la di'o'j'n? ...— dir'is al si la princ'o.

La kolos'a grand'ec'o de la templ'o, ĝi'a'j sen'nombr'a'j kolon'o'j, lum'o'j brul'ant'a'j antaŭ la statu'o, ĉio ĉi al'tir'is Ramses'o'n. Li vol'is ek'kon'i pli detal'e la mister'a'n templ'o'n kaj ir'is antaŭ'e'n.

Subit'e, ŝajn'is al li, ke iu man'o tuŝ'et'is de post'e li'a'n kap'o'n... Li turn'is si'n... Est'is neniu, li do ir'is antaŭ'e'n.

Nun du man'o'j kapt'is li'n je la kap'o, kaj tri'a, grand'a apog'is si'n sur li'a dors'o...

— Kiu est'as ĉi tie? ...— ek'kri'is la princ'o kaj ĵet'is si'n inter la kolon'o'j'n.

Sed li fal'et'is: io kapt'is li'n je la krur'o'j.

Re'e ek'reg'is li'n tim'o, pli grand'a ol en la ĉel'o. Sen'pens'e li komenc'is for'kur'i, tuŝ'eg'ant'e la kolon'o'j'n, kiu'j ŝajn'is bar'i al li la voj'o'n, kaj la mal'lum'o ĉirkaŭ'is li'n de ĉiu'j flank'o'j.

— Ho sankt'a di'in'o, sav'u! ...— murmur'et'is li.

En la sam'a moment'o li halt'is: kelk'e da paŝ'o'j de li est'is la grand'a pord'eg'o de la templ'o, tra kiu rigard'is intern'e'n la stel'plen'a ĉiel'o. Li turn'is la kap'o'n: inter la arb'ar'o de la grand'eg'a'j kolon'o'j brul'is la lamp'o'j, kaj ili'a lum'o mal'fort'e re'bril'is de la bronz'a'j genu'o'j de la sankt'a Hator.

La princ'o re'ven'is en si'a'n ĉel'o'n, ekscit'it'a kaj humil'ig'it'a; la kor'o salt'is en li, kiel bird'o en kapt'il'o. Unu'a'n foj'o'n de mult'e da jar'o'j li fal'is sur la vizaĝ'o'n kaj varm'eg'e preĝ'is, pet'ant'e kompat'o'n kaj pardon'o'n.

— Vi'a pet'o est'os plen'um'it'a— ek'son'is super li dolĉ'a voĉ'o.

Ramses tuj lev'is la kap'o'n, sed en la ĉel'o est'is neniu: la pord'o est'is ferm'it'a, la mur'o'j dik'a'j. Li do preĝ'is ankoraŭ pli varm'eg'e kaj tiel ek'dorm'is, kun la vizaĝ'o sur la ŝton'o'j kaj kun dis'etend'it'a'j man'o'j.

Kiam li vek'iĝ'is en la sekv'int'a maten'o, li jam est'is ali'a hom'o: li ek'kon'is la fort'o'n de la di'o'j kaj ricev'is promes'o'n de ili'a favor'o.

De tiu tag'o, dum long'a seri'o da tag'o'j kun fervor'o kaj kred'o li dediĉ'is si'n al pi'a'j serv'o'j. En si'a ĉel'o li pas'ig'is long'a'j'n hor'o'j'n preĝ'ant'e, las'is raz'i si'a'n kap'o'n, sur'met'is pastr'a'j'n vest'o'j'n kaj kvar foj'o'j'n ĉiu'tag'e part'o'pren'is en la ĥor'o de la mal'super'a'j pastr'o'j.

Li'a antaŭ'a viv'o, plen'a de ĝu'o'j, far'iĝ'is abomen'a por li, la mank'o de kred'o, kiu'n li imit'is de la mal'ĉast'a'j jun'ul'o'j kaj ekster'land'ul'o'j, plen'ig'is li'n per tim'o. Kaj se hodiaŭ oni propon'us al li elekt'i: la tron'o'n aŭ la pastr'a'n ofic'o'n? — li ŝancel'iĝ'us.

Foj'e la grand'a profet'o de la templ'o al'vok'is li'n, re'memor'ig'ant'e, ke li ven'is tie'n ne sol'e por preĝ'i, sed ankaŭ por ek'kon'i la saĝ'o'n. Li laŭd'is li'a'n pi'a'n viv'o'n, dir'is, ke li jam est'as pur'ig'it'a, kaj ordon'is al li ek'kon'i la lern'ej'o'j'n, kiu'j est'is ĉe la templ'o.

Pro obe'em'o, ne pro sci'vol'o, la princ'o rekt'e de li ir'is en la ekster'a'n kort'o'n, kie est'is la klas'o de la leg'ad'o kaj skrib'ad'o.

Tio est'is grand'a ĉambr'eg'o, lum'ig'at'a tra tru'o en la tegment'o. Sur mat'o'j sid'is kelk'dek'o da nud'a'j lern'ant'o'j kun vaks'it'a'j tabul'et'o'j en la man'o'j. Unu mur'o est'is el alabastr'o, antaŭ ĝi star'is la instru'ist'o kaj skrib'is sign'o'j'n per divers'kolor'a'j krajon'o'j.

Kiam la princ'o en'ir'is, la lern'ant'o'j ( kiu'j preskaŭ ĉiu'j est'is li'a'j sam'aĝ'ul'o'j) fal'is sur la vizaĝ'o'n. La instru'ist'o, salut'int'e la ven'int'o'n, inter'romp'is si'a'n okup'o'n kaj dir'is al la knab'o'j lecion'o'n pri la grand'a grav'ec'o de la scienc'o.

— Mi'a'j kar'a'j! — dir'is li— la hom'o, kiu ne hav'as kor'o'n por la saĝ'o, dev'as si'n okup'i per la man'a labor'o kaj lac'ig'i la okul'o'j'n. Sed tiu, kiu kompren'as la valor'o'n de la scienc'o'j kaj stud'as ili'n, pov'as ricev'i ĉiu'j'n pov'o'j'n, ĉiu'j'n kort'eg'a'j'n ofic'o'j'n.

Memor'u pri tio. 2” Rigard'u la mizer'a'n viv'o'n de la hom'o'j, kiu'j ne kon'as la skrib'art'o'n. La forĝ'ist'o est'as nigr'a, mal'pur'a, hav'as fingr'o'j'n kovr'it'a'j'n de kal'o'j, labor'as tag'e kaj nokt'e. La ŝton'ist'o romp'as al si la brak'o'n por plen'ig'i la ventr'o'n. La mason'ist'o, konstru'ant'e kapitel'o'j'n en la form'o de lotus'o, est'as oft'e for'blov'at'a de la vent'o de la supr'o de la tegment'o. La teks'ist'o hav'as kripl'a'j'n genu'o'j'n, la fabrik'ant'o de paf'il'o'j sen'ĉes'e vojaĝ'as: apenaŭ li re'ven'is vesper'e en si'a'n dom'o'n, li jam dev'as ĝi'n for'las'i. La kolor'ig'ist'o hav'as fingr'o'j'n, kiu'j mal'bon'odor'as, kaj li pas'ig'as la temp'o'n tranĉ'ant'e ĉifon'o'j'n. Kaj la kur'ist'o, li dev'as adiaŭ'ant'e la famili'o'n skrib'i testament'o'n, ĉar ĉiam minac'as li'n la danĝer'o renkont'i sovaĝ'a'j'n best'o'j'n aŭ Azi'an'o'j'n.

Mi montr'is al vi la sort'o'n de divers'a'j meti'o'j, ĉar mi vol'as, ke vi am'u la skrib'art'o'n, kiu est'as vi'a patr'in'o, kaj nun mi prezent'os al vi ĝi'a'j'n bel'aĵ'o'j'n. Ĝi ne est'as vant'a vort'o sur ĉi tiu ter'o, ĝi est'as pli grav'a ol ĉiu'j ali'a'j okup'o'j. Tiu, kiu profit'as la skrib'art'o'n, est'as estim'at'a jam de la infan'ec'o; li plen'um'as grand'a'j'n misi'o'j'n. Sed tiu, kiu ne part'o'pren'as en ĝi, viv'as en mizer'o.

La lern'ej'a'j stud'o'j est'as pez'a'j kiel la mont'o'j, sed unu ili'a tag'o sufiĉ'os al vi por la tut'a etern'ec'o. Rapid'e do, plej ragide kon'iĝ'u kun ili kaj ek'am'u ili'n... La stat'o de la skrib'ist'o est'as princ'a stat'o, li'a ink'uj'o kaj libr'o don'as al li plezur'o'j'n kaj riĉ'aĵ'o'j'n! ...”
Post la pomp'a parol'ad'o pri la grav'ec'o de la scienc'o'j ( la sam'o'n aŭskult'is la egipt'a'j lern'ant'o'j jam de tri jar'mil'o'j) , la instru'ist'o pren'is krajon'o'n kaj sur la alabastr'a mur'o komenc'is ²skrib'i la alfabet'o'n. Ĉiu'n liter'o'n esprim'is kelk'e da hieroglif'a'j simbol'o'j aŭ demotik'a'j sign'o'j. La desegn'aĵ'o de okul'o, bird'o aŭ foli'o signif'is: A, ŝaf'in'o aŭ flor'vaz'o: B, hom'o star'ant'a en ŝip'et'o: K, serpent'o: R, hom'o sid'ant'a aŭ stel'o: S. La mult'ec'o de sign'o'j, esprim'ant'a'j ĉiu'n liter'o'n, far'is, ke la lern'ad'o de la art'o skrib'i kaj leg'i est'is tre mal'facil'a kaj lac'ig'a okup'o.

2 Aŭtentik'a

Ramses'o'n lac'ig'is la sol'a aŭskult'ad'o, dum kiu la sol'a distr'aĵ'o est'is, kiam la instru'ist'o ordon'is al iu lern'ant'o desegn'i aŭ nom'i liter'o'n kaj bat'is li'n per baston'o, se li erar'is.

La princ'o adiaŭ'is la klas'o'n kia'j el la lern'ej'o de skrib'ist'o'j trans'ir'is en la lern'ej'o'n de ter'mezur'ist'o'j. Tie oni instru'is la jun'ul'o'j'n far'i plan'o'j'n de la kamp'o'j, kiu'j est'is plej'part'e ort'angul'a'j, kaj nivel'i kun help'o de du tabul'et'o'j kaj ort'angul'il'o. En la sam'a klas'o oni instru'is la art'o'n skrib'i la nombr'o'j'n, sam'e mal'simpl'a'n, kiel la hieroglif'o'j kaj demotik'a'j sign'o'j. Sed la plej simpl'a'j aritmetik'a'j operaci'o'j aparten'is jam al la super'a kurs'o kaj est'is plen'um'at'a'j per glob'et'o'j.

Ramses jam hav'is sufiĉ'e kaj ne pli fru'e ol post kelk'e da tag'o'j konsent'is vizit'i la medicin'a'n lern'ej'o'n.

Tio est'is sam'temp'e hospital'o, aŭ pli ĝust'e grand'a ĝarden'o, plen'a de arb'o'j kaj bon'odor'a'j herb'o'j. La mal'san'ul'o'j pas'ig'is la tut'a'j'n tag'o'j'n en liber'a aer'o kaj sun'o, sur lit'o'j, kiu'j anstataŭ matrac'o'j hav'is streĉ'it'a'n tol'o'n.

Kiam la princ'o en'ir'is, reg'is tie plej grand'a ag'ad'o. Kelk'a'j mal'san'ul'o'j ban'is si'n en flu'ant'a akv'o, ali'a'j'n oni ŝmir'is per bon'odor'a'j pomad'o'j aŭ incens'is. Est'is kelk'a'j, kiu'j'n oni dorm'ig'is per la rigard'ad'o aŭ man'a kares'ad'o; unu ĝem'is, al kiu oni ĵus re'met'is el'artik'ig'it'a'n pied'o'n.

Pastr'o don'is en pokal'o mikstur'o'n al grav'e mal'san'a vir'in'o, dir'ant'e:
— Ven'u kurac'il'o, ven'u, el'pel'u tio'n el mi'a kor'o, el mi'a'j membr'o'j, sorĉ'a kurac'il'o. 3 Post'e la princ'o, akompan'at'a de la ĉef'a kurac'ist'o, ir'is en la apotek'o'n, kie unu el la pastr'o'j prepar'is rimed'o'j'n el herb'o'j, miel'o, ole'o, serpent'a'j kaj lacert'a'j haŭt'o'j, ost'o'j kaj gras'o'j best'a'j. Demand'it'a de Ramses, la farmaci'ist'o ne lev'is la okul'o'j'n de si'a labor'o. Li sen'ĉes'e pes'is kaj pist'is, murmur'et'ant'e preĝ'o'n:
— Ĉi tio re'san'ig'is Izid'o'n, re'san'ig'is Izid'o'n, re'san'ig'is Horus'o'n... Ho Izid'o, grand'a sorĉ'ant'o, re'san'ig'u mi'n, liber'ig'u mi'n de ĉiu'j mal'bon'a'j, mal'util'a'j, ruĝ'a'j afer'o'j, de la febr'o de la di'o kaj de la febr'o de la di'in'o...

Ho Ŝanagat Eenagate Synie! Eruk'at'e! Kauaruŝagate! ... paparuka paparaka paparura...

— Kio'n li dir'as? — demand'is la princ'o.

— Mister'o... — respond'is la grand'a kurac'ist'o, met'ant'e la fingr'o'j'n sur la lip'o'j'n.

Kiam ili el'ir'is en la mal'plen'a'n kort'o'n, Ramses dir'is al la grand'a kurac'ist'o:
— Dir'u al mi, sankt'a patr'o, kio est'as la kurac'ist'a art'o kaj sur kio est'as baz'it'a'j ĝi'a'j rimed'o'j? Ĉar mi aŭd'is, ke la mal'san'o est'as mal'bon'a spirit'o, kiu ek'loĝ'as en la hom'o kaj mal'sat'a turment'as li'n, ĝis ĝi ricev'os konven'a'n nutr'aĵ'o'n. Oni dir'as, ke unu spirit'o si'n nutr'as per miel'o, ali'a per ole'o, ali'a per best'a'j ekskrement'o'j. La kurac'ist'o dev'as do antaŭ'e sci'i: kiu spirit'o loĝ'as en la mal'san'ul'o; kaj post'e, kia'j'n nutr'aĵ'o'j'n ĝi bezon'as por ne turment'i la hom'o'n? ...

La pastr'o pens'is moment'o'n kaj respond'is:
— Kio est'as la mal'san'o kaj kiel ĝi fal'as sur la hom'a'n korp'o'n, tio'n mi ne pov'as dir'i al vi, Ramses. Sed mi klar'ig'os al vi, ĉar vi est'as pur'ig'it'a, kio gvid'as ni'n en la kurac'ad'o.

3 Aŭtentik'a
Imag'u, ke iu est'as mal'san'a je la hepat'o. Ni, pastr'o'j, sci'as, ke la hepat'o est'as sub la influ'o de la planed'o peneter - Dev'a 4, kaj ke la kurac'ad'o dev'as depend'i de ĉi tiu stel'o.

Sed ĉi tie la scienc'ul'o'j si'n divid'as en du skol'o'j'n. Unu'j dir'as, ke al mal'san'a je la hepat'o oni dev'as don'i ĉio'n, kio est'as sub la influ'o de peneter - Dev'a: la kupr'o'n, Lapis - Lazuri, flor'a'j'n dekokt'o'j'n, antaŭ ĉio verben'a'j'n kaj valerian'a'j'n, fin'e divers'a'j'n part'o'j'n de la korp'o de la turt'o kaj kapr'o. Ali'a'j kurac'ist'o'j opini'as, ke kiam la hepat'o est'as mal'san'a, oni dev'as ĝi'n kurac'i per ĝust'e kontraŭ'a'j rimed'o'j. Kaj ĉar la kontraŭ'ul'o de peneter - Dev'a est'as Sebeg 5, do la kurac'il'o'j est'as: la viv'a arĝent'o, smerald'o kaj agat'o, nuks'o'j kaj fin'e pist'it'a'j part'o'j de la korp'o de la ran'o kaj strig'o.

Sed tio ne est'as ankoraŭ ĉio. Oni dev'as atent'i la monat'o'n, tag'o'n kaj hor'o'n, ĉar ĉio ĉi est'as sub influ'o de stel'o, kiu pov'as help'i aŭ mal'fort'ig'i la efik'o'n de la rimed'o. Fin'e oni ne dev'as forges'i: kiu stel'o kaj kiu sign'o de la Zodiak'o estr'as la mal'san'ul'o'n? Nur konsider'int'e ĉio'n ĉi, la kurac'ist'o pov'as elekt'i cert'a'n rimed'o'n.

— Kaj ĉu vi re'san'ig'as ĉiu'j'n mal'san'ul'o'j'n en la templ'o?

La pastr'o sku'is la kap'o'n.

— Ne— respond'is li. — La hom'a inteligent'o, kiu dev'as atent'i tiom da detal'o'j, pri kiu'j mi parol'is, tre facil'e erar'as.

Ankoraŭ pli bedaŭr'ind'e est'as, ke envi'em'a'j spirit'o'j, protekt'ant'a'j ali'a'j'n templ'o'j'n, oft'e por sav'i si'a'n fam'o'n mal'help'as la kurac'ist'o'n kaj detru'as la efik'o'n de la rimed'o'j. Do plej divers'a pov'as est'i la definitiv'a rezultat'o: unu mal'san'ul'o tut'e re'san'iĝ'as, la stat'o de ali'a nur iom pli'bon'iĝ'as, tri'a rest'as sen ŝanĝ'o. Kelk'a'j far'iĝ'as ankoraŭ pli mal'san'a'j, eĉ mort'as... La vol'o de la di'o'j! ...

4 Venus'o
5 Merkur'o
La princ'o atent'e aŭskult'is, sed li dev'is konfes'i al si mem, ke ne mult'e li kompren'is. Sam'temp'e li re'memor'is la cel'o'n de si'a ven'o en la templ'o'n kaj subit'e demand'is la grand'a'n kurac'ist'o'n:
— Vi dev'is, sankt'a'j patr'o'j, montr'i al mi la sekret'o'n de la faraon'a trezor'ej'o. Ĉu ĝi est'as tio, kio'n mi vid'is?

— Tut'e ne— respond'is la kurac'ist'o. — Ni est'as ignor'ant'o'j en la ŝtat'a'j afer'o'j. Ven'os ĉi tie'n la sankt'a patr'o Pentuer, grand'a saĝ'ul'o; li for'pren'os la vual'o'n de vi'a'j okul'o'j.

Ramses adiaŭ'is la kurac'ist'o'n, sci'vol'e pens'ant'e pri tio, kio'n oni est'is montr'ont'a al li.

II

La templ'o de Hator kun grand'a respekt'o akcept'is pentueron, kaj la mal'super'a'j pastr'o'j antaŭ'e'n'ir'is du'on'o'n de hor'o por salut'i la glor'a'n gast'o'n. Kolekt'iĝ'is mult'e da profet'o'j, patr'o'j de la templ'o'j kaj di'a'j fil'o'j, el ĉiu'j mirakl'a'j lok'o'j de Mal'supr'a Egipt'o, por aŭd'i la vort'o'j'n de la saĝ'o. Kelk'e da tag'o'j post ili ven'is: la pastr'estr'o Mefres kaj la profet'o Mentezufis.

Oni honor'is pentueron ne nur tial, ke li est'is la konsil'ist'o de la milit'a ministr'o kaj malgraŭ la jun'a aĝ'o an'o de la plej alt'a kolegi'o, sed ĉar li est'is fam'a en la tut'a Egipt'o. La di'o'j don'is al li super'hom'a'n memor'o'n kaj la mirakl'a'n penetr'em'a'n okul'o'n. En ĉiu'j objekt'o'j kaj afer'o'j li tuj rimark'is flank'o'j'n kaŝ'it'a'j'n por ali'a'j hom'o'j kaj sci'is prezent'i ili'n kompren'ebl'e por ĉiu'j.

Pli ol unu nomarĥ'o aŭ alt'a ofic'ist'o de la faraon'o, ek'sci'int'e, ke Pentuer solen'os religi'a'n fest'o'n en la templ'o de Hator, envi'is al la plej simpl'a el la pastr'o'j, ke li aŭd'os la hom'o'n inspir'it'a'n de la di'o'j.

La pastr'o'j, kiu'j ir'is antaŭ'e por salut'i la profet'o'n, est'is cert'a'j, ke Pentuer aper'os al ili en kort'eg'a kaleŝ'o, aŭ en ok'sklav'a port'il'o. Kia do est'is ili'a mir'o, kiam ili ek'vid'is mal'gras'a'n asket'o'n, kun nud'a kap'o, vest'it'a'n per mal'delikat'a tuk'o; li rajd'is sur azen'o kaj tre humil'e salut'is ili'n.

Kiam oni en'konduk'is li'n en la templ'o'n, li don'is ofer'o'n al la di'o kaj ir'is rigard'i la plac'o'n, destin'it'a'n por la solen'o.

De tiu moment'o oni ne vid'is li'n plu, sed en la templ'o kaj en la apud'a'j kort'o'j ek'reg'is grand'a mov'ad'o. Oni al'port'is divers'a'j'n mult'e'kost'a'j'n objekt'o'j'n, gren'o'j'n, vest'o'j'n, oni kolekt'is kelk'cent'o'n da labor'ist'o'j, kun kiu'j Pentuer si'n ferm'is en la kort'o kaj far'is prepar'o'j'n.

Post ok tag'o'j de labor'o li sci'ig'is al la ĉef'pastr'o de Hator, ke ĉio est'as pret'a.

Dum ĉi tiu tut'a temp'o Ramses, kaŝ'it'a en si'a ĉel'o, preĝ'is kaj fast'is. Fin'e unu tag'o'n, je la tri'a hor'o post la tag'mez'o, ven'is al li dek'kelk'o da pastr'o'j en du vic'o'j por al'vok'i li'n al la solen'o.

En la vestibl'o de la templ'o salut'is la princ'o'n la ĉef'pastr'o'j kaj brul'ig'is kun li incens'o'n antaŭ la grand'eg'a statu'o de Hator. Post'e ili si'n direkt'is en flank'a'n koridor'o'n, mal'vast'a'n kaj mal'alt'a'n, en kies fin'o brul'is fajr'o. La aer'o de la koridor'o est'is satur'it'a de odor'o de peĉ'o, kiu'n oni bol'ig'is en kaldron'o.

Najbar'e de la kaldron'o, tra tru'o en la plank'o lev'iĝ'is terur'a'j hom'a'j ĝem'o'j kaj mal'ben'o'j.

— Kio'n tio signif'as? ...— demand'is Ramses la pastr'o'n, kiu li'n akompan'is.

La demand'it'a respond'is nenio'n; sur la vizaĝ'o de ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j oni pov'is leg'i emoci'o'n kaj tim'o'n.

En ĉi tiu moment'o la ĉef'pastr'o Mefres pren'is en la man'o'n grand'a'n kuler'o'n kaj ĉerp'int'e el la kaldron'o bol'ant'a'n peĉ'o'n, dir'is per laŭt'a voĉ'o:
— Tiel pere'u ĉiu, kiu perfid'as la sankt'a'j'n mister'o'j'n! ... Dir'int'e ĉi tio'n, li verŝ'is la peĉ'o'n en la tru'o'n de la plank'o, kaj el la kel'o ek'son'is kri'eg'o...

— Mort'ig'u mi'n, se vi hav'as en la kor'o iom da kompat'o! ...

— ĝem'is la voĉ'o.

— La verm'o'j manĝ'u vi'a'n korp'o'n! ...— dir'is Mentezufis, verŝ'ant'e la peĉ'o'n en la tru'o'n.

— Hund'o'j... ŝakal'o'j! ...— ĝem'is la voĉ'o.

— Vi'a'n kor'o'n en'glut'u la fajr'o, kaj vi'a'n cindr'o'n oni ĵet'u en la dezert'o'n! ...— dir'is ali'a pastr'o, ripet'ant'e la ceremoni'o'n.

— Ho di'o'j! ... ĉu ebl'e est'as tiel sufer'i? ...— respond'is la voĉ'o el la kel'o.

— Vi'a anim'o, kun la bild'o de ĝi'a mal'honor'o kaj pek'o, vag'u etern'e en la lok'o'j, kie viv'as feliĉ'a'j hom'o'j... — dir'is ali'a pastr'o kaj re'e verŝ'is kuler'o'n da peĉ'o.

— En'glut'u vi'n la ter'o! ... Kompat'o'n! ... Permes'u al mi ek'spir'i...

Antaŭ ol ven'is la vic'o de Ramses, la voĉ'o en la kel'o jam ek'silent'is.

— Tiel la di'o'j pun'as la perfid'ul'o'j'n! ...— dir'is al la princ'o la ĉef'pastr'o de la templ'o.

Ramses halt'is kaj fiks'is sur li rigard'o'n, plen'a'n de koler'o.

Ŝajn'is, ke li eksplod'os kaj for'las'os ĉi tiu'n ar'o'n de ekzekut'ist'o'j; sed li ek'sent'is di'a'n tim'o'n kaj silent'e sekv'is la ali'a'j'n.

Nun la fier'a kron'princ'o kompren'is, ke ekzist'as potenc'o, antaŭ kiu klin'iĝ'as la faraon'o'j. Ek'reg'is li'n preskaŭ mal'esper'o, li vol'is for'kur'i de tie, for'las'i la tron'o'n... Sed dum'e li silent'is kaj ir'is antaŭ'e'n, ĉirkaŭ'it'a de la pastr'o'j, kiu'j kant'is preĝ'o'j'n.

— Jen mi jam sci'as, — pens'is li— kie mal'aper'as la hom'o'j, mal'agrabl'a'j al la di'a'j serv'ist'o'j! ...

Sed ĉi tiu'j pens'o'j ne mal'grand'ig'is li'a'n terur'o'n.

For'las'int'e la mal'larĝ'a'n koridor'o'n, plen'a'n de fum'o, la procesi'o re'e est'is sub liber'a ĉiel'o, sur alt'aĵ'o. Mal'supr'e kuŝ'is grand'eg'a kort'o, de tri flank'o'j ĉirkaŭ'it'a de unu'etaĝ'a konstru'aĵ'o. De la lok'o, kie star'is la pastr'o'j, si'n etend'is mal'supr'e'n amfiteatr'o kun kvin larĝ'a'j ŝtup'o'j, sur kiu'j oni pov'is promen'i ĉirkaŭ la kort'o, aŭ mal'supr'e'n'ir'i.

Sur la plac'o est'is neniu, el la intern'o el'rigard'is kelk'e da hom'o'j.

La ĉef'pastr'o Mefres, kiel la plej eminent'a el la ĉe'est'ant'o'j, prezent'is pentueron al la princ'o. La dolĉ'a vizaĝ'o de la asket'o tiel kontrast'is la terur'aĵ'o'j'n, kiu'j okaz'is en la koridor'o, ke la princ'o ek'mir'is. Por dir'i io'n, li si'n turn'is al Pentuer:
— Ŝajn'as al mi, ke mi iam renkont'is vi'n, pi'a patr'o?

— En la pas'int'a jar'o, dum la manovr'o'j en Pi - Bailos. Mi est'is tie kun li'a ekscelenc'o Herhor— respond'is la pastr'o.

La melodi'a kaj trankvil'a voĉ'o de Pentuer frap'is la princ'o'n.

Li ie aŭd'is jam ĉi tiu'n voĉ'o'n, en ia'j ne'ordinar'a'j cirkonstanc'o'j... Sed kiam kaj kie? ...

En ĉiu okaz'o la pastr'o agrabl'e impres'is li'n. Se li pov'us forges'i la kri'o'j'n de la hom'o, kiu'n oni sur'verŝ'is per bol'ant'a peĉ'o! ...

— Ni pov'as komenc'i— dir'is Mefres.

Pentuer proksim'iĝ'is al la amfiteatr'o kaj bru'bat'is la man'o'j'n.

El la unu'etaĝ'a'j konstru'aĵ'o'j el'kur'is ar'o da dan'cistin'o'j kaj el'ir'is pastr'o'j kun orkestr'o kaj kun mal'grand'a statu'o de la di'in'o Hator. La orkestr'o ir'is antaŭ'e, post ĝi la knab'in'o'j danc'ant'a'j sankt'a'n danc'o'n, fin'e la statu'o, ĉirkaŭ'it'a de la incens'a fum'o.

Tia'manier'e ili ĉirkaŭ'ir'is la kort'o'n kaj, halt'ant'e ĉe ĉiu'j kelk'e da paŝ'o'j, pet'is la di'in'o'n pri ben'o kaj pet'eg'is la mal'bon'a'j'n spirit'o'j'n for'las'i la lok'o'n de la religi'a solen'o, plen'a de mister'o'j.

Kiam la procesi'o re'ven'is al la konstru'aĵ'o'j, Pentuer ir'is antaŭ'e'n. La alt'rang'ul'o'j, du'dek aŭ tri'dek person'o'j, kolekt'iĝ'is ĉirkaŭ li.

— Konform'e al la vol'o de li'a sankt'ec'o— komenc'is Pentuer— kaj al la konsent'o de la plej alt'a kolegi'o, ni dev'as mal'kovr'i al la kron'princ'o, Ramses, kelk'e da detal'o'j de la viv'o de la egipt'a regn'o, kon'at'a'j nur de la di'o'j, estr'o'j de la land'o kaj templ'o'j. Mi sci'as, respekt'ind'a'j patr'o'j, ke ĉiu el vi pli bon'e klar'ig'us al la princ'o ĉi tiu'j'n afer'o'j'n, ĉar plen'ig'as vi'n la saĝ'o, kaj la di'in'o Mut parol'as per vi'a buŝ'o. Sed ĉar sur mi'n, kiu kompar'e kun vi est'as nur lern'ant'o kaj cindr'o, fal'is ĉi tiu dev'o, permes'u al mi plen'um'i ĝi'n, sub vi'a respekt'ind'a direkt'o kaj kontrol'o.

Murmur'o de kontent'o ek'son'is inter la pastr'o'j, honor'it'a'j tia'manier'e. Pentuer si'n turn'is al la princ'o:
— De kelk'e da monat'o'j, serv'ist'o di'a Ramses, kiel erar'ant'a vojaĝ'ant'o serĉ'as voj'o'n en la dezert'o, tiel vi serĉ'as respond'o'n al la demand'o: kial mal'grand'iĝ'is kaj mal'grand'iĝ'as la en'spez'o'j de li'a sankt'ec'o? Vi demand'is la nomarĥ'o'j'n, kaj kvankam ili don'is al vi klar'ig'o'j'n laŭ si'a pov'o, vi ne kontent'iĝ'is, kvankam la plej alt'a hom'a saĝ'o aparten'as al ĉi tiu'j alt'rang'ul'o'j. Vi turn'is vi'n al la grand'a'j skrib'ist'o'j, sed malgraŭ pen'o ĉi tiu'j hom'o'j, kiel bird'o el la ret'o, ne pov'is el'ŝir'i si'n el la mal'facil'aĵ'o'j, ĉar la hom'a saĝ'o, eĉ instru'it'a en la lern'ej'o de la skrib'ist'o'j, ne pov'as ĉirkaŭ'pren'i tiu'j'n ĉi afer'o'j'n. Fin'e, lac'a de la van'a'j klar'ig'o'j, vi komenc'is rigard'i la ter'o'j'n de la nomes'o'j, ili'a'j'n hom'o'j'n kaj la verk'o'j'n de ili'a'j man'o'j, sed vi trov'is nenio'n. Ekzist'as afer'o'j, pri kiu'j la hom'o'j silent'as kiel ŝton'o'j, sed pri kiu'j rakont'os al vi eĉ ŝton'o, se fal'os sur ĝi'n la lum'o de la di'o'j.

Ek'sci'int'e nenio'n de ĉiu'j hom'a'j saĝ'o'j kaj potenc'o'j, vi turn'is vi'n al la di'o'j. Nud'pied'a, kun cindr'o en la har'o'j, vi ven'is kiel pent'o'far'ant'o en ĉi tiu'n grand'a'n templ'o'n, kie per preĝ'o'j kaj fast'o'j vi pur'ig'is vi'a'n kor'o'n kaj fort'ig'is vi'a'n spirit'o'n.

La di'o'j, kaj precip'e la potenc'a Hator, favor'e aŭskult'is vi'a'j'n pet'o'j'n, kaj per mi'a ne'ind'a buŝ'o don'os al vi respond'o'n... En'skrib'u ĝi'n profund'e en vi'a kor'o! ...

” De kie li sci'as— pens'is la princ'o— ke mi demand'is la skrib'ist'o'j'n kaj nomarĥ'o'j'n? Ah, Mefres kaj Mentezufis dir'is al li pri tio... Ceter'e ili sci'as ĉio'n! ...”
— Aŭskult'u— dir'is Pentuer— kaj kun la permes'o de la ĉe'est'ant'o'j mi mal'kovr'os al vi: kio est'is Egipt'o antaŭ kvar'cent jar'o'j, kiam reg'is la plej glor'a kaj plej pi'a dinasti'o XIX, teb'a, kaj kio ĝi est'as nun...

Kiam la unu'a faraon'o de tiu dinasti'o, Ram'e'n - pehuti Ramessu, pren'is en si'a'n man'o'n la direkt'il'o'n de la regn'o, la en'spez'o'j de la ŝtat'a trezor'ej'o en gren'o, brut'o'j, bier'o fel'o'j, metal'o'j kaj divers'a'j produkt'o'j ating'is cent tri'dek mil talent'o'j'n.

Se ekzist'us naci'o, kiu pov'us ŝanĝ'i al ni ĉio'n ĉi je or'o, la faraon'o hav'us ĉiu'jar'e cent tri'dek tri mil min'o'j'n 1 da or'o. Kaj ĉar unu soldat'o pov'as port'i sur la dors'o 26 min'o'j'n da ŝarĝ'o, do por transport'i tiu'n ĉi or'o'n oni dev'us al'vok'i ĉirkaŭ kvin mil soldat'o'j'n.

La pastr'o'j komenc'is murmur'et'i inter si, ne kaŝ'ant'e la mir'o'n. Eĉ la princ'o forges'is pri la hom'o turment'at'a en la kel'o.

— Hodiaŭ— dir'is Pentuer— la jar'a en'spez'o de li'a Sankt'ec'o, en ĉiu'j produkt'o'j de la land'o, valor'as nur naŭ'dek ok mil talent'o'j'n. Por tio oni pov'us ricev'i tiom da or'o, ke ĝi'n pov'us transport'i kvar mil soldat'o'j.

— Ke la en'spez'o'j de la ŝtat'o mal'grand'iĝ'is, mi sci'as, — inter'met'is la princ'o— sed kial?

1 1 min'o = 1, 5 kil'o'gram'o

— Est'u pacienc'a, di'a serv'ist'o, — respond'is Pentuer. — Ne sol'e la en'spez'o de li'a sankt'ec'o mal'grand'iĝ'is...

En la temp'o'j de la XIX - a dinasti'o Egipt'o hav'is cent ok'dek mil arm'it'a'j'n hom'o'j'n. Se, laŭ ordon'o de la di'o'j, ĉiu soldat'o ali'form'iĝ'us je ŝton'o de la grand'ec'o de vin'a ber'o...

— Tio ne est'as ebl'a— murmur'et'is Ramses.

— La di'o'j pov'as ĉio'n— dir'is Mefres sever'e.

— Aŭ pli bon'e— daŭr'ig'is Pentuer— se ĉiu soldat'o met'us sur la ter'o'n unu ŝton'et'o'n, est'us cent ok'dek mil ŝton'et'o'j kaj, rigard'u respekt'ind'a'j patr'o'j, tiu'j ĉi ŝton'et'o'j okup'us tiom da lok'o...

Li montr'is per la man'o ort'a'n kvar'angul'o'n ruĝ'a'n, kiu kuŝ'is en la kort'o.

— Ĉi tiu figur'o en'hav'us la ŝton'et'o'j'n, ĵet'it'a'j'n de ĉiu soldat'o en la temp'o'j de Ramses I. Ĉi tiu figur'o est'as naŭ paŝ'o'j'n long'a kaj preskaŭ kvin paŝ'o'j'n larĝ'a. La figur'o est'as ruĝ'a, ĉar ĝi hav'as la kolor'o'n de la korp'o de Egipt'an'o'j: en tiu temp'o ni'a arme'o konsist'is nur el Egipt'an'o'j...

La pastr'o'j re'e komenc'is murmur'et'i. La princ'o far'iĝ'is mal'ĝoj'a, ŝajn'is al li, ke tio est'as alud'o al li, kiu am'is ekster'land'a'j'n soldat'o'j'n.

— Hodiaŭ, — daŭr'ig'is Pentuer— tre mal'facil'e oni kolekt'us cent du'dek mil milit'ist'o'j'n. Kaj se ĉiu el ili ĵet'us sur la ter'o'n si'a'n ŝton'et'o'n, ili form'us tia'n figur'o'n... Rigard'u, respekt'ind'a'j...

Apud la unu'a kuŝ'is du'a kvar'angul'o, sam'e alt'a, sed mult'e mal'pli larĝ'a. Krom tio ĝi ne hav'is unu'ton'a'n kolor'o'n, sed konsist'is el divers'kolor'a'j stri'o'j.

— Ĉi tiu figur'o est'as ĉirkaŭ kvin paŝ'o'j'n larĝ'a, sed nur ses paŝ'o'j'n long'a. La ŝtat'o do perd'is grand'eg'a'n nombr'o'n da soldat'o'j, la tri'on'o'n de la antaŭ'a kvant'o.

— La saĝ'o de tia'j profet'o'j, kiel vi, pli util'os la ŝtat'o'n, ol la soldat'o'j— inter'met'is Mefres.

Pentuer klin'iĝ'is antaŭ li kaj daŭr'ig'is:
— En tiu ĉi nov'a figur'o, kiu prezent'as la nun'a'n arme'o'n de la faraon'o'j, vi vid'as, respekt'ind'a'j, apud la ruĝ'a kolor'o, kiu signif'as la aŭtoĥton'a'j'n Egipt'an'o'j'n, tri ali'a'j'n stri'o'j'n: nigr'a'n, flav'a'n kaj blank'a'n. Ili prezent'as la dung'at'a'j'n soldat'o'j'n: Etiopi'an'o'j'n, Azi'an'o'j'n, Libi'an'o'j'n kaj Grek'o'j'n. Ili est'as kun'e ĉirkaŭ tri'dek mil, sed ili kost'as tiom, kiom kvin'dek mil Egipt'an'o'j...

— Oni dev'as plej rapid'e nul'ig'i la fremd'a'j'n regiment'o'j'n! ...

— dir'is Mefres. — Ili kost'as mult'e, ne mult'e taŭg'as kaj instru'as al ni'a popol'o mal'pi'ec'o'n kaj sen'hont'ec'o'n. Hodiaŭ jam mult'a'j Egipt'an'o'j ne fal'as plu sur la vizaĝ'o'n antaŭ la pastr'o'j, pli ol unu ŝtel'as en templ'o'j kaj tomb'o'j! ...

— For do la dung'at'o'j... — dir'is viv'eg'e Mefres. — La land'o hav'as nur mal'util'o'n de ili, kaj la najbar'o'j suspekt'as ni'n pri mal'amik'a'j intenc'o'j.

— For la dung'at'o'j'n! ... Oni dev'as dis'pel'i la ribel'a'j'n idol'an'o'j'n! ...— ek'kri'is la pastr'o'j.

— Kiam post mult'a'j jar'o'j, Ramses, vi sur'ir'os la tron'o'n, — vi plen'um'os tiu'n sankt'a'n dev'o'n al la ŝtat'o kaj al la di'o'j...

— Jes, plen'um'u! ... Liber'ig'u vi'a'n popol'o'n de la mal'fidel'ul'o'j! ...— kri'is la pastr'o'j.

Ramses klin'is la kap'o'n kaj silent'is. La tut'a sang'o for'kur'is en li'a'n kor'o'n, li sent'is, ke la ter'o ŝancel'iĝ'as sub li'a'j pied'o'j.

Li, li dev'as dis'pel'i la plej bon'a'n part'o'n de la arme'o! ... Li, kiu dezir'us hav'i du'foj'e pli grand'a'n arme'o'n kaj kvar'foj'e pli mult'e da batal'em'a'j ekster'land'a'j regiment'o'j! ...

” Sen kompat'o ili est'as por mi! ...” — pens'is li.

— Parol'u Pentuer, send'it'o de la ĉiel'o— dir'is Mefres.

— Sankt'a'j patr'o'j, — daŭr'ig'is Pentuer— ni ek'kon'is du mal'feliĉ'o'j'n de Egipt'o: mal'grand'iĝ'is la en'spez'o'j de la faraon'o kaj li'a arme'o...

— Kio'n signif'as la arme'o! ...— murmur'is la ĉef'pastr'o Mefres, mal'respekt'e sku'ant'e la man'o'n.

— Kaj nun, se di'o'j favor'os mi'n kaj vi permes'os, mi montr'os al vi, kial tiel okaz'is kaj kial la arme'o kaj la trezor'ej'o mal'grand'iĝ'ad'os en la est'ont'ec'o.

La princ'o lev'is la kap'o'n kaj rigard'is la parol'ant'o'n. Li ne pens'is plu pri la hom'o, turment'at'a en la kel'o.

— Ĉu vi vid'as ĉe vi'a'j pied'o'j la long'a'n, sed mal'larĝ'a'n verd'a'n stri'o'n kun la tri'angul'o en la fin'o? Ĉe ambaŭ flank'o'j de la stri'o kuŝ'as ŝton'o'j kalk'a'j, sabl'a'j kaj granit'a'j. Mez'e flu'as akv'a faden'o, kiu divid'iĝ'as en la tri'angul'o en kelk'e da brak'o'j...

— Tio est'as Nil'o! ... Tio est'as Egipt'o! ...— kri'is la pastr'o'j— Atent'u— inter'romp'is Mefres. — Mi mal'kovr'as mi'a'n brak'o'n... Ĉu vi vid'as tiu'j'n ĉi du blu'a'j'n vejn'o'j'n, kiu'j kur'as de la kubut'o al la fingr'o'j? ... Ĉu tio ne est'as Nil'o kaj li'a kanal'o, kiu komenc'iĝ'as kontraŭ Alabastr'a'j mont'o'j kaj flu'as ĝis Fayum. Kaj rigard'u la supr'o'n de mi'a man'o: ĉi tie vi vid'as tiom da vejn'o'j, en kiom da brak'o'j divid'iĝ'as la sankt'a river'o apud Memfis'o. Kaj mi'a'j fingr'o'j, ĉu ili ne re'memor'ig'as la nombr'o'n de la brak'o'j, per kiu'j Nil'o si'n verŝ'as en la mar'o'n? ...

— Grand'a ver'o! ...— kri'is la pastr'o'j, rigard'ant'e si'a'j'n man'o'j'n.

— Bon'e— daŭr'ig'is febr'e la ĉef'pastr'o. — Egipt'o est'as...

post'sign'o de la man'o de Oziris'o. Ĉi tie, sur tiu ĉi ter'o la grand'a di'o apog'is si'a'n brak'o'n, en Teb'o'j kuŝ'is li'a di'a kubut'o, kaj Nil'o est'as li'a'j vejn'o'j... Kaj oni mir'as, ke ni nom'as tiu'n ĉi land'o'n ben'it'a!

— Cert'e— dir'is la pastr'o'j: — Egipt'o est'as klar'a post'sign'o de la man'o de Oziris'o...

— Ĉu Oziris'o— inter'met'is la princ'o— hav'as sep fingr'o'j'n ĉe si'a man'o? Nil'o ja en'flu'as en la mar'o'n per sep brak'o'j...

Ek'reg'is pez'a silent'o.

— Jun'ul'o— respond'is Mefres kun favor'a ironi'o— ĉu vi pens'as, ke Oziris'o ne pov'us hav'i sep fingr'o'j'n, se tio plaĉ'us al li? ...

— Kompren'ebl'e! ...— jes'is la pastr'o'j.

— Daŭr'ig'u, glor'a Pentuer— inter'romp'is Mentezufis.

— Vi est'as prav'a'j— re'komenc'is Pentuer. — Ĉi tiu river'et'o kun si'a'j brak'o'j est'as la bild'o de Nil'o; la mal'larĝ'a verd'a stri'o, inter ŝton'o'j kaj sabl'o'j, est'as pentr'aĵ'o de Supr'a Egipt'o; la tri'angul'o, dis'tranĉ'it'a de la akv'a'j vejn'o'j, est'as bild'o de Mal'supr'a Egipt'o, la plej vast'a kaj plej riĉ'a part'o de la land'o.

En la komenc'o de la XIX - a dinasti'o, la tut'a Egipt'o de la katarakt'o'j de Nil'o ĝis la mar'o okup'is kvin'cent mil mezur'o'j'n da ter'o. Sur ĉiu mezur'o viv'is dek ses hom'o'j: vir'o'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j. Sed dum la sekv'int'a'j kvin'cent jar'o'j preskaŭ ĉe ĉiu generaci'o Egipt'o perd'is pec'o'n da frukt'o'don'a ter'o...

La orator'o don'is sign'o'n. Dek'kelk'o da jun'a'j pastr'o'j el'kur'is el la konstru'aĵ'o kaj komenc'is ŝut'i sabl'o'n sur divers'a'j'n lok'o'j'n de la herb'o.

— Ĉe ĉiu generaci'o mal'aper'is iom da frukt'o'don'a ter'o, kaj ĝi'a mal'larĝ'a stri'o pli kaj pli mal'grand'iĝ'is.

— Hodiaŭ— li lev'is la voĉ'o'n— ni'a patr'uj'o anstataŭ kvin'cent mil mezur'o'j da ter'o posed'as nur kvar'cent mil... Do dum la reg'ad'o de du dinasti'o'j Egipt'o perd'is ter'o'n, kiu nutr'is preskaŭ du milion'o'j'n da hom'o'j! ...

En la kun'ven'o lev'iĝ'is murmur'o de terur'o.

— Kaj ĉu vi sci'as, di'a serv'ist'o Ramses, kie mal'aper'is tiu'j ĉi kamp'o'j, sur kiu'j iam kresk'is tritik'o kaj horde'o, aŭ paŝt'is si'n brut'ar'o'j? ... Vi sci'as, ke ili'n super'ŝut'is la sabl'o de la dezert'o.

Sed ĉu oni dir'is al vi kial? ... Ĉar ek'mank'is kamp'ar'an'o'j, kiu'j per la sitel'o kaj plug'il'o batal'is kontraŭ la dezert'o, de la maten'o ĝis la nokt'o. Fin'e, ĉu vi sci'as, kial ek'mank'is tiu'j ĉi di'a'j labor'ist'o'j? ... Kie ili mal'aper'is? kio for'pel'is ili'n el la land'o? ...

La ekster'land'a'j milit'o'j. Ni'a'j milit'ist'o'j venk'ad'is la mal'amik'o'j'n, ni'a'j faraon'o'j etern'ig'is si'a'j'n nom'o'j'n ĝis la bord'o'j de Eŭfrat'o, kaj ni'a'j kamp'ar'an'o'j kvazaŭ brut'o'j port'is post ili— nutr'aĵ'o'n, akv'o'n kaj ali'a'j'n ŝarĝ'o'j'n kaj mil'o'j mort'is sur'voj'e.

Pro tiu'j ost'o'j, dis'ĵet'it'a'j sur la orient'a'j dezert'o'j, la okcident'a'j sabl'o'j en'glut'is ni'a'j'n ter'o'j'n, kaj nun neces'a est'as grand'eg'a labor'o de mult'a'j generaci'o'j por el'tir'i la nigr'a'n egipt'a'n ter'o'n el la sabl'a tomb'o...

— Aŭskult'u! ... Aŭskult'u! ...— kri'is Mefres— iu di'o parol'as per la buŝ'o de ĉi tiu hom'o. Jes, ni'a'j triumf'a'j milit'o'j est'is la tomb'o de Egipt'o...

Ramses ne pov'is kolekt'i la pens'o'j'n. Ŝajn'is al li, ke sabl'a'j mont'o'j fal'as hodiaŭ sur li'a'n kap'o'n.

— Mi dir'is— daŭr'ig'is Pentuer— ke neces'a est'as grand'a labor'o por el'ter'ig'i Egipt'o'n kaj re'don'i al ĝi la riĉ'aĵ'o'j'n, kiu'j'n manĝ'eg'is la milit'o. Sed ĉu ni hav'as fort'o'j'n por plen'um'i tiu'n ĉi plan'o'n? ...

Li re'e ir'is dek'kelk'o'n da paŝ'o'j antaŭ'e'n kaj post li la atent'a'j aŭskult'ant'o'j. De la temp'o, kiam ekzist'is Egipt'o, neniu ankoraŭ desegn'is tiel klar'e la mal'feliĉ'o'j'n de la land'o, kvankam ĉiu'j kon'is ili'n.

— En la temp'o'j de la XIX - a dinasti'o Egipt'o posed'is ok milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j. Se ĉiu tiam'a vir'o, vir'in'o, mal'jun'ul'o kaj infan'o ĵet'us sur tiu'n ĉi plac'o'n unu fazeol'o'n, ili form'us tia'n figur'o'n...

Li montr'is per la man'o la kort'o'n, kie en du vic'o'j, unu apud ali'a, kuŝ'is kvar grand'eg'a'j kvadrat'o'j, kun'met'it'a'j el ruĝ'a fazeol'o.

— La figur'o est'as ses'dek paŝ'o'j'n long'a, tri'dek paŝ'o'j'n larĝ'a kaj, kiel vi vid'as, pi'a'j patr'o'j, konsist'as el unu'spec'a'j grajn'o'j; sam'e kiel la tiam'a loĝ'ant'ar'o, de la pra'av'o'j, est'is Egipt'an'o'j.

— Kaj hodiaŭ, rigard'u! ...

Li ir'is antaŭ'e'n kaj montr'is ali'a'n grup'o'n de kvadrat'o'j de divers'a'j kolor'o'j.

— Vi vid'as figur'o'n, kiu ankaŭ hav'as tri'dek paŝ'o'j'n da larĝ'o, sed nur kvar'dek da long'o. Kial? Ĝi en'hav'as nur ses kvadrat'o'j'n, ĉar la nun'a Egipt'o ne posed'as plu ok, sed nur ses milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j... Atent'u ankaŭ, ke dum la antaŭ'a figur'o konsist'is ekskluziv'e el ruĝ'a fazeol'o, en ĉi tiu est'as grand'eg'a'j stri'o'j de nigr'a'j, flav'a'j kaj blank'a'j grajn'o'j. Ĉar sam'e kiel en ni'a arme'o, en ni'a popol'o trov'iĝ'as mult'a'j ekster'land'ul'o'j: nigr'a'j Etiopi'an'o'j, flav'a'j Siri'an'o'j kaj Fenici'an'o'j, blank'a'j Grek'o'j kaj Libi'an'o'j...

Oni inter'romp'is li'n. La aŭskult'ant'a'j pastr'o'j komenc'is li'n ĉirkaŭ'pren'i, Mefres plor'is.

— Ne ekzist'is ankoraŭ tia profet'o! ...— kri'is oni.

— Mi'a kap'o ne pov'as en'ten'i, kiam li far'is tia'j'n kalkul'o'j'n! ...

— dir'is la plej bon'a matematik'ist'o de la templ'o de Hator.

— Patr'o'j! — dir'is Pentuer— ne tro'grand'ig'u mi'a'j'n merit'o'j'n.

En ni'a'j templ'o'j, en la temp'o'j antikv'a'j, oni ĉiam tiel prezent'is la ŝtat'a'n administr'ad'o'n... Mi nur el'ter'ig'is tio'n, pri kio iom forges'is la post'a'j generaci'o'j...

— Sed la kalkul'o'j? ...— demand'is la matematik'ist'o.

— La kalkul'o'j'n oni far'as sen'ĉes'e en ĉiu'j nomes'o'j kaj templ'o'j— respond'is Pentuer. — La tut'a'j sum'o'j est'as en la palac'o de li'a sankt'ec'o...

— Kaj la figur'o'j? ... la figur'o'j! ...— kri'is la matematik'ist'o.

— En sam'a'j'n figur'o'j'n est'as ja divid'at'a'j ni'a'j kamp'o'j, kaj la ŝtat'a'j ter'mezur'ist'o'j lern'as ili'n en la lern'ej'o'j.

— Oni ne sci'as, kio'n pli mult'e admir'i en tiu ĉi hom'o: li'a'n saĝ'o'n, aŭ li'a'n humil'ec'o'n! ...— dir'is Mefres. — Ho, ne forges'is pri ni la di'o'j, se ni hav'as tia'n...

En la sam'a moment'o la pastr'o, star'ant'a gard'e sur la supr'o de la tur'o, al'vok'is la ĉe'est'ant'o'j'n al la preĝ'o.

— Vesper'e mi fin'os la klar'ig'o'j'n, — dir'is Pentuer— nun mi dir'os nur kelk'e da vort'o'j: Vi demand'os, respekt'ind'a'j, kial mi uz'is grajn'o'j'n por la figur'o'j? Ĉar kiel la grajn'o, ĵet'it'a en la ter'o'n, ĉiu'jar'e al'port'as rikolt'o'n al si'a mastr'o, tiel la hom'o al'port'as ĉiu'jar'e impost'o'j'n al la trezor'ej'o.

Se en iu nomes'o oni sem'us du milion'o'j'n da grajn'o'j mal'pli ol en la antaŭ'a'j jar'o'j, la rikolt'o est'us mult'e mal'pli grand'a, kaj la mastr'o'j hav'us mal'bon'a'j'n en'spez'o'j'n. Sam'e en la ŝtat'o:
se mal'aper'as du milion'o'j da loĝ'ant'o'j, ja al'flu'o de la impost'o'j dev'as mal'grand'iĝ'i.

Ramses atent'e aŭskult'is kaj for'ir'is silent'a.

III

Kiam vesper'e la pastr'o'j kaj la kron'princ'o re'ven'is en la kort'o'n, oni ek'brul'ig'is kelk'cent'o'n da torĉ'o'j. Far'iĝ'is lum'e kiel en hel'a tag'o.

Mefres far'is sign'o'n. Re'e el'ir'is procesi'o de muzik'ist'o'j, dan'cistin'o'j kaj mal'super'a'j pastr'o'j, port'ant'a'j la statu'o'n de la di'in'o Hator kun bov'in'a kap'o. Kiam oni for'pel'is la mal'bon'a'j'n spirit'o'j'n, Pentuer komenc'is si'a'n predik'o'n.

— Vi vid'is, nobl'a'j sinjor'o'j, ke de la temp'o'j de la dinasti'o XIX - a ni perd'is cent mil mezur'o'j'n da ter'o kaj du milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j. Tio klar'ig'as, kial la en'spez'o'j de la ŝtat'o mal'grand'iĝ'is je tri'dek du mil talent'o'j, kaj pri tio ni ĉiu'j sci'as. Sed tio est'as nur la komenc'o de la mal'feliĉ'o'j de Egipt'o kaj de la trezor'ej'o. Ŝajn'e ja rest'as ankoraŭ al li'a sankt'ec'o naŭ'dek ok mil talent'o'j da en'spez'o'j. Ĉu vi kred'as, ke la faraon'o ricev'as ĉi tiu'n tut'a'n en'spez'o'n? ...

Kiel ekzempl'o'n mi rakont'os al vi, kio'n li'a ekscelenc'o Herhor mal'kovr'is en la provinc'o de Lepor'o'j.

En la temp'o'j de la dinasti'o XIX - a loĝ'is tie du'dek mil hom'o'j, kiu'j pag'is jar'e tri'cent kvin'dek talent'o'j'n da impost'o'j. Hodiaŭ loĝ'as tie apenaŭ dek kvin mil, kaj ili kompren'ebl'e pag'as nur du'cent sep'dek talent'o'j'n. Sed la faraon'o, anstataŭ du'cent sep'dek, ricev'as nur cent sep'dek talent'o'j'n! ...

” Kial” — demand'is Herhor, kaj jen kio'n montr'is la juĝ'a esplor'o:
En la temp'o'j de la dinasti'o XIX - a est'is en la provinc'o cent ofic'ist'o'j, kaj ili ricev'ad'is po cent draĥm'o'j da jar'a salajr'o. Hodiaŭ sur la sam'a teritori'o, malgraŭ la mal'grand'iĝ'o de la loĝ'ant'ar'o, est'as tie preskaŭ du'cent ofic'ist'o'j, kiu'j ricev'as po du mil kvin'cent draĥm'o'j.

Li'a ekscelenc'o Herhor ne sci'as, ĉu sam'e est'as en ĉiu provinc'o. Sed tio est'as cert'a, ke la trezor'ej'o de la faraon'o anstataŭ naŭ'dek ok hav'as ĉiu'jar'e nur sep'dek kvar talent'o'j'n...

— Dir'u, sankt'a patr'o: kvin'dek mil... — inter'met'is Ramses.

— Ankaŭ tio'n mi klar'ig'os— respond'is la pastr'o. — En ĉiu okaz'o memor'u, princ'o, ke la faraon'a trezor'ej'o pag'as nun du'dek kvar mil talent'o'j'n al la ofic'ist'o'j, dum en la temp'o'j de la dinasti'o XIX - aĝ'i el'spez'ad'is nur dek mil.

Grand'a silent'o reg'is inter la eminent'ul'o'j: pli ol unu el ili hav'is parenc'o'n ofic'ist'o'n, kaj bon'e pag'at'a'n.

Pentuer est'is sen'tim'a.

— Nun— dir'is li— mi montr'os al vi, kron'princ'o, la viv'o'n de la ofic'ist'o'j kaj la sort'o'n de la popol'o en la antikv'a'j temp'o'j kaj hodiaŭ.

— Ĉu tio ne est'as perd'o de la temp'o? ... Tio'n ja ĉiu pov'as mem vid'i... murmur'is la pastr'o'j.

— Mi dezir'as tio'n sci'i— dir'is firm'e la princ'o.

La murmur'o ek'silent'is. Pentuer ir'is sur la ŝtup'o'j de la amfiteatr'o mal'supr'e'n en la kort'o'n, kaj post li la princ'o, Mefres kaj la ceter'a'j.

Ili halt'is antaŭ long'a kurten'o el mat'o'j, kiu form'is kvazaŭ ĉirkaŭ'bar'o'n. Pentuer far'is sign'o'n. Al'kur'is dek'kelk'o da jun'a'j pastr'o'j kun hel'e brul'ant'a'j torĉ'o'j. Du'a sign'o, kaj unu part'o de la kurten'o fal'is.

El la buŝ'o'j de la ĉe'est'ant'o'j lev'iĝ'is kri'o de mir'o. Ili hav'is antaŭ si viv'ant'a'n bild'o'n, en kiu part'o'pren'is ĉirkaŭ cent figur'ant'o'j.

La bild'o est'is divid'it'a en tri etaĝ'o'j'n: mal'supr'a'n, kie star'is ter'kultur'ist'o'j, mez'a'n kun la ofic'ist'o'j, kaj supr'a'n, kie est'is or'a tron'o de la faraon'o, apog'it'a sur du leon'o'j, kies kap'o'j serv'is kiel seĝ'a'j brak'o'j.

— Tiel est'is dum la dinasti'o XIX - a, — dir'is Pentuer. — Rigard'u la kamp'ar'an'o'j'n. Ĉe ili'a'j plug'il'o'j vi vid'as bov'o'j'n aŭ azen'o'j'n; ili'a'j pioĉ'o'j kaj ŝovel'il'o'j est'as bronz'a'j, sekv'e fortik'a'j.

Rigard'u, kia'j fortik'a'j hom'o'j! hodiaŭ oni pov'as renkont'i tia'j'n nur en la gvardi'o de li'a sankt'ec'o. Potenc'a'j brak'o'j kaj krur'o'j, hero'a'j brust'o'j, rid'et'ant'a'j vizaĝ'o'j. Ĉiu'j est'as ole'it'a'j, ban'it'a'j.

Ili'a'j edz'in'o'j prepar'as nutr'aĵ'o'n aŭ vest'o'j'n; ili'a'j infan'o'j lud'as aŭ lern'as.

La tiam'a kamp'ar'an'o, kiel vi vid'as, manĝ'is tritik'a'n pan'o'n, fazeol'o'n, fiŝ'o'j'n kaj frukt'o'j'n, trink'is bier'o'n kaj vin'o'n, kaj rigard'u, kiel bel'a'j est'is la kruĉ'o'j kaj plad'o'j! Rigard'u la kuf'o'j'n, antaŭ'tuk'o'j'n kaj mantel'o'j'n de la vir'o'j: ĉio est'as ornam'it'a per divers'kolor'a'j brod'aĵ'o'j. Ankoraŭ pli bel'e est'as brod'it'a'j la ĉemiz'o'j de la vir'in'o'j... Kaj ĉu vi vid'as, kiel zorg'e ili komb'is si'n, kia'j'n pingl'o'j'n ili port'is, kia'j'n orel'ring'o'j'n kaj bracelet'o'j'n? Ĉi tiu'j ornam'o'j est'as far'it'a'j el bronz'o kaj kolor'a emajl'o; sed vi pov'as renkont'i ankaŭ or'o'n, almenaŭ or'a'j'n faden'o'j'n.

Lev'u nun vi'a'j'n okul'o'j'n supr'e'n, al la ofic'ist'o'j. Ili port'as mantel'o'j'n, sed ĉiu kamp'ar'an'o hav'as sam'a'n en fest'a'j tag'o'j. Ili si'n nutr'as, sam'e, kiel la kamp'ar'an'o'j, t. e. sufiĉ'e, sed simpl'e.

Ili'a'j mebl'o'j est'as pli elegant'a'j, ol tiu'j de la kamp'ar'an'o'j, kaj pli oft'e oni renkont'as en ili'a'j kest'o'j or'a'j'n ring'o'j'n. Ili vojaĝ'as sur azen'o'j aŭ en vetur'il'o'j, tir'at'a'j de bov'o'j.

Pentuer frap'is la man'o'j'n kaj mov'ad'o ek'reg'is en la viv'ant'a bild'o. La kamp'ar'an'o'j komenc'is don'i al la ofic'ist'o'j korb'o'j'n da vin'ber'o'j, sak'o'j'n da horde'o, piz'o kaj tritik'o, kruĉ'o'j'n da vin'o, bier'o, lakt'o kaj miel'o, grand'a'n kvant'o'n da ĉas'aĵ'o kaj teks'aĵ'o'j'n blank'a'j'n kaj kolor'a'j'n. La ofic'ist'o'j akcept'is la produkt'o'j'n, part'o'n las'is al si, sed la objekt'o'j'n plej bel'a'j'n kaj mult'e'kost'a'j'n ili puŝ'is supr'e'n, al la tron'o. La etaĝ'o, kie est'is la simbol'o de la faraon'a pov'o, est'is super'ŝut'it'a per produkt'o'j, kiu'j form'is kvazaŭ mont'et'o'n.

— Vi vid'as, respekt'ind'a'j, — daŭr'ig'is Pentuer— ke en la tiam'a'j temp'o'j, kiam la kamp'ar'an'o'j est'is sat'a'j kaj ne sen'hav'a'j, la trezor'ej'o de la faraon'o apenaŭ pov'is en'ten'i la ofer'o'j'n de la regn'an'o'j. Kaj nun rigard'u: kio est'as hodiaŭ...

Nov'a signal'o. Fal'is la du'a part'o de la kurten'o kaj aper'is ali'a bild'o, en la ĝeneral'a'j trajt'o'j simil'a al la unu'a.

— Jen est'as la nun'a'j kamp'ar'an'o'j— dir'is Pentuer kaj en li'a voĉ'o son'is ekscit'o. — Ili'a korp'o konsist'as el la haŭt'o kaj ost'o'j, ili ŝajn'as mal'san'a'j, est'as mal'pur'a'j kaj ne ole'as si'n plu. Anstataŭ'e ili'a'j dors'o'j est'as vund'it'a'j per la baston'o'j.

Oni ne vid'as ĉe ili bov'o'j'n aŭ azen'o'j'n, ĉar al kio serv'us la brut'o'j, se la plug'il'o'n tren'as ili'a'j infan'o'j kaj edz'in'o? ... Ili'a'j pioĉ'o'j kaj ŝovel'il'o'j est'as lign'a'j, kaj tia'j il'o'j facil'e difekt'iĝ'as kaj pli'grand'ig'as la labor'o'n. vest'o'j'n ili tut'e ne posed'as, nur la vir'in'o'j port'as dik'a'j'n ĉemiz'o'j'n kaj eĉ en la sonĝ'o ne vid'as brod'aĵ'o'j'n, per kiu'j si'n ornam'is ili'a'j av'o'j kaj av'in'o'j.

Rigard'u: kio'n manĝ'as la kamp'ar'an'o. Ia'foj'e horde'o'n kaj sek'ig'it'a'j'n fiŝ'o'j'n, ĉiam lotus'a'j'n grajn'o'j'n, mal'oft'e frit'is plat'a'n kuk'o'n, neniam viand'o'n, bier'o'n aŭ vin'o'n. Vi demand'os: kie mal'aper'is li'a'j vaz'o'j kaj mebl'o'j? Li hav'as nenia'j'n, ekster la kruĉ'o por akv'o, ĉar kie li met'us ili'n en la tru'o, en kiu li loĝ'as?

...

Pardon'u al mi tio'n, al kio mi nun turn'os vi'a'n atent'o'n. Tie kelk'e da infan'o'j kuŝ'as sur la plank'o: tio signif'as, ke ili mort'is... Est'as strang'a afer'o, kiel mult'e da infan'o'j de la kamp'ar'an'o'j mort'as nun de mal'sat'o kaj labor'o! Kaj tiu'j est'as la plej feliĉ'a'j: ĉar la ali'a'j, kiu'j rest'as viv'ant'a'j, ir'as sub la baston'o'n de la intendant'o'j aŭ est'as vend'at'a'j al Fenici'an'o'j, kvazaŭ ŝaf'id'o'j...

La emoci'o romp'is li'a'n voĉ'o'n. Li ripoz'is moment'o'n kaj daŭr'ig'is mez'e de la koler'a silent'o de la pastr'o'j:
— Kaj nun rigard'u la ofic'ist'o'j'n: kiel fortik'a'j ili est'as, roz'a'j, bel'e vest'it'a'j! ... Ili'a'j edz'in'o'j port'as or'a'j'n bracelet'o'j'n kaj orel'ring'o'j'n kaj tiel delikat'a'j'n vest'o'j'n, ke la princ'o'j pov'us envi'i al ili. Ĉe la kamp'ar'an'o'j oni ne vid'as bov'o'n aŭ azen'o'n; kontraŭ'e la ofic'ist'o'j vojaĝ'as sur ĉeval'o'j aŭ en port'il'o'j... Ili trink'as vin'o'n kaj nur bon'a'n vin'o'n...

Li ek'frap'is la man'o'j'n kaj re'e far'iĝ'is mov'ad'o. La kamp'ar'an'o'j komenc'is don'i al la ofic'ist'o'j: sak'o'j'n da gren'o, korb'o'j'n da frukt'o'j, vin'o'n, best'o'j'n... Ĉi tiu'j'n objekt'o'j'n la ofic'ist'o'j, kiel antaŭ'e, met'is ĉe la tron'o, sed en mult'e mal'pli grand'a kvant'o. Sur la reĝ'a etaĝ'o ne est'is plu mont'et'o da produkt'o'j. Kontraŭ'e la etaĝ'o de la ofic'ist'o'j est'is super'ŝut'it'a...

— Jen est'as la nun'a Egipt'o— dir'is Pentuer. — Mizer'a'j kamp'ar'an'o'j, riĉ'a'j skrib'ist'o'j, la trezor'ej'o ne tiel plen'a kiel antaŭ'e.

Kaj nun...

Li far'is sign'o'n kaj okaz'is io ne'atend'it'a. Ia'j man'o'j komenc'is for'pren'i: gren'o'n, frukt'o'j'n kaj teks'aĵ'o'j'n de la etaĝ'o'j de la faraon'o kaj de la ofic'ist'o'j. Kaj kiam la kvant'o da komerc'aĵ'o'j tre mal'grand'iĝ'is, la sam'a'j man'o'j komenc'is kapt'i kaj for'konduk'i kamp'ar'an'o'j'n, ili'a'j'n edz'in'o'j'n kaj infan'o'j'n...

La spektator'o'j rigard'is kun mir'o la strang'a'j'n ag'o'j'n de la mister'a'j person'o'j. Subit'e iu ek'kri'is:
— Tio est'as Fenici'an'o'j! ... Ili tiel rab'as ni'n! ...

— Jes, sankt'a'j patr'o'j, — dir'is Pentuer. — Tio est'as la man'o'j de Fenici'an'o'j, kaŝ'it'a'j inter ni. Ili rab'as la reĝ'o'n kaj la skrib'ist'o'j'n, kaj la kamp'ar'an'o'j'n ili sklav'ig'as, kiam al la kompat'ind'a'j rest'is plu nenio...

— Jes! ... Ŝakal'o'j! ... Mal'ben'o al ili! ... Oni dev'as for'pel'i la kanajl'o'j'n! — kri'is la pastr'o'j. — Ili plej mult'e mal'util'as la ŝtat'o'n...

Sed ne ĉiu'j tiel kri'is.

Kiam ĉio ek'silent'is, Pentuer ordon'is port'i la torĉ'o'j'n en ali'a'n part'o'n de la kort'o kaj konduk'is tie'n si'a'j'n aŭskult'ant'o'j'n.

Tie est'is nenia'j viv'ant'a'j bild'o'j, sed kvazaŭ industri'a ekspozici'o.

— Bon'vol'u ek'rigard'i— dir'is li. — Dum la dinasti'o XIX - a tiu'j'n ĉi objekt'o'j'n al'send'ad'is al ni la ekster'land'ul'o'j: el la land'o Punt ni hav'is parfum'o'j'n, el Siri'o or'o'n, fer'a'j'n arm'il'o'j'n kaj milit'a'j'n vetur'il'o'j'n. Jen ĉio.

Sed tiam Egipt'o produkt'is... Rigard'u tiu'j'n ĉi grand'eg'a'j'n kruĉ'o'j'n: kiom da form'o'j kaj kolor'o'j! ...

Aŭ la mebl'o'j'n: ĉi tiu seĝ'o est'as inkrust'it'a per dek mil pec'o'j da or'o, perlamot'o kaj kolor'a lign'o... Rigard'u la tiam'a'j'n vest'o'j'n: kia'j brod'aĵ'o'j, kia delikat'ec'o de la teks'aĵ'o'j, kiom da kolor'o'j! ... Kaj la bronz'a'j glav'o'j, pingl'o'j, bracelet'o'j, orel'ring'o'j, agronomi'a'j kaj meti'a'j il'o'j! ... Ĉio'n ĉi oni far'is ĉe ni dum la dinasti'o XIX - a.

Li trans'ir'is al ali'a grup'o.

— Kaj hodiaŭ, rigard'u: la kruĉ'o'j est'as mal'grand'a'j kaj preskaŭ sen ornam'o'j, la mebl'o'j simpl'a'j, la teks'aĵ'o'j mal'delikat'a'j kaj unu'ton'a'j. Neniu el la nun'a'j produkt'o'j pov'as est'i kompar'at'a kun la tiam'a'j rilat'e la grand'ec'o'n, fortik'ec'o'n kaj bel'ec'o'n.

Kial?

Li ir'is kelk'e da paŝ'o'j antaŭ'e'n kaj ĉirkaŭ'it'a de la torĉ'o'j dir'is:
— Jen est'as la grand'a nombr'o da komerc'aĵ'o'j, kiu'j'n liver'as al ni Fenici'an'o'j, el divers'a'j part'o'j de la mond'o. Kelk'dek'o da parfum'o'j, kolor'a'j vitr'o'j, mebl'o'j, vaz'o'j, teks'aĵ'o'j, vetur'il'o'j, ĉio ĉi ven'as al ni el Azi'o kaj est'as aĉet'at'a de ni.

Ĉu vi kompren'as nun, kial Fenici'an'o'j for'pren'ad'is de la skrib'ist'o'j kaj faraon'o gren'o'n, frukt'o'j'n kaj brut'o'j'n? ... Por tiu'j fremd'a'j produkt'o'j, kiu'j ruin'ig'is ni'a'j'n meti'ist'o'j'n, kiel la akrid'o la herb'o'n.

La pastr'o moment'o'n ripoz'is kaj daŭr'ig'is:
— Inter la komerc'aĵ'o'j, liver'at'a'j de Fenici'an'o'j al la faraon'o, nomarĥ'o'j kaj skrib'ist'o'j, la unu'a'n lok'o'n okup'as la or'o. Ĉi tiu spec'o de komerc'o est'as la plej bon'a bild'o de la mal'feliĉ'o'j, kiu'j'n Azi'an'o'j al'tir'as al Egipt'o.

Se iu pren'as de ili unu talent'o'n da or'o, li dev'as post tri jar'o'j re'don'i al ili du talent'o'j'n. Sed plej oft'e Fenici'an'o'j, sub pretekst'o mal'grand'ig'i la embaras'o'n de la ŝuld'ant'o, jen'e anstataŭ'as al li la pag'o'n: la ŝuld'ant'o, por ĉiu prunt'it'a talent'o, farm'don'as al ili, por tri jar'o'j, du mezur'o'j'n da ter'o kun tri'dek du hom'o'j...

Rigard'u tie'n, ekscelenc'o'j, — dir'is li, montr'ant'e la pli bon'e lim'ig'it'a'n part'o'n de la kort'o. — Tiu kvadrat'o da ter'o, cent ok'dek paŝ'o'j'n long'a kaj larĝ'a, signif'as du mezur'o'j'n; la grup'o de vir'o'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j prezent'as ok famili'o'j'n. Ĉio ĉi kun'e, la hom'o'j kaj ter'o, ir'as en terur'a'n sklav'ec'o'n por tri jar'o'j.

Dum tiu ĉi temp'o ili'a posed'ant'o, faraon'o aŭ nomarĥ'o, hav'as de ili nenia'n profit'o'n; kaj kiam pas'os la tri jar'o'j, li re'pren'as la ter'o'n el'ĉerp'it'a'n kaj la hom'o'j'n... ne pli mult'e ol du'dek...

La ali'a'j pere'is en la turment'o'j...

La ĉe'est'ant'o'j murmur'is de terur'o.

— Mi dir'is, ke du mezur'o'j'n da ter'o kaj tri'dek du hom'o'j'n pren'as Fenici'an'o por tri jar'o'j, se li prunt'as unu talent'o'n da or'o. Rigard'u, kia pec'o da ter'o tio est'as kaj kia ar'o da hom'o'j, kaj nun ek'rigard'u mi'a'n man'o'n...

La or'a pec'o, kiu'n mi ten'as, mal'pli grand'a ol kok'in'a ov'o, est'as unu talent'o! ...

Ĉu vi taks'as, ekscelenc'o'j, la tut'a'n mal'honest'ec'o'n de Fenici'an'o'j en tia komerc'o? Ĉi tiu mal'grand'a pec'o da or'o en la real'ec'o posed'as nenia'j'n mult'valor'a'j'n ec'o'j'n: ĝi est'as flav'a, pez'a; ne rust'as, jen ĉio. Sed la hom'o ne pov'as si'n vest'i per or'o, nek kviet'ig'i la mal'sat'o'n, aŭ soif'o'n... Se mi posed'us amas'o'n da or'o, grand'a'n kiel piramid'o, mi est'us ĉe ĝi sam'e mizer'a, kiel Libi'an'o, erar'vag'ant'a en la okcident'a dezert'o, kiam li ne hav'as daktil'o'j'n, nek akv'o'n.

Kaj rigard'u, por pec'et'o de tiu ĉi sen'util'a aĵ'o Fenici'an'o pren'as pec'o'n da ter'o, kiu pov'as nutr'i kaj vest'i tri'dek du hom'o'j'n, kaj krom tio li pren'as ankaŭ ili'n! ... Dum tri jar'o'j li ekspluat'as la est'aĵ'o'j'n, kiu'j sci'as kultur'i, sem'i kaj rikolt'i, far'i farun'o'n kaj bier'o'n, teks'i vest'o'j'n, konstru'i dom'o'j'n, fabrik'i mebl'o'j'n...

En la sam'a temp'o la faraon'o aŭ nomarĥ'o dum tri jar'o'j est'as sen'ig'it'a je la serv'o'j de tiu'j ĉi hom'o'j. Ili ne pag'as al li impost'o'j'n, ne port'as ŝarĝ'o'j'n post la arme'o, sed labor'as por la profit'o de avid'a Fenici'an'o.

Ĉu vi sci'as, ekscelenc'o'j, ke en la nun'a temp'o ne ekzist'as jar'o, en kiu en tiu aŭ ali'a nomes'o ne eksplod'as ribel'o de kamp'ar'an'o'j, konsum'it'a'j de la mal'san'o, tro'ŝarĝ'it'a'j per la labor'o, batat'a'j per la baston'o'j. Unu part'o de ĉi tiu'j hom'o'j pere'as, ali'a'j est'as send'at'a'j en min'ej'o'j'n, kaj la loĝ'ant'ar'o pli kaj pli mal'grand'iĝ'as, nur tial, ke Fenici'an'o don'is al iu pec'o'n da or'o!

... Ĉu oni pov'as imag'i pli grand'a'n mal'feliĉ'o'n, kaj ĉu en tia'j kondiĉ'o'j Egipt'o ne perd'os ĉiu'jar'e ter'o'n kaj hom'o'j'n? La feliĉ'a'j milit'o'j ruin'ig'is ni'a'n land'o'n, sed la fenici'a or'a komerc'o fin'mort'ig'os ĝi'n.

Sur la vizaĝ'o'j de la pastr'o'j oni pov'is leg'i kontent'ec'o'n: ili pli volont'e aŭskult'is pri la tromp'em'o de Fenici'an'o'j, ol pri la luks'o de la skrib'ist'o'j.

Pentuer ripoz'is moment'o'n, post'e li turn'is si'n al la princ'o.

— De kelk'e da monat'o'j, — dir'is li— kun mal'trankvil'o vi demand'as, di'a serv'ist'o Ramses: kial mal'grand'iĝ'is la en'spez'o'j de li'a sankt'ec'o? La saĝ'o de la di'o'j montr'is al vi, ke mal'grand'iĝ'is ne nur la trezor'o'j, sed ankaŭ la arme'o, kaj ke ambaŭ ĉi tiu'j font'o'j de la reĝ'a potenc'o mal'grand'iĝ'ad'os sen'ĉes'e. Kaj tio fin'iĝ'os per plen'a ruin'o de la ŝtat'o, aŭ la ĉiel'o send'os al Egipt'o monarĥ'o'n, kiu halt'ig'os la flu'o'n de la mal'feliĉ'o'j, kiu'j de kelk'e da jar'cent'o'j super'verŝ'as la patr'uj'o'n.

La trezor'ej'o de la faraon'o'j est'is plen'a, kiam ni hav'is mult'e da ter'o kaj da loĝ'ant'o'j. Oni do dev'as for'ŝir'i de la dezert'o la frukt'o'don'a'j'n ter'o'j'n, kiu'j'n ĝi en'glut'is, kaj liber'ig'i la popol'o'n de la ŝarĝ'o'j, kiu'j mal'fort'ig'as kaj mal'grand'ig'as la loĝ'ant'ar'o'n.

La pastr'o'j re'e komenc'is mal'trankvil'iĝ'i de tim'o, ke Pentuer ne parol'u du'a'n foj'o'n pri la skrib'ist'o'j.

— Vi vid'is, princ'o, per vi'a'j propr'a'j okul'o'j kaj ĉe atest'ant'o'j, ke en la epok'o, kiam la popol'o est'is sat'a, bel'a kaj kontent'a, la reĝ'a trezor'ej'o est'is plen'a. Sed kiam la popol'o far'iĝ'is mizer'a, kiam la vir'in'o'j kaj infan'o'j dev'is si'n jung'i al la plug'il'o, kiam la lotus'a'j grajn'o'j anstataŭ'is la tritik'o'n kaj viand'o'n, la trezor'ej'o mal'riĉ'iĝ'is. Se do vi vol'as al'konduk'i la ŝtat'o'n al tia potenc'o, kia'n ĝi posed'is antaŭ la milit'o'j de la dinasti'o XIX - a, se vi dezir'as, ke la faraon'o, li'a'j skrib'ist'o'j kaj arme'o naĝ'u en riĉ'aĵ'o'j, cert'ig'u al la land'o long'a'n pac'o'n, kaj al la popol'o bon'a'n stat'o'n. La matur'a'j hom'o'j re'e manĝ'u viand'o'n, kaj port'u brod'it'a'j'n vest'o'j'n, la infan'o'j, anstataŭ ĝem'i sub la vip'o'j kaj mort'i de labor'o, lud'u aŭ lern'u.

Memor'u fin'e, ke Egipt'o port'as sur si'a brust'o venen'a'n serpent'o'n...

La ĉe'est'ant'o'j aŭskult'is kun atent'o kaj tim'o.

— Ĉi tiu serpent'o, kiu suĉ'as la sang'o'n de la popol'o, la riĉ'aĵ'o'j'n de la nomarĥ'o'j, la potenc'o'n de la faraon'o, est'as Fenici'an'o'j! ...

— For ili'n! ...— kri'is la ĉe'est'ant'o'j. — Oni dev'as nul'ig'i ĉiu'j'n ŝuld'o'j'n... Oni ne en'las'u plu ili'a'j'n komerc'ist'o'j'n kaj ŝip'o'j'n...

Kviet'ig'is ili'n la ĉef'pastr'o Mefres, kiu kun larm'o'j en la okul'o'j si'n turn'is al Pentuer:
— Mi ne dub'as, ke per vi'a buŝ'o parol'is al ni la sankt'a Hator. Ne nur tial, ke hom'o ne pov'us est'i tiel saĝ'a kaj ĉio'sci'a, kiel vi, sed ankaŭ tial, ke mi rimark'is super vi'a kap'o flam'et'o'j'n en form'o de korn'o'j...

Mi dank'as vi'n pro la grand'a'j vort'o'j, per kiu'j vi dis'pel'is ni'a'n ne'sci'o'n... Mi ben'as vi'n kaj pet'as la di'o'j'n, ke ili nom'u vi'n mi'a post'e'ul'o, kiam mi est'os al'vok'it'a al ili'a juĝ'o...

Long'a aklam'o de la aŭskult'ant'o'j aprob'is la ben'o'n de la ĉef'pastr'o. La pastr'o'j est'is tiom pli kontent'a'j, ke sen'ĉes'e pend'is super ili tim'o, ke Pentuer re'e tuŝ'os la demand'o'n pri skrib'ist'o'j. Sed la saĝ'ul'o sci'is est'i moder'a: li montr'is la intern'a'n vund'o'n de la ŝtat'o, sed li ne flam'ig'is ĝi'n, kaj tial li'a triumf'o est'is plen'a.

La princ'o Ramses ne dank'is pentueron: li al'prem'is li'a'n kap'o'n al si'a brust'o. Neniu dub'is, ke la predik'o de la grand'a profet'o ek'sku'is la kor'o'n de la kron'princ'o, kaj ke ĝi est'as grajn'o, el kiu pov'as el'kresk'i la glor'o kaj feliĉ'o de Egipt'o.

En la sekv'int'a tag'o Pentuer, sen adiaŭ'o, ĉe la lev'iĝ'o de la sun'o for'las'is la templ'o'n kaj for'vetur'is Memfis'o'n.

Ramses dum kelk'e da tag'o'j parol'is kun neniu: li sid'is en la ĉel'o, aŭ promen'is en la ombr'a'j koridor'o'j kaj medit'is.

Fin'fin'e Pentuer dir'is nenio'n nov'a'n: ĉiu'j plend'is pri la mal'kresk'o de la ter'o'j kaj loĝ'ant'ar'o en Egipt'o, pri la mizer'o de la kamp'ar'an'o'j, pri la mal'just'ec'o de la skrib'ist'o'j kaj mal'honest'ec'o de Fenici'an'o'j. Sed la predik'o de la profet'o ord'ig'is li'a'j'n sen'ord'a'j'n sci'o'j'n, don'is al ili palp'ebl'a'j'n form'o'j'n kaj pli bon'e lum'ig'is kelk'a'j'n fakt'o'j'n.

Fenici'an'o'j ek'terur'is li'n: la princ'o ne kompren'is ĝis nun la grand'eg'o'n de la mal'feliĉ'o'j, kaŭz'at'a'j de ĉi tiu popol'o al la ŝtat'o. La terur'o est'is tiom pli fort'a, ke li ja mem si'a'j'n propr'a'j'n kamp'ar'an'o'j'n farm'don'is al Dagon kaj est'is atest'ant'o, kiel la bankier'o re'pren'is la ŝuld'o'j'n! ...

Sed la fakt'o, ke la princ'o si'n trov'is implik'it'a kun la mal'honest'ec'o de Fenici'an'o'j, al'konduk'is al strang'a rezultat'o: Ramses ne vol'is pens'i pri ili, kaj kiom da foj'o'j ek'flam'is en li koler'o kontraŭ ĉi tiu'j hom'o'j, tiom da foj'o'j esting'is ĝi'n la sent'o de la hont'o. Ĉu li ne est'is part'e ili'a kun'ul'o?

Kontraŭ'e, la princ'o bon'e kompren'is la grav'ec'o'n de la mal'grand'iĝ'o de la teritori'o kaj loĝ'ant'ar'o, kaj pri tio li precip'e insist'is en si'a'j medit'o'j.

— Se ni posed'us— dir'is li al si mem— la du milion'o'j'n da hom'o'j, kiu'j'n Egipt'o perd'is, oni pov'us kun ili'a help'o re'pren'i de la dezert'o la frukt'o'don'a'j'n ter'o'j'n, eĉ pli'grand'ig'i la teritori'o'n... Kaj, tiam, malgraŭ Fenici'an'o'j; ni'a'j kamp'ar'an'o'j viv'us pli bon'e kaj pli'grand'iĝ'us la en'spez'o'j de la ŝtat'o...

Sed kie pren'i la hom'o'j'n?

Okaz'o inspir'is al li la respond'o'n. Foj'e vesper'e, promen'ant'e en la ĝarden'o'j de la templ'o, la princ'o renkont'is ar'o'n de sklav'o'j, kiu'j'n la general'o nitager kapt'is sur la orient'a lim'o kaj send'is al la di'in'o Hator. Ĉi tiu'j hom'o'j est'is bon'e konstru'it'a'j; labor'is pli mult'e ol Egipt'an'o'j, kaj ĉar oni bon'e ili'n nutr'is, ili eĉ est'is kontent'a'j je si'a sort'o.

Kiam la princ'o rigard'is ili'n, fulm'o ek'lum'ig'is li'a'n anim'o'n:
de la emoci'o li preskaŭ perd'is la konsci'o'n. Egipt'o bezon'as hom'o'j'n, mult'e da hom'o'j, cent'o'j'n da mil'o'j, eĉ milion'o'n, aŭ du milion'o'j'n... Kaj jen ili est'as! ... Oni dev'as nur invad'i Azi'o'n, pren'i ĉio'n, kio'n oni renkont'os sur la voj'o, kaj send'i Egipt'o'n... Kaj ne fin'i la milit'o'n pli fru'e, ol oni kolekt'os tiom, ke ĉiu Egipt'an'o hav'os si'a'n sklav'o'n...

Tiel nask'iĝ'is plan'o simpl'a kaj kolos'a, dank’ al kiu la ŝtat'o dev'is akir'i loĝ'ant'ar'o'n, la kamp'ar'an'o'j help'ant'o'j'n en la labor'o, kaj la trezor'ej'o de la faraon'o font'o'n de en'spez'o'j, neniam sek'iĝ'ant'a'n.

La princ'o est'is rav'it'a, kvankam en la sekv'int'a tag'o vek'iĝ'is en li nov'a dub'o.

Pentuer insist'e proklam'is, kaj Herhor jam antaŭ li dir'is la sam'o'n, ke la font'o de la mal'feliĉ'o'j de Egipt'o est'is la venk'a'j milit'o'j.

Do oni ne pov'as re'lev'i Egipt'o'n per nov'a milit'o.

— Pentuer est'as grand'a saĝ'ul'o kaj Herhor est'as grand'a saĝ'ul'o— pens'is la princ'o. — Se ili opini'as la milit'o'n mal'util'a, se sam'e opini'as la ĉef'pastr'o Mefres kaj ali'a'j pastr'o'j, ebl'e la milit'o ver'e est'as danĝer'a afer'o? ...

Kaj ĝi dev'as est'i tia, se tio'n dir'as tiom da saĝ'a'j kaj sankt'a'j hom'o'j.

La princ'o est'is profund'e ĉagren'it'a. Li el'pens'is simpl'a'n rimed'o'n re'lev'i Egipt'o'n, kaj la pastr'o'j cert'ig'is, ke ĝust'e tio pov'is definitiv'e ruin'ig'i la land'o'n.

La pastr'o'j, la plej saĝ'a'j kaj sankt'a'j hom'o'j.

Sed baldaŭ okaz'is io, kio mal'varm'ig'is iom la kred'o'n de la princ'o al la ver'dir'em'o de la pastr'o'j, aŭ pli ĝust'e, re'vek'is en li la antaŭ'a'n mal'kred'em'o'n.

Foj'e li ir'is kun kurac'ist'o en la bibliotek'o'n. La voj'o pas'is tra mal'vast'a kaj mal'lum'a koridor'o, de kiu la kron'princ'o for'ir'is kun abomen'o.

— Mi ne ir'os tra ĝi! — dir'is li.

— Kial? — demand'is la kurac'ist'o kun mir'o.

— Ĉu vi ne memor'as, sankt'a patr'o, ke en la fin'o de tiu ĉi koridor'o est'as kel'o, en kiu vi kruel'e martir'is perfid'ul'o'n?

— Ah, jes! ...— respond'is la kurac'ist'o. — Ĉi tie est'as kel'o, en kiu'n ni verŝ'is bol'ant'a'n peĉ'o'n...

— Kaj vi mort'ig'is hom'o'n...

La kurac'ist'o ek'rid'et'is. Li est'is bon'a kaj gaj'a hom'o. Vid'ant'e la indign'o'n de la princ'o, li dir'is post mal'long'a pri'pens'o:
— Jes, mal'permes'it'e est'as al iu ajn perfid'i la sankt'a'j'n mister'o'j'n... Kompren'ebl'e... Antaŭ ĉiu pli grand'a solen'o ni re'memor'ig'as tio'n al la jun'a'j kandidat'o'j je pastr'o'j.

Li'a ton'o est'is tiel strang'a, ke Ramses postul'is klar'ig'o'j'n.

— Mi ne pov'as perfid'i la mister'o'j'n, — respond'is la kurac'ist'o— sed... Se vi'a alt'ec'o promes'os est'i diskret'a, mi rakont'os al vi histori'o'n.

Ramses promes'is, la kurac'ist'o rakont'is jen'o'n:
— Egipt'a pastr'o, vizit'ant'e la templ'o'j'n de la idol'an'a land'o Aram, renkont'is en unu el ili hom'o'n, kiu ŝajn'is al li tre gras'a kaj kontent'a; kvankam li port'is mizer'a'j'n vest'o'j'n.

” Klar'ig'u al mi— demand'is la pastr'o la gaj'a'n mizer'ul'o'n— kial, kvankam vi est'as mal'riĉ'a, vi hav'as korp'o'n gras'a'n, kvazaŭ la estr'o de la templ'o'j? ”
La hom'o, ĉirkaŭ'rigard'int'e, ĉu iu ne aŭskult'as, respond'is:
” Mi hav'as tre lament'a'n voĉ'o'n, mi est'as martir'o en la templ'o. Kiam la popol'o kun'ven'as por la di'serv'o, mi en'glit'as en la kel'o'n kaj ĝem'as per ĉiu'j fort'o'j; por tio oni don'as al mi ne mal'bon'a'n manĝ'o'n dum la tut'a jar'o, kaj kruĉ'o'n da bier'o por ĉiu martir'a tag'o... ”
— Tiel est'as en la idol'an'a land'o Aram— fin'is la kurac'ist'o, met'ant'e fingr'o'n sur la lip'o'j'n. — Memor'u, princ'o, kio'n vi promes'is al mi, kaj pens'u pri ni'a bol'ant'a peĉ'o, kio'n vi vol'as...

La rakont'o re'e ekscit'is la princ'o'n. Li iom trankvil'iĝ'is, ek'sci'int'e, ke oni ne mort'ig'is en la templ'o hom'o'n, sed sam'temp'e re'vek'iĝ'is en li ĉiu'j antaŭ'a'j suspekt'o'j kontraŭ la pastr'o'j...

Ke ili tromp'as la simpl'ul'o'j'n, pri tio li sci'is. Li ja memor'is de si'a temp'o en la lern'ej'o, la procesi'o'n de la sankt'a bov'o Apis. La popol'o est'is cert'a, ke Apis konduk'as la pastr'o'j'n; sed ĉiu lern'ant'o sci'is, ke la di'a best'o ir'as tie'n, kie'n vol'as la pastr'o'j.

Kiu do pov'as sci'i, ĉu la predik'o de Pentuer ne est'is procesi'o de Apis, destin'it'a por li? Tiel facil'e ja est'as ŝut'i sur ter'o'n divers'kolor'a'n fazeol'o'n aŭ aranĝ'i viv'ant'a'j'n bild'o'j'n. Kiom da pli bel'a'j spektakl'o'j li vid'is: ekzempl'e la batal'o de Set kontraŭ Oziris'o, en kiu part'o'pren'is kelk'cent'o da person'o'j... Kaj ĉu eĉ tiam ne tromp'is la pastr'o'j? Tio dev'is est'i batal'o de di'o'j, kaj batal'is ali'vest'it'a'j hom'o'j. Pere'ad'is en ĝi Oziris'o, kaj la pastr'o, lud'ant'a Oziris'o'n est'is san'a, kiel rinocer'o. Kia'j'n mirakl'o'j'n oni ne montr'is tie! ... La akv'o lev'iĝ'is, bru'eg'is la tondr'o, la ter'o trem'is kaj el'ig'is fajr'o'n. Kaj ĉio ĉi est'is tromp'o. Kial do la spektakl'o de Pentuer dev'is est'i ver'o?

Ceter'e, la princ'o ne sen'baz'e suspekt'is, ke oni vol'is li'n tromp'i. Jam est'is tromp'o la hom'o, ĝem'ant'a en la kel'o kaj martir'at'a per bol'ant'a peĉ'o. Sed tio ne est'is grav'a. Pli grav'a est'is tio, pri kio la princ'o konvink'iĝ'is jam mult'foj'e, ke Herhor ne vol'is milit'o'n, Mefres ankaŭ ne vol'is milit'o'n, kaj Pentuer est'is la help'ant'o de unu, la favor'at'o de la ali'a.

Tia est'is la batal'o, kiu bol'is en la anim'o de la princ'o: jen li pens'is, ke li ĉio'n kompren'as, jen re'e ĉirkaŭ'is li'n mal'lum'o; jen li est'is plen'a de esper'o, jen li dub'is pri ĉio. De unu hor'o al ali'a, de unu tag'o al ali'a li'a anim'o lev'iĝ'is kaj mal'lev'iĝ'is, kiel la akv'o'j de Nil'o dum unu tut'a jar'o.

Iom post iom Ramses re'trov'is la egal'pez'o'n, kaj kiam ven'is la temp'o for'las'i la templ'o'n, li'a'j opini'o'j est'is jam klar'e formul'it'a'j.

Antaŭ ĉio li bon'e kompren'is, kio'n bezon'as Egipt'o: pli mult'e da ter'o kaj pli mult'e da hom'o'j.

Du'e li kred'is, ke la plej bon'a rimed'o akir'i hom'o'j'n est'as milit'o kontraŭ Azi'o. Tamen Pentuer pen'is pruv'i al li, ke la milit'o pov'is nur pli'grand'ig'i la mal'feliĉ'o'j'n de la ŝtat'o. Aper'as nov'a demand'o: ĉu Pentuer dir'is ver'o'n aŭ mensog'is?

Se li dir'is la ver'o'n, li dron'ig'is Ramses'o'n en mal'esper'o'n, ĉar la princ'o ne vid'is, ekster la milit'o, ali'a'n rimed'o'n por re'lev'i la ŝtat'o'n. Sen milit'o Egipt'o ĉiu'jar'e perd'os iom da loĝ'ant'ar'o kaj pli'grand'iĝ'os la ŝuld'o'j de la faraon'o, ĝis ĉio ĉi fin'iĝ'os per terur'a katastrof'o, ebl'e jam dum la sekv'ont'a reg'ad'o.

Kaj se Pentuer mensog'is? Kial li far'us tio'n? Kompren'ebl'e instig'it'a de Herhor, Mefres kaj de la tut'a pastr'ar'o. Sed kial la pastr'o'j ne vol'is milit'o'n? Kia'j est'is ili'a'j motiv'o'j? Ĉiu milit'o ja al'port'is plej grand'a'j'n profit'o'j'n al ili kaj al la faraon'o.

Ceter'e ĉu la pastr'o'j pov'is tromp'i li'n en tiel grav'a afer'o?

Est'as ver'e, ke ili far'is tio'n oft'e, sed en mal'grav'a'j afer'o'j, sed ne en la afer'o'j pri la est'ont'ec'o kaj sort'o de la ŝtat'o. Oni ne pov'as ankaŭ dir'i, ke ili ĉiam tromp'is. Ili ja est'as la serv'ist'o'j de la di'o'j kaj la gard'ist'o'j de la grand'a'j mister'o'j. En ili'a'j templ'o'j loĝ'as spirit'o'j, Ramses mem konvink'iĝ'is pri tio en la unu'a nokt'o de si'a loĝ'ad'o ĉe la templ'o.

Kaj se la di'o'j ne permes'as al la profan'o'j proksim'iĝ'i al si'a'j altar'o'j, se ili tiel vigl'e gard'as la templ'o'j'n, kial ili ne gard'us Egipt'o'n, kiu est'as ili'a plej grand'a templ'o?

Kiam post kelk'e da tag'o'j, post solen'a di'serv'o, ben'at'a de la pastr'o'j, Ramses for'las'is la templ'o'n de Hator, du demand'o'j okup'is li'a'j'n pens'o'j'n:
Ĉu milit'o kontraŭ Azi'o pov'us mal'util'i Egipt'o'n?

Ĉu la pastr'o'j pov'us en ĉi tiu demand'o tromp'i li'n, la kron'princ'o'n?

IV

Akompan'at'a de kelk'e da oficir'o'j la princ'o rajd'is sur ĉeval'o al Pi - Bast, la fam'a ĉef'urb'o de la nomes'o Habu.

Pas'is la monat'o Paoni, komenc'iĝ'is Epifi ( april'o, maj'o) . La sun'o est'is en si'a zenit'o, antaŭ'dir'ant'e la sezon'o'n de la varm'eg'o'j, plej mal'agrabl'a'n en Egipt'o. Jam kelk'e da foj'o'j lev'iĝ'is la terur'a vent'o de la dezert'o; la hom'o'j kaj best'o'j sven'iĝ'ad'is de la varm'eg'o, sur la kamp'o'j'n kaj arb'o'j'n komenc'is fal'i griz'a polv'o, sub kiu mort'as la kresk'aĵ'o'j.

La roz'o'j jam est'is kolekt'it'a'j kaj oni far'is el ili esenc'o'n; la gren'o'j est'is rikolt'it'a'j kaj la trifoli'o jam du'a'foj'e. La gru'o'j kaj la sitel'o'j labor'is kun du'obl'a fervor'o, dis'verŝ'ant'e mal'pur'a'n akv'a'n sur la ter'o, por prepar'i ĝi'n al nov'a sem'o. Oni komenc'is ŝir'kolekt'i la fig'o'j'n kaj vin'ber'o'j'n.

La akv'o de Nil'o mal'lev'iĝ'is, la kanal'o'j est'is mal'profund'a'j kaj mal'bon'odor'a'j. Super la tut'a land'o pend'is delikat'a polv'o en la radi'o'j de la brul'ig'ant'a sun'o.

Malgraŭ tio la princ'o rajd'is kontent'a. La pent'a viv'o de la templ'o ted'is li'n; li ek'sopir'is al festen'o'j, vir'in'o'j kaj bru'o.

La ĉirkaŭ'aĵ'o, kvankam eben'a kaj unu'form'e dis'tranĉ'it'a de la kanal'a ret'o, est'is interes'a. En la nomes'o Habu viv'is ali'a loĝ'ant'ar'o: ne en'land'a'j Egipt'an'o'j, sed post'e'ul'o'j de la batal'em'a'j Hiksos'o'j, kiu'j iam invad'is Egipt'o'n kaj reg'is ĝi'n dum kelk'e da jar'cent'o'j.

La ver'a'j Egipt'an'o'j mal'estim'is ĉi tiu'n rest'aĵ'o'n de la for'pel'it'a'j venk'int'o'j, sed Ramses rigard'is ili'n kun plezur'o. Ili est'is vir'o'j alt'a'j, kun fier'a mien'o kaj vir'a energi'o en la vizaĝ'o. Antaŭ la princ'o kaj la oficir'o'j ili ne fal'ad'is sur la vizaĝ'o'n kiel Egipt'an'o'j, rigard'is la alt'rang'ul'o'j'n sen mal'bon'vol'o, sed ankaŭ sen tim'o. Ili ne hav'is ankaŭ dors'o'j'n, kovr'it'a'j'n de cikatr'o'j de la baston'o'j; la skrib'ist'o'j respekt'is ili'n, sci'ant'e, ke batat'a Hiksos re'don'as la bat'o'j'n kaj ia'foj'e mort'ig'as la persekut'ant'o'n. Fin'e Hiksos'o'j posed'is la favor'o'n de la faraon'o, ĉar ĉi tiu popol'o liver'is la plej bon'a'j'n milit'ist'o'j'n.

Ju pli proksim'iĝ'is la kron'princ'o al Pi - Bast, kies templ'o'j'n kaj palac'o'j'n oni vid'is tra la polv'a nebul'o kvazaŭ tra vual'o'j, des pli viv'plen'a far'iĝ'is la ĉirkaŭ'aĵ'o. Per la vast'a voj'o kaj per la najbar'a'j kanal'o'j oni transport'is: brut'o'j'n, tritik'o'n, frukt'o'j'n, vin'o'n, flor'o'j'n, pan'o'j'n kaj mult'a'j'n ali'a'j'n objekt'o'j'n de la ĉiu'tag'a uz'ad'o. La flu'o de la hom'o'j kaj komerc'aĵ'o'j, rapid'ant'a'j al la urb'o, bru'a kaj dens'a, kvazaŭ ĉe Memfis'o en la fest'a'j tag'o'j, ĉi tie est'is ordinar'a afer'o. Ĉirkaŭ Pi - Bast dum la tut'a jar'o reg'is tumult'o de foir'o, kiu silent'iĝ'is nur nokt'e.

La kaŭz'o de tio est'is simpl'a: la urb'o hav'is la feliĉ'o'n posed'i antikv'a'n kaj fam'a'n templ'o'n de Astarte, respekt'at'a de la tut'a okcident'a Azi'o kaj al'tir'ant'a amas'o'n da pilgrim'o'j. Sen tro'ig'o oni pov'as dir'i, ke apud Pi - Bast ĉiu'tag'e met'is si'a'j'n tend'o'j'n tri'dek mil ekster'land'ul'o'j: Sasĥu aŭ Arab'o'j, Fenici'an'o'j, Hebre'o'j, filistinoj, Ĥet'o'j, Asiri'an'o'j kaj ali'a'j. La egipt'a reg'ist'ar'o amik'e rilat'is al la pilgrim'o'j, kiu'j al'port'is la ĝi grand'a'j'n en'spez'o'j'n; la pastr'o'j toler'is ili'n, kaj la loĝ'ant'ar'o de la najbar'a'j nomes'o'j volont'e komerc'is kun ili.

Unu hor'o'n da voj'o de la urb'o oni pov'is vid'i la ter'dom'et'o'j'n kaj la tend'o'j'n de la pilgrim'o'j, konstru'it'a'j'n sur la nud'a ter'o.

Unu'j sub la liber'a ĉiel'o prepar'is nutr'aĵ'o'n, ali'a'j aĉet'is la sen'ĉes'e al'flu'ant'a'j'n komerc'aĵ'o'j'n, ali'a'j ir'is procesi'e al la templ'o. Tie ĉi kaj tie kolekt'iĝ'is grand'a'j amas'o'j antaŭ la lok'o'j de lud'o'j, kie far'is spektakl'o'j'n la dres'ist'o'j de best'o'j, la sorĉ'ist'o'j de serpent'o'j, atlet'o'j, dan'cistin'o'j kaj ĵongl'ist'o'j.

Super la hom'a amas'o pend'is polv'o kaj tumult'o:
Ĉe la urb'a pord'eg'o salut'is Ramses'o'n li'a'j kort'eg'an'o'j kaj la nomarĥ'o de Habu kun la ofic'ist'o'j. La salut'o est'is bon'kor'a, sed mal'varm'a. La mir'ig'it'a vic - reĝ'o murmur'et'is al Tutmozis:
— Kio'n signif'as, ke vi rigard'as mi'n, kvazaŭ mi ven'us dis'don'i pun'o'j'n?

— Ĉar vi'a ekscelenc'o— respond'is la favor'at'o— hav'as vizaĝ'o'n de hom'o, kiu gast'is ĉe la di'o'j.

Li dir'is la ver'o'n. Ĉu de la asket'a viv'o, ĉu de la kun'est'ad'o kun la saĝ'a'j pastr'o'j, ĉu ebl'e de la long'a'j medit'o'j, la princ'o ŝanĝ'iĝ'is. Li mal'gras'iĝ'is, li'a vizaĝ'o brun'iĝ'is, en li'a fizionomi'o oni leg'is grand'a'n serioz'ec'o'n. Dum kelk'e da semajn'o'j li pli'mal'jun'iĝ'is je kelk'e da jar'o'j.

En unu el la ĉef'a'j strat'o'j de la urb'o tiel grand'a amas'o da hom'o'j puŝ'is unu'j la ali'a'j'n, ke la polic'ist'o'j est'is dev'ig'it'a'j dis'puŝ'i ili'n por liber'ig'i la voj'o'n al la kron'princ'o kaj li'a sekv'ant'ar'o. La popol'o ne salut'is la princ'o'n, sed amas'iĝ'is ĉirkaŭ mal'grand'a palac'o, kvazaŭ atend'ant'e iu'n.

— Kio est'as tio? — demand'is Ramses la nomarĥ'o'n, ĉar mal'agrabl'e tuŝ'is li'n la indiferent'ec'o de la amas'o.

— Tie ĉi loĝ'as Hiram— respond'is la nomarĥ'o— tir'a princ'o, hom'o tre bon'far'a. Ĉiu'tag'e li dis'don'as almoz'o'n, kolekt'iĝ'as do la mizer'ul'o'j.

La princ'o si'n turn'is sur la ĉeval'o, rigard'is kaj dir'is:
— Mi vid'as tie reĝ'a'j'n labor'ist'o'j'n. Do ankaŭ ili ven'as por la almoz'o de la fenici'a riĉ'ul'o?

La nomarĥ'o silent'is. Feliĉ'e ili proksim'iĝ'is al la reg'ist'ar'a palac'o kaj Ramses forges'is pri Hiram.

Kelk'e da tag'o'j daŭr'is la festen'o'j por la honor'o de la vic'reĝ'o; sed la princ'o ne est'is rav'it'a de ili. Mank'is en ili la gaj'ec'o kaj okaz'is mal'agrabl'aĵ'o'j.

Foj'e, unu el la princ'a'j am'at'in'o'j, danc'ant'e antaŭ li, ek'plor'is. Ramses pren'is ŝi'n en la brak'o'j'n kaj demand'is, kio est'as al ŝi?

En la komenc'o ŝi ŝancel'iĝ'is respond'i, sed kuraĝ'ig'it'a de la favor'o de la princ'o, ŝi respond'is, dron'ant'e en la larm'o'j:
— Ni est'as, monarĥ'o, vi'a'j vir'in'o'j, ni est'as fil'in'o'j de grand'a'j gent'o'j kaj oni dev'as ni'n respekt'i...

— Vi dir'as ver'o'n— inter'met'is la princ'o.

— Tamen vi'a trezor'ist'o lim'ig'as ni'a'j'n el'spez'o'j'n. Li eĉ dezir'us sen'ig'i ni'n je serv'a'j knab'in'o'j, sen kiu'j ni ja ne pov'as ni'n vest'i, nek komb'i.

Ramses al'vok'is la trezor'ist'o'n kaj sever'e admon'is li'n, ke li'a'j vir'in'o'j hav'u ĉio'n, konform'e al la de'ven'o kaj situaci'o.

La trezor'ist'o fal'is antaŭ la princ'o sur la vizaĝ'o'n kaj promes'is plen'um'i la ordon'o'j'n de la vir'in'o'j. Post kelk'e da tag'o'j eksplod'is ribel'o inter la palac'a'j sklav'o'j, kiu'j plend'is, ke oni ne don'as plu al ili vin'o'n.

La kron'princ'o ordon'is re'e don'i al ili vin'o'n. Sed en la sekv'int'a tag'o dum la revu'o de la arme'o, ven'is al li deput'at'o'j de la regiment'o'j kun humil'a plend'o, ke oni mal'grand'ig'is ili'a'j'n porci'o'j'n de viand'o kaj pan'o.

Ankaŭ ĉi tiu'n foj'o'n la princ'o ordon'is plen'um'i la postul'o'j'n de la pet'ant'o'j.

Post kelk'e da tag'o'j vek'is li'n grand'a bru'o antaŭ la palac'o.

Ramses demand'is pri la kaŭz'o. La deĵor'ant'a oficir'o klar'ig'is, ke kolekt'iĝ'is la reĝ'a'j labor'ist'o'j kaj postul'as la ne'pag'it'a'n salajr'o'n.

Oni al'vok'is la trezor'ist'o'n; la princ'o koler'e atak'is li'n.

— Kio'n tio signif'as? ...— kri'is li. — De mi'a al'ven'o ne pas'is eĉ unu tag'o, en kiu oni ne plend'is pri ia mal'just'aĵ'o. Se re'e okaz'os io simil'a, mi ordon'os juĝ'a'n esplor'o'n kaj met'os fin'o'n al vi'a ŝtel'ad'o! ...

La trem'ant'a trezor'ist'o re'e fal'is sur la vizaĝ'o'n kaj ĝem'is:
— Mort'ig'u mi'n, sinjor'o! ... Sed kio'n mi pov'as far'i, se vi'a trezor'ej'o kaj proviz'ej'o'j est'as mal'plen'a'j? ...

Malgraŭ la koler'o la princ'o kompren'is, ke la trezor'ist'o ebl'e est'as sen'kulp'a. Li ordon'is al li for'ir'i kaj al'vok'is tutmozison.

— Aŭskult'u— dir'is Ramses al si'a favor'at'o— okaz'as ĉi tie afer'o'j, kiu'j'n mi ne kompren'as kaj al kiu'j mi ne kutim'is. Mi'a'j vir'in'o'j, sklav'o'j, soldat'o'j kaj reĝ'a'j labor'ist'o'j ne ricev'as si'a'n salajr'o'n aŭ oni lim'ig'as ili'a'j'n el'spez'o'j'n. Kaj kiam mi demand'is la trezor'ist'o'n, kio'n tio signif'as, li respond'is, ke mi hav'as plu nenio'n en la trezor'ej'o kaj proviz'ej'o'j.

— Li dir'is la ver'o'n.

— Kiel? ...— eksplod'is la princ'o. — Por mi'a vojaĝ'o li'a sankt'ec'o destin'is du'cent talent'o'j'n en komerc'aĵ'o'j kaj or'o. Ĉu ĉio jam est'as mal'ŝpar'it'a? ...

— Jes— respond'is Tutmozis.

— Kia'manier'e? ... Por kio? ...— kri'is la vic - reĝ'o. — Sur la tut'a voj'o ja akcept'is ni'n la nomarĥ'o'j? ...

— Sed ni pag'is al ili por tio.

— Ili do est'as fripon'o'j kaj ŝtel'ist'o'j, se ili ŝajn'e akcept'as ni'n kiel gast'o'j'n kaj post'e rab'as! ...

— Ne koler'u— dir'is Tutmozis— kaj mi klar'ig'os al vi ĉio'n.

— Sid'iĝ'u.

Tutmozis sid'iĝ'is kaj dir'is:
— Ĉu vi sci'as, ke de unu monat'o mi manĝ'as el vi'a kuir'ej'o, trink'as el vi'a'j kruĉ'o'j kaj port'as vi'a'j'n vest'o'j'n? ...

— Vi hav'as la rajt'o'n tio'n far'i.

— Sed mi neniam far'is tio'n: mi viv'is, vest'is mi'n kaj amuz'is per mi'a propr'a mon'o, por ne est'i ŝarĝ'o por vi'a trezor'ej'o. Est'as ver'o, ke vi oft'e pag'is mi'a'j'n ŝuld'o'j'n. Sed tio est'is nur part'o de mi'a'j el'spez'o'j.

— Las'u la ŝuld'o'j'n.

— En sam'a situaci'o— daŭr'ig'is Tutmozis— est'as dek'kelk'o da nobl'a'j jun'ul'o'j de vi'a kort'eg'o. Ili pag'is mem si'a'j'n el'spez'o'j'n por sub'ten'i la bril'o'n de la estr'o; sed hodiaŭ, sam'e kiel vi, ili viv'as je vi'a kost'o, ĉar ili hav'as plu nenio'n por el'spez'i.

— Iam mi rekompenc'os ili'n.

— Do— dir'is Tutmozis— ni pren'as el vi'a trezor'ej'o, ĉar la mizer'o prem'eg'as ni'n; la sam'o'n far'as la nomarĥ'o'j. Se ili pov'us, ili don'us al vi festen'o'j'n je si'a propr'a kost'o; sed ĉar ili ne hav'as rimed'o'j'n, ili akcept'as rekompenc'o'n.

Ĉu ankaŭ nun vi nom'os ili'n fripon'o'j?

La princ'o paŝ'is medit'ant'e.

— Tro rapid'e mi kondamn'is ili'n— respond'is li. — La koler'o, kvazaŭ fum'o, vual'is mi'a'j'n okul'o'j'n. Mi hont'as pro tio, kio'n mi dir'is, tamen mi vol'as, ke oni ne est'u mal'just'a'j: nek al kort'eg'an'o'j, nek al soldat'o'j kaj labor'ist'o'j.

Kaj ĉar mi'a'j proviz'o'j est'as el'ĉerp'it'a'j, mi dev'as prunt'i...

Cent talent'o'j sufiĉ'os, kiel vi pens'as?

— Mi pens'as, ke neniu prunt'os al ni cent talent'o'j'n— murmur'et'is Tutmozis.

La vic - reĝ'o fier'e ek'rigard'is li'n.

— Tiel oni respond'as al la fil'o de la faraon'o? — demand'is li.

— Vi for'pel'u mi'n de vi, — dir'is Tutmozis per mal'ĝoj'a voĉ'o— sed mi dir'is la ver'o'n. Hodiaŭ neniu prunt'os al ni, ĉar kiu pov'us tio'n far'i?

— Por kio ekzist'as Dagon? ...— ek'mir'is la princ'o. — Ĉu li ne est'as plu ĉe mi'a kort'eg'o, ĉu li mort'is?

— Dagon loĝ'as en Pi - Bast, sed tut'a'j'n tag'o'j'n, kun ali'a'j fenici'a'j komerc'ist'o'j, li pas'ig'as en la templ'o de Astarte, pent'o'far'ant'e kaj preĝ'ant'e...

— De kie ven'as tia pi'ec'o? Ĉu tial, ke mi est'is en templ'o, mi'a bankier'o ankaŭ trov'as neces'a konsil'iĝ'i kun la di'o'j?

Tutmozis si'n turn'ad'is sur la taburet'o.

— Fenici'an'o'j— dir'is li— est'as tim'ig'it'a'j, konstern'it'a'j de la nov'aĵ'o...

— Pri kio?

— Iu dis'vast'ig'as fam'o'n, ke kiam vi'a ekscelenc'o sur'ir'os la tron'o'n, Fenici'an'o'j est'os for'pel'it'a'j kaj ili'a'j riĉ'aĵ'o'j est'os konfisk'it'a'j por la trezor'ej'o...

— Bon'e, ili do hav'as sufiĉ'e da temp'o— ek'rid'is la princ'o.

Tutmozis ankoraŭ ŝancel'iĝ'is.

— Oni dir'as— parol'is li per mal'laŭt'a voĉ'o— ke la san'o de li'a sankt'ec'o ( li viv'u etern'e! ...) est'as fort'e sku'it'a en la last'a temp'o...

— Tio est'as malv'er'a! — inter'romp'is la mal'trankvil'ig'it'a princ'o. — Mi ja sci'us pri tio...

— Tamen la pastr'o'j sekret'e far'as di'serv'o'j'n por la re'san'iĝ'o de la faraon'o— murmur'et'is Tutmozis. — Mi sci'as pri tio tut'e cert'e...

La princ'o halt'is mir'ig'it'a.

— Kiel! — dir'is li— mi'a patr'o est'as danĝer'e mal'san'a, la pastr'o'j preĝ'as pro li kaj nenio'n parol'as al mi pri tio?

— Oni dir'as, ke la mal'san'o de li'a sankt'ec'o pov'as daŭr'i ankoraŭ unu jar'o'n...

Ramses sving'is la man'o'n.

— Eh! ... vi aŭskult'as fabel'o'j'n kaj mal'trankvil'ig'as mi'n. Parol'u al mi prefer'e pri Fenici'an'o'j, tio est'as pli interes'a.

— Mi aŭd'is— daŭr'ig'is Tutmozis— nur tio'n, kio'n la ali'a'j, ke vi'a ekscelenc'o, konvink'it'a en la templ'o pri la mal'util'a influ'o de Fenici'an'a'j, promes'is for'pel'i ili'n.

— En la templ'o? ...— ripet'is la kron'princ'o. — Kaj kiu pov'as sci'i, pri kio mi konvink'iĝ'is kaj kio'n mi decid'is en la templ'o? ...

Tutmozis lev'is la ŝultr'o'j'n kaj silent'is.

— Perfid'o ankaŭ tie? ...— murmur'et'is la princ'o. — En ĉiu okaz'o vi al'vok'os al mi Dagonon— dir'is li laŭt'e. — Mi dev'as ek'kon'i la font'o'n de tiu'j ĉi mensog'o'j kaj, pro di'o'j, met'i fin'o'n al ili! ...

— Vi bon'e far'os, sinjor'o, — respond'is Tutmozis— ĉar la tut'a Egipt'o est'as mal'trankvil'a. Jam hodiaŭ ekzist'as plu neniu, de kiu oni pov'us prunt'i mon'o'n, kaj se tio daŭr'us, la komerc'o ĉes'us. Jam hodiaŭ ni'a aristokrat'ar'o fal'is en mizer'o'n, el kiu oni ne vid'as el'ir'o'n; eĉ al vi'a kort'eg'o mank'as mult'o... Post unu monat'o la sam'o pov'as okaz'i en la palac'o de li'a sankt'ec'o...

— Silent'u— inter'romp'is la princ'o— kaj tuj al'vok'u al mi Dagonon.

Tutmozis el'kur'is, sed la bankier'o ven'is nur vesper'e. Li hav'is sur si blank'a'n tuk'o'n kun nigr'a'j stri'o'j.

— Ĉu vi frenez'iĝ'is? ...— ek'kri'is la kron'princ'o, rigard'ant'e li'n. — Mi tuj for'ig'os la sulk'o'j'n de vi'a vizaĝ'o... Mi bezon'as cent talent'o'j'n. Ir'u kaj ne re'aper'u, antaŭ ol vi ne aranĝ'os tio'n.

Sed la bankier'o kovr'is si'a'n vizaĝ'o'n kaj ek'plor'is.

— Kio'n tio signif'as? — demand'is mal'pacienc'e la princ'o.

— Sinjor'o, — respond'is Dagon, ek'genu'ant'e— pren'u mi'a'n hav'o'n, vend'u mi'n kaj mi'a'n famili'o'n... Pren'u ĉio'n, eĉ ni'a'n viv'o'n... Sed cent talent'o'j... Kie mi trov'us hodiaŭ tia'n riĉ'aĵ'o'n? ... Nek en Egipt'o, nek en Fenici'o... — dir'is li, plor'eg'ant'e.

— Ĉu Set ek'posed'is vi'n, Dagon! — ek'rid'is la kron'princ'o. — Ĉu ankaŭ vi kred'as, ke mi intenc'as for'pel'i vi'n? ...

La bankier'o du'a'n foj'o'n fal'is al li'a'j pied'o'j.

— Mi sci'as nenio'n... mi est'as ordinar'a komerc'ist'o kaj vi'a sklav'o... Tiom da tag'o'j, kiom est'as inter la nov'a kaj la plen'a lun'o sufiĉ'us por far'i mi'n polv'o kaj mi'a'n riĉ'aĵ'o'n kraĉ'aĵ'o...

— Sed klar'ig'u al mi, kio'n tio signif'as? — demand'is mal'pacienc'e la princ'o.

— Mi ne sci'as, kiel tio'n dir'i; eĉ se mi sci'us, mi hav'as grand'a'n sigel'o'n sur la lip'o'j... Hodiaŭ mi nur preĝ'as kaj plor'as...

” Ĉu ankaŭ Fenici'an'o'j preĝ'as? ”— pens'is la princ'o.

— Ne pov'ant'e far'i al vi ia'n serv'o'n, mi'a sinjor'o— daŭr'ig'is Dagon— mi almenaŭ don'os al vi bon'a'n konsil'o'n... Est'as tie ĉi en Pi - Bast fam'a siri'a princ'o, Hiram, hom'o mal'jun'a, saĝ'a kaj terur'e riĉ'a... Al'vok'u li'n, erpatre, kaj postul'u cent talent'o'j'n, ebl'e li pov'os kontent'ig'i vi'a'n ekscelenc'o'n...

Ĉar Ramses pov'is el'tir'i neniu'j'n klar'ig'o'j'n de la bankier'o, li liber'ig'is li'n kaj promes'is al'vok'i Hiramon.

V

En la sekv'int'a maten'o Tutmozis kun grand'a sekv'ant'ar'o de la oficir'o'j kaj kort'eg'an'o'j vizit'is la tir'a'n princ'o'n kaj invit'is li'n al la vic - reĝ'o.

Tag'mez'e antaŭ la palac'o aper'is Hiram, en simpl'a port'il'o, port'at'a de ok mal'riĉ'a'j Egipt'an'o'j, al kiu'j li don'ad'is almoz'o'n.

Ĉirkaŭ'is li'n eminent'a'j fenici'a'j komerc'ist'o'j kaj la sam'a popol'amas'o, kiu ĉiu'tag'e star'is antaŭ li'a dom'o.

Ramses kun mir'o salut'is la mal'jun'ul'o'n, de kies okul'o'j bril'is la saĝ'o kaj de la tut'a figur'o serioz'ec'o. Hiram port'is blank'a'n mantel'o'n, sur la kap'o or'a'n ring'o'n. Li salut'is la princ'o'n kun mem'estim'o kaj, lev'int'e la man'o'j'n super li'a kap'o, dir'is mal'long'a'n ben'o'n. La ĉe'est'ant'o'j est'is profund'e kor'tuŝ'it'a'j.

Kiam la vic - reĝ'o montr'is al li apog'seĝ'o'n kaj ordon'is al la kort'eg'an'o'j for'ir'i, Hiram ek'parol'is:
— Hieraŭ, la serv'ist'o de vi'a ekscelenc'o, Dagon, dir'is al mi, ke vi bezon'as cent talent'o'j'n. Tuj mi send'is mi'a'j'n kurier'ist'o'j'n en la urb'o'j'n Sabne - Ĥetam, Sethroe, Pi - uto kaj ali'a'j'n, kie halt'as la fenici'a'j ŝip'o'j, ke ili el'ŝip'ig'u ĉiu'j'n komerc'aĵ'o'j'n. Kaj mi pens'as, ke post kelk'e da tag'o'j vi'a ekscelenc'o ricev'os tiu'n ĉi mal'grand'a'n sum'o'n.

— Mal'grand'a'n! — inter'romp'is la princ'o kun rid'o. — Vi est'as feliĉ'a, vi'a nobl'ec'o, se vi nom'as cent talent'o'j'n mal'grand'a sum'o!

Hiram balanc'is la kap'o'n.

— La av'o de vi'a ekscelenc'o— dir'is li post pri'pens'o— la etern'e viv'ant'a Ramesses - sa - Ptah honor'is mi'n per si'a amik'ec'o; mi kon'as ankaŭ li'a'n sankt'ec'o'n vi'a'n patr'o'n ( li viv'u etern'e! ) kaj mi eĉ prov'os prezent'i al li mi'a'n respekt'o'n, se oni al'las'os mi'n...

— Kiel tia dub'o? ...— inter'romp'is la princ'o.

— Ekzist'as tia'j— respond'is la gast'o— kiu'j unu'j'n al'las'as, ali'a'j'n ne al'las'as al la person'o de la faraon'o, sed tio est'as indiferent'a... Vi'a ekscelenc'o ne est'as kulp'a, mi do kuraĝ'os far'i al vi unu demand'o'n kiel mal'nov'a amik'o de vi'a av'o kaj patr'o.

— Mi aŭskult'as vi'n.

— Kio'n tio signif'as— dir'is mal'rapid'e Hiram— kio'n tio signif'as, ke la kron'princ'o kaj vic - reĝ'o dev'as prunt'i cent talent'o'j'n, kiam al li'a ŝtat'o oni ŝuld'as pli ol cent mil talent'o'j'n? ...

— Kiu?

— Kiel, kiu? La azi'a'j popol'o'j, kiel tribut'o'n... Fenici'o ŝuld'as al vi kvin mil, kaj mi cert'ig'as, ke ĝi re'don'os ili'n, se ne okaz'os io ne'atend'it'a. Sed, krom tio, Izrael'o ŝuld'as tri mil, filistinoj kaj Moab'id'o'j po du mil, Ĥet'o'j tri'dek mil... Fin'e, mi ne memor'as la detal'o'j'n, sed mi sci'as, ke la tut'o egal'as cent tri, aŭ cent kvin mil talent'o'j'n.

Ramses mord'is la lip'o'j'n; sur li'a viv'plen'a vizaĝ'o oni vid'is sen'fort'a'n koler'o'n. Li mal'lev'is la okul'o'j'n kaj silent'is.

— Tio do est'as ver'a! ...— ek'sopir'is subit'e Hiram, fiks'e rigard'ant'e la vic - reĝ'o'n. — Tio do est'as ver'a? ... Mal'feliĉ'a Fenici'o, sed ankaŭ Egipt'o...

— Kio'n vi dir'as, vi'a nobl'ec'o? — demand'is la princ'o, sulk'ig'ant'e la brov'o'j'n. — Mi ne kompren'as vi'a'j'n plend'o'j'n...

— Vi sci'as, princ'o, pri kio mi parol'as, se vi ne respond'as mi'a'n demand'o'n— respond'is Hiram kaj lev'iĝ'is kvazaŭ por for'ir'i. — Malgraŭ tio mi ne re'pren'as la promes'o'n... Vi hav'os, princ'o, cent talent'o'j'n.

Li salut'is tre humil'e, sed la vic - reĝ'o dev'ig'is li'n re'okup'i la seĝ'o'n.

— Vi'a nobl'ec'o io'n kaŝ'as de mi— dir'is li per voĉ'o, en kiu oni sent'is ofend'iĝ'o'n. — Mi vol'as, ke vi klar'ig'u al mi, kia mal'feliĉ'o minac'as al Fenici'o, aŭ al Egipt'o? ...

— Ĉu vi ne sci'as pri tio, vi'a ekscelenc'o? — demand'is Hiram kun ŝancel'iĝ'o.

— Mi sci'as nenio'n. Pli ol unu monat'o'n mi pas'ig'is en la templ'o.

— Ĝust'e tie oni pov'is ek'sci'i pri ĉio...

— Vi'a nobl'ec'o dir'os al mi! — ek'kri'is la vic - reĝ'o, bat'ant'e la tabl'o'n per la pugn'o. — Mi ne am'as, kiam oni si'n amuz'as je mi'a kost'o...

— Mi dir'os, se vi'a ekscelenc'o don'os al mi grand'a'n promes'o'n, ke vi tio'n perfid'os al neniu. Kvankam... mi ne pov'as kred'i, ke al vi, la kron'princ'o, oni ne sci'ig'is...

— Vi ne fid'as al mi? — demand'is la princ'o kun mir'o.

— En ĉi tiu afer'o mi postul'us promes'o'n de la faraon'o mem— respond'is firm'e Hiram.

— Mi do ĵur'as je mi'a glav'o kaj je la standard'o'j de ni'a arme'o, ke mi parol'os al neniu pri tio, kio'n vi komunik'os al mi...

— Tio sufiĉ'as— dir'is Hiram.

— Mi aŭskult'as.

— Ĉu vi sci'as, princ'o, kio nun okaz'as en Fenici'o?

— Eĉ pri tio mi ne sci'as! — inter'romp'is koler'e la vic - reĝ'o, — Ni'a'j ŝip'o'j— murmur'et'is Hiram— el ĉiu'j part'o'j de la mond'o rapid'as al la patr'uj'o, por transport'i, post unu'a signal'o, la loĝ'ant'ar'o'n kaj la riĉ'aĵ'o'j'n ie'n... trans la mar'o'n... okcident'e'n...

— Kial?

— Ĉar Asiri'o dev'as pren'i ni'n sub si'a'n reg'ad'o'n.

La princ'o eksplod'is de rid'o.

— Vi frenez'iĝ'is, respekt'ind'a hom'o! ...— ek'kri'is li. — Asiri'o pren'os Fenici'o'n! Kaj kio'n dir'os ni? ni— Egipt'o?

— Egipt'o jam konsent'is.

La sang'o al'flu'is al la vizaĝ'o de la kron'princ'o.

— La varm'eg'o mal'klar'ig'as vi'a'j'n pens'o'j'n, mal'jun'ul'o— dir'is li al Hiram per trankvil'a voĉ'o. — Vi eĉ forges'as, ke tia afer'o ne pov'as far'iĝ'i sen la permes'o de la faraon'o kaj... sen la mi'a!

— Ankaŭ tio ven'os. Dum'e la traktat'o'n far'is la pastr'o'j.

— Kun kiu? ... Kiu'j pastr'o'j? ...

— Kun la ĉef'pastr'o ĥalde'a, Beroes, rajt'ig'it'a de la reĝ'o Assar— respond'is Hiram. — Kaj kiu de vi'a flank'o? ... Mi ne pov'as dir'i tut'e cert'e, sed ŝajn'as al mi, ke li'a'j ekscelenc'o'j Herhor kaj Mefres kaj la sankt'a profet'o Pentuer.

La princ'o pal'iĝ'is.

— Atent'u, Fenici'an'o, — dir'is li— ke vi kulp'ig'as pri perfid'o la plej alt'a'j'n estr'o'j'n de la ŝtat'o.

— Vi erar'as, princ'o, tio tut'e ne est'as perfid'o: la plej alt'a ĉef'pastr'o de Egipt'o kaj la ministr'o de li'a sankt'ec'o hav'as la rajt'o'n trakt'i kun la najbar'a'j monarĥ'o'j. Ceter'e, de kie vi sci'as, ke ĉio ĉi ne est'as far'at'a laŭ la vol'o de la faraon'o?

Ramses dev'is konfes'i, en la anim'o, ke tia traktat'o ne est'us ŝtat'a perfid'o, sed nur pruv'o, ke oni mal'ŝat'is li'n, la kron'princ'o'n. Jen kiel ag'as kun li la pastr'o'j, kun li, kiu ebl'e post unu jar'o est'os faraon'o? ... Jen kial Pentuer mal'laŭd'is la milit'o'j'n, kaj Mefres sub'ten'is li'n! ...

— Kiam tio okaz'is? Kie? ...— demand'is la princ'o.

— Ŝajn'as, ke oni far'is la traktat'o'n nokt'e, en la templ'o de Set en Memfis'o— respond'is Hiram. — Kaj kiam? ... Mi ne sci'as bon'e, sed ŝajn'as, ke en la tag'o, kiam vi'a ekscelenc'o for'las'is Memfis'o'n.

” Kanajl'o'j! — pens'is la vic - reĝ'o. — Jen kiel ili respekt'as mi'a'n rang'o'n! Ili do tromp'is mi'n ankaŭ per la pri'skrib'o de la stat'o de la regn'o? ... Iu bon'a di'o vek'is mi'a'j'n dub'o'j'n en la templ'o de Hator... ”
Post moment'o de intern'a batal'o li dir'is laŭt'e:
— Tio est'as ne ebl'a! ... Kaj mi ne kred'os al vi'a'j vort'o'j, ĝis vi ne don'os pruv'o'n.

— La pruv'o est'os— respond'is Hiram. — En unu el la plej proksim'a'j tag'o'j ven'os Pi - Bast’ on grand'a asiri'a sinjor'o, Sargon, amik'o de la reĝ'o Assar. Li vetur'as sub pretekst'o de pilgrim'ad'o al la templ'o de Astoret, li ofer'os donac'o'j'n al vi, princ'o, kaj al li'a sankt'ec'o, kaj post'e vi far'os la traktat'o'n... En la real'ec'o vi nur sigel'os tio'n, kio'n decid'is la pastr'o'j por la ruin'o de Fenici'o kaj ebl'e eĉ por vi'a propr'a mal'feliĉ'o...

— Neniam! — dir'is la princ'o. — Kia'n kompens'o'n Asiri'o dev'us don'i al Egipt'o! ...

— Jen est'as parol'o ind'a de la reĝ'o: kia'n kompens'o'n ricev'us Egipt'o? Ĉar por la ŝtat'o ĉiu traktat'o est'as bon'a, se ĝi nur io'n profit'as per ĝi... Kaj ĝust'e tio mir'ig'as mi'n— daŭr'ig'is Hiram— ke Egipt'o far'os mal'bon'a'n negoc'o'n: Asiri'o pren'as, krom Fenici'o, preskaŭ la tut'a'n Azi'o'n, kaj al vi, kvazaŭ favor'e, las'as:
Izrael'id'o'j'n, filistinojn kaj la du'on'insul'o'n sinai... Kompren'ebl'e, en tia okaz'o la tribut'o'j, ŝuld'at'a'j al Egipt'o, est'os perd'it'a'j kaj la faraon'o neniam ricev'os la cent kvin mil talent'o'j'n.

La vic - reĝ'o sku'is la kap'o'n.

— Vi ne kon'as— dir'is li— la egipt'a'j'n pastr'o'j'n: neniu el ili akcept'us tia'n traktat'o'n.

— Kial? La fenici'a proverb'o dir'as: pli bon'a est'as horde'o en la gren'ej'o, ol or'o en la dezert'o. Est'us do ebl'e, ke Egipt'o sent'ant'e si'n mal'fort'a, prefer'us sen'pag'e Palestin'o'n kaj sinai, ol milit'o'n kontraŭ Asiri'o. Sed jen kio surpriz'as mi'n... Ne Egipt'o, sed Asiri'o est'as hodiaŭ facil'e venk'ebl'a: ĝi hav'as mal'pac'o'n nord - orient'e, posed'as mal'grand'a'n kaj mal'bon'a'n arme'o'n. Se Egipt'o atak'us ĝi'n, ĝi pren'us la sen'nombr'a'j'n trezor'o'j'n de ninivo kaj Babel'o kaj por ĉiam plant'us si'a'n reg'ad'o'n en Azi'o.

— Vi do vid'as, ke tia traktat'o ne pov'as ekzist'i— inter'romp'is Ramses.

— Nur en unu okaz'o mi kompren'us tio'n, se la pastr'o'j...

dezir'us nul'ig'i la reĝ'a'n pov'o'n en Egipt'o... Ceter'e, ili cel'as al tio de la temp'o'j de vi'a av'o, princ'o...

— Re'e vi parol'as sen'senc'aĵ'o'j'n— inter'met'is la princ'o, sed en la kor'o li ek'sent'is mal'trankvil'o'n.

— Ebl'e mi erar'as— respond'is Hiram, atent'e rigard'ant'e li'a'j'n okul'o'j'n. — Sed aŭskult'u, vi'a ekscelenc'o...

Li al'ŝov'is si'a'n seĝ'o'n al la princ'o kaj parol'is per mal'laŭt'a voĉ'o:
— Se la faraon'o proklam'us milit'o'n kontraŭ Asiri'o kaj gajn'us ĝi'n, li hav'us: grand'a'n arme'o'n ador'ant'a'n li'a'n person'o'n, cent mil talent'o'j'n da antaŭ'a'j tribut'o'j, ĉirkaŭ du'cent mil talent'o'j'n de ninivo kaj Babel'o, fin'e ĉirkaŭ cent mil talent'o'j'n de la venk'it'a'j land'o'j. Tia riĉ'aĵ'o permes'us al li re'pag'i la bien'o'j'n, kiu'j'n li don'is al la pastr'o'j kiel prunt'garanti'o'n; kaj por ĉiam met'i fin'o'n al ili'a sin'miks'ad'o en la regn'a'n pov'o'n.

La okul'o'j de Ramses bril'is. Hiram daŭr'ig'is:
— Hodiaŭ, kontraŭ'e, la arme'o depend'as de Herhor, sekv'e de la pastr'o'j, kaj, escept'int'e la ekster'land'a'j'n regiment'o'j'n, la faraon'o ne pov'as kalkul'i je ĝi. Krom tio, la trezor'ej'o de la faraon'o est'as mal'plen'a kaj pli grand'a part'o de li'a'j bien'o'j aparten'as al la templ'o'j. La reĝ'o, eĉ nur por la kort'eg'a'j el'spez'o'j, dev'as ĉiu'jar'e far'i nov'a'j'n ŝuld'o'j'n; kaj ĉar Fenici'an'o'j ne est'os plu ĉe vi, vi dev'os pren'i de la pastr'o'j... Tia'manier'e post dek jar'o'j li'a sankt'ec'o ( li viv'u etern'e! ) perd'os la rest'o'n de si'a'j bien'o'j, kaj post'e? ...

Sur la frunt'o de Ramses aper'is ŝvit'a'j gut'o'j.

— Vi do vid'as, nobl'a sinjor'o, — dir'is Hiram— ke nur en unu okaz'o la pastr'o'j pov'us, eĉ dev'us akcept'i plej mal'honor'a'n traktat'o'n kun Asiri'o: se ili cel'us mal'lev'i kaj nul'ig'i la pov'o'n de la faraon'o... Tamen, pov'as ekzist'i ankaŭ ali'a kaŭz'o:
se Egipt'o est'us tiel mal'fort'a, ke ĝi bezon'us pac'o'n je ĉiu prez'o...

La princ'o salt'e lev'iĝ'is.

— Silent'u! — ek'kri'is li. — Mi prefer'us la perfid'o'n de plej fidel'a'j serv'ist'o'j, ol tia'n mal'fort'ec'o'n de la land'o! Egipt'o dev'us ced'i al Asiri'o Azi'o'n... Sed post unu jar'o ĝi mem fal'us sub ĝi'a'n juĝ'o'n; ĉar sub'skrib'ant'e si'a'n hont'o'n, ĝi konfes'us si'a'n sen'fort'ec'o'n...

Li paŝ'is bol'ant'e, kaj Hiram rigard'is li'n kun kompat'o, aŭ simpati'o...

Subit'e Ramses halt'is antaŭ la Fenici'an'o kaj dir'is:
— Tio est'as malv'er'o! ... Iu lert'a fripon'o tromp'is vi'n, Hiram, per ŝajn'a ver'o kaj vi kred'as al li. Se ekzist'us tia traktat'o, oni far'us ĝi'n en plej grand'a sekret'o. Kaj en tia okaz'o unu el la kvar pastr'o'j, kiu'j'n vi cit'is, est'us perfid'ul'o ne nur de la reĝ'o, sed eĉ de si'a'j kun'ul'o'j...

— Pov'is ja est'i iu kvin'a, kiu spion'is ili'n— inter'met'is Hiram.

— Kaj li vend'is la sekret'o'n al vi? ...

— Ŝajn'as al mi strang'e, ke vi, princ'o, ne ek'kon'is ankoraŭ la potenc'o'n de la or'o.

— Sed pri'pens'u, vi'a nobl'ec'o, ke ni'a'j pastr'o'j hav'as pli mult'e da or'o ol vi, kvankam vi est'as riĉ'ul'o super la riĉ'ul'o'j! ...

— Mi tamen ne koler'as, se ven'as al mi draĥm'o. Kial ili for'puŝ'us talent'o'j'n? ...

— Ĉar ili est'as serv'ist'o'j de la di'o'j— dir'is la ekscit'it'a princ'o— ĉar ili tim'us ili'a'n pun'o'n...

La Fenici'an'o ek'rid'is.

— Mi vid'is— dir'is li— mult'a'j'n templ'o'j'n en divers'a'j land'o'j, kaj en la templ'o'j mal'grand'a'j'n kaj grand'a'j'n statu'o'j'n. Sed di'o'j'n mi neniam renkont'is...

— Blasfem'ul'o! ...— ek'kri'is Ramses. — Mi vid'is di'o'n, mi sent'is sur mi li'a'n man'o'n kaj aŭd'is li'a'n voĉ'o'n...

— Kie tio est'is?

— En la templ'o de Hator: en ĝi'a vestibl'o kaj en mi'a ĉel'o.

— Tag'e? ...— demand'is Hiram.

— Nokt'e... — respond'is la princ'o kaj ek'medit'is.

— Nokt'e vi aŭd'is la parol'o'n de la di'o'j kaj sent'is ili'a'n man'o'n— ripet'is la Fenici'an'o, skand'ant'e la vort'o'j'n. — Nokt'e oni pov'as vid'i mult'a'j'n afer'o'j'n. Kiel tio est'is?

— Mi est'is kapt'at'a en la templ'o je la kap'o, brak'o'j kaj krur'o'j, kaj mi ĵur'as...

— Pst! ...— inter'romp'is Hiram kun rid'et'o. — Oni ne dev'as ĵur'i sen'bezon'e.

Li obstin'e rigard'is Ramses'o'n per si'a'j penetr'em'a'j kaj saĝ'a'j okul'o'j, kaj vid'ant'e ke en la jun'ul'o nask'iĝ'as dub'o'j, li dir'is:
— Mi dir'os io'n al vi, sinjor'o. Vi est'as ne'spert'a, ĉirkaŭ'it'a per ret'o de intrig'o'j, kaj mi est'is amik'o de vi'a av'o kaj patr'o. Mi far'os al vi unu serv'o'n. Ven'u iam nokt'e en la templ'o'n de Astoret, sed... promes'u konserv'i la sekret'o'n... Ven'u sol'a, kaj vi konvink'iĝ'os, kia'j di'o'j al'parol'as kaj tuŝ'as ni'n en la templ'o'j.

— Mi ven'os— dir'is Ramses post pri'pens'o.

— Antaŭ'sci'ig'u mi'n, princ'o, iu'n maten'o'n, kaj mi dir'os al vi la vesper'a'n signal'vort'o'n de la templ'o kaj oni en'las'os vi'n. Sed ne perfid'u mi'n, nek vi'n— dir'is la Fenici'an'o kun bon'kor'a rid'et'o. — La di'o'j ia'foj'e pardon'as la perfid'o'n de si'a'j sekret'o'j, la hom'o'j neniam...

Li salut'is la princ'o'n, kaj post'e lev'int'e supr'e'n la okul'o'j'n kaj man'o'j'n, komenc'is murmur'et'i ben'o'n.

— Hipokrit'o! ...— ek'kri'is la princ'o. — Vi preĝ'as al la di'o'j, je kiu'j vi ne kred'as? ...

Hiram fin'is la ben'o'n kaj dir'is:
— Jes, mi ne kred'as je la di'o'j egipt'a'j, asiri'a'j, eĉ fenici'a'j, sed mi kred'as je la Sol'a, kiu ne loĝ'as en templ'o'j kaj kies nom'o ne est'as kon'at'a.

— Ni'a'j pastr'o'j ankaŭ kred'as la Sol'a'n— inter'met'is Ramses.

— Ankaŭ la ĥalde'a'j, tamen unu'j kaj la ali'a'j kun'ĵur'is kontraŭ ni... Ne ekzist'as ver'o en la mond'o, mi'a princ'o! ...

Post la for'ir'o de Hiram, la princ'o si'n ŝlos'is en la plej mal'proksim'a ĉambr'o sub pretekst'o leg'i sankt'a'j'n papirus'o'j'n.

Preskaŭ fulm'e en li'a fajr'a fantazi'o ord'iĝ'is la nov'aĵ'o'j kaj form'iĝ'is plan'o.

Antaŭ ĉio li kompren'is, ke inter la pastr'o'j kaj Fenici'an'o'j brul'as batal'o pri la viv'o kaj mort'o. Pro kio? ... Kompren'ebl'e, pro la influ'o kaj trezor'o'j. Hiram dir'is ver'o'n, ke se Fenici'an'o'j for'las'us Egipt'o'n, ĉiu'j bien'o'j de la faraon'o, eĉ de la nomarĥ'o'j kaj aristokrat'ar'o trans'ir'us en la man'o'j'n de la pastr'o'j.

Ramses neniam am'is la pastr'o'j'n kaj de long'e sci'is kaj vid'is, ke la pli grand'a part'o de Egipt'o aparten'as al la pastr'o'j, ke ili'a'j urb'o'j est'as la plej riĉ'a'j, kamp'o'j plej bon'e kultur'at'a'j, loĝ'ant'ar'o kontent'a. Li kompren'is ankaŭ, ke la du'on'o de ili'a'j trezor'o'j sav'us la faraon'o'n el la sen'ĉes'a'j klopod'o'j kaj re'lev'us li'a'n pov'o'n.

La princ'o tio'n sci'is kaj ne mal'oft'e parol'is mal'dolĉ'e pri tio.

Sed kiam dank’ al Herhor li est'is nom'it'a vic - reĝ'o kaj ricev'is la korpus'o'n de Memfis'o, li pac'iĝ'is kun la pastr'o'j kaj en la propr'a kor'o esting'is la mal'nov'a'n mal'konfid'o'n al ili.

Hodiaŭ ĉio ĉi re'vek'iĝ'is.

Do la pastr'o'j ne nur ne dir'is al li pri la traktat'o kun Asiri'o, sed eĉ ne antaŭ'sci'ig'is pri la baldaŭ'a al'ven'o de la ambasador'o, de iu Sargon? ...

Ebl'e ĉi tiu afer'o est'as plej alt'a mister'o de la templ'o'j kaj ŝtat'o. Sed kial ili kaŝ'is de li la sum'o'n de la tribut'o'j, ŝuld'at'a'j al Egipt'o de divers'a'j azi'a'j popol'o'j? ... Cent mil talent'o'j, tio ja est'as sum'o, kiu tuj pov'us re'bon'ig'i la financ'a'n stat'o'n de la faraon'o! ... Kial ili kaŝ'is tio'n, pri kio sci'is tir'a princ'o, unu el la membr'o'j de la konsil'ant'ar'o de ĉi tiu urb'o? ...

Kia hont'o por li— kron'princ'o kaj vic - reĝ'o, — ke nur fremd'ul'o'j mal'ferm'as al li la okul'o'j'n!

Sed est'is ankoraŭ pli mal'bon'a afer'o: Pentuer kaj Mefres per ĉiu'j rimed'o'j pen'is pruv'i al li, ke Egipt'o dev'as evit'i milit'o'n.

Jam en la templ'o de Hator tia insist'ad'o ŝajn'is al li suspekt'ind'a: la milit'o ja pov'is liver'i al la ŝtat'o cent'o'j'n da mil'o'j da sklav'o'j kaj pli'grand'ig'i la bon'stat'o'n de la land'o. Hodiaŭ ĝi ŝajn'as tiom pli neces'a, ke Egipt'o dev'as re'pren'i ŝuld'o'j'n kaj akir'i nov'a'j'n tribut'o'j'n.

La princ'o apog'is la kubut'o'j'n sur la tabl'o kaj kalkul'is:
” Oni ŝuld'as al ni— pens'is li— cent mil talent'o'j'n da tribut'o'j... Hiram pens'as, ke rab'int'e Babilon'o'n kaj ninivon, ni kolekt'us du'cent mil, kun'e tri'cent mil per unu foj'o. Per tia sum'o oni pov'as pag'i la kost'o'j'n de plej grand'a milit'o, kaj rest'os kiel profit'o kelk'cent'o da mil'o'j da sklav'o'j kaj cent mil talent'o'j da jar'a tribut'o de la venk'it'a'j popol'o'j. Post'e— fin'is la princ'o ni regul'ig'us ni'a'j'n kalkul'o'j'n kun la pastr'o'j! ...

Ramses brul'is de febr'o. Tamen ven'is al li konsider'o:
” Kaj se Egipt'o ne pov'us venk'e batal'i kontraŭ Asiri'o? ...”
Sed ĉe tiu ĉi demand'o la sang'o ek'bol'is en li. Kiel, Egipt'o?

... Egipt'o ne sukces'us pied'prem'i Asiri'o'n, se antaŭ la arme'o star'iĝ'us li, Ramses, li, la post'e'ul'o de Ramses Grand'a, kiu sol'a si'n ĵet'is sur la milit'a'j'n ĉar'o'j'n de Ĥet'o'j kaj pec'et'ig'is ili'n! ...

La princ'o pov'is kompren'i ĉio'n, escept'int'e tio'n, ke li pov'us est'i venk'it'a, ke li pov'us ne el'ŝir'i la venk'o'n de plej grand'a'j potenc'ul'o'j. Li sent'is en si sen'lim'a'n kuraĝ'o'n kaj ek'mir'us, se iu ajn mal'amik'o ne for'kur'us, vid'ant'e li'a'j'n galop'ant'a'j'n ĉeval'o'j'n. Sur la ĉar'o de la faraon'o star'as la di'o'j mem por ŝirm'i li'n per ŝild'o kaj tra'pik'i la mal'amik'o'j'n per ĉiel'a'j sag'o'j!

” Sed... kio'n tiu ĉi Hiram parol'is pri la di'o'j? ...— pens'is la princ'o. — Kaj kio'n li vol'as montr'i al mi en la templ'o de Astoret? ... Ni vid'os. ”

VI

Hiram plen'um'is la promes'o'n. Ĉiu'tag'e en la princ'a'n palac'o'n en Pi - Bast ven'is amas'o'j da sklav'o'j kaj long'a'j vic'o'j da azen'o'j, port'ant'a'j: tritik'o'n, horde'o'n, sek'ig'it'a'n viand'o'n, teks'aĵ'o'j'n kaj vin'o'n. Or'o'n kaj mult'e'kost'a'j'n ŝton'o'j'n al'port'is fenici'a'j komerc'ist'o'j sub kontrol'o de la ofic'ist'o'j de Hiram.

Tia'manier'e en la daŭr'o de kvin tag'o'j la princ'o ricev'is la promes'it'a'j'n cent talent'o'j'n. Hiram postul'is mal'grand'a'n procent'o'n: unu talent'o'n por kvar jar'e kaj ne postul'is garanti'o'n, sufiĉ'is al li princ'a kvitanc'o, konfirm'it'a de la tribunal'o.

La bezon'o'j de la kort'eg'o est'is mal'avar'e proviz'it'a'j. Tri am'at'in'o'j de la princ'o ricev'is nov'a'j'n vest'o'j'n, mult'e da parfum'o'j kaj po kelk'e da sklav'in'o'j de divers'a kolor'o. La serv'ist'o'j hav'is mult'o'n da manĝ'aĵ'o kaj vin'o, la reĝ'a'j labor'ist'o'j ricev'is la salajr'o'n, la soldat'o'j— al'don'a'j'n porci'o'j'n.

La kort'eg'o est'is rav'it'a, tiom pli, ke Tutmozis kaj ali'a'j nobel'a'j jun'ul'o'j, laŭ ordon'o de Hiram, ricev'is sufiĉ'e grand'a'j'n prunt'o'j'n, kaj la nomarĥ'o de la provinc'o Habu kaj li'a'j ofic'ist'o'j ricev'is mult'e'kost'a'j'n donac'o'j'n.

Festen'o sekv'is festen'o'n, amuz'aĵ'o amuz'aĵ'o'n, malgraŭ la sen'halt'e kresk'ant'a varm'eg'o. La vic - reĝ'o, vid'ant'e la ĝeneral'a'n ĝoj'o'n, mem est'is kontent'a. Ĉagren'is li'n nur unu cirkonstanc'o: la kondut'o de Mefres kaj de ali'a'j pastr'o'j. La princ'o pens'is, ke ĉi tiu'j alt'rang'ul'o'j riproĉ'os li'n, ke li pren'is tiel grand'a'n prunt'o'n de Hiram, malgraŭ la admon'o'j ricev'it'a'j en la templ'o.

Dum'e la sankt'a'j pastr'o'j silent'is kaj eĉ ne montr'is si'n ĉe ia kort'eg'o.

— Kio'n tio signif'as— dir'is li foj'e al Tutmozis— ke la pastr'o'j ne riproĉ'as ni'n? Tia'n luks'o'n, kiel nun, ni neniam permes'is al ni. La muzik'o son'as de la maten'o ĝis la nokt'o, kaj ni trink'as de la lev'iĝ'o de la sun'o kaj ek'dorm'as kun vir'in'o'j en la brak'o'j aŭ kun kruĉ'o sub la kap'o...

— Kial ili dev'us far'i al ni riproĉ'o'j'n? — respond'is Tutmozis indign'int'e. — Ĉu ni ne viv'as en la urb'o de Astarte, por kiu la plej agrabl'a kult'o est'as la plezur'o, la plej dezir'ind'a ofer'o— la am'o? Ceter'e, la pastr'o'j kompren'as, ke post tiel long'a'j fast'o'j kaj preĝ'o'j vi bezon'as ripoz'o'n.

— Ĉu ili dir'is io'n al vi? — demand'is kun mal'trankvil'o la princ'o.

— Pli ol unu foj'o'n. Hieraŭ, ekzempl'e, la sankt'a Mefres dir'is al mi rid'ant'e, ke tiel jun'a'n vir'o'n, kiel vi, pli al'log'as la plezur'o'j, ol la di'serv'o aŭ la klopod'o'j de la reg'ad'o.

Ramses ek'medit'is: Do la pastr'o'j opini'as li'n sen'konsider'a malgraŭ tio, ke dank’ al Sar'a li hodiaŭ, morgaŭ far'iĝ'os patr'o?

... Sed tiom pli bon'e, ili hav'os surpriz'o'n, kiam li ek'parol'os al ili per si'a propr'a lingv'o...

Ver'dir'e, la princ'o mem iom riproĉ'is si'n: de la tag'o, kiam li for'las'is la templ'o'n de Hator, li eĉ unu tag'o'n ne okup'iĝ'is per la afer'o'j de la nomes'o Habu. La pastr'o'j pov'as supoz'i, ke li est'as tut'e kontent'a de la klar'ig'o'j de Pentuer, aŭ ke la ŝtat'a'j afer'o'j jam ted'is li'n.

— Tiom pli bon'e! ...— murmur'et'is li. — Tiom pli bon'e! ...

En li'a jun'a anim'o, sub influ'o de la konstant'a'j intrig'o'j aŭ suspekt'o'j pri intrig'o'j, komenc'is nask'iĝ'i instinkt'o de la hipokrit'ec'o. Ramses sent'is, ke la pastr'o'j tut'e ne suspekt'as, pri kio li parol'is kun Hiram kaj kia'j'n plan'o'j'n li ŝpin'is en si'a kap'o. Por tiu'j ĉi blind'ig'it'a'j hom'o'j sufiĉ'is, ke li amuz'iĝ'as, kaj ili konklud'is, ke la reg'ad'o rest'os en ili'a'j man'o'j.

— La di'o'j tiel mal'klar'ig'is ili'a'n prudent'o'n— dir'is al si Ramses— ke ili eĉ ne demand'as: kial Hiram don'is al mi tiel grand'a'n prunt'o'n? ... Ebl'e la ruz'a Fenici'an'o sukces'is dorm'ig'i ili'a'j'n suspekt'em'a'j'n kor'o'j'n? ... Tiom pli bon'e! ... Tiom pli bon'e!

...

Est'is por li strang'a plezur'o, kiam li pens'is, ke la pastr'o'j est'is tromp'it'a'j pri li'a kont'o. Li decid'is ankaŭ en la est'ont'a temp'o las'i ili'n en la erar'o, li do amuz'iĝ'is kiel frenez'a.

Efektiv'e la pastr'o'j, precip'e Mefres kaj Mentezufis, est'is tromp'it'a'j pri Ramses kaj Hiram. La ruz'a Fenici'an'o ŝajn'ig'is antaŭ ili hom'o'n tre fier'a'n pro la rilat'o'j kun la kron'princ'o, kaj la vic - reĝ'o kun ne mal'pli grand'a sukces'o lud'is la rol'o'n de diboĉ'ant'a jun'ul'o.

Mefres eĉ pens'is, ke la princ'o serioz'e pens'as for'pel'i Fenici'an'o'j'n el Egipt'o, kaj dum'e li kaj li'a'j kort'eg'an'o'j far'as ŝuld'o'j'n, kiu'j'n ili neniam pag'os.

En tiu temp'o en la templ'o de Astarte, en ĝi'a'j mult'e'nombr'a'j ĝarden'o'j kaj kort'o'j svarm'is amas'o da pi'ul'o'j. Ĉiu'tag'e, se ne ĉiu'hor'e, el la mez'o de Azi'o, malgraŭ la terur'a varm'eg'o, ven'is al la grand'a di'in'o iu pilgrim'ar'o.

Tio est'is strang'a'j pilgrim'o'j. Lac'a'j, kovr'it'a'j de polv'o, ili ir'is kun muzik'o, danc'ant'e kaj kant'ant'e ia'foj'e tre mal'ĉast'a'j'n kant'o'j'n. La tag'o'j pas'ad'is por ili en sen'hont'a'j diboĉ'o'j por la honor'o de la di'in'o Astarte. Ĉiu'n tia'n an'ar'o'n oni pov'is ne sol'e ek'vid'i, sed eĉ sent'i de mal'proksim'e: ĉar ili port'is grand'eg'a'j'n buked'o'j'n de freŝ'a'j flor'o'j en la man'o'j kaj en sak'o'j kat'o'j'n, mort'int'a'j'n dum la tut'a jar'o.

La kat'o'j'n la pi'ul'o'j don'is al la paraŝit'o'j por balzam'ad'o aŭ pajl'o'ŝtop'ad'o, kaj post'e ili re'port'is ili'n hejm'e'n, kiel respekt'at'a'j'n sankt'a'j'n rest'aĵ'o'j'n.

En la komenc'o de la monat'o misori ( maj'o, juni'o) la princ'o sci'ig'is al Hiram, ke en la vesper'o de la sam'a tag'o li pov'as ven'i en la fenici'a'n templ'o'n de Astoret. Kiam post la sub'ir'o de la sun'o far'iĝ'is mal'lum'e en la strat'o'j, la vic - reĝ'o al'lig'int'e mal'long'a'n glav'o'n al la flank'o, sur'met'is mantel'o'n kun kapuĉ'o kaj ne rimark'it'a de iu serv'ist'o el'glit'is por ir'i en la dom'o'n de Hiram.

La mal'jun'a riĉ'ul'o atend'is li'n.

— Do— dir'is li kun rid'et'o— vi'a ekscelenc'o ne tim'as en'ir'i en fenici'a'n templ'o'n, kie sur la altar'o sid'as la kruel'ec'o, serv'at'a de la ruz'o?

— Tim'i? ...— demand'is Ramses, rigard'ant'e li'n preskaŭ kun mal'estim'o. — Astoret ne est'as Baal, nek mi infan'o, kiu'n oni pov'as ĵet'i en la brul'ant'a'n ventr'o'n de vi'a di'o.

— Kaj vi, princ'o, kred'as tio'n?

Ramses lev'is la ŝultr'o'j'n.

— Respekt'ind'a kaj konfid'ind'a atest'ant'o— respond'is li— rakont'is al mi pri vi'a'j ofer'o'j el infan'o'j. Foj'e vent'eg'o romp'is al vi dek'kelk'o'n da ŝip'o'j. Tuj la tir'a'j pastr'o'j anonc'is di'serv'o'n, al kiu ir'is grand'a popol'amas'o...

La princ'o parol'is kun vid'ebl'a indign'o.

— Antaŭ la templ'o de Baal, sur alt'aĵ'o, sid'is grand'eg'a bronz'a statu'o kun bov'a kap'o. Ĝi'a ventr'o est'is hejt'it'a ĝis ruĝ'e. Tiam, laŭ ordon'o de vi'a'j pastr'o'j, la mal'saĝ'a'j fenici'a'j patr'in'o'j komenc'is met'i plej bel'a'j'n infan'o'j'n ĉe la pied'o'j de la kruel'a di'o...

— Nur knab'o'j'n— inter'met'is Hiram— Jes, nur knab'o'j'n— ripet'is la princ'o. — La pastr'o'j super'verŝ'is ĉiu'n infan'o'n per parfum'o'j, kaj tiam la statu'o kapt'is ili'n per si'a'j bronz'a'j man'o'j, mal'ferm'is la buŝ'eg'o'n kaj en'glut'is la infan'o'n, mal'esper'e kri'ant'a'n... Ĉiu'foj'e el la buŝ'o de la di'o el'iĝ'is flam'o'j...

Hiram mal'laŭt'e rid'is.

— Kaj vi'a ekscelenc'o kred'as tio'n?

— Tio'n rakont'is al mi hom'o, mi ripet'as, kiu neniam mensog'as.

— Li dir'is, kio'n li efektiv'e vid'is— respond'is Hiram. — Sed ĉu ne mir'ig'is li'n, ke neniu patr'in'o, kies infan'o'j'n oni brul'ig'is, plor'is?

— Ver'e li mir'is pro la indiferent'ec'o de la vir'in'o'j, ĉiam pret'a'j verŝ'i larm'o'j'n eĉ super mort'int'a kok'in'o. Tio pruv'as grand'a'n kruel'ec'o'n de vi'a popol'o.

La mal'jun'a Fenici'an'o balanc'is la kap'o'n.

— Kiam tio okaz'is? — demand'is li.

— Antaŭ kelk'e da jar'o'j.

— Bon'e— mal'rapid'e parol'is Hiram— se vi'a ekscelenc'o vol'os iam vizit'i Tir'o'n, mi hav'os la honor'o'n montr'i al vi tia'n solen'o'n...

— Mi ne dezir'as ĝi'n vid'i! ...

— Post'e ni ir'os en ali'a'n kort'o'n de la templ'o, kie vi vid'os tre bel'a'n lern'ej'o'n, kaj en ĝi— san'a'j'n kaj gaj'a'j'n la sam'a'j'n knab'o'j'n, kiu'j'n oni brul'ig'is antaŭ kelk'e da jar'o'j...

— Kiel? ...— ek'kri'is Ramses— ili do ne pere'is? ...

— Ili viv'as kaj kresk'as por far'iĝ'i brav'a'j mar'ist'o'j. Kiam vi'a ekscelenc'o far'iĝ'os sankt'ec'o ( vi viv'u etern'e! ) ebl'e pli ol unu el ili direkt'os vi'a'j'n ŝip'o'j'n.

— Vi do tromp'as vi'a'n popol'o'n? — rid'is la princ'o.

— Ni tromp'as neniu'n— respond'is serioz'e la Fenici'an'o. — Ĉiu tromp'as si'n mem, se li ne pet'as klar'ig'o'j'n pri la solen'o, kiu'n li ne kompren'as.

— Mi vol'us sci'i... — dir'is Ramses.

— Efektiv'e— daŭr'ig'is Hiram— ekzist'as ĉe ni mor'o, ke la mal'riĉ'a'j patr'in'o'j, por cert'ig'i feliĉ'a'n sort'o'n al si'a'j fil'o'j, ofer'as ili'n al la ŝtat'o. La infan'o'j est'as kapt'at'a'j de la statu'o de Baal, en kiu est'as brul'ant'a forn'o. Ĉi tiu ceremoni'o ne signif'as, ke la infan'o'j ver'e est'as brul'ig'at'a'j, sed ke ili far'iĝ'is propr'aĵ'o de la templ'o kaj pere'is por la patr'in'o'j, kvazaŭ fal'int'e en fajr'o'n.

En la real'ec'o ili ne ir'as en forn'o'n, sed al nutr'ist'in'o'j kaj vart'ist'in'o'j, kiu'j eduk'as ili'n dum kelk'e da jar'o'j. Kiam ili pli'grand'iĝ'as, pren'as ili'n kaj instru'as la pastr'a lern'ej'o de Baal. La plej kapabl'a'j far'iĝ'as pastr'o'j aŭ ofic'ist'o'j; la mal'pli inteligent'a'j— mar'ist'o'j kaj oft'e akir'as grand'a'j'n riĉ'aĵ'o'j'n.

Nun vi, princ'o, ne mir'os plu, ke ni'a'j patr'in'o'j ne plor'as si'a'j'n infan'o'j'n. Mi dir'os pli: nun vi kompren'os, kial en ni'a'j leĝ'o'j ne ekzist'as pun'o'j por la ge'patr'o'j, kiu'j mort'ig'as si'a'j'n id'o'j'n, kiel en Egipt'o...

— Ĉie oni trov'as krim'ul'o'j'n— inter'met'is la vic - reĝ'o.

— Sed ĉe ni ne ekzist'as id'o'mort'ig'ant'o'j— daŭr'ig'is Hiram.

— Ĉar ĉe ni pri la infan'o'j, kiu'j'n ne pov'as nutr'i ili'a'j patr'in'o'j, zorg'as la ŝtat'o kaj la templ'o'j.

La princ'o ek'medit'is. . Subit'e li ĉirkaŭ'pren'is Hiramon kaj ek'kri'is kor'tuŝ'it'a:
— Vi est'as mult'e pli bon'a'j ol tiu'j, kiu'j rakont'as pri vi tiel terur'a'j'n histori'o'j'n... Mi tre ĝoj'as pro tio...

— Ankaŭ en ni est'as ne mal'mult'e da mal'bon'o— respond'is Hiram— sed ni ĉiu'j est'os vi'a'j fidel'a'j serv'ist'o'j, sinjor'o, kiam vi al'vok'os ni'n...

— Ver'e? ...— demand'is la princ'o, penetr'e rigard'ant'e li'a'j'n okul'o'j'n.

La mal'jun'ul'o met'is la man'o'n sur la kor'o'n.

— Mi ĵur'as al vi, egipt'a kron'princ'o kaj est'ont'a faraon'o, ke se iam vi komenc'os batal'o'n kontraŭ ni'a'j komun'a'j mal'amik'o'j, la tut'a Fenici'o, kvazaŭ unu vir'o, al'kur'os por help'i vi'n...

Kaj jen ĉi tio'n pren'u, kiel memor'aĵ'o'n de ni'a hodiaŭ'a inter'parol'ad'o.

Li el'tir'is el sub la vest'o or'a'n medal'o'n, kovr'it'a'n de mister'a'j sign'o'j kaj, murmur'ant'e preĝ'o'j'n, pend'ig'is ĝi'n sur la kol'o de Ramses.

— Kun tiu ĉi amulet'o— dir'is Hiram— vi pov'as tra'kur'i la tut'a'n mond'o'n... Kaj kie ajn vi renkont'os Fenici'an'o'n, li serv'os al vi per si'a konsil'o, or'o, eĉ glav'o... Kaj nun ni ir'u.

Pas'is jam kelk'e da hor'o'j post la sub'ir'o de la sun'o, sed la nokt'o est'is lum'a, ĉar lev'iĝ'is la lun'o. La terur'a tag'a varm'eg'o ced'is al la mal'varm'et'o; en la pur'a aer'o ne est'is plu la griz'a polv'o, kiu tag'e venen'is la spir'ad'o'n kaj pik'is la okul'o'j'n. Sur la blu'a ĉiel'o tie ĉi kaj tie bril'is la stel'o'j, kies lum'o dis'flu'is en la radi'o'j de la lun'o.

En la strat'o'j ĉes'is la mov'ad'o, sed la tegment'o'j de ĉiu'j dom'o'j est'is plen'a'j de amuz'iĝ'ant'a'j hom'o'j. Ŝajn'is, ke Pi - Bast est'as unu salon'o plen'ig'it'a per muzik'o, kant'o, rid'o kaj son'o'j de pokal'o'j.

La princ'o kaj Fenici'an'o ir'is rapid'e, ekster la urb'o'n, elekt'ant'e mal'pli lum'ig'it'a'j'n strat'o'j'n. Malgraŭ tio, la hom'o'j festen'ant'a'j sur la teras'o'j, ia'foj'e rimark'is ili'n kaj invit'is aŭ ŝut'is flor'o'j'n sur ili'a'j'n kap'o'j'n.

— Nokt'a'j vag'ul'o'j! — oni kri'is de la tegment'o'j. — Se vi ne est'as ŝtel'ist'o'j, kiu'j'n la nokt'o al'log'as al ĉas'o, ven'u al ni... Ni hav'as bon'a'n vin'o'n kaj gaj'a'j'n vir'in'o'j'n...

La du vojaĝ'ant'o'j ne respond'is la afabl'a'j'n invit'o'j'n, rapid'ant'e al la cel'o. Fin'e ili en'ir'is en part'o'n de la urb'o, kie est'is mal'pli da dom'o'j kaj pli da ĝarden'o'j, kies arb'o'j dank’ al la mal'sek'a blov'o de la mar'o kresk'is pli alt'a'j kaj branĉ'o'riĉ'a'j, ol en la sud'a'j provinc'o'j de Egipt'o.

— Jam ne mal'proksim'e— dir'is Hiram.

La princ'o lev'is la okul'o'j'n kaj super la dens'a verd'aĵ'o de la arb'o'j ek'vid'is kvadrat'a'n tur'o'n de blu'a kolor'o, kaj sur ĝi— blank'a'n, mal'pli grand'a'n. Tio est'is la templ'o de Astarte. Baldaŭ ili en'ir'is en la mez'o'n de la ĝarden'o, de kie oni pov'is ĉirkaŭ'pren'i per la rigard'o la tut'a'n konstru'aĵ'o'n.

Ĝi konsist'is el kelk'e da etaĝ'o'j. La unu'a'n form'is kvadrat'a teras'o 400 paŝ'o'j'n long'a, kiu kuŝ'is sur mur'o kelk'e da metr'o'j alt'a, nigr'e kolor'ig'it'a. Ĉe la orient'a flank'o est'is peron'o, al kiu konduk'is du larĝ'a'j ŝtup'ar'o'j. Ĉe la ali'a'j flank'o'j star'is tur'et'o'j, dek ĉe ĉiu; inter ĉiu'j du tur'et'o'j est'is kvin fenestr'o'j.

Proksim'um'e en la mez'o de la teras'o lev'iĝ'is konstru'aĵ'o ankaŭ kvadrat'a, kies flank'o'j est'is du'cent paŝ'o'j'n long'a'j. Ĝi hav'is nur unu ŝtup'ar'o'n, tur'o'j'n ĉe la angul'o'j kaj est'is de purpur'a kolor'o.

Sur la plat'a tegment'o de ĉi tiu konstru'aĵ'o star'is de'nov'e kvadrat'a teras'o, kelk'e da metr'o'j alt'a, de or'a kolor'o, kaj sur ĝi, unu sur la ali'a, du tur'o'j: blu'a kaj blank'a.

La tut'o hav'is tia'n aspekt'o'n, kvazaŭ iu met'is sur la ter'o grand'a'n nigr'a'n ĵet'kub'o'n, sur ĝi, mal'pli grand'a'n purpur'a'n, sur ĝi or'a'n, pli alt'e blu'a'n kaj plej alt'e arĝent'a'n. Al ĉiu el ĉi tiu'j etaĝ'o'j konduk'is ŝtup'ar'o'j, aŭ flank'a'j du'obl'a'j, aŭ front'a'j simpl'a'j, ĉiam ĉe la orient'a flank'o.

Apud la ŝtup'ar'o'j kaj pord'o'j star'is altern'e grand'a'j egipt'a'j sfinks'o'j, aŭ asiri'a'j flug'il'a'j bov'o'j kun hom'a'j kap'o'j.

La vic - reĝ'o kun plezur'o rigard'is la konstru'aĵ'o'n, kiu en la lum'o de la lun'o, sur la fon'o de la foli'o'riĉ'a'j kresk'aĵ'o'j hav'is ĉarm'a'n aspekt'o'n. Ĝi est'is konstru'it'a en la stil'o ĥalde'a kaj tut'e diferenc'is de la egipt'a'j templ'o'j, unu'e per la sistem'o de la etaĝ'o'j, du'e per la vertikal'a'j mur'o'j. Ĉe Egipt'an'o'j ĉiu grav'a konstru'aĵ'o hav'is dekliv'a'j'n mur'o'j'n, kvazaŭ kun'iĝ'ant'a'j'n supr'e'n.

La ĝarden'o ne est'is mal'plen'a. En divers'a'j punkt'o'j oni vid'is mal'grand'a'j'n dom'o'j'n kaj palac'o'j'n, bril'is lum'o'j, son'is kant'o'j kaj muzik'o. Inter la arb'o'j, de temp'o al temp'o glit'is ombr'o de am'a par'o.

Subit'e proksim'iĝ'is al ili mal'jun'a pastr'o; li inter'parol'is kelk'e da vort'o'j kun Hiram kaj profund'e si'n klin'int'e antaŭ la princ'o, dir'is:
— Bon'vol'u, sinjor'o, sekv'i mi'n.

— Kaj la di'o'j gard'u vi'a'n ekscelenc'o'n— al'don'is Hiram for'las'ant'e ili'n.

Ramses ir'is post la pastr'o. Iom flank'e de la templ'o, en la plej grand'a dens'aĵ'o star'is ŝton'a benk'o, kaj cent paŝ'o'j'n de ĝi mal'grand'a palac'o, apud kiu son'is kant'o'j.

— Tie oni preĝ'as? — demand'is la princ'o.

— Ne! ...— respond'is la pastr'o, ne kaŝ'ant'e si'a'n abomen'o'n.

— Tie kolekt'iĝ'as la ador'ant'o'j de Kama, ni'a pastr'in'o, kiu gard'as la fajr'o'n antaŭ la altar'o de Astoret.

— Kiu'n ŝi akcept'os hodiaŭ?

— Neniu'n, neniam! ...— respond'is la gvid'ant'o kun indign'o. — Se pastr'in'o de la fajr'o romp'us la ĵur'promes'o'n de la ĉast'ec'o, ŝi dev'us mort'i.

— Kruel'a leĝ'o! — dir'is la princ'o.

— Bon'vol'u, sinjor'o, atend'i sur ĉi tiu benk'o— dir'is mal'varm'e la fenici'a pastr'o. — Kaj kiam vi ek'aŭd'os tri bat'o'j'n en la bronz'a'j'n lad'o'j'n, sur'ir'u la teras'o'n kaj de tie la purpur'a'n konstru'aĵ'o'n.

— Sol'a? ...

— Jes.

La princ'o sid'iĝ'is sur la benk'o'n, en la ombr'o de oliv'arb'o, kaj aŭskult'is la vir'in'a'j'n rid'o'j'n, son'ant'a'j'n en la palac'o.

” Kama? — pens'is li. — Bel'a nom'o! ... Ŝi dev'as est'i jun'a, ebl'e bel'a, kaj tiu'j ĉi mal'saĝ'a'j Fenici'an'o'j minac'as ŝi'n per la mort'o, se... Ĉu tiel ili vol'as cert'ig'i al si almenaŭ dek'kelk'o'n da virg'ul'in'o'j en la tut'a land'o? ...”
Li rid'is, sed li est'is mal'ĝoj'a. Oni ne sci'as kial li kompat'is ĉi tiu'n ne'kon'at'a'n vir'in'o'n, por kiu la am'o est'is la pord'o en la tomb'o'n.

— Mi imag'as tutmozison, se oni nom'us li'n pastr'in'o de Astoret! ... Kompat'ind'a, li dev'us mort'i, antaŭ ol unu lamp'o for'brul'us antaŭ la di'in'o...

En la sam'a moment'o antaŭ la palac'o ek'son'is flut'o kaj lud'is melankoli'a'n melodi'o'n, kiu'n akompan'is voĉ'o'j de kant'ant'a'j vir'in'o'j.

— ahaa! ... ahaa! ...— kant'is la vir'in'o'j, kvazaŭ lul'ant'e infan'o'n.

Ek'silent'is la flut'o, ĉes'is kant'i la vir'in'o'j, kaj ek'son'is bel'a vir'a voĉ'o grek'e:
— Kiam sur la balkon'o ek'bril'as vi'a vest'o pal'iĝ'as la stel'o'j kaj ek'silent'as la najtingal'o'j, kaj en mi'a kor'o nask'iĝ'as tia silent'o, kiel sur la ter'o, kiam salut'as ĝi'n la blank'a aŭror'o...

— ahaa! ... ahaa! ...— kant'et'is la vir'in'o'j, la flut'o re'e lud'is unu strof'o'n.

— Kaj kiam dron'ant'e en vi'a preĝ'o, vi ir'as al la templ'o, la viol'o'j ĉirkaŭ'as vi'n per bon'odor'a nub'o, la papili'o'j flirt'as apud vi'a buŝ'o, la palm'o'j klin'as si'a'j'n kap'o'j'n antaŭ vi'a bel'ec'o...

— ahaa! ... ahaa! ... ahaa! ... ahaa! ...

— Kiam mi ne vid'as vi'n, mi rigard'as la ĉiel'o'n por re'memor'i la dolĉ'a'n trankvil'o'n de vi'a vizaĝ'o. Van'a pen'o! La ĉiel'o ne hav'as vi'a'n seren'o'n, kaj ĝi'a varm'eg'o est'as frost'o kompar'e kun la flam'o'j, kiu'j cindr'ig'is mi'a'n kor'o'n.

— ahaa! ... ahaa! ...

— Foj'e mi halt'is inter la roz'o'j, kiu'j'n la bril'o de vi'a'j rigard'o'j vest'as per skarlat'o, blank'o kaj or'o. Ĉiu ili'a foli'o re'memor'ig'is al mi unu hor'o'n, ĉiu flor'o unu monat'o'n, pas'ig'it'a'n ĉe vi'a'j pied'o'j, kaj la gut'o'j de la ros'o— ili est'as mi'a'j larm'o'j, per kiu'j si'n nutr'as la terur'a vent'o de la dezert'o.

Far'u sign'o'n, kaj mi kapt'os vi'n kaj for'port'os en mi'a'n kar'a'n patr'uj'o'n. La mar'o apart'ig'os ni'n de la persekut'ant'o'j, mirt'a'j arb'et'ar'o'j kaŝ'os ni'a'j'n kares'o'j'n, kaj di'o'j, pli favor'a'j por la am'ant'o'j gard'os ni'a'n feliĉ'o'n.

Ramses ferm'et'is la okul'o'j'n kaj sonĝ'is. Tra la mal'lev'it'a'j okul'har'o'j li ne vid'is plu la ĝarden'o'n, sed sol'e la river'o'n de la lun'a lum'o, en kiu dis'flu'is nigr'a'j ombr'o'j kaj la kant'o de la ne'kon'at'a hom'o al la ne'kon'at'a vir'in'o. Dum moment'o'j la kant'o tiel ĉirkaŭ'is li'n, tiel profund'e penetr'is en li'a'n anim'o'n, ke Ramses vol'is demand'i: ĉu ne li mem est'as ĉi tiu am'a kant'o?

...

En tiu moment'o li'a rang'o, pov'o kaj mal'facil'a'j ŝtat'a'j demand'o'j, ĉio ŝajn'is al li mizer'a bagatel'o kompar'e kun ĉi tiu lun'a nokt'o kaj tiu'j ĉi ek'kri'o'j de la am'ant'a kor'o. Se oni propon'us al li elekt'i: la tut'a'n faraon'a'n potenc'o'n aŭ li'a'n nun'a'n stat'o'n de li'a anim'o, li prefer'us la rev'ad'o'n, en kiu mal'aper'is la tut'a mond'o, li mem, eĉ la temp'o, kaj rest'is nur dolĉ'a sopir'o, rapid'ant'a al la etern'ec'o, sur la flug'il'o'j de la kant'o.

Subit'e la princ'o vek'iĝ'is, la kant'o ek'silent'is, en la palac'o esting'iĝ'is la lum'o'j, kaj ĝi'a'j'n blank'a'j'n mur'o'j'n fort'e kontrast'is la nigr'a'j, mal'plen'a'j fenestr'o'j. Oni pov'is pens'i, ke tie neniu iam loĝ'is. Eĉ la ĝarden'o mal'plen'iĝ'is kaj ek'silent'is, eĉ la mal'pez'a vent'et'o ĉes'is mov'i la foli'o'j'n.

Unu! ... Du! ... Tri! ... El la templ'o al'flug'is tri potenc'a'j bronz'a'j son'o'j.

— Jes! Mi dev'as ir'i tie'n— pens'is la princ'o, ne sci'ant'e bon'e kie'n kaj por kio.

Li direkt'is si'n tamen al la templ'o, kies arĝent'a tur'o super'star'is la arb'o'j'n, kvazaŭ al'vok'ant'e li'n al si.

Li ir'is du'on'ebri'a, plen'a de strang'a'j dezir'o'j. Mal'vast'e ŝajn'is al li inter la arb'o'j, li dezir'is sur'ir'i la supr'o'n de la tur'o, liber'e ek'spir'i kaj ĉirkaŭ'pren'i per la rigard'o pli vast'a'n horizont'o'n. Post'e re'memor'ant'e, ke est'as nun la monat'o misori, ke jam pas'is unu jar'o de la manovr'o'j en la dezert'o, li ek'sent'is sopir'o'n al ĝi. Kiel volont'e li sid'iĝ'us en si'a'n mal'pez'a'n ĉar'o'n du'ĉeval'a'n, kaj galop'us ie'n antaŭ'e'n, kie ne est'us tiel sufok'e, kie la arb'o'j ne kovr'us la horizont'o'n!

Li jam est'is ĉe la pied'o'j de la templ'o, li do sur'ir'is la teras'o'n. Silent'e kaj mal'plen'e, kvazaŭ en tomb'o; nur de mal'proksim'e murmur'et'is la akv'o de fontan'o. Sur la du'a ŝtup'ar'o li for'ĵet'is si'a'n mantel'o'n kaj glav'o'n, ankoraŭ unu foj'o'n ek'rigard'is la ĝarden'o'n, kvazaŭ por adiaŭ'i la lun'o'n, kaj en'ir'is en la templ'o'n. Super li lev'iĝ'is ankoraŭ tri etaĝ'o'j.

La bronz'a pord'o est'is mal'ferm'it'a, ĉe ambaŭ flank'o'j de la en'ir'o star'is flug'il'a'j figur'o'j de hom'o'j kun bov'a'j kap'o'j, sur kies vizaĝ'o'j reg'is fier'a trankvil'o.

— Jen la asiri'a'j reĝ'o'j— pens'is la princ'o, rigard'ant'e ili'a'j'n barb'o'j'n, plekt'it'a'j'n en mal'grand'a'j'n har'lig'o'j'n.

La intern'o de la templ'o est'is nigr'a, kiel la plej nigr'a nokt'o; en la mal'lum'o'n penetr'is nur blank'a'j stri'o'j de la lun'a lum'o, en'ir'ant'a tra mal'larĝ'a'j, sed alt'a'j fenestr'o'j.

En la mez'o brul'is du lamp'o'j, antaŭ la statu'o de la di'in'o Astarte. Ia strang'a lum'ig'o de supr'e far'is la statu'o'n perfekt'e vid'ebl'a. Ramses rigard'is. Tio est'is grand'eg'a vir'in'o kun strut'a'j flug'il'o'j. Ŝi port'is long'a'n vest'o'n kun fald'o'j, sur la kap'o pint'a'n ĉap'o'n, en la dekstr'a man'o par'o'n da kolomb'o'j. Ŝi'a bel'a vizaĝ'o kaj mal'lev'it'a'j okul'o'j hav'is esprim'o'n de tia dolĉ'ec'o, de tia ĉast'ec'o, ke mir'eg'o ek'reg'is la princ'o'n: ŝi ja est'is patron'in'o de la venĝ'o kaj plej sen'hont'a mal'ĉast'ec'o.

Fenici'o montr'is al li ankoraŭ unu el si'a'j mister'o'j.

— Strang'a naci'o— pens'is li. — Ili'a'j hom'glut'ant'a'j di'o'j manĝ'as neniu'n, kaj ili'a'n mal'ĉast'ec'o'n protekt'as virg'a'j pastr'in'o'j kaj di'in'o'j kun infan'a vizaĝ'o...

Subit'e li ek'sent'is, ke sur li'a'j pied'o'j tra'glit'is io, kvazaŭ grand'a serpent'o. Ramses posten'iĝ'is kaj halt'is en la stri'o de la lun'a lum'o.

— Sent'erar'o! ...— dir'is li al si. Preskaŭ en la sam'a moment'o li ek'aŭd'is murmur'et'o'n:
— Ramses! ... Ramses! ...

Ne ebl'e est'is ek'kon'i la voĉ'o'n: ĉu ĝi est'is vir'a aŭ vir'in'a, kaj de kie ĝi ven'as?

— Ramses! ... Ramses! ...— ek'son'is murmur'et'o, kvazaŭ de la plank'o.

La princ'o en'ir'is en ne'lum'ig'it'a'n lok'o'n kaj aŭskult'ant'e klin'is si'n. Subit'e li ek'sent'is sur si'a kap'o du delikat'a'j'n man'o'j'n, Li salt'is por kapt'i ili'n, sed li renkont'is nur la aer'o'n.

— Ramses! ...— murmur'et'is oni de supr'e.

Li lev'is la kap'o'n kaj ek'sent'is sur la buŝ'o lotus'a'n flor'o'n.

Kiam li etend'is al ĝi la man'o'j'n, iu delikat'e si'n apog'is sur li'a'j'n ŝultr'o'j'n.

— Ramses! ...— oni vok'is de la altar'o.

La princ'o si'n turn'is post'e'n kaj ŝton'iĝ'is. Kelk'e da paŝ'o'j de li, en la lum'a stri'o star'is bel'eg'a hom'o, tut'e simil'a al li. La sam'a'j okul'o'j, — vizaĝ'o, jun'ul'a barb'o, la sam'a kresk'o, mov'o'j kaj vest'o'j...

Unu moment'o'n la princ'o pens'is, ke li star'as antaŭ ia grand'eg'a spegul'o, kia'n ne posed'is eĉ la faraon'o. Sed tuj li konvink'iĝ'is, ke li'a sam'ul'o ne est'as bild'o, sed viv'ant'a hom'o.

En ĉi tiu moment'o li ek'sent'is kis'o'n sur la kol'o. Li re'e si'n turn'is, sed est'is neniu, kaj dum'e li'a sam'ul'o mal'aper'is.

— Kiu est'as ĉi tie? ... Mi vol'as sci'i! ...— dir'is koler'e la princ'o.

— Mi... Kama— respond'is dolĉ'a voĉ'o.

En la lum'a stri'o aper'is bel'eg'a vir'in'o: nud'a, kun or'a zon'o ĉirkaŭ la koks'o'j.

Ramses ek'kur'is kaj kapt'is ŝi'n je la man'o. Ŝi ne for'kur'is.

— Vi est'as Kama? ... Ne, vi est'as... Jes, vi'n iam send'is Dagon, sed vi'a nom'o est'is tiam Kares'o...

— Ĉar mi est'as ankaŭ Kares'o— respond'is ŝi naiv'e.

— Ĉu vi tuŝ'is mi'n per la man'o'j? ...

— Mi.

— Kiel?

— Jen tiel... — respond'is ŝi, ĵet'ant'e si'a'j'n brak'o'j'n ĉirkaŭ li'a'n kol'o'n kaj kis'ant'e li'n.

Ramses kapt'is ŝi'n per la brak'o'j, sed ŝi el'ŝir'is si'n kun tia fort'o, kia'n oni ne pov'us supoz'i en tiel delikat'a est'aĵ'o.

— Do vi est'as la pastr'in'o Kama? ... Al vi kant'is hodiaŭ la Grek'o? ...— dir'is la princ'o, pasi'e prem'ant'e ŝi'a'j'n man'o'j'n. — Kiu li est'as, ĉi tiu kant'ist'o? ...

Kama mal'estim'e lev'is la ŝultr'o'j'n.

— Li est'as ĉe ni'a templ'o.

La okul'o'j de Ramses bril'is, pli'larĝ'iĝ'is li'a'j naz'tru'o'j, li sent'is zum'ad'o'n en la kap'o. La sam'a vir'in'o antaŭ kelk'e da monat'o'j far'is je li mal'grand'a'n impres'o'n, sed hodiaŭ li est'is pret'a far'i por ŝi frenez'aĵ'o'n. Li envi'is al la Grek'o kaj sam'temp'e sent'is ne'pri'skrib'ebl'a'n dolor'o'n ĉe la pens'o, ke se ŝi far'iĝ'us li'a am'at'in'o, ŝi dev'us mort'i.

— Kiel bel'a vi est'as! — dir'is li. — Kie vi loĝ'as? ... Ah jes, mi sci'as, en tiu palac'et'o... Ĉu oni pov'as vizit'i vi'n? ... Kompren'ebl'e, se vi akcept'as vizit'o'j'n de kant'ist'o'j, vi pov'as ankaŭ mi'n akcept'i... Ĉu ver'e vi est'as pastr'in'o, gard'ant'a la fajr'o'n.

— Jes.

— Kaj vi'a'j leĝ'o'j est'as tiel kruel'a'j, ke ili ne permes'as al vi am'i? Eh, tio est'as nur van'a'j minac'o'j! ... Por mi vi far'os escept'o'n...

— La tut'a Fenici'o mal'ben'us mi'n, la di'o'j si'n venĝ'us... — respond'is ŝi kun rid'o.

Ramses re'e al'tir'is ŝi'n al si, ŝi re'e el'ŝir'is si'n.

— Gard'u vi'n, princ'o— dir'is ŝi kun provok'ant'a rigard'o. — Fenici'o, est'as potenc'a, kaj ĝi'a'j di'o'j...

— Indiferent'a'j est'as por mi vi'a'j di'o'j kaj Fenici'o! ... Se unu har'o fal'us de vi'a kap'o, mi pied'prem'us Fenici'o'n, kiel venen'a'n serpent'o'n...

— Kama! ... Kama! ...— ek'son'is voĉ'o, ven'ant'a de la statu'o.

Ŝi ek'tim'is.

— Jen vi aŭd'as, ili vok'as mi'n... Ebl'e ili eĉ aŭd'is vi'a'j'n blasfem'o'j'n...

— Ili ne ek'aŭd'u mi'a'n koler'o'n! ...— eksplod'is la princ'o.

— La koler'o de la di'o'j est'as pli terur'a...

Ŝi el'ŝir'is si'n kaj mal'aper'is en la ombr'o'j de la templ'o. Ramses si'n ĵet'is post ŝi, sed subit'e li halt'is. La tut'a'n templ'o'n, inter la altar'o kaj li, plen'ig'is grand'eg'a fajr'a flam'o, en kiu komenc'is si'n montr'i monstr'a'j figur'o'j: grand'eg'a'j vespert'o'j, ramp'aĵ'o'j kun hom'a'j vizaĝ'o'j, ombr'o'j...

La flam'o ir'is rekt'e al li tra la tut'a larĝ'o de la konstru'aĵ'o.

Konstern'it'a de la terur'a spektakl'o, la princ'o posten'iĝ'is. Freŝ'a aer'o en'volv'is li'n. Li turn'is la kap'o'n— li est'is jam ekster la templ'o, kaj sam'temp'e la bronz'a pord'eg'o kun bru'o ferm'iĝ'is post li.

Li frot'is la okul'o'j'n kaj rigard'is ĉirkaŭ'e. La lun'o de la plej alt'a punkt'o sur la ĉiel'o mal'lev'iĝ'is jam al la okcident'o. Apud kolon'o Ramses trov'is si'a'n glav'o'n kaj mantel'o'n. Li lev'is ili'n kaj mal'supr'e'n'ir'is kiel ebri'a.

Kiam li mal'fru'e re'ven'is en la palac'o'n, Tutmozis, vid'ant'e li'a'n pal'a'n vizaĝ'o'n kaj mal'klar'a'n rigard'o'n, ek'kri'is kun tim'o:
— Pro di'o'j! kie vi est'is, erpatre? ... La tut'a kort'eg'o ne pov'as dorm'i de mal'trankvil'o...

— Mi rigard'is la urb'o'n. Bel'a nokt'o...

— Ĉu vi sci'as— dir'is rapid'e Tutmozis, kvazaŭ tim'ant'e, ke iu ne far'u tio'n pli fru'e— Sar'a nask'is al vi fil'o'n...

— Ĉu ver'e? ... Mi vol'as, ke neniu mal'trankvil'iĝ'u, kiam mi promen'as.

— Sol'a? ...

— Se mi ne pov'us ir'i sol'a, kie plaĉ'as al mi, mi est'us la plej mal'feliĉ'a sklav'o en ĉi tiu regn'o, — respond'is mal'dolĉ'e la vic'reĝ'o.

Li trans'don'is la glav'o'n kaj mantel'o'n al Tutmozis kaj ir'is en si'a'n dorm'o'ĉambr'o'n, al'vok'ant'e neniu'n. Hieraŭ la nov'aĵ'o pri la nask'iĝ'o de fil'o plen'ig'us li'n per ĝoj'o, sed hodiaŭ li akcept'is ĝi'n indiferent'e. Tut'a li'a anim'o est'is plen'a de la re'memor'o'j pri la hodiaŭ'a vesper'o, plej strang'a kiu'n li iam tra'viv'is.

Li vid'is ankoraŭ la lum'o'n de la lun'o, en la orel'o'j son'is la kant'o de la Grek'o. Kaj ĉi tiu templ'o de Astarte! ...

Li ne pov'is ek'dorm'i ĝis la maten'o.

VII

La sekv'int'a'n tag'o'n la princ'o lev'iĝ'is mal'fru'e, ban'is, lav'is si'n kaj al'vok'is tutmozison.

Fest'e vest'it'a kaj parfum'it'a la elegant'ul'o tuj ven'is, atent'e rigard'ant'e la princ'o'n por ek'kon'i, kia'n humor'o'n li hav'as, kaj konform'ig'i al ĝi si'a'n fizionomi'o'n.

Sed sur la vizaĝ'o de Ramses oni pov'is leg'i nur lac'ec'o'n.

— Do— demand'is li tutmozison, osced'ant'e— ĉu vi est'as cert'a, ke nask'iĝ'is al mi fil'o?

— Mi aŭd'is la nov'aĵ'o'n de la sankt'a Mefres.

— Ho, ho! ... De kiam la profet'o'j si'n okup'as pri mi'a dom'o?

— De la temp'o, kiam vi'a ekscelenc'o montr'as al ili si'a'n favor'o'n.

— Jes? ...— demand'is la princ'o kaj ek'medit'is.

Li re'memor'is la hieraŭ'a'n scen'o'n en la templ'o de Astarte kaj kompar'is ĝi'n kun analogi'a'j fenomen'o'j en la templ'o de Hator.

— Oni vok'is mi'n— dir'is li al si— tie ĉi kaj tie. Sed tie mi'a ĉel'o est'is mal'vast'a kaj hav'is dik'a'j'n mur'o'j'n; ĉi tie la vok'ant'o, aŭ pli ĝust'e Kama, pov'is si'n kaŝ'i post kolon'o kaj murmur'et'i... Fin'e ĉi tie est'is terur'e mal'lum'e, kaj en mi'a ĉel'o est'is lum'e...

Subit'e li dir'is al Tutmozis:
— Kiam tio okaz'is?

— Kiam nask'iĝ'is vi'a nobl'a fil'o? ... Jam antaŭ dek tag'o'j, oni dir'as... La patr'in'o kaj infan'o fart'as bon'e, hav'as bon'eg'a'n aspekt'o'n... Ĉe la akuŝ'o est'is Menes mem, la kurac'ist'o de vi'a respekt'ind'a patr'in'o kaj de Herhor...

— Bon'e, bon'e... — respond'is la princ'o kaj re'e pens'is: ” Oni tuŝ'is mi'n tie kaj ĉi tie, sam'e lert'e... Ĉu est'is ia diferenc'o? ...

Ŝajn'as, ke est'is, ebl'e tial, ke ĉi tie mi est'is prepar'it'a vid'i mirakl'o'n, kaj tie ne... Sed ĉi tie oni montr'is al mi ali'a'n” mi'n” , kio'n oni ne sci'is far'i tie... Tre saĝ'a'j est'as la pastr'o'j! ... Mi dezir'us sci'i, kiu tiel bon'e mi'n ŝajn'ig'is: di'o aŭ hom'o? ... Oh, la pastr'o'j est'as tre saĝ'a'j, kaj mi eĉ ne sci'as, al kiu'j prefer'e kred'i: al ni'a'j aŭ al la fenici'a'j? ...”
— Aŭskult'u, Tutmozis— dir'is li laŭt'e— aŭskult'u Tutmozis... Mi dev'as ven'i ĉi tie'n... Mi ja dev'as vid'i mi'a'n fil'o'n...

Fin'e neniu hav'os plu la rajt'o'n si'n opini'i pli alt'a ol mi...

— Ĉu tuj dev'as al'vetur'i la respekt'ind'a Sar'a kun la fil'o?

— Plej rapid'e, se nur la san'o permes'as al ili. En la lim'o'j de la palac'o est'as mult'e da komfort'a'j konstru'aĵ'o'j. Oni dev'as elekt'i inter la arb'o'j lok'o'n, sen'bru'a'n kaj mal'varm'et'a'n, ĉar proksim'iĝ'as la temp'o de la varm'eg'o'j... Mi ankaŭ pov'u montr'i al la mond'o mi'a'n fil'o'n! ...

Kaj li re'e profund'iĝ'is en medit'o, kiu eĉ komenc'is mal'trankvil'ig'i tutmozison.

” Jes, ili est'as saĝ'a'j! — pens'is Ramses. — Ke ili tromp'as la popol'o'n eĉ per mal'sprit'a'j rimed'o'j, pri tio mi sci'is. La kompat'ind'a sankt'a Apis! ... Kiom da pik'o'j li ricev'as dum la procesi'o, kiam la kamp'ar'an'o'j kuŝ'as antaŭ li sur la ventr'o'j... Sed ke ili tromp'as mi'n, al tio mi ne kred'us... La voĉ'o'j de di'o'j, ne'vid'ebl'a'j man'o'j, hom'o martir'at'a per bol'ant'a peĉ'o, tio est'is nur antaŭ'lud'o'j! ... Post'e ven'is la kant'o de Pentuer: pri la mal'grand'iĝ'o de la loĝ'ant'ar'o kaj teritori'o, pri la ofic'ist'o'j, Fenici'an'o'j, kaj ĉio por far'i al mi la milit'o'n abomen'a... ”
— Tutmozis— dir'is li subit'e.

— Mi fal'as antaŭ vi sur la vizaĝ'o'n...

— Oni dev'as mal'rapid'e kolekt'i la regiment'o'j'n de la apud'mar'a'j urb'o'j ĉi tie'n... Mi vol'as far'i revu'o'n kaj rekompenc'i ili'a'n fidel'ec'o'n.

— Kaj ni, la nobel'ul'o'j, ĉu ni ne est'as al vi fidel'a'j? — demand'is la konfuz'it'a Tutmozis.

— La nobel'ul'o'j kaj la arme'o est'as la sam'a unu.

— Kaj la nomarĥ'o'j, ofic'ist'o'j? ...

— Vi sci'as bon'e, Tutmozis, ke eĉ la ofic'ist'o'j est'as fidel'a'j— daŭr'ig'is la princ'o. — Kio'n mi dir'as, eĉ Fenici'an'o'j! ... Sed sur mult'a'j ali'a'j posten'o'j est'as perfid'ul'o'j...

— Pro di'o'j, mal'pli laŭt'e! ...— murmur'et'is Tutmozis, tim'e rigard'ant'e en la ali'a'n ĉambr'o'n.

— Ho, ho! ...— rid'is la princ'o— de kie ven'as ĉi tiu terur'o?

ankaŭ por vi ne est'as sekret'o, ke ni hav'as perfid'ul'o'j'n...

— Mi sci'as, pri kiu vi parol'as— respond'is Tutmozis— ĉar vi ĉiam suspekt'is...

— Kiu'n? ...

— Kiu'n? ... Mi diven'as. Sed mi supoz'is, ke post la pac'iĝ'o kun Herhor, post long'a est'ad'o en la templ'o...

— La templ'o? ... Tie, sam'e kiel en la tut'a land'o mi konvink'iĝ'is, ke— la plej bon'a ter'o, la plej brav'a loĝ'ant'ar'o kaj sen'nombr'a'j riĉ'aĵ'o'j ne est'as la propr'aĵ'o de la faraon'o...

— Pli mal'laŭt'e! ... pli mal'laŭt'e! ...— murmur'et'is Tutmozis.

— Mi ja ĉiam silent'as, ĉiam mi hav'as seren'a'n vizaĝ'o'n, permes'u do al mi sat'parol'i hodiaŭ... Ceter'e eĉ antaŭ la plej alt'a konsil'ant'ar'o mi hav'us la rajt'o'n dir'i, ke en ĉi tiu Egipt'o, kiu sen'divid'e aparten'as al mi'a patr'o, mi, la kron'princ'o kaj vic'reĝ'o, dev'is prunt'i cent talent'o'j'n de ia tir'a princ'et'o... Ĉu tio ne est'as hont'o! ...

— De kie ven'is al vi hodiaŭ tia'j pens'o'j? ...— demand'is Tutmozis, dezir'ant'e plej baldaŭ fin'i la danĝer'a'n inter'parol'ad'o'n.

— De kie? ...— ripet'is la princ'o kaj ek'silent'is. Re'e li profund'iĝ'is en medit'o.

” Ne est'us ankoraŭ grav'e— pens'is li— se ili tromp'ad'us nur mi'n: mi est'as nur la kron'princ'o kaj ne ĉiu'j'n sekret'o'j'n oni pov'as konfid'i al mi. Sed kiu konvink'os mi'n, ke ili ne ag'is sam'e kun mi'a respekt'ind'a patr'o? ... Tri'dek tri jar'o'j'n li konfid'is al ili sen'lim'e, humil'iĝ'is antaŭ la mirakl'o'j, mal'avar'e ofer'is al la di'o'j, por... ke li'a riĉ'aĵ'o kaj pov'o trans'ir'u en la man'o'j'n de ambici'a'j fripon'o'j! Kaj neniu mal'ferm'is al li la okul'o'j'n... Ĉar la faraon'o ne pov'as, kiel mi, en'ir'i nokt'e en la fenici'a'j'n templ'o'j'n, ĉar fin'e neniu est'as al'las'at'a al li'a sankt'ec'o...

Kaj kiu garanti'os al mi hodiaŭ, ke la pastr'ar'o ne cel'as al la renvers'o de la tron'o, kiel dir'is Hiram? ... Mi'a patr'o ja avert'is mi'n, ke Fenici'an'o'j est'as plej ver'dir'a'j, kiam tio'n bezon'as ili'a'j afer'o'j. Cert'e, est'as por ili grav'a afer'o, ke oni ne el'pet'u ili'n el Egipt'o kaj ne trans'don'u en la man'o'j'n de Asiri'o... Asiri'o, ar'o de rabi'a'j leon'o'j! ... Kie ili pas'as, rest'as nenio, nur ruin'o'j kaj kadavr'o'j, kvazaŭ post brul'o! ...”
Subit'e Ramses lev'is la kap'o'n; de mal'proksim'e al'flug'is son'o'j de flut'o'j kaj korn'o'j.

— Kio'n tio signif'as? — demand'is li tutmozison.

— Grand'a nov'aĵ'o! ...— respond'is la kort'eg'an'o kun rid'et'o.

— Azi'an'o'j salut'as fam'a'n pilgrim'o'n, ven'ant'a'n el Babilon'o...

— El Babilon'o? ... Kiu li est'as? ...

— Li'a nom'o est'as Sargon...

— Sargon? ...— inter'romp'is la princ'o. — Sargon! ... ha, ha, ha! ...— komenc'is li rid'i. — Kiu li est'as? ...

— Oni dir'as, ke li est'as alt'rang'ul'o de la kort'eg'o de Assar. Li konduk'as kun si dek elefant'o'j'n, ar'o'j'n da bel'eg'a'j ĉeval'o'j de dezert'o, amas'o'j'n da sklav'o'j kaj serv'ist'o'j.

— Kaj por kio li ven'is?

— Salut'i la mirakl'a'n di'in'o'n Astoret, kiu'n respekt'as la tut'a Azi'o— respond'is Tutmozis.

— Ha, ha, ha! ...— rid'is la princ'o, re'memor'ant'e la antaŭ'dir'o'n de Hiram pri la asiri'a send'it'o. — Sargon... ha, ha! ...

Sargon, la parenc'o de la reĝ'o Assar far'iĝ'is subit'e tiel pi'a, ke li entrepren'as long'a'n, lac'ig'a'n vojaĝ'o'n, nur por honor'i la di'in'o'n Astoret en Pi - Bast... En ninivo li ja trov'us pli grand'a'j'n di'o'j'n kaj pli kler'a'j'n pastr'o'j'n... Ha, ha, ha! ...

Tutmozis mir'e rigard'is la princ'o'n.

— Kio est'as al vi, Ramses? ...

— Jen mirakl'o! — dir'is la princ'o— kia'n kred'ebl'e en'skrib'is kronik'o de neniu templ'o... Pens'u nur, Tutmozis... En la moment'o, en kiu vi medit'as pri la demand'o, kiel kapt'i fripon'o'n, kiu sen'ĉes'e ŝtel'as vi'n, en la sam'a moment'o la ŝtel'ist'o re'e met'as la man'o'n en vi'a'n kest'o'n, antaŭ vi'a'j okul'o'j, antaŭ mil atest'ant'o'j... Sargon— pi'a pilgrim'o! ... Ha, ha, ha! ...

— Mi kompren'as nenio'n... — murmur'et'is la konstern'it'a Tutmozis.

— Kaj vi ne bezon'as kompren'i— respond'is la vic - reĝ'o. — Memor'u nur, ke Sargon ven'is ĉi tie'n por pi'a'j afer'o'j, en la templ'o'n de la di'in'o Astoret...

— Ŝajn'as al mi, ke ĉio, pri kio vi parol'as, — dir'is, mal'laŭt'ig'ant'e la voĉ'o'n, Tutmozis— ke ĉio ĉi est'as danĝer'a'j afer'o'j...

— Kaj tial vi ripet'u ili'n al neniu.

— Ke mi ne ripet'os ili'n, pri tio vi sen'dub'e est'as cert'a, sed ĉu vi mem, princ'o, ne perfid'os vi'n... Vi est'as rapid'a, kiel la fulm'o...

La kron'princ'o met'is la man'o'n sur li'a'n ŝultr'o'n.

— Est'u trankvil'a— dir'is li rigard'ant'e li'a'j'n okul'o'j'n. — Se nur vi est'os fidel'a'j al mi, vi, la nobel'ul'o'j kaj arme'o, vi vid'os strang'a'j'n okaz'o'j'n, kaj fin'iĝ'os por vi la mal'facil'a'j temp'o'j!

— Vi sci'as, ke ni est'as pret'a'j pere'i je vi'a ordon'o— respond'is Tutmozis, met'ant'e la man'o'n sur la brust'o.

Sur li'a vizaĝ'o est'is tiel ne'ordinar'a serioz'ec'o, ke la princ'o kompren'is, ceter'e ne unu'a'foj'e, ke en ĉi tiu diboĉ'ant'a elegant'ul'o si'n kaŝ'as brav'a vir'o, al kies glav'o kaj prudent'o oni pov'as fid'i.

De tiu temp'o la princ'o neniam plu parol'is kun Tutmozis tiel strang'e, sed la fidel'a amik'o kaj serv'ist'o diven'is, ke post la al'ven'o de Sargon si'n kaŝ'as ia'j grand'a'j ŝtat'a'j afer'o'j, arbitr'e decid'at'a'j de la pastr'o'j.

Ceter'e de iom da temp'o la tut'a egipt'a aristokrat'ar'o, nomarĥ'o'j, super'a'j ofic'ist'o'j kaj arme'a'j ĉef'o'j, tre, tre mal'laŭt'e murmur'et'is inter si, ke proksim'iĝ'as grav'a'j okaz'o'j. Fenici'an'o'j, postul'ant'e ĵur'o'n pri diskret'ec'o, rakont'is al ili pri ia'j traktat'o'j kun Asiri'o, kiu'j pere'ig'os Fenici'o'n kaj Egipt'o'n kovr'os per mal'honor'o; kiu sci'as, ebl'e la ter'o de la faraon'o'j far'iĝ'os tribut'an'o de Asiri'o.

La ekscit'o de la aristokrat'ar'o est'is grand'eg'a, sed neniu si'n perfid'is. kontraŭ'e, en la kort'eg'o de la kron'princ'o, sam'e kiel ĉe la nomarĥ'o'j de Mal'supr'a Egipt'o oni amuz'iĝ'is bon'eg'e. Oni pov'is pens'i, ke kun la varm'eg'o fal'is sur ili'n frenez'o de la amuz'o'j kaj diboĉ'o'j. Pas'is neniu tag'o sen lud'o'j, festen'o'j, triumf'a'j procesi'o'j, neniu nokt'o sen ilumin'o'j kaj kri'o'j. Ne sol'e en Pi - Bast, sed en ĉiu urb'o nask'iĝ'is mod'o tra'kur'i la strat'o'j'n kun torĉ'o'j, muzik'o, kaj antaŭ ĉio kun plen'a'j kruĉ'o'j. Oni invad'is dom'o'j'n kaj el'tir'is la dorm'ant'a'j'n loĝ'ant'o'j'n al drink'ad'o.

Ĉar Egipt'an'o'j hav'is grand'a'n inklin'o'n al diboĉ'o'j, ĉiu, kiu ajn viv'is, amuz'iĝ'is.

Dum la tut'a ĉe'est'o de Ramses en la templ'o de Hator, Fenici'an'o'j, kvazaŭ kapt'it'a'j de panik'a tim'o, pas'ig'is la tag'o'j'n preĝ'ant'e kaj rifuz'is la kredit'o'n al ĉiu'j. Sed post la inter'parol'ad'o de Hiram kun la vic - reĝ'o la pi'ec'o kaj sin'gard'em'o subit'e for'las'is Fenici'an'o'j'n; kaj ili komenc'is prunt'e'don'i al la egipt'a'j sinjor'o'j pli mal'avar'e, ol iam ajn.

La plej aĝ'a'j hom'o'j ne memor'is iam en Mal'supr'a Egipt'o tia'n amas'o'n da komerc'aĵ'o'j kaj or'o kaj precip'e tiel mal'grand'a'j'n procent'o'j'n.

La sever'a kaj saĝ'a pastr'ar'o turn'is si'a'n atent'o'n al la frenez'o de la plej alt'a'j soci'a'j klas'o'j. Sed ili erar'is pri la font'o'j, kaj la sankt'a Mentezufis, kiu ĉiu'n kelk'o'n da tag'o'j send'is maten'e raport'o'n al Herhor, ĉiam ripet'is, ke la kron'princ'o, lac'a de la pi'a'j okup'o'j en la templ'o de Hator, nun amuz'iĝ'as kiel frenez'ul'o, kaj kun li la tut'a aristokrat'ar'o. La glor'a ministr'o eĉ ne respond'is la leter'o'j'n, kio pruv'is, ke li rigard'is la diboĉ'o'j'n de la princ'o, kiel io'n tut'e natur'a'n, ebl'e eĉ util'a'n.

En tia stat'o de la spirit'o'j de la kort'eg'o, Ramses gajn'is mult'e da liber'o. Preskaŭ ĉiu'vesper'e, kiam la ebri'a'j de la vin'o kort'eg'an'o'j komenc'is perd'i la konsci'o'n, la princ'o el'glit'is el la palac'o.

Kovr'it'a per nigr'a oficir'a burnus'o, li tra'kur'is la mal'plen'a'j'n strat'o'j'n kaj el'iĝ'is ekster la urb'o'n, al la ĝarden'o'j de la templ'o de Astoret.

Tie li re'trov'is si'a'n benk'o'n kontraŭ la palac'et'o de Kama, kaj kaŝ'it'a inter la arb'o'j, li rigard'is la brul'ant'a'j'n torĉ'o'j'n, aŭskult'is la kant'o'j'n de la am'ant'o'j de la pastr'in'o kaj rev'is pri ŝi.

La lun'o lev'iĝ'is pli kaj pli mal'fru'e, proksim'iĝ'ant'e al la nov'a lun'o, la nokt'o'j est'is griz'a'j, la lum'a'j fenomen'o'j mal'aper'is, sed Ramses malgraŭ tio ĉiam vid'is la hel'ec'o'n de la unu'a nokt'o kaj aŭd'is la pasi'a'j'n strof'o'j'n de la Grek'o.

Oft'e li lev'iĝ'is de la benk'o por ir'i rekt'e en la loĝ'ej'o'n de Kama, sed la hont'o halt'ig'is li'n. Li sent'is, ke ne konven'as al la kron'princ'o si'n montr'i en la dom'o de la pastr'in'o, kiu'n vizit'is ĉiu pilgrim'o, kiu don'is pli mal'avar'a'n ofer'o'n al la templ'o. Sed est'is io pli strang'a: li tim'is, ke la vid'o de Kama, ĉirkaŭ'it'a de kruĉ'o'j kaj mal'sukces'a'j ador'ant'o'j, mal'klar'ig'os al li la pentr'aĵ'o'n mirakl'a'n de la lun'a nokt'o.

Tiam, kiam ŝi'n send'is Dagon por for'ig'i la koler'o'n de la princ'o Kama ŝajn'is al Ramses jun'a knab'in'o, al'log'a, sed por kiu oni ne pov'is perd'i la kap'o'n. Sed kiam unu'a'n foj'o'n en la viv'o, li, la estr'o kaj vic - reĝ'o dev'is atend'i apud la dom'o de vir'in'o, kiam la nokt'o ig'is li'n rev'i, kiam li aŭd'is varm'eg'a'n am'a'n konfes'o'n de ali'a vir'o, tiam, ankaŭ la unu'a'n foj'o'n en li'a viv'o, nask'iĝ'is en li strang'a sent'o: miks'aĵ'o de dezir'o, sopir'o kaj ĵaluz'o.

Se li pov'us hav'i Kama'n post ĉiu al'vok'o, ŝi baldaŭ ted'us li'n, li eĉ ebl'e ŝi'n ne serĉ'us. Sed la mort'o, star'ant'a ĉe la sojl'o de ŝi'a dorm'o'ĉambr'o, la kant'ist'o ador'ant'o, kaj fin'e la humil'iĝ'o de plej alt'a ŝtat'a ĉef'o antaŭ pastr'in'o, ĉio ĉi kre'is al Ramses situaci'o'n ĝis nun ne'kon'at'a'n, al'log'a'n.

Jen kial de dek tag'o'j, preskaŭ ĉiu'vesper'e, li ven'is en la ĝarden'o'j'n de la di'in'o Astoret, kaŝ'ant'e de la pas'ant'o'j la vizaĝ'o'n.

Foj'e vesper'e, trink'int'e mult'e da vin'o dum la festen'o en si'a palac'o, Ramses el'glit'is kun firm'a decid'o. Li dir'is al si, ke hodiaŭ li en'ir'os en la loĝ'ej'o'n de Kama, kaj ŝi'a'j ador'ant'o'j kant'u sub ŝi'a'j fenestr'o'j.

Li paŝ'is rapid'e tra la urb'o, sed en la ĝarden'o'j aparten'ant'a'j al la templ'o li mal'rapid'ig'is la paŝ'o'j'n, ĉar re'e li ek'sent'is hont'o'n.

— Ĉu oni iam aŭd'is— pens'is li— pri faraon'a kron'princ'o, kiu kur'as post la vir'in'o'j, kiel mizer'a skrib'ist'o, kiu pov'as nenie prunt'i dek draĥm'o'j'n? Ĉiu'j venad'is al mi, do ankaŭ ĉi tiu pastr'in'o dev'as ven'i...

Kaj jam li vol'is re'ven'i.

— Tamen ŝi ne pov'as ven'i— dir'is li en si'a anim'o— ĉar oni mort'ig'us ŝi'n...

Li halt'is kaj ŝancel'iĝ'is.

— Kiu mort'ig'us ŝi'n? ... Hiram, kiu kred'as je nenio, aŭ Dagon, kiu mem ne sci'as plu, kiu li est'as? ... Jes; sed est'as ĉi tie mult'a'j ali'a'j Fenici'an'o'j, tra'pas'as cent'o'j da mil'o'j da pilgrim'o'j fanatik'a'j kaj sovaĝ'a'j. En la okul'o'j de ĉi tiu'j mal'saĝ'ul'o'j, Kama, vizit'ant'e mi'n, far'us mal'pi'aĵ'o'n...

Li re'e si'n direkt'is al la palac'et'o de la pastr'in'o. Li tut'e ne pens'is, ke al li pov'as minac'i tie danĝer'o. Al li, kiu ne el'tir'ant'e la glav'o'n, per la sol'a rigard'o pov'as fal'ig'i al si'a'j pied'o'j la tut'a'n mond'o'n. Li, Ramses, kaj la danĝer'o! ...

Kiam la princ'o el'ir'is el inter la arb'o'j, li rimark'is, ke la dom'o de la pastr'in'o est'as pli hel'e lum'ig'it'a kaj pli bru'a, ol ordinar'e. Efektiv'e, la ĉambr'o'j kaj la teras'o'j est'is plen'a'j de gast'o'j, ĉirkaŭ la palac'et'o svarm'is amas'o'j.

” Kia band'o? ”— pens'is la princ'o.

Tio ne est'is ĉiu'tag'a kun'ven'o. Ne mal'proksim'e de la dom'o star'is grand'eg'a elefant'o, kies dors'o est'is ŝarĝ'it'a per or'a port'il'o kun purpur'a'j kurten'o'j. Apud la elefant'o mal'pacienc'e blek'is dek'kelk'o da ĉeval'o'j kun dik'a'j kol'o'j kaj krur'o'j, kun vost'o'j lig'it'a'j mal'supr'e, kaj port'ant'a'j sur la kap'o'j kvazaŭ metal'a'j'n kask'o'j'n.

Inter la best'o'j mal'trankvil'a'j kaj preskaŭ sovaĝ'a'j, ir'is kaj re'ven'is kelk'dek'o da hom'o'j, kia'j'n Ramses vid'is neniam antaŭ'e. Unu'j port'is long'a'j'n vest'o'j'n el mal'delikat'a drap'o, long'a'j'n barb'o'j'n, pint'a'j'n ĉap'o'j'n kun kuf'o'j sur la orel'o'j; ali'a'j mal'long'a'j'n surtut'o'j'n kaj pantalon'o'j'n, kelk'a'j bot'o'j'n kun tibi'ing'o'j.

Ĉiu'j est'is arm'it'a'j per glav'o'j, ark'o'j kaj lanc'o'j.

Vid'ant'e ĉi tiu'j'n fremd'ul'o'j'n, fort'a'j'n, mal'graci'a'j'n, vulgar'e rid'ant'a'j'n, odor'ant'a'j'n seb'o'n kaj parol'ant'a'j'n ne'kon'at'a'n kaj mal'mol'a'n lingv'o'n, Ramses ek'bol'is. Kiel leon'o, kiam li ek'vid'as fremd'a'n best'o'n, eĉ se li ne est'as mal'sat'a, prepar'iĝ'as al salt'o, sam'e Ramses, kvankam ĉi tiu'j hom'o'j ne est'is kulp'a'j kontraŭ li, ek'sent'is terur'a'n mal'am'o'n. Incit'is li'n ili'a lingv'o, vest'o'j, odor'o, eĉ ili'a'j ĉeval'o'j. La sang'o al'flu'is al li'a kap'o. Li etend'is la man'o'n al la glav'o por si'n ĵet'i sur ĉi tiu'j'n hom'o'j'n, mort'ig'i ili'n kaj ili'a'j'n best'o'j'n. Sed li re'konsci'iĝ'is.

” Set ĵet'is sorĉ'o'n sur mi'n! ...” — pens'is li.

En la sam'a moment'o pas'is preter li nud'a Egipt'an'o kun kuf'o sur la kap'o kaj zon'o ĉirkaŭ la koks'o'j. La princ'o sent'is, ke ĉi tiu hom'o est'as agrabl'a, eĉ kar'a por li en tiu ĉi moment'o, ĉar li est'as Egipt'an'o. Li pren'is el la sak'o ring'o'n, valor'ant'a'n dek'kelk'o'n da draĥm'o'j kaj don'is ĝi'n al la sklav'o.

— Aŭskult'u— demand'is li— kiu'j ili est'as? ...

— Asiri'an'o'j— murmur'et'is la Egipt'an'o kaj mal'am'o ek'bril'is en li'a'j okul'o'j.

— Asiri'an'o'j! ...— ripet'is la princ'o. — Ili do est'as Asiri'an'o'j?

... Sed kio'n ili far'as ĉi tie? ...

— Ili'a sinjor'o, Sargon, am'ind'um'as la pastr'in'o'n, la sankt'a'n Kama'n. Kaj ili gard'as li'n... La lepr'o manĝ'u ili'n, pork'a'j'n fil'o'j'n! ...

— Vi pov'as for'ir'i.

La nud'a hom'o profund'e si'n klin'is antaŭ Ramses kaj ek'kur'is, kred'ebl'e en la kuir'ej'o'n.

” Tio do est'as Asiri'an'o'j? ...— pens'is la princ'o, rigard'ant'e la strang'a'j'n figur'o'j'n kaj aŭskult'ant'e la mal'am'at'a'n, kvankam ne'kompren'ebl'a'n lingv'o'n. — Do Asiri'an'o'j jam est'as apud Nil'o, por frat'iĝ'i kun ni, tromp'i ni'n, kaj ili'a ĉef'o am'ind'um'as Kama'n? ...”
Li re'ir'is hejm'e'n. Li'a rev'ad'o esting'iĝ'is ĉe la bril'o de nov'a, kvankam apenaŭ vek'iĝ'ant'a pasi'o. Li, hom'o nobl'a kaj dolĉ'a, sent'is mort'a'n mal'am'o'n al la etern'a'j mal'amik'o'j de Egipt'o, kiu'j'n li renkont'is la unu'a'n foj'o'n.

Kiam antaŭ'e, for'las'int'e la templ'o'n de Hator kaj post la inter'parol'ad'o kun Hiram, li komenc'is medit'i pri la milit'o kontraŭ Azi'o, tio est'is nur medit'o'j. Egipt'o bezon'is hom'o'j'n kaj la faraon'o trezor'o'j'n: la milit'o est'is la plej facil'a rimed'o akir'i ili'n, ĝi pov'is sat'ig'i li'a'n bezon'o'n de la glor'o, li do projekt'is milit'o'n.

Sed en la nun'a moment'o est'is indiferent'a'j por li la trezor'o'j, sklav'o'j kaj glor'o, ĉar vek'iĝ'is en li la voĉ'o de la mal'am'o, pli potenc'a ol ĉio. La faraon'o'j tiel long'e batal'is kontraŭ Asiri'an'o'j, ambaŭ kontraŭ'ul'o'j verŝ'is tiom da sang'o, la mal'am'o hav'is tiel profund'a'j'n radik'o'j'n en la kor'o'j, ke la princ'o ĉe la sol'a vid'o de la asiri'a'j soldat'o'j kapt'is la glav'o'n. Ŝajn'is, ke ĉiu'j spirit'o'j de la mort'int'a'j batal'ant'o'j, ĉiu'j ili'a'j pen'o'j kaj dolor'o'j re'viv'iĝ'is en la anim'o de la reĝ'a infan'o kaj al'vok'is venĝ'o'n.

Kiam la princ'o re'ven'is en la palac'o'n, li ordon'is al'konduk'i tutmozison. El la du amik'o'j, unu est'is ebri'a, la ali'a furioz'a.

— Ĉu vi sci'as, kio'n mi vid'is nun? — dir'is la princ'o al la favor'at'o.

— Ebl'e unu el la pastr'o'j... — murmur'et'is Tutmozis.

— Mi vid'is Asiri'an'o'j'n... — inter'romp'is la princ'o. — Ho di'o'j! ... kio'n mi ek'sent'is... Kia mal'nobl'a popol'o... Ili'a korp'o de la pied'o'j ĝis la kap'o est'as ĉirkaŭ'volv'it'a per lan'o, kvazaŭ ĉe la sovaĝ'a'j best'o'j, ili mal'bon'odor'as putr'a'n seb'o'n, kaj kia lingv'o, kia'j barb'o'j, har'o'j! ...

Li paŝ'is rapid'e en la ĉambr'o, mal'facil'e spirant'e, ekscit'it'a.

— Mi pens'is— dir'is Ramses— ke mi mal'estim'as la ŝtel'o'j'n de la skrib'ist'o'j, la tromp'o'j'n de la nomarĥ'o'j, ke mi mal'am'as la ruz'a'j'n kaj ambici'a'j'n pastr'o'j'n... Mi sent'is abomen'o'n al Hebre'o'j kaj mi tim'is Fenici'an'o'j'n... Sed hodiaŭ mi konvink'iĝ'is, ke tio est'is nur lud'o'j. Nur hodiaŭ mi sci'as, kio est'as la mal'am'o, kiam mi ek'vid'is kaj ek'aŭd'is Asiri'an'o'j'n; nun mi kompren'as, kial la hund'o dis'ŝir'as la kat'o'n, kiu tra'kur'is li'a'n voj'o'n...

— Al Hebre'o'j kaj Fenici'an'o'j vi kutim'is, vi'a ekscelenc'o, Asiri'an'o'j'n vi renkont'is la unu'a'n foj'o'n— inter'romp'is Tutmozis.

— Bagatel'o Fenici'an'o'j! ...— daŭr'ig'is la princ'o kvazaŭ al si mem. — Fenici'an'o, filistino, Saŝu, Libi'an'o, eĉ Etiopi'an'o, est'as kvazaŭ membr'o'j de ni'a famili'o. Kiam ili ne pag'as tribut'o'j'n, ni koler'as kontraŭ ili, kiam ili pag'is, ni forges'as...

Sed Asiri'an'o est'as io fremd'a, tiel mal'amik'a, ke... Mi ne est'os feliĉ'a, antaŭ ol mi ne est'os kalkul'int'a almenaŭ cent mil de'tranĉ'it'a'j'n man'o'j'n! ...

Tutmozis neniam vid'is Ramses'o'n en tia stat'o de la anim'o.

VIII

Post kelk'e da tag'o'j la princ'o send'is si'a'n favor'at'o'n al Kama por invit'i ŝi'n en la palac'o'n. Ŝi ven'is tuj en zorg'e kovr'it'a port'il'o.

Ramses akcept'is ŝi'n en apart'a ĉambr'o.

— Mi est'is— dir'is li— foj'e vesper'e apud vi'a dom'o.

— Ho Astoret! ...— ek'kri'is la pastr'in'o. — Al kiu mi ŝuld'as ĉi tiu'n plej alt'a'n favor'o'n? ... Kaj kio mal'help'is vi'n, nobl'a sinjor'o, ke vi ne bon'vol'is al'vok'i vi'a'n sklav'in'o'n? ...

— Star'is tie ia'j brut'o'j; Asiri'an'o'j, oni dir'as.

— Do vi'a ekscelenc'o bon'vol'is ven'i vesper'e? ... Neniam mi kuraĝ'us supoz'i, ke ni'a estr'o est'is kelk'e da paŝ'o'j de mi, sub la liber'a ĉiel'o.

La princ'o ruĝ'iĝ'is. Kiel ŝi mir'us ek'sci'int'e, ke la princ'o dek vesper'o'j'n pas'ig'is sub ŝi'a'j fenestr'o'j! ...

Ebl'e ŝi sci'is ankaŭ pri tio? Ig'is tio'n supoz'i ŝi'a'j rid'et'ant'a'j lip'o'j kaj hipokrit'e mal'lev'it'a'j okul'o'j.

— Do nun, Kama— dir'is la princ'o— vi akcept'as ĉe vi Asiri'an'o'j'n?

— Tio est'as grand'a sinjor'o! ...— ek'kri'is Kama. — Tio est'as reĝ'a bo'parenc'o, Sargon, kiu ofer'is dek talent'o'j'n al ni'a di'in'o...

— Kaj vi re'pag'os al li, Kama— mok'is la princ'o. — Kaj ĉar li est'as tiel mal'avar'a sinjor'o, la fenici'a'j di'o'j ne pun'os vi'n per mort'o.

— Kio'n vi dir'as, sinjor'o! ...— respond'is ŝi, kun'met'ant'e la man'o'j'n. — Ĉu vi ne sci'as, ke Azi'an'o, eĉ se li trov'us mi'n en la dezert'o, ne lev'os la man'o'n kontraŭ mi; eĉ se mi mem don'us mi'n al li. Ili tim'as la di'o'j'n...

— Por kio do ven'as al vi ĉi tiu mal'bon'odor'a... ne, ĉi tiu pi'a Azi'an'o?

— Li invit'as mi'n trans'vetur'i en la templ'o'n de la babilon'a Astarte.

— Kaj vi vetur'os?

— Mi vetur'os. ., se vi, sinjor'o, ordon'os... — respond'is Kama, kovr'ant'e la vizaĝ'o'n per la vual'o.

La princ'o silent'e pren'is ŝi'a'n man'o'n. Li'a'j lip'o'j trem'is.

— Ne tuŝ'u mi'n, sinjor'o— murmur'et'is ŝi humil'e. — Vi est'as mi'a monarĥ'o kaj apog'o mi'a, sam'e kiel de ĉiu'j Fenici'an'o'j en ĉi tiu land'o, sed... vi est'u kompat'em'a...

La vic - reĝ'o el'las'is ŝi'n kaj komenc'is paŝ'i en la ĉambr'o.

— Varm'eg'a tag'o, ĉu ne? ...— dir'is li. — Ekzist'as, oni dir'as, land'o'j, kie en la monat'o Meĥir fal'as de la ĉiel'o ter'e'n blank'a lanug'o, kiu ali'iĝ'as en akv'o'n kaj far'as mal'varm'o'n. Kama, pet'u vi'a'j'n di'o'j'n, ke ili send'u al mi iom da tiu lanug'o! ... Sed kio'n mi dir'as? ... Se ili kovr'us per ĝi la tut'a'n Egipt'o'n, la tut'a lanug'o far'iĝ'us akv'o, sed ĝi ne mal'varm'ig'us mi'a'n kor'o'n...

— Ĉar vi est'as kiel la di'a Am'o'n, vi est'as la sun'o, kaŝ'it'a en hom'a figur'o— respond'is Kama. — La mal'lum'o for'kur'as de tie, kie'n vi turn'as vi'a'n vizaĝ'o'n, kaj sub la bril'o de vi'a'j rigard'o'j kresk'as la flor'o'j...

La princ'o re'e proksim'iĝ'is al ŝi.

— Sed est'u kompat'em'a— murmur'et'is ŝi. — Vi ja est'as bon'a di'o, vi do ne pov'as far'i mal'bon'o'n al vi'a pastr'in'o...

La princ'o re'e si'n for'ŝov'is kaj sku'is, kvazaŭ vol'ant'e de'ĵet'i de si ŝarĝ'o'n. Kama rigard'is li'n de sub si'a'j mal'lev'it'a'j palpebr'o'j kaj ne'rimark'ebl'e ek'rid'et'is.

Kiam la silent'o daŭr'is tro long'e, ŝi demand'is:
— Vi ordon'is al'vok'i mi'n, sinjor'o. Jen mi est'as kaj mi atend'as, ke vi proklam'u al mi vi'a'n vol'o'n.

— Jes, jes! ...— dir'is la princ'o, kvazaŭ vek'iĝ'ant'e. — Dir'u al mi, pastr'in'o... Kiu est'is tiu, tiel simil'a al mi, kiu'n mi vid'is en vi'a templ'o, tiam? ...

Kama met'is la fingr'o'n sur la lip'o'j'n.

— Sankt'a mister'o... — murmur'et'is ŝi.

— Unu est'as mister'o, ali'o mal'permes'it'a— respond'is la princ'o. — Mi almenaŭ ek'sci'u, kiu li est'as: hom'o aŭ spirit'o? ...

— Spirit'o.

— Tamen tiu spirit'o kant'is sub vi'a'j fenestr'o'j? ...

Kama ek'rid'et'is.

— Mi ne vol'as atenc'i la mister'o'j'n de vi'a templ'o... — dir'is la princ'o.

— Vi promes'is tio'n al Hiram— dir'is la pastr'in'o.

— Bon'e! ... bon'e! ...— inter'romp'is la ekscit'it'a vic - reĝ'o. — Kaj tial mi parol'os pri tiu ĉi mirakl'o nek kun Hiram, nek kun iu ali'a, sed kun vi... Do Kama, dir'u al la spirit'o aŭ hom'o, kiu tiel simil'as mi'n, ke li plej baldaŭ for'las'u Egipt'o'n kaj si'n montr'u al neniu. Ĉar... en neniu land'o pov'as est'i du kron'princ'o'j...

Subit'e li ek'frap'is si'a'n frunt'o'n. Ĝis nun li parol'is tiel por embaras'i Kama'n, sed en la last'a moment'o ven'is al li tut'e serioz'a pens'o:
— Mi dezir'us sci'i— dir'is li, sever'e rigard'ant'e Kama'n— kial vi'a'j sam'land'an'o'j montr'is al mi mi'a'n viv'ant'a'n bild'o'n? ... Ĉu ili vol'as avert'i mi'n, ke ili hav'as por mi anstataŭ'ul'o'n? ... Ver'e, mir'ig'as mi'n ili'a far'o, Kama fal'is al li'a'j pied'o'j.

— Ho sinjor'o! — murmur'et'is ŝi. — Vi, kiu port'as sur vi'a brust'o ni'a'n plej alt'a'n talisman'o'n, ĉu vi pov'as supoz'i, ke Fenici'an'o'j far'as io'n por vi'a mal'util'o? ... Konsider'u nur... Se danĝer'o minac'us vi'n, aŭ se vi vol'us tromp'i vi'a'j'n mal'amik'o'j'n, ĉu tia hom'o ne est'us util'a? ... Nur tio'n Fenici'an'o'j vol'is montr'i al vi en la templ'o...

La princ'o pens'is moment'o'n kaj lev'is la ŝultr'o'j'n.

— Jes— dir'is li al si. — Se mi bezon'us ies ŝirm'o'n! ... Sed ĉu Fenici'an'o'j pens'as, ke mi mem ne sufiĉ'os al mi? ... En tia okaz'o ili elekt'us al si mal'bon'a'n protekt'ant'o'n.

— Sinjor'o— murmur'et'is Kama— ĉu vi ne sci'as, ke Ramses Grand'a hav'is, krom si'a propr'a figur'o, ankoraŭ du ali'a'j'n por la mal'amik'o'j? ... Tiu'j du reĝ'a'j ombr'o'j pere'is, kaj li viv'is...

— Fin'e, sufiĉ'e... — inter'romp'is la princ'o. — Por ke la popol'o'j de Azi'o sci'u, ke mi est'as favor'a por ili, mi destin'as, Kama, kvin talent'o'j'n por lud'o'j je la honor'o de Astoret, kaj mult'e'kost'a'n pokal'o'n por ŝi'a templ'o. Ankoraŭ hodiaŭ vi ricev'os ĉio'n.

Li adiaŭ'is la pastr'in'o'n per mov'o de la kap'o.

Kiam ŝi for'ir'is, nov'a flu'o de pens'o'j ek'reg'is li'n.

— Ver'e, ruz'a'j est'as Fenici'an'o'j. Se tiu ĉi mi'a viv'ant'a bild'o est'as hom'o, ili pov'as don'i li'n al mi kiel mult'valor'a'n donac'o'n, kaj mi far'us mirakl'o'j'n, kia'j'n oni ebl'e neniam vid'is en Egipt'o. La faraon'o loĝ'as en Memfis'o kaj sam'temp'e montr'as si'n en Teb'o'j aŭ Tan'is! ... La faraon'o marŝ'as kun la arme'o Babilon'o'n, Asiri'an'o'j tie'n kolekt'as la ĉef'a'j'n fort'o'j'n, kaj sam'temp'e la faraon'o kun ali'a arme'o pren'as ninivon... Mi pens'as, ke Asiri'an'o'j est'us tre mir'ig'it'a'j per tia okaz'o...

Kaj re'e vek'iĝ'is en li surd'a mal'am'o al la potenc'a'j Azi'an'o'j, kaj re'e vid'is si'a'n triumf'a'n ĉar'o'n, tra'vetur'ant'a'n la batal'a'n kamp'o'n, plen'a'n de asiri'a'j kadavr'o'j, kaj korb'o'j'n da de'tranĉ'it'a'j man'o'j.

Nun la milit'o far'iĝ'is por li'a anim'o tiel neces'a, kiel la pan'o por la korp'o. Ne sol'e li pov'is per ĝi riĉ'ig'i Egipt'o'n, plen'ig'i la trezor'ej'o'n kaj akir'i etern'a'n glor'o'n, sed ankaŭ li pov'is sat'ig'i, ĝis nun sen'konsci'a'n, hodiaŭ potenc'e vek'it'a'n instinkt'o'n detru'i Asiri'o'n.

Ĝis kiam li ne vid'is ĉi tiu'j'n batal'ist'o'j'n kun dens'a'j barb'o'j, li ne pens'is pri ili. Sed hodiaŭ ili ĝen'is li'n. Mal'vast'e est'is al li kun ili en la mond'o, kaj iu dev'is ced'i: ili aŭ li.

Kia'n rol'o'n lud'is en la nun'a stat'o de li'a anim'o Hiram kaj Kama? — tio'n li ne kompren'is. Li sent'is nur, ke li dev'as hav'i milit'o'n kontraŭ Asiri'o, kiel migr'ant'a bird'o sent'as, ke en la monat'o Paĥono ĝi dev'as for'flug'i al la nord'o.

La pasi'o de la milit'o rapid'e ek'reg'is la princ'o'n. Li mal'pli parol'is, mal'pli oft'e rid'et'is, dum la festen'o'j sid'is medit'e, kaj sam'temp'e pli kaj pli oft'e pas'ig'is la temp'o'n kun la arme'o kaj aristokrat'ar'o. Vid'ant'e la favor'o'j'n, kiu'j'n la vic - reĝ'o verŝ'is sur tiu'j'n, kiu'j port'as arm'il'o'j'n, la nobel'a'j jun'ul'o'j, eĉ pli aĝ'a'j hom'o'j komenc'is si'n en'skrib'i en la regiment'o'j'n. Tio al'tir'is la atent'o'n de la sankt'a Mentezufis, kiu send'is al Herhor jen'a'n leter'o'n:
” De la al'ven'o de Asiri'an'o'j en la urb'o'n Pi - Bast la kron'princ'o est'as ekscit'it'a, kaj li'a kort'eg'o hav'as batal'em'a'j'n inklin'o'j'n.

Ili trink'as kaj lud'as ost'o'j'n kiel antaŭ'e, sed ĉiu'j for'ĵet'is delikat'a'j'n vest'o'j'n kaj peruk'o'j'n kaj malgraŭ la terur'a varm'eg'o port'as soldat'a'j'n kuf'o'j'n kaj kamizol'o'j'n.

Mi tim'as, ke tia arm'a pret'ec'o pov'as ofend'i la nobl'a'n Sargonon. ”
Herhor tuj respond'is:
” Ne mal'util'as, ke ni'a vir'in'iĝ'int'a nobel'ul'ar'o ek'am'is la milit'a'j'n afer'o'j'n, en la temp'o kiam ven'is Asiri'an'o'j: ili hav'os pli bon'a'n opini'o'n pri ni. La plej nobl'a vic - reĝ'o, inspir'it'a kred'ebl'e de la di'o'j, diven'is, ke ĝust'e nun oni dev'as sonor'ig'i la glav'o'j'n, kiam ni hav'as ĉe ni la send'it'o'j'n de tiel batal'em'a popol'o.

Mi est'as cert'a, ke tiu ĉi brav'a kondut'o de ni'a jun'ul'ar'o ig'os Sargonon pri'pens'i kaj far'os li'n pli ced'em'a en la traktat'o. ”
La unu'a'n foj'o'n, de kiam ekzist'is Egipt'o, jun'a princ'o tromp'is la vigl'ec'o'n de la pastr'o'j... Ver'dir'e, star'is post li Fenici'an'o'j kaj la ŝtel'it'a de ili sekret'o pri la traktat'o kun Asiri'o, kio'n la pastr'o'j tut'e ne suspekt'is.

Fin'e, la plej bon'a mask'o por la kron'princ'o antaŭ la suspekt'em'a'j alt'rang'ul'o'j est'is la mov'iĝ'em'o de li'a karakter'o. Ĉiu'j memor'is, kiel facil'e en la pas'int'a jar'o li ĵet'is si'n de la manovr'o'j apud Pi - Bailos en la kviet'a'n bien'o'n de Sar'a, kaj kiel en la last'a temp'o li flam'iĝ'is vic'e al festen'o'j, administr'a'j okup'o'j, pi'ec'o, por fin'e re'ven'i al la festen'o'j. Kaj tial neniu, ekster Tutmozis, kred'us, ke la ŝanĝ'iĝ'em'a jun'ul'o hav'as ia'n plan'o'n, ia'n cel'o'n, kiu'n li pen'os ating'i kun ne'venk'ebl'a obstin'o.

Ĉi tiu'n foj'o'n oni ne bezon'is long'e atend'i pruv'o'j'n de la ŝanĝ'iĝ'em'o de la gust'o'j de Ramses.

En Pi - Bast'o'n, malgraŭ la varm'eg'o, ven'is Sar'a kun la tut'a kort'eg'o kaj fil'o. Ŝi est'is iom pal'a, la infan'o iom mal'san'et'a aŭ lac'a, sed ambaŭ hav'is tre bel'a'n aspekt'o'n.

La princ'o est'is rav'it'a. En la plej bel'a part'o de la palac'a ĝarden'o li elekt'is por Sar'a dom'o'n kaj preskaŭ tut'a'j'n tag'o'j'n sid'is ĉe la lul'il'o de si'a fil'o.

La festen'o'j, manovr'o'j kaj mal'ĝoj'a'j medit'o'j de Ramses est'is met'it'a'j flank'e'n; la sinjor'o'j de li'a sekv'ant'ar'o dev'is trink'i kaj amuz'iĝ'i sol'a'j, ili baldaŭ de'met'is la glav'o'j'n kaj sur'met'is plej elegant'a'j'n vest'o'j'n. La ŝanĝ'o de la kostum'o est'is por ili tiom pli neces'a, ke la princ'o po kelk'e da ili konduk'ad'is en la loĝ'ej'o'n de Sar'a, por montr'i al ili si'a'n infan'o'n; si'a'n fil'o'n...

— Rigard'u, Tutmozis— dir'is li foj'e al la favor'at'o— kiel bel'a infan'o; ver'a roz'a foli'et'o, kaj el tio dev'as iam el'kresk'i hom'o, el tia nenio! ... Ĉi tiu roz'a bird'id'o iam paŝ'os, parol'os, eĉ lern'os la saĝ'o'n en la pastr'a'j lern'ej'o'j...

— Ĉu vi vid'as li'a'j'n man'et'o'j'n, Tutmozis? ...— kri'is la rav'it'a Ramses. — Ek'memor'u bon'e ĉi tiu'j'n delikat'a'j'n man'et'o'j'n, por rakont'i pri ili iam, kiam mi donac'as al li regiment'o'n kaj ordon'os port'i post mi mi'a'n hak'il'o'n. Kaj tio est'as mi'a fil'o, mi'a propr'a fil'o! ...

Ne est'as mir'ig'e, ke kiam tiel parol'is la sinjor'o, li'a'j kort'eg'an'o'j ĉagren'iĝ'is, ke ili ne pov'as far'iĝ'i vart'ist'in'o'j, eĉ nutr'ist'in'o'j de la infan'o, kiu hav'is nenia'j'n dinasti'a'j'n rajt'o'j'n, est'is tamen la unu'a fil'o de la est'ont'a faraon'o.

Sed tiu ĉi idili'o tre baldaŭ fin'iĝ'is, ĉar ĝi ne est'is dezir'ind'a por Fenici'an'o'j.

Foj'e la nobl'a Hiram ven'is en la palac'o'n kun grand'a sekv'ant'ar'o de komerc'ist'o'j, sklav'o'j kaj mal'riĉ'a'j Egipt'an'o'j, al kiu'j li don'ad'is la almoz'o'n, kaj halt'int'e antaŭ la princ'o, dir'is:
— Favor'a ni'a sinjor'o! Por don'i pruv'o'n, ke vi'a kor'o est'as mal'ferm'it'a ankaŭ por ni, Azi'an'o'j, vi donac'is al ni kvin talent'o'j'n, por aranĝ'i lud'o'j'n je la honor'o de Astarte. Vi'a vol'o est'as plen'um'it'a; ni prepar'is la lud'o'j'n, kaj nun ni ven'as pet'eg'i vi'n, ke vi bon'vol'u honor'i ili'n per vi'a ĉe'est'o.

Parol'ant'e tio'n ĉi la griz'har'a tir'a princ'o ek'genu'is antaŭ Ramses kaj sur or'a plad'o don'is al li or'a'n ŝlos'il'o'n de la loĝi'o en la cirk'o. Ramses volont'e akcept'is la invit'o'n, kaj la sankt'a'j pastr'o'j Mefres kaj Mentezufis tut'e ne opon'is, ke la princ'o part'o'pren'u en la solen'o por la honor'o de Astarte.

— Antaŭ ĉio Astarte— dir'is la nobl'a Mefres al Mentezufis— sam'e kiel la ĥalde'a istar, est'as ni'a Izid'o. Du'e, se ni permes'is al Azi'an'o'j konstru'i templ'o'n sur ni'a ter'o, dec'as de temp'o al temp'o est'i ĝentil'a al ili'a'j di'o'j.

— Ni eĉ hav'as la dev'o'n far'i mal'grand'a'n ĝentil'aĵ'o'n al Fenici'an'o'j post ni'a traktat'o kun Asiri'o! ...— inter'met'is rid'ant'e la nobl'a Mentezufis.

Je la kvar'a hor'o post la tag'mez'o la princ'o kun la nomarĥ'o kaj ĉef'a'j oficir'o'j ir'is en la cirk'o'n, kiu est'is konstru'it'a en la ĝarden'o de Astarte. Tio est'is rond'a lok'o, ĉirkaŭ'it'a de bar'il'o alt'a kiel du hom'o'j, kaj ĉe la bar'il'o est'is mult'e da seĝ'o'j kaj benk'o'j, amfiteatr'e met'it'a'j. La konstru'aĵ'o ne posed'is tegment'o'n; sed super la loĝi'o'j est'is pend'ig'it'a'j divers'kolor'a'j tuk'o'j, kvazaŭ papili'a'j flug'il'o'j, kiu'j'n oni sur'verŝ'is per parfum'a akv'o kaj mov'is por mal'varm'ig'i la aer'o'n.

Kiam la vic - reĝ'o aper'is en la loĝi'o, Azi'an'o'j kaj Egipt'an'o'j, kolekt'iĝ'int'a'j en la cirk'o, akcept'is li'n per laŭt'a aklam'o. Post'e la spektakl'o komenc'iĝ'is per procesi'o de muzik'ist'o'j, kant'ist'o'j kaj dan'cistin'o'j.

La princ'o rigard'is ĉirkaŭ si. Li hav'is ĉe la dekstr'a flank'o la loĝi'o'n de Hiram kaj de la plej eminent'a'j Fenici'an'o'j, mal'dekstr'e la loĝi'o'n de la fenici'a'j pastr'o'j kaj pastr'in'o'j, inter kiu'j Kama, okup'ant'a unu el la antaŭ'a'j seĝ'o'j, al'tir'is al si la atent'o'n per si'a riĉ'a vest'o kaj bel'ec'o. Ŝi hav'is diafan'a'n vest'o'n, ornam'it'a'n per divers'kolor'a'j brod'aĵ'o'j, or'a'j'n bracelet'o'j'n sur la brak'o'j kaj krur'o'j, kaj sur la kap'o ruband'o'n kun lotus'a flor'o, art'e far'it'a'n el mult'e'kost'a'j ŝton'o'j.

Kama kun la kun'ul'o'j respekt'e salut'is la princ'o'n kaj si'n turn'is al la mal'dekstr'a loĝi'o. Ŝi komenc'is viv'a'n inter'parol'ad'o'n kun fremd'ul'o de bel'a kresk'o kaj kun griz'iĝ'ant'a'j har'o'j. La fremd'ul'o kaj li'a'j kun'ul'o'j hav'is la barb'o'j'n kaj har'o'j'n, plekt'it'a'j'n en mal'grand'a'j'n har'lig'o'j'n.

Ramses, kiu ven'is en la cirk'o'n preskaŭ rekt'e de si'a fil'o, est'is bon'humor'a. Sed kiam li ek'vid'is, ke Kama parol'as kun iu fremd'ul'o, for'las'is li'n la gaj'ec'o.

— Ĉu vi ne sci'as— demand'is li tutmozison— kiu est'as la grand'ul'o, kiu'n am'ind'um'as la pastr'in'o? ...

— Tio est'as ĝust'e la fam'a babilon'a pilgrim'o, la nobl'a Sargon.

— Li ja est'as mal'jun'ul'o! — dir'is la princ'o.

— Sen'dub'e li est'as pli mal'jun'a ol ni ambaŭ, sed li est'as bel'a hom'o.

— Ĉu tia barbar'o pov'as est'i bel'a! ...— indign'is la princ'o. — Mi est'as cert'a, ke li odor'as seb'o'n...

Ambaŭ ek'silent'is: la princ'o de koler'o, Tutmozis de tim'o, ke li kuraĝ'is laŭd'i hom'o'n, kiu ne plaĉ'is al li'a sinjor'o.

Dum'e en la aren'o spektakl'o sekv'is spektakl'o'n. Aper'is unu'j post ali'a'j: gimnastik'ist'o'j, dres'ist'o'j de serpent'o'j, danc'ist'o'j, ĵongl'ist'o'j kaj arleken'o'j; ĉiu'j'n akcept'is la publik'o per laŭt'a'j kri'o'j.

Sed la vic'reĝ'o est'is mal'gaj'a. En li'a anim'o re'vek'iĝ'is la pasi'o'j, dorm'ig'it'a'j por unu moment'o: mal'am'o al Asiri'an'o'j kaj ĵaluz'o pro Kama.

” Kiel pov'as ĉi tiu vir'in'o— pens'is li— am'ind'um'i tiu'n ĉi mal'jun'a'n hom'o'n, kiu hav'as vizaĝ'o'n de la kolor'o de tan'it'a haŭt'o, nigr'a'j'n mal'trankvil'a'j'n okul'o'j'n kaj barb'o'n de kapr'o? ...”
Nur unu foj'o'n la princ'o turn'is pli viv'a'n atent'o'n al la aren'o.

En'ir'is kelk'e da nud'a'j Ĥalde'an'o'j. La plej aĝ'a met'is en la ter'o'n tri mal'long'a'j'n lanc'o'j'n, la pint'o'j'n supr'e'n, kaj per mov'o'j de la man'o'j dorm'ig'is la plej jun'a'n. Post'e la ali'a'j pren'is li'n sur la man'o'j'n kaj met'is sur la lanc'o'j'n tiel, ke unu sub'ten'is li'a'n kap'o'n, du'a la dors'o'n, tri'a la pied'o'j'n.

La dorm'ant'a est'is rigid'a, kvazaŭ lign'o. Tiam la mal'jun'ul'o far'is super li ankoraŭ kelk'e da mov'o'j per la man'o'j kaj el'tir'is la lanc'o'n, sub'ten'ant'a'n la pied'o'j'n. Post moment'o li el'tir'is tiu'n, sur kiu kuŝ'is la dors'o, fin'e for'puŝ'is la last'a'n, sur kiu est'is apog'it'a la kap'o.

Kaj en klar'a tag'o, antaŭ kelk'e da mil'o'j da ĉe'est'ant'o'j la dorm'ant'a Ĥalde'an'o, sen iu ajn apog'o, ek'pend'is horizontal'e en la aer'o, kelk'e da metr'o'j super la ter'o. Fin'e la mal'jun'ul'o puŝ'is li'n ter'e'n kaj vek'is.

En la cirk'o ek'reg'is mir'eg'o. Neniu kuraĝ'is kri'i aŭ aplaŭd'i.

Nur el kelk'a'j loĝi'o'j oni ĵet'is flor'o'j'n.

Ramses ankaŭ mir'is. Li klin'is si'n al la loĝi'o de Hiram kaj murmur'et'is al la mal'jun'a princ'o:
— Ankaŭ tiu'n ĉi mirakl'o'n vi pov'us far'i en la templ'o de Astarte?

— Mi ne kon'as ĉiu'j'n mister'o'j'n de ni'a'j templ'o'j, — respond'is li konfuz'it'a— sed mi sci'as, ke Ĥalde'an'o'j est'as tre lert'a'j...

— Tamen ni ĉiu'j vid'is, ke la jun'ul'o pend'is en la aer'o.

— Se oni ne ĵet'is sur ni'n sorĉ'o'n— dir'is Hiram kaj perd'is si'a'n bon'a'n humor'o'n.

Post mal'long'a inter'akt'o, dum kiu'j en la loĝi'o'j'n de la alt'rang'ul'o'j oni dis'port'is freŝ'a'j'n flor'o'j'n, mal'varm'a'n vin'o'n kaj kuk'o'j'n, komenc'iĝ'is la ĉef'a part'o de la spektakl'o, la batal'o de la bov'o'j.

Ĉe la son'o'j de trumpet'o'j, tambur'o'j kaj flut'o'j oni en'konduk'is en la aren'o'n fortik'a'n bov'o'n, kun tuk'o sur la kap'o, por ke li vid'u nenio'n. Post'e en'kur'is kelk'e da nud'a'j hom'o'j, arm'it'a'j per lanc'o'j kaj unu kun mal'long'a glav'o.

La princ'o don'is sign'o'n. La konduk'ant'o'j for'kur'is, kaj unu el la arm'it'a'j de'ŝir'is de la bov'o la tuk'o'n. La best'o kelk'e da moment'o'j star'is kvazaŭ surd'ig'it'a, post'e li komenc'is persekut'i la lanc'ist'o'j'n, kiu'j incit'is li'n per pik'ad'o.

Ĉi tiu van'a batal'o daŭr'is dek'kelk'o'n da minut'o'j; la hom'o'j turment'is la bov'o'n, kiu ŝaŭm'ant'e kaj sang'ant'e star'iĝ'is sur la post'a'j pied'o'j kaj persekut'is sur la tut'a aren'o la mal'amik'o'j'n, sed neniu'n pov'is kapt'i.

La princ'o enu'ant'e, anstataŭ la aren'o'n rigard'is la loĝi'o'n de la fenici'a'j pastr'o'j. Kaj li vid'is, ke Kama, proksim'iĝ'int'e al Sargon, viv'e parol'is kun li. La Asiri'an'o manĝ'is ŝi'n per la rigard'o, kaj ŝi rid'ant'a kaj hont'ant'a jen murmur'et'is al li, si'n klin'ant'e tiel, ke ŝi'a'j har'o'j miks'iĝ'is kun la har'eg'o'j de la barbar'o, jen si'n de'turn'is de li, ŝajn'ig'ant'e koler'o'n.

Ramses sent'is dolor'o'n en la kor'o. La unu'a'n foj'o'n okaz'is al li, ke vir'in'o antaŭ li don'is si'a'n prefer'o'n al ali'a vir'o. Kaj preskaŭ al mal'jun'ul'o, al Asiri'an'o! ...

Dum'e inter la publik'o ek'son'is murmur'o. Sur la aren'o la hom'o, arm'it'a per glav'o, ordon'is, ke oni lig'u li'a'n mal'dekstr'a'n man'o'n al la brust'o, la ali'a'j prepar'is si'a'j'n lanc'o'j'n, kaj oni en'konduk'is ali'a'n bov'o'n.

Kiam unu el la arm'it'a'j vir'o'j de'ŝir'is la tuk'o'n de li'a'j okul'o'j, la bov'o si'n turn'is kaj ĉirkaŭ'rigard'is, kvazaŭ vol'ant'e kalkul'i la kontraŭ'ul'o'j'n. Post'e li mal'lev'is la kap'o'n kaj de sub la palpebr'o'j observ'is la mov'o'j'n de la atak'ant'o'j.

En la komenc'o la lanc'ist'o'j sin'gard'e ŝtel'ir'is de la flank'o'j por li'n pik'i. Sed kiam la best'o star'is ĉiam sen'mov'a, ili kuraĝ'iĝ'is kaj komenc'is preter'kur'i antaŭ li'a'j okul'o'j, pli kaj pli proksim'e.

La bov'o ankoraŭ pli mal'lev'is la kap'o'n, sed li star'is kvazaŭ en'ig'it'a en la ter'o'n. La publik'o komenc'is rid'i, sed subit'e ĝi'a ĝoj'o ali'iĝ'is en kri'o'n de terur'o. La bov'o elekt'is moment'o'n, salt'is antaŭ'e'n, traf'is la lanc'ist'o'n kaj per unu bat'o de la korn'o'j ĵet'is li'n supr'e'n.

La hom'o fal'is ter'e'n kun frakas'it'a'j pied'o'j, kaj la bov'o ek'galop'is en la ali'a'n part'o'n de la aren'o kaj re'e halt'is en defend'a sin'ten'ad'o.

La lanc'ist'o'j ĉirkaŭ'is li'n kaj komenc'is incit'i, dum'e en'kur'is cirk'a'j serv'ist'o'j por lev'i la vund'it'a'n, kiu ĝem'is. La bov'o, malgraŭ du'obl'ig'it'a'j pik'o'j de la lanc'o'j, star'is sen'mov'e; sed kiam la tri serv'ist'o'j pren'is sur la ŝultr'o'j'n la sven'int'a'n lanc'ist'o'n, kiel uragan'o li ĵet'is si'n sur la grup'o'n, renvers'is ili'n kaj komenc'is terur'e pied'bat'i.

Tumult'o ek'reg'is inter la publik'o: la vir'in'o'j plor'is, la vir'o'j insult'is kaj ĵet'is sur la bov'o'n ĉio'n, kio'n ili hav'is en la man'o'j.

Sur la aren'o'n komenc'is fal'i baston'o'j, tranĉ'il'o'j, eĉ tabul'o'j de la benk'o'j.

Tiam al'kur'is al la furioz'a best'o la hom'o kun la glav'o. Sed la lanc'ist'o'j perd'is la kap'o'n kaj ne sufiĉ'e li'n help'is, la bov'o do renvers'is li'n kaj komenc'is persekut'i la ali'a'j'n.

Afer'o vid'at'a neniam ĝis nun en la cirk'o'j: sur la aren'o kuŝ'is kvin hom'o'j, la ali'a'j for'kur'is de la best'o, kaj la publik'o kri'eg'is de koler'o aŭ terur'o.

Subit'e, ĉio ek'silent'is, la spektator'o'j lev'iĝ'is kaj si'n klin'is el si'a'j lok'o'j, la terur'it'a Hiram pal'iĝ'is kaj dis'etend'is la man'o'j'n...

Sur la aren'o'n, el la loĝi'o de la alt'rang'ul'o'j, el'salt'is du: la princ'o Ramses kun lev'it'a glav'o kaj Sargon kun mal'long'a hak'il'o.

La bov'o, kun mal'lev'it'a kap'o kaj etend'it'a vost'o, kur'is ĉirkaŭ la aren'o, en nub'o de polv'o. Li kur'is rekt'e al la princ'o. Sed kvazaŭ for'puŝ'it'a de la majest'o de la reĝ'a infan'o, li preter'pas'is Ramses'o'n, si'n ĵet'is sur Sargonon kaj... fal'is sur la lok'o. La lert'a kaj gigant'e fort'a Asiri'an'o fal'ig'is li'n per unu bat'o de la hak'il'o inter la okul'o'j'n.

La publik'o kri'eg'is de la ĝoj'o kaj komenc'is ŝut'i flor'o'j'n sur Sargonon kaj sur li'a'n ofer'o'n. Ramses kun la lev'it'a glav'o star'is mir'ig'it'a koler'a, rigard'ant'e, kiel Kama el'ŝir'is flor'o'j'n de si'a'j najbar'o'j por ĵet'i ili'n sur la Asiri'an'o'n.

Sargon indiferent'e akcept'is la sign'o'j'n de la admir'o de la publik'o. Li tuŝ'eg'is la bov'o'n per la man'o por konvink'iĝ'i, ĉu li viv'as ankoraŭ, kaj post'e proksim'iĝ'is kelk'e da paŝ'o'j al la princ'o, dir'is io'n en si'a lingv'o kaj salut'is li'n kun mem'estim'o de grand'a sinjor'o.

Sang'a nebul'o pas'is antaŭ la okul'o'j de Ramses: li volont'e tra'pik'us per si'a glav'o la brust'o'n de la venk'int'o. Sed li ek'reg'is si'n, pens'is moment'o'n kaj, de'met'int'e de si'a kol'o or'a'n ĉen'o'n, don'is ĝi'n al Sargon.

La Asiri'an'o re'e si'n klin'is, kis'is la ĉen'o'n kaj met'is ĝi'n sur si'a'n kol'o'n. La princ'o, kun ruĝ'a'j kaj blu'a'j makul'o'j sur la vizaĝ'o, si'n direkt'is al la pord'et'o, tra kiu en'ir'ad'is sur la aren'o'n la aktor'o'j, kaj profund'e humil'ig'it'a, for'las'is la cirk'o'n, aplaŭd'at'a de la publik'o.

IX

Est'is jam la monat'o Tot ( fin'o de juni'o, komenc'o de juli'o) .

En la urb'o Pi - Bast kaj ĝi'a'j ĉirkaŭ'aĵ'o'j komenc'is mal'grand'iĝ'i la al'flu'o de la popol'o pro la varm'eg'o. Sed en la kort'eg'o de Ramses oni sen'inter'romp'e amuz'iĝ'is kaj parol'is pri la okaz'o en la cirk'o.

La kort'eg'an'o'j laŭd'is la kuraĝ'o'n de la princ'o, la mal'lert'ul'o'j admir'is la fort'o'n de Sargon, la pastr'o'j kun serioz'a'j mien'o'j murmur'et'is, ke tamen la kron'princ'o ne dev'us si'n miks'i en la batal'o'n kontraŭ la bov'o'j. Por tio ekzist'as ali'a'j hom'o'j, pag'at'a'j kaj tut'e ne ĝu'ant'a'j publik'a'n estim'o'n.

Ramses aŭ ne aŭd'is la divers'a'j'n opini'o'j'n, aŭ ne atent'is ili'n.

En li'a memor'o fiks'iĝ'is du epizod'o'j de la batal'o: la Asiri'an'o for'ŝir'is de li la venk'o'n super la bov'o kaj am'ind'um'is Kama'n, kiu tre favor'e akcept'is li'a'j'n ĝentil'aĵ'o'j'n.

Ĉar ne konven'is ven'ig'i al si la fenici'a'n pastr'in'o'n, Ramses do foj'e send'is al ŝi leter'o'n, en kiu li sci'ig'is, ke li vol'as vid'i ŝi'n kaj demand'is, kiam ŝi li'n akcept'os. Per la sam'a send'it'o Kama respond'is, ke ŝi atend'os li'n vesper'e.

Apenaŭ aper'is la stel'o'j, la princ'o el'glit'is el si'a palac'o en plej grand'a sekret'o ( laŭ li'a opini'o) kaj ir'is al Kama.

La ĝarden'o de Astarte est'is preskaŭ mal'plen'a, precip'e ĉirkaŭ la dom'o de la pastr'in'o. La dom'o est'is silent'a kaj brul'is en ĝi apenaŭ kelk'e da lum'o'j.

Kiam la princ'o ne'kuraĝ'e ek'frap'is, la pastr'in'o mem mal'ferm'is al li. En la mal'lum'a vestibl'o ŝi kis'is li'a'j'n man'o'j'n, murmur'et'ant'e, ke ŝi est'us mort'int'a, se li tiam en la cirk'o est'us vund'it'a de la furioz'a best'o.

— Sed nun vi dev'as est'i trankvil'a, de la moment'o kiam sav'is mi'n vi'a am'ant'o...

Kiam ili en'ir'is en lum'ig'it'a'n ĉambr'o'n, la princ'o rimark'is, ke Kama plor'as.

— Kio'n tio signif'as? — demand'is li.

— De'turn'is si'n de mi la kor'o de mi'a estr'o— dir'is ŝi. — Kaj ebl'e prav'e...

La kron'princ'o komenc'is mal'dolĉ'e rid'i.

— Vi do jam est'as li'a am'at'in'o, aŭ nur est'as far'iĝ'ont'a, vi sankt'a fil'in'o? ...

— Am'at'in'o? ... Neniam! ... Sed mi pov'as far'iĝ'i edz'in'o de tiu terur'a hom'o.

Ramses salt'e lev'iĝ'is de la seĝ'o.

— Ĉu mi dorm'as? ...— ek'kri'is li— aŭ ĉu Set ĵet'is sur mi'n mal'ben'o'n? ... Vi, pastr'in'o, kiu gard'as la fajr'o'n ĉe la altar'o de Astarte kaj sub tim'o de mort'o dev'as rest'i virg'a, vi edz'in'iĝ'as?

... Ver'e la fenici'a mensog'em'o est'as pli mal'bon'a, ol oni rakont'as! ...

— Aŭskult'u mi'n, sinjor'o— respond'is ŝi, viŝ'ant'e la larm'o'j'n— kaj kondamn'u, se mi tio'n merit'as. Sargon vol'as mi'n pren'i kiel edz'in'o'n kiel unu'a'n edz'in'o'n. Laŭ ni'a regul'ar'o, pastr'in'o en tre escept'a'j okaz'o'j pov'as far'iĝ'i edz'in'o, sed nur de vir'o de reĝ'a sang'o. Sargon est'as bo'parenc'o de la reĝ'o Assar...

— Kaj vi edz'in'iĝ'os kun li? ...

— Se la plej alt'a konsil'ant'ar'o de la tir'a'j pastr'o'j ordon'os al mi, kio'n mi pov'os far'i? ...— respond'is ŝi, re'e dron'ant'e en larm'o'j.

— Kaj per kio Sargon pov'as interes'i ĉi tiu'n konsil'ant'ar'o'n?

— demand'is Ramses.

— Ŝajn'as, ke li ĝi'n tre interes'as— respond'is ŝi kun sopir'o.

— Fenici'o'n, oni dir'as, Asiri'an'o'j est'as pren'ont'a'j, kaj Sargon est'os ili'a satrap'o...

— Vi frenez'iĝ'is, — ek'kri'is la princ'o.

— Mi dir'as, kio'n mi sci'as. En ni'a templ'o jam du'a'n foj'o'n komenc'iĝ'as preĝ'o'j, por de'turn'i de Fenici'o la mal'feliĉ'o'n... La unu'a'n foj'o'n ni preĝ'is antaŭ vi'a al'ven'o al ni, sinjor'o...

— Kial re'e nun? ...

— Ĉar antaŭ kelk'e da tag'o'j, oni dir'as, ven'is Egipt'o'n ĥalde'a pastr'o Istubar kun leter'o'j; en kiu'j la reĝ'o Assar nom'as Sargonon si'a ambasador'o kaj rajt'ig'it'o por traktat'o pri aneks'o de Fenici'o.

— Sed mi... — inter'romp'is la princ'o.

Li vol'is dir'i: ” Mi sci'as nenio'n” , sed li halt'is. Li komenc'is rid'i kaj respond'is:
— Kama, mi ĵur'as al vi je la honor'o de mi'a patr'o, ke Asiri'o ne pren'os Fenici'o'n. Ĉu tio sufiĉ'as?

— Ho sinjor'o! ... sinjor'o! ...— ek'kri'is ŝi, fal'ant'e al li'a'j pied'o'j.

— Nun mi esper'as, ke vi ne far'iĝ'os edz'in'o de ĉi tiu vulgar'ul'o?

— Oh! ...— dir'is ŝi si'n sku'ant'e de abomen'o. — Ĉu vi pov'as demand'i?

— Kaj vi est'os mi'a... — murmur'et'is la princ'o.

— Vi do vol'as mi'a'n mort'o'n? ...— respond'is ŝi terur'it'a. — Se vi tio'n dezir'as, mi est'as pret'a...

— Mi vol'as, ke vi viv'u... — murmur'et'is la pasi'a princ'o— ke vi viv'u, aparten'ant'e al mi.

— Tio ne est'as ebl'a...

— Kaj la plej alt'a konsil'ant'ar'o de la tir'a'j pastr'o'j? ...

— Ĝi pov'as nur edz'in'ig'i mi'n...

— Vi ja en'ir'os en mi'a'n dom'o'n.

— Se mi en'ir'os tie'n ne kiel vi'a edz'in'o, mi mort'os... Sed mi est'as pret'a... eĉ ne vid'i la morgaŭ'a'n sun'o'n...

— Est'u trankvil'a— respond'is serioz'e la princ'o. — Sen'danĝer'a est'as tiu, kiu akir'is mi'a'n favor'o'n.

Kama re'e ek'genu'is antaŭ li.

— Kiel tio pov'as far'iĝ'i? — demand'is ŝi, kun'met'ant'e la man'o'j'n.

Ramses est'is tiel ekscit'it'a, ke li jam forges'is pri si'a rang'o kaj pri si'a'j dev'o'j, ke li est'is pret'a promes'i al la pastr'in'o edz'iĝ'o'n. Mal'help'is li'n ne la prudent'o, sed ia sekret'a instinkt'o.

— Kiel tio est'as ebl'a? ... Kiel tio est'as ebl'a? ...— murmur'et'is Kama, manĝ'eg'ant'e li'n per la okul'o'j kaj kis'ant'e li'a'j'n pied'o'j'n.

La princ'o lev'is ŝi'n, sid'iĝ'is mal'proksim'e de ŝi kaj respond'is kun rid'et'o:
— Kiel tio est'as ebl'a? ... Mi tuj klar'ig'os al vi. Mi'a last'a profesor'o, antaŭ ol mi far'iĝ'is plen'aĝ'a, est'is mal'jun'a pastr'o, kiu kon'is mult'a'j'n strang'a'j'n histori'o'j'n el la viv'o de la di'o'j, reĝ'o'j, pastr'o'j, eĉ de la simpl'a'j ofic'ist'o'j kaj kamp'ar'an'o'j. Ĉi tiu mal'jun'ul'o, fam'a per si'a pi'ec'o kaj mirakl'o'j, mi ne sci'as kial, ekstrem'e ne am'is la vir'in'o'j'n, eĉ tim'is ili'n. Kaj tial plej oft'e li pri'skrib'is la vir'in'a'n tromp'em'o'n kaj foj'e por pruv'i, kia'n pov'o'n vi hav'as super la vir'a gent'o, li rakont'is al mi sekv'ant'a'n histori'o'n:
Jun'a kaj mal'riĉ'a skrib'ist'o, ne hav'ant'a en la sak'o eĉ kupr'a'n uten'o'n, sed nur horde'a'n plat'a'n kuk'o'n, migr'is el Teb'o'j en Mal'supr'a'n Egipt'o'n por trov'i okup'o'n. Oni dir'is al li, ke en ĉi tiu part'o de la regn'o loĝ'as la plej riĉ'a'j sinjor'o'j kaj komerc'ist'o'j, kaj se li'n favor'os la sort'o, li pov'as trov'i ofic'o'n, kiu riĉ'ig'os li'n.

Li ir'is sur la bord'o de Nil'o ( li ne hav'is mon'o'n por pag'i lok'o'n sur la ŝip'o) kaj pens'is:
— Kiel ne antaŭ'zorg'em'a'j est'as la hom'o'j, kiu'j hered'int'e de si'a'j patr'o'j unu talent'o'n, du, eĉ dek talent'o'j'n, ne pli'grand'ig'as la trezor'o'n per komerc'ad'o aŭ prunt'ad'o por procent'o'j, sed mal'ŝpar'as si'a'n riĉ'aĵ'o'n oni ne sci'as por kio? Mi, se mi hav'us unu draĥm'o'n... unu draĥm'o est'as tro mal'mult'e... sed se mi hav'us unu talent'o'n, aŭ pli bon'e pec'o'n da ter'o, mi pli'grand'ig'us ĝi'n ĉiu'jar'e, kaj ĉe la fin'o de mi'a viv'o mi est'us tiel riĉ'a, kiel la plej riĉ'a nomarĥ'o.

— Sed kio'n far'i? ...— dir'is li kun sopir'o. — La di'o'j, oni vid'as, protekt'as nur la mal'saĝ'ul'o'j'n, kaj mi'n la saĝ'o plen'ig'as de la peruk'o ĝis la nud'a'j kalkan'o'j. Kaj se en mi'a kor'o kaŝ'iĝ'as grajn'o de mal'saĝ'o, ĝi est'as la jen'a: ver'e mi ne sci'us mal'ŝpar'i la riĉ'aĵ'o'n, mi eĉ ne sci'us, kiel entrepren'i tiel sen'di'a'n far'o'n?

Tiel medit'ant'e, la mal'riĉ'a skrib'ist'o preter'pas'is dom'o'n, antaŭ kiu sid'is hom'o ne jun'a, ne mal'jun'a, kun tre penetr'em'a rigard'o, kiu ating'is ĝis la fund'o de la kor'o. La skrib'ist'o, saĝ'a kiel cikoni'o, tuj kompren'is, ke tio dev'as est'i iu di'o, kaj salut'int'e li'n dir'is:
— Mi salut'as vi'n, respekt'ind'a posed'ant'o de ĉi tiu dom'o, kaj mi mal'ĝoj'as, ke mi ne hav'as vin'o'n nek viand'o'n kaj ne pov'as divid'i ili'n kun vi, por montr'i al vi, ke mi respekt'as vi'n kaj ke ĉio, kio'n mi posed'as, aparten'as al vi.

La ĝentil'ec'o de la jun'a skrib'ist'o plaĉ'is al Am'o'n, ĉar tio est'is li en hom'a figur'o. Rigard'ant'e li'n, li demand'is:
— Pri kio vi pens'is, ir'ant'e ĉi tie'n? Ĉar mi vid'as la saĝ'o'n sur vi'a frunt'o, kaj mi aparten'as al la nombr'o de tiu'j, kiu'j kolekt'as la vort'o'j'n de la ver'o, kiel la perdrik'o tritik'o'n.

La skrib'ist'o ek'sopir'is.

— Mi pens'is— dir'is li— pri mi'a mizer'o kaj pri la sen'prudent'a'j riĉ'ul'o'j; kiu'j, oni ne sci'as por kio kaj kiel, mal'ŝpar'as riĉ'aĵ'o'j'n.

— Kaj vi ne mal'ŝpar'us? — demand'is la di'o, konserv'ant'e la hom'a'n figur'o'n.

— Ek'rigard'u mi'n, sinjor'o— dir'is la skrib'ist'o. — Mi hav'as tru'plen'a'j'n ĉifon'o'j'n kaj mi perd'is la sandal'o'j'n sur la voj'o, sed la papirus'o'n kaj ink'uj'o'n mi ĉiam port'as kun mi, kiel la propr'a'n kor'o'n. Ĉar lev'iĝ'ant'e kaj kuŝ'iĝ'ant'e, mi ripet'as, ke pli bon'a est'as mal'riĉ'a saĝ'o, ol riĉ'a mal'saĝ'o.

Se do mi est'as tia, se mi pov'as esprim'i mi'a'j'n pens'o'j'n per du skrib'manier'o'j kaj far'i plej mal'simpl'a'n kalkul'o'n, se mi kon'as ĉiu'j'n kresk'aĵ'o'j'n kaj ĉiu'j'n best'o'j'n, kiu'j ajn est'as sub la ĉiel'o, ĉu vi pov'as supoz'i, ke mi, kiu posed'as tia'n saĝ'o'n, est'us kapabl'a mal'ŝpar'i riĉ'aĵ'o'n?

La di'o ek'medit'is kaj dir'is:
— Vi'a elokvent'ec'o flu'as rapid'e, kiel Nil'o apud Memfis'o, sed se efektiv'e vi est'as tiel saĝ'a, skrib'u al mi du'manier'e:
Am'o'n.

La skrib'ist'o pren'is ink'uj'o'n kaj penik'o'n kaj en daŭr'o de ne'long'a temp'o skrib'is du'manier'e: Am'o'n, kaj tiel klar'e, ke eĉ mut'a'j kre'aĵ'o'j halt'ad'is, por honor'i la sinjor'o'n.

La di'o est'is kontent'a kaj al'don'is:
— Se vi est'as sam'e lert'a en la kalkul'o'j, kiel en la skrib'ad'o, far'u kalkul'o'n en sekv'ant'a komerc'a afer'o: se por unu perdrik'o oni don'as al mi kvar kok'in'a'j'n ov'o'j'n, kiom da kok'in'a'j ov'o'j oni dev'as don'i al mi por sep perdrik'o'j?

La skrib'ist'o kolekt'is ŝton'et'o'j'n, met'is ili'n divers'manier'e kaj antaŭ la sub'ir'o de la sun'o respond'is, ke sep perdrik'o'j valor'as du'dek ok kok'in'a'j'n ov'o'j'n.

La ĉio'pov'a Am'o'n ek'rid'et'is, ke li vid'as antaŭ si tiel ekster'ordinar'a'n saĝ'ul'o'n kaj dir'is:
— Mi vid'as, ke vi parol'is ver'o'n pri vi'a saĝ'o. Se vi montr'os vi'n sam'e persist'a en la virt'o, mi far'os, ke vi est'os feliĉ'a ĝis la fin'o de la viv'o, kaj post la mort'o vi'a'j fil'o'j met'os vi'a'n ombr'o'n en bel'a'n tomb'o'n. Kaj nun dir'u al mi: kia'n riĉ'aĵ'o'n vi dezir'as, kiu'n vi ne sol'e ne mal'ŝpar'os, sed eĉ pli'grand'ig'os?

La skrib'ist'o fal'is al la pied'o'j de la kompat'em'a di'o kaj respond'is:
— Se mi posed'us almenaŭ ĉi tiu'n ter'dom'o'n kaj kvar mezur'o'j'n da ter'o, mi est'us riĉ'a.

— Bon'e— dir'is la di'o— sed antaŭ'e ĉirkaŭ'rigard'u, ĉu ĉi tio sufiĉ'os al vi?

Li al'konduk'is li'n al la ter'dom'o kaj daŭr'ig'is:
— Jen vi hav'as ĉi tie kvar kuf'o'j'n kaj antaŭ'tuk'o'j'n, du tuk'o'j'n por mal'bon'a veter'o kaj du par'o'j'n da sandal'o'j. Ĉi tie vi hav'as fajr'uj'o'n, tie benk'o'n, sur kiu oni pov'as dorm'i, pistil'o'n por la tritik'o kaj vaz'o'n por la past'o.

— Kaj ĉi tio? — demand'is la skrib'ist'o, montr'ant'e figur'o'n, kovr'it'a'n per tol'o.

— Ĉi tio'n sol'a'n vi ne dev'as tuŝ'i, ali'e vi perd'os la tut'a'n riĉ'aĵ'o'n.

— Ah— ek'kri'is la skrib'ist'o— tio pov'as star'i mil jar'o'j'n, kaj mi ne tuŝ'os ĝi'n... Kun permes'o de vi'a moŝt'o: kia'n bien'o'n oni vid'as tie? ...

Kaj li klin'is si'n tra la fenestr'o de la ter'dom'o.

— Saĝ'a'j est'as vi'a'j vort'o'j— dir'is Am'o'n. — Ĉar tio est'as bien'o, kaj eĉ tre bel'a. Ĝi hav'as vast'a'n dom'o'n, kvar'dek mezur'o'j'n da ter'o, dek'kelk'o'n da brut'o'j kaj dek sklav'o'j'n. Se vi prefer'us posed'i tiu'n bien'o'n...

La skrib'ist'o fal'is al la pied'o'j de la di'o.

— Ĉu ekzist'as— dir'is li— tia hom'o sub la sun'o, kiu ne prefer'us tritik'a'n bulk'o'n, ol horde'a'n? ...

Aŭd'int'e tio'n, Am'o'n dir'is mirakl'a'n vort'o'n, kaj tuj ili trov'iĝ'is en vast'a bien'a dom'o.

— Vi hav'as ĉi tie— dir'is la di'o— skulpt'it'a'n lit'o'n, kvin tabl'o'j'n dek seĝ'o'j'n. Vi hav'as ĉi tie brod'it'a'j'n vest'o'j'n, kruĉ'o'j'n kaj glas'o'j'n por vin'o, ole'a'n lamp'o'n kaj port'il'o'n...

— Kaj kio est'as tio? — demand'is la skrib'ist'o, montr'ant'e figur'o'n kovr'it'a'n per muslin'o, star'ant'a'n en angul'o.

— Tio'n sol'a'n— dir'is la di'o— ne tuŝ'u, ali'e vi perd'os la tut'a'n riĉ'aĵ'o'n.

— Eĉ se mi viv'us dek mil jar'o'j'n— ek'kri'is la skrib'ist'o— mi ne tuŝ'os ĝi'n! ... Ĉar mi opini'as, ke post la saĝ'o plej bon'a est'as la riĉ'aĵ'o.

— Sed kio'n oni vid'as tie? — demand'is li post moment'o, montr'ant'e grand'a'n palac'o'n en ĝarden'o.

— Tio est'as princ'a'j bien'o'j— respond'is la di'o. — Palac'o, kvin'cent mezur'o'j da ter'o, cent sklav'o'j kaj kelk'cent'o da brut'o'j. Tio est'as grand'a'j bien'o'j, sed se vi pens'as, ke vi'a saĝ'o sufiĉ'os por...

La skrib'ist'o re'e fal'is al la pied'o'j de Am'o'n, verŝ'ant'e larm'o'j'n de ĝoj'o.

— Ho sinjor'o! ...— kri'is li. — Kie est'as tia frenez'ul'o, kiu ne prefer'us barel'o'n da vin'o, ol glas'o'n da bier'o?

— Vi'a'j vort'o'j est'as vort'o'j de la saĝ'ul'o, kiu solv'as plej mal'facil'a'j'n kalkul'o'j'n— dir'is Am'o'n.

Li dir'is la grand'a'n mirakl'a'n vort'o'n, kaj ili ambaŭ kun la skrib'ist'o trov'iĝ'is en la palac'o.

— Vi hav'as ĉi tie— dir'is la bon'a di'o— manĝ'o'ĉambr'o'n, en ĝi or'it'a'j'n kanap'o'j'n kaj seĝ'o'j'n, inkrust'it'a'j'n per divers'kolor'a lign'o. Mal'supr'e est'as kuir'ej'o por kvin kuir'ist'o'j, proviz'ej'o, kie vi trov'os ĉia'j'n viand'o'j'n, fiŝ'o'j'n kaj kuk'o'j'n, fin'e kel'o kun plej bon'a'j vin'o'j. Vi hav'as ĉi tie dorm'o'ĉambr'o'n kun mov'ebl'a tegment'o, per kiu la sklav'o'j mal'varm'ig'os vi'n dum vi'a dorm'o. Mi turn'as vi'a'n atent'o'n al la lit'o, kiu est'as el cedr'a lign'o kaj si'n apog'as sur kvin leon'a'j pied'eg'o'j, el art'e fand'it'a bronz'o. Vi hav'as ĉi tie vest'ej'o'n, plen'a'n de tol'a'j kaj atlas'a'j vest'o'j, kaj en la kest'o'j vi trov'os ring'o'j'n, ĉen'o'j'n kaj bracelet'o'j'n...

— Kaj kio est'as ĉi tio? — demand'is la skrib'ist'o, montr'ant'e figur'o'n, kovr'it'a'n per vual'o, brod'it'a per or'a'j kaj purpur'a'j faden'o'j.

— Ĝust'e tio, kio'n vi dev'as evit'i— respond'is la di'o. — Se vi tuŝ'os ĝi'n, vi'a grand'eg'a riĉ'aĵ'o est'os perd'it'a. Kaj ver'e mi dir'as al vi, ke ne'mult'e da simil'a'j bien'o'j ekzist'as en Egipt'o. Mi dev'as ankoraŭ al'don'i, ke en la trezor'ej'o kuŝ'as dek talent'o'j da or'o kaj da mult'valor'a'j ŝton'o'j.

— Mi'a estr'o! ...— ek'kri'is la skrib'ist'o. — Permes'u al mi star'ig'i sur la unu'a lok'o en ĉi tiu palac'o vi'a'n or'a'n statu'o'n, antaŭ kiu tri'foj'e ĉiu'tag'e mi brul'ig'os incens'o'n...

— Sed tio'n evit'u! ...— respond'is Am'o'n, montr'ant'e la figur'o'n, kovr'it'a'n per vual'o.

— Mi dev'us perd'i la saĝ'o'n kaj est'i pli sen'prudent'a, ol sovaĝ'a pork'o, por kiu la vin'o valor'as tiom, kiom la el'verŝ'aĵ'o'j— dir'is la skrib'ist'o. — La figur'o en la vual'o pov'as pent'o'far'i ĉi tie cent mil jar'o'j'n, kaj mi ne tuŝ'os ĝi'n, se tia est'as vi'a vol'o...

— Memor'u, ke vi perd'us ĉio'n! ...— ek'kri'is la di'o kaj mal'aper'is.

La skrib'ist'o, radi'ant'a de feliĉ'o, komenc'is promen'i tra si'a palac'o kaj el'rigard'i tra la fenestr'o'j. Li vizit'is la trezor'ej'o'n, pes'is la or'o'n en la man'o'j: ĝi est'is pez'a; li rigard'is la ŝton'o'j'n:
ili est'is ver'a'j. Li ordon'is al'port'i al si manĝ'aĵ'o'n: tuj en'kur'is sklav'o'j, ban'is li'n, raz'is kaj sur'met'is al li delikat'a'j'n vest'o'j'n.

Li sat'e manĝ'is kaj trink'is, kiel neniam antaŭ'e: li'a mal'sat'o kun'iĝ'is kun la bon'eg'ec'o de la manĝ'aĵ'o'j en mir'ind'a'n gust'o'n.

Li brul'ig'is parfum'o'j'n antaŭ la statu'o de Am'o'n kaj ornam'is ĝi'n per freŝ'a'j flor'o'j. Post'e li sid'iĝ'is ĉe la fenestr'o.

En la kort'o blek'is par'o da ĉeval'o'j, jung'it'a'j al skulpt'it'a kaleŝ'o. En ali'a lok'o ar'o da hom'o'j kun lanc'o'j kaj ret'o'j trankvil'ig'is ĉas'hund'o'j'n, kiu'j brul'is de dezir'o kur'i al la ĉas'o. Antaŭ la gren'ej'o skrib'ist'o akcept'is gren'o'n de ter'kultur'ist'o'j, antaŭ la stal'o ali'a skrib'ist'o akcept'is kalkul'o'j'n de estr'o de paŝt'ist'o'j.

En mal'proksim'o oni vid'is oliv'a'n arb'ar'o'n, alt'aĵ'o'n kovr'it'a'n de vin'ber'o'j, tritik'a'j'n kamp'o'j'n, kaj ĉie dens'e dis'sem'it'a'j'n daktil'arb'o'j'n.

— Ver'e! — dir'is li al si— mi est'as hodiaŭ riĉ'a tiel, kiel mi tio'n merit'as. Sol'e tio mir'ig'as mi'n, ke mi pov'is tiel long'e viv'i en mizer'o kaj mal'estim'o! Mi dev'as ankaŭ konfes'i, ke mi dub'as, ĉu mi pov'os pli'grand'ig'i ĉi tiu'n grand'eg'a'n riĉ'aĵ'o'n, ĉar mi ne bezon'as pli mult'e kaj mi ne hav'os temp'o'n por zorg'i pri spekulaci'o'j.

Li tamen komenc'is enu'i en la ĉambr'o'j, li do rigard'is la ĝarden'o'n, ĉirkaŭ'vetur'is la kamp'o'j'n, parol'is kun la serv'ist'o'j, kiu'j fal'is ter'e'n antaŭ li, kvankam ili est'is tiel vest'it'a'j, ke ankoraŭ hieraŭ li kun respekt'o kis'us ili'a'j'n man'o'j'n. Sed ĉar ankaŭ tie li enu'is, li do re'ven'is en la palac'o'n, kaj rigard'is si'a'n proviz'ej'o'n kaj kel'o'n, kaj la mebl'o'j'n en la ĉambr'o'j.

— Tio est'as bel'a— dir'is li al si— sed pli bel'a'j est'us mebl'o'j el pur'a or'o, kaj vaz'o'j el mult'e'kost'a'j ŝton'o'j.

Li'a'j okul'o'j si'n turn'is sen'vol'e al la angul'o, kie star'is la figur'o, kovr'it'a per brod'it'a vual'o kaj— sopir'is.

— Sopir'u, sopir'u! — pens'is li— pren'ant'e parfum'o'n, por brul'ig'i ĝi'n antaŭ la statu'o de Am'o'n.

— Li est'as bon'a di'o— pens'is li— kiu ŝat'as la bon'a'j'n ec'o'j'n de la saĝ'ul'o'j, eĉ nud'pied'a'j, kaj est'as just'a por ili. Kiel bel'a'n riĉ'aĵ'o'n li don'is al mi! ... Ver'o est'as, ke ankaŭ mi honor'is li'n, skrib'ant'e du'manier'e li'a'n nom'o'n: Am'o'n, sur la pord'o de la ter'dom'o. Kaj kiel bel'e mi kalkul'is al li: kiom da kok'in'a'j ov'o'j li ricev'os por sep perdrik'o'j? Prav'a'j est'is mi'a'j majstr'o'j, dir'ant'e, ke la saĝ'o eĉ al la di'o'j mal'ferm'as la buŝ'o'n.

Li ek'rigard'is re'e en la angul'o'n. La figur'o kovr'it'a per la vual'o re'e ek'sopir'is.

— Mi dezir'us sci'i, — dir'is al si la skrib'ist'o— kial mi'a amik'o Am'o'n mal'permes'is al mi tuŝ'i ĉi tiu'n mal'grand'a'n objekt'o'n, kiu star'as tie en la angul'o? Est'as ver'o, ke por tia riĉ'aĵ'o li hav'is rajt'o'n met'i kondiĉ'o'j'n, sed mi ne far'us tio'n al li. Ĉar se la tut'a palac'o est'as mi'a propr'aĵ'o, se mi pov'as uz'i ĉio'n en ĝi, kial mi ne pov'us tuŝ'i tio'n?

Oni dir'as tiel: mal'permes'it'e est'as tuŝ'i! Sed est'as permes'it'e vid'i!

Li proksim'iĝ'is al la figur'o, de'met'is sin'gard'e la vual'o'n, rigard'is: io tre bel'a. Kvazaŭ bel'a jun'a knab'o, sed ne knab'o...

Tio hav'is long'a'j'n har'o'j'n ĝis la genu'o'j, delikat'a'j'n trajt'o'j'n kaj rigard'o'n, plen'a'n de dolĉ'ec'o.

— Kio vi est'as? — dir'is li al la figur'o.

— Mi est'as vir'in'o— respond'is la figur'o per tiel penetr'em'a voĉ'o, ke ĝi tra'pik'is li'a'n kor'o'n, kiel fenici'a ponard'o.

— Vir'in'o? ...— pens'is la skrib'ist'o. — Pri tio mi lern'is nenio'n en la pastr'a lern'ej'o. Vir'in'o? ...— ripet'is li. — Kaj kio'n vi hav'as ĉi tie?

— Tio est'as mi'a'j okul'o'j.

— Okul'o'j? ... Kio'n vi pov'as vid'i per tia'j okul'o'j, kiu'j pov'as fand'iĝ'i de plej mal'fort'a lum'o?

— Mi'a'j okul'o'j ne est'as kre'it'a'j, por ke mi rigard'u, sed por ke vi ili'n rigard'u— respond'is la figur'o.

— Strang'a'j okul'o'j— dir'is al si la skrib'ist'o, pas'ant'e tra la ĉambr'o.

Li re'e halt'is antaŭ la figur'o kaj demand'is:
— Kaj kio'n vi hav'as tie?

— Tio est'as mi'a buŝ'o.

— Pro di'o'j! vi mort'os de mal'sat'o— ek'kri'is li— ĉar per tiel mal'grand'a buŝ'o oni ne pov'as sat'manĝ'i! ...

— Ĝi ne est'as kre'it'a por manĝ'ad'o— respond'is la figur'o— sed por ke vi kis'u ĝi'n.

— Kis'i? ...— ripet'is la skrib'ist'o— ankaŭ tio'n mi ne lern'is ĉe la pastr'o'j... Kaj kio est'as tio? ...

— Tio est'as mi'a'j man'et'o'j.

— Man'et'o'j? ... Bon'e, ke vi dir'is al mi, ke tio est'as man'et'o'j, ĉar per tia'j man'et'o'j vi ne pov'us far'i io'n, eĉ melk'i ŝaf'in'o'n.

— Mi'a'j man'o'j ne est'as por labor'ad'o.

— Por kio do? ...— ek'mir'is la skrib'ist'o, dis'ig'ant'e ŝi'a'j'n fingr'o'j'n...

(— Kiel mi vi'a'j'n— dir'is la kron'princ'o; kares'ant'e la mal'grand'a'n man'o'n de la pastr'in'o. )— Por kio do est'as far'it'a'j tiel bel'a'j man'o'j? — demand'is la skrib'ist'o la figur'o'n.

— Por ĉirkaŭ'pren'i vi'a'n kol'o'n.

— Vi vol'as dir'i: por pren'i je la nuk'o? ...— ek'kri'is la terur'it'a skrib'ist'o, kiu'n la pastr'o'j ĉiam pren'is je la nuk'o, kiam li est'is verg'ot'a.

— Ne je la nuk'o, sed jen tiel...

— Kaj ŝi ĉirkaŭ'pren'is— daŭr'ig'is la princ'o— li'a'n kol'o'n, jen tiel... ( Li ĉirkaŭ'is la si'a'n per la man'o'j de la pastr'in'o. )— Sinjor'o, kio'n vi far'as? ...— murmur'et'is Kama. — Tio ja est'as mi'a mort'o...

— Est'u trankvil'a— respond'is la princ'o— mi nur montr'as al vi, kio'n tiu figur'o far'is kun la skrib'ist'o...

... Subit'e ek'trem'is la ter'o, la palac'o mal'aper'is, mal'aper'is la hund'o'j, ĉeval'o'j kaj sklav'o'j. La alt'aĵ'o kovr'it'a de vin'ber'o'j far'iĝ'is ŝton'eg'o, la oliv'arb'o'j— dorn'uj'o'j, kaj la tritik'o— sabl'o...

La skrib'ist'o, kiam li re'konsci'iĝ'is en la brak'o'j de si'a am'at'in'o, kompren'is, ke li est'as sam'a mizer'ul'o, kia li est'is hieraŭ sur la strat'o. Sed li ne bedaŭr'is si'a'j'n riĉ'aĵ'o'j'n, ĉar li hav'is vir'in'o'n, kiu am'is kaj kares'is li'n.

— Do ĉio mal'aper'is, sed ŝi ne mal'aper'is— ek'kri'is naiv'e Kama.

— La kompat'em'a Am'o'n las'is ŝi'n al li por konsol'o— dir'is la princ'o.

— Ah, Am'o'n do est'as kompat'em'a nur por la skrib'ist'o'j! — respond'is Kama. — Sed kio'n signif'as ĉi tiu histori'o?

— Diven'u. Ceter'e vi aŭd'is, kio'n la mizer'a skrib'ist'o for'las'is por la kis'o'j de vir'in'o...

— Sed tron'o'n li ne for'las'us— inter'romp'is la pastr'in'o.

— Kiu sci'as? ... se oni tre pet'us li'n— murmur'et'is pasi'e Ramses.

— Ho ne! ...— ek'kri'is Kama, el'ŝir'ant'e si'n el li'a ĉirkaŭ'pren'o. — La tron'o'n li ne for'las'u, ĉar tiam kio rest'us de li'a'j promes'o'j por Fenici'o! ...

Ili ambaŭ rigard'is fiks'e unu la ali'a'n long'e... long'e... En ĉi tiu moment'o la princ'o ek'sent'is kvazaŭ vund'o'n en la kor'o kaj el tiu vund'o kvazaŭ for'kur'is iu sent'o. Ne la pasi'o, ĉar la pasi'o rest'is, sed la respekt'o, kred'o al Kama.

— Strang'a'j est'as ĉi tiu'j Fenici'an'in'o'j— pens'is la princ'o— oni pov'as frenez'i pro ili, sed oni ne pov'as al ili konfid'i! ...

Li sent'is si'n lac'a kaj adiaŭ'is Kama'n. Li ĉirkaŭ'rigard'is la ĉambr'o'n, kvazaŭ ne pov'ant'e ĝi'n for'las'i, kaj for'ir'ant'e dir'is al si:
— Tamen vi est'os mi'a kaj la fenici'a'j di'o'j ne mort'ig'os vi'n, se ili zorg'as pri si'a'j templ'o'j kaj pastr'o'j! ...

Apenaŭ Ramses for'las'is la palac'o'n de Kama, en la ĉambr'o'n de la pastr'in'o en'kur'is jun'a Grek'o, tre bel'a kaj tut'e simil'a al la egipt'a princ'o. Furioz'o brul'is sur li'a vizaĝ'o.

— Lik'o'n! ...— ek'kri'is Kama terur'it'e. — Kio'n vi far'as ĉi tie? ...

— Mal'nobl'a vipur'o! ...— respond'is la Grek'o per sonor'a voĉ'o. — Unu monat'o ne pas'is ankoraŭ de la vesper'o, kiam vi ĵur'is, ke vi am'as mi'n, ke vi for'kur'os kun mi Grek'uj'o'n, kaj jam vi ĵet'as vi'n al la kol'o de ali'a am'ant'o. Ĉu mort'is la di'o'j, ĉu for'kur'is de ili la just'ec'o? ...

— Frenez'a ĵaluz'ul'o— inter'romp'is la pastr'in'o— vi mort'ig'os mi'n...

— Cert'e, mi mort'ig'os vi'n, ne vi'a ŝton'iĝ'int'a di'in'o... Per tiu'j ĉi man'o'j— kri'is li, etend'ant'e la fingr'o'j'n, kvazaŭ ung'eg'o'j'n— mi sufok'us vi'n, se vi far'iĝ'us am'at'in'o...

— Kies? ...

— Ĉu mi sci'as? ... Ver'ŝajn'e de ambaŭ: de la mal'jun'a Asiri'an'o kaj de la princ'id'o, al kiu mi frakas'os la kap'o'n, se li vag'ad'os ĉi tie... Princ'o! ... Li hav'as ĉiu'j'n vir'in'o'j'n de la tut'a Egipt'o... kaj li dezir'as ankoraŭ fremd'a'j'n pastr'in'o'j'n... La pastr'in'o'j est'as por la pastr'o'j, ne por la fremd'ul'o'j...

— Kaj vi, ĉu vi ne est'as fremd'a por ni? — dir'is ŝi fier'e.

— Vipur'o! ...— eksplod'is re'e la Grek'o. — Mi ne pov'as est'i fremd'a por vi, ĉar mi ofer'as al vi'a'j di'o'j mi'a'n voĉ'o'n, per kiu ornam'is mi'n la di'o'j... Kaj kiom da foj'o'j kun help'o de mi'a person'o vi tromp'is la mal'saĝ'a'j'n Azi'an'o'j'n, ke la kron'princ'o sekret'e al'iĝ'is al vi'a religi'o? ...

— Silent'u! ... Silent'u! ...— sibl'is la pastr'in'o, ferm'ant'e al li la buŝ'o'n per la man'o.

Io sorĉ'a dev'is est'i en ŝi'a tuŝ'o, ĉar la Grek'o tuj trankvil'iĝ'is kaj komenc'is parol'i mal'pli laŭt'e:
— Aŭskult'u, Kama. Baldaŭ en sebenika golf'o al'bord'iĝ'os ŝip'o, direkt'at'a de mi'a frat'o. Pen'u aranĝ'i, ke la ĉef'pastr'o send'u vi'n en la urb'o'n Pi - uto, de kie ni fin'e for'kur'os en la nord'a'n Grek'uj'o'n, en tia'n lok'o'n, kiu ne vid'is ankoraŭ Fenici'an'o'j'n...

— Ĝi ek'vid'os ili'n, se mi kaŝ'os mi'n tie'n— inter'romp'is la pastr'in'o.

— Se unu har'o fal'us de vi'a kap'o, — murmur'et'is la furioz'a Grek'o— mi ĵur'as, ke Dagon... ke ĉiu'j ĉi tie'a'j Fenici'an'o'j pag'os ĝi'n per si'a'j kap'o'j, aŭ mort'aĉ'os en la min'ej'o'j! Ili ek'sci'os, kio'n pov'as Grek'o...

— Kaj mi, mi dir'as al vi— respond'is la pastr'in'o per sam'a voĉ'o— ke antaŭ ol mi ne kolekt'os du'dek talent'o'j'n, mi ne mov'iĝ'os de ĉi tie...

— Kie vi pren'os la rest'o'n?

— Don'os ĝi'n al mi Sargon kaj la kron'princ'o.

— Sargon, mi konsent'as, sed la princ'o'n mi ne vol'as! ...

— Mal'saĝ'a Lik'o'n, ĉu vi ne vid'as, kial plaĉ'as al mi iom ĉi tiu jun'ul'o? ... Li re'memor'ig'as vi'n.

La Grek'o tut'e trankvil'iĝ'is.

— Bon'e, bon'e! ...— murmur'is li. — Mi kompren'as, ke kiam vir'in'o pov'as elekt'i inter la kron'princ'o kaj tia kant'ist'o kiel mi, mi ne bezon'as tim'i... Sed mi est'as ĵaluz'a kaj viv'eg'a, mi do pet'as vi'n, ne permes'u al li intim'aĵ'o'j'n.

Li kis'is ŝi'n, el'glit'is el la ĉambr'o kaj mal'aper'is en la mal'lum'a ĝarden'o.

Kama etend'is post li la kun'prem'it'a'n pugn'o'n.

— Mal'nobl'a arleken'o! ...— murmur'et'is ŝi— kiu apenaŭ pov'us est'i ĉe mi kant'ant'a sklav'o...

X

Kiam en la sekv'int'a tag'o Ramses ven'is vizit'i si'a'n fil'o'n, li trov'is Sar'a'n dron'ant'a en larm'o'j. Li demand'is pri la kaŭz'o. En la komenc'o ŝi respond'is, ke nenio est'as al ŝi, post'e ke ŝi est'as mal'ĝoj'a, fin'e ŝi fal'is al la pied'o'j de Ramses kun grand'a plor'o.

— Sinjor'o... sinjor'o mi'a! ...— murmur'et'is ŝi. — Mi sci'as, ke vi ne am'as mi'n plu, sed almenaŭ evit'u la danĝer'o'n...

— Kiu dir'is al vi, ke mi ne am'as vi'n plu? — demand'is la princ'o kun mir'o.

— Vi ja hav'as tri nov'a'j'n vir'in'o'j'n en vi'a dom'o... fraŭl'in'o'j'n de alt'a de'ven'o...

— Jen kio...

— Kaj vi kur'as en danĝer'o'n por kvar'a, por perfid'a Fenici'an'in'o...

La princ'o konfuz'iĝ'is. De kie Sar'a pov'is ek'sci'i pri Kama kaj diven'i, ke ŝi est'as perfid'a? ...

— Kiel la polv'o en'glit'as en kest'o'n, tiel mal'nobl'a'j nov'aĵ'o'j penetr'as, en plej trankvil'a'j'n dom'o'j'n— dir'is Ramses. — Kiu parol'is al vi pri la Fenici'an'in'o? ...

— Mal'bon'a antaŭ'dir'o kaj mi'a kor'o.

— Ekzist'as do eĉ antaŭ'dir'o'j? ...

— Terur'a'j! Iu mal'jun'a pastr'in'o ek'sci'is, oni dir'as, el kristal'a glob'o, ke ni ĉiu'j pere'os dank’ al Fenici'an'o'j, almenaŭ mi kaj... mi'a fil'o! ...— eksplod'is Sar'a.

— Kaj vi, kiu kred'as la Sol'a'n, Jehov'o'n, vi tim'as la babil'ad'o'n de iu mal'saĝ'a mal'jun'ul'in'o, ebl'e intrig'ant'in'o? ... Kie est'as vi'a grand'a Di'o? ...— — Mi'a Di'o est'os nur mi'a, kaj tiu'j est'as vi'a'j, mi do dev'as respekt'i ili'n.

— La mal'jun'ul'in'o do parol'is al vi pri Fenici'an'o'j? — demand'is Ramses.

— Ŝi antaŭ'dir'is al mi jam antaŭ'e, ankoraŭ apud Memfis'o, ke mi dev'as mi'n gard'i de Fenici'an'in'o— respond'is Sar'a. — Sed nur ĉi tie ĉiu'j parol'as pri iu fenici'a pastr'in'o. Ĉu mi sci'as, ebl'e nur delir'as mi'a kap'o, plen'a de ĉagren'o. Oni eĉ dir'is, ke se ne influ'us ŝi'a'j sorĉ'o'j, vi ne est'us salt'int'a tiam, sinjor'o, en la aren'o'n... Ah, se la bov'o vi'n mort'ig'us! ... Ankoraŭ hodiaŭ, kiam mi pens'as pri la mal'feliĉ'o, kiu pov'is vi'n traf'i, mi'a kor'o glaci'iĝ'as...

— Rid'u tio'n, Sar'a— inter'romp'is gaj'e la princ'o. — Kiu'n mi lev'as ĝis mi, star'as tiel alt'e, ke neniu tim'o dev'as li'n ating'i...

Tiom mal'pli mal'saĝ'a'j nov'aĵ'o'j.

— Kaj la mal'feliĉ'o? Ĉu ekzist'as sufiĉ'e alt'a mont'o, kie'n ne ating'us ĝi'a sag'o? ...

— La patr'in'ec'o lac'ig'is vi'n, Sar'a— dir'is la princ'o— kaj la varm'eg'o konfuz'as vi'a'j'n pens'o'j'n, jen kial vi mal'ĝoj'as sen kaŭz'o. Est'u trankvil'a kaj gard'u mi'a'n fil'o'n. La hom'o— dir'is li medit'e— kiu ajn li est'as: Fenici'an'o aŭ Grek'o, pov'as mal'util'i al est'aĵ'o'j, simil'a'j al li, sed ne al ni, kiu'j est'as la di'o'j de ĉi tiu mond'o.

— Kio'n vi dir'is pri Grek'o? ... Kia Grek'o? ...— demand'is mal'trankvil'e Sar'a.

— Mi dir'is: Grek'o? ... Mi sci'as nenio'n pri tio. Ebl'e tia vort'o el'glit'is el mi'a buŝ'o, aŭ ebl'e vi mal'bon'e aŭd'is.

Li kis'is Sar'a'n kaj si'a'n fil'o'n kaj adiaŭ'is ili'n. Sed li ne for'pel'is la mal'trankvil'o'n.

” Fin'e oni dev'as dir'i al si, ke en Egipt'o neniu sekret'o pov'as rest'i kaŝ'it'a. Mi'n spion'as la pastr'o'j kaj mi'a'j kort'eg'an'o'j eĉ tiam, kiam ili est'as ebri'a'j aŭ nur ŝajn'ig'as, kaj Kama'n gard'as la serpent'a'j pupil'o'j de Fenici'an'o'j. Se ili ankoraŭ ne kaŝ'is ŝi'n de mi, kred'ebl'e ili ne mult'e zorg'as pri ŝi'a virt'o. Ceter'e kontraŭ kiu? ... Kontraŭ mi, al kiu ili mem mal'kovr'is la tromp'o'j'n de si'a templ'o! ... Kama aparten'os al mi... Ili tro bezon'as mi'n... Ili ne vol'os al'tir'i sur si'n mi'a'n koler'o'n... ”
Post kelk'e da tag'o'j ven'is al la princ'o la sankt'a pastr'o Mentezufis, la help'ant'o de la nobl'a Herhor en la milit'a ministr'ej'o. Ramses, rigard'ant'e la pal'a'n vizaĝ'o'n kaj mal'lev'it'a'j'n okul'o'j'n de la profet'o, diven'is, ke ankaŭ li jam sci'as pri la Fenici'an'in'o. Ebl'e eĉ de si'a pastr'a vid'punkt'o li vol'os riproĉ'i li'n. Sed Mentezufis ĉi tiu'n foj'o'n ne tuŝ'is la kor'a'j'n afer'o'j'n de la princ'o.

Kun oficial'a mien'o salut'int'e la princ'o'n, la profet'o sid'iĝ'is sur la montr'it'a al li lok'o kaj dir'is:
— El la memfis'a palac'o de la sinjor'o de la etern'ec'o oni sci'ig'is al mi, ke en la last'a temp'o ven'is Pi - Bast'o'n la grand'a ĥalde'a pastr'o Istubar, la kort'eg'a astr'olog'o kaj konsil'ist'o de la nobl'a reĝ'o Assar.

La princ'o vol'is suflor'i al Mentezufis la cel'o'n de la vojaĝ'o de Istubar, sed li mord'is la lip'o'j'n kaj silent'is.

— La glor'a Istubar— daŭr'ig'is la pastr'o— kun'port'is dokument'o'j'n, laŭ kiu'j Sargon, la bo'parenc'o kaj satrap'o de la reĝ'o Assar, est'as nom'it'a ambasador'o kaj rajt'ig'it'o de ĉi tiu potenc'a monarĥ'o...

Ramses apenaŭ sukces'is halt'ig'i rid'a'n eksplod'o'n. La serioz'ec'o, kun kiu Mentezufis bon'vol'is mal'kovr'i part'o'n de la sekret'o'j, jam de long'e kon'at'a'j de la princ'o, plen'ig'is li'n per gaj'ec'o kaj mal'estim'o.

” Do ĉi tiu ĵongl'ist'o— pens'is la kron'princ'o— eĉ ne antaŭ'sent'as en si'a anim'o, ke mi kon'as ĉiu'j'n ili'a'j'n fripon'aĵ'o'j'n? ...”
— La nobl'a Sargon kaj la respekt'ind'a Istubar— daŭr'ig'is Mentezufis— ir'os Memfis'o'n por kis'i la pied'o'j'n de li'a sankt'ec'o. Sed antaŭ'e vi'a ekscelenc'o, kiel la vic - reĝ'o, bon'vol'os favor'e akcept'i la alt'rang'ul'o'j'n kaj ili'a'n sekv'ant'ar'o'n.

— Tre volont'e— respond'is la princ'o— kaj profit'ant'e la okaz'o'n, mi demand'os ili'n: kiam Asiri'o pag'os al ni la mal'nov'a'j'n tribut'o'j'n?

— Vi'a ekscelenc'o far'us tio'n? — demand'is la pastr'o, rigard'ant'e li'a'j'n okul'o'j'n.

— Antaŭ ĉio tio'n! ... Ni'a trezor'ej'o bezon'as tribut'o'j'n! ...

Mentezufis subit'e lev'iĝ'is de la seĝ'o kaj per solen'a kvankam mal'laŭt'a voĉ'o dir'is:
— Anstataŭ'ant'o de ni'a sinjor'o kaj de la dis'don'ant'o de la viv'o, en la nom'o de li'a sankt'ec'o mi mal'permes'as al vi parol'i kun iu ajn pri la tribut'o'j, kaj precip'e kun Sargon, Istubar aŭ iu ajn de ili'a sekv'ant'ar'o.

— Pastr'o— dir'is li, ankaŭ lev'iĝ'ant'e— per kia rajt'o vi parol'as al mi per la ton'o de super'ul'o? ...

Mentezufis dis'ig'is la vest'o'j'n kaj de'met'is de la kol'o ĉen'et'o'n, sur kiu est'is unu el la ring'o'j de la faraon'o.

La vic - reĝ'o atent'e ĝi'n rigard'is, pi'e kis'is kaj re'don'int'e al la pastr'o respond'is:
— Mi plen'um'os la ordon'o'j'n de li'a sankt'ec'o, mi'a patr'o kaj sinjor'o.

Ambaŭ re'e sid'iĝ'is, kaj la princ'o demand'is la pastr'o'n:
— Ĉu vi'a ekscelenc'o ne pov'us klar'ig'i al mi: kial Asiri'o ne dev'as pag'i al ni la tribut'o'j'n, kiu'j per unu foj'o el'tir'us la trezor'ej'o'n el la embaras'o?

— Ĉar ni ne hav'as fort'o'j'n por dev'ig'i Asiri'o'n pag'i al ni la tribut'o'j'n— respond'is mal'varm'e Mentezufis. — Ni hav'as cent du'dek mil soldat'o'j'n, kaj Asiri'o preskaŭ tri'cent mil. Mi dir'as tio'n al vi'a ekscelenc'o tut'e konfidenci'e, kiel al alt'a ŝtat'a ofic'ist'o.

— Mi kompren'as. Sed kial la milit'a ministr'ej'o, en kiu vi serv'as, mal'grand'ig'is ni'a'n batal'em'a'n arme'o'n je ses'dek mil hom'o'j?

— Por pli'grand'ig'i je dek du mil talent'o'j la en'spez'o'j'n de li'a sankt'ec'o— dir'is la pastr'o.

— Bon'e! Dir'u al mi, vi'a ekscelenc'o, — daŭr'ig'is la princ'o— por kia cel'o Sargon vetur'as al la pied'o'j de la faraon'o?

— Mi ne sci'as.

— Sed kial mi ne dev'as sci'i, mi, la kron'princ'o.

— Ĉar ekzist'as ŝtat'a'j sekret'o'j, kiu'j'n kon'as apenaŭ kelk'e da ŝtat'a'j ĉef'o'j.

— Kaj kiu'j'n pov'us ne kon'i eĉ mi'a plej respekt'ind'a patr'o? ...

— Cert'e— respond'is Mentezufis— ekzist'as afer'o'j, pri kiu'j pov'us ne sci'i eĉ li'a sankt'ec'o, se li ne posed'us la plej alt'a'j'n pastr'a'j'n ben'o'j'n.

— Strang'a afer'o! — dir'is la princ'o post pri'pens'o. — Egipt'o aparten'as al la faraon'o, tamen pov'as okaz'i en la ŝtat'o afer'o'j, ne'kon'at'a'j al la faraon'o? ... Klar'ig'u tio'n al mi, vi'a ekscelenc'o.

— Egipt'o est'as antaŭ ĉio, kaj eĉ sol'e kaj ekskluziv'e la propr'aĵ'o de Am'o'n— dir'is la pastr'o. — Est'as do neces'e, ke nur tiu'j kon'u la plej alt'a'j'n sekret'o'j'n, al kiu'j Am'o'n mal'kovr'as si'a'j'n plan'o'j'n kaj vol'o'n.

La princ'o aŭskult'ant'e hav'is la sam'a'n impres'o'n, kvazaŭ oni turn'us li'n sur lit'o, plen'a de ponard'o'j kaj sub kiu oni krom tio brul'ig'us fajr'o'n.

Mentezufis vol'is lev'iĝ'i, la princ'o halt'ig'is li'n.

— Ankoraŭ unu vort'o'n! — dir'is li dolĉ'e. — Se Egipt'o est'as tiel mal'fort'a, ke oni ne pov'as eĉ parol'i pri la asiri'a'j tribut'o'j...

Li mal'facil'e spir'is.

— Se ĝi est'as tiel mizer'a— daŭr'ig'is li— kia'n garanti'o'n ni hav'as, ke Asiri'an'o'j ne atak'os ni'n?

— De tio oni pov'as si'n antaŭ'gard'i per traktat'o'j— respond'is la pastr'o.

— Ne ekzist'as traktat'o'j por la mal'fort'a'j! — dir'is la kron'princ'o, sving'ant'e la man'o'n. — Ne ŝirm'os la lim'o'j'n arĝent'a'j tabul'o'j, kovr'it'a'j per traktat'o'j, se post ili ne star'iĝ'os lanc'o'j kaj glav'o'j! ...

— Kaj kiu dir'is al vi'a ekscelenc'o, ke ĉe ni ili ne star'iĝ'os tie?

— Vi mem. Cent du'dek mil hom'o'j dev'as ced'i antaŭ tri'cent mil. Kaj se Asiri'an'o'j unu foj'o'n ven'us en ni'a'n land'o'n, en Egipt'o rest'us nur dezert'o.

— Se ili ven'us al ni, ili'a'j ost'o'j neniam re'vid'us ili'a'n ter'o'n! ...

Ni arm'ig'us la tut'a'n nobel'ul'ar'o'n, labor'ist'a'j'n regiment'o'j'n, eĉ krim'ul'o'j'n en la min'ej'o'j... Ni el'pren'us la trezor'o'j'n el ĉiu'j templ'o'j... Asiri'o renkont'us kvin'cent mil egipt'a'j'n batal'ist'o'j'n...

Ramses est'is rav'it'a de la patriot'a eksplod'o de la pastr'o. Li kapt'is li'a'n man'o'n kaj dir'is:
— Do se ni pov'as hav'i tia'n arme'o'n, kial ni ne atak'as Babilon'o'n? ... Ĉu la grand'a batal'ist'o nitager ne pet'eg'as ni'n pri tio jam de kelk'e da jar'o'j? ... Ĉu li'a'n sankt'ec'o'n ne mal'trankvil'ig'as la bol'ad'o de Asiri'o? ... Kiam ni permes'os al ili kolekt'i la fort'o'j'n, la batal'o est'os pli mal'facil'a, sed se ni komenc'os mem...

La pastr'o inter'romp'is li'n.

— Ĉu vi sci'as, princ'o— dir'is li— kio est'as milit'o, al kiu oni dev'as ir'i tra dezert'o? Kiu pov'as garanti'i, ke antaŭ ol ni ating'os Eŭfrat'o'n, ne pere'os du'on'o de ni'a'j soldat'o'j kaj port'ist'o'j?

— Unu sol'a batal'o kompens'us tio'n al ni— inter'met'is Ramses.

— Batal'o! ...— ripet'is la pastr'o. — Kaj ĉu vi sci'as, princ'o, kio est'as batal'o? ...

— Ŝajn'as al mi! — respond'is fier'e la princ'o, frap'ant'e si'a'n glav'o'n.

Mentezufis lev'is la ŝultr'o'j'n.

— Mi dir'as al vi, sinjor'o, ke vi ne sci'as, kio est'as batal'o. Vi eĉ hav'as pri ĝi tut'e malv'er'a'n opini'o'n, de'ven'ant'a'n de la manovr'o'j, en kiu'j vi ĉiam est'is venk'int'o, kvankam pli ol unu foj'o'n vi dev'is est'i venk'it'o...

La princ'o far'iĝ'is mal'ĝoj'a. La pastr'o met'is si'a'n man'o'n sub la vest'o'n kaj subit'e demand'is:
— Diven'u vi'a ekscelenc'o, kio'n mi ten'as?

— Kio'n? ...— ripet'is la princ'o kun mir'o.

— Diven'u rapid'e kaj bon'e— insist'is la pastr'o— ĉar se vi erar'os, pere'os du vi'a'j regiment'o'j.

— Vi ten'as ring'o'n— respond'is gaj'e la kron'princ'o.

Mentezufis mal'ferm'is la man'o'n: est'is en ĝi papirus'a pec'o.

— Kaj nun kio'n mi hav'as? — demand'is re'e la pastr'o.

— Ring'o'n.

— Ne ring'o'n, sed amulet'o'n de la di'a Hator— dir'is la pastr'o. — Vi vid'as, sinjor'o— daŭr'ig'is li— jen est'as la batal'o.

Dum la batal'o la sort'o ĉiu'moment'e etend'as al ni la man'o'n kaj ordon'as plej rapid'e solv'i la surpriz'o'j'n, kiu'j'n ĝi en'ten'as. Ni diven'as aŭ erar'as, sed ve al tiu, kiu erar'as pli oft'e, ol diven'as!

... Kaj cent'foj'e ve al tiu, de kiu for'turn'as si'n la sort'o kaj dev'ig'as li'n far'i erar'o'j'n! ...

— Tamen mi kred'as, mi sent'as ĉi tie... — dir'is la kron'princ'o, bat'ant'e si'a'n brust'o'n, — ke Asiri'o dev'as est'i pied'prem'it'a!

— Per vi'a buŝ'o parol'u la di'o Am'o'n— dir'is la pastr'o. — Jes, Asiri'o est'os humil'ig'it'a, ebl'e eĉ per vi'a'j man'o'j, sinjor'o, sed ne tuj... ne tuj...

Mentezufis adiaŭ'is li'n. La princ'o rest'is sol'a. En li'a kor'o kaj kap'o ĉio bru'is.

” Hiram do est'is prav'a, ke ili tromp'as ni'n— pens'is Ramses.

— Nun ankaŭ mi est'as cert'a, ke ni'a'j pastr'o'j far'is ia'n traktat'o'n kun la ĥalde'a'j, kiu'n mi'a patr'o dev'os konfirm'i. Li dev'os!

... Ĉu oni aŭd'is iam pri tia monstr'aĵ'o? ... Li, la sinjor'o de la viv'ant'a kaj de la okcident'a mond'o, li dev'as sub'skrib'i traktat'o'j'n, el'pens'it'a'j'n de intrig'ant'o'j! ...”
Li apenaŭ spir'is.

” Tamen Mentezufis perfid'is si'n. Do en okaz'o de bezon'o Egipt'o pov'as kolekt'i du'on'milion'a'n arme'o'n? ... Kaj ili pens'as, ke mi tim'os ili'a'j'n fabel'o'j'n pri la sort'o, kiu ordon'as al ni solv'i problem'o'j'n... Se mi hav'us nur du'cent mil soldat'o'j'n, ekzerc'it'a'j'n kiel ni'a'j grek'a'j kaj libi'a'j regiment'o'j, mi est'us pret'a solv'i ĉiu'j'n problem'o'j'n sur la ter'o kaj ĉiel'o. ”
Dum'e la respekt'ind'a profet'o Mentezufis, re'ven'ant'e en si'a'n ĉel'o'n, parol'is al si:
” Varm'eg'a hom'o, am'ant'o de vir'in'o'j, aventur'ist'o, sed potenc'a karakter'o. Post la mal'fort'a nun'a faraon'o, kiu sci'as, ĉu ĉi tiu ne re'memor'ig'os la temp'o'j'n de Ramses Grand'a. Post dek jar'o'j la mal'bon'a'j stel'o'j ŝanĝ'iĝ'os, li matur'iĝ'os kaj frakas'os Asiri'o'n. De ninivo rest'os ruin'o'j, la sankt'a Babilon'o re'akir'os si'a'n rang'o'n, kaj la sol'a plej alt'a Di'o, Di'o de la egipt'a'j kaj ĥalde'a'j profet'o'j ek'reg'os de la libi'a dezert'o ĝis la plej sankt'a river'o Gang'o...

Nur ne rid'indig'u si'n ni'a jun'a hom'o per si'a'j nokt'a'j promen'o'j al la fenici'a pastr'in'o! ... Se oni vid'us li'n en la ĝarden'o de Astarte, la popol'o pov'us kred'i, ke la kron'princ'o klin'as si'a'n orel'o'n al la fenici'a kred'o... Mal'supr'a Egipt'o est'as jam preskaŭ pret'a for'las'i la mal'nov'a'j'n di'o'j'n... Kia miks'aĵ'o de naci'o'j! ...”
Post kelk'e da tag'o'j la nobl'a Sargon oficial'e sci'ig'is al la princ'o si'a'n rol'o'n de asiri'a ambasador'o kaj pet'is pri egipt'a sekv'ant'ar'o, kiu konduk'us li'n kun plen'a sen'danĝer'ec'o kaj honor'o'j al la pied'o'j de li'a sankt'ec'o.

La princ'o las'is li'n du tag'o'j'n atend'i la respond'o'n kaj destin'is la aŭdienc'o'n post nov'a'j du tag'o'j. La Asiri'an'o, kiu kutim'is al la orient'a mal'rapid'ec'o en la vojaĝ'o'j kaj afer'o'j, tut'e ne ĉagren'iĝ'is kaj ne perd'is la temp'o'n. Li trink'is de la maten'o ĝis la vesper'o, lud'is ost'o'j'n kun Hiram kaj ali'a'j azi'a'j riĉ'ul'o'j, kaj dum liber'a'j moment'o'j, sam'e kiel Ramses, el'glit'is al Kama.

Tie, kiel hom'o pli aĝ'a kaj praktik'a, por ĉiu vizit'o li far'is al la pastr'in'o riĉ'a'j'n donac'o'j'n. Si'a'j'n sent'o'j'n al ŝi li esprim'is jen'e:
— Kama, kial vi rest'as en Pi - Bast kaj mal'gras'iĝ'as? Dum vi est'os jun'a, amuz'os vi'n la serv'ad'o ĉe la altar'o'j de la di'in'o Astarte; sed kiam vi mal'jun'iĝ'os, mizer'a sort'o atend'as vi'n. Oni de'ŝir'os de vi la mult'e'kost'a'j'n vest'o'j'n, sur vi'a'n lok'o'n oni pren'os pli jun'a'n pastr'in'o'n, kaj vi, por hav'i plen'man'o'n da rost'it'a horde'o, dev'os antaŭ'dir'i la sort'o'n aŭ fleg'i akuŝ'ant'a'j'n vir'in'o'j'n.

— Mi— daŭr'ig'is Sargon— se la di'o'j por pun'o kre'us mi'n vir'in'o, mi prefer'us mem est'i akuŝ'ant'in'o, ol fleg'i ali'a'j'n.

Tial mi parol'as al vi, kiel hom'o saĝ'a, for'las'u la templ'o'n kaj al'iĝ'u al mi'a harem'o. Mi don'os por vi dek talent'o'j'n en or'o, kvar'dek bov'in'o'j'n kaj cent mezur'o'j'n da tritik'o. La pastr'o'j en la komenc'o tim'os la pun'o'n de la di'o'j, por pli mult'e tromp'e ricev'i de mi. Sed ĉar mi ne al'don'os eĉ unu draĥm'o'n plu, ebl'e nur kelk'e da ŝaf'in'o'j, ili do far'os solen'a'n di'serv'o'n kaj tuj aper'os al ili la ĉiel'a Astarte, kiu liber'ig'os vi'n de vi'a'j ĵur'a'j promes'o'j, se mi al'don'os ankoraŭ or'a'n ĉen'o'n aŭ pokal'o'n.

Kama, aŭskult'ant'e li'a'j'n opini'o'j'n, de rid'o mord'is la lip'o'j'n, kaj li daŭr'ig'is:
— Sed se vi vetur'os kun mi ninivon, vi far'iĝ'os grand'a sinjor'in'o. Mi don'os al vi palac'o'n, port'il'o'n, serv'ist'in'o'j'n kaj sklav'o'j'n. Dum unu monat'o vi verŝ'os sur vi'n pli mult'e da parfum'o'j, ol vi ofer'as ĉi tie dum la tut'a jar'o al la di'in'o. Kaj kiu sci'as— konklud'is li— ebl'e vi plaĉ'os al la reĝ'o Assar, kaj li vol'os pren'i vi'n en si'a'n harem'o'n? En tia okaz'o vi est'us feliĉ'a, kaj mi re'ricev'us ĉio'n, kio'n mi el'spez'os por vi.

En la tag'o, destin'it'a por la aŭdienc'o de Sargon, antaŭ la palac'o de la kron'princ'o star'iĝ'is la egipt'a milit'ist'ar'o kaj popol'amas'o, avid'a je spektakl'o'j.

Ĉirkaŭ la tag'mez'o, dum la plej grand'a varm'eg'o aper'is la asiri'a sekv'ant'ar'o. Antaŭ'e ir'is polic'ist'o'j, arm'it'a'j per glav'o'j kaj baston'o'j, post ili kelk'e da nud'a'j kur'ul'o'j kaj tri rajd'ant'o'j. Tio est'is trumpet'ist'o'j kaj herold'o. Ĉe ĉiu voj'kruc'o la trumpet'ist'o'j lud'is signal'o'n, kaj post ili la herold'o proklam'is per grand'a voĉ'o:
— Jen proksim'iĝ'as la ambasador'o kaj rajt'ig'it'o de la potenc'a reĝ'o Assar, Sargon, bo'parenc'o de la reĝ'o, sinjor'o de grand'a'j bien'o'j, venk'int'o en batal'o'j, estr'o de provinc'o'j. Popol'o, konven'e honor'u li'n, kiel amik'o'n de li'a sankt'ec'o, la monarĥ'o de Egipt'o! ...

Post la trumpet'ist'o'j rajd'is dek'kelk'o da asiri'a'j kavalir'o'j, en pint'a'j ĉap'o'j, jak'o'j kaj mal'vast'a'j pantalon'o'j. Ili'a'j persist'em'a'j ĉeval'o'j kun long'a'j har'eg'o'j hav'is sur la kap'o'j kaj brust'o'j kupr'a'j'n kiras'o'j'n, simil'a'j'n al fiŝ'a skvam'o.

Post'e ir'is la pied'ist'ar'o en kask'o'j kaj en mantel'o'j long'a'j ĝis la ter'o. Unu mal'grand'a taĉment'o est'is arm'it'a per pez'a'j baston'eg'o'j, du'a per ark'o'j, tri'a per lanc'o'j kaj ŝild'o'j.

Post la soldat'o'j ir'is la ĉeval'o'j, vetur'il'o'j kaj port'il'o'j de Sargon, ĉirkaŭ'it'a'j de serv'ist'o'j en vest'o'j blank'a'j, ruĝ'a'j, verd'a'j...

Post'e aper'is kvin elefant'o'j kun port'il'o'j sur la dors'o'j: sur unu rajd'is Sargon, sur ali'a la ĥalde'a pastr'o Istubar.

La procesi'o'n ferm'is re'e soldat'o'j pied'ir'ant'a'j kaj rajd'ant'a'j kaj la terur'a asiri'a muzik'o: trumpet'o'j, tambur'o'j, lad'o'j kaj flut'o'j.

La princ'o Ramses, ĉirkaŭ'it'a de la pastr'o'j, oficir'o'j kaj nobel'ul'o'j, vest'it'a'j divers'kolor'e kaj riĉ'e, atend'is la ambasador'o'n en la grand'a aŭdienc'a salon'o, kiu est'is mal'ferm'it'a de ĉiu'j flank'o'j. La kron'princ'o est'is gaj'a, li sci'is, ke Asiri'an'o'j port'as donac'o'j'n, kiu'j al la okul'o'j de la egipt'a popol'o pov'as ŝajn'i tribut'o'j. Sed kiam en la kort'o li ek'aŭd'is la grand'a'n voĉ'o'n de la herold'o, laŭd'ant'a la potenc'o'n de Sargon, la princ'o mal'ĝoj'iĝ'is. Kaj kiam ating'is li'n la proklam'o, ke la reĝ'o Assar est'as amik'o de la faraon'o, li ek'koler'is. Li'a'j naz'tru'o'j vast'iĝ'is kiel ĉe furioz'a bov'o, la okul'o'j ek'bril'is. Vid'ant'e tio'n, la oficir'o'j kaj nobel'ul'o'j komenc'is far'i minac'a'j'n mien'o'j'n kaj ord'ig'i la glav'o'j'n. La sankt'a Mentezufis rimark'is ili'a'n mal'kontent'ec'o'n kaj ek'kri'is:
— En la nom'o de li'a sankt'ec'o mi ordon'as al la nobel'ul'o'j kaj oficir'o'j akcept'i la nobl'a'n Sargonon kun respekt'o, kiu konven'as por la ambasador'o de la grand'a reĝ'o! ...

La kron'princ'o sulk'ig'is la brov'o'j'n kaj komenc'is mal'pacienc'e paŝ'i sur la estrad'o, sur kiu star'is li'a vic - reĝ'a seĝ'o. Sed la disciplin'it'a'j oficir'o'j kaj nobel'ul'o'j kviet'iĝ'is, sci'ant'e, ke oni ne pov'as ŝerc'i kun Mentezufis, la help'ant'o de la milit'a ministr'o.

Dum'e en la kort'o la grand'eg'a'j, pez'e vest'it'a'j asiri'a'j soldat'o'j star'iĝ'is en tri vic'o'j kontraŭ la du'on'e nud'a'j kaj lert'a'j egipt'a'j. Unu flank'o rigard'is la ali'a'n, kiel ar'o de tigr'o'j rinocer'a'n ar'o'n. En la kor'o'j de unu'j kaj de la ali'a'j brul'et'is la mal'nov'a mal'am'o. Sed la komand'o super'reg'is la mal'am'o'n.

En ĉi tiu moment'o penetr'is la elefant'o'j, akr'e ek'son'is la asiri'a'j kaj egipt'a'j trumpet'o'j, la soldat'o'j lev'is la arm'il'o'j'n supr'e'n, la popol'o fal'is sur la vizaĝ'o'j'n, kaj la asiri'a'j send'it'o'j, Sargon kaj Istubar mal'supr'e'n'ir'is el la port'il'o'j ter'e'n.

En la salon'o la princ'o Ramses sid'iĝ'is sur seĝ'o sub baldaken'o, kaj ĉe la en'ir'o aper'is la herold'o.

— Plej nobl'a sinjor'o! — li turn'is si'n al la kron'princ'o. — La ambasador'o kaj rajt'ig'it'o de la grand'a reĝ'o Assar, la glor'a Sargon kaj li'a kun'ul'o, la pi'a profet'o Istubar, dezir'as salut'i kaj honor'i vi'n, la vic - reĝ'o'n kaj post'e'ul'o'n de la faraon'o, kiu viv'u etern'e! ...

— Pet'u la gast'o'j'n, ke ili en'ir'u kaj ĝoj'ig'u mi'a'n kor'o'n per si'a vid'o— respond'is la princ'o.

Kun bru'o kaj tint'o en'ir'is en la salon'o'n Sargon, en long'a verd'a vest'o, dens'e brod'it'a per or'o. Ĉe li'a flank'o, en neĝ'e blank'a mantel'o, paŝ'is la pi'a Istubar, kaj post ili elegant'e vest'it'a'j asiri'a'j sinjor'o'j port'is la donac'o'j'n por la princ'o.

Sargon proksim'iĝ'is al la estrad'o kaj dir'is asiri'e, kio'n tuj ripet'is traduk'ist'o egipt'e:
— Mi, Sargon, general'o, satrap'o kaj bo'parenc'o de la plej potenc'a reĝ'o Assar, ven'as salut'i vi'n, vic - reĝ'o de la plej potenc'a faraon'o, kiel sign'o'n de etern'a amik'ec'o ofer'i al vi donac'o'j'n...

La princ'o apog'is la man'o'j'n sur la genu'o'j kaj sid'is sen'mov'a, kiel statu'o'j de li'a'j reĝ'a'j antaŭ'ul'o'j.

— Traduk'ist'o— dir'is Sargon— ĉu vi mal'bon'e ripet'is al la princ'o mi'a'n ĝentil'a'n salut'o'n?

Mentezufis, star'ant'a apud la estrad'o, si'n klin'is al la princ'o.

— Sinjor'o— murmur'et'is li— la nobl'a Sargon atend'as favor'a'n respond'o'n.

— Do respond'u al li— eksplod'is la princ'o— per kiu rajt'o li parol'as al mi, kvazaŭ al egal'ul'o? ...

Mentezufis konfuz'iĝ'is, kio ankoraŭ pli koler'ig'is la princ'o'n, kies lip'o'j komenc'is trem'i kaj okul'o'j bril'i. Sed la Ĥalde'an'o Istubar, kiu kompren'is la egipt'a'n lingv'o'n, dir'is rapid'e al Sargon:
— Ni fal'u sur la vizaĝ'o'j'n! ...

— Kial mi dev'as fal'i sur la vizaĝ'o'n? — demand'is Sargon kun indign'o.

— Fal'u, se vi ne vol'as perd'i la favor'o'n de ni'a reĝ'o, ebl'e eĉ la kap'o'n...

Dir'int'e tio'n, Istubar kuŝ'iĝ'is per tut'a si'a long'o, kaj apud li Sargon.

— Kial mi dev'as kuŝ'i sur mi'a ventr'o antaŭ tiu ĉi flav'bek'ul'o? — murmur'is li.

— Ĉar li est'as la vic - reĝ'o— respond'is Istubar.

— Ĉu mi ne est'is vic - reĝ'o de mi'a sinjor'o?

— Sed li est'os reĝ'o, kaj vi ne.

— Pri kio disput'as la send'it'o'j de la plej potenc'a reĝ'o Assar— demand'is la traduk'ist'o'n Ramses, kiu'n jam for'las'is li'a koler'o.

— Pri tio, ĉu ili dev'as prezent'i al vi'a ekscelenc'o la donac'o'j'n, destin'it'a'j'n por la faraon'o, aŭ nur tiu'j'n, kiu'j est'as send'it'a'j por vi— respond'is lert'e la traduk'ist'o.

— Kontraŭ'e, mi dezir'as vid'i la donac'o'j'n por li'a sankt'ec'o— dir'is la princ'o— kaj mi permes'as al la send'it'o'j lev'iĝ'i.

Sargon lev'iĝ'is, ruĝ'a de koler'o aŭ lac'iĝ'o, kaj sid'iĝ'is sur la plank'o, kruc'int'e la krur'o'j'n.

— Mi ne sci'is— ek'kri'is li— ke mi, la bo'parenc'o kaj rajt'ig'it'o de la grand'a reĝ'o Assar, est'os dev'ig'it'a per mi'a'j vest'o'j viŝ'i la polv'o'n de la plank'o de la egipt'a vic - reĝ'o! ...

Mentezufis, kiu kompren'is asiri'e, ordon'is tuj al'port'i du benk'o'j'n, kovr'it'a'j'n per tapiŝ'o'j, sur kiu'j sid'iĝ'is: la mal'facil'e spirant'a Sargon kaj la trankvil'a Istubar.

Iom spir'int'e, Sargon ordon'is al'port'i al si grand'a'n vitr'a'n pokal'o'n, ŝtal'a'n glav'o'n, kaj al'konduk'i al la peron'o du ĉeval'o'j'n, kun or'a'j sel'o'j. Kiam oni plen'um'is li'a'n ordon'o'n, li lev'iĝ'is kaj kun salut'o dir'is al Ramses:
— Mi'a sinjor'o, la reĝ'o Assar, send'as al vi, princ'o, du bel'eg'a'j'n ĉeval'o'j'n, kiu'j port'u vi'n ĉiam al la venk'o. Li send'as al vi pokal'o'n, el kiu ĉiam la ĝoj'o flu'u en vi'a'n kor'o'n, kaj glav'o'n, kia'n vi ne trov'os ekster la arm'il'ej'o de la plej potenc'a monarĥ'o.

Li el'tir'is el la ing'o sufiĉ'e long'a'n glav'o'n, bril'ant'a'n kvazaŭ arĝent'o, kaj komenc'is fleks'i ĝi'n per la man'o'j. La glav'o fleks'iĝ'is kvazaŭ ark'o, kaj post'e subit'e rekt'iĝ'is.

— Ver'e! mirakl'a arm'il'o... — dir'is la princ'o.

— Se vi permes'os, vic - reĝ'o, mi montr'os al vi ankoraŭ unu ĝi'a'n ec'o'n— dir'is Sargon, kiu pov'ant'e si'n glor'i per la asiri'a'j arm'il'o'j, bon'eg'a'j por la tiam'a'j temp'o'j, forges'is pri la koler'o.

Laŭ li'a postul'o, unu el la egipt'a'j oficir'o'j el'tir'is si'a'n bronz'a'n glav'o'n kaj ten'is ĝi'n kvazaŭ por atak'o. Sargon lev'is si'a'n ŝtal'a'n glav'o'n, ek'bat'is kaj for'tranĉ'is pec'o'n de la arm'il'o de la kontraŭ'ul'o.

En la salon'o ek'son'is murmur'o de mir'eg'o, ruĝ'o aper'is sur la vizaĝ'o de Ramses.

” Ĉi tiu fremd'ul'o— pens'is la princ'o— for'pren'is de mi la bov'o'n en la cirk'o, vol'as edz'iĝ'i kun Kama kaj montr'as al mi arm'il'o'n, kiu tranĉ'as ni'a'j'n glav'o'j'n, kvazaŭ rabot'aĵ'o'j'n! ...”
Li ek'sent'is ankoraŭ pli grand'a'n mal'am'o'n al la reĝ'o Assar, al ĉiu'j Asiri'an'o'j ĝeneral'e, kaj precip'e al Sargon.

Malgraŭ tio li pen'is ek'reg'i si'n kaj kun la tut'a ĝentil'ec'o pet'is la ambasador'o'n, ke li bon'vol'u montr'i al li la donac'o'j'n por la faraon'o.

Tuj oni al'port'is grand'eg'a'j'n kest'o'j'n el bon'odor'a lign'o, el kiu'j la super'a'j asiri'a'j ofic'ist'o'j el'pren'is pec'o'j'n de riĉ'a'j ŝtof'o'j ornam'it'a'j per figur'o'j, pokal'o'j'n, kruĉ'o'j'n, ŝtal'a'j'n arm'il'o'j'n, ark'o'j'n el korn'o'j de sovaĝ'a kapr'o kaj ŝild'o'j'n, inkrust'it'a'j'n per mult'valor'a'j ŝton'o'j.

Sed la plej bel'a donac'o est'is la model'o de la palac'o de la reĝ'o Assar, far'it'a el or'o kaj arĝent'o. Ĝi hav'is aspekt'o'n de kvar konstru'aĵ'o'j, met'it'a'j unu sur la ali'a, el kiu'j ĉiu est'is ĉirkaŭ'it'a per dens'a kolon'ar'o, kaj anstataŭ tegment'o posed'is teras'o'n.

Ĉiu'n en'ir'o'n gard'is leon'o'j aŭ bov'o'j kun hom'a'j kap'o'j. Ĉe ambaŭ flank'o'j de la ŝtup'ar'o star'is statu'o'j de la tribut'an'o'j de la reĝ'o, port'ant'a'j donac'o'j'n; ĉe ambaŭ flank'o'j de la pont'o est'is plej divers'a'j skulpt'it'a'j ĉeval'o'j. Sargon for'puŝ'is unu mur'o'n de la model'o, kaj aper'is riĉ'a'j ĉambr'o'j, plen'a'j de ne'taks'ebl'a'j objekt'o'j. Plej grand'a'n mir'eg'o'n kaŭz'is la aŭdienc'a salon'o, kie est'is mal'grand'a'j figur'o'j, prezent'ant'a'j la reĝ'o'n sur alt'a tron'o, li'a'j'n kort'eg'an'o'j'n, soldat'o'j'n kaj tribut'an'o'j'n, kiu'j honor'is li'n.

La tut'a model'o hav'is la long'o'n de du hom'o'j, kaj alt'o'n preskaŭ de hom'a kresk'o. Egipt'an'o'j murmur'et'is, ke ĉi tiu donac'o de la reĝ'o Assar valor'as cent kvin'dek talent'o'j'n.

Kiam oni for'port'is la pak'aĵ'o'j'n, la vic - reĝ'o invit'is ambaŭ send'it'o'j'n kaj ili'a'n sekv'ant'ar'o'n al festen'o, dum kiu la gast'o'j ricev'is riĉ'a'j'n donac'o'j'n. Ramses ne lim'ig'is si'a'n ĝentil'ec'o'n, kaj kiam unu el li'a'j vir'in'o'j ek'plaĉ'is al Sargon, li donac'is ŝi'n al la ambasador'o, kompren'ebl'e post ŝi'a konsent'o kaj post la permes'o de ŝi'a patr'in'o.

Li do est'is ĝentil'a kaj mal'avar'a, sed li'a frunt'o ne seren'iĝ'is.

Kiam Tutmozis demand'is: — ĉu ne bel'a est'as la palac'o de la reĝ'o Assar? — la princ'o respond'is:
— Pli bel'a'j ŝajn'us al mi ĝi'a'j ruin'o'j en la cindr'o'j de ninivo...

La Asiri'an'o'j dum la festen'o est'is tre sobr'a'j. Malgraŭ la mult'a'j vin'o'j ili mal'mult'e trink'is kaj ankoraŭ mal'pli kri'is. Sargon eĉ unu foj'o'n ne eksplod'is de rid'o, kiel li kutim'is ordinar'e; li kovr'et'is la okul'o'j'n per la palpebr'o'j kaj profund'e medit'is en si'a anim'o.

Nur la du pastr'o'j, la Ĥalde'an'o Istubar kaj la Egipt'an'o Mentezufis est'is trankvil'a'j, kiel hom'o'j, kiu'j posed'as la sci'o'n de la est'ont'ec'o kaj est'as ĝi'a'j estr'o'j.

XI

Post la festen'o ĉe la vic - reĝ'o Sargon rest'is ankoraŭ en PiBast, atend'ant'e el Memfis'o la leter'o'j'n de la faraon'o, kaj sam'temp'e inter la oficir'o'j kaj nobel'ul'o'j komenc'is ĉirkaŭ'ir'i strang'a'j fam'o'j.

La Fenici'an'o'j rakont'is, kompren'ebl'e sub la sigel'o de la plej grand'a sekret'o, ke la pastr'o'j, oni ne sci'as kial, ne nur liber'ig'is Asiri'o'n de la mal'nov'a'j tribut'o'j, ne nur nul'ig'is ili'n por ĉiam, sed ankaŭ, por facil'ig'i al Asiri'an'o'j ia'n nord'a'n milit'o'n, far'is kun ili pac'a'n traktat'o'n por long'a'j jar'o'j.

— La faraon'o— rakont'is Fenici'an'o'j— eĉ pli mal'san'iĝ'is, ek'sci'int'e pri la ced'o'j, far'it'a'j al la barbar'o'j. La princ'o Ramses ĉagren'iĝ'as kaj mal'ĝoj'as, sed ambaŭ dev'as ced'i al la pastr'o'j, ĉar ili ne est'as cert'a'j pri la sent'o'j de la nobel'ul'ar'o kaj arme'o.

Tio plej mult'e indign'ig'is la egipt'a'n aristokrat'ar'o'n.

— Kiel— murmur'et'is inter si la dron'ant'a'j en la ŝuld'o'j sinjor'o'j— la dinasti'o ne konfid'as al ni plu? ... Do la pastr'o'j firm'e decid'is mal'honor'ig'i kaj ruin'ig'i Egipt'o'n? ... Ĉar est'as ja klar'e, ke se Asiri'o hav'as ie milit'o'n en la mal'proksim'a nord'o, ĝust'e oni dev'as atak'i ĝi'n kaj per la akir'o'j re'lev'i la mal'riĉ'a'n reĝ'a'n trezor'ej'o'n kaj la aristokrat'ar'o'n...

Tiu aŭ ali'a el la jun'a'j sinjor'o'j kuraĝ'is demand'i la kron'princ'o'n: kio'n li pens'as pri la asiri'a'j barbar'o'j? La princ'o silent'is, sed la bril'o de li'a'j okul'o'j kaj kun'prem'it'a'j lip'o'j sufiĉ'e esprim'is li'a'j'n sent'o'j'n.

— Est'as klar'e— daŭr'ig'is murmur'et'i la sinjor'o'j— ke la dinasti'o est'as sub la pov'o de la pastr'o'j, ĝi ne konfid'as al la aristokrat'ar'o, kaj Egipt'o'n minac'as grand'a'j mal'feliĉ'o'j...

La mal'laŭt'a koler'o rapid'e ali'iĝ'is en mal'laŭt'a'j'n inter'konsil'iĝ'o'j'n, kiu'j eĉ simil'is konspir'o'n. Sed kvankam tre mult'a'j person'o'j part'o'pren'is en ĝi, la tro mem'fid'a aŭ blind'ig'it'a pastr'ar'o sci'is nenio'n; Sargon, kvankam li antaŭ'sent'is mal'am'o'n, opini'is tio'n ne grav'a.

Li rimark'is, ke la kron'princ'o ne est'as favor'a por li; la kaŭz'o est'is, laŭ li'a opini'o, la okaz'o en la cirk'o, kaj ankoraŭ pli la ĵaluz'o pro Kama. Konfid'ant'e al si'a ambasador'a ne'tuŝ'ebl'ec'o, li trink'is, festen'is kaj preskaŭ ĉiu'vesper'e el'glit'is al la fenici'a pastr'in'o, kiu pli kaj pli favor'e akcept'is li'a'j'n am'ind'um'o'j'n kaj donac'o'j'n.

Tia est'is la stat'o de la spirit'o'j de la plej alt'a'j klas'o'j kiam foj'e vesper'e en'kur'is en la loĝ'ej'o'n de Ramses la sankt'a Mentezufis kaj anonc'is, ke li tuj dev'as vid'i la princ'o'n.

La kort'eg'an'o'j respond'is, ke la princ'o est'as ĉe unu el si'a'j vir'in'o'j, ke ili ne kuraĝ'as mal'tranvil'ig'i si'a'n sinjor'o'n. Sed kiam Mentezufis pli kaj pli insist'is, ili el'vok'is la kron'princ'o'n.

La princ'o aper'is post moment'o, sen iu ajn koler'o.

— Kio? — demand'is li la pastr'o'n. — Ĉu ni hav'as milit'o'n, ke vi'a ekscelenc'o bon'vol'as ven'i al mi en tiel mal'fru'a hor'o?

Mentezufis atent'e rigard'is Ramses'o'n kaj profund'e ek'spir'is.

— Vi ne el'ir'is la tut'a'n vesper'o'n? — demand'is li.

— Ne, eĉ unu paŝ'o'n.

— Mi do pov'as don'i pri tio mi'a'n pastr'a'n parol'o'n?

La princ'o ek'mir'is.

— Ŝajn'as al mi— respond'is li fier'e— ke vi'a parol'o ne est'as neces'a, kiam mi don'is mi'a'n. Kio'n tio signif'as? ...

Ili el'ir'is en apart'a'n ĉambr'o'n.

— Ĉu vi sci'as, sinjor'o— dir'is la ekscit'it'a pastr'o— kio okaz'is, ebl'e antaŭ unu hor'o. Li'a'n ekscelenc'o'n Sargonon iu'j jun'ul'o'j atak'is kaj bat'is per baston'o'j...

— Kiu'j? ... Kie? ...

— Apud la palac'o de la fenici'a pastr'in'o Kama— daŭr'ig'is Mentezufis, atent'e observ'ant'e la fizionomi'o'n de la kron'princ'o.

— Brav'a'j knab'o'j! — respond'is la princ'o, lev'ant'e la ŝultr'o'j'n.

— Atak'i tia'n kolos'o'n! ... Mi supoz'as, ke pli ol unu ost'o est'is romp'it'a tie.

— Sed atak'i ambasador'o'n... Pri'pens'u, nobl'a sinjor'o: ambasador'o'n, kiu'n ŝirm'as la majest'o de Asiri'o kaj Egipt'o... — dir'is la pastr'o.

— Ha, ha! ...— rid'is la princ'o. — Do la reĝ'o Assar send'as si'a'j'n ambasador'o'j'n eĉ al fenici'a'j dan'cistin'o'j? ...

Mentezufis konfuz'iĝ'is. Subit'e li ek'frap'is si'a'n frunt'o'n kaj ek'kri'is ankaŭ kun rid'o:
— Rigard'u, princ'o, kia simpl'ul'o mi est'as, mal'bon'e kon'ant'a la politik'a'j'n ceremoni'o'j'n. Mi forges'is, ke Sargon, vag'ant'a nokt'e apud la dom'o de suspekt'ind'a vir'in'o, ne est'as ambasador'o, sed ordinar'a hom'o! ...

Post moment'o li al'don'is:
— Tamen ne bon'e okaz'is... Sargon pov'as far'iĝ'i ne'amik'a por ni...

— Pastr'o! ... Pastr'o! ...— ek'kri'is la princ'o, balanc'ant'e la kap'o'n. — Vi forges'as, ke Egipt'o ne bezon'as tim'i, nek zorg'i pri tio, ĉu est'as por ĝi pli aŭ mal'pli favor'a ne nur Sargon, sed eĉ la reĝ'o Assar mem...

Mentezufis est'is tiel konfuz'it'a per la prav'ec'o de la rimark'o'j de la reĝ'a jun'ul'o, ke anstataŭ respond'i li salut'is, murmur'ant'e:
— La di'o'j donac'is al vi, princ'o, la saĝ'o'n de la ĉef'pastr'o'j...

est'u ben'at'a ili'a nom'o! ... Mi jam vol'is ordon'i, ke oni serĉ'u kaj juĝ'u la jun'a'j'n aventur'ist'o'j'n; sed nun mi prefer'as pet'i konsil'o'n de vi, ĉar vi est'as saĝ'ul'o super la saĝ'ul'o'j. Dir'u do, sinjor'o, kiel mi dev'as ag'i kun Sargon kaj kun la krim'ul'o'j? ...

— Antaŭ ĉio atend'i ĝis la maten'o— respond'is la kron'princ'o. — Kiel pastr'o, vi sci'as plej bon'e, ke la di'a dorm'o oft'e al'port'as bon'a'j'n konsil'o'j'n.

— Kaj se eĉ ĝis morgaŭ mi trov'os nenio'n? — demand'is Mentezufis.

— En ĉiu okaz'o mi vizit'os Sargonon kaj pen'os for'ig'i el li'a memor'o ĉi tiu'n bagatel'o'n.

La pastr'o adiaŭ'is la princ'o'n kun sign'o'j de la respekt'o. Re'ven'ant'e hejm'e'n, li pens'is:
” Oni el'ŝir'u la kor'o'n el mi'a brust'o: la princ'o ne part'o'pren'is en tio. Li mem ne bat'is, nek instig'is, li eĉ ne sci'is pri la okaz'o. Kiu tiel mal'varm'e kaj traf'e juĝ'as la afer'o'n, tiu ne pov'as est'i kun'kulp'ul'o. En tia okaz'o mi pov'as komenc'i juĝ'a'n esplor'o'n, kaj se ni ne kviet'ig'os la barbar'o'n, mi trans'don'os la aventur'ist'o'j'n al la tribunal'o. Bel'a traktat'o pri amik'ec'o inter du ŝtat'o'j, kiu komenc'iĝ'as per mal'respekt'o al la ambasador'o! ...”
En la sekv'int'a tag'o la nobl'a Sargon kuŝ'is ĝis la tag'mez'o en felt'a lit'o, kio ceter'e okaz'is al li tre oft'e, post ĉiu drink'ad'o.

Apud li sur mal'alt'a kanap'o sid'is la pi'a Istubar, kun la okul'o'j fiks'it'a'j sur la plafon'o, murmur'et'ant'e preĝ'o'j'n.

— Istubar— sopir'is la ambasador'o— ĉu vi est'as cert'a, ke neniu el ni'a kort'eg'o sci'as pri mi'a mal'feliĉ'o?

— Kiu pov'as sci'i, neniu ja vid'is vi'n?

— Sed Egipt'an'o'j! — ĝem'is Sargon.

— El Egipt'an'o'j sci'as pri tio nur Mentezufis kaj la princ'o, kaj tiu'j frenez'ul'o'j, kiu'j kred'ebl'e long'e ankoraŭ memor'os vi'a'j'n pugn'o'j'n.

— Ebl'e iom... ebl'e! ... Sed ŝajn'as al mi, ke est'is inter ili la kron'princ'o kaj hav'as la naz'o'n difekt'it'a'n, se ne romp'it'a'n...

— La naz'o de la princ'o est'as tut'e san'a, kaj li ne est'is tie.

— En tiu okaz'o— sopir'is Sargon— la princ'o dev'us palis'um'i kelk'e el ili. Mi ja est'as ambasador'o! ... mi'a korp'o est'as sankt'a...

— Kaj mi dir'as al vi— konsil'is Istubar— el'ĵet'u la koler'o'n el vi'a kor'o kaj eĉ ne plend'u. Ĉar se oni konduk'os la fripon'o'j'n al la tribunal'o, la tut'a mond'o ek'sci'os, ke la ambasador'o de la plej potenc'a reĝ'o Assar hav'as afer'o'j'n kun Fenici'an'o'j, kaj, tio est'as ankoraŭ pli kondamn'ind'a, vizit'as ili'n sol'a, nokt'e. Kio'n vi respond'os, kiam vi'a mort'a mal'amik'o, la kancelier'o LikBagus, demand'os vi'n: ” Sargon, kiu'j'n Fenici'an'o'j'n vi vid'is kaj pri kio vi parol'is kun ili, apud ili'a templ'o, nokt'e? ...”
Sargon ĝem'is, se oni pov'as nom'i ĝem'o son'o'j'n simil'a'j'n al la murmur'o de leon'o.

Subit'e en'kur'is asiri'a oficir'o. Li ek'genu'is, ek'frap'is la plank'o'n per la frunt'o kaj dir'is al Sargon:
— Lum'o de la pupil'o'j de ni'a sinjor'o! ... Antaŭ la peron'o est'as mult'e da egipt'a'j sinjor'o'j kaj alt'rang'ul'o'j, kaj en la front'o la kron'princ'o mem... Li vol'as en'ir'i ĉi tie'n, kred'ebl'e por respekt'e honor'i vi'n...

Sed antaŭ ol Sargon sukces'is don'i ordon'o'n, en la pord'o de la ĉambr'o aper'is la princ'o. Li for'puŝ'is la grand'eg'a'n Asiri'an'o'n, kiu star'is gard'e, kaj rapid'e proksim'iĝ'is al la felt'o'j, kie la konstern'it'a ambasador'o, larĝ'e mal'ferm'int'e la okul'o'j'n, ne sci'is kio'n far'i kun si'a person'o: for'kur'i nud'a en ali'a'n ĉambr'o'n aŭ si'n kaŝ'i sub la lit'aĵ'o'n?

Sur la sojl'o star'is kelk'e da asiri'a'j oficir'o'j, mir'ig'it'a'j per la invad'o de la kron'princ'o, kontraŭ'a al ĉiu etiket'o. Sed Istubar far'is al ili sign'o'n, kaj ili mal'aper'is post la kurten'o.

La princ'o est'is sol'a, li las'is la sekv'ant'ar'o'n en la kort'o.

— Salut'o'n al vi— dir'is li— ambasador'o de la grand'a reĝ'o kaj gast'o de la faraon'o. Mi ven'is vizit'i vi'n kaj demand'i: ĉu vi ne bezon'as io'n? Se vi hav'as temp'o'n kaj dezir'o'n, mi vol'as, ke vi akompan'at'a de mi tra'rajd'u la urb'o'n sur ĉeval'o el la ĉeval'ej'o de mi'a patr'o, kiel konven'as al la ambasador'o de la potenc'a Assar, kiu viv'u etern'e!

Sargon aŭskult'is kuŝ'ant'e kaj ne kompren'is eĉ unu vort'o'n.

Kiam Istubar traduk'is al li la parol'ad'o'n de la princ'o, la ambasador'o est'is tiel rav'it'a, ke li komenc'is bat'i la felt'o'j'n per la kap'o, ripet'ant'e la vort'o'j'n: ” Assar kaj Ramses” .

Kiam li trankvil'iĝ'is kaj pet'is pardon'o'n de la princ'o pro la mizer'a stat'o, en kiu li'n trov'is tiel eminent'a gast'o, li al'don'is:
— Ne riproĉ'u mi'n, sinjor'o, ke ter'a verm'o kaj ŝtup'o de la tron'o, tia kiel mi, tiel strang'e montr'as si'a'n ĝoj'o'n pro vi'a al'ven'o. Sed mi ek'ĝoj'is du'obl'e. Unu'e, traf'is mi'n super'ter'a honor'o; du'e, ĉar mi pens'is en mi'a mal'saĝ'a kaj mizer'a kor'o, ke vi, sinjor'o, est'is la kaŭz'o de mi'a hieraŭ'a mal'feliĉ'o. Ŝajn'is al mi, ke inter la baston'o'j, kiu'j fal'is sur mi'a'n dors'o'n, mi sent'is vi'a'n baston'o'n, bat'ant'a'n fort'e...

La trankvil'a Istubar traduk'is ĉio'n al la princ'o, vort'o'n post vort'o. La princ'o respond'is kun ver'e reĝ'a mem'respekt'o:
— Vi erar'is, Sargon. Se ne tio, ke vi mem konfes'is vi'a'n kulp'o'n, mi tuj ordon'us kalkul'i sur vi'a dors'o kvin'dek baston'bat'o'j'n, por ke vi memor'u, ke tia'j kiel mi, ne atak'as ar'e unu hom'o'n, nek nokt'e.

Istubar ne fin'is ankoraŭ la traduk'o'n de la respond'o, kiam Sargon jam al'ramp'is al la princ'o kaj ĉirkaŭ'pren'is li'a'j'n pied'o'j'n, kri'ant'e:
— Grand'a sinjor'o! ... Grand'a reĝ'o! ... Glor'o al Egipt'o, ke ĝi posed'as tia'n estr'o'n!

La princ'o daŭr'ig'is:
— Jen kio'n ankoraŭ mi dir'os al vi, Sargon. Se vi est'is atak'it'a hieraŭ, mi cert'ig'as vi'n, ke neniu el mi'a'j kort'eg'an'o'j far'is tio'n.

Ĉar mi opini'as, ke tia kolos'o kiel vi dev'us romp'i la krani'o'n de pli ol unu. Ĉiu'j mi'a'j est'as san'a'j.

— Li dir'as la ver'o'n kaj parol'as saĝ'e! — murmur'et'is Sargon al Istubar.

— Sed kvankam la mal'bel'a ag'o ne est'is far'it'a per mi'a kulp'o, nek de mi'a'j kort'eg'an'o'j, tamen mi sent'as la dev'o'n kviet'ig'i vi'a'n koler'o'n kontraŭ la urb'o, en kiu oni akcept'is vi'n tiel mal'respekt'e. Jen kial mi person'e vizit'is vi'a'n dorm'o'ĉambr'o'n, jen kial mi mal'ferm'as por vi mi'a'n dom'o'n en ĉiu temp'o, kiam vi vol'os vizit'i mi'n. Jen kial... mi pet'as vi'n akcept'i de mi ĉi tiu'n mal'grand'a'n donac'o'n...

Dir'ant'e tio'n, la princ'o el'pren'is el sub la tunik'o ĉen'o'n, ornam'it'a'n per ruben'o'j kaj safir'o'j.

La kolos'a Sargon ek'plor'is, kio kor'tuŝ'is la princ'o'n, sed las'is istubaron indiferent'a. La pastr'o sci'is, ke Sargon hav'as larm'o'j'n, ĝoj'o'n kaj koler'o'n ĉiam pret'a'j'n, kiel ambasador'o de saĝ'a reĝ'o.

La vic - reĝ'o rest'is ankoraŭ unu moment'o'n kaj adiaŭ'is la ambasador'o'n. For'ir'ant'e li pens'is, ke tamen Asiri'an'o'j, malgraŭ la barbar'ec'o, ne est'as mal'bon'a'j hom'o'j, se ili ŝat'as la grand'anim'ec'o'n.

Sargon est'is tiel ekscit'it'a, ke li ordon'is tuj al'port'i vin'o'n kaj trink'is, trink'is de la tag'mez'o ĝis la vesper'o.

Mal'fru'e post la sub'ir'o de la sun'o, la pastr'o Istubar el'ir'is el la ĉambr'o de Sargon kaj baldaŭ re'ven'is, sed tra kaŝ'it'a pord'o.

Post li aper'is du hom'o'j en nigr'a'j mantel'o'j. Kiam ili for'puŝ'is de la vizaĝ'o la kapuĉ'o'j'n, Sargon re'kon'is en unu la ĉef'pastr'o'n Mefreson, en la ali'a la profet'o'n Mentezufison.

— Ni al'port'as al vi, nobl'a rajt'ig'it'o, bon'a'n nov'aĵ'o'n— dir'is Mefres.

— Pov'u mi komunik'i al vi simil'a'n! — ek'kri'is Sargon. — Sid'iĝ'u, sankt'a'j kaj eminent'a'j vir'o'j. Kvankam mi hav'as ruĝ'a'j'n okul'o'j'n, parol'u al mi, kvazaŭ mi est'us tut'e sobr'a. Ĉar ankaŭ ebri'a mi hav'as prudent'o'n, ebl'e eĉ pli bon'a'n... Ĉu ne ver'e, Istubar? ...

— Vi pov'as parol'i— sub'ten'is li'n la Ĥalde'an'o.

— Hodiaŭ— komenc'is Mentezufis— mi ricev'is leter'o'n de li'a ekscelenc'o, la ministr'o Herhor. Li skrib'as al ni, ke li'a sankt'ec'o, la faraon'o ( li viv'u etern'e! ) atend'as vi'n en si'a bel'eg'a palac'o apud Memfis'o, kaj ke li'a sankt'ec'o ( li viv'u etern'e! ) est'as favor'a por la traktat'o kun vi.

Sargon ŝancel'iĝ'is sur la felt'a'j matrac'o'j, sed hav'is preskaŭ konsci'a'j'n okul'o'j'n.

— Mi vetur'os— respond'is li— al li'a sankt'ec'o, la faraon'o ( li viv'u etern'e! ), mi met'os en la nom'o de mi'a sinjor'o sigel'o'n sur la traktat'o, se ĝi est'os skrib'it'a sur brik'o'j, per kojn'form'a'j liter'o'j... ĉar vi'a'j'n mi ne kompren'as. Mi kuŝ'os sur la ventr'o tut'a'n tag'o'n antaŭ li'a sankt'ec'o ( li viv'u etern'e! ), se tio est'os neces'a, kaj mi sub'skrib'os la traktat'o'n... Sed kiel vi plen'um'os ĝi'n... ha! ... ha! ... ha! ... tio'n mi ne sci'as... — fin'is li per mal'delikat'a rid'o.

— Kiel vi kuraĝ'as, serv'ist'o de la grand'a Assar, dub'i pri la bon'a vol'o kaj intenc'o de ni'a monarĥ'o? ...— ek'kri'is Mentezufis.

Sargon iom re'konsci'iĝ'is.

— Mi ne parol'as pri li'a sankt'ec'o— respond'is li— sed pri la kron'princ'o...

— Li est'as plen'a de saĝ'o jun'ul'o, kiu sen ŝancel'iĝ'o plen'um'os la vol'o'n de la patr'o kaj de la plej alt'a pastr'a kolegi'o— dir'is Mefres.

— Ha! ... ha! ... ha! ...— re'e rid'is la ebri'a barbar'o. — Vi'a princ'o... Ho di'o'j, tord'u mi'a'j'n artik'o'j'n, se mi ne dir'as la ver'o'n: mi dezir'us, ke Asiri'o hav'u tia'n kron'princ'o'n...

Ni'a asiri'a kron'princ'o est'as saĝ'ul'o, est'as pastr'o... Antaŭ ol li ek'ir'as al la milit'o, li antaŭ'e rigard'as la stel'o'j'n sur la ĉiel'o, post'e al la kok'in'o'j sub la vost'o'n... Vi'a rigard'us: kiom da soldat'o'j li hav'as kaj kie est'as la tend'ar'o de la mal'amik'o? kaj fal'us sur li'a'n nuk'o'n, kiel agl'o sur ŝaf'o'n. Jen est'as ĉef'o! ... jen reĝ'o! ... Li ne aparten'as al tiu'j, kiu'j obe'as la konsil'o'j'n de la pastr'o'j... Li pren'os konsil'o'n de si'a propr'a glav'o, kaj vi dev'os plen'um'i li'a'j'n ordon'o'j'n... Kaj tial, kvankam mi sub'skrib'os kun vi la traktat'o'n, mi dir'os al mi'a sinjor'o, ke post la mal'san'a reĝ'o kaj la saĝ'a'j pastr'o'j, si'n kaŝ'as ĉi tie jun'a kron'princ'o:
leon'o kaj bov'o en unu person'o... kiu hav'as miel'o'n en la buŝ'o kaj tondr'o'j'n en la kor'o...

— Kaj vi dir'os malv'er'o'n— inter'romp'is Mentezufis. — Ĉar ni'a princ'o, kvankam viv'eg'a kaj iom diboĉ'a, kiel ordinar'e la jun'ul'o'j, sci'as tamen respekt'i la konsil'o'j'n de la saĝ'ul'o'j kaj la plej alt'a'j'n ofic'o'j'n en la land'o.

Sargon balanc'is la kap'o'n.

— Ho vi saĝ'ul'o'j! ... kler'a'j en la libr'o'j! ... kon'ant'a'j la voj'o'j'n de la stel'o'j! ...— dir'is li mok'e. — Mi simpl'ul'o, ordinar'a general'o, kiu sen stamp'il'o ne ĉiam sci'us sub'skrib'i mi'a'n nom'o'n...

Vi saĝ'ul'o'j, kaj mi simpl'ul'o, sed, pro la barb'o de mi'a sinjor'o, mi ne ŝanĝ'us mi'a'n simpl'ec'o'n je vi'a saĝ'o...

Ĉar vi est'as hom'o'j, por kiu'j mal'ferm'iĝ'is la mond'o de la brik'o'j kaj papirus'o'j, sed ferm'iĝ'is la ver'a mond'o, en kiu ni ĉiu'j viv'as. Mi simpl'ul'o! sed mi hav'as hund'a'n flar'sent'o'n. Kiel hund'o de mal'proksim'e sent'as urs'o'n, tiel mi, per mi'a ruĝ'a naz'o, ek'kon'as hero'o'n.

Vi don'os konsil'o'j'n al la princ'o! ... Sed jam hodiaŭ li sorĉ'is vi'n, kiel serpent'o kolomb'o'j'n. Mi almenaŭ ne tromp'as mi'n mem, kaj kvankam la princ'o est'as bon'a por mi, mi sent'as tra la haŭt'o, ke mi'n kaj mi'a'j'n Asiri'an'o'j'n li mal'am'as, kiel tigr'o elefant'o'n... Ha! ... ha! ... Don'u nur al li arme'o'n, kaj post tri monat'o'j li est'os apud ninivo, se... sur la voj'o nask'iĝ'os al li soldat'o'j anstataŭ pere'i...

— Eĉ se vi dir'us ver'o'n— inter'romp'is Mentezufis— eĉ se la princ'o vol'us ir'i al ninivo, li ne ir'os.

— Kaj kiu halt'ig'os li'n, kiam li est'os faraon'o?

— Ni.

— Vi? ... Vi! ... Ha! ... ha! ... ha! — rid'is Sargon. — Vi ĉiam pens'as, ke la jun'ul'o eĉ ne antaŭ'sent'as ni'a'n traktat'o'n... Kaj mi... kaj mi... ha! ... ha! ... ha! ... mi permes'us mi'n sen'haŭt'ig'i kaj palis'um'i, ke li jam sci'as ĉio'n... Ĉu Fenici'an'o'j est'us tiel trankvil'a'j, se ili ne est'us cert'a'j, ke la jun'a egipt'a leon'o ŝirm'os ili'n kontraŭ la asiri'a bov'o?

Mentezufis kaj Mefres kaŝ'e rigard'is unu la ali'a'n. Preskaŭ terur'is ili'n la geni'ec'o de la barbar'o, kiu sen'tim'e esprim'is tio'n, kio'n ili tut'e ne atent'is.

Kaj efektiv'e: kio okaz'us, se la kron'princ'o diven'us ili'a'j'n intenc'o'j'n, aŭ eĉ vol'us implik'i ili'n? ...

El la moment'a embaras'o sav'is ili'n Istubar, ĝis nun silent'a.

— Sargon— dir'is li— kial vi miks'as vi'n en fremd'a'j'n afer'o'j'n. Vi'a dev'o est'as far'i kun Egipt'o traktat'o'n tia'n, kia'n dezir'as ni'a sinjor'o. Kaj kio'n sci'as, kio'n ne sci'as, kio'n far'os, kio'n ne far'os ĝi'a kron'princ'o, tio ne est'as vi'a afer'o. Se la plej alt'a, etern'e viv'ant'a konsil'ant'ar'o de la pastr'o'j cert'ig'as ni'n, la traktat'o est'os plen'um'it'a. Kiel? tio ne est'as ni'a afer'o.

La sek'a ton'o, kun kiu dir'is tio'n Istubar, kviet'ig'is la sen'brid'a'n fantazi'o'n de la asiri'a rajt'ig'it'o. Sargon balanc'is la kap'o'n kaj murmur'is:
— En tia okaz'o mi bedaŭr'as la knab'o'n! ... Li est'as grand'a batal'ist'o, grand'anim'a sinjor'o...

XII

Post la vizit'o ĉe Sargon, la du sankt'a'j pastr'o'j, Mefres kaj Mentezufis, zorg'e si'n kovr'int'e per la mantel'o'j, re'ven'is hejm'e'n medit'ant'e.

— Kiu sci'as? — dir'is Mentezufis— ĉu la drink'ul'o Sargon ne est'is prav'a pri ni'a kron'princ'o? ...

— En tiu okaz'o Istubar est'os pli prav'a— sek'e respond'is Mefres.

— Ni ne antaŭ'juĝ'u. Oni dev'as antaŭ'e sond'i la princ'o'n— respond'is Mentezufis.

— Far'u tio'n, vi'a honor'o.

Efektiv'e, en la sekv'int'a tag'o ambaŭ pastr'o'j, kun tre serioz'a'j mien'o'j, ven'is al la kron'princ'o, pet'ant'e pri intim'a inter'parol'ad'o.

— Kio okaz'is? — demand'is la princ'o— ĉu re'e Sargon far'is nokt'a'n ambasad'o'n?

— Bedaŭr'ind'e ne pri Sargon ni vol'as parol'i— respond'is la ĉef'pastr'o Mefres. — Sed... inter la popol'o rond'ir'as fam'o'j, ke vi, plej nobl'a sinjor'o, hav'as intim'a'j'n rilat'o'j'n kun la mal'fidel'a'j Fenici'an'o'j...

Post tiu'j ĉi vort'o'j la princ'o jam komenc'is diven'i la cel'o'n de la vizit'o de la profet'o'j. Sed sam'temp'e li kompren'is, ke tio est'as la komenc'o de la batal'o inter li kaj la pastr'ar'o. Kiel konven'as al reĝ'a fil'o, li tuj ek'reg'is si'n. Sur li'a vizaĝ'o oni pov'is leg'i esprim'o'n de sci'vol'a naiv'ec'o.

— Kaj Fenici'an'o'j est'as danĝer'a'j hom'o'j, nask'it'a'j mal'amik'o'j de la ŝtat'o! ...— al'don'is Mefres.

La princ'o ek'rid'et'is.

— Se vi, sankt'a'j vir'o'j, — respond'is li— prunt'us al mi mon'o'n kaj hav'us apud la templ'o'j bel'a'j'n knab'in'o'j'n, vi'n mi dev'us vid'i pli oft'e. Est'as ali'e! ... Mi dev'as est'i amik'o de Fenici'an'o'j!

— Oni dir'as, ke vi'a ekscelenc'o vizit'as nokt'e ĉi tiu'n Fenici'an'in'o'n...

— Kaj mi dev'as far'i tiel, ĝis kiam la knab'in'o ne hav'os la saĝ'o'n trans'loĝ'iĝ'i en mi'a'n dom'o'n. Sed ne tim'u, mi ir'as ĉiam kun glav'o, kaj se iu bar'us al mi la voj'o'n...

— Tamen pro ĉi tiu Fenici'an'in'o vi ek'sent'is abomen'o'n al la rajt'ig'it'o de la asiri'a reĝ'o.

— Tut'e ne pro ŝi, sed ĉar Sargon odor'as seb'o'n... Ceter'e, al kio tio konduk'as? ... Vi, sankt'a'j patr'o'j, ne est'as gard'ist'o'j de mi'a'j vir'in'o'j; mi supoz'as, ke la nobl'a Sargon ne konfid'is al vi si'a'j'n, kio'n do vi dezir'as? ...

Mefres tiel konfuz'iĝ'is, ke sur li'a raz'it'a kap'o ek'brul'is ruĝ'o.

— Vi'a ekscelenc'o dir'is la ver'o'n— respond'is li. — Vi'a'j am'o'j kaj rimed'o'j, kiu'j'n vi uz'as por ili, ne est'as ni'a afer'o. Sed pli mal'bon'e est'as, ke la ruz'a Hiram tiel facil'e prunt'is al vi cent talent'o'j'n, eĉ sen garanti'o...

La lip'o'j de la princ'o ek'trem'is, sed re'e li dir'is trankvil'e:
— Mi ne est'as kulp'a, ke Hiram pli konfid'as al mi'a vort'o, ol la egipt'a'j riĉ'ul'o'j! Li sci'as, ke prefer'e mi for'las'us la arm'il'o'j'n de mi'a av'o ol mi ne pag'us al li tio'n, kio'n mi ŝuld'as. Ŝajn'as al mi, ke pri la procent'o'j li ankaŭ dev'as est'i trankvil'a, ĉar li tut'e ne parol'is al mi pri ili. Mi tut'e ne intenc'as kaŝ'i de vi, sankt'a'j patr'o'j, ke Fenici'an'o'j hav'as mult'e da lert'ec'o, pli mult'e ol Egipt'an'o'j. Ni'a riĉ'ul'o, antaŭ ol li prunt'us al mi cent talent'o'j'n, far'us sever'a'j'n mien'o'j'n, ĝem'us, ig'us mi'n atend'i unu monat'o'n, kaj en la fin'o de la fin'o'j postul'us grand'a'n garanti'o'n kaj ankoraŭ pli grand'a'n procent'o'n. Fenici'an'o'j, kiu'j pli bon'e kon'as la kor'o'j'n de la princ'o'j, don'as al ni mon'o'n eĉ sen juĝ'ist'o kaj atest'ant'o'j.

La ĉef'pastr'o'n tiel koler'ig'is la trankvil'a ironi'o de Ramses, ke li ek'silent'is kaj kun'prem'is la lip'o'j'n. Anstataŭ'is li'n Mentezufis, demand'ant'e subit'e:
— Kio'n dir'us vi'a ekscelenc'o, se ni far'us kun Asiri'o traktat'o'n, ced'ant'a'n al ĝi la nord'a'n Azi'o'n kun Fenici'o?

Parol'ant'e tio'n, li fiks'is si'a'j'n okul'o'j'n sur la vizaĝ'o de la kron'princ'o. Sed la princ'o respond'is tut'e trankvil'e:
— Mi dir'us, ke nur perfid'ul'o'j pov'us konsil'i al la faraon'o simil'a'n traktat'o'n.

Ambaŭ pastr'o'j far'is mov'o'n: Mefres lev'is la man'o'j'n al la ĉiel'o, Mentezufis kun'prem'is la pugn'o'j'n.

— Kaj se tio'n postul'us la sen'danĝer'ec'o de la ŝtat'o? ...— insist'is Mentezufis.

— Kio'n vi vol'as de mi? ...— eksplod'is la princ'o. — Vi miks'as vi'n je mi'a'j ŝuld'o'j kaj vir'in'o'j, ĉirkaŭ'as mi'n per spion'o'j, kuraĝ'as far'i al mi riproĉ'o'j'n, kaj nun vi prezent'as al mi insid'a'j'n demand'o'j'n? ... Jen kio'n mi dir'os al vi: eĉ se vi venen'us mi'n, mi ne sub'skrib'us tia'n traktat'o'n... Feliĉ'e, tio depend'as ne de mi, sed de li'a sankt'ec'o, kies vol'o'n ni ĉiu'j dev'as plen'um'i.

— Kio'n do far'us vi'a ekscelenc'o, se vi est'us faraon'o? ...

— Tio'n, kio'n postul'us la honor'o kaj la util'o de la ŝtat'o.

— Pri tio mi ne dub'as— dir'is Mentezufis. — Sed kio'n vi'a ekscelenc'o opini'as util'a por la ŝtat'o? ... Kie ni dev'as serĉ'i konsil'o'j'n? ...

— Kaj por kio serv'as la plej alt'a konsil'ant'ar'o? ...— demand'is Ramses, ŝajn'ig'ant'e nun koler'o'n. — Vi dir'as, ke ĝi konsist'as sol'e el saĝ'ul'o'j... Ili do pren'u sur si'a'n respond'ec'o'n traktat'o'n, kiu'n mi opini'as mal'honor'o kaj pere'o de Egipt'o...

— De kie vi sci'as, princ'o, — respond'is Mentezufis— ke ĝust'e tiel ne ag'is vi'a di'a patr'o? ...

— Kial do vi demand'as mi'n pri tio? ... Kia juĝ'a esplor'o? ...

Kiu don'as al vi rajt'o'n rigard'i al la fund'o de mi'a kor'o? ...

Ramses ŝajn'ig'is tia'n indign'o'n, ke la pastr'o'j trankvil'iĝ'is.

— Princ'o— dir'is Mefres— vi parol'as, kiel konven'as al bon'a Egipt'an'o. Ankaŭ al ni tia traktat'o est'us dolor'a, sed la sen'danĝer'ec'o de la ŝtat'o ia'foj'e postul'as moment'a'n ced'o'n al la cirkonstanc'o'j...

— Sed kio dev'ig'as vi'n al tio? ...— kri'is la princ'o. — Ĉu ni perd'is grand'a'n batal'o'n? Ĉu ni ne hav'as plu soldat'o'j'n? ...

— La rem'ist'o'j de la ŝip'o, en kiu Egipt'o naĝ'as tra la river'o de la etern'ec'o, est'as la di'o'j— respond'is la ĉef'pastr'o per solen'a voĉ'o— kaj ĝi'a pilot'o est'as la plej alt'a Sinjor'o de ĉiu'j kre'aĵ'o'j. Oft'e ili halt'ig'as aŭ turn'as la ŝip'o'n, por evit'i danĝer'a'j'n akv'o'turn'o'j'n, kiu'j'n ni eĉ ne rimark'as. En tia'j okaz'o'j ni dev'as est'i nur pacienc'a'j kaj obe'em'a'j, kaj pli aŭ mal'pli baldaŭ ni ricev'os mal'avar'a'n rekompenc'o'n, super'ant'a'n ĉio'n, kio'n pov'as el'pens'i mort'em'a hom'o.

Post ĉi tiu admon'o la pastr'o'j adiaŭ'is la princ'o'n, plen'a'j de konfid'o, ke kvankam li koler'as kontraŭ la traktat'o, sed li ne romp'os ĝi'n kaj garanti'os al Egipt'o period'o'n de pac'o, neces'a por ĝi. Post ili'a for'ir'o Ramses al'vok'is tutmozison. Kiam li rest'is sol'a kun si'a favor'at'o, la long'e halt'ig'at'a koler'o kaj ĉagren'o eksplod'is. La princ'o si'n ĵet'is sur la kanap'o'n, tord'iĝ'is, kiel serpent'o, bat'is la kap'o'n per la pugn'o'j kaj plor'is! ...

Tutmozis tim'ig'it'a atend'is, ĝis la atak'o de furioz'o for'las'os la princ'o'n. Li don'is al li akv'o'n kun vin'o, incens'is li'n per balzam'a'j parfum'o'j, fin'e sid'iĝ'is apud li kaj demand'is pri la kaŭz'o de la ne'vir'a mal'esper'o.

— Sid'iĝ'u ĉi tie— dir'is la princ'o, ne lev'iĝ'ant'e. — Ĉu vi sci'as, hodiaŭ mi jam est'as cert'a, ke la pastr'o'j far'is kun Asiri'o ia'n mal'honor'a'n traktat'o'n... Sen milit'o, eĉ sen iu'j ajn postul'o'j de tiu flank'o! ... Ĉu vi diven'as, kiom ni perd'as? ...

— Dagon dir'is al mi, ke Asiri'o vol'as pren'i Fenici'o'n, ĉar la reĝ'o Assar hav'as milit'o'n ĉe la nord - orient'a'j lim'o'j. Tie loĝ'as mult'a'j batal'em'a'j popol'o'j, oni do ne sci'as, kiel fin'iĝ'os la milit'ir'o. En ĉiu okaz'o Fenici'an'o'j, hav'os kelk'e da jar'o'j da trankvil'o, kio sufiĉ'os al ili por prepar'i defend'o'n kaj trov'i lig'an'o'j'n.

La princ'o mal'pacienc'e ek'sku'is la man'o'n.

— Jen vi vid'as— inter'romp'is li tutmozison— eĉ Fenici'o si'n arm'as ebl'e eĉ ĉiu'j'n najbar'o'j'n, kiu'j ĉirkaŭ'as ĝi'n. En ĉiu okaz'o ni perd'os almenaŭ la mal'nov'a'j'n tribut'o'j'n de Azi'o, kiu'j valor'as ( ĉu vi aŭd'is iam io'n simil'a'n? ...) pli ol cent mil talent'o'j'n! ...

— Cent mil talent'o'j... — ripet'is la princ'o. — Ho di'o'j! tia sum'o per unu foj'o plen'ig'us la trezor'ej'o'n de la faraon'o... Kaj se ni ankaŭ atak'us Asiri'o'n en ĝust'a moment'o, sol'e en ninivo, sol'e en la palac'o de Assar ni trov'us ne'el'ĉerp'ebl'a'j'n trezor'o'j'n...

Pens'u nun, kiom da sklav'o'j ni pov'us pren'i? ... Du'on'o'n da milion'o, milion'o'n da hom'o'j kolos'e fort'a'j kaj tiel sovaĝ'a'j, ke la mal'liber'o en Egipt'o, ke la plej mal'facil'a labor'o ĉe la kanal'o'j aŭ en la min'ej'o'j ŝajn'us al ili lud'o...

La frukt'o'donec'o de la ter'o pli'grand'iĝ'us post kelk'e da jar'o'j, ni'a mizer'a popol'o ripoz'us kaj, antaŭ ol mort'us la last'a sklav'o, la ŝtat'o jam est'us re'akir'int'a la antaŭ'a'j'n riĉ'aĵ'o'j'n kaj potenc'o'n... Kaj ĉio'n ĉi detru'os la pastr'o'j, per kelk'e da arĝent'a'j lad'o'j, kovr'it'a'j per skrib'aĵ'o, kaj kelk'e da brik'o'j, sign'it'a'j per sag'form'a'j liter'o'j, kiu'j'n neniu el ni kompren'as! ...

Aŭskult'int'e la plend'o'j'n de la princ'o, Tutmozis lev'iĝ'is de la seĝ'o, atent'e tra'rigard'is la najbar'a'j'n ĉambr'o'j'n, ĉu iu ne aŭskult'as ili'n, post'e re'e sid'iĝ'is apud Ramses kaj komenc'is murmur'et'i:
— Kuraĝ'o'n, sinjor'o! Laŭ mi'a'j sci'o'j, la tut'a aristokrat'ar'o, ĉiu'j super'a'j oficir'o'j aŭd'is io'n pri la traktat'o kaj indign'as. Don'u nur sign'o'n, kaj ni romp'os la traktat'a'j'n brik'o'j'n sur la kap'o de Sargon, eĉ de Assar...

— Sed tio est'us ribel'o kontraŭ li'a sankt'ec'o? ...— sam'e mal'laŭt'e respond'is Ramses.

Tutmozis far'is mal'gaj'a'n mien'o'n.

— Mi ne vol'us— dir'is li— sang'ig'i vi'a'n kor'o'n, sed... Vi'a patr'o egal'a al la plej alt'a'j di'o'j, est'as danĝer'e mal'san'a.

— Tio ne est'as ver'a! ...— dir'is la princ'o, rapid'e lev'iĝ'ant'e.

— Tio est'as ver'a, sed vi ne perfid'u vi'n, ke vi sci'as pri tio. Li'a sankt'ec'o est'as tre lac'a de la est'ad'o sur la ter'o kaj jam dezir'as for'ir'i. Sed la pastr'o'j halt'ig'as li'n, kaj vi'n ne al'vok'as Memfis'o'n, por sen mal'help'o'j sub'skrib'i la traktat'o'n kun Asiri'o.

— Perfid'ul'o'j! ... perfid'ul'o'j! ...— murmur'et'is la princ'o furioz'e.

— Tial vi pov'os facil'e romp'i la traktat'o'n, kiam vi sur'ir'os la tron'o'n post vi'a patr'o ( li viv'u etern'e! ).

La princ'o ek'medit'is.

— Pli facil'e est'as— dir'is li— far'i traktat'o'n, ol romp'i ĝi'n...

— Ankaŭ romp'i est'as facil'e! — ek'rid'et'is Tutmozis. — Ĉu ne ekzist'as en Azi'o sen'disciplin'a'j popol'o'j, kiu'j invad'os ni'a'j'n lim'o'j'n? ... Ĉu la di'a nitager ne star'as gard'e kun si'a arme'o, por for'puŝ'i ili'n kaj transport'i la milit'o'n en ili'a'j'n land'o'j'n? ... Ĉu vi pens'as, ke Egipt'o ne trov'os vir'o'j'n por la arme'o kaj trezor'o'j'n por la milit'o? ... Ni ir'os ĉiu'j, ĉar ĉiu pov'as io'n gajn'i kaj iom cert'ig'i si'a'n sort'o'n... La trezor'o'j kuŝ'as en la templ'o'j... Kaj en Labirint'o! ...

— Kiu el'pren'os ili'n de tie? — inter'met'is la princ'o kun dub'ant'a mien'o.

— Kiu? ... Ĉiu nomarĥ'o, ĉiu oficir'o, ĉiu nobel'ul'o far'os tio'n, se nur li hav'os la ordon'o'n de la faraon'o, kaj... la pli jun'a'j pastr'o'j montr'os al ni la voj'o'n al la kaŝ'ej'o'j...

— Ili ne kuraĝ'os... La pun'o de la di'o'j...

— Ĉu ni est'as kamp'ar'an'o'j aŭ paŝt'ist'o'j por tim'i la di'o'j'n; kiu'j'n mok'as Hebre'o'j, Fenici'an'o'j kaj Grek'o'j, kaj unu'a ajn dung'it'a soldat'o ofend'as sen'pun'e? ... La pastr'o'j el'pens'is sen'senc'aĵ'o'j'n pri la di'o'j, je kiu'j ili mem ne kred'as. Vi ja sci'as, ke en la templ'o'j ili kon'as nur la Sol'a'n... Ili far'as la mirakl'o'j'n, kiu'j'n ili mem rid'as... Nur la kamp'ar'an'o bat'as per la frunt'o antaŭ la statu'o'j; sed jam la labor'ist'o'j dub'as pri la ĉio'pov'ec'o de Oziris'o, Horus'o kaj Set'o, la skrib'ist'o'j tromp'as la di'o'j'n en la kalkul'o'j, kaj la pastr'o'j uz'as ili'n, kiel ĉen'o'n kaj serur'o'n, por gard'i si'a'j'n trezor'o'j'n. Ho, ho! pas'is jam la temp'o'j, — daŭr'ig'is Tutmozis— kiam la tut'a Egipt'o kred'is ĉio'n, kio'n oni komunik'is al ĝi el la templ'o'j. Hodiaŭ ni ofend'as la fenici'a'j'n di'o'j'n, Fenici'an'o'j ni'a'j'n, kaj neniu'n frap'as la tondr'o'j...

La vic - reĝ'o atent'e rigard'is tutmozison.

— De kie tia'j pens'o'j ven'as en vi'a'n kap'o'n? — demand'is li.

— Antaŭ ne'long'e ja vi pal'iĝ'is, kiam vi aŭd'is la vort'o'n: pastr'o...

— Ĉar mi est'is sol'a. Sed hodiaŭ, kiam mi ek'sci'is, ke la tut'a nobel'ul'ar'o hav'as la sam'a'n opini'o'n, mi sent'as pli da kuraĝ'o...

— Kiu parol'is al la nobel'ul'o'j kaj al vi pri la traktat'o kun Asiri'o?

— Dagon kaj ali'a'j Fenici'an'o'j— respond'is Tutmozis. — Ili eĉ propon'is si'n, kiam ven'os ĝust'a moment'o, por ribel'ig'i Azi'a'j'n gent'o'j'n, kio don'os al ni pretekst'o'n trans'paŝ'i la lim'o'j'n. Kaj kiam ni jam ek'ir'os la voj'o'n al ninivo, Fenici'an'o'j kaj ili'a'j lig'an'o'j kun'iĝ'os kun ni... Kaj vi hav'os arme'o'n, kia'n ne posed'is Ramses Grand'a! ...

Al la princ'o ne plaĉ'is tia fervor'o de Fenici'an'o'j; sed li silent'is pri ĝi. Li demand'is:
— Kaj kio okaz'os, se la pastr'o'j ek'sci'os pri vi'a'j babil'ad'o'j? ...

Ver'e neniu el vi evit'os la mort'o'n!

— Ili ek'sci'os pri nenio— gaj'e respond'is Tutmozis. — Ili tro konfid'as al si'a potenc'o, mal'bon'e pag'as la spion'o'j'n kaj for'puŝ'is de si la tut'a'n Egipt'o'n per si'a avid'ec'o kaj mal'humil'ec'o.

La aristokrat'ar'o, arme'o, skrib'ist'o'j, labor'ist'o'j, eĉ mal'super'a'j pastr'o'j atend'as nur signal'o'n por kur'i en la templ'o'j'n, pren'i la trezor'o'j'n kaj met'i ili'n antaŭ la pied'o'j de la tron'o. Kiam la trezor'o'j ek'mank'os al ili, la sankt'a'j vir'o'j perd'os tut'a'n pov'o'n. Ili eĉ ĉes'os far'i mirakl'o'j'n, ĉar eĉ por tio est'as neces'a'j or'a'j ring'o'j...

La princ'o direkt'is la inter'parol'ad'o'n al ali'a'j tem'o'j, fin'e li don'is sign'o'n al Tutmozis, ke li pov'as for'ir'i.

Kiam li rest'is sol'a, li komenc'is medit'i.

Li est'us rav'it'a per la mal'amik'a stat'o de la spirit'o'j de la nobel'ul'o'j al la pastr'o'j kaj per la batal'em'a'j instinkt'o'j de la plej alt'a'j klas'o'j, se la fervor'o ne eksplod'us tiel subit'e kaj se post ĝi ne kaŝ'us si'n... Fenici'an'o'j.

Tio ig'is la kron'princ'o'n est'i sin'gard'a; ĉar li kompren'is, ke en la afer'o'j de Egipt'o pli bon'e est'as konfid'i al la patriot'ism'o de la pastr'o'j, ol al la amik'ec'o de Fenici'an'o'j.

Sed li re'memor'is la vort'o'j'n de la patr'o, ke Fenici'an'o'j est'as ver'dir'a'j kaj fidel'a'j, kiam tio'n postul'as ili'a propr'a util'o. Por Fenici'an'o'j sen'dub'e est'is tre grav'e ne fal'i en la man'o'j'n de Asiri'an'o'j. Kaj oni pov'is fid'i al ili, kiel al lig'an'o'j, en okaz'o de milit'o, ĉar la mal'venk'o'n de Egipt'an'o'j ili, antaŭ ĉio, ek'sent'us sur si'a dors'o.

Ali'flank'e Ramses ne suspekt'is, ke la pastr'o'j, eĉ far'ant'e tiel mal'honor'a'n traktat'o'n kun Asiri'o, hav'is perfid'a'j'n intenc'o'j'n.

Ne, ili ne est'is perfid'ul'o'j, sed mal'diligent'a'j alt'rang'ul'o'j. Al ili plaĉ'as la pac'o, ĉar la milit'o pli'grand'ig'us la pov'o'n de la faraon'o, kaj ili'n ĝi dev'ig'us far'i grand'a'j'n el'spez'o'j'n.

Kaj tial la jun'a princ'o, malgraŭ la mank'o de spert'o, kompren'is, ke li dev'as est'i sin'gard'a, ne rapid'i, neniu'n kondamn'i, sed ankaŭ al neniu tro konfid'i. Li jam decid'is milit'o'n kontraŭ Asiri'o, ne tial ke dezir'is ĝi'n la nobel'ul'o'j kaj Fenici'an'o'j, sed ĉar Egipt'o bezon'is trezor'o'j'n kaj sklav'o'j'n.

Sed decid'int'e la milit'o'n, li vol'is ag'i prudent'e. Li vol'is iom post iom konvink'i la pastr'o'j'n, kaj nur en okaz'o de ili'a kontraŭ'star'o, frakas'i ili'n per la arme'o kaj nobel'ul'ar'o.

Kaj ĝust'e kiam la sankt'a Mefres kaj Mentezufis rid'is la antaŭ'dir'o'n de Sargon, ke la princ'o ne ced'os al la pastr'o'j, jam tiam la kron'princ'o hav'is pret'a'n plan'o'n, kiel sur'met'i al ili jug'o'n, kaj vid'is, kia'j'n rimed'o'j'n li hav'as por tio. Li las'is al la est'ont'ec'o la elekt'o'n de la moment'o kaj manier'o konduk'i la batal'o'n.

— La temp'o al'port'as la plej bon'a'j'n konsil'o'j'n! — dir'is li al si.

Li est'is trankvil'a kaj kontent'a, kiel hom'o, kiu post long'a ŝancel'iĝ'o, ek'sci'is kio'n far'i, kaj posed'as la kred'o'n al la propr'a'j fort'o'j. Por for'ig'i la last'a'j'n post'e'sign'o'j'n de la ekscit'o, li ir'is al Sar'a.

La lud'o kun la fil'o ĉiam kviet'ig'is li'a'n ĉagren'o'n kaj plen'ig'is per seren'o li'a'n kor'o'n.

Li tra'pas'is la ĝarden'o'n, en'ir'is en la dom'o'n de si'a unu'a am'at'in'o kaj re'e trov'is ŝi'n en larm'o'j.

— Ho Sar'a! — ek'kri'is li. — Se vi hav'us Nil'o'n en vi'a brust'o, vi sci'us el'verŝ'i ĝi'n en larm'o'j.

— Mi ne plor'os plu... — respond'is ŝi, sed nov'a river'o ek'flu'is el ŝi'a'j okul'o'j.

— Kio? — demand'is la princ'o. — Ĉu re'e vi ven'ig'is antaŭ'dir'ist'in'o'n, kiu tim'ig'as vi'n per Fenici'an'o'j?

— Mi ne tim'as Fenici'an'in'o'j'n, sed Fenici'o'n... — dir'is ŝi. — Ho, vi ne sci'as, sinjor'o, kiel abomen'a'j hom'o'j ili est'as...

— Ili brul'ig'as la infan'o'j'n? — rid'is la princ'o.

— Vi ne kred'as? ...— respond'is ŝi, rigard'ant'e li'n per grand'a'j okul'o'j.

— Fabel'o'j! Mi ja sci'as de Hiram, ke tio est'as fabel'o'j...

— Hiram? ...— ek'kri'is Sar'a. — Li est'as la plej grand'a krim'ul'o! ... Demand'u mi'a'n patr'o'n, kaj li dir'os al vi, sinjor'o, kiel Hiram log'as sur si'a'j'n ŝip'o'j'n jun'a'j'n knab'in'o'j'n de mal'proksim'a'j land'o'j kaj, streĉ'int'e la vel'o'j'n, for'rab'as, por ili'n vend'i... Est'is ĉe ni blond'har'a sklav'in'o, rab'it'a de Hiram. Ŝi furioz'is de la sopir'o al si'a land'o, sed ŝi ne pov'is dir'i, kie est'as ŝi'a patr'uj'o, kaj ŝi mort'is! ... Tia est'as Hiram, tia est'as la abomen'a Dagon kaj ĉiu'j ĉi krim'ul'o'j...

— Tio est'as ebl'a, sed ĉu tio ne est'as indiferent'a por ni? — demand'is la princ'o.

— Tut'e ne— dir'is Sar'a. — Vi, sinjor'o, aŭskult'as hodiaŭ la konsil'o'j'n de Fenici'an'o'j, kaj dum'e ni'a'j Hebre'o'j mal'kovr'is, ke Fenici'o vol'as ek'flam'ig'i milit'o'n inter Egipt'o kaj Asiri'o... La plej eminent'a'j fenici'a'j komerc'ist'o'j, oni dir'as, far'is pri tio terur'a'j'n ĵur'o'j'n...

— Por kio ili bezon'as milit'o'n? ...— demand'is la princ'o kun ŝajn'a indiferent'ec'o.

— Por kio! ...— ek'kri'is Sar'a. — Ili liver'os al vi kaj Asiri'an'o'j arm'il'o'j'n, komerc'aĵ'o'j'n kaj nov'aĵ'o'j'n, por ĉio postul'os du'obl'a'n prez'o'n... Ili rab'os la vund'it'o'j'n kaj mort'int'o'j'n de ambaŭ kontraŭ'ul'o'j... Ili re'aĉet'os de vi kaj de la asiri'a'j soldat'o'j la rab'it'a'j'n objekt'o'j'n kaj sklav'o'j'n... Ĉu tio ne sufiĉ'as? ... Egipt'o kaj Asiri'o ruin'iĝ'os, Fenici'o konstru'os nov'a'j'n magazen'o'j'n por si'a'j riĉ'aĵ'o'j.

— Kiu instru'is al vi tiom da saĝ'o? ...— ek'rid'et'is la princ'o.

— Ĉu mi ne aŭd'as, kiel mi'a patr'o, ni'a'j parenc'o'j kaj kon'at'o'j murmur'et'as pri tio, tim'e ĉirkaŭ'rigard'ant'e, ĉu oni ne aŭskult'as ili'n? Fin'e, ĉu mi mem ne kon'as Fenici'an'o'j'n? Antaŭ vi, sinjor'o, ili kuŝ'as sur la ventr'o'j, vi ne vid'as ili'a'j'n mal'sincer'a'j'n rigard'o'j'n, sed mi oft'e vid'as ili'a'j'n okul'o'j'n, verd'a'j'n de avid'ec'o aŭ flav'a'j'n de koler'o.

Gard'u vi'n, sinjor'o, de Fenici'an'o'j, kiel de venen'a vipur'o! ...

Ramses rigard'is Sar'a'n kaj sen'vol'e kompar'is ŝi'a'n sincer'a'n am'o'n al la kalkul'em'o de la Fenici'an'in'o, ŝi'a'j'n tuŝ'ant'a'j'n eksplod'o'j'n kun la mal'varm'o de Kama.

” Ver'e! — pens'is li— Fenici'an'o'j est'as venen'a'j ramp'aĵ'o'j. Sed se Ramses Grand'a uz'is en la milit'o leon'o'n, kial mi ne pov'us uz'i vipur'o'n kontraŭ la mal'amik'o'j de Egipt'o? ”
Ju plastik'e tamen li imag'is la perfid'ec'o'n de Kama, des pli fort'e li dezir'is ŝi'n. La hero'a'j anim'o'j serĉ'as ia'foj'e danĝer'o'n.

Li adiaŭ'is Sar'a'n kaj subit'e, oni ne sci'as kial, re'memor'is, ke Sargon li'n suspekt'is pri la nokt'a atak'o.

La princ'o ek'frap'is si'a'n frunt'o'n.

— Ĉu tiu mi'a sam'ul'o— dir'is li— aranĝ'is la bat'ad'o'n al la ambasador'o? En tia okaz'o kiu instig'is li'n? ... Ĉu Fenici'an'o'j?

... Kaj se ili vol'is miks'i mi'a'n person'o'n en tiel mal'pur'a'n afer'o'n, prav'e do dir'as Sar'a, ili est'as fripon'o'j, de kiu'j mi dev'as mi'n gard'i! ...

Re'e vek'iĝ'is en li la koler'o, kaj la princ'o decid'is tuj solv'i la demand'o'n.

Ĉar la nokt'o proksim'iĝ'is, Ramses ne re'ven'ant'e en si'a'n dom'o'n, ir'is al Kama.

Est'is por li indiferent'e, ke oni pov'as re'kon'i li'n; kontraŭ la danĝer'o li ja hav'is la glav'o'n...

En la palac'et'o de la pastr'in'o est'is lum'o, sed neniu serv'ist'o atend'is en la vestibl'o.

” Ĝis nun— pens'is li— Kama for'send'ad'is la serv'ist'o'j'n, kiam mi est'is ven'ont'a. Hodiaŭ ĉu ŝi antaŭ'sent'as mi'n, aŭ akcept'as am'ant'o'n, pli feliĉ'a'n ol mi? ...”
Li sur'ir'is la ŝtup'ar'o'n, halt'is antaŭ la ĉambr'o de la Fenici'an'in'o kaj subit'e for'puŝ'is la kurten'o'n. En la ĉambr'o est'is Kama kaj Hiram kaj murmur'et'is pri io.

— Oh! ... mi ven'as ne ĝust'a'temp'e... — ek'rid'is la princ'o. — Kio'n mi vid'as, princ'o, ankaŭ vi am'ind'um'as vir'in'o'n, al kiu est'as mal'permes'it'e je pun'o de mort'o est'i favor'a por la vir'o'j?

Hiram kaj la pastr'in'o salt'e lev'iĝ'is de la taburet'o'j.

— Sen'dub'e— dir'is la Fenici'an'o, salut'ant'e li'n— iu bon'a spirit'o avert'is vi'n, sinjor'o, ke ni parol'as pri vi...

— Ĉu vi prepar'as por mi ia'n surpriz'o'n? — demand'is la vic'reĝ'o.

— Ebl'e! ... Kiu sci'as? ...— respond'is Kama, rigard'ant'e li'n koket'e.

La princ'o respond'is mal'varm'e:
— Tiu'j, kiu'j en la est'ont'a temp'o vol'os far'i al mi surpriz'o'j'n, ne tuŝ'eg'u per si'a propr'a kol'o hak'il'o'n aŭ ŝnur'o'n... Tio pli mir'ig'us ili'n, ol mi'n ili'a'j ag'o'j...

La rid'et'o glaci'iĝ'is sur la du'on'e mal'ferm'it'a'j lip'o'j de Kama; Hiram pal'iĝ'is kaj dir'is humil'e:
— Per kio ni merit'is la koler'o'n de ni'a sinjor'o kaj protekt'ant'o? ...

— Mi vol'as sci'i la ver'o'n— dir'is la princ'o, sid'iĝ'ant'e kaj minac'e rigard'ant'e Hiramon. — Mi vol'as sci'i: kiu aranĝ'is la atak'o'n kontraŭ la asiri'a ambasador'o kaj miks'is en ĉi tiu'n krim'o'n la hom'o'n, kiu tiel simil'as mi'n, kiel mi'a dekstr'a man'o la mal'dekstr'a'n.

— Vi vid'as, Kama— respond'is la konstern'it'a Hiram— mi dir'is, la intim'ec'o de tiu fripon'o al vi pov'as al'konduk'i grand'a'n mal'feliĉ'o'n... Jen vi hav'as ĝi'n! ... Ni eĉ ne long'e atend'is.

La Fenici'an'in'o si'n ĵet'is al la pied'o'j de la princ'o.

— Mi dir'os ĉio'n— kri'is ŝi, ĝem'ant'e— sed vi el'ĵet'u, princ'o, el vi'a kor'o la koler'o'n kontraŭ Fenici'o... Mi'n mort'ig'u, mi'n mal'liber'ig'u, sed ne koler'u kontraŭ ĝi.

— Kiu atak'is Sargonon?

— Lik'o'n, Grek'o, kiu kant'as en ni'a templ'o— respond'is la Fenici'an'in'o, genu'ant'e.

— Li do tiam kant'is apud vi'a dom'o, kaj li est'as tiel simil'a al mi? ...

Hiram klin'is la kap'o'n kaj met'is la man'o'n sur la kor'o'n.

— Mal'avar'e ni pag'is tiu'n ĉi hom'o'n— dir'is li— por tio, ke li simil'as vi'n, sinjor'o... Ni pens'is, ke li'a mizer'a person'o pov'os est'i util'a en okaz'o de mal'feliĉ'o...

— Kaj li est'is util'a! ...— inter'romp'is la princ'o. — Kie li est'as? Mi vol'as vid'i ĉi tiu'n bon'eg'a'n kant'ist'o'n... ĉi tiu'n viv'ant'a'n mi'a'n bild'o'n...

Hiram dis'etend'is la man'o'j'n.

— Li for'kur'is, fripon'o, sed ni trov'os li'n— respond'is li, — Se nur li ne ŝanĝ'iĝ'os en muŝ'o'n aŭ en ter'a'n verm'o'n...

— Kaj al mi, ĉu vi pardon'os, sinjor'o? ...— murmur'et'is la Fenici'an'in'o, si'n apog'ant'e sur la genu'o'j de la princ'o.

— Mult'e oni pardon'as al la vir'in'o'j— respond'is la kron'princ'o.

— Vi ankaŭ ne venĝ'os vi'n al mi? ...— demand'is ŝi tim'e Hiramon.

— Fenici'o— respond'is la mal'jun'ul'o mal'rapid'e kaj klar'e— plej grand'a'n krim'o'n forges'os al tiu, kiu akir'os la favor'o'n de ni'a sinjor'o Ramses ( li viv'u etern'e! ...) .

— Kio koncern'as likonon— al'don'is li, si'n turn'ant'e al la princ'o vi hav'os li'n, sinjor'o, viv'ant'a'n aŭ sen'viv'a'n...

Dir'int'e tio'n Hiram profund'e klin'iĝ'is kaj for'las'is la ĉambr'o'n, en kiu rest'is la pastr'in'o kun la princ'o.

La sang'o lev'iĝ'is al la kap'o de Ramses. Li ĉirkaŭ'pren'is la genu'ant'a'n Kama'n kaj murmur'et'is:
— Vi aŭd'is, kio'n dir'is la nobl'a Hiram? ... Fenici'o pardon'os al vi la plej grand'a'n krim'o'n! ... Ver'e, tiu hom'o est'as fidel'a al mi... Se li dir'is tiel, kia'n motiv'o'n vi trov'os? ...

Kama kis'is li'a'j'n man'o'j'n, murmur'et'ant'e:
— Vi akir'is mi'n... mi est'as vi'a sklav'in'o... Sed hodiaŭ las'u mi'n trankvil'a... respekt'u la dom'o'n, kiu aparten'as al la di'a Astarte...

— Vi do trans'loĝ'iĝ'os en mi'a'n palac'o'n? — demand'is la princ'o.

— Ho di'o'j, kio'n vi dir'is? ... De la temp'o, kiam la sun'o lev'iĝ'as kaj mal'lev'iĝ'as okaz'is neniam, ke pastr'in'o de Astarte...

Sed kio'n far'i? ... Fenici'o don'as al vi, sinjor'o, tia'n pruv'o'n de respekt'o kaj sin'don'em'o, kia'n neniam ricev'is iu ajn el ĝi'a'j fil'o'j...

— Do? ...— inter'romp'is la princ'o, kares'ant'e ŝi'n.

— Sed ne hodiaŭ kaj ne ĉi tie... — pet'eg'is ŝi.

XIII

Ek'sci'int'e de Hiram, ke la Fenici'an'o'j donac'is al li la pastr'in'o'n, la kron'princ'o vol'is plej baldaŭ hav'i ŝi'n en si'a dom'o, ne tial ke li ne pov'is viv'i sen ŝi, sed ĉar ŝi est'is por li nov'aĵ'o.

Sed Kama prokrast'is la al'ven'o'n, pet'eg'ant'e la princ'o'n, ke li las'u ŝi'n trankvil'a, ĝis kiam mal'grand'iĝ'os la al'flu'o de pilgrim'o'j, kaj precip'e ĝis la for'vetur'o de plej eminent'a'j gast'o'j. Se dum ili'a ĉe'est'o ŝi far'iĝ'us am'at'in'o de la kron'princ'o, pov'us mal'grand'iĝ'i la en'spez'o'j de la templ'o, kaj la pastr'in'o'n minac'us danĝer'o.

— Ni'a'j saĝ'a'j kaj grand'a'j— dir'is ŝi al Ramses— pardon'os al mi la perfid'o'n. Sed la popol'aĉ'o al'vok'os sur mi'a'n kap'o'n la venĝ'o'n de la di'o'j, kaj vi, sinjor'o, sci'as, ke la di'o'j hav'as long'a'j'n man'o'j'n...

— Ili ne perd'u ili'n, kiam ili en'ŝov'os ili'n sub mi'a'n tegment'o'n! — respond'is la princ'o.

Sed li ne insist'is, ĉar li'a atent'o est'is tre okup'it'a en tiu temp'o.

La asiri'a'j ambasador'o'j, Sargon kaj Istubar, jam for'vetur'is Memfis'o'n, por sub'skrib'i la traktat'o'n. Sam'temp'e la faraon'o al'vok'is Ramses'o'n, por ke li prezent'u raport'o'n pri si'a vojaĝ'o.

La princ'o ordon'is al la skrib'ist'o'j detal'e pri'skrib'i ĉio'n, kio okaz'is de la moment'o, kiam li for'las'is Memfis'o'n: la revu'o'n de la meti'ist'o'j, la vizit'ad'o'n de la fabrik'o'j kaj kamp'o'j, la inter'parol'ad'o'j'n kun la nomarĥ'o'j kaj ofic'ist'o'j. Tutmozis est'is elekt'it'a de li, por prezent'i la raport'o'n.

— Antaŭ la person'o de la monarĥ'o— dir'is al li la princ'o— vi est'os mi'a kor'o kaj mi'a buŝ'o. Jen kio'n vi dev'as far'i:
Kiam la plej nobl'a Herhor demand'os: kio'n mi pens'as pri la kaŭz'o'j de la mizer'o de Egipt'o kaj de la trezor'ej'o, respond'u al la ministr'o, ke li si'n turn'u al si'a help'ant'o Pentuer, kaj tiu klar'ig'os mi'a'j'n opini'o'j'n sam'e, kiel li far'is tio'n en la templ'o de la di'a Hator. Se Herhor vol'os sci'i, kia est'as mi'a opini'o pri la traktat'o kun Asiri'o, respond'u, ke mi'a dev'o est'as plen'um'i la ordon'o'j'n de ni'a sinjor'o.

Tutmozis balanc'is la kap'o'n, por montr'i, ke li kompren'as.

— Sed— daŭr'ig'is la kron'princ'o— kiam vi star'os antaŭ mi'a patr'o ( li viv'u etern'e! ) kaj konvink'iĝ'os, ke neniu vi'n aŭskult'as, fal'u al li'a'j pied'o'j en mi'a nom'o kaj dir'u:
” Sinjor'o, jen kio'n dir'as al vi fil'o kaj serv'ist'o vi'a, mizer'a Ramses, al kiu vi don'is la viv'o'n kaj pov'o'n. La kaŭz'o de la mal'feliĉ'o'j de Egipt'o est'as la mal'grand'iĝ'o de la frukt'o'don'a teritori'o, kiu'n invad'is la dezert'o, kaj la mal'grand'iĝ'o de la loĝ'ant'ar'o, kiu pere'as de la labor'o kaj mizer'o. Sed sci'u, ni'a sinjor'o, ke ne mal'pli grand'a'n mal'util'o'n, ol la mort'o kaj dezert'o, kaŭz'as al vi'a trezor'ej'o la pastr'o'j. Ĉar ne sol'e ili'a'j templ'o'j est'as plen'a'j de or'o kaj juvel'o'j, per kiu'j oni pov'us pag'i ĉiu'j'n ŝuld'o'j'n, sed la sankt'a'j patr'o'j kaj profet'o'j hav'as ankaŭ la plej bon'a'j'n bien'o'j'n, la plej brav'a'j'n labor'ist'o'j'n kaj kamp'ar'an'o'j'n, kaj pli mult'e da ter'o ol la di'o - faraon'o.

Jen kio'n dir'as al vi fil'o kaj serv'ist'o vi'a, Ramses, kiu dum la tut'a vojaĝ'o hav'is ĉiam mal'ferm'it'a'j'n okul'o'j'n kiel fiŝ'o, kaj lev'it'a'j'n orel'o'j'n kiel prudent'a azen'o. ”
La princ'o ripoz'is, Tutmozis ripet'is en la memor'o li'a'j'n vort'o'j'n.

— Kaj se— daŭr'ig'is la vic - reĝ'o— li'a sankt'ec'o demand'os, kia est'as mi'a opini'o pri Asiri'an'o'j, fal'u sur la vizaĝ'o'n kaj respond'u:
” La serv'ist'o Ramses, se vi permes'as, kuraĝ'as opini'i, ke Asiri'an'o'j est'as grand'a'j kaj fort'a'j brav'ul'o'j, kaj hav'as bon'eg'a'j'n arm'il'o'j'n, sed tuj vid'as, ke ili est'as mal'bon'e ekzerc'it'a'j.

Sargonon ja sekv'is la plej bon'a'j asiri'a'j batal'ist'o'j: ark'ist'o'j, hak'il'ist'o'j, lanc'ist'o'j, sed mi ne vid'is eĉ ses soldat'o'j'n, sci'ant'a'j'n marŝ'i akord'e en rekt'a vic'o. La lanc'o'j'n ili ne port'as rekt'e, ili'a'j glav'o'j est'as mal'bon'e al'lig'it'a'j, la hak'il'o'j'n ili port'as kvazaŭ ĉarpent'ist'o'j aŭ buĉ'ist'o'j. Ili'a'j vest'o'j est'as pez'a'j, ili'a'j dik'a'j sandal'o'j brog'as la pied'o'j'n, kaj ili'a'j ŝild'o'j, kvankam fortik'a'j, ne mult'e util'os, ĉar la soldat'o est'as mal'lert'a. ”
— Vi dir'as la ver'o'n— inter'romp'is Tutmozis. — Mi rimark'is la sam'o'n kaj la sam'o'n mi aŭd'as de ni'a'j oficir'o'j, kiu'j dir'as, ke tia asiri'a arme'o, kia'n ili vid'is tie ĉi, kontraŭ'star'os mal'pli fort'e ol la libi'a'j band'o'j.

— Dir'u ankaŭ— daŭr'ig'is Ramses— al ni'a sinjor'o, kiu donac'as al ni la viv'o'n, ke la tut'a egipt'a nobel'ul'ar'o kaj arme'o bol'as ĉe la sol'a pens'o, ke Asiri'o pov'us for'pren'i Fenici'o'n. Fenici'o est'as ja la haven'o de Egipt'o, Fenici'an'o'j est'as plej bon'a'j mar'ist'o'j de ni'a ŝip'ar'o. Dir'u fin'e, ke mi ek'sci'is de Fenici'an'o'j ( tio'n li'a sankt'ec'o dev'as sci'i pli bon'e) , ke Asiri'o est'as hodiaŭ mal'fort'a: ĝi hav'as milit'o'n en la nord'o kaj orient'o, kaj la tut'a Azi'o est'as kontraŭ ĝi. Se do ni hodiaŭ atak'us ĝi'n, ni pov'us akir'i mult'e da trezor'o'j kaj sklav'o'j, kiu'j help'us ni'a'j'n kamp'ar'an'o'j'n en la labor'o. Fin'u per la vort'o'j, ke la saĝ'o de mi'a patr'o super'as la hom'a'n saĝ'o'n, kaj ke mi ag'os, kiel li ordon'os al mi, se nur li ne don'os Fenici'o'n en la man'o'j'n de Assar, ĉar tio est'us ni'a pere'o. Fenici'o est'as la bronz'a pord'eg'o de ni'a trezor'ej'o, kaj kie est'as hom'o, kiu don'us si'a'n pord'o'n al ŝtel'ist'o? ”
Tutmozis for'vetur'is Memfis'o'n en la monat'o Paofi ( juli'o, aŭgust'o) .

Nil'o komenc'is fort'e kresk'i. Mal'grand'iĝ'is la al'flu'o de la azi'a'j pilgrim'o'j en la templ'o'n de Astarte. La egipt'a loĝ'ant'ar'o okup'is la kamp'o'j'n, por plej rapid'e kolekt'i la vin'ber'o'j'n, lin'o'n kaj kresk'aĵ'o'n, don'ant'a'n spec'o'n de koton'o.

Unu'vort'e, la ĉirkaŭ'aĵ'o trankvil'iĝ'is, la ĝarden'o'j, ĉirkaŭ'ant'a'j la templ'o'n de Astarte, est'is preskaŭ mal'plen'a'j.

En tiu temp'o la princ'o Ramses, liber'a de la amuz'o'j kaj ŝtat'a'j dev'o'j, si'n ek'okup'is per si'a am'o al Kama. Foj'e li sekret'e inter'konsil'iĝ'is kun Hiram, kiu en li'a nom'o ofer'is al la templ'o de Astarte dek du talent'o'j'n en or'o, bel'eg'e skulpt'it'a'n malakit'a'n statu'et'o'n de la di'in'o, kvin'dek bov'in'o'j'n kaj cent kvin'dek mezur'o'j'n da tritik'o. Tio est'is tiel mal'avar'a donac'o, ke la ĉef'pastr'o de la templ'o ven'is mem al la vic - reĝ'o, por fal'i antaŭ li sur la ventr'o'n kaj dank'i pro la favor'o, kiu'n, kiel li dir'is, neniam, neniam forges'os la popol'o'j am'ant'a'j la di'in'o'n Astarte.

Fin'int'e la afer'o'n kun la templ'o, la princ'o al'vok'is al si la polic'estr'o'n de Pi - Bast kaj pas'ig'is kun li long'a'n hor'o'n. Post kelk'e da tag'o'j la tut'a urb'o ek'trem'is de ekster'ordinar'a nov'aĵ'o.

Kama, la pastr'in'o de Astarte, est'is for'rab'it'a, ie'n for'konduk'it'a kaj mal'aper'is, kiel sabl'er'o en la dezert'o! ...

Tio okaz'is en sekv'ant'a'j cirkonstanc'o'j:
La ĉef'pastr'o send'is Kama'n en la urb'o'n Sabne - Ĥetam apud la lag'o Menzaleh kun donac'o'j por la tie'a kapel'o de Astarte.

La pastr'in'o vojaĝ'is nokt'e en ŝip'et'o, por evit'i la somer'a'n varm'eg'o'n kaj por ŝirm'i si'n de la sci'vol'o kaj respekt'em'a'j salut'o'j de la loĝ'ant'o'j.

Ĉe la tag'iĝ'o, kiam la kvar rem'ist'o'j lac'a'j ek'dorm'et'is, el la apud'bord'a'j arb'et'aĵ'o'j subit'e el'naĝ'is ŝip'o'j, konduk'at'a'j de Grek'o'j kaj Ĥet'o'j, ĉirkaŭ'is la ŝip'et'o'n de la pastr'in'o kaj for'kapt'is Kama'n. La atak'o est'is tiel rapid'a, ke la fenici'a'j rem'ist'o'j tut'e ne kontraŭ'star'is; al la pastr'in'o oni ver'ŝajn'e ŝtop'is la buŝ'o'n, ĉar ŝi eĉ ne hav'is temp'o'n ek'kri'i.

Plen'um'int'e ĉi tiu'n mal'pi'a'n ag'o'n, la Ĥet'o'j kaj Grek'o'j mal'aper'is en la arb'et'aĵ'o'j por ating'i post'e la mar'o'n. Por garanti'i si'n kontraŭ la persekut'o, ili renvers'is la ŝip'et'o'n de la templ'o de Astarte.

En Pi - Bast ek'bol'is kvazaŭ en pot'o: la tut'a loĝ'ant'ar'o parol'is nur pri tio. Oni eĉ nom'is la kulp'ul'o'j'n. Unu'j suspekt'is Sargonon, kiu propon'is al Kama la titol'o'n de edz'in'o, se nur ŝi konsent'os for'las'i la templ'o'n kaj vetur'i kun li ninivon. Ali'a'j suspekt'is likonon, kiu est'is kant'ist'o de Astarte kaj de long'e pasi'e flam'is al Kama. Ankaŭ li est'is sufiĉ'e riĉ'a por dung'i grek'a'j'n rab'ist'o'j'n, kaj ver'ŝajn'e sufiĉ'e mal'pi'a, por ne ŝancel'iĝ'i for'kapt'i pastr'in'o'n.

Kompren'ebl'e, en la templ'o de Astarte oni kun'vok'is por konsil'o la plej riĉ'a'j'n kaj la plej pi'a'j'n fidel'ul'o'j'n. Oni antaŭ ĉio decid'is liber'ig'i Kama'n de la pastr'a'j dev'o'j kaj de'pren'i de ŝi la mal'ben'o'n, kiu minac'as ĉiu'j'n virg'ul'in'o'j'n, kiu'j en la serv'ad'o al la di'in'o perd'is si'a'n ĉast'ec'o'n.

Tio est'is ordon'o pi'a kaj saĝ'a: ĉar se iu super'fort'e for'rab'is la pastr'in'o'n kaj kontraŭ ŝi'a vol'o sen'ig'is ŝi'n je la pastr'a'j ben'o'j, mal'just'e est'us pun'i ŝi'n.

Post kelk'e da tag'o'j, ĉe la son'o'j de trumpet'o'j, oni anonc'is al la fidel'ul'o'j, en la templ'o de Astarte, ke Kama mort'is, kaj ke se iu renkont'us vir'in'o'n simil'a'n al ŝi, li ne hav'as rajt'a'n venĝ'i ŝi'n, eĉ far'i al ŝi riproĉ'o'j'n. Ĉar ne ŝi, ne la pastr'in'o for'las'is la di'in'o'n, sed for'rab'is ŝi'n mal'bon'a'j spirit'o'j, kiu'j est'os pun'it'a'j.

En la sam'a tag'o la nobl'a Hiram est'is ĉe la princ'o kaj donac'is al li en or'a skatol'o, pergamen'o'n, kovr'it'a'n per mult'e da pastr'a'j sigel'o'j kaj per sub'skrib'o'j de la plej eminent'a'j Fenici'an'o'j.

Tio est'is la verdikt'o de la pastr'a juĝ'o de Astarte, liber'ig'ant'a Kama'n de la ĵur'promes'o'j, se nur ŝi for'las'os si'a'n pastr'a'n nom'o'n.

Kun ĉi tiu dokument'o, kiam la sun'o sub'ir'is, la princ'o ir'is en iu'n izol'it'a'n palac'et'o'n en si'a ĝarden'o. Li mal'ferm'is la pord'o'n per sekret'a manier'o kaj sur'ir'is en mal'grand'a'n ĉambr'o'n de la unu'a etaĝ'o.

Ĉe la lum'o de skulpt'it'a torĉ'o, en kiu brul'is bon'odor'a ole'o, la princ'o ek'vid'is Kama'n.

— Fin'e! ...— ek'kri'is li, don'ant'e al ŝi la or'a'n skatol'o'n. — Vi hav'as ĉio'n, kio'n vi vol'is.

La Fenici'an'in'o est'is ekscit'it'a; ŝi'a'j okul'o'j bril'is. Ŝi kapt'is la skatol'o'n kaj ĵet'is ĝi'n sur la plank'o'n.

— Vi kred'as, ke ĝi est'as or'a? ...— dir'is ŝi. — Mi don'os mi'a'n ĉirkaŭ'kol'o'n, ke la skatol'o est'as kupr'a kaj nur kovr'it'a de ambaŭ flank'o'j per mal'dik'a'j or'a'j foli'o'j! ...

— Tiel vi salut'as mi'n? ...— demand'is la mir'ig'it'a princ'o.

— Ĉar mi kon'as mi'a'j'n frat'o'j'n— respond'is ŝi. — Ili fals'as ne nur or'o'n, sed eĉ ruben'o'j'n kaj safir'o'j'n...

— Vir'in'o... — inter'romp'is la princ'o— en ĉi tiu skatol'o est'as ja vi'a sen'danĝer'ec'o...

— Mi mok'as la sen'danĝer'ec'o'n! ...— respond'is ŝi. — Mi enu'as kaj tim'as... Mi sid'as ĉi tie jam kvar tag'o'j'n kvazaŭ en mal'liber'ej'o...

— Ĉu io mank'as al vi?

— Mank'as al mi la lum'o... spir'o... rid'o'j, kant'o'j, hom'o'j...

Ho venĝ'em'a di'in'o, kiel sever'e vi pun'as mi'n! ...

La princ'o aŭskult'is mir'ig'it'a. En la furioz'a vir'in'o li ne re'kon'is Kama'n, kiu'n li vid'is en la templ'o, la vir'in'o'n, kiu'n kant'is la pasi'a voĉ'o de la Grek'o.

— Morgaŭ— dir'is la princ'o— vi pov'os el'ir'i en la ĝarden'o'n... Kaj kiam ni ven'os Memfis'o'n, Teb'o'j'n, vi amuz'iĝ'os kiel neniam antaŭ'e... Ek'rigard'u mi'n. Ĉu mi ne am'as vi'n kaj ĉu ne sufiĉ'as al vir'in'o la honor'o, ke ŝi aparten'as al mi? ...

— Jes, — respond'is ŝi koler'et'e— sed vi hav'is kvar antaŭ mi.

— Se vi'n mi am'as plej'e...

— Se mi'n vi am'us plej'e, vi far'us mi'n la unu'a, vi loĝ'ig'us mi'n en la palac'o, kiu'n okup'as tiu... Hebre'in'o Sar'a kaj vi don'us gard'ist'o'j'n al mi, ne al ŝi... Tie, antaŭ la statu'o de Astarte mi est'is la unu'a... Kaj ĉi tie? ... La soldat'o'j tambur'as kaj lud'as flut'o'j'n, la ofic'ist'o'j kruc'as la man'o'j'n sur la brust'o kaj klin'as la kap'o'j'n antaŭ la dom'o de la Hebre'in'o...

— Antaŭ mi'a unu'e'nask'it'a fil'o— inter'romp'is mal'pacienc'e la princ'o— kaj li ne est'as Hebre'o...

— Li est'as Hebre'o! ...— kri'eg'is Kama. Ramses salt'e lev'iĝ'is.

— Ĉu vi est'as frenez'a? ...— dir'is li, subit'e trankvil'iĝ'int'e. — Ĉu vi ne sci'as, ke mi'a fil'o ne pov'as est'i Hebre'o? ...

— Kaj mi dir'as al vi, ke li est'as! ...— kri'is ŝi, bat'ant'e la tabl'o'n per la pugn'o. — Li est'as Hebre'o, kiel li'a av'o, kiel li'a'j onkl'o'j, kaj li'a nom'o est'as Izaako...

— Kio'n vi dir'is, Fenici'an'in'o? ... Ĉu vi vol'as, ke mi for'pel'u vi'n? ...

— Bon'e, for'pel'u mi'n, se mensog'o el'ir'is el mi'a buŝ'o... Sed se ver'a'j est'as mi'a'j vort'o'j, for'pel'u tiu'n... la Hebre'in'o'n, kun ŝi'a bastard'o, kaj la palac'o'n don'u al mi... Mi vol'as est'i la unu'a en vi'a dom'o, mi tio'n merit'as... Tiu tromp'as vi'n, mok'as vi'n...

Kaj mi por vi for'las'is mi'a'n di'in'o'n... mi'n minac'as ŝi'a venĝ'o...

— Don'u al mi pruv'o'n, kaj la palac'o est'os vi'a... Ne, tio est'as malv'er'a! ...— dir'is la princ'o. — Sar'a ne far'us tia'n krim'o'n... Mi'a unu'e'nask'it'a fil'o! ...

— Izaako! ... Izaako! ...— kri'is Kama. — Ir'u al ŝi kaj konvink'u vi'n...

Ramses, du'on'e sen'konsci'a, el'kur'is de Kama kaj direkt'is si'n al la palac'o, kie loĝ'is Sar'a. Malgraŭ la stel'a nokt'o, li perd'is la voj'o'n kaj iom da temp'o vag'is en la ĝarden'o. La freŝ'a aer'o re'konsci'ig'is li'n, li re'trov'is la voj'o'n kaj en'ir'is en la dom'o'n de Sar'a preskaŭ trankvil'a.

Malgraŭ la mal'fru'a vesper'o oni ne dorm'is tie. Sar'a per propr'a'j man'o'j lav'is la vind'aĵ'o'j'n de la fil'o, kaj la serv'ist'o'j, por pas'ig'i la temp'o'n, manĝ'is, trink'is kaj muzik'is.

Kiam Ramses, pal'a de ekscit'o, halt'is sur la sojl'o, Sar'a ek'kri'is, sed tuj trankvil'iĝ'is.

— Salut'o'n al vi, sinjor'o— dir'is ŝi, viŝ'ant'e la mal'sek'a'j'n man'o'j'n kaj klin'ant'e si'n al li'a'j pied'o'j.

— Sar'a, kia est'as la nom'o de vi'a fil'o? ...— demand'is li.

Terur'it'a ŝi kapt'is si'n je la kap'o.

— Vi ja sci'as, sinjor'o, ke Set'i... — respond'is ŝi per apenaŭ aŭd'ebl'a voĉ'o.

— Rigard'u mi'a'j'n okul'o'j'n...

— Ho Jehov'o! ...— murmur'et'is Sar'a.

— Vi vid'as, ke vi mensog'as. Kaj nun mi dir'os al vi: mi'a fil'o, la fil'o de la egipt'a kron'princ'o, est'as nom'at'a Izaako... kaj li est'as Hebre'o, mal'nobl'a Hebre'o...

— Ho Di'o! ... Di'o! ...— ek'kri'is ŝi, fal'ant'e al la pied'o'j de la princ'o.

Ramses eĉ por unu moment'o ne lev'is la kap'o'n, li'a vizaĝ'o far'iĝ'is griz'a.

— Oni avert'is mi'n— dir'is li— ke mi ne pren'u Hebre'in'o'n en mi'a'n dom'o'n... Mi'a'j intern'aĵ'o'j tord'iĝ'is, kiam mi vid'is mi'a'n bien'o'n, plen'a'n de Hebre'o'j... Sed mi kaŝ'is la abomen'o'n, ĉar mi konfid'is al vi. Kaj vi, kun vi'a'j Hebre'o'j, ŝtel'is mi'a'n fil'o'n, ŝtel'ist'in'o de infan'o'j! ...

— La pastr'o'j ordon'is, ke li est'u Hebre'o... — murmur'et'is Sar'a, plor'eg'ant'e ĉe la pied'o'j de la princ'o.

— La pastr'o'j? ... Kiu'j? ...

— La plej nobl'a Herhor... la plej nobl'a Mefres... Ili dir'is, ke tio est'as neces'a, ĉar vi'a fil'o dev'as far'iĝ'i la unu'a reĝ'o de Hebre'o'j...

— La pastr'o'j? ... Mefres? ...— ripet'is la princ'o. — Reĝ'o de Hebre'o'j? ... Mi ja dir'is al vi, ke vi'a fil'o pov'os est'i ĉef'o de mi'a'j ark'ist'o'j, mi'a skrib'ist'o... Mi tio'n dir'is al vi, kaj vi mizer'a pens'is, ke la titol'o de hebre'a reĝ'o egal'as la titol'o'n de mi'a ark'ist'o aŭ skrib'ist'o? ... Mefres... Herhor! ... Dank'o'n al la di'o'j, ke mi fin'e kompren'is ĉi tiu'j'n alt'rang'ul'o'j'n kaj ke mi sci'as, kia'n sort'o'n ili destin'as al mi'a'j post'e'ul'o'j...

Moment'o'n li konsider'is, mord'is la lip'o'j'n. Subit'e li ek'kri'is per potenc'a voĉ'o:
— Ĉi tie'n! ... serv'ist'o'j... soldat'o'j! ...

Tuj komenc'iĝ'is plen'iĝ'i la ĉambr'o. En'ir'is plor'ant'e la serv'ist'in'o'j de Sar'a, ofic'ist'o kaj intendant'o de la dom'o, post'e sklav'o'j, fin'e kelk'e da soldat'o'j kun oficir'o.

— La mort'o! ...— ek'kri'is Sar'a per dis'ŝir'ant'a voĉ'o.

Ŝi ĵet'is si'n al la lul'il'o, kapt'is la infan'o'n kaj star'iĝ'int'e en la angul'o de la ĉambr'o ŝi ek'kri'is:
— Mi'n mort'ig'u... sed li'n mi ne don'os...

Ramses ek'rid'et'is.

— Cent'estr'o— dir'is li al la oficir'o— pren'u ĉi tiu'n vir'in'o'n kun la infan'o kaj konduk'u en la konstru'aĵ'o'n, kie loĝ'as la sklav'o'j de mi'a dom'o. Ĉi tiu Hebre'in'o ne est'os plu sinjor'in'o, sed serv'ist'in'o de tiu, kiu ŝi'n anstataŭ'os.

— Kaj vi, intendant'o— al'don'is li, si'n turn'ant'e al la ofic'ist'o— memor'u, ke la Hebre'in'o ne forges'u morgaŭ maten'e lav'i la pied'o'j'n al ŝi'a sinjor'in'o, kiu tuj ven'os ĉi tie'n. Kaj se ĉi tiu serv'ist'in'o montr'iĝ'us mal'obe'em'a, laŭ la ordon'o de si'a sinjor'in'o ŝi dev'as ricev'i verg'o'j'n. For'konduk'u ĉi tiu'n vir'in'o'n en la ĉambr'o'n de la serv'ist'o'j! ...

La oficir'o kaj intendant'o proksim'iĝ'is al Sar'a, sed halt'is, ne kuraĝ'ant'e ŝi'n tuŝ'i. Ceter'e, tio ne est'is neces'a. Sar'a en'volv'is en tuk'o'n la plor'ant'a'n infan'o'n kaj for'las'is la ĉambr'o'n, murmur'et'ant'e:
— Ho Di'o de Abraham'o, Izaako kaj Jakob'o, ek'kompat'u mi'n...

Ŝi profund'e klin'iĝ'is antaŭ la princ'o, el ŝi'a'j okul'o'j flu'is silent'a'j larm'o'j. Ramses aŭd'is ŝi'a'n dolĉ'a'n voĉ'o'n ankoraŭ en la vestibl'o:
— Di'o de Abraham'o, Iz'a...

Kiam ĉio trankvil'iĝ'is, la vic - reĝ'o dir'is al la oficir'o kaj intendant'o:
— Ir'u kun torĉ'o'j en la dom'o'n inter la fig'arb'o'j...

— Mi kompren'as— respond'is la intendant'o.

— Kaj tuj trans'konduk'u ĉi tie'n la vir'in'o'n, kiu loĝ'as tie...

— Tio est'os far'it'a.

— Tiu vir'in'o est'os de nun vi'a sinjor'in'o kaj la sinjor'in'o de Sar'a, de la Hebre'in'o, kiu ĉiu'maten'e dev'as al si'a sinjor'in'o lav'i la pied'o'j'n, verŝ'i sur ŝi'n akv'o'n kaj ten'i antaŭ ŝi la spegul'o'n.

Tia est'as mi'a vol'o kaj ordon'o.

— Tiel est'os far'it'a ĉio— respond'is la intendant'o.

— Morgaŭ maten'e vi dir'os al mi, ĉu la nov'a serv'ist'in'o ne est'as mal'obe'em'a...

Don'int'e la ordon'o'j'n, la vic - reĝ'o re'ven'is en si'a'n dom'o'n, sed la tut'a'n nokt'o'n li ne pov'is dorm'i. En li'a profund'a anim'o flam'iĝ'is la fajr'o de la venĝ'o.

Li sent'is, ke eĉ por unu moment'o ne lev'int'e la voĉ'o'n, li frakas'is Sar'a'n, la mizer'a'n Hebre'in'o'n, kiu kuraĝ'is tromp'i li'n.

Li pun'is ŝi'n, kiel reĝ'o, kiu per unu ek'trem'o de la palpebr'o de'ĵet'as la hom'o'j'n de la supr'o de la honor'o'j en la sen'fund'aĵ'o'n de la sklav'ec'o. Sed Sar'a est'is nur il'o de la pastr'o'j, kaj la kron'princ'o hav'is tro grand'a'n sent'o'n de la just'ec'o por, romp'int'e la il'o'n, pardon'i al la ver'a'j kulp'ul'o'j.

Li'a furioz'o tiom pli grand'iĝ'is, ke la pastr'o'j est'is ne'tuŝ'ebl'a'j.

La princ'o pov'is for'pel'i nokt'e Sar'a'n en la ĉambr'o'n de la serv'ist'o'j, sed ne pov'is sen'ig'i herhoron je li'a pov'o, nek Mefreson je li'a ĉef'pastr'ec'o. Sar'a fal'is ĉe li'a'j pied'o'j, kiel pied'prem'it'a verm'o; sed Herhor kaj Mefres, kiu'j rab'is al li li'a'n unu'e'nask'it'a'n fil'o'n, lev'iĝ'is super Egipt'o kaj ( kia hont'o! ) super la est'ont'a faraon'o, kvazaŭ piramid'o'j...

Kaj li re'memor'is ( kiom'a'n foj'o'n en ĉi tiu jar'o! ) la mal'just'aĵ'o'j'n, kiu'j'n kaŭz'is al li la pastr'o'j. En la lern'ej'o ili tiel bat'is li'n per baston'o'j, ke krak'is li'a spin'o, aŭ ig'is li'n mal'sat'i tiel, ke li'a ventr'o en'fal'is ĝis la dors'o.

Dum la last'a'j manovr'o'j Herhor mal'bon'ig'is al li la tut'a'n plan'o'n, post'e de'ĵet'is la tut'a'n kulp'o'n sur li'n kaj sen'ig'is li'n je la komand'o de korpus'o. La sam'a Herhor al'tir'is sur li'n la mal'favor'o'n de li'a sankt'ec'o pro tio, ke li pren'is en si'a'n dom'o'n Sar'a'n, kaj nur tiam re'vok'is li'n al la honor'o'j, kiam la humil'ig'it'a princ'o pas'ig'is kelk'e da monat'o'j en mem'vol'a ekzil'o.

Ŝajn'is, ke kiam li est'os nom'it'a ĉef'o de korpus'o kaj vic - reĝ'o, la pastr'o'j ĉes'os prem'eg'i li'n per si'a protekt'o. Sed ĝust'e nun ili kontraŭ'met'as al li du'obl'a'j'n fort'o'j'n. Ili far'is li'n vic'reĝ'o, por kio? ... Por mal'proksim'ig'i li'n de la faraon'o kaj far'i mal'honor'a'n traktat'o'n kun Asiri'o. Kiam li vol'is inform'iĝ'i pri la stat'o de la regn'o, ili dev'ig'is li'n pent'o'far'i en la templ'o; tie ili tromp'is li'n per mirakl'o'j kaj terur'o'j kaj don'is al li tut'e malv'er'a'j'n klar'ig'o'j'n.

Post'e ili miks'is si'n je li'a'j plezur'o'j, am'at'in'o'j, rilat'o'j kun Fenici'an'o'j, ŝuld'o'j; fin'e por humil'ig'i li'n, rid'indig'i en la okul'o'j de Egipt'an'o'j, ili far'is li'a'n unu'e'nask'it'a'n fil'o'n Hebre'o! ...

Kiu kamp'ar'an'o, kiu sklav'o, kiu kondamn'it'o en la min'ej'o'j, kiu Egipt'an'o ne hav'us la rajt'o'n dir'i al li:
— Mi est'as pli bon'a ol vi, vic - reĝ'o, ĉar neniu mi'a fil'o est'is Hebre'o...

Sent'ant'e la pez'o'n de la ofend'o, Ramses kompren'is ankaŭ, ke li ne pov'as tuj ĝi'n venĝ'i. Li decid'is prokrast'i la afer'o'n. En la pastr'a lern'ej'o li kutim'is reg'i si'n mem, en la kort'eg'o li el'lern'is pacienc'o'n kaj mal'sincer'ec'o'n; ĉi tiu'j ec'o'j est'os li'a ŝild'o kaj arm'il'o en la batal'o kontraŭ la pastr'o'j... Dum'e li erar'ig'os ili'n, kaj kiam ven'os ĝust'a moment'o, li ek'bat'os tiel, ke ili ne lev'iĝ'os plu.

Komenc'is tag'iĝ'i. La kron'princ'o profund'e ek'dorm'is, kaj kiam li vek'iĝ'is, la unu'a person'o, kiu'n li rimark'is, est'is la intendant'o de la palac'o de Sar'a.

— Kio'n far'as la Hebre'in'o? — demand'is la princ'o.

— Konform'e al la ordon'o de vi'a ekscelenc'o, ŝi lav'is la pied'o'j'n al si'a nov'a sinjor'in'o— respond'is la ofic'ist'o.

— Ĉu ŝi est'is mal'obe'a?

— Ŝi est'is plen'a de humil'ec'o, sed ne sufiĉ'e lert'a, kaj la sinjor'in'o ek'koler'int'e pied'bat'is ŝi'n inter la okul'o'j'n.

La princ'o ek'salt'is.

— Kaj Sar'a? ...— demand'is li rapid'e.

— Ŝi fal'is ter'e'n. Kaj kiam la nov'a sinjor'in'o ordon'is al ŝi ir'i for, ŝi el'ir'is, mal'laŭt'e plor'ant'e.

La princ'o komenc'is paŝ'i en la ĉambr'o.

— Kiel ŝi pas'ig'is la nokt'o'n? ...

— La nov'a sinjor'in'o? ...

— Ne! ...— inter'romp'is la kron'princ'o. — Mi demand'as pri Sar'a.

— Konform'e al la ordon'o, Sar'a ir'is kun la infan'o en la ĉambr'o'n de la serv'ist'o'j. Tie iu vir'in'o, de kompat'o, ced'is al ŝi freŝ'a'n mat'o'n, sed Sar'a ne kuŝ'iĝ'is kaj sid'is la tut'a'n nokt'o'n kun la infan'o sur la genu'o'j.

— Kaj la infan'o? ...— demand'is la princ'o.

— La infan'o fart'as bon'e. Hodiaŭ maten'e, kiam la Hebre'in'o ir'is serv'i la nov'a'n sinjor'in'o'n, ali'a'j vir'in'o'j ban'is la et'ul'o'n, kaj la edz'in'o de la paŝt'ist'o, kiu ankaŭ hav'as suĉ'infan'o'n, nutr'is ĝi'n.

La princ'o halt'is antaŭ la intendant'o.

— Mal'bon'e est'as— dir'is li— se bov'in'o, anstataŭ nutr'i si'a'n id'o'n, ir'as plug'i kaj est'as batat'a per baston'o. Do, kvankam la Hebre'in'o est'as tre kulp'a, mi ne vol'as, ke sufer'u ŝi'a sen'pek'a id'o... Sar'a ne lav'os plu la pied'o'j'n de la nov'a sinjor'in'o kaj ne est'os pied'batat'a de ŝi. En la dom'o de la serv'ist'o'j vi don'os al ŝi apart'a'n ĉambr'o'n, kelk'e da mebl'o'j kaj nutr'aĵ'o'n, kia'n bezon'as vir'in'o, antaŭ ne long'e akuŝ'int'a. Ŝi nutr'u en trankvil'o si'a'n infan'o'n.

— Viv'u etern'e ni'a estr'o! — respond'is la intendant'o kaj ek'kur'is plen'um'i la ordon'o'j'n de la vic - reĝ'o, ĉar la tut'a serv'ist'ar'o am'is Sar'a'n, kaj en la daŭr'o de kelk'e da hor'o'j jam ek'mal'am'is la koler'em'a'n kaj kri'em'a'n Kama'n.

XIV

La fenici'a pastr'in'o ne mult'e da feliĉ'o al'port'is al Ramses.

Kiam li ven'is unu'a'foj'e vizit'i ŝi'n en ŝi'a palac'et'o, kiu'n ĝis nun okup'is Sar'a, li pens'is, ke li est'os akcept'it'a kun admir'o kaj dank'em'o. Sed Kama salut'is li'n preskaŭ kun koler'o.

— Kio? — ek'kri'is ŝi— jam post du'on'o da tag'o vi re'don'is vi'a'n favor'o'n al la mizer'a Hebre'in'o? ...

— Ĉu ŝi ne loĝ'as en ĉambr'o de la serv'ist'o'j? — respond'is la princ'o.

— Sed mi'a intendant'o dir'is al mi, ke ŝi ne lav'os plu mi'a'j'n pied'o'j'n...

La princ'o, aŭskult'ant'e tio'n, sent'is ted'o'n.

— Vi ne est'as, mi vid'as, kontent'a— dir'is li.

— Kaj mi ne est'os! ...— eksplod'is la Fenici'an'in'o— ĝis kiam mi ne humil'ig'os ĉi tiu'n Hebre'in'o'n... Ĝis kiam serv'ant'e mi'n kaj genu'ant'e ĉe mi'a'j pied'o'j, ŝi ne forges'os, ke iam ŝi est'is vi'a unu'a vir'in'o kaj la sinjor'in'o de tiu ĉi dom'o... Ĝis kiam mi'a'j serv'ist'o'j ne ĉes'os rigard'i mi'n kun tim'o kaj mal'konfid'o, kaj ŝi'n kun kompat'o...

La Fenici'an'in'o komenc'is mal'pli kaj mal'pli plaĉ'i al Ramses.

— Kama— dir'is li— pes'u bon'e, kio'n mi dir'os al vi. Se en mi'a dom'o serv'ist'o pied'bat'us hund'in'o'n, kiu nutr'as la id'o'j'n, mi for'pel'us li'n... Vi pied'bat'is inter la okul'o'j'n vir'in'o'n kaj patr'in'o'n... En Egipt'o, Kama, patr'in'o est'as grand'a vort'o. Bon'a Egipt'an'o tri afer'o'j'n plej mult'e respekt'as sur la ter'o: la di'o'j'n, la faraon'o'n kaj la patr'in'o'n...

— Ho ve al mi! ...— kri'is Kama, si'n ĵet'ant'e sur la lit'o'n. — Jen mi hav'as rekompenc'o'n, mizer'a, ke mi for'las'is mi'a'n di'in'o'n... Ankoraŭ antaŭ unu semajn'o oni met'is flor'o'j'n ĉe mi'a'j pied'o'j kaj brul'ig'is por mi incens'o'n, kaj hodiaŭ...

La princ'o sen'bru'e el'glit'is el la ĉambr'o kaj vizit'is la Fenici'an'in'o'n nur post kelk'e da tag'o'j.

Sed re'e li trov'is ŝi'n en mal'bon'a humor'o.

— Mi pet'eg'as vi'n, sinjor'o— ek'kri'is ŝi— zorg'u iom pli mult'e pri mi! ... La serv'ist'o'j jam komenc'as mal'ŝat'i mi'n, la soldat'o'j rigard'as mi'n ne'konfid'e kaj mi tim'as, ke iu ne venen'u mi'a'j'n manĝ'aĵ'o'j'n en la kuir'ej'o...

— Mi est'is okup'it'a per la arme'o— respond'is la princ'o— mi ne pov'is vizit'i vi'n.

— Tio est'as ver'a! ...— respond'is koler'e Kama. — Vi est'is hieraŭ sub mi'a balkon'o, kaj post'e vi ir'is al la ĉambr'o de la serv'ist'o'j, kie loĝ'as la Hebre'in'o... Vi vol'is montr'i al mi...

— Sufiĉ'e! ...— inter'romp'is la princ'o: — Mi est'is nek sub la balkon'o, nek apud la ĉambr'o de la serv'ist'o'j. Se do ŝajn'is al vi, ke vi vid'is mi'n, tio signif'as, ke tiu mal'nobl'a Grek'o ne nur ne for'las'is Egipt'o'n, sed eĉ kuraĝ'as vag'i en mi'a ĝarden'o...

Kama aŭskult'is terur'it'a.

— Ho Astarte! ...— ek'kri'is ŝi subit'e— sav'u mi'n... Ho ter'o, kaŝ'u mi'n! ... Se la mizer'a Lik'o'n re'ven'is, grand'a danĝer'o minac'as mi'n...

La princ'o ek'rid'is, sed li ne hav'is plu pacienc'o'n aŭskult'i la plend'o'j'n de la eks - pastr'in'o.

— Rest'u trankvil'a— dir'is li el'ir'ant'e— kaj ne mir'u, se post kelk'e da tag'o'j mi al'konduk'os al vi vi'a'n likonon, lig'it'a'n, kvazaŭ ŝakal'o'n. Li jam el'ĉerp'is mi'a'n pacienc'o'n.

Re'ven'int'e en ŝi'a'n dom'o'n, la princ'o tuj al'vok'is Hiramon kaj la polic'estr'o'n de Pi - Bast. Li rakont'is al ambaŭ, ke Lik'o'n, Grek'o, kies trajt'o'j tre simil'is li'a'j'n, vag'as apud la palac'o'j, kaj ordon'is kapt'i li'n. Hiram ĵur'is, ke kiam Fenici'an'o'j kun'iĝ'os kun la polic'o, la Grek'o dev'os fal'i en ili'a'j'n man'o'j'n. Sed la polic'estr'o komenc'is sku'i la kap'o'n.

— Vi dub'as? — demand'is la princ'o.

— Jes, sinjor'o. En Pi - Bast loĝ'as mult'a'j pi'a'j Azi'an'o'j, laŭ kies opini'o pastr'in'o, for'las'int'a la altar'o'n, merit'as la mort'o'n. Do se la Grek'o ĵur'is mort'ig'i Kama'n, ili help'os li'n, kaŝ'os kaj facil'ig'os al li la for'kur'o'n.

— Kio'n vi dir'os, princ'o? — demand'is Hiramon Ramses.

— La respekt'ind'a polic'estr'o parol'as saĝ'e— respond'is la mal'jun'ul'o.

— Vi ja liber'ig'is Kama'n de la ĵur'promes'o! — ek'kri'is la princ'o.

— Mi Fenici'an'o— respond'is Hiram— mi garanti'as, ke ili ne tuŝ'os Kama'n kaj persekut'os la Grek'o'n. Sed la ali'a'j fidel'ul'o'j de Astarte? ...

— Mi kuraĝ'as pens'i— dir'is la polic'estr'o— ke dum'e nenio minac'as ĉi tiu'n vir'in'o'n. Kaj se ŝi est'us kuraĝ'a, ni pov'us uz'i ŝi'n por al'log'i la Grek'o'n kaj kapt'i li'n ĉi tie en la palac'o'j de vi'a ekscelenc'o.

— Ir'u do al ŝi— dir'is la princ'o— kaj prezent'u al ŝi la plan'o'n, kiu'n vi el'pens'is. Se vi kapt'os la fripon'o'n, mi don'os al vi dek talent'o'j'n.

Kiam la kron'princ'o adiaŭ'is ili'n, Hiram dir'is al la polic'estr'o:
— Ekscelenc'o, mi sci'as, ke vi kon'as ambaŭ skrib'manier'o'j'n kaj ke la pastr'a saĝ'o ne est'as fremd'a al vi. Kiam vi vol'as, vi aŭd'as tra mur'o'j kaj vid'as en mal'lum'o. Vi kon'as la pens'o'j'n de la kamp'ar'an'o, kiu labor'as kun la sitel'o, de la meti'ist'o, kiu port'as sandal'o'j'n al la bazar'o, kaj de la grand'a sinjor'o, kiu ĉirkaŭ'it'a de si'a'j serv'ist'o'j sent'as si'n sen'danĝer'a kiel infan'o en la sen'o de la patr'in'o...

— Vi dir'as la ver'o'n— respond'is la ofic'ist'o— la di'o'j don'is al mi la mirakl'a'n kapabl'o'n de la penetr'em'a rigard'o.

— Dank’ al vi'a'j super'hom'a'j kapabl'o'j— daŭr'ig'is Hiram— vi kred'ebl'e jam diven'is, ke la templ'o de Astarte destin'as por vi du'dek talent'o'j'n, se vi kapt'os ĉi tiu'n krim'ul'o'n, kiu kuraĝ'as uzurp'i la figur'o'n de la princ'o, ni'a sinjor'o. Krom tio, en ĉiu okaz'o, la templ'o don'os al vi dek talent'o'j'n, se la fam'o pri la simil'ec'o de la mizer'a likono al la princ'o ne dis'vast'iĝ'os en Egipt'o. Tio est'as skandal'a kaj mal'dec'a afer'o, ke simpl'a mort'ul'o re'memor'ig'as per si'a vizaĝ'o person'o'j'n, kiu'j de'ven'as de la di'o'j. Ni do konserv'u sur la fund'o de ni'a kor'o tio'n, kio'n vi aŭd'is pri la mizer'a Lik'o'n kaj ni'a'n persekut'o'n de la mal'pi'ul'o.

— Mi kompren'as— respond'is la ofic'ist'o. — Ĉar pov'as okaz'i, ke tia krim'ul'o perd'os la viv'o'n, antaŭ ol ni trans'don'os li'n al la tribunal'o...

— Jes— dir'is Hiram, prem'ant'e li'a'n man'o'n. — Ĉiu help'o, kiu'n vi postul'os, est'os don'it'a al vi de Fenici'o.

Ili dis'iĝ'is, kiel du amik'o'j, kiu'j persekut'as grand'a'n ĉas'aĵ'o'n kaj sci'as ke indiferent'e est'as, kies ponard'eg'o traf'os, se nur la best'o est'os bon'e traf'it'a kaj ne fal'os en fremd'a'j'n man'o'j'n.

Post kelk'e da tag'o'j Ramses re'e vizit'is Kama'n, sed trov'is ŝi'n en stat'o proksim'a al frenez'o. Ŝi kaŝ'is si'n en la plej mal'lum'a ĉambr'o de si'a palac'o, mal'sat'a, ne komb'it'a, eĉ ne lav'it'a, kaj don'is plej kontraŭ'a'j'n ordon'o'j'n al la serv'ist'o'j.

Jen ŝi ordon'is al ĉiu'j kolekt'iĝ'i, jen for'pel'is ĉiu'j'n. Nokt'e ŝi al'vok'is la gard'ist'o'j'n, kaj post moment'o for'kur'is de la soldat'o'j en la sub'tegment'o'n, kri'ant'e, ke ili vol'as mort'ig'i ŝi'n.

Ĉe tia'j ag'o'j, el la anim'o de la kron'princ'o mal'aper'is la am'o, kaj rest'is nur sent'o de grand'a embaras'o. Li kapt'is si'n je la kap'o, kiam la intendant'o de la palac'o kaj la oficir'o rakont'is al li pri tia'j strang'aĵ'o'j, kaj murmur'et'is:
— Ver'e, mi ag'is mal'bon'e, for'pren'ant'e tiu'n ĉi vir'in'o'n de ŝi'a di'in'o. Ĉar nur di'in'o pov'is pacienc'e toler'i ŝi'a'j'n kapric'o'j'n! ...

Malgraŭ tio li ir'is al Kama kaj trov'is ŝi'n pal'a, ne'komb'it'a kaj trem'ant'a.

— Ve al mi! ...— kri'is ŝi. — Mi viv'as sol'e inter mal'amik'o'j...

Mi'a vest'ant'in'o vol'as mi'n venen'i, la friz'ist'in'o, infekt'i mi'n per ia mal'san'o. La soldat'o'j nur atend'as okaz'o'n, por dron'ig'i en mi'a brust'o la lanc'o'j'n kaj glav'o'j'n. En la kuir'ej'o, mi est'as cert'a, anstataŭ manĝ'aĵ'o'j, oni kuir'as sorĉ'a'j'n herb'o'j'n... Ĉiu'j konspir'as kontraŭ mi'a viv'o...

— Kama... — inter'romp'is la princ'o.

— Ne nom'u mi'n tiel! ...— murmur'et'is ŝi terur'it'a— ĉar tio al'port'os al mi mal'feliĉ'o'n...

— De kie tia'j pens'o'j ven'as al vi? ...

— De kie? ... Ĉu vi pens'as, ke tag'e mi ne vid'as fremd'a'j'n hom'o'j'n, kiu'j aper'as kaj mal'aper'as apud la palac'o, antaŭ ol mi pov'as al'vok'i la serv'ist'o'j'n? ... Kaj nokt'e, ĉu mi ne aŭd'as murmur'et'o'j'n post la mur'o? ...

— Nur ŝajn'as al vi.

— Mal'ben'it'a'j! ... Mal'ben'it'a'j! ...— kri'is ŝi kun plor'o. — Ĉiu'j vi dir'as, ke ŝajn'as al mi... Tamen antaŭ'hieraŭ, en mi'a'n dorm'o'ĉambr'o'n ia krim'a man'o ĵet'is vual'o'n, kiu'n mi port'is du'on'o'n da tag'o, antaŭ ol mi rimark'is, ke ĝi ne est'as la mi'a, ke tia'n mi neniam posed'is...

— Kie est'as la vual'o? — demand'is la princ'o, jam kun mal'trankvil'o.

— Mi brul'ig'is ĝi'n, sed antaŭ'e mi ĝi'n montr'is al la serv'ist'in'o'j.

— Eĉ se ĝi ne est'is vi'a, kio okaz'is al vi?

— Ankoraŭ nenio. Sed se mi hav'us tiu'n ĉifon'o'n en la dom'o dum kelk'e da tag'o'j, mi est'us venen'it'a aŭ infekt'it'a per ne're'san'ig'ebl'a mal'san'o... Mi kon'as Azi'an'o'j'n kaj ili'a'j'n rimed'o'j'n! ...

Ted'it'a kaj koler'ig'it'a, la princ'o for'las'is ŝi'n plej rapid'e, malgraŭ ŝi'a'j pet'o'j, ke li rest'u. Sed kiam li demand'is la serv'ist'o'j'n pri la vual'o, la ĉambr'ist'in'o konfes'is, ke tio ne est'is la vual'o de Kama, kaj ke iu kaŝ'e ĵet'is ĝi'n en la ĉambr'o'n.

” Mi neniam ek'kred'us— pens'is li— ke unu mal'fort'a vir'in'o pov'as far'i tia'n konfuz'o'n! ... Kvar ĵus kapt'it'a'j hien'o'j ne pov'us egal'i per si'a mal'trankvil'o ĉi tiu'n Fenici'an'in'o'n! ...”
Hejm'e la princ'o trov'is tutmozison, kiu ĵus ven'is el Memfis'o kaj apenaŭ hav'is temp'o'n si'n lav'i kaj ali'vest'i post la vojaĝ'o.

— Kio'n vi dir'os al mi? — demand'is la princ'o la favor'at'o'n, diven'ant'e, ke li ne al'port'is bon'a'j'n nov'aĵ'o'j'n. — Ĉu vi vid'is li'a'n sankt'ec'o'n?

— Mi vid'is la sun'a'n di'o'n de Egipt'o— respond'is Tutmozis, — kaj jen kio'n li dir'is al mi...

— Parol'u— inter'met'is la princ'o.

— Jen kiel parol'is ni'a sinjor'o... — daŭr'ig'is Tutmozis, kruc'int'e la man'o'j'n sur la brust'o kaj klin'int'e la kap'o'n. — Jen kiel parol'is la sinjor'o: Dum tri'dek kvar jar'o'j mi konduk'is la pez'a'n vetur'il'o'n de Egipt'o kaj mi jam est'as tiel lac'a, ke mi sopir'as al mi'a'j grand'a'j antaŭ'ul'o'j, kiu'j loĝ'as en la okcident'a land'o. Baldaŭ mi for'las'os ĉi tiu'n ter'o'n, kaj tiam mi'a fil'o, Ramses sur'ir'os la tron'o'n kaj far'os kun la ŝtat'o, kio'n dikt'os al li la saĝ'o...

— Tiel dir'is mi'a sankt'a patr'o?

— Tio est'as li'a'j vort'o'j, fidel'e ripet'it'a'j— respond'is Tutmozis. — Kelk'foj'e klar'e dir'is al mi la sinjor'o, ke li las'as al vi nenia'j'n ordon'o'j'n por la est'ont'ec'o, por ke vi pov'u administr'i Egipt'o'n, kiel vi mem vol'os...

— Ho sankt'a! ... Ĉu ver'e li fart'as tiel mal'bon'e? ... Kial li ne permes'as, ke mi vizit'u li'n? ...— demand'is la ĉagren'it'a princ'o.

— Vi dev'as est'i ĉi tie, ĉar ĉi tie vi pov'as est'i util'a.

— Kaj la traktat'o kun Asiri'o? ...— demand'is la princ'o.

— Jen ĝi'a en'hav'o: Asiri'o pov'as, sen mal'help'o'j de ni'a flank'o, konduk'i milit'o'n en la orient'o kaj nord'o; sed la demand'o pri Fenici'o rest'as ne'solv'it'a, ĝis kiam vi sur'ir'os la tron'o'n.

— Ho ben'it'a! ... ho sankt'a monarĥ'o! ...— kri'is la princ'o. — De kia terur'a hered'aĵ'o vi sav'is mi'n...

— La demand'o pri Fenici'o rest'as do ne'solv'it'a— daŭr'ig'is Tutmozis. — Tamen okaz'is ali'a mal'bon'a afer'o, ĉar li'a sankt'ec'o, por don'i al Asiri'o pruv'o'n, ke li ne mal'help'os ĝi'n en ĝi'a milit'o kontraŭ la nord'a'j popol'o'j, ordon'is mal'grand'ig'i ni'a'n arme'o'n je du'dek mil dung'it'a'j soldat'o'j...

— Kio'n vi dir'is? ...— ek'kri'is la princ'o kun mir'eg'o.

Tutmozis mal'gaj'e balanc'is la kap'o'n.

— Mi parol'as la ver'o'n— dir'is li— oni eĉ jam nul'ig'is kvar libi'a'j'n regiment'o'j'n...

— Tio ja est'as frenez'o! ...— preskaŭ kri'eg'is la princ'o, tord'ant'e si'a'j'n man'o'j'n. — Kial ni tiel mal'fort'ig'as ni'n kaj kie'n ir'os ĉi tiu'j hom'o'j? ...

— Jes, jes! Ili jam for'ir'is en la libi'a'n dezert'o'n: ili aŭ atak'os Libi'an'o'j'n, kio kaŭz'os al ni embaras'o'j'n, aŭ kun'iĝ'os kun ili kaj invad'os ni'a'j'n okcident'a'j'n lim'o'j'n...

— Nenio'n mi aŭd'is pri tio! ... Kio'n ili far'is! ... Kaj kiam ili far'is tio'n? ... Neniu nov'aĵ'o ating'is ni'n... — kri'is la princ'o.

— Ĉar la eks'ig'it'a'j dung'it'o'j ir'is de Memfis'o en la dezert'o'n, kaj Herhor mal'permes'is parol'i pri tio al iu ajn...

— Do eĉ Mefres kaj Mentezufis ne sci'as pri tio? ...— demand'is la vic - reĝ'o.

— Ili sci'as— respond'is Tutmozis.

— Ili sci'as, kaj mi ne! ...

La princ'o trankvil'iĝ'is subit'e, sed pal'iĝ'is, kaj sur li'a jun'a vizaĝ'o est'is leg'ebl'a terur'a mal'am'o. Li kapt'is si'a'n konfid'at'o'n je ambaŭ man'o'j kaj, fort'e prem'ant'e ili'n, murmur'et'is:
— Aŭskult'u... Per la sankt'a'j kap'o'j de mi'a patr'o kaj patr'in'o... per la memor'o de Ramses Grand'a, per ĉiu'j di'o'j, se ia'j ekzist'as, mi ĵur'as, ke dum mi'a reg'ad'o, se la pastr'o'j ne klin'iĝ'os antaŭ mi'a vol'o, mi dis'prem'os ili'n...

Tutmozis aŭskult'is terur'it'a.

— Mi, aŭ ili! ...— konklud'is la princ'o. — Egipt'o ne pov'as hav'i du sinjor'o'j'n...

— Kaj ĉiam ĝi hav'is nur unu: la faraon'o'n— inter'met'is la konfid'at'o.

— Vi do est'os fidel'a al mi? ...

— Mi, la tut'a nobel'ul'ar'o, arme'o, mi al vi ĵur'as.

— Sufiĉ'e— fin'is la kron'princ'o. — Ili nun nul'ig'u ni'a'j'n dung'it'a'j'n regiment'o'j'n... ili sub'skrib'u traktat'o'j'n... ili si'n kaŝ'u de mi kiel vespert'o'j, kaj ili tromp'u ni'n ĉiu'j'n... Sed ven'os la moment'o...

Kaj nun, Tutmozis, ripoz'u post la vojaĝ'o kaj ven'u vesper'e al mi'a festen'o... Ĉi tiu'j hom'o'j tiel lig'is mi'n, ke mi pov'as nur amuz'iĝ'i... Mi do amuz'iĝ'os... Sed iam mi montr'os al ili, kiu est'as la estr'o de Egipt'o: ili, aŭ mi! ...

De tiu tag'o re'e komenc'iĝ'is festen'o'j. La princ'o, kvazaŭ hont'ant'e la soldat'o'j'n, ne far'is kun ili ekzerc'o'j'n. Anstataŭ'e, en li'a palac'o svarm'is nobel'ul'o'j, oficir'o'j, art'ist'o'j kaj kant'ist'in'o'j, kaj nokt'e dum grand'a'j orgi'o'j la son'o'j de harp'o'j kun'iĝ'is kun la kri'eg'o'j de la ebri'a'j festen'ant'o'j kaj kun spasm'a'j rid'o'j de la vir'in'o'j.

Al unu el tia'j festen'o'j Ramses invit'is Kama'n, sed ŝi rifuz'is.

La princ'o ofend'iĝ'is je ŝi; rimark'int'e tio'n, Tutmozis dir'is:
— Oni dir'is al mi, ke Sar'a perd'is vi'a'j'n favor'o'j'n?

— Ne parol'u al mi pri tiu ĉi Hebre'in'o— respond'is la vic'reĝ'o. — Vi kred'ebl'e sci'as, kio'n ŝi far'is kun mi'a fil'o?

— Mi sci'as— respond'is la favor'at'o— sed ŝajn'as al mi, ke tio okaz'is ne per ŝi'a kulp'o. Mi aŭd'is en Memfis'o, ke vi'a respekt'ind'a patr'in'o, Nikotris, kaj la ministr'o Herhor far'is vi'a'n fil'o'n Hebre'o, por ke li en la est'ont'ec'o reĝ'u Izrael'id'o'j'n...

— Izrael'id'o'j ne hav'as ja reĝ'o'n, sed pastr'o'j'n kaj juĝ'ist'o'j'n! ...

— inter'romp'is la princ'o.

— Ili ne hav'as, sed ili vol'as hav'i. Ankaŭ ili'n ted'is la reg'ad'o de pastr'o'j.

La kron'princ'o mal'estim'e ek'sku'is la man'o'n.

— La vetur'ig'ist'o de li'a sankt'ec'o— respond'is li— valor'as pli mult'e, ol ĉiu'j reĝ'o'j, kaj tiom pli ol iu izrael'id'a reĝ'o, kiu ankoraŭ ne ekzist'as...

— En ĉiu okaz'o la kulp'o de Sar'a ne est'as tiel grand'a— inter'met'is Tutmozis.

— Jes. Est'u cert'a, ke iam mi regul'ig'os la kont'o'j'n ankaŭ kun la pastr'o'j.

— En ĉi tiu okaz'o ili ankaŭ ne est'as tre kulp'a'j. Ekzempl'e Herhor far'is tiel, por pli'grand'ig'i la glor'o'n kaj potenc'o'n de vi'a dinasti'o. Ceter'e li ag'is konsent'e kun la reĝ'in'o Nikotris.

— Kaj Mefres, kial li miks'as si'n je mi'a'j afer'o'j? ...— demand'is la princ'o. — Li ja dev'as, ŝajn'as al mi, nur gard'i la templ'o'n, kaj ne influ'i la sort'o'n de la faraon'a id'ar'o...

— Mefres est'as mal'jun'ul'o, kiu jam komenc'as infan'iĝ'i. La tut'a kort'eg'o de li'a sankt'ec'o rid'as hodiaŭ Mefreson pro li'a'j proced'o'j, pri kiu'j mi mem sci'is nenio'n, kvankam preskaŭ ĉiu'tag'e mi vid'is kaj vid'as la sankt'a'n vir'o'n...

— Interes'a afer'o... Kio'n li far'as? ...

— Kelk'e da foj'o'j ĉiu'tag'e li solen'e di'serv'as en la plej sekret'a part'o de la templ'o kaj ordon'as al si'a'j pastr'o'j observ'i, ĉu dum li'a preĝ'ad'o la di'o'j ne lev'as li'n en la aer'o'n? ...

— Ha! ... ha! ... ha! ...— rid'is la princ'o. — Kaj ĉio ĉi okaz'as ĉi tie, en Pi - Bast, antaŭ mi'a'j okul'o'j, kaj mi sci'as nenio'n...

— Pastr'a mister'o...

— Mister'o, pri kiu parol'as ĉiu'j en Memfis'o! ... Ha! ... ha! En la cirk'o mi vid'is ĥalde'a'n prestidigit'ist'o'n, kiu lev'iĝ'is en la aer'o'n.

— Mi ankaŭ vid'is— inter'romp'is Tutmozis. — Sed tio est'is artifik'o. Mefres vol'as ver'e lev'iĝ'i super la ter'o'n, sur la flug'il'o'j de si'a pi'ec'o...

— Kia arleken'aĵ'o! ...— dir'is la princ'o. — Kio'n pens'as pri tio la ali'a'j pastr'o'j?

— Ŝajn'as, ke en ni'a'j antikv'a'j papirus'o'j oni skrib'as pri ni'a'j mal'nov'a'j profet'o'j, kiu'j posed'is la kapabl'o'n lev'iĝ'i en la aer'o'n, la pastr'o'j'n do ne mir'ig'as la dezir'o de Mefres, kaj ĉar ĉe ni, kiel vi sci'as, la sub'ul'o'j vid'as tio'n, kio plaĉ'as al la estr'o'j, kelk'a'j sankt'a'j vir'o'j cert'ig'as, ke Mefres ver'e lev'iĝ'as dum la preĝ'o, la larĝ'o'n de kelk'e da fingr'o'j super la ter'o'n...

— Ha... ha... ha... Kaj ĉi tiu grand'a mister'o amuz'as la tut'a'n kort'eg'o'n, kaj ni, kvazaŭ kamp'ar'an'o'j aŭ fos'ist'o'j, sci'as nenio'n pri la mirakl'o'j, far'at'a'j ĉe ni'a flank'o... Mizer'a sort'o de la egipt'a kron'princ'o! ...— rid'is Ramses.

Kiam li trankvil'iĝ'is, post du'a pet'o de Tutmozis li ordon'is transport'i Sar'a'n kun la infan'o el la ĉambr'o de la serv'ist'o'j en la palac'et'o'n, kiu'n en la unu'a'j tag'o'j okup'is Kama.

La serv'ist'o'j de la princ'o est'is rav'it'a'j per ĉi tiu ordon'o de la sinjor'o, kaj ĉiu'j serv'ist'in'o'j, sklav'o'j, eĉ skrib'ist'o'j akompan'is Sar'a'n al la nov'a loĝ'ej'o kun muzik'o kaj ĝoj'a'j kri'o'j.

La Fenici'an'in'o, aŭd'int'e la bru'o'n, demand'is pri la kaŭz'o.

Kiam oni respond'is al ŝi, ke Sar'a jam re'ven'is al la favor'o'j de la princ'o, kaj trans'loĝ'iĝ'is el la dom'o de la sklav'o'j en la palac'o'n, la eks - pastr'in'o furioz'ant'a al'vok'is al si Ramses'o'n.

La princ'o ven'is.

— Jen kiel vi ag'as kun mi! ...— kri'is Kama, ne reg'ant'a si'n plu. — Tiel do? ... Vi promes'is al mi, ke mi est'os vi'a unu'a vir'in'o, sed antaŭ ol la lun'o tra'kur'is du'on'o'n de la ĉiel'o, vi romp'is la promes'o'n? ... Ebl'e vi pens'as, ke la venĝ'o de Astarte fal'as nur sur pastr'in'o'j'n, kaj ne ating'as princ'o'j'n? ...

— Dir'u al vi'a Astarte, ke ŝi neniam minac'u la princ'o'j'n, ali'e ankaŭ ŝi ir'os en la ĉambr'o'n de la sklav'o'j— respond'is trankvil'e la princ'o.

— Mi kompren'as! — kri'is Kama. — Mi ir'os al la sklav'o'j, ebl'e eĉ en la mal'liber'ej'o'n, kaj vi dum'e pas'ig'os la nokt'o'j'n ĉe vi'a Hebre'in'o! ... Jen kiel vi pag'as al mi, kiu for'las'is por vi la di'in'o'n, kiu al'tir'is sur mi'a'n kap'o'n la mal'ben'o'n... Al mi, kiu ne hav'as eĉ unu trankvil'a'n hor'o'n, kiu perd'is por vi la jun'ec'o'n, viv'o'n, eĉ anim'o'n! ...

La princ'o konfes'is en si'a kor'o, ke efektiv'e Kama mult'e ofer'is por li, kaj li ek'sent'is pent'o'n.

— Mi ne est'is kaj mi ne est'os ĉe Sar'a— respond'is li. — Sed ĉu mal'util'as vi'n, ke la mal'feliĉ'a vir'in'o re'e ricev'os komfort'o'n kaj pov'os nutr'i si'a'n infan'o'n?

La Fenici'an'in'o ek'trem'is. Ŝi lev'is supr'e'n la kun'prem'it'a'j'n pugn'o'j'n, star'iĝ'is ŝi'a'j har'o'j, kaj en la okul'o'j ek'flam'is la mal'pur'a fajr'o de la mal'am'o.

— Tiel vi respond'as al mi? ... La Hebre'in'o est'is mal'feliĉ'a, ĉar vi el'pel'is ŝi'n el la palac'o; kaj mi dev'as est'i kontent'a, kvankam la di'o'j el'pel'is mi'n el ĉiu'j templ'o'j... Kaj mi'a anim'o... la anim'o de la pastr'in'o, kiu dron'as en larm'o'j kaj tim'o, ĉu ĝi ne valor'as por vi pli mult'e ol tiu hebre'a bastard'o, kiu... ho... ne viv'u plu... kiu'n...

— Silent'u! ...— kri'is la princ'o, ferm'ant'e al ŝi la buŝ'o'n.

Ŝi posten'iĝ'is tim'ig'it'a.

— Mal'permes'it'e do est'as eĉ plend'i pri mi'a mizer'o? ...— demand'is ŝi. — Sed se vi tiel zorg'as pri la infan'o, kial vi ŝtel'is mi'n el la templ'o, kial vi promes'is, ke mi est'os ĉe vi la unu'a vir'in'o? ... Gard'u vi'n, ke Egipt'o, ek'kon'int'e mi'a'n sort'o'n, ne nom'u vi'n ĵur'romp'ant'o! ...

La princ'o balanc'is la kap'o'n kaj rid'et'is. Fin'e li sid'iĝ'is kaj dir'is:
— Ver'e, mi'a instru'ist'o est'is prav'a, avert'ant'e mi'n kontraŭ la vir'in'o'j. Vi est'as kiel matur'a persik'o por la okul'o'j de la hom'o, kies lang'o'n sek'ig'is la soif'o... Sed nur ŝajn'e... Ĉar ve al mal'saĝ'ul'o, kiu kuraĝ'os dis'mord'i la bel'a'n frukt'o'n: anstataŭ re'freŝ'ig'a dolĉ'o li trov'os nest'o'n de vesp'o'j kiu'j vund'os al li ne nur la lip'o'j'n, sed ankaŭ la kor'o'n.

— Vi jam plend'as? ... Eĉ tiu'n ĉi hont'o'n mi dev'as sufer'i, mi kiu ofer'is al vi mi'a'n pastr'in'a'n rang'o'n kaj ĉast'ec'o'n! ...

La princ'o daŭr'ig'is balanc'i la kap'o'n kaj rid'et'i.

— Mi neniam pens'is, ke pov'as real'iĝ'i la fabel'o, rakont'at'a de la kamp'ar'an'o'j, kiam ili prepar'iĝ'as por dorm'i. Hodiaŭ mi vid'as, ke jes Aŭskult'u do Kama, vi ebl'e pri'pens'os kaj ne dev'ig'os mi'n for'pren'i mi'a'n bon'a'n vol'o'n, kiu'n mi hav'as por vi.

— Li vol'as nun rakont'i fabel'o'j'n! ...— respond'is la pastr'in'o mal'dolĉ'e. — Vi jam rakont'is al mi unu, kaj mi bon'e sukces'is, obe'int'e ĝi'n...

— Ĉi tiu sen'dub'e est'os util'a por vi, se nur vi vol'os ĝi'n kompren'i...

— Ĉu est'os en ĝi io pri hebre'a'j infan'aĉ'o'j? ...

— Kaj pri pastr'in'o'j. Sed aŭskult'u atent'e: Tio okaz'is, antaŭ tre long'e en la sam'a urb'o Pi - Bast. 1 Foj'e la princ'o Satni, sur la plac'o antaŭ la templ'o de Ptah, ek'vid'is tre bel'a'n vir'in'o'n. Ŝi est'is pli bel'a ol ĉiu'j, kiu'j'n li iam ajn renkont'is, kaj, pli grav'a afer'o, ŝi hav'is sur si mult'e da or'o. Ŝi ekstrem'e ek'plaĉ'is al la princ'o. Li ek'sci'is, kiu ŝi est'as, kaj kiam oni dir'is al li, ke ŝi est'as fil'in'o de la ĉef'pastr'o de Pi - Babst, li send'is al ŝi si'a'n ĉeval'estr'o'n kun jen'a propon'o:
” Mi don'os al vi dek or'a'j'n ring'o'j'n, se vi pas'ig'os kun mi unu mal'long'a'n hor'o'n. ”
La ĉeval'estr'o ir'is al la bel'a Thubui kaj ripet'is al ŝi la vort'o'j'n de la princ'o Satni. La sinjor'in'o aŭskult'is li'n favor'e kaj respond'is, kiel konven'as al bon'e eduk'it'a fraŭl'in'o: ” Mi est'as fil'in'o de ĉef'pastr'o, mi est'as ĉast'a knab'in'o, ne vir'in'o mal'pur'a. Se do vi, princ'o, vol'as hav'i la plezur'o'n kon'iĝ'i kun mi, ven'u en mi'a'n dom'o'n, kie ĉio est'os prepar'it'a, kaj kie ni'a'j rilat'o'j est'os gard'it'a'j de la ĉikan'o'j de la vir'in'o'j de la tut'a strat'o. ”

1 aŭtentik'a rakont'o

La princ'o Satni sekv'is la fraŭl'in'o'n Thubui al la super'a etaĝ'o en ŝi'a'j'n ĉambr'o'j'n, kies mur'o'j est'is kovr'it'a'j per lapis - lazuli kaj pal'e - verd'a emajl'o. Est'is tie mult'a'j lit'o'j, kovr'it'a'j per reĝ'a tol'o kaj ne mal'mult'e da unu'pied'a'j tabl'et'o'j, ŝarĝ'it'a'j per or'a'j pokal'o'j. Oni plen'ig'is unu pokal'o'n per vin'o kaj don'is ĝi'n al la princ'o. Thubui dir'is: ” Bon'vol'u trink'i” . La princ'o respond'is:
” Vi sci'as ja, ke mi ne ven'is por trink'i vin'o'n” . Ili tamen sid'iĝ'is al la festen'o. Thubui hav'is long'a'n, ne'tra'vid'ebl'a'n vest'o'n, ferm'it'a'n ĝis la kol'o. Kiam la princ'o vol'is ŝi'n kis'i, ŝi for'puŝ'is li'n kaj dir'is:
” Tiu ĉi dom'o est'os vi'a dom'o. Memor'u tamen, ke mi ne est'as mal'ĉast'ul'in'o, sed pur'a vir'in'o. Do se vi vol'as, ke mi obe'u vi'n, ĵur'u al mi la fidel'ec'o'n kaj testament'u al mi vi'a'n hav'o'n. ”
” Ven'u do ĉi tie'n skrib'ist'o! ”— ek'kri'is la princ'o. Kiam oni al'konduk'is li'n, Satni ordon'is skrib'i edz'iĝ'a'n akt'o'n, per kiu li ced'is la tut'a'n si'a'n mon'o'n kaj bien'o'j'n je la nom'o de Thubui.

Post unu hor'o oni sci'ig'is al la princ'o, ke mal'supr'e atend'as li'a'j infan'o'j. Tiam Thubui for'las'is li'n, sed tuj re'ven'is en vest'o el diafan'a tul'o. Satni re'e vol'is ŝi'n ĉirkaŭ'pren'i, sed ŝi for'puŝ'is li'n, dir'ant'e:
” Ĉi tiu dom'o est'os vi'a dom'o. Sed ĉar mi ne est'as mal'ĉast'ul'in'o, sed pur'a knab'in'o, se do vi vol'as mi'n posed'i, far'u vi'a'j infan'o'j akt'o'n pri la rezign'o de la hav'o, por ke ili post'e ne proces'u kun mi'a'j infan'o'j. ”
Satni al'vok'is si'a'j'n infan'o'j'n supr'e'n kaj ordon'is al ili sub'skrib'i la akt'o'n pri la ced'o. La infan'o'j obe'is. Sed kiam la princ'o, ekscit'it'a per la long'a kontraŭ'star'o, vol'is proksim'iĝ'i al Thubui, ŝi re'e de'ten'is li'n...

” Ĉi tiu dom'o est'os vi'a dom'o— dir'is ŝi. — Sed mi ne est'as la unu'a ven'int'a, mi est'as pur'a virg'ul'in'o. Se vi am'as mi'n, ordon'u mort'ig'i vi'a'j'n infan'o'j'n, por ke ili iam ne sen'ig'u la mi'a'j'n je la hav'o... ”
— Kia long'a rakont'o! ...— inter'romp'is mal'pacienc'e Kama.

— Ĉi tuj est'os fin'it'a— respond'is la princ'o. — Jen, Kama, la respond'o de Satni:
” Se vi tio'n dezir'as, plen'um'iĝ'u la krim'o! ...”
Oni ne bezon'is ripet'i tio'n al Thubui. Antaŭ la okul'o'j de la patr'o ŝi ordon'is mort'ig'i la infan'o'j'n, kaj ili'a'j'n sang'ant'a'j'n membr'o'j'n ŝi ĵet'is tra la fenestr'o al hund'o'j kaj kat'o'j, Nur tiam Satni en'ir'is en ŝi'a'n ĉambr'o'n kaj kuŝ'iĝ'is sur ŝi'a ebon'a lit'o, inkrust'it'a per ebur'o.

— Thubui bon'e far'is, ne kred'ant'e al la vort'o'j de vir'o'j— dir'is koler'e la Fenici'an'in'o.

— Sed Satni far'is ankoraŭ pli bon'e— respond'is la princ'o— li vek'iĝ'is, ĉar li'a terur'a krim'o est'is nur sonĝ'o... Ankaŭ vi, Kama, memor'u, ke la plej cert'a rimed'o vek'i vir'o'n el li'a am'a delir'o est'as ĵet'i mal'ben'o'j'n sur li'a'n fil'o'n.

— Est'u trankvil'a, sinjor'o, neniam plu mi parol'os al vi pri mi'a mal'feliĉ'o, nek pri vi'a fil'o— mal'gaj'e respond'is la Fenici'an'in'o.

— Kaj mi ne re'pren'os mi'a'n favor'o'n por vi kaj vi est'os feliĉ'a— fin'is Ramses.

XV

Jam eĉ inter la popol'o komenc'is dis'vast'iĝ'i minac'a'j nov'aĵ'o'j pri la Libi'an'o'j. Oni rakont'is, ke la barbar'a'j soldat'o'j, eks'ig'it'a'j de la pastr'o'j, rev'e'ant'e en si'a'n patr'uj'o'n en la komenc'o pet'is almoz'o'n, post'e ŝtel'is kaj fin'e komenc'is rab'i kaj brul'ig'i egipt'a'j'n kamp'ar'o'j'n, mort'ig'ant'e ili'a'j'n loĝ'ant'o'j'n.

Tia'manier'e, en la daŭr'o de kelk'e da tag'o'j est'is atak'it'a'j kaj detru'it'a'j la urb'o'j: Ĥinensu, Pimat kaj Kas'a, sud'e de la lag'o Moeris. Sam'e oaz'o Uit - Mehe. La tut'a okcident'a lim'o de la regn'o est'is en danĝer'o, eĉ el Teremethis komenc'is for'kur'i la loĝ'ant'o'j. Ankaŭ en tiu ĉirkaŭ'aĵ'o, de la bord'o'j de la mar'o aper'is libi'a'j band'o'j, send'it'a'j, oni dir'is, de la terur'a ĉef'o musavasa, kiu en la tut'a dezert'o, ŝajn'as, proklam'is sankt'a'n milit'o'n kontraŭ Egipt'o.

Tial, se vesper'e la okcident'a zon'o de la ĉiel'o est'is tro long'e ruĝ'a, terur'o fal'is sur la loĝ'ant'o'j'n de Pi - Bast. Hom'o'j amas'iĝ'is en la strat'o'j, unu'j sur'ir'is la plat'a'j'n tegment'o'j'n kaj de tie anonc'is, ke ili vid'as brul'o'n en Menuf aŭ Seĥem; ali'a'j, malgraŭ la krepusk'o, rimark'is la for'kur'ant'a'j'n loĝ'ant'o'j'n, aŭ la libi'a'j'n band'o'j'n, marŝ'ant'a'j'n al Pi - Bast en long'a'j, nigr'a'j vic'o'j.

Malgraŭ la mal'trankvil'o de la loĝ'ant'ar'o, la estr'o'j de la nomes'o'j entrepren'is nenio'n, ĉar la centr'a'j pov'o'j send'is al ili nenia'j'n ordon'o'j'n.

La princ'o Ramses sci'is pri la mal'trankvil'o de la popol'o kaj vid'is la indiferent'ec'o'n de la ĉef'o'j de Pi - Bast. Furioz'a koler'o ek'reg'is li'n, ke li ricev'as nenia'j'n ordon'o'j'n el Memfis'o, kaj ke nek Mefres, nek Metezufis parol'as kun li pri la alarm'a stat'o de la regn'o.

Fin'e li ĉes'is vizit'i la regiment'o'j'n, lok'it'a'j'n apud Pi - Bast, kaj anstataŭ'e, kolekt'int'e en la palac'o'n la tut'a'n nobel'a'n jun'ul'ar'o'n, li amuz'iĝ'is kaj festen'is, sufok'ant'e en la kor'o la indign'o'n kontraŭ la pastr'o'j kaj la mal'trankvil'o'n pri la sort'o de la ŝtat'o.

— Vi vid'os! ... dir'is li foj'e al Tutmozis— la sankt'a'j profet'o'j al'konduk'os nun al tio, ke musavasa okup'os Mal'supr'a'n Egipt'o'n, kaj ni est'os dev'ig'it'a'j for'kur'i Teb'o'j'n, se ne al Sunnu, se de tie ne for'pel'os ni'n Etiopi'an'o'j...

— Vi dir'is la ver'o'n— respond'is Tutmozis— ke ni'a'j estr'o'j ag'as, kvazaŭ ili est'us perfid'ul'o'j.

La unu'a'n tag'o'n de la monat'o Hetori ( aŭgust'o, septembr'o) est'is en la palac'o de la kron'princ'o la plej grand'a festen'o. Oni komenc'is la amuz'o'j'n je la du'a post la tag'mez'o, kaj antaŭ la sub'ir'o de la sun'o ĉiu'j jam est'is ebri'a'j. Bel'a est'is la festen'o: la vir'o'j kaj vir'in'o'j si'n tren'is sur la plank'o, sur'verŝ'it'a per vin'o, sur'ŝut'it'a per flor'o'j kaj fragment'o'j de romp'it'a'j kruĉ'o'j.

La princ'o est'is la plej konsci'a el ĉiu'j. Li ankoraŭ ne kuŝ'is, sed sid'is en apog'seĝ'o, ten'ant'e sur la genu'o'j du bel'a'j'n dan'cistin'o'j'n, el kiu'j unu verŝ'is al li vin'o'n en la buŝ'o'n, ali'a parfum'o'j'n sur la kap'o'n.

En tiu ĉi moment'o en'ir'is en la salon'o'n adjutant'o kaj trans'paŝ'int'e kelk'e da ebri'a'j festen'ant'o'j, proksim'iĝ'is al la kron'princ'o:
— Nobl'a sinjor'o— murmur'et'is li— la sankt'a'j Mefres kaj Mentezufis dezir'as parol'i kun vi...

La vic - reĝ'o for'puŝ'is la knab'in'o'j'n kaj ruĝ'a, en makul'it'a vest'o, ir'is ŝancel'iĝ'ant'e supr'e'n en si'a'n ĉambr'o'n.

Vid'ant'e li'n, Mefres kaj Mentezufis ek'rigard'is unu la ali'a'n.

— Kio'n vi dezir'as, ekscelenc'o'j? — demand'is la princ'o, fal'ant'e sur seĝ'o'n.

— Mi ne sci'as, ĉu vi pov'os aŭskult'i ni'n... — respond'is la embaras'it'a Mentezufis.

— Vi pens'as, ke mi est'as ebri'a? — ek'kri'is la princ'o. — Ne tim'u... hodiaŭ la tut'a Egipt'o est'as tiel frenez'a, aŭ mal'saĝ'a, ke ĉe la drink'ul'o'j rest'is ankoraŭ plej mult'e da prudent'o...

La pastr'o'j mal'gaj'iĝ'is, sed Mentezufis komenc'is:
— Vi'a ekscelenc'o sci'as, ke ni'a sinjor'o kaj la plej alt'a kolegi'o decid'is eks'ig'i du'dek mil dung'it'a'j'n soldat'o'j'n...

— Mi kvazaŭ ne sci'as... — inter'romp'is la kron'princ'o. — Vi ne nur ne bon'vol'is demand'i mi'a'n konsil'o'n por tiel saĝ'a decid'o, sed eĉ ne bon'vol'is sci'ig'i al mi, ke vi jam dis'pel'is kvar regiment'o'j'n, kaj ke ĉi tiu'j hom'o'j, puŝ'at'a'j de mal'sat'o, atak'as ni'a'j'n urb'o'j'n...

— Ŝajn'as al mi, ke vi'a ekscelenc'o juĝ'as la ordon'o'j'n de la sankt'ec'o... — inter'met'is Mentezufis.

— Ne de li'a sankt'ec'o! ...— ek'kri'is la princ'o, pied'frap'ant'e— sed de la perfid'ul'o'j, profit'ant'a'j la mal'san'o'n de mi'a patr'o kaj estr'o, kiu'j vol'as vend'i la ŝtat'o'n al Asiri'an'o'j kaj Libi'an'o'j! ...

La pastr'o'j ŝton'iĝ'is. Tia'j'n vort'o'j'n neniu ankoraŭ Egipt'an'o dir'is al la la pastr'o'j.

— Permes'u, princ'o, ni re'ven'os post kelk'e da hor'o'j, kiam vi trankvil'iĝ'os... — dir'is Mefres.

— Tio ne est'as neces'a. Mi sci'as, kio far'iĝ'as ĉe ni'a okcident'a lim'o... Aŭ pli ĝust'e ne mi sci'as, sed mi'a'j kuir'ist'o'j, mi'a'j knab'o'j de la ĉeval'ej'o, kaj vaz'lav'ist'in'o'j... Ebl'e do vi bon'vol'os nun, respekt'ind'a'j patr'o'j, mal'kovr'i ankaŭ al mi vi'a'j'n plan'o'j'n...

Mentezufis pren'is indiferent'a'n mien'o'n kaj dir'is:
— Libi'an'o'j ek'ribel'is kaj komenc'as kolekt'i band'o'j'n, por atak'i Egipt'o'n.

— Mi kompren'as.

— Laŭ la ordon'o de li'a sankt'ec'o— daŭr'ig'is Mentezufis— kaj de plej alt'a kolegi'o, vi'a ekscelenc'o dev'as kolekt'i la arme'o'j'n de Mal'supr'a Egipt'o kaj detru'i la ribel'ant'o'j'n.

— Kie est'as la ordon'o?

Mentezufis el'tir'is el sub la vest'o pergamen'o'n kun sigel'o'j kaj don'is ĝi'n al la princ'o.

— De ĉi tiu moment'o mi est'as do la ĉef'a milit'estr'o kaj la plej alt'a ĉef'o de ĉi tiu provinc'o?

— Est'as tiel, kiel vi dir'is.

— Kaj mi hav'as la rajt'o'n part'o'pren'i kun vi en milit'a konsil'a kun'sid'o?

— Nepr'e... — respond'is Mefres. — Kvankam en la nun'a moment'o...

— Sid'iĝ'u— inter'romp'is la princ'o.

Ambaŭ pastr'o'j plen'um'is la ordon'o'n.

— Mi demand'as vi'n, ĉar tio est'as neces'a por mi'a'j plan'o'j:
kial oni eks'ig'is la libi'a'j'n regiment'o'j'n?

— Kaj oni eks'ig'os ali'a'j'n— al'don'is viv'e Mentezufis. — La plej alt'a kolegi'o vol'as si'n liber'ig'i de du'dek mil plej mult'e'kost'a'j soldat'o'j, por liver'i al la trezor'ej'o de li'a sankt'ec'o kvar mil talent'o'j'n jar'e, sen kiu'j la reĝ'a kort'eg'o pov'as si'n trov'i sen rimed'o'j...

— Kio ne minac'as plej mizer'a'n el la egipt'a'j pastr'o'j! ...— inter'met'is la princ'o.

— Vi forges'as, ekscelenc'o, ke ne konven'as nom'i pastr'o'n mizer'a— respond'is Mentezufis. — Kaj se ili neniam rest'as sen rimed'o'j, tio est'as la merit'o de ili'a moder'a viv'o.

— En tia okaz'o do la statu'o'j trink'as la vin'o'n, ĉiu'tag'e al'port'at'a'n en la templ'o'j'n, kaj la ŝton'a'j di'o'j ornam'as si'a'j'n vir'in'o'j'n per or'o kaj juvel'o'j— mok'is la princ'o. — Sed ni las'u vi'a'n moder'o'n! ... La pastr'a kolegi'o ne tial dis'pel'is du'dek mil soldat'o'j'n kaj mal'ferm'as la pord'eg'o'j'n de Egipt'o al bandit'o'j ne por plen'ig'i la trezor'ej'o'n de la faraon'o...

— Sed? ...

— Sed por plaĉ'i al la reĝ'o Assar. Kaj ĉar li'a sankt'ec'o ne konsent'is ced'i Fenici'o'n al Asiri'an'o'j, vi vol'as mal'fort'ig'i la ŝtat'o'n ali'manier'e: dis'pel'ant'e la dung'it'o'j'n kaj kaŭz'ant'e milit'o'n ĉe ni'a okcident'a lim'o...

— Mi al'vok'as la di'o'j'n kiel atest'ant'o'j'n, ke vi'a ekscelenc'o mir'ig'as ni'n! ...— ek'kri'is Mentezufis.

— La ombr'o'j de la faraon'o'j pli fort'e mir'us, aŭd'int'e, ke en la sam'a Egipt'o, kie oni en'katen'ig'is la reĝ'a'n pov'o'n, iu ĥalde'a tromp'ist'o influ'as la sort'o'n de la ŝtat'o...

— Mi ne kred'as al mi'a'j orel'o'j! ...— respond'is Mentezufis.

— Kio'n vi dir'as pri iu Ĥalde'an'o? ...

La vic - reĝ'o malic'e rid'is.

— Mi parol'as pri Beroes... Se vi, sankt'a vir'o, ne aŭd'is pri li, demand'u la respekt'ind'a'n Mefreson, kaj se ankaŭ li forges'is, si'n turn'u al Herhor kaj Pentuer... Jen la grand'a mister'o de vi'a'j templ'o'j! ... Fremd'ul'o, kiu kiel ŝtel'ist'o penetr'is Egipt'o'n, trud'as al la membr'o'j de la plej alt'a kolegi'o traktat'o'n tiel mal'honor'a'n, ke ni pov'us ĝi'n sub'skrib'i nur post mal'venk'o'j, nur perd'int'e ĉiu'j'n regiment'o'j'n kaj ambaŭ ĉef'urb'o'j'n... Kaj pri'pens'u: tio'n far'is unu hom'o, kred'ebl'e spion'o de la reĝ'o Assar! ... Kaj ni'a'j saĝ'ul'o'j tiel las'is si'n sorĉ'i per li'a elokvent'ec'o, ke kiam la faraon'o ne permes'is al ili ced'i Fenici'o'n, ili almenaŭ dis'pel'as regiment'o'j'n kaj kaŭz'as milit'o'n ĉe la okcident'a lim'o... Ĉu oni iam aŭd'is io'n simil'a'n? ...— daŭr'ig'is la princ'o, kiu ne pov'is si'n reg'i plu. — Kiam est'as la plej favor'a moment'o por pli'grand'ig'i la arme'o'n ĝis tri'cent mil hom'o'j kaj puŝ'i ĝi'n al ninivo, la pi'a'j frenez'ul'o'j dis'pel'as du'dek mil soldat'o'j'n kaj ek'brul'ig'as la propr'a'n dom'o'n! ...

Mefres, rigid'a kaj pal'a, aŭskult'is la mok'o'j'n. Fin'e li ek'parol'is:
— Mi ne sci'as, nobl'a sinjor'o, el kiu font'o vi ĉerp'is la sci'ig'o'j'n? ... Est'u ĝi sam'e pur'a, kiel la kor'o'j de la an'o'j de la plej alt'a kolegi'o! Ni supoz'u tamen, ke vi est'as prav'a, ke iu ĥalde'a pastr'o sukces'is konvink'i la kolegi'o'n sub'skrib'i mal'profit'a'n traktat'o'n kun Asiri'o. Se tiel est'as, de kie vi sci'as, ke tiu pastr'o ne est'is send'it'o de la di'o'j, kiu'j per li'a buŝ'o avert'is ni'n pri la danĝer'o, pend'ant'a super Egipt'o? ...

— De kiam Ĥalde'an'o'j ĝu'as ĉe ni tia'n konfid'o'n? — demand'is la princ'o.

— La ĥalde'a'j pastr'o'j est'as la pli aĝ'a'j frat'o'j de la egipt'a'j— inter'met'is Mentezufis.

— Do ebl'e ankaŭ la asiri'a reĝ'o est'as la super'ul'o de la faraon'o? — dir'is la princ'o.

— Ne blasfem'u vi'a ekscelenc'o— sever'e inter'romp'is Mefres. — Vi sen'pri'pens'e fos'as en la plej sankt'a'j mister'o'j; tio est'is danĝer'a eĉ por pli grand'a'j ol vi! ...

— Bon'e, mi ne fos'os. Sed kiel ek'kon'i, ke unu Ĥalde'an'o est'as send'it'o de la di'o'j, ali'a— spion'o de la reĝ'o Assar?

— Per la mirakl'o'j— respond'is Mefres. — Se, laŭ vi'a ordon'o; princ'o, ĉi tiu ĉambr'o plen'iĝ'us per spirit'o'j, se ne'vid'ebl'a'j fort'o'j lev'us vi'n en la aer'o'n, ni dir'us, ke vi est'as instrument'o de la sen'mort'a'j kaj ni obe'us vi'a'n konsil'o'n...

Ramses lev'is la ŝultr'o'j'n.

— Ankaŭ mi vid'is spirit'o'j'n: tio est'is jun'a knab'in'o... Ankaŭ mi vid'is en la cirk'o art'ist'o'n, kiu kuŝ'is en la aer'o...

— Sed vi ne rimark'is la mal'dik'a'j'n ŝnur'o'j'n, kiu'j'n ten'is en la dent'o'j li'a'j kvar help'ant'o'j... — inter'romp'is Mentezufis.

La princ'o re'e ek'rid'is. Re'memor'int'e, kio'n Tutmozis rakont'is al li pri la di'serv'o'j de Mefres, li dir'is per mok'a ton'o:
— En la temp'o de la reĝ'o Ĥeopso iu ĉef'pastr'o vol'is nepr'e flug'i en la aer'o! Por tio li preĝ'is al la di'o'j, kaj al si'a'j sub'ul'o'j li ordon'is observ'i, ĉu ne lev'as li'n ne'vid'ebl'a'j fort'o'j. Kaj kio'n vi dir'os sankt'a'j patr'o'j? De tiu moment'o ne pas'is eĉ unu tag'o, en kiu la profet'o'j ne cert'ig'is la ĉef'pastr'o'n, ke li lev'iĝ'as en la aer'o'n, ne tre alt'e'n, nur unu fingr'o'n de la plank'o... Sed kio est'as al vi'a ekscelenc'o? — demand'is li subit'e Mefreson.

Efektiv'e la ĉef'pastr'o, aŭskult'ant'e si'a'n propr'a'n histori'o'n, ek'ŝancel'iĝ'is sur la seĝ'o, kaj fal'us, se li'n ne sub'ten'us Mentezufis.

Ramses konfuz'iĝ'is. Li don'is al la mal'jun'ul'o akv'o'n, frot'is al li la frunt'o'n kaj tempi'o'j'n per vinagr'o, komenc'is mal'varm'ig'i li'n per vent'um'il'o...

Baldaŭ la sankt'a Mefres re'konsci'iĝ'is. Li lev'iĝ'is de la seĝ'o kaj dir'is al Mentezufis:
— Ni jam pov'as for'ir'i, ŝajn'as al mi?

— Ankaŭ mi tiel pens'as.

— Kaj mi kio'n dev'as far'i? — demand'is la princ'o, sent'ant'e, ke okaz'is io mal'bon'a.

— Plen'um'i la dev'o'j'n de la ĉef'a milit'estr'o— respond'is mal'varm'e Mentezufis.

Ambaŭ pastr'o'j ceremoni'e salut'is la princ'o'n kaj for'ir'is. La vic - reĝ'o est'is jam tut'e mal'ebri'a, sed grand'a ŝarĝ'o fal'is sur li'a'n kor'o'n. Li kompren'is, ke li far'is du grav'a'j'n erar'o'j'n: li konfes'is al la pastr'o'j, ke li kon'as ili'a'n grand'a'n sekret'o'n, kaj sen'kompat'e mok'is Mefreson.

Li don'us unu jar'o'n de si'a viv'o, se li pov'us for'ig'i el ili'a memor'o la tut'a'n ebri'ul'a'n parol'ad'o'n. Sed est'is jam tro mal'fru'e.

” Oni ne pov'as ne'i— pens'is li— mi perfid'is mi'n kaj akir'is du mort'a'j'n mal'amik'o'j'n. Sed kio'n far'i! La batal'o komenc'iĝ'as en moment'o mal'plej favor'a por mi... Sed ni ir'u antaŭ'e'n. Pli ol unu faraon'o ja batal'is kontraŭ la pastr'ar'o kaj venk'is ĝi'n, eĉ ne hav'ant'e potenc'a'j'n lig'an'o'j'n... ”
Tamen li tiel klar'e sent'is la danĝer'o'n de si'a situaci'o, ke li tuj ĵur'is, per la sankt'a kap'o de si'a patr'o, ke li neniam plu trink'os tro mult'e da vin'o.

Li ordon'is al'vok'i tutmozison. La konfid'at'o aper'is tuj, tut'e mal'ebri'a.

— Ni hav'as la milit'o'n kaj mi est'as la ĉef'a milit'estr'o— dir'is la kron'princ'o.

Tutmozis si'n klin'is ĝis la plank'o.

— Kaj mi neniam plu ebri'iĝ'os— al'don'is ia princ'o. — Ĉu vi sci'as kial?

— Ĉef'o dev'as evit'i vin'o'n kaj ebri'ig'ant'a'j'n parfum'o'j'n— respond'is Tutmozis.

— Mi forges'is pri tio kaj mi babil'is al la pastr'o'j mi'a'n sekret'o'n...

— Kiu'n? — demand'is Tutmozis kun tim'o.

— Ke mi mal'am'as ili'n kaj ke mi mok'as ili'a'j'n mirakl'o'j'n...

— Tio ne est'as grav'a. Kred'ebl'e ili neniam cel'is la am'o'n de la hom'o'j.

— Kaj ke mi kon'as ili'a'j'n politik'a'j'n sekret'o'j'n— al'don'is la princ'o.

— Aaa! ...— sibl'is Tutmozis. — Tio est'is super'flu'a...

— Ne grav'e... ne grav'e... — daŭr'ig'is Ramses. Send'u tuj kur'ist'o'j'n al la regiment'o'j, por ke morgaŭ maten'e ĉiu'j ĉef'o'j kun'ven'u al la milit'a konsil'a kun'sid'o. Ordon'u ek'brul'ig'i la alarm'a'j'n signal'o'j'n, por ke ĉiu'j arme'o'j de Mal'supr'a Egipt'o marŝ'u al la okcident'a lim'o. Ir'u al la nomarĥ'o kaj ordon'u al li, ke li sci'ig'u al la ali'a'j la neces'o'n kolekt'i nutr'aĵ'o'n, vest'o'j'n kaj arm'il'o'j'n.

— Ni hav'os embaras'o'n kun Nil'o— inter'romp'is Tutmozis.

— Kaj tial oni halt'ig'u ĉiu'j'n ŝip'o'j'n kaj ŝip'et'o'j'n en la brak'o'j de Nil'o, por la transport'o de la arme'o... Oni dev'as ankaŭ al'vok'i la nomarĥ'o'j'n, por ke ili prepar'u rezerv'a'j'n regiment'o'j'n...

Dum'e Mefres kaj Mentezufis re'ven'is en si'a'j'n loĝ'ej'o'j'n apud la templ'o de Ptah. Kiam ili rest'is sol'a'j, en la ĉel'o, la ĉef'pastr'o lev'is la man'o'j'n al la ĉiel'o kaj ek'kri'is:
— Tri'o de la sen'mort'a'j di'o'j: Oziris'o, Izid'o kaj Horus'o, sav'u Egipt'o'n de la pere'o! ... De kiam ekzist'as la mond'o, neniu faraon'o dir'is tiom da blasfem'o'j, kiom ni aŭd'is hodiaŭ de ĉi tiu bub'o! ... Kio'n mi dir'as, faraon'o? ... Neniu mal'amik'o de Egipt'o, neniu Ĥet'o, Fenici'an'o, Libi'an'o kuraĝ'us tiel ofend'i la pastr'a'n ne'tuŝ'ebl'ec'o'n...

— La vin'o far'as la hom'o'n tra'vid'ebl'a— respond'is Mentezufis— Nido de vipur'o'j loĝ'as en ĉi tiu jun'a kor'o... Li mal'respekt'as la pastr'o'j'n, mok'as la mirakl'o'j'n, ne kred'as la di'o'j'n! ...

— Plej mult'e mir'ig'as mi'n— dir'is medit'e Mentezufis— de kie li sci'as pri ni'a inter'konsent'o kun Beroes? Ĉar mi ĵur'as, ke li kon'as, ĝi'n.

— Oni terur'e perfid'is ni'n— respond'is Mefres, kapt'ant'e si'n je la kap'o.

— Tre strang'a afer'o! Vi ja est'is kvar...

— Tut'e ne kvar. Pri Beroes ja sci'is la super'a pastr'in'o de Izid'o, du pastr'o'j, kiu'j montr'is al li la voj'o'n al la templ'o de Set, kaj la pastr'o, kiu akcept'is li'n ĉe la pord'eg'o... Atend'u! ...— dir'is Mefres. — Ĉi tiu pastr'o la tut'a'n temp'o'n rest'is en la kel'o... Se li aŭskult'is? ...

— En ĉiu okaz'o li ne vend'is la sekret'o'n al bub'o, sed al iu pli serioz'a. Kaj tio est'as danĝer'a! ...

Ĉe la pord'o ek'frap'is la ĉef'pastr'o de la templ'o de Ptah, la sankt'a Sem.

— Pac'o al vi— dir'is li, en'ir'ant'e.

— Ben'o al vi'a kor'o.

— Mi ven'is, ĉar vi tiel lev'as la voĉ'o'j'n, kvazaŭ okaz'is mal'feliĉ'o. La milit'o kontraŭ la mizer'a Libi'an'o, mi pens'as, ne tim'ig'as vi'n? ...— dir'is Sem.

— Kia est'as vi'a opini'o pri la kron'princ'o? — inter'romp'is li'n Mentezufis.

— Mi pens'as, ke li dev'as est'i tre kontent'a de la milit'o kaj de si'a nov'a rang'o. Jen ver'a hero'o! Kiam mi rigard'as li'n; mi re'memor'as la leon'o'n de Ramses... Ĉi tiu jun'a hom'o ne ŝancel'iĝ'us sol'a si'n ĵet'i kontraŭ ĉiu'j libi'a'j band'o'j kaj, ver'e, pov'as dis'pel'i ili'n.

— Ĉi tiu knab'o— dir'is Mefres— pov'as renvers'i ĉiu'j'n ni'a'j'n templ'o'j'n kaj for'strek'i Egipt'o'n el la kart'o de la mond'o.

La sankt'a Sem rapid'e pren'is or'a'n amulet'o'n, kiu'n li port'is sur la brust'o, kaj murmur'et'is:
— For'kur'u, mal'bon'a'j vort'o'j, en la dezert'o'n... For'ir'u kaj ne persekut'u la just'ul'o'j'n! ... Kio'n rakont'as vi'a ekscelenc'o! ...— dir'is li pli laŭt'e per riproĉ'a ton'o.

— La nobl'a Mefres dir'as la ver'o'n— ek'kri'is Mentezufis. — La kap'o ek'dolor'us vi'n kaj la ventr'o, se la hom'a'j lip'o'j pov'us ripet'i la blasfem'o'j'n, kiu'j'n ni aŭd'is hodiaŭ de ĉi tiu jun'ul'o.

— Ne ŝerc'u, profet'o— indign'is la ĉef'pastr'o Sem. — Mi prefer'e ek'kred'us, ke la akv'o brul'as, kaj la aer'o esting'as, ol tio'n, ke Ramses blasfem'as! ...

— Li far'is tio'n ŝajn'e ebri'a— inter'met'is malic'e Mefres.

— Eĉ tiam... Mi ne ne'as, ke li est'as sen'konsider'a kaj diboĉ'ul'o. Sed blasfem'i? ...

— Tia est'is ankaŭ ni'a opini'o— daŭr'ig'is Mentezufis. — Kaj ni est'is tiel cert'a'j, ke ni kon'as li'a'n karakter'o'n, ke kiam li re'ven'is el la templ'o de Hator, ni eĉ ĉes'is kontrol'i li'n...

— Vi vol'is ŝpar'i la mon'o'n, pag'at'a'n al la gard'ist'o'j— inter'met'is Mefres. — Vi vid'as, kia est'as la rezultat'o de la mal'zorg'o, ŝajn'e mal'grand'a! ...

— Sed kio okaz'is? — demand'is mal'pacienc'e Sem.

— Mi rakont'os mal'long'e: la kron'princ'o mok'as la di'o'j'n...

— Oh! ...

— Li juĝ'as la ordon'o'j'n de la faraon'o...

— Ĉu tio est'as ebl'a? ...

— La membr'o'j'n de la plej alt'a kolegi'o li nom'as perfid'ul'o'j...

— Sed...

— Kaj de iu li ek'sci'is pri la al'ven'o de Beroes, eĉ pri la inter'parol'ad'o kun Mefres, Herhor kaj Pentuer en la templ'o de Set...

La ĉef'pastr'o Sem si'n kapt'is per ambaŭ man'o'j je la kap'o kaj komenc'is kur'i en la ĉel'o.

— Ne ebl'e! ...— dir'is li. — Ne ebl'e... Ĉu iu ĵet'is sorĉ'o'n sur la jun'ul'o'n? ... Ebl'e tiu fenici'a pastr'in'o, kiu'n li ŝtel'is el la templ'o? ...

Al Mentezufis la rimark'o ŝajn'is tiel traf'a, ke li ek'rigard'is Mefreson. Sed la incit'it'a ĉef'pastr'o ne las'is si'n distr'i de si'a'j ide'o'j.

— Ni vid'os— respond'is li. — Antaŭ'e oni dev'as esplor'i, por ke ni sci'u, kio'n far'is la princ'o, tag'o'n post tag'o, de la moment'o de la re'ven'o el la templ'o de Hator. Li hav'is tro da liber'o, tro da rilat'o'j kun la mal'fidel'ul'o'j kaj mal'amik'o'j de Egipt'o. Kaj vi, nobl'a Sem, help'os ni'n...

Post tiu ĉi decid'o, la ĉef'pastr'o Sem tuj en la sekv'int'a tag'o ordon'is al'vok'i la popol'o'n al solen'a di'serv'o en la templ'o'n de Ptah.

La pastr'o'j herold'o'j star'iĝ'is en la strat'kruc'o'j, plac'o'j, eĉ kamp'o'j kaj ĉie al'vok'is la popol'o'n per trumpet'o'j kaj flut'o'j. Kaj ĉiam, kiam kolekt'iĝ'is sufiĉ'a nombr'o da aŭskult'ant'o'j, ili anonc'is, ke en la templ'o de Ptah dum tri tag'o'j est'os solen'a'j preĝ'o'j kaj procesi'o'j, por ke la bon'a di'o ben'u la egipt'a'j'n arm'il'o'j'n kaj pere'ig'u Libi'an'o'j'n; kaj send'u al ili'a ĉef'o, musavasa lepr'o'n, blind'ec'o'n kaj frenez'o'n.

Ĉio far'iĝ'is, kiel dezir'is la pastr'o'j. De la maten'o ĝis la mal'fru'a nokt'o la simpl'a popol'o, hom'o'j de ĉiu'j meti'o'j, kolekt'iĝ'is apud la mur'o'j de la templ'o; la aristokrat'ar'o kaj riĉ'a'j burĝ'o'j kun'ven'is en la ekster'a vestibl'o la pastr'o'j lok'a'j kaj de la najbar'a'j nomes'o'j far'is ofer'o'j'n al la di'o kaj preĝ'is en la plej sankt'a kapel'o.

Tri'foj'e ĉiu'tag'e el'ir'is solen'a procesi'o, dum kiu oni port'is la respekt'ind'a'n statu'o'n de la di'o en or'a ŝip'et'o, kovr'it'a per kurten'o'j. La popol'o fal'is sur la vizaĝ'o'n kaj laŭt'e konfes'is si'a'j'n pek'o'j'n; la profet'o'j, nombr'e dis'sem'it'a'j en la amas'o, per konform'a'j demand'o'j facil'ig'is al ĝi la pent'o'n. La sam'o est'is en la vestibl'o de la templ'o. Sed ĉar la alt'rang'a'j kaj riĉ'a'j hom'o'j ne am'is si'n kulp'ig'i laŭt'e, la sankt'a'j patr'o'j konduk'is la pent'ant'o'j'n flank'e, kaj mal'laŭt'e don'is al ili konsil'o'j'n kaj admon'o'j'n.

Tag'mez'e la ceremoni'o est'is plej solen'a. En tiu hor'o ven'is la soldat'o'j marŝ'ant'a'j okcident'e'n, por ricev'i la ben'o'n de la pastr'o'j kaj re'freŝ'ig'i la pov'o'n de si'a'j amulet'o'j, kiu'j posed'is la ec'o'n mal'fort'ig'i la frap'o'j'n de la mal'amik'o'j.

Ia'foj'e tondr'is en la templ'o, kaj nokt'e fulm'is super la pilon'o'j. Tio est'is la sign'o, ke la bon'a di'o favor'e aŭskult'is ies preĝ'o'j'n, aŭ ke li parol'as kun la pastr'o'j.

Kiam post la fin'it'a solen'o la tri ĉef'pastr'o'j, Sem, Mefres kaj Mentezufis kun'ven'is por intim'a inter'parol'ad'o, la situaci'o jam est'is klar'a.

La di'serv'o al'port'is al la templ'o ĉirkaŭ kvar'dek talent'o'j'n da profit'o; sed ĉirkaŭ ses'dek talent'o'j'n oni el'spez'is por donac'o'j aŭ pag'o de ŝuld'o'j de divers'a'j aristokrat'o'j kaj de alt'a'j an'o'j de la milit'ist'ar'o.

Oni kolekt'is jen'a'j'n sci'ig'o'j'n:
En la arme'o rond'ir'is fam'o, ke tuj kiam la princ'o Ramses sur'ir'os tron'o'n, li komenc'os milit'o'n kontraŭ Asiri'o, kiu don'os grand'a'j'n profit'o'j'n al la part'o'pren'ant'o'j. Plej mal'alt'a soldat'o, oni dir'is, ne re'ven'os de la milit'ir'o sen mil draĥm'o'j, se ne pli mult'e.

En la popol'o oni murmur'et'is, ke kiam la faraon'o venk'int'e re'ven'os el ninivo, li donac'os sklav'o'j'n al ĉiu'j kamp'ar'an'o'j kaj por mult'a'j jar'o'j liber'ig'os Egipt'o'n de la impost'o'j.

La aristokrat'ar'o pens'is, ke la nov'a faraon'o, antaŭ ĉio, for'pren'os de la pastr'o'j kaj re'don'os al la nobel'ul'ar'o ĉiu'j'n bien'o'j'n, kiu'j far'iĝ'is propr'aĵ'o de la templ'o'j, kiel re'pag'o de ŝuld'o'j.

Oni parol'is ankaŭ, ke la est'ont'a faraon'o reg'os absolut'e, sen la plej alt'a pastr'a kolegi'o.

Fin'e, en ĉiu'j klas'o'j oni est'is konvink'it'a'j, ke la princ'o Ramses, por cert'ig'i al si la help'o'n de Fenici'an'o'j, konvert'iĝ'is al la kult'o de la di'in'o istar kaj est'is por ŝi special'e pi'a. En ĉiu okaz'o est'is cert'e, ke la princ'o vizit'is foj'e nokt'e la templ'o'n de istar kaj vid'is tie ia'j'n mirakl'o'j'n. Krom tio, inter riĉ'a'j Azi'an'o'j rond'ir'is fam'o'j, ke Ramses ofer'is al la templ'o grand'a'j'n donac'o'j'n kaj ricev'is por tio pastr'in'o'n, kiu dev'is pli'fort'ig'i li'a'n kred'o'n.

Ĉiu'j'n ĉi sci'ig'o'j'n kolekt'is la nobl'a Sem kaj li'a'j pastr'o'j. La pastr'o'j Mefres kaj Mentezufis komunik'is al li ali'a'n nov'aĵ'o'n, kiu ven'is al ili el Memfis'o.

Tio est'is la pastr'o Osoĥor, kiu akcept'is la Ĥalde'a'n pastr'o'n kaj far'ant'o'n de mirakl'o'j, Beroeson en la templ'o de Set. Post du monat'o'j Osoĥor, edz'ig'ant'e si'a'n fil'in'o'n, donac'is al ŝi riĉ'a'j'n juvel'o'j'n kaj aĉet'is al la nov'a'j ge'edz'o'j grand'a'n bien'o'n. Ĉar Osoĥor ne hav'is grand'a'j'n en'spez'o'j'n, oni suspekt'is, ke la pastr'o aŭskult'is la inter'parol'ad'o'n de Beroes kun la egipt'a'j alt'rang'ul'o'j, vend'is post'e la sekret'o'n de la traktat'o al Fenici'an'o'j kaj ricev'is de ili grand'a'n riĉ'aĵ'o'n.

Aŭskult'int'e ĉio'n, la ĉef'pastr'o Sem dir'is:
— Se la sankt'a Beroes ver'e est'as mirakl'o'far'ant'o, li'n demand'u, antaŭ ĉio, ĉu Osoĥor perfid'is la sekret'o'n? ...— — Oni demand'is li'n— respond'is Mefres— sed la sankt'a vir'o dir'is, ke li vol'as silent'i en ĉi tiu afer'o. Li al'don'is ankaŭ, ke eĉ se iu aŭd'is la inter'parol'ad'o'n kaj komunik'is la sekret'o'n al Fenici'an'o'j, tio ne mal'util'os Egipt'o'n, nek Ĥalde'o'n. Do se oni trov'os la kulp'ul'o'n, oni dev'as pardon'i li'n.

— Sankt'a! ... Ver'e sankt'a vir'o! ...— murmur'et'is Sem.

— Sed kio'n vi'a ekscelenc'o— dir'is Mefres al Sem— pens'as pri la kron'princ'o kaj pri la mal'trankvil'o, kiu'n kaŭz'is li'a ag'ad'o?

— Mi dir'os la sam'o'n, kio'n dir'is Beroes: la kron'princ'o ne mal'util'os Egipt'o'n, oni do dev'as est'i indulg'a...

— Ĉi tiu jun'ul'o mok'as la di'o'j'n kaj mirakl'o'j'n, en'ir'as en fremd'a'j'n templ'o'j'n, ribel'ig'as la popol'o'n... Tio ne est'as mal'grand'a'j afer'o'j! ...— parol'is mal'dolĉ'e Mefres, kiu ne pov'is forges'i, ke Ramses tiel mal'ĝentil'e rid'is li'a'j'n pi'a'j'n proced'o'j'n.

La ĉef'pastr'o Sem am'is Ramses'o'n, li do respond'is kun bon'kor'a rid'et'o:
— Kiu kamp'ar'an'o en Egipt'o ne dezir'us hav'i sklav'o'n, por for'las'i la mal'facil'a'n labor'o'n kaj ĝu'i la dolĉ'a'n ripoz'o'n? Kaj ĉu ekzist'as hom'o en la mond'o, kiu ne rev'as ne pag'i impost'o'j'n?

Por tio, kio'n li pag'as al la trezor'ej'o, li'a'j infan'o'j, edz'in'o kaj li mem pov'us aĉet'i elegant'a'j'n vest'o'j'n kaj ĝu'i divers'a'j'n plezur'o'j'n!

— La mal'diligent'ec'o kaj la tro'a'j el'spez'o'j mal'bon'ig'as la hom'o'n— dir'is Mentezufis.

— Kiu soldat'o— daŭr'ig'is Sem— ne dezir'as milit'o'n kaj akir'o'n da mil draĥm'o'j, aŭ eĉ pli grand'a'n? Mi ankaŭ demand'as vi'n, patr'o'j, kiu faraon'o, kiu nomarĥ'o, kiu nobel'ul'o pag'as volont'e si'a'j'n ŝuld'o'j'n kaj rigard'as strab'e la riĉ'aĵ'o'j'n de la templ'o'j? ...

— Sen'di'a avid'ec'o! — murmur'et'is Mefres.

— Kaj fin'e— dir'is Sem— kiu kron'princ'o ne rev'is mal'grand'ig'i pov'o'n de la pastr'o'j? kiu faraon'o, en la komenc'o de si'a reg'ad'o, ne vol'is for'sku'i de si la influ'o'n de la plej alt'a kolegi'o?

— Vi'a'j vort'o'j est'as plen'a'j de saĝ'o— dir'is Mefres— sed al kio pov'as al'konduk'i?

— Al tio, ke vi ne kulp'ig'u la kron'princ'o'n al la plej alt'a kolegi'o. Ne ekzist'as ja tribunal'o, kiu kondamn'us la princ'o'n pro tio, ke la kampan'o'j dezir'us ne pag'i impost'o'j'n, aŭ ke la soldat'o'j vol'as milit'o'n. Kontraŭ'e, vi pov'us ricev'i riproĉ'o'j'n. Ĉar se tag'o'n post tag'o vi est'us observ'int'a'j la kron'princ'o'n, kaj halt'ig'int'a'j li'a'j'n mal'grand'a'j'n erar'o'j'n, ne ekzist'us hodiaŭ la piramid'o de kulp'ig'o'j, kiu'j ceter'e est'as sen'baz'a'j.

En tia'j afer'o'j ne est'as grav'e, ke la hom'o'j hav'as inklin'o'n al la pek'o, ĉar ili ĉiam hav'is ĝi'n. Sed danĝer'e est'as, ke ni ne gard'is ili'n. Ni'a sankt'a river'o, la patr'in'o de Egipt'o, baldaŭ plen'ig'us la kanal'o'j'n per ŝlim'o, la inĝenier'o'j ĉes'us si'n okup'i pri ĝi.

— Kaj kio'n dir'os vi'a ekscelenc'o pri la insult'o'j, kiu'j'n permes'is al si la princ'o en la inter'parol'ad'o kun ni? Ĉu vi pardon'os al li la terur'a'j'n mok'o'j'n al la mirakl'o'j? ...— demand'is Mefres.

— La jun'a hom'o fort'e ofend'is mi'a'n pi'ec'o'n...

— Ofend'as si'n mem, kiu parol'as kun ebri'a— respond'is Sem. Vi'a'j ekscelenc'o'j, ceter'e, eĉ ne hav'is rajt'o'n parol'i pri la plej grav'a'j ŝtat'a'j afer'o'j kun la princ'o, kiam li est'is ebri'a... Vi est'is ankaŭ mal'prav'a'j, nom'ant'e ebri'a'n hom'o'n milit'estr'o. Estr'o de la arme'o dev'as est'i plen'e konsci'a.

— Mi klin'iĝ'as antaŭ vi'a saĝ'o— dir'is Mefres— sed mi voĉ'don'as por prezent'i plend'o'n kontraŭ la kron'princ'o al la plej alt'a kolegi'o.

— Mi voĉ'don'as kontraŭ la plend'o— respond'is energi'e Sem. — La kolegi'o dev'as ek'sci'i pri ĉiu'j ag'o'j de la princ'o, per simpl'a raport'o, ne per plend'o.

— Mi ankaŭ est'as kontraŭ la plend'o— dir'is Mentezufis.

La ĉef'pastr'o, vid'ant'e, ke li hav'as kontraŭ si du voĉ'o'j'n, dev'is ced'i kun si'a postul'o pri plend'o. Sed li ek'memor'is la mal'respekt'o'n kaj kaŝ'is la mal'amik'ec'o'n en si'a kor'o.

XVI

Laŭ konsil'o de la astr'olog'o'j, la ĉef'a part'o de la arme'o de vis for'las'i Pi - Bast'o'n la sep'a'n de Hator, ĉar ĉi tiu tag'o est'is” bon'a, bon'a, bon'a” . La di'o'j en la ĉiel'o, kaj la hom'o'j sur la ter'o ĝoj'is pro la venk'o de Ra je la mal'amik'o'j; ĉiu, kiu ven'is en la mond'o'n en ĉi tiu tag'o, dev'is mort'i en mal'fru'a mal'jun'ec'o kaj ĉirkaŭ'it'a de respekt'o.

Tio est'is ankaŭ tag'o favor'a por graved'a'j vir'in'o'j kaj por komerc'ist'o'j de teks'aĵ'o'j, mal'bon'a por ran'o'j kaj mus'o'j.

De la moment'o, en kiu Ramses ricev'is la ĉef'a'n komand'o'n, li febr'e si'n ĵet'is al la labor'o. Li mem akcept'is ĉiu'n ven'ant'a'n regiment'o'n, kontrol'is la arm'il'o'j'n, vest'o'j'n kaj tend'ar'o'j'n. Li mem salut'is la rekrut'o'j'n kaj instig'is ili'n al diligent'ec'o en la manovr'o'j por la pere'ig'o de la mal'amik'o'j kaj por la glor'o de la faraon'o. Li prezid'is en ĉiu milit'a konsil'a kun'ven'o, ĉe'est'is ĉe la esplor'o de ĉiu spion'o, kaj ĉiu'n nov'aĵ'o'n pri la mov'ad'o de la egipt'a'j arme'o'j kaj pri la situaci'o de la mal'amik'o sign'is sur kart'o per propr'a man'o.

Li tiel rapid'e pas'is de unu lok'o al ali'a, ke atend'at'a ĉie li tamen fal'is ĉiam, kvazaŭ akcipitr'o. Maten'e li est'is sud'e de PiBast, por revizi'i la nutr'aĵ'o'n; post unu hor'o li aper'is nord'e de la urb'o kaj mal'kovr'is, ke en la regiment'o Ieb mank'as cent kvin'dek hom'o'j. Ĉirkaŭ la vesper'o li ating'is la avan'gard'o'n, vid'is la trans'pas'o'n trans la brak'o'n de Nil'o kaj far'is revu'o'n de cent milit'a'j vetur'il'o'j.

La sankt'a Mentezufis, kiu kiel rajt'ig'it'o de Herhor bon'e kon'is la milit'a'n art'o'n, ĉiu'moment'e dev'is admir'i li'n.

— Vi sci'as— dir'is li al Sem kaj Mefres— ke mi ne am'as la kron'princ'o'n, de la temp'o, kiam mi rimark'is li'a'n mal'bon'ec'o'n kaj mal'sincer'ec'o'n. Sed est'u Oziris'o mi'a atest'ant'o, ke la jun'ul'o est'as nask'it'a general'o. Mi dir'os al vi afer'o'n ne'kred'ebl'a'n:
ni kolekt'os ni'a'j'n fort'o'j'n ĉe la lim'o tri aŭ kvar tag'o'j'n pli fru'e, ol oni pov'is supoz'i. Libi'an'o'j jam perd'is la milit'o'n, kvankam ili ne aŭd'is ankoraŭ la fajf'o'n de ni'a'j sag'o'j! ...

— Tiom pli danĝer'a est'as por ni tia faraon'o... — inter'met'is Mefres kun obstin'o, kiu karakteriz'as la mal'jun'ul'o'j'n.

Ĉirkaŭ la vesper'o, la ses'a'n de Hator, la princ'o Ramses si'n ban'is kaj anonc'is al la stab'o, ke morgaŭ du hor'o'j'n antaŭ la lev'iĝ'o de la sun'o oni ek'ir'os.

— Kaj nun mi vol'as dorm'i— fin'is li.

Sed est'is pli facil'e vol'i, ol dorm'i.

En la tut'a urb'o svarm'is la soldat'o'j, kaj apud la palac'o de la kron'princ'o est'is la tend'ar'o de regiment'o, kiu manĝ'is, trink'is kaj kant'is, tut'e ne pens'ant'e pri la ripoz'o.

La princ'o for'ir'is en la plej mal'proksim'a'n ĉambr'o'n, sed eĉ tie li ne pov'is si'n sen'vest'ig'i. Ĉiu'minut'e al'kur'is iu adjutant'o kun tut'e ne'grav'a raport'o aŭ por pet'i ordon'o'j'n en demand'o, kiu'n li pov'us solv'i mem. Oni al'konduk'is spion'o'j'n, kiu'j al'port'is neniu'j'n nov'aĵ'o'j'n; ven'is grand'a'j sinjor'o'j kun mal'grand'a sekv'ant'ar'o, por propon'i al la princ'o si'a'j'n serv'o'j'n kiel mem'vol'ul'o'j. Insist'e frap'is fenici'a'j komerc'ist'o'j, dezir'ant'e far'i kontrakt'o'j'n pri la liver'ad'o, aŭ liver'ant'o'j, plend'ant'a'j pri la postul'em'o de la general'o'j.

Ne mank'is eĉ antaŭ'dir'ist'o'j kaj astr'olog'o'j, kiu'j en la last'a moment'o antaŭ la ek'marŝ'o vol'is far'i horoskop'o'j'n al la princ'o, kaj sorĉ'ist'o'j, kiu'j hav'is fid'ind'a'j'n amulet'o'j'n kontraŭ la sag'o'j.

Ĉiu'j ĉi hom'o'j vol'is super'fort'e penetr'i en la ĉambr'o'n de la princ'o, ĉiu el ili opini'is, ke en si'a man'o li ten'as la sort'o'n de la milit'o kaj en tia'j cirkonstanc'o'j la etiket'o mal'aper'as.

La kron'princ'o pacienc'e akcept'is ĉiu'j'n, kiu'j ven'is kun pli mal'pli grav'a'j afer'o'j. Sed kiam post astr'olog'o en'glit'is en la ĉambr'o'n unu el la princ'a'j vir'in'o'j kun riproĉ'o, ke ver'ŝajn'e Ramses ne am'as ŝi'n plu, ĉar li ne adiaŭ'is ŝi'n, kaj kiam post kvar'on'hor'o sub la fenestr'o aŭd'iĝ'is plor'o'j de ali'a am'at'in'o, Ramses perd'is la pacienc'o'n.

Li al'vok'is tutmozison kaj dir'is al li:
— Sid'u en ĉi tiu ĉambr'o kaj, se tio plaĉ'as al vi, konsol'u la vir'in'o'j'n de mi'a dom'o. Mi kaŝ'os mi'n ie en la ĝarden'o, ĉar ali'e mi ne ek'dorm'os kaj morgaŭ mi hav'os aspekt'o'n de kok'in'o, el'tir'it'a el put'o.

— Kie mi dev'as serĉ'i vi'n en okaz'o de bezon'o? — demand'is Tutmozis.

— Ne, ne! ...— rid'is la princ'o. — Nenie serĉ'u mi'n. Mi mem mi'n re'trov'os, kiam oni trumpet'os la alarm'o'n.

Dir'ant'e tio'n, la princ'o ĵet'is sur la ŝultr'o'j'n mantel'o'n kun kapuĉ'o kaj el'glit'is en la ĝarden'o'n.

Sed ankaŭ en la ĝarden'o svarm'is soldat'o'j, kuir'ist'a'j knab'o'j kaj ali'a'j serv'ist'o'j de la kron'princ'o; sur la tut'a teritori'o de la palac'o mal'aper'is la ord'o, kiel ordinar'e antaŭ la ek'marŝ'o. Rimark'int'e tio'n, Ramses si'n turn'is en plej dens'a'n part'o'n de la park'o, trov'is tie vin'ber'a'n laŭb'o'n kaj, kontent'a, si'n ĵet'is sur benk'o'n.

— Ĉi tie— murmur'et'is li— trov'os mi'n nek la pastr'o'j, nek la vir'in'o'j.

Baldaŭ li ek'dorm'is kiel ŝton'o.

De kelk'e da tag'o'j la Fenici'an'in'o Kama sent'is si'n mal'san'a.

Al la incit'o al'iĝ'is ia strang'a mal'fort'ec'o kaj dolor'o en la artik'o'j. Krom tio juk'is ŝi'n la vizaĝ'o kaj precip'e la frunt'o super la brov'o'j.

Ĉi tiu'j mal'grav'a'j simptom'o'j tiel mal'trankvil'ig'is ŝi'n, ke ŝi tut'e ĉes'is tim'i, ke oni ŝi'n mort'ig'os, sed anstataŭ'e ŝi sid'is sen'ĉes'e antaŭ la spegul'o, permes'int'e al la serv'ist'o'j far'i kio'n ili vol'as, se ili las'os ŝi'n trankvil'a. En ĉi tiu moment'o ŝi pens'is nek pri Ramses, nek pri la mal'am'at'a Sar'a; ŝi'a'n tut'a'n atent'o'n okup'is la makul'o'j sur la frunt'o, kiu'j'n ordinar'a okul'o eĉ ne pov'us rimark'i.

— Makul'o... jes, est'as makul'o'j... — dir'is ŝi al si, plen'a de tim'o. — Du... tri... Ho Astarte, vi ja ne vol'os tia'manier'e pun'i vi'a'n pastr'in'o'n! ... Pli bon'a est'us la mort'o... Sed kia mal'saĝ'aĵ'o! ... Kiam mi frot'as la frunt'o'n per la fingr'o'j, la makul'o'j far'iĝ'as pli ruĝ'a'j... Sen'dub'e io ek'mord'is mi'n, aŭ mi ŝmir'is mi'n per mal'pur'a ole'o... Mi lav'os mi'n kaj morgaŭ la makul'o'j ne ekzist'os plu...

Ven'is la morgaŭ'o, sed la makul'o'j ne mal'aper'is.

Ŝi al'vok'is serv'ist'in'o'n.

— Aŭskult'u— dir'is ŝi— ek'rigard'u mi'n.

Sed dir'ant'e tio'n, ŝi sid'iĝ'is en la mal'pli lum'ig'it'a part'o de la ĉambr'o.

— Aŭskult'u kaj rigard'u... — daŭr'ig'is ŝi per sufok'it'a voĉ'o.

— Ĉu...

Ĉu sur mi'a vizaĝ'o vi vid'as ia'j'n makul'o'j'n? ... Sed... ne proksim'iĝ'u! ...

— Mi vid'as nenio'n— respond'is la serv'ist'in'o.

— Nek sub la mal'dekstr'a okul'o? ... nek super la brov'o'j? .. — demand'is la Fenici'an'in'o, pli kaj pli incit'it'a.

— Bon'vol'u turn'i, sinjor'in'o, vi'a'n di'a'n vizaĝ'o'n al la lum'o— dir'is la serv'ist'in'o.

Kompren'ebl'e ĉi tiu postul'o ĵet'is Kama'n en furioz'o'n.

— For mizer'a! ...— kri'is ŝi— kaj ne montr'u vi'n al mi...

Kiam la serv'ist'in'o for'kur'is, ŝi'a sinjor'in'o febr'e si'n ĵet'is al la spegul'o kaj, mal'ferm'int'e kelk'e da pot'et'o'j, komenc'is ruĝ'e kolor'ig'i si'a'n vizaĝ'o'n per penik'o.

Antaŭ la vesper'o, sent'ant'e sen'ĉes'a'n dolor'o'n en la artik'o'j kaj mal'trankvil'o'n pli grand'a'n ol la dolor'o, ŝi ordon'is al'vok'i kurac'ist'o'n. Kiam oni dir'is al ŝi, ke li ven'is, ŝi ek'rigard'is la spegul'o'n kaj re'e atak'is ŝi'n kvazaŭ furioz'o. Ŝi ĵet'is la spegul'o'n sur la plank'o'n kaj kri'is kun plor'o, ke ŝi ne vol'as kurac'ist'o'n.

La tut'a'n ses'a'n de Hator ŝi manĝ'is nenio'n kaj vol'is vid'i neniu'n.

Kiam post la sub'ir'o de la sun'o en'ir'is sklav'in'o kun lum'o, Kama kuŝ'iĝ'is sur la lit'o kaj ĉirkaŭ'volv'is la kap'o'n per tuk'o. Ŝi ordon'is al la sklav'in'o for'ir'i plej rapid'e sid'iĝ'is en la apog'seĝ'o mal'proksim'e de la torĉ'o kaj pas'ig'is kelk'e da hor'o'j en du'on'dorm'a rigid'ec'o.

” Est'as nenia'j makul'o'j— pens'is ŝi— kaj se est'as, ili ne est'as tiu'j... Tio ne est'as la lepr'o... ”
— Di'o'j! ...— kri'is ŝi, si'n ĵet'ant'e sur la plank'o'n— ne pov'as est'i, ke mi... Di'o'j, sav'u! ... Mi re'ven'os en la templ'o'n... mi pent'o'far'os la tut'a'n mi'a'n viv'o'n...

Ŝi re'e trankvil'iĝ'is kaj re'e pens'is:
” Ne, tio ne est'as makul'o'j... De kelk'e da tag'o'j mi frot'as mi'a'n haŭt'o'n kaj tial ĝi est'as ruĝ'a... Ĉar kiel? ... Ĉu oni aŭd'is iam, ke pastr'in'o kaj vir'in'o de la kron'princ'o pov'as mal'san'iĝ'i je la lepr'o? ... Ho di'o'j, tio okaz'is neniam, de kiam ekzist'as la mond'o! ... Nur la fiŝ'ist'o'j, mal'liber'ul'o'j kaj mizer'a'j Hebre'o'j...

Ho, tiu mal'nobl'a Hebre'in'o, sur ŝi'n ĵet'u la lepr'o'n vi, fort'o'j ĉiel'a'j... ”
En la sam'a moment'o en la fenestr'o de la unu'a etaĝ'o pas'is ombr'o. Post'e ek'son'is murmur'et'o kaj de la kort'o en la mez'o'n de la ĉambr'o en'salt'is... la princ'o Ramses.

Kama rigid'iĝ'is. Subit'e ŝi kapt'is si'n je la kap'o kaj sen'lim'a terur'o larĝ'ig'is ŝi'a'j'n pupil'o'j'n.

— Lik'o'n? ...— murmur'et'is ŝi— Lik'o'n, vi ĉi tie? ... Vi pere'os! ... Oni persekut'as vi'n...

— Mi sci'as— respond'is la Grek'o, mok'e rid'ant'e. — Persekut'as mi'n ĉiu'j Fenici'an'o'j kaj la tut'a polic'o de li'a sankt'ec'o...

Kaj tamen— al'don'is li— mi est'as ĉe vi kaj mi est'is ĉe vi'a sinjor'o.

— Vi est'is ĉe la princ'o? ...

— Jes; en li'a propr'a ĉambr'o... Kaj mi las'us ponard'o'n en li'a brust'o, se mal'bon'a'j spirit'o'j ne est'us li'n for'ig'int'a'j... Ver'ŝajn'e vi'a am'ant'o ir'is al ali'a vir'in'o, ne al vi...

— Kio'n vi vol'as ĉi tie? ... For'kur'u! ...— murmur'et'is Kama.

— Sed kun vi— est'is li'a respond'o. — En la strat'o atend'as vetur'il'o, en kiu ni ating'os Nil'o'n, kaj tie mi'a ŝip'o...

— Ĉu vi frenez'iĝ'is? ... La urb'o kaj voj'o'j est'as plen'a'j de soldat'o'j...

— Ĝust'e tial mi pov'is en'ir'i en la palac'o'n kaj ni ambaŭ plej facil'e el'glit'os. Kolekt'u ĉiu'j'n juvel'o'j'n... Mi tuj re'ven'os kaj pren'os vi'n.

— Kie'n vi ir'as?

— Mi serĉ'os vi'a'n sinjor'o'n— respond'is li. — Mi ja ne for'ir'os, ne las'int'e al li memor'aĵ'o'n...

— Vi est'as frenez'a...

— Silent'u! ...— inter'romp'is li, pal'a de koler'o. — Vi ankoraŭ vol'as li'n defend'i? ...

La Fenici'an'in'o ek'ŝancel'iĝ'is, kun'prem'is la pugn'o'j'n, en ŝi'a'j okul'o'j ek'bril'is mal'bon'sign'a lum'o.

— Kaj se vi ne trov'os li'n? — demand'is ŝi.

— Mi mort'ig'os kelk'e da dorm'ant'a'j li'a'j soldat'o'j... mi met'os fajr'o'n sub la palac'o'n... Ceter'e, ĉu mi sci'as, kio'n mi far'os?

... Sed mi ne for'ir'os, ne las'int'e memor'aĵ'o'n...

La grand'a'j okul'o'j de la Fenici'an'in'o hav'is tiel terur'a'n esprim'o'n, ke Lik'o'n ek'mir'is.

— Kio est'as al vi? — demand'is li.

— Nenio. Aŭskult'u. Neniam vi est'is tiel simil'a al la princ'o, kiel hodiaŭ! ... Se do vi vol'as far'i io'n bon'a'n...

Ŝi proksim'ig'is la vizaĝ'o'n al li'a orel'o kaj komenc'is murmur'et'i.

La Grek'o aŭskult'is kun mir'o.

— Vir'in'o— dir'is li— la infer'o per vi parol'as... Jes, la suspekt'o fal'os sur li'n! ...

— Tio est'as pli bon'a ol la ponard'o— respond'is ŝi kun rid'o.

— Ĉu ne ver'e? ...

— Neniam tia ide'o ven'us en mi'a'n kap'o'n! ... Ebl'e pli bon'e est'us ili'n ambaŭ? ...

— Ne! ... Ŝi viv'u... Tio est'os mi'a venĝ'o...

— Kia perfid'a anim'o! ...— murmur'et'is Lik'o'n. — Sed vi plaĉ'as al mi... Ni reĝ'e pag'os al ili...

Li ir'is al la fenestr'o kaj mal'aper'is. Kama si'n el'klin'is por vid'i li'n kaj ekscit'it'a aŭskult'is, forges'int'e pri si mem.

Ebl'e kvar'on'o'n da hor'o post la for'ir'o de Lik'o'n, de la fig'a arb'ar'et'o ek'son'is terur'a vir'in'a kri'o. Ĝi ripet'iĝ'is kelk'e da foj'o'j kaj ek'silent'is.

Anstataŭ ĝoj'o la Fenici'an'in'o'n ek'reg'is tim'o. Ŝi fal'is sur la genu'o'j'n kaj per frenez'a'j okul'o'j rigard'is la mal'lum'a'n ĝarden'o'n.

Mal'supr'e ek'son'is mal'laŭt'a kur'ad'o, ek'krak'is kolon'o de la balkon'o kaj en la fenestr'o re'e aper'is Lik'o'n en nigr'a mantel'o. Li viv'eg'e spir'is, li'a'j man'o'j trem'is.

— Kie est'as la juvel'o'j? ...— murmur'et'is li.

— Las'u mi'n trankvil'a— respond'is ŝi.

La Grek'o kapt'is ŝi'n je la nuk'o.

— Mal'nobl'a! ...— dir'is li— ĉu vi ne kompren'as, ke antaŭ ol la sun'o lev'iĝ'os, oni mal'liber'ig'os vi'n kaj sufok'os post kelk'e da tag'o'j? ...

— Mi est'as mal'san'a.

— Kie est'as la juvel'o'j? ...

— Sub la lit'o.

Lik'o'n en'ir'is en la ĉambr'o'n, ĉe la lum'o de la torĉ'o el'tir'is pez'a'n kest'et'o'n, ĵet'is sur Kama'n mantel'o'n kaj tir'eg'is ŝi'n je la ŝultr'o.

— Ven'u. Kie est'as la pord'o, tra kiu en'ir'as al vi tiu... tiu vi'a sinjor'o? ...

— Las'u mi'n...

La Grek'o si'n klin'is super ŝi kaj murmur'et'is:
— Jes! ... vi pens'as, ke mi las'os vi'n ĉi tie? ... Hodiaŭ vi est'as por mi kiel hund'in'o, kiu perd'is la flar'kapabl'o'n... Sed vi dev'as sekv'i mi'n... Ek'sci'u vi'a sinjor'o, ke est'as iu pli bon'a ol li.

Li ŝtel'is pastr'in'o'n al di'in'o; mi for'pren'as al li la am'at'in'o'n...

— Mi dir'as al vi, ke mi est'as mal'san'a...

La Grek'o el'tir'is mal'dik'a'n ponard'o'n kaj apog'is ĝi'n sur ŝi'a nuk'o. Ŝi ek'trem'is kaj murmur'et'is:
— Mi jam ir'as...

Tra la kaŝ'it'a pord'o ili el'ir'is en la ĝarden'o'n. De la princ'a palac'o flug'is al ili murmur'ad'o de la soldat'o'j, kiu'j brul'ig'is fajr'o'j'n. Tie ĉi kaj tie, inter la arb'o'j, oni vid'is lum'o'j'n. De temp'o al temp'o pas'is preter ili iu serv'ist'o de la kron'princ'o. En la pord'eg'o halt'ig'is ili'n la gard'ist'o'j.

— Kiu ir'as?

— Teb'o'j— respond'is Lik'o'n.

Sen mal'help'o ili el'ir'is kaj mal'aper'is en la mal'larĝ'a'j strat'et'o'j de la fremd'ul'a kvartal'o de Pi - Bast.

Du hor'o'j'n antaŭ la lev'iĝ'o de la sun'o en la urb'o ek'son'is trumpet'o'j kaj tambur'o'j.

Tutmozis kuŝ'is ankoraŭ en profund'a dorm'o, kiam Ramses for'tir'is de li la mantel'o'n kaj ek'kri'is kun gaj'a rid'o:
— Lev'iĝ'u, vigl'a ĉef'o! ... La regiment'o'j jam ek'marŝ'is.

Tutmozis sid'iĝ'is sur la lit'o kaj frot'is la dorm'a'j'n okul'o'j'n.

— Ah, tio est'as vi, sinjor'o? ...— demand'is li, osced'ant'e. — Ĉu vi sat'dorm'is?

— Kiel neniam! — respond'is la princ'o.

— Kaj mi, mi dorm'us ankoraŭ.

Ili ambaŭ si'n ban'is, sur'met'is kamizol'o'j'n kaj du'on'kiras'o'j'n kaj sid'iĝ'is sur la ĉeval'o'j'n, kiu'j si'n ŝir'is el la man'o'j de la ĉeval'ist'o'j.

Tuj la kron'princ'o kun mal'grand'a sekv'ant'ar'o for'las'is la urb'o'n, preter'pas'ant'e sur la voj'o la kolon'o'j'n de la arme'o, mal'diligent'e marŝ'ant'a'j'n. Nil'o vast'e dis'verŝ'is si'a'j'n akv'o'j'n, kaj la princ'o vol'is vid'i person'e la trans'ir'ad'o'n de la kanal'o'j kaj river'a'j trans'ir'ej'o'j.

Kiam la sun'o lev'iĝ'is, la last'a milit'a vetur'il'o est'is jam mal'proksim'e de la urb'o, kaj la nobl'a nomarĥ'o de Pi - Bast parol'is al si'a'j serv'ist'o'j:
— Nun mi ir'as dorm'i, kaj ve al tiu, kiu vek'os mi'n antaŭ la vesper'a festen'o! Eĉ la di'a sun'o ripoz'as post ĉiu tag'o, kaj mi tut'e ne kuŝ'iĝ'is de la unu'a de Hator.

Apenaŭ li fin'is la laŭd'o'n de si'a vigl'ec'o, en'ir'is polic'a oficir'o kaj pet'is apart'a'n aŭdienc'o'n en tre grav'a afer'o.

— La ter'o en'glut'u vi'n! — murmur'et'is la alt'rang'ul'o.

Tamen li al'vok'is la oficir'o'n kaj demand'is mal'ĝentil'e:
— Ĉu oni ne pov'as atend'i kelk'e da hor'o'j? ... Nil'o ja ne for'kur'as...

— Okaz'is grand'a mal'feliĉ'o— respond'is la oficir'o. — La fil'o de la kron'princ'o est'as mort'ig'it'a...

— Kio? ... kiu? ...— kri'is la nomarĥ'o.

— La fil'o de la Hebre'in'o Sar'a.

— Kiu mort'ig'is? ... Kiam? ...

— Hodiaŭ nokt'e.

— Sed kiu pov'is tio'n far'i? ...

La oficir'o klin'is la kap'o'n kaj dis'etend'is la man'o'j'n.

— Mi demand'as, kiu mort'ig'is? ...— ripet'is la alt'rang'ul'o, pli terur'it'a ol koler'a.

— Bon'vol'u, sinjor'o, mem far'i la juĝ'a'n esplor'o'n. Mi'a buŝ'o ne ripet'os tio'n, kio'n aŭd'is mi'a'j orel'o'j.

La terur'o de la nomarĥ'o kresk'is. Li ordon'is al'konduk'i la serv'ist'o'j'n de Sar'a kaj sam'temp'e send'is al la ĉef'pastr'o Mefres.

Mentezufis, kiel reprezent'ant'o de la milit'a ministr'o, for'vetur'is kun la princ'o.

Mefres ven'is mir'ig'it'a. La nomarĥ'o ripet'is al li la nov'aĵ'o'n pri la mort'ig'o kaj pri tio, ke la polic'a oficir'o ne kuraĝ'as don'i klar'ig'o'j'n.

— Est'as atest'ant'o'j? — demand'is la ĉef'pastr'o.

— Ili atend'as la ordon'o'j'n de vi'a ekscelenc'o, sankt'a patr'o.

Oni en'konduk'is la pord'ist'o'n de Sar'a.

— Ĉu vi aŭd'is— demand'is li'n la nomarĥ'o, — ke la infan'o de vi'a sinjor'in'o est'as mort'ig'it'a?

La hom'o fal'is sur la plank'o'n kaj respond'is:
— Mi eĉ vid'is la nobl'a'j'n rest'aĵ'o'j'n, frakas'it'a'j'n sur la mur'o, kaj mi halt'ig'is ni'a'n sinjor'in'o'n, kiu kri'ant'a el'kur'is en la ĝarden'o'n...

— Kiam tio okaz'is?

— Hodiaŭ post la nokt'o'mez'o. Tuj post la al'ven'o de ni'a glor'a princ'o al ni'a sinjor'in'o... — respond'is la pord'ist'o. —— Kiel, do la princ'o est'is nokt'e ĉe vi'a sinjor'in'o? — demand'is Mefres.

— Vi dir'is, grand'a profet'o.

— Strang'e! — murmur'et'is Mefres al la nomarĥ'o.

La kuir'ist'in'o de Sar'a est'is la du'a atest'ant'o, la tri'a est'is la ĉambr'ist'in'o. Ambaŭ cert'ig'is, ke post la nokt'o'mez'o la kron'princ'o supr'e'n'ir'is en la ĉambr'o'n de Sar'a. Li pas'ig'is tie unu moment'o'n, post'e rapid'e el'kur'is en la ĝarden'o'n, kaj tuj post li aper'is la sinjor'in'o Sar'a, terur'e kri'ant'e.

— Sed la kron'princ'o la tut'a'n nokt'o'n ne el'ir'is el si'a ĉambr'o en la palac'o... — dir'is la nomarĥ'o.

La polic'a oficir'o ek'balanc'is la kap'o'n kaj anonc'is, ke en la antaŭ'ĉambr'o atend'as kelk'e da palac'a'j serv'ist'o'j.

Oni al'vok'is ili'n, la sankt'a Mefres don'is al ili kelk'e da demand'o'j, kaj montr'iĝ'is, ke la kron'princ'o... ne dorm'is en la palac'o. Li for'las'is si'a'n ĉambr'o'n antaŭ la nokt'o'mez'o kaj el'ir'is en la ĝarden'o'n; li re'ven'is, kiam ek'son'is la unu'a'j vek'a'j trumpet'o'j.

Kiam oni el'konduk'is la atest'ant'o'j'n, kaj la du alt'rang'ul'o'j rest'is sol'a'j, la nomarĥ'o kun ĝem'o si'n ĵet'is sur la plank'o'n, kaj antaŭ'sci'ig'is Mefreson, ke li est'as grav'e mal'san'a kaj ke li prefer'as perd'i la viv'o'n, ol konduk'i la juĝ'a'n esplor'o'n. La ĉef'pastr'o est'is tre pal'a, tre emoci'it'a, sed li respond'is ke oni dev'as klar'ig'i la demand'o'n pri la mort'ig'o, kaj li ordon'is al la nomarĥ'o, en la nom'o de la faraon'o, ir'i kun li en la loĝ'ej'o'n de Sar'a.

La ĝarden'o de la kron'princ'o est'is proksim'e, kaj la du alt'rang'ul'o'j baldaŭ ating'is la lok'o'n de la krim'o.

En'ir'int'e en la ĉambr'o'n de la unu'a etaĝ'o, ili ek'vid'is Sar'a'n, genu'ant'a'n ĉe la lul'il'o, en sin'ten'ad'o de vir'in'o, nutr'ant'a suĉ'infan'o'n. Sur la mur'o'j kaj plank'o est'is vid'ebl'a'j ruĝ'a'j, sang'a'j makul'o'j.

La nomarĥ'o tiel mal'fort'iĝ'is, ke li dev'is sid'iĝ'i; Mefres est'is trankvil'a. Li proksim'iĝ'is al Sar'a, tuŝ'is ŝi'a'n ŝultr'o'n kaj demand'is:
— Sinjor'in'o, ni ven'as en la nom'o de li'a sankt'ec'o...

Sar'a subit'e salt'e lev'iĝ'is, kaj ek'vid'int'e Mefreson, kri'is per terur'a voĉ'o:
— Mal'ben'o al vi! ... Vi vol'is hav'i hebre'a'n reĝ'o'n, kaj jen la reĝ'o... Ho mi mal'feliĉ'a, kial mi aŭskult'is vi'a'j'n perfid'a'j'n konsil'o'j'n...

Ŝi ŝancel'iĝ'is, re'e fal'is al la lul'il'o, ĝem'ant'e:
— Mi'a fil'et'o... mi'a mal'grand'a Set'i! ... Li est'is tiel bel'a, tiel saĝ'a... Ankoraŭ antaŭ moment'o li etend'is al mi la man'et'o'j'n... Jehov'o! ...— ek'kri'is ŝi— re'don'u li'n al mi... vi ja pov'as tio'n... Egipt'a'j di'o'j, Oziris'o... Horus'o... Izid'o... Izid'o, vi ja mem est'is patr'in'o! ... Ne ebl'e est'as, ke en la ĉiel'o neniu aŭskult'os mi'a'n pet'o'n... Tiel et'a infan'o... hien'o ek'kompat'us li'n...

La ĉef'pastr'o pren'is ŝi'n sub la brak'o'j kaj star'ig'is sur la pied'o'j. La ĉambr'o'n plen'ig'is la polic'an'o'j kaj serv'ist'o'j.

— Sar'a— dir'is la ĉef'pastr'o— en la nom'o de li'a sankt'ec'o la sinjor'o de Egipt'o mi postul'as kaj ordon'as, ke vi respond'u: kiu mort'ig'is vi'a'n fil'o'n?

Ŝi rigard'is antaŭ si kvazaŭ frenez'a kaj frot'is la frunt'o'n. La nomarĥ'o don'is al ŝi akv'o'n kun vin'o, kaj unu el la ĉe'est'ant'a'j vir'in'o'j ŝpruc'ig'is sur ŝi'n vinagr'o'n.

— En la nom'o de li'a sankt'ec'o— ripet'is Mefres— mi ordon'as al vi, Sar'a, dir'i la nom'o'n de la mort'ig'int'o...

La ĉe'est'ant'o'j komenc'is re'paŝ'i al la pord'o, la nomarĥ'o per mal'esper'a mov'o ŝtop'is al si la orel'o'j'n.

— Kiu mort'ig'is? ...— dir'is Sar'a per sufok'it'a voĉ'o, dron'ig'ant'e la rigard'o'n en la vizaĝ'o de Mefres. — Kiu mort'ig'is, vi demand'as? ... Mi kon'as vi'n, pastr'o'j! ... Mi kon'as vi'a'n just'ec'o'n...

— Kiu do? ...— insist'is Mefres.

— Mi! ...— kri'is Sar'a per ne'hom'a voĉ'o. — Mi mort'ig'is mi'a'n infan'o'n pro tio, ke vi far'is li'n Hebre'o.

— Tio est'as malv'er'o— sibl'is la ĉef'pastr'o.

— Mi! ... mi! ...— ripet'is Sar'a. — He, hom'o'j, kiu'j mi'n vid'as kaj aŭskult'as— ŝi turn'is si'n al la atest'ant'o'j— sci'u, ke mi mort'ig'is... mi... mi... mi! ...— kri'is ŝi, bat'ant'e si'a'n brust'o'n.

Ĉe tiel klar'a mem'kulp'ig'o la nomarĥ'o re'konsci'iĝ'is kaj rigard'is Sar'a'n kun kompat'o. La vir'in'o'j plor'is, la pord'ist'o viŝ'is la larm'o'j'n. Nur la sankt'a Mefres kun'prem'is la blu'a'j'n lip'o'j'n.

Fin'e li dir'is per laŭt'a voĉ'o, rigard'ant'e la polic'a'j'n ofic'ist'o'j'n:
— Serv'ist'o'j de li'a sankt'ec'o, mi trans'don'as al vi ĉi tiu'n vir'in'o'n, konduk'u ŝi'n al la juĝ'ej'a dom'o.

— Sed mi'a fil'o kun mi! ...— inter'romp'is Sar'a, si'n ĵet'ant'e al la lul'il'o.

— Kun vi... kun vi, mal'feliĉ'a vir'in'o— dir'is la nomarĥ'o kaj kovr'is si'a'n vizaĝ'o'n.

La alt'rang'ul'o'j el'ir'is el la ĉambr'o. La polic'a oficir'o ordon'is al'port'i port'il'o'n kaj kun sign'o'j de plej alt'a respekt'o konduk'is Sar'a'n mal'supr'e'n. La mal'feliĉ'a patr'in'o pren'is el la lul'il'o la sang'e makul'it'a'n volv'aĵ'o'n kaj sen kontraŭ'star'o sid'iĝ'is en la port'il'o'n.

Ĉiu'j serv'ist'o'j sekv'is ŝi'n ĝis la juĝ'ej'a dom'o.

Kiam Mefres kun la nomarĥ'o est'is re'ven'ant'a'j hejm'e'n tra la ĝarden'o, la kor'tuŝ'it'a polic'a oficir'o dir'is:
— Mi bedaŭr'as la vir'in'o'n! ...

— Just'e ŝi est'os pun'it'a... pro la mensog'o— respond'is la ĉef'pastr'o!

— Vi'a ekscelenc'o pens'as...

— Mi est'as cert'a, ke la di'o'j trov'os kaj kondamn'os la ver'a'n ul'o'n...

Ĉe la pord'et'o de la ĝarden'o bar'is al ili la voj'o'n la intendant'o de la palac'o de Kama, kri'ant'e:
— La Fenici'an'in'o for'est'as! ... Ŝi mal'aper'is en ĉi tiu nokt'o...

— Nov'a mal'feliĉ'o... — murmur'et'is la nomarĥ'o.

— Ne tim'u— dir'is Mefres— ŝi sekv'is la princ'o'n.

Per ĉi tiu'j respond'o'j la nobl'a nomarĥ'o kompren'is, ke la ĉef'pastr'o mal'am'as la princ'o'n, kaj la kor'o glaci'iĝ'is en li. Ĉar se oni pruv'os al Ramses, ke li mort'ig'is la propr'a'n fil'o'n, la kron'princ'o neniam sur'ir'os la patr'a'n tron'o'n, kaj la pez'a pastr'a jug'o ankoraŭ pli fort'e prem'eg'os Egipt'o'n.

La mal'ĝoj'o de la alt'rang'ul'o pli'grand'iĝ'is, kiam oni dir'is al li vesper'e, ke du kurac'ist'o'j de la templ'o de Hator esplor'int'e la kadavr'o'n de la infan'o, esprim'is la opini'o'n, ke nur vir'o pov'is plen'um'i la mort'ig'o'n. — Iu— dir'is ili— kapt'is per la dekstr'a man'o ambaŭ pied'et'o'j'n de la knab'o kaj frakas'is li'a'n kap'o'n je la mur'o. La man'o de Sar'a ne pov'us ĉirkaŭ'pren'i ambaŭ pied'et'o'j'n, sur kiu'j ceter'e est'is re'kon'ebl'a'j post'e'sign'o'j de grand'a'j fingr'o'j.

Post ĉi tiu klar'ig'o, la ĉef'pastr'o Mefres, akompan'at'a de Sem, ir'is en la mal'liber'ej'o'n de Sar'a kaj en la nom'o de ĉiu'j egipt'a'j kaj fremd'a'j di'o'j ĵur'e pet'is ŝi'n, ke ŝi konfes'u, ke ne ŝi est'as kulp'a pri la mort'o de infan'o, kaj ke ŝi pri'skrib'u, kia'n aspekt'o'n hav'is la krim'ul'o.

— Ni kred'os al vi'a'j vort'o'j— dir'is Mefres— kaj vi tuj est'os liber'a.

Sed Sar'a, anstataŭ est'i tuŝ'it'a per tia'j pruv'o'j de bon'vol'o, terur'e ek'koler'is.

— Ŝakal'o'j— kri'is ŝi— ne sufiĉ'as al vi du ofer'o'j, vi dezir'as ankoraŭ nov'a'j'n? ... Mi tio'n far'is, mal'feliĉ'a, mi... ĉar kiu ali'a est'us sufiĉ'e mal'nobl'a por mort'ig'i infan'o'n? ... Mal'grand'a'n infan'o'n, kiu mal'util'is neniu'n! ..

— Ĉu vi sci'as, obstin'a vir'in'o, kio minac'as vi'n? — demand'is la sankt'a Mefres. — Tri tag'o'j'n vi ten'os sur la brak'o la kadavr'o'n de vi'a infan'o, kaj post'e vi ir'os en mal'liber'ej'o'n por dek kvin jar'o'j.

— Nur tri tag'o'j'n? — ripet'is ŝi. — Sed mi, por la etern'ec'o mi ne vol'as dis'iĝ'i de li, de mi'a mal'grand'a Set'i... Ne en la mal'liber'ej'o'n, sed en la tomb'o'n mi ir'os kun li, kaj ni'a sinjor'o ordon'os kun'e ni'n en'ter'ig'i.

Kiam la ĉef'pastr'o'j for'las'is Sar'a'n, la plej pi'a Sem dir'is:
— Pli ol unu foj'o'n mi vid'is kaj juĝ'is patr'in'o'j'n infan'mort'ig'int'a'j'n, sed neniu simil'is al tiu ĉi.

— Ĉar ŝi ne mort'ig'is si'a'n infan'o'n— respond'is koler'e Mefres.

— Kiu do? ...

— Tiu, kiu'n vid'is la serv'ist'o'j, kiam li en'kur'is en la dom'o'n de Sar'a kaj kiu for'kur'is post unu moment'o... Tiu, kiu marŝ'ant'e kontraŭ la mal'amik'o, pren'is kun si la fenici'a'n pastr'in'o'n Kama'n, kiu mal'pur'ig'is la altar'o'n... Tiu— fin'is la incit'it'a Mefres— kiu for'pel'is el si'a dom'o Sar'a'n, tial ke li'a fil'o far'iĝ'is Hebre'o...

— Terur'a'j est'as vi'a'j vort'o'j! — respond'is Sem kun tim'o.

— La krim'o est'as pli terur'a, kaj malgraŭ la obstin'o de la mal'saĝ'a Sar'a, ĝi est'os mal'kovr'it'a.

La sankt'a vir'o tut'e ne supoz'is, ke tre baldaŭ real'iĝ'os li'a profet'aĵ'o.

Tio okaz'is jen'e:
La princ'o Ramses, ek'marŝ'ant'a kun la arme'o el Pi - Bast, ne for'las'is ankoraŭ la palac'o'n, kiam la polic'estr'o jam sci'is pri la mort'ig'o de la infan'o de Sar'a, pri la for'kur'o de Kama kaj pri tio, ke la serv'ist'o'j de Sar'a vid'is la princ'o'n, en'ir'ant'a'n nokt'e en ŝi'a'n dom'o'n. La polic'estr'o est'is hom'o inteligent'a: li tuj diven'is, kiu est'is la mort'ig'int'o kaj, anstataŭ konduk'i la juĝ'a'n esplor'o'n sur la lok'o, li rapid'is ekster la urb'o'n persekut'i la kulp'a'j'n, sci'ig'int'e pri ĉio al Hiram.

Kaj en la moment'o, kiam Mefres pen'is el'tir'i konfes'o'n de Sar'a, la plej bon'a'j agent'o'j de la Pi - Bast'a polic'o, kaj ĉiu'j Fenici'an'o'j, komand'at'a'j de Hiram, jam persekut'is la Grek'o'n likonon kaj la pastr'in'o'n Kama'n.

En la tri'a nokt'o post la for'marŝ'o de la princ'o, la polic'estr'o re'ven'is Pi - Bast'o'n, konduk'ant'e post si grand'a'n, kovr'it'a'n per tol'o kaĝ'o'n, en kiu iu vir'in'o kri'is kiel frenez'a: La polic'estr'o ne ir'is dorm'i, sed tuj al'vok'is la oficir'o'n, kiu konduk'is la esplor'o'n kaj atent'e aŭskult'is li'a'n raport'o'n.

Ĉe la lev'iĝ'o de la sun'o la du ĉef'pastr'o'j, Sem kaj Mefres, kaj la nomarĥ'o ricev'is plej humil'a'n al'vok'o'n tuj bon'vol'e ven'i, se tia est'os ili'a dezir'o, al la polic'estr'o. Ĉiu'j tri kun'ven'is en la sam'a hor'o; la polic'estr'o, profund'e salut'ant'a, komenc'is pet'eg'i, ke ili rakont'u al li ĉio'n, kio'n ili sci'as pri la mort'ig'o de la infan'o de la kron'princ'o.

La nomarĥ'o, kvankam grand'a alt'rang'ul'o, pal'iĝ'is, aŭd'ant'e la humil'a'n al'vok'o'n, kaj respond'is, ke li sci'as nenio'n. Preskaŭ la sam'o'n ripet'is la ĉef'pastr'o Sem, al'don'ant'e person'a'n opini'o'n, ke Sar'a ŝajn'as al li sen'kulp'a. Kiam ven'is la vic'o de la sankt'a Mefres, li dir'is:
— Mi ne sci'as, ĉu vi'a ekscelenc'o aŭd'is, ke en la nokt'o, en kiu okaz'is la mort'ig'o, for'kur'is unu el la princ'a'j vir'in'o'j, nom'at'a Kama?

La polic'estr'o ŝajn'is tre mir'ig'it'a.

— Mi ne sci'as ankaŭ— daŭr'ig'is Mefres— ĉu oni dir'is al vi'a ekscelenc'o, ke la kron'princ'o ne pas'ig'is la nokt'o'n en la palac'o kaj ke li est'is en la dom'o de Sar'a? La pord'ist'o kaj du serv'ist'in'o'j re'kon'is li'n, ĉar la nokt'o est'is sufiĉ'e lum'a.

La mir'o de la polic'estr'o ŝajn'is ating'i la plej alt'a'n grad'o'n.

— Domaĝ'e est'as— fin'is la ĉef'pastr'o— ke dum kelk'e da tag'o'j vi for'est'is de Pi - Bast...

La polic'estr'o profund'e si'n klin'is antaŭ la ĉef'pastr'o kaj turn'is si'n al la nomarĥ'o.

— Ĉu vi'a honor'o ne bon'vol'us favor'e dir'i al mi: kiel est'is vest'it'a la princ'o en tiu vesper'o?

— Li hav'is blank'a'n tunik'o'n kaj purpur'a'n antaŭ'tuk'o'n, brod'it'a'n per or'a'j franĝ'o'j— respond'is la nomarĥ'o. — Mi bon'e memor'as, ĉar mi est'is unu el la last'a'j, kiu'j parol'is kun la princ'o en tiu vesper'o.

La polic'estr'o klak'frap'is la man'o'j'n kaj en la ofic'ej'o'n en'ir'is la pord'ist'o de Sar'a.

— Ĉu vi vid'is la princ'o'n— demand'is li— en'ir'ant'a'n nokt'e en la dom'o'n de vi'a sinjor'in'o?

— Mi mal'ferm'is la pord'et'o'n al li'a ekscelenc'o, li viv'u etern'e...

— Ĉu vi memor'as, kiel li est'is vest'it'a? ...

— Li hav'is tunik'o'n kun flav'a'j kaj nigr'a'j stri'o'j, sam'a'n kuf'o'n kaj antaŭ'tuk'o'n, blu'a'n kaj ruĝ'a'n— respond'is la pord'ist'o.

Nun ambaŭ pastr'o'j kaj la nomarĥ'o komenc'is mir'i.

Kiam oni en'konduk'is, unu post la ali'a, ambaŭ serv'ist'in'o'j'n de Sar'a, kiu'j detal'e ripet'is la pri'skrib'o'n de la kostum'o de la kron'princ'o, la okul'o'j de la nomarĥ'o ek'bril'is de ĝoj'o, kaj sur la vizaĝ'o de la sankt'a Mefres oni pov'is vid'i konfuz'o'n.

— Mi ĵur'os— inter'met'is la nobl'a nomarĥ'o— ke la princ'o hav'is blank'a'n tunik'o'n kaj purpur'a'n antaŭ'tuk'o'n kun or'o...

— Kaj nun— dir'is la polic'estr'o— bon'vol'u respekt'ind'a'j ir'i kun mi en la mal'liber'ej'o'n. Ni tie vid'os ankoraŭ unu atest'ant'o'n...

Ili mal'supr'e'n'ir'is en sub'ter'a'n salon'o'n, kie apud la fenestr'o star'is grand'a kaĝ'o, kovr'it'a per tol'o. La polic'estr'o de'ĵet'is la tol'o'n per baston'o kaj la ĉe'est'ant'o'j ek'vid'is vir'in'o'n, kuŝ'ant'a'n en angul'o.

— Tio ja est'as la sinjor'in'o Kama! ...— ek'kri'is la nomarĥ'o.

Efektiv'e tio est'is Kama, mal'san'a kaj tre ŝanĝ'it'a. Ek'vid'int'e la alt'rang'ul'o'j'n, ŝi lev'iĝ'is kaj star'iĝ'is en la lum'o. Ŝi'a vizaĝ'o est'is kovr'it'a per kupr'a'j makul'o'j. Ŝi'a'j okul'o'j est'is kvazaŭ frenez'a'j.

— Kama, — dir'is la ĉef'o de la polic'o— la di'in'o Astarte frap'is vi'n per la lepr'o.

— Ne la di'in'o— respond'is ŝi per ali'ig'it'a voĉ'o. — Mal'nobl'a'j Azi'an'o'j ĵet'is al mi venen'it'a'n vual'o'n... Ho mi mal'feliĉ'a! ...

— Kama— daŭr'ig'is la polic'estr'o— vi'a'n mizer'o'n ek'kompat'is ni'a'j plej glor'a'j ĉef'pastr'o'j, la sankt'a'j Sem kaj Mefres. Se vi respond'os la ver'o'n, ili preĝ'os por vi kaj ebl'e la ĉio'pov'a Oziris'o de'turn'os de vi la mal'feliĉ'eg'o'n. Est'as ankoraŭ temp'o, la mal'san'o nur komenc'iĝ'as, kaj ni'a'j di'o'j pov'as mult'o'n...

La mal'san'a vir'in'o fal'is sur la genu'o'j'n kaj prem'ant'e la vizaĝ'o'n al la krad'o'j, dir'is per romp'it'a voĉ'o:
— Ek'kompat'u mi'n... Mi for'las'is la fenici'a'j'n di'o'j'n, kaj mi'a'j'n serv'o'j'n ĝis la fin'o de mi'a viv'o mi ofer'os al la grand'a'j di'o'j de Egipt'o... Sed for'ig'u de mi...

— Respond'u, sed la ver'o'n— demand'is la polic'estr'o— kaj la di'o'j ne rifuz'os al vi si'a'n favor'o'n: kiu mort'ig'is la infan'o'n de la Hebre'in'o Sar'a?

— La perfid'ul'o Lik'o'n, Grek'o. Li est'is kant'ist'o de ni'a templ'o kaj dir'is, ke li am'as mi'n. Kaj nun li for'las'is mi'n, mal'nobl'ul'o, propr'ig'int'e al si mi'a'j'n juvel'o'j'n! ...

— Kial Lik'o'n mort'ig'is la infan'o'n?

— Li vol'is mort'ig'i la princ'o'n, sed ne trov'int'e li'n en la palac'o, li kur'is en la dom'o'n de Sar'a kaj...

— Kiel la krim'ul'o penetr'is en gard'at'a'n dom'o'n?

— Ĉu vi ne sci'as, sinjor'o, ke Lik'o'n simil'as la princ'o'n? ... Ili simil'as unu la ali'a'n kiel du foli'o'j de la sam'a palm'o...

— Kiel est'is vest'it'a Lik'o'n en tiu nokt'o? — demand'is la polic'estr'o.

— Li hav'is... li hav'is tunik'o'n kun flav'a'j kaj nigr'a'j stri'o'j, sam'a'n kuf'o'n, kaj antaŭ'tuk'o'n, blu'a'n kun nigr'o... Ne turment'u mi'n plu... mi est'os fidel'a al vi'a'j di'o'j... Ĉu vi jam for'ir'as? ...

Ho sen'kompat'a'j! ...

— Mal'feliĉ'a vir'in'o— dir'is la ĉef'pastr'o Sem— mi send'os al vi potenc'a'n mirakl'ist'o'n kaj ebl'e...

— Ben'u vi'n Astarte... Ne, ben'u vi'n vi'a'j di'o'j, ĉio'pov'a'j kaj kompat'em'a'j... — murmur'et'is la Fenici'an'in'o, romp'it'a de la mal'san'o.

La alt'rang'ul'o'j el'ir'is el la mal'liber'ej'o kaj re'ven'is en la ofic'ej'o'n. La nomarĥ'o, vid'int'e, ke la ĉef'pastr'o Mefres hav'as sen'ĉes'e mal'lev'it'a'j'n okul'o'j'n kaj kun'prem'it'a'j'n lip'o'j'n, demand'is li'n:
— Ĉu vi ne ĝoj'as, sankt'a vir'o, de la mirakl'a'j mal'kovr'o'j, kiu'j far'is ni'a glor'a polic'estr'o? ...

— Mi ne hav'as kaŭz'o'n por la ĝoj'o— respond'is sek'e Mefres. — La afer'o, anstataŭ simpl'iĝ'i, komplik'iĝ'as... Sar'a ja ĉiam ripet'as, ke ŝi mort'ig'is la infan'o'n, kaj la Fenici'an'in'o respond'as, kvazaŭ antaŭ'e instru'it'a...

— Do vi'a ekscelenc'o ne kred'as? ...— inter'met'is la polic'estr'o.

— Ĉar mi vid'is neniam du hom'o'j'n tiel simil'a'j'n, ke oni pov'us pren'i unu anstataŭ ali'a. Tiom pli mi ne aŭd'is, ke ekzist'as en Pi - Bast hom'o, kiu pov'us ŝajn'ig'i la kron'princ'o'n ( li viv'u etern'e! ...) .

— Ĉi tiu hom'o est'is en Pi - Bast, ĉe la templ'o de la di'in'o Astarte. Kon'is li'n la siri'a princ'o Hiram kaj la kron'princ'o vid'is li'n per si'a propr'a'j okul'o'j. Antaŭ ne long'e li ordon'is al mi kapt'i la Grek'o'n kaj eĉ promes'is alt'a'n rekompenc'o'n.

— Ho, ho! ...— kri'is Mefres. — Mi vid'as, nobl'a polic'estr'o, ke ĉirkaŭ vi komenc'as grup'iĝ'i la plej grand'a'j sekret'o'j de la ŝtat'o. Permes'u tamen, ke mi ne kred'os je tiu Lik'o'n, ĝis mi mem ne vid'os li'n! ...

Li koler'e for'las'is la ofic'ej'o'n, kaj post li la sankt'a Sem, lev'ant'e la ŝultr'o'j'n.

Kiam en la koridor'o ek'silent'is ili'a'j paŝ'o'j, la nomarĥ'o, fiks'e rigard'ant'e la polic'estr'o'n, demand'is:
— Kio? ...

— Ver'e— respond'is la ĉef'o— la sankt'a'j profet'o'j komenc'as si'n miks'i en la afer'o'j'n, kiu'j neniam aparten'is al ili'a pov'o...

— Kaj ni dev'as toler'i tio'n! ...— murmur'et'is la nomarĥ'o.

— Ĝis ven'os la moment'o— sopir'is la polic'estr'o. — Ĉar, kiom mi kon'as la hom'a'j'n kor'o'j'n, ĉiu'j milit'ist'o'j kaj ofic'ist'o'j de li'a sankt'ec'o, la tut'a aristokrat'ar'o indign'as pro la despot'ism'o de la pastr'o'j. Ĉio dev'as hav'i fin'o'n...

— Vi dir'is grand'a'j'n vort'o'j'n— respond'is la nomarĥ'o, prem'ant'e li'a'n man'o'n— kaj ia intern'a voĉ'o parol'as al mi, ke mi ankoraŭ vid'os vi'n la plej alt'a ĉef'estr'o de la polic'o, ĉe la flank'o de li'a sankt'ec'o...

Re'e pas'is kelk'e da tag'o'j. La paraŝit'o'j dum tiu ĉi temp'o sukces'is konserv'i de putr'iĝ'o la kadavr'o'n de la fil'o de Ramses, kaj Sar'a est'is ĉiam en la mal'liber'ej'o, atend'ant'e la juĝ'o'n, cert'a, ke oni kondamn'os ŝi'n.

Kama rest'is ankaŭ en la mal'liber'ej'o, en kaĝ'o, ĉar oni tim'is ŝi'n, kiel mal'san'a'n je la lepr'o. Vizit'is ŝi'n mirakl'a kurac'ist'o, dir'is ĉe ŝi preĝ'o'j'n kaj don'is al ŝi por trink'i akv'o'n ĉio're'san'ig'a'n. Tamen la febr'o ne for'las'is la Fenici'an'in'o'n, kaj la kupr'a'j makul'o'j super la brov'o'j kaj sur la vang'o'j far'iĝ'is pli kaj pli klar'a'j. Tiam el la ofic'ej'o de la nomarĥ'o ven'is ordon'o for'konduk'i ŝi'n en la orient'a'n dezert'o'n, kie apart'ig'it'a de hom'o'j, ekzist'is koloni'o de lepr'ul'o'j.

Foj'e vesper'e en la templ'o'n de Ptah ven'is la polic'estr'o, dir'ant'e, ke li vol'as parol'i kun la ĉef'pastr'o'j. La estr'o hav'is kun si du agent'o'j'n kaj hom'o'n vest'it'a'n per sak'o, de la pied'o'j ĝis la kap'o.

Post moment'o oni respond'is al li, ke la ĉef'pastr'o'j atend'as li'n en la sankt'a ĉambr'o, apud la statu'o de la di'o.

La polic'estr'o las'is la agent'o'j'n ĉe la pord'eg'o, pren'is je la ŝultr'o la hom'o'n vest'it'a'n per la sak'o, kaj konduk'at'a de pastr'o ir'is en la sankt'a'n ĉambr'o'n. Mefres kaj Sem est'is en ĉef'pastr'a'j vest'o'j, kun arĝent'a'j lad'o'j sur la brust'o'j.

Li fal'is antaŭ ili sur la plank'o'n kaj dir'is:
— Konform'e al vi'a ordon'o, mi al'konduk'as al vi, sankt'a'j patr'o'j, la krim'ul'o'n likonon. Ĉu vi vol'as vid'i li'a'n vizaĝ'o'n?

Kiam ili konsent'is, la polic'estr'o lev'iĝ'is kaj de'ŝir'is la sak'o'n de la hom'o, kiu akompan'is li'n.

Ambaŭ ĉef'pastr'o'j ek'kri'is de mir'eg'o. La Grek'o ver'e est'is tiel simil'a al la kron'princ'o, ke oni ne pov'is kontraŭ'star'i al la iluzi'o.

— Vi est'as Lik'o'n, la kant'ist'o de la templ'o de Astarte? ...— demand'is la sankt'a Sem la Grek'o'n, lig'it'a'n per ŝnur'o'j.

Lik'o'n mal'estim'e ek'rid'et'is.

— Vi mort'ig'is la infan'o'n de la princ'o? ...— al'don'is Mefres.

La Grek'o blu'iĝ'is de koler'o kaj pen'is de'ŝir'i la ŝnur'o'j'n.

— Jes, mi mort'ig'is la lup'id'o'n, ĉar mi ne pov'is trov'i ĝi'a'n patr'o'n, la lup'o'n... La fajr'o ĉiel'a brul'ig'u li'n! ...

— Krim'ul'o! ... Kio'n far'is al vi la princ'o? — demand'is Sem kun indign'o.

— Kio'n li far'is? ... Li for'rab'is al mi Kama'n kaj en'puŝ'is ŝi'n en mal'san'o'n sen re'ven'o... Mi est'is liber'a, mi pov'is for'kur'i kun la viv'o kaj riĉ'aĵ'o, sed mi decid'is mi'n venĝ'i, kaj jen vi hav'as mi'n... Feliĉ'e por li, vi'a'j di'o'j est'as pli fort'a'j, ol mi'a mal'am'o.

Hodiaŭ vi pov'as mi'n mort'ig'i... Ju pli baldaŭ, des pli bon'e.

— Grand'a krim'ul'o li est'as— dir'is la ĉef'pastr'o Sem.

Mefres silent'is kaj fiks'e rigard'is la flam'a'j'n okul'o'j'n de la Grek'o. Li admir'is li'a'n kuraĝ'o'n kaj medit'is. Subit'e li dir'is al la polic'estr'o:
— Vi pov'as for'ir'i, nobl'a sinjor'o; ĉi tiu hom'o aparten'as al ni.

— Ĉi tiu hom'o— respond'is la indign'it'a estr'o— aparten'as al mi... Mi kapt'is li'n kaj mi ricev'os rekompenc'o'n de la kron'princ'o.

Mefres lev'iĝ'is kaj el'tir'is or'a'n medal'o'n el sub la pastr'a'j ornam'o'j.

— En la nom'o de la plej alt'a kolegi'o, kies an'o mi est'as— dir'is Mefres— mi ordon'as al vi trans'don'i ĉi tiu'n hom'o'n al ni.

Memor'u, ke li'a ekzist'ad'o est'as plej grand'a ŝtat'a sekret'o kaj, ver'e, cent'foj'e pli bon'e est'os por vi, se vi tut'e forges'os, ke vi las'is li'n ĉi tie...

La polic'estr'o re'e fal'is ter'e'n kaj el'ir'is, sufok'ant'e la koler'o'n.

— Re'pag'os al vi tio'n ni'a sinjor'o, la kron'princ'o— kiam li far'iĝ'os faraon'o! ...— pens'is li. — Ankaŭ mi pag'os mi'a'n part'o'n, vi vid'os.

La agent'o'j, star'ant'a'j ĉe la pord'eg'o, demand'is li'n: kie est'as la mal'liber'ul'o? ...

— Sur la mal'liber'ul'o'n— dir'is li— la di'o'j met'is si'a'n man'o'n.

— Kaj ni'a rekompenc'o? ...— ne'kuraĝ'e dir'is la pli aĝ'a agent'o.

— Ankaŭ sur vi'a'n rekompenc'o'n la di'o'j met'is si'a'n man'o'n— respond'is la estr'o. — Imag'u do, ke vi sonĝ'is la mal'liber'ul'o'n, kaj vi est'os pli sen'danĝer'a'j en vi'a ofic'o kaj san'o.

La agent'o'j silent'is kaj mal'lev'is la kap'o'j'n. Sed en la kor'o'j ili ĵur'is venĝ'o'n al la pastr'o'j, kiu'j sen'ig'is ili'n je tiel bel'a rekompenc'o.

Post la for'ir'o de la polic'estr'o, Mefres al'vok'is kelk'e da pastr'o'j kaj al la plej mal'jun'a murmur'et'is io'n en la orel'o'n. La pastr'o'j ĉirkaŭ'is la Grek'o'n kaj el'konduk'is li'n el la sankt'a ĉambr'o. Lik'o'n ne kontraŭ'star'is.

— Mi pens'as— dir'is Sem— ke ĉi tiu hom'o, kiel mort'ig'int'o, dev'as est'i trans'don'it'a al la tribunal'o.

— Neniam! — respond'is firm'e Mefres. — Sur ĉi tiu hom'o pez'as sen'kompar'e pli grand'a krim'o: li simil'as la kron'princ'o'n.

— Kaj kio'n vi'a ekscelenc'o far'os kun li?

— Mi konserv'os li'n por la plej alt'a kolegi'o— dir'is Mefres.

— Tie, kie la kron'princ'o vizit'as idol'ist'a'j'n templ'o'j'n kaj ŝtel'as el ili vir'in'o'j'n, kie la land'o est'as minac'at'a de danĝer'a milit'o, kaj la pastr'a pov'o— de ribel'o, tie Lik'o'n pov'as est'i util'a...

En la sekv'int'a tag'mez'o la ĉef'pastr'o Sem, nomarĥ'o kaj polic'estr'o ven'is en la mal'liber'ej'o'n de Sar'a. La mal'feliĉ'a ne manĝ'is de kelk'e da tag'o'j kaj est'is tiel mal'fort'a, ke kiam ŝi ek'vid'is la alt'rang'ul'o'j'n, ŝi ne lev'iĝ'is de la benk'o.

— Sar'a— dir'is la nomarĥ'o, kiu'n ŝi kon'is antaŭ'e— ni al'port'as al vi bon'a'n nov'aĵ'o'n.

— Nov'aĵ'o'n? ...— ripet'is ŝi apati'e. — Mi'a fil'o ne viv'as plu, jen est'as la nov'aĵ'o! ... Mi'a'j brust'o'j est'as plen'a'j de lakt'o, sed mi'a kor'o est'as ankoraŭ pli plen'a de mal'ĝoj'o...

— Sar'a— daŭr'ig'is la nomarĥ'o— vi est'as liber'a. Ne vi mort'ig'is la infan'o'n.

Ŝi'a'j rigid'a'j trajt'o'j re'viv'iĝ'is. Ŝi salt'e lev'iĝ'is de la benk'o kaj ek'kri'is:
— Mi... mi mort'ig'is... nur mi! ...

— Vi'a'n fil'o'n, atent'u Sar'a, mort'ig'is vir'o, Grek'o, nom'at'a Lik'o'n, am'ant'o de la Fenici'an'in'o Kama...

— Kio'n vi dir'as? ...— murmur'et'is ŝi, kapt'ant'e li'a'j'n man'o'j'n.

— Ah, tiu Fenici'an'in'o! ... Mi sci'is, ke ŝi pere'ig'os ni'n... Sed la Grek'o? ... Mi kon'as neniu'n Grek'o'n... Ceter'e, kio'n pov'is far'i al li mi'a fil'o...

— Mi ne sci'as— daŭr'ig'is la nomarĥ'o. — La Grek'o ne viv'as plu. Sed atent'u Sar'a: li est'is tiel simil'a al la princ'o Ramses, ke kiam li en'ir'is en la ĉambr'o'n, vi pens'is, ke tio est'as ni'a sinjor'o... Kaj vi prefer'is kulp'ig'i vi'n mem, ol vi'a'n kaj ni'a'n sinjor'o'n.

— Tio do ne est'is Ramses? ...— kri'is ŝi, kapt'ant'e si'n je la kap'o. — Kaj mi, mizer'a, mi permes'is al fremd'a hom'o el'tren'i mi'a'n fil'o'n el la lul'il'o... Ha! ... ha! ... ha! ...

Ŝi komenc'is rid'i pli kaj pli mal'laŭt'e. Subit'e, kvazaŭ io tranĉ'is ŝi'a'j'n krur'o'j'n, ŝi fal'is ter'e'n, sving'is kelk'foj'e la man'o'j'n kaj mort'is en rid'a eksplod'o.

Sed sur ŝi'a vizaĝ'o rest'is esprim'o de sen'fund'a dolor'o, kiu'n ne pov'is for'pel'i eĉ la mort'o.

XVII

La okcident'a'n lim'o'n de Egipt'o sur long'o de pli ol cent geografi'a'j mejl'o'j form'as mur'o de kelk'a'j mont'et'o'j, nud'a'j, inter'romp'at'a'j de inter'mont'o'j, kelk'cent'o'n da metr'o'j profund'a'j. Ĝi pas'as sur la bord'o de Nil'o, de kiu ĝi for'ir'as jen unu mejl'o'n, jen unu kil'o'metr'o'n.

Se iu sur'grimp'us iu'n el la mont'et'o'j kaj turn'us la vizaĝ'o'n al la nord'o, li vid'us plej strang'a'n pejzaĝ'o'n. Mal'supr'e, dekstr'e, li hav'us mal'larĝ'a'n, sed verd'a'n herb'ej'o'n, tranĉ'it'a'n de Nil'o; mal'dekstr'e— sen'lim'a'n flav'a'n eben'aĵ'o'n, sem'it'a'n de blank'a'j aŭ brik'o'kolor'a'j makul'o'j.

La unu'ton'ec'o de la pejzaĝ'o, la incit'ant'a flav'ec'o de la sabl'o, la varm'eg'o kaj, antaŭ ĉio, la sen'fin'a sen'lim'ec'o— jen est'as la ĉef'a'j ec'o'j de la libi'a dezert'o, si'n etend'ant'a orient'e de Egipt'o.

Sed ĉe pli detal'a rigard'ad'o, la dezert'o ŝajn'us mal'pli unu'ton'a. Ĝi'a sabl'o ne kuŝ'as plat'e, sed form'as vic'o'n de sulk'o'j, kiu'j simil'as grand'eg'a'j'n akv'a'j'n ond'o'j'n. Tio est'as kvazaŭ ond'ant'a mar'o, kiu glaci'iĝ'is.

Kiu hav'us la kuraĝ'o'n ir'i sur ĉi tiu mar'o unu hor'o'n, du, ia'foj'e tut'a'n tag'o'n, tiu trov'us ali'a'n vid'aĵ'o'n. En la horizont'o aper'as mont'et'o'j, ia'foj'e ŝton'eg'o'j kaj sen'fund'aĵ'o'j de plej divers'a'j form'o'j. Sub la pied'o'j la sabl'o far'iĝ'as pli kaj pli mal'profund'a kaj el sub ĝi komenc'as el'iĝ'i kalk'a ŝton'eg'o kvazaŭ kontinent'o.

Efektiv'e tio est'as kontinent'o, eĉ land'o, en la mez'o de la sabl'a mar'o. Apud la kalk'a'j mont'et'o'j oni vid'as val'o'j'n, sur ili la flu'uj'o'j'n de la river'o'j kaj river'et'o'j, pli mal'proksim'e eben'aĵ'o'n kaj en ĝi'a mez'o lag'o'n kun kurb'a'j bord'o'j kaj kav'a fund'o.

Sed sur tiu'j ĉi eben'aĵ'o'j kaj alt'aĵ'o'j ne kresk'as eĉ unu herb'a trunk'et'o, en la lag'o ne est'as eĉ unu akv'a gut'o, en la river'o flu'as nenio. Tio est'as pejzaĝ'o, kun plej divers'a'j form'o'j de la ter'o, sed de kiu for'kur'is la tut'a akv'o; tut'e sek'ig'it'a, pejzaĝ'o mal'viv'a, kie ne nur pere'is ĉiu'j kresk'aĵ'o'j, sed eĉ la frukt'o'don'a tavol'o de la ter'o dis'fal'is en polv'o'n aŭ en'iĝ'is en la ŝton'eg'o'j'n.

En tiu'j lok'o'j okaz'is io plej terur'a, kio'n oni pov'as imag'i: la natur'o mort'is, rest'is nur ĝi'a skelet'o kaj polv'o, kiu'j'n pli kaj pli konsum'as la varm'eg'o, kaj la vent'o trans'ĵet'as de unu lok'o al ali'a.

Post tiu ĉi mal'viv'a, ne'en'ter'ig'it'a kontinent'o si'n etend'as re'e mar'o sabl'a, sur kiu tie ĉi kaj tie oni vid'as pint'a'j'n konus'o'j'n, kiu'j lev'iĝ'as ia'foj'e ĝis unu'etaĝ'a alt'o. La pint'o de ĉiu mont'et'o est'as kron'it'a de mal'grand'a tuf'o de griz'a'j foli'o'j, kovr'it'a'j de polv'o, pri kiu'j est'as mal'facil'e dir'i, ke ili viv'as; ili nur ne pov'as mort'i.

Sed Tifon'o, la monarĥ'o de la dezert'o, rimark'is ĝi'n kaj mal'rapid'e komenc'is super'ŝut'i ĝi'n per la sabl'o. Kaj ju pli alt'e'n pen'as grimp'i la kresk'aĵ'o, des pli alt'e'n lev'iĝ'as la konus'o de la sufok'ant'a sabl'o. La tamarind'o, fal'int'a en la dezert'o'n, hav'as aspekt'o'n de dron'ant'o, kiu van'e etend'as si'a'j'n man'o'j'n al la ĉiel'o.

Kaj re'e dis'flu'as la sen'fin'a flav'a mar'o, kun si'a'j sabl'a'j ond'o'j kaj agoni'ant'a'j kresk'aĵ'o'j, kiu'j ne pov'as mort'i. Subit'e aper'as ŝton'eg'a mur'o, en ĝi fend'o'j, kvazaŭ pord'eg'o'j...

Ne'kred'ebl'a afer'o! Post unu el tiu'j pord'eg'o'j oni vid'as vast'a'n val'o'n de verd'a kolor'o, mult'e da palm'o'j, blu'a'j'n akv'o'j'n de lag'o. Oni vid'as eĉ si'n paŝt'ant'a'j'n ŝaf'in'o'j'n, bov'o'j'n kaj ĉeval'o'j'n; mal'proksim'e, sur la dekliv'o'j de la ŝton'eg'o'j kuŝ'as amfiteatr'e tut'a urb'et'o, kaj sur la supr'o'j bril'as blank'a'j mur'o'j de templ'o'j.

Tio est'as oaz'o, kvazaŭ insul'o en la mez'o de la sabl'a ocean'o.

Tia'j oaz'o'j en la temp'o de la faraon'o'j est'is tre mult'e'nombr'a'j, ebl'e kelk'dek'o. Ili form'is ĉen'o'n de insul'o'j en la dezert'o, ĉe la okcident'a lim'o de Egipt'o. Ili est'is en inter'spac'o de dek, dek kvin, du'dek geografi'a'j mejl'o'j de Nil'o, kaj okup'is dek'kelk'o'n aŭ kelk'dek'o'n da kvadrat'a'j kil'o'metr'o'j.

Kantat'a'j de la arab'a'j poet'o'j, la oaz'o'j, en la real'ec'o, neniam est'is vestibl'o'j de la paradiz'o. Ili'a'j lag'o'j est'as plej oft'e marĉ'o'j; el la sub'ter'a'j font'o'j flu'as varm'a akv'o, ia'foj'e mal'bon'odor'a kaj abomen'e sal'a; la kresk'aĵ'o'j ne pov'as est'i eĉ kompar'at'a'j kun la egipt'a'j. Tamen ĉi tiu'j rifuĝ'ej'o'j ŝajn'is paradiz'o al la vojaĝ'ant'o'j en la dezert'o, kiu'j trov'ad'is en ĝi iom da verd'aĵ'o por la okul'o, iom da mal'varm'et'o, mal'sek'ec'o kaj daktil'o'j.

La loĝ'ant'ar'o de ĉi tiu'j insul'o'j en la sabl'a ocean'o ne ĉie est'is egal'a: de kelk'cent'o da hom'o'j ĝis dek'kelk'o da mil'o'j, depend'e de la supr'aĵ'o. Ĉiu'j ili est'is aventur'ist'o'j egipt'a'j, libi'a'j, etiopi'a'j, aŭ ili'a'j post'e'ul'o'j. En la dezert'o'n for'kur'ad'is hom'o'j, kiu'j pov'is perd'i plu nenio'n: mal'liber'ul'o'j el la min'ej'o'j, krim'ul'o'j persekut'at'a'j de la polic'o, kamp'ar'an'o'j tro'ŝarĝ'it'a'j per la servut'o, aŭ labor'ist'o'j, kiu'j prefer'is danĝer'o'n ol labor'o'n.

La pli'part'o de la for'kur'ant'o'j mizer'e pere'ad'is en la dezert'o. Kelk'a'j post terur'a'j turment'o'j sukces'is ating'i oaz'o'n, kie ili pas'ig'is viv'o'n mizer'a'n, sed en liber'o, kaj ĉiam est'is pret'a'j invad'i Egipt'o'n por mal'honest'a akir'o.

Inter la dezert'o kaj Mediterane'o si'n etend'is long'a, ne tre larĝ'a zon'o de frukt'o'don'a ter'o, loĝ'at'a de divers'a'j gent'o'j, kiu'j'n Egipt'an'o'j nom'is Libi'an'o'j. Unu'j el ili si'n okup'is je ter'kultur'o, ali'a'j je fiŝ'kapt'ad'o aŭ mar'vetur'ad'o; sed en ĉiu gent'o est'is ar'o da sovaĝ'ul'o'j, kiu'j prefer'is la ŝtel'ad'o'n, milit'o'n aŭ rab'ad'o'n, ol regul'a'n labor'o'n. Ĉi tiu bandit'a loĝ'ant'ar'o sen'ĉes'e pere'is en mizer'o aŭ milit'a'j aventur'o'j, sed sen'ĉes'e ankaŭ kresk'is de la al'flu'o de Sardan'o'j ( Sardini'an'o'j) kaj Ŝakaluŝoj ( Sicili'an'o'j) , kiu'j en tiu epok'o est'is ankoraŭ pli grand'a'j barbar'o'j kaj rab'ist'o'j, ol la en'land'a'j Libi'an'o'j.

Ĉar Libi'o est'is najbar'a al la okcident'a lim'o de Mal'supr'a Egipt'o, la barbar'o'j oft'e rab'is la ter'o'n de li'a sankt'ec'o kaj est'is terur'e pun'at'a'j. Sed konvink'iĝ'int'e, ke la milit'o kontraŭ Libi'an'o'j konduk'as al nenio, la faraon'o'j aŭ pli ĝust'e la pastr'o'j elekt'is ali'a'n politik'o'n. Ili permes'is al libi'a'j famili'o'j loĝ'iĝ'i ĉe la apud'mar'a'j marĉ'o'j de Mal'supr'a Egipt'o; la bandit'o'j'n kaj aventur'ist'o'j'n ili varb'is en la arme'o'n kaj far'is ili'n bon'eg'a'j soldat'o'j.

Tia'manier'e la ŝtat'o garanti'is al si por ĉiam pac'o'n ĉe la okcident'a lim'o. La polic'o, lim'a'j gard'ist'o'j kaj kelk'e da regul'a'j regiment'o'j ĉe la kanopi'a brak'o de Nil'o sufiĉ'is por konserv'i ord'o'n inter unu'op'a'j libi'a'j rab'ist'o'j.

Tia stat'o de la afer'o'j daŭr'is ĉirkaŭ cent ok'dek jar'o'j'n; la last'a'n milit'o'n kontraŭ Libi'an'o'j konduk'is Ramses III, kiu de'tranĉ'is grand'a'n amas'o'n da man'o'j al la fal'int'a'j mal'amik'o'j kaj al'port'is Egipt'o'n dek tri mil sklav'o'j'n. De tiu temp'o neniu tim'is atak'o'n de Libi'o, kaj nur ĉe la fin'o de la reg'ad'o de Ramses XII - a la strang'a politik'o de la pastr'o'j re'e ek'flam'ig'is en tiu land'o la fajr'o'n de la batal'o.

Ĝi eksplod'is en jen'a'j cirkonstanc'o'j:
Li'a ekscelenc'o Herhor, la milit'a ministr'o kaj ĉef'pastr'o, pro la kontraŭ'star'o de li'a sankt'ec'o ne pov'is far'i kun Asiri'o traktat'o'n pri divid'o de Azi'o. Dezir'ant'e tamen, konform'e al la avert'o'j de Beroes, konserv'i long'a'n pac'o'n kun Asiri'o, Herhor cert'ig'is Sargonon, ke Egipt'o ne mal'help'os ili'n milit'i kontraŭ Azi'an'o'j orient'a'j kaj nord'a'j.

Ĉar la rajt'ig'it'o de la reĝ'o Assar ŝajn'is ne konfid'i al la ĵur'o'j, Herhor decid'is don'i al li materi'a'n pruv'o'n de bon'a vol'o kaj por tiu cel'o ordon'is tuj eks'ig'i du'dek mil dung'it'a'j'n soldat'o'j'n, plej'part'e Libi'an'o'j'n.

Por la eks'ig'it'a'j soldat'o'j, tut'e sen'kulp'a'j kaj ĉiam fidel'a'j, la decid'o est'is mal'feliĉ'o preskaŭ egal'a al mort'pun'o. Antaŭ Egipt'o mal'ferm'iĝ'is danĝer'o de milit'o kontraŭ Libi'o, kiu absolut'e ne pov'is don'i rifuĝ'ej'o'n al tia amas'o da hom'o'j, kiu'j kutim'is nur al la milit'a'j ekzerc'o'j kaj komfort'a viv'o, ne al la labor'o kaj mizer'o. Sed herhoron kaj la pastr'o'j'n ne halt'ig'is tia'j bagatel'o'j, kiam tio'n postul'is la ŝtat'a raci'o.

Ceter'e, en la real'ec'o, la dis'pel'o de la libi'a'j dung'it'o'j don'is grand'a'j'n util'o'j'n.

Unu'e: Sargon kaj li'a'j kun'ul'o'j sub'skrib'is kaj ĵur'is provizor'a'n traktat'o'n kun Egipt'o por dek jar'o'j, dum kiu'j, laŭ la profet'aĵ'o de la ĥalde'a'j pastr'o'j, dev'is pend'i mal'bon'a'j sort'o'j super la sankt'a ter'o.

Du'e, la dis'pel'o de du'dek mil hom'o'j el la arme'o al'port'is al la reĝ'a trezor'ej'o ŝpar'o'n de kvar mil talent'o'j, kio est'is tre grav'a.

Tri'e, la milit'o kontraŭ Libi'o ĉe la okcident'a lim'o est'is kluz'o por la hero'a'j instinkt'o'j de la kron'princ'o kaj por long'a temp'o pov'is de'turn'i li'a'n atent'o'n de la ali'a'j afer'o'j kaj de la orient'a lim'o. Li'a ekscelenc'o Herhor kaj la plej alt'a kolegi'o saĝ'e supoz'is, ke pas'os kelk'e da jar'o'j, antaŭ ol Libi'an'o'j, el'ĉerp'it'a'j de la embusk'a'j batal'o'j, vol'os pet'i la pac'o'n.

La plan'o est'is prudent'a, sed la aŭtor'o'j far'is unu erar'o'n: ili ne antaŭ'sent'is, ke en Ramses dorm'is geni'a general'o.

La eks'ig'it'a'j libi'a'j regiment'o'j, rab'ant'e sur'voj'e, tre rapid'e ating'is si'a'n patr'uj'o'n, tiom pli ke Herhor ordon'is ne far'i al ili mal'help'o'j'n. La unu'a'j ven'int'o'j, halt'int'e sur la libi'a ter'o, komenc'is rakont'i al si'a'j sam'patr'uj'an'o'j afer'o'j'n ne'kred'ebl'a'j'n.

Laŭ ili'a'j rakont'o'j, diktat'a'j de la koler'o kaj person'a util'o, Egipt'o est'is nun tiel mal'fort'a, kiel en la epok'o de la invad'o de Ĥiksosoj, antaŭ naŭ'cent jar'o'j. La faraon'a trezor'ej'o est'is tiel mal'plen'a, ke la monarĥ'o egal'a al di'o'j dev'is eks'ig'i ili'n, Libi'an'o'j'n, kiu'j ja form'is la plej bon'a'n, se ne la sol'a'n part'o'n de la arme'o. Ceter'e la arme'o preskaŭ ne ekzist'is, apenaŭ plen'man'o da soldat'o'j ĉe la orient'a lim'o, soldat'o'j mal'bon'e disciplin'it'a'j.

Krom tio inter li'a sankt'ec'o kaj la pastr'o'j reg'is mal'pac'o.

Oni ne pag'ad'is la salajr'o'n al la labor'ist'o'j, la kamp'ar'an'o'j est'is sufok'at'a'j per la impost'o'j, la popol'a'j amas'o'j est'is pret'a'j ribel'i, se nur ili trov'os help'o'n. Sed tio ne est'is ankoraŭ ĉio: la nomarĥ'o'j, kiu'j est'is iam sen'depend'a'j estr'o'j, kaj ia'foj'e re'memor'is la antaŭ'a'j'n rajt'o'j'n, hodiaŭ, vid'ant'e la mal'fort'ec'o'n de la reg'ist'ar'o, si'n prepar'as por renvers'i la faraon'o'n kaj la plej alt'a'n pastr'a'n kolegi'o'n! ...

Ĉi tiu'j nov'aĵ'o'j, kvazaŭ ar'o de bird'o'j, dis'flug'is en la libi'a land'o kaj tuj trov'is kred'o'n. La bandit'o'j kaj barbar'o'j ĉiam est'is pret'a'j al la atak'o, tiom pli hodiaŭ, kiam la eks - soldat'o'j kaj eks - oficir'o'j de li'a sankt'ec'o cert'ig'is ili'n, ke rab'i Egipt'o'n est'as tre facil'a afer'o. La riĉ'a'j kaj prudent'a'j Libi'an'o'j ankaŭ kred'is al la el'pel'it'a'j soldat'o'j, ĉar jam de mult'e da jar'o'j ne est'is por ili sekret'o, ke la egipt'a'j nobel'ul'o'j mal'riĉ'iĝ'as, ke la faraon'o ne hav'as pov'o'n, ke la kamp'ar'an'o'j kaj labor'ist'o'j ribel'as de la mizer'o.

Entuziasm'o eksplod'is en la tut'a Libi'o. La for'pel'it'a'j'n soldat'o'j'n kaj oficir'o'j'n oni salut'is kiel port'ant'o'j'n de bon'a'j nov'aĵ'o'j.

Kaj ĉar la la land'o est'is mal'riĉ'a kaj ne hav'is proviz'o'j'n por akcept'i la gast'o'j'n, oni do decid'is milit'o'n kontraŭ Egipt'o, por plej baldaŭ liber'iĝ'i de la ven'int'o'j.

Eĉ la ruz'a kaj saĝ'a libi'a princ'o musavasa si'n las'is kapt'i de la ĝeneral'a flu'o. Li'n tamen konvink'is ne la el'migr'ant'o'j, sed ia'j respekt'ind'a'j kaj serioz'a'j hom'o'j, ver'ŝajn'e agent'o'j de la plej alt'a egipt'a kolegi'o.

Ĉi tiu'j alt'rang'ul'o'j, ofend'it'a'j, kiel ili dir'is, kontraŭ la faraon'o kaj pastr'o'j, kaj ne'kontent'a'j je la stat'o de la afer'o'j en Egipt'o, ven'is Libi'o'n de la mar'o, si'n kaŝ'is de la popol'aĉ'o, evit'is rilat'o'j'n kun la for'pel'it'a'j soldat'o'j, kaj klar'ig'is al musavasa, sub sigel'o de la plej grand'a sekret'o kaj kun pruv'o'j en la man'o, ke nun est'as la plej bon'a moment'o atak'i Egipt'o'n.

— Vi trov'os tie— dir'is ili— ne'el'ĉerp'ebl'a'n trezor'ej'o'n kaj proviz'ej'o'n por vi, por vi'a'j hom'o'j kaj por la nep'o'j de vi'a'j nep'o'j.

musavasa, kvankam ruz'a milit'estr'o kaj diplomat'o, las'is si'n tromp'i. Kiel hom'o energi'a, li tuj proklam'is sankt'a'n milit'o'n kontraŭ Egipt'o, kaj hav'ant'e pret'a'j'n mil'o'j'n da milit'ist'o'j, li send'is al la orient'o unu'a'n korpus'o'n, sub la komand'o de si'a du'dek'jar'a fil'o Teĥenna.

La mal'jun'a barbar'o kon'is la milit'o'n kaj sci'is, ke tiu, kiu vol'as venk'i, dev'as ag'i rapid'e, ek'bat'i la unu'a.

La prepar'o'j de Libi'an'o'j daŭr'is ne'long'e. La eks - soldat'o'j de li'a sankt'ec'o ven'is sen arm'il'o'j, sed ili kon'is si'a'n meti'o'n, kaj en tiu'j temp'o'j ne mal'facil'e est'is kolekt'i arm'il'o'j'n. Kelk'e da rimen'o'j, aŭ pec'o'j da ŝnur'o por la ŝton'ĵet'il'o, lanc'o aŭ pint'a baston'o, hak'il'o aŭ pez'a baston'eg'o, unu sak'o kun ŝton'o'j, ali'a kun daktil'o'j— jen est'is ĉio.

musavasa don'is al si'a fil'o du mil eks - soldat'o'j'n kaj ĉirkaŭ kvar mil libi'a'j'n aventur'ist'o'j'n, ordon'ant'e al li plej rapid'e invad'i Egipt'o'n, rab'i ĉio'n, kio'n ili trov'os, kaj prepar'i proviz'o'j'n por la ver'a arme'o.

Jam de long'e tia mov'ad'o ne reg'is en la dezert'o. El ĉiu oaz'o ir'is grup'o post grup'o de tia'j mizer'ul'o'j, ke kvankam ili est'is preskaŭ nud'a'j, ili merit'is ankoraŭ la nom'o'n de ĉifon'ul'o'j.

Si'n apog'ant'e sur la opini'o de si'a'j konsil'ant'o'j, kiu'j antaŭ unu moment'o est'is oficir'o'j de li'a sankt'ec'o, musavasa tut'e prudent'e supoz'is, ke li'a fil'o rab'os kelk'cent'o'n da kamp'ar'o'j kaj urb'et'o'j inter Terenuthis kaj Sent'i - Nofer, antaŭ ol li renkont'os pli grav'a'j'n egipt'a'j'n fort'o'j'n. Fin'e oni komunik'is al li, ke ĉe la unu'a sci'ig'o pri la mov'ad'o de Libi'an'o'j, ne nur for'kur'is ĉiu'j labor'ist'o'j de la grand'a vitr'o'far'ej'o, sed eĉ ced'is la taĉment'o'j, okup'ant'a'j la mal'grand'a'j'n fortik'aĵ'o'j'n en Soĥet - hemau, sur la bord'o'j de Sod'a'j Lag'o'j.

Tio est'is tre bon'a antaŭ'sign'o por la barbar'o'j, ĉar la vitr'o'far'ej'o est'is grav'a font'o de en'spez'o'j de la faraon'a trezor'ej'o.

musavasa far'is la sam'a'n erar'o'n, kiel la plej alt'a pastr'a kolegi'o: li ne diven'is la milit'a'n geni'o'n de Ramses. Kaj okaz'is io ekster'ordinar'a— antaŭ ol la unu'a korpus'o ating'is la ĉirkaŭ'aĵ'o'j'n de Sod'a'j Lag'o'j, jam est'is en tiu lok'o la du'foj'e pli grand'a arme'o de la kron'princ'o.

Oni ne pov'is riproĉ'i al Libi'an'o'j mank'o'n de antaŭ'zorg'em'o.

Teĥenna kaj li'a stab'o aranĝ'is tre bon'e esplor'ist'a'n serv'ad'o'n.

Ili'a'j spion'o'j mult'foj'e est'is en Melcatis, Naucratis, Sai, menut, Terenuthis kaj trans'naĝ'is la kanopi'a'n kaj bolbitin'a'n brak'o'n de Nil'o. Sed nenie ili renkont'is egipt'a'j'n taĉment'o'j'n; la lev'iĝ'o de Nil'o, pens'is ili, paraliz'is la marŝ'o'n de la egipt'a'j fort'o'j, kaj preskaŭ ĉie ili vid'is la panik'o'n de la loĝ'ant'ar'o, kiu, ne atend'ant'e, for'kur'ad'is de la apud'lim'a'j kamp'ar'o'j.

Ili do al'port'is al si'a ĉef'o plej favor'a'j'n sci'ig'o'j'n. Kaj dum'e la arme'o de la kron'princ'o, malgraŭ la lev'iĝ'o de Nil'o, ok tag'o'j'n post la ek'marŝ'o ating'is la bord'o'n de la dezert'o kaj, proviz'it'a per akv'o kaj nutr'aĵ'o, mal'aper'is inter la mont'o'j de Sod'a'j Lag'o'j.

Se Teĥenna pov'us kiel agl'o lev'iĝ'i super la tend'ar'o'n de si'a'j band'o'j, li rigid'iĝ'us, vid'ant'e, ke en ĉiu'j inter'mont'o'j de la ĉirkaŭ'aĵ'o si'n kaŝ'as egipt'a'j regiment'o'j, kaj ke baldaŭ, baldaŭ li'a regiment'o est'os ĉirkaŭ'it'a de ĉiu'j flank'o'j.

XVIII

De la moment'o kiam la arme'o de Mal'supr'a Egipt'o el'ir'is el Pi - Bast, la profet'o Mentezufis, akompan'ant'a la princ'o'n, ĉiu'tag'e ricev'is kaj send'is kelk'e da depeŝ'o'j.

Unu korespond'ad'o est'is kun la ministr'o Herhor. Mentezufis send'is Memfis'o'n raport'o'j'n pri la marŝ'o de la arme'o kaj pri la ag'ad'o de la kron'princ'o, pri kiu li ne kaŝ'is si'a'n admir'o'n; la nobl'a Herhor skrib'is ke oni las'u al la kron'princ'o plen'a'n liber'ec'o'n; se Ramses perd'us la unu'a'n batal'o'n, la plej alt'a kolegi'o ne est'us tre ĉagren'it'a.

” Mal'grand'a mal'venk'o— skrib'is Herhor— est'us lecion'o de prudent'o kaj humil'ec'o por la princ'o, kiu jam hodiaŭ, kvankam li far'is ankoraŭ nenio'n, opini'as si'n egal'a al la plej spert'a'j general'o'j. ”
Kiam Mentezufis respond'is, ke mal'facil'e est'as supoz'i, ke la kron'princ'o est'os venk'it'a, Herhor kompren'ig'is al li, ke en tia okaz'o la triumf'o ne dev'as est'i tro grand'a.

” La ŝtat'o— dir'is li— perd'os nenio'n, se la batal'em'a kaj viv'eg'a kron'princ'o hav'os dum kelk'e da jar'o'j lud'o'n ĉe la okcident'a lim'o. Li mem akir'os spert'o'n en la milit'a art'o, kaj la mal'diligent'a'j kaj tro'brav'a'j ni'a'j soldat'o'j trov'os konven'a'n por si okup'o'n. ”
La du'a'n korespond'ad'o'n Mentezufis hav'is kun la sankt'a patr'o Mefres, kaj tiu ŝajn'is al li pli grav'a. Mefres, ofend'it'a iam de la kron'princ'o, hodiaŭ okaz'e de la mort'ig'o de la infan'o de Sar'a mal'kaŝ'e kulp'ig'is Ramses'o'n pri fil'mort'ig'o, far'it'a sub la influ'o de Kama. Kiam en la daŭr'o de unu semajn'o la sen'kulp'ec'o de Ramses ek'bril'is en klar'a lum'o, la ĉef'pastr'o, tiom pli incit'it'a, ne ĉes'is cert'ig'i, ke la princ'o, mal'amik'o de la di'o'j egipt'a'j kaj lig'an'o de la mizer'a'j Fenici'an'o'j, est'as kapabl'a al ĉio.

La afer'o pri la mort'ig'o ŝajn'is tiel suspekt'ind'a en la unu'a'j tag'o'j; ke eĉ la plej alt'a kolegi'o demand'is el Memfis'o Mentezufison, kio'n li pens'as pri ĝi? Mentezufis respond'is, ke li observ'as la princ'o'n dum tut'a'j tag'o'j, sed eĉ unu moment'o'n li ne pov'as supoz'i, ke li est'as la mort'ig'int'o:
Tia'j korespond'aĵ'o'j, kvazaŭ ar'o de rab'o'bird'o'j, rond'flug'is ĉirkaŭ Ramses, dum li dis'send'is esplor'ist'o'j'n al la mal'amik'o, inter'konsil'iĝ'is kun la ĉef'o'j aŭ instig'is la soldat'o'j'n al rapid'a marŝ'o.

La 14 - an la tut'a arme'o de la kron'princ'o kolekt'iĝ'is sud'e de la urb'o Terenuthis. Je la grand'a ĝoj'o de la princ'o ven'is Patrokl'o kun la grek'a'j regiment'o'j, kaj kun li la pastr'o Pentuer, send'it'a de Herhor, kiel du'a kontrol'ant'o de la ĉef'a milit'estr'o.

La mult'ec'o de pastr'o'j en la tend'ar'o ( est'is ankoraŭ ali'a'j) tut'e ne rav'is Ramses'o'n. Sed li decid'is tut'e ne atent'i ili'n kaj dum la milit'a'j konsil'o'j li tut'e ne demand'is ili'a'n opini'o'n.

La inter'rilat'o'j iel kviet'iĝ'is. Mentezufis, konform'e al la ordon'o de Herhor, ne trud'is si'n al la princ'o, kaj Pentuer est'is okup'it'a per la organiz'o de la kurac'ist'a help'o por la vund'it'o'j.

La milit'a lud'o komenc'iĝ'is.

Antaŭ ĉio, Ramses per si'a'j agent'o'j dis'vast'ig'is en mult'a'j apud'lim'a'j kamp'ar'o'j fam'o'n, ke Libi'an'o'j proksim'iĝ'as en grand'eg'a'j amas'o'j, ke ili ĉio'n detru'ad'os kaj mort'ig'ad'os. La terur'it'a loĝ'ant'ar'o komenc'is for'kur'i al la okcident'o kaj fal'is sur la egipt'a'j'n regiment'o'j'n. Tiam Ramses pren'is la vir'o'j'n por la port'ad'o de ŝarĝ'o'j post la arme'o, kaj la vir'in'o'j'n kaj infan'o'j'n li send'is en la intern'o'n de la land'o.

Post'e, la ĉef'a general'o eksped'is spion'o'j'n al la proksim'iĝ'ant'a'j Libi'an'o'j, por ek'sci'i ili'a'n nombr'o'n kaj ord'o'n. La spion'o'j baldaŭ re'ven'is, al'port'ant'e preciz'a'j'n inform'o'j'n pri la lok'o de la mal'amik'a arme'o kaj tre tro'ig'it'a'j'n pri ili'a nombr'o. Ili cert'ig'is ankaŭ erar'e, kvankam kun plen'a konvink'o, ke en la front'o de la libi'a'j band'o'j ir'as musavasa mem, akompan'at'a de si'a fil'o Teĥenna.

La princ'o - general'o ruĝ'iĝ'is de ĝoj'o ĉe la pens'o, ke en la unu'a milit'o li hav'os tiel spert'a'n kontraŭ'ul'o'n, kiel musavasa.

Li do tro'ig'is la danĝer'o'n kaj du'obl'ig'is la sin'gard'em'o'n. Por hav'i ĉiu'j'n ŝanc'o'j'n, li uz'is ankaŭ ruz'o'n. Li send'is al Libi'an'o'j fid'ind'a'j'n hom'o'j'n, ordon'is al ili ŝajn'ig'i for'kur'int'o'j'n, en'ir'i en la mal'amik'a'n tend'ar'o'n kaj re'tir'i de musavasa li'a'n plej grand'a'n fort'o'n: la el'pel'it'a'j'n libi'a'j'n soldat'o'j'n.

— Dir'u al ili— parol'is Ramses al si'a'j agent'o'j— dir'u al ili, ke mi hav'as hak'il'o'j'n por la kulp'a'j kaj pardon'o'n por la humil'a'j. Se en la unu'a batal'o ili ĵet'os la arm'il'o'j'n kaj for'las'os musavasan, mi re'e akcept'os ili'n en la arme'o'n de li'a sankt'ec'o kaj ordon'os pag'i al ili ili'a'n salajr'o'n, kvazaŭ ili neniam for'las'us la serv'ad'o'n.

Patrokl'o kaj la ali'a'j general'o'j trov'is la rimed'o'n tre praktik'a; la pastr'o'j silent'is. Mentezufis send'is depeŝ'o'n al Herhor kaj en la daŭr'o de unu tag'o ricev'is respond'o'n.

La ĉirkaŭ'aĵ'o de Sod'a'j Lag'o'j est'is val'o kelk'dek'o'n da kil'o'metr'o'j long'a, ferm'it'a inter du ĉen'o'j de mont'o'j, kiu'j ir'is de la sud - orient'o al la nord - okcident'o. Ĝi'a plej grand'a larĝ'o ne super'is dek kil'o'metr'o'j'n; est'is lok'o'j mult'e pli mal'larĝ'a'j, kvazaŭ kanal'o'j.

Sur la tut'a long'o de la val'o si'n etend'is, unu post ali'a, dek marĉ'a'j lag'o'j, plen'a'j de mal'dolĉ'e - sal'a akv'o. Kresk'is tie mizer'a'j arb'et'o'j kaj herb'o'j, ĉiam super'ŝut'at'a'j de la sabl'o, ĉiam velk'ant'a'j, kiu'j'n neniu best'o vol'is pren'i en la buŝ'eg'o'n. De ambaŭ flank'o'j super'star'is dis'ŝir'it'a'j kalk'a'j alt'aĵ'o'j, aŭ grand'eg'a'j sabl'aĵ'o'j, en kiu'j oni pov'is dron'i.

La tut'a pejzaĝ'o kun flav'a'j kaj blank'a'j kolor'o'j hav'is mal'viv'a'n aspekt'o'n, kiu'n pli'grand'ig'is ankoraŭ la varm'eg'o kaj silent'o. Neniu bird'o kant'is tie, kaj se ie ek'son'is murmur'et'o, tio est'is la son'o de rul'fal'ant'a ŝton'o.

Proksim'um'e en la mez'o de la val'o est'is du grup'o'j de konstru'aĵ'o'j, unu kelk'e da kil'o'metr'o'j de la ali'a; tio est'is: orient'e mal'grand'a fortik'aĵ'o, okcident'e vitr'o'far'ej'o'j, por kiu'j la libi'a'j komerc'ist'o'j liver'is hejt'aĵ'o'n. Pro la milit'a'j mal'trankvil'o'j ambaŭ lok'o'j est'is for'las'it'a'j de la loĝ'ant'o'j. La korpus'o de Teĥenna dev'is okup'i ambaŭ lok'o'j'n, kiu'j far'is por musavasa la voj'o'n al Egipt'o tut'e sen'danĝer'a.

La Libi'an'o'j marŝ'is mal'rapid'e antaŭ'e'n de la urb'o Glaucus al la sud'o, kaj vesper'e la 14 - an de Hator ili si'n trov'is ĉe la en'ir'o al la val'o de Sod'a'j Lag'o'j, kaj est'is cert'a'j, ke ili tra'pas'os ĝi'n sen mal'help'o'j post du'tag'a marŝ'o. En la sam'a tag'o, tuj post la sub'ir'o de la sun'o la egipt'a arme'o ek'marŝ'is al la dezert'o kaj, tra'ir'int'e sur la sabl'o'j pli ol kvar kil'o'metr'o'j'n en la daŭr'o de dek du hor'o'j, halt'is en la sekv'int'a maten'o sur la alt'aĵ'o'j inter la fortik'aĵ'o kaj vitr'o'far'ej'o kaj si'n kaŝ'is en la mult'nombr'a'j inter'mont'o'j.

Se en tiu nokt'o iu dir'us al la Libi'an'o'j, ke en la val'o de Sod'a'j Lag'o'j el'kresk'is palm'o'j kaj tritik'o, ili mal'pli mir'us, ol pri tio, ke la egipt'a arme'o bar'is al ili la voj'o'n.

Post mal'long'a ripoz'o, dum kiu la pastr'o'j sukces'is trov'i kaj el'fos'i kelk'e da put'o'j de sufiĉ'e trink'ebl'a akv'o, la egipt'a arme'o komenc'is okup'i la nord'a'j'n mont'et'o'j'n, ĉirkaŭ'ant'a'j'n la val'o'n.

La plan'o de la kron'princ'o est'is simpl'a. Li vol'is de'tranĉ'i la Libi'an'o'j'n de ili'a patr'uj'o kaj for'puŝ'i ili'n al la sud'o, en la dezert'o'n, kie la varm'eg'o kaj mal'sat'o eksterm'us la dis'kur'int'a'j'n.

Por tiu cel'o li dis'met'is la arme'o'n sur la nord'a flank'o de la val'o kaj divid'is la arme'o'n en tri korpus'o'j'n. La dekstr'a'n flank'o'n, plej proksim'a'n al Libi'o, komand'is Patrokl'o kaj li dev'is bar'i al la atak'ant'o'j la re'ven'o'n al ili'a urb'o Glaucus. La mal'dekstr'a'n flank'o'n, plej proksim'a'n al Egipt'o, komand'is Mentezufis, por bar'i al la Libi'an'o'j la marŝ'o'n antaŭ'e'n. Fin'e, la centr'a'n korpus'o'n direkt'is la kron'princ'o mem, hav'ant'e kun si pentueron.

La 15 - an de Hator, ĉirkaŭ la sep'a hor'o maten'e, kelk'dek'o da Libi'an'o'j rapid'e tra'trot'is la val'o'n. Moment'o'n ili ripoz'is ĉe la vitr'o'far'ej'o'j, ĉirkaŭ'rigard'is, kaj ne rimark'int'e io'n suspekt'ind'a'n, re'turn'is la ĉeval'o'j'n al la si'a'j.

Je la dek'a hor'o maten'e dum terur'a varm'eg'o, kiu ŝajn'is trink'i ŝvit'o'n kaj sang'o'n el la hom'o'j, Pentuer dir'is al la princ'o:
— La Libi'an'o'j jam en'ir'is en la val'o'n kaj preter'pas'as la taĉment'o'n de Patrokl'o. Post unu hor'o ili est'os ĉi tie.

— Kiel vi sci'as tio'n? — demand'is la princ'o kun mir'o.

— La pastr'o'j sci'as ĉio'n! ...— respond'is Pentuer kun rid'et'o.

Post'e li sur'ir'is sin'gard'e ŝton'eg'o'n, pren'is el sak'o tre bril'ant'a'n objekt'o'n, kaj si'n turn'int'e al la taĉment'o de la sankt'a Mentezufis, komenc'is far'i ia'j'n sign'o'j'n per la man'o.

— Mentezufis ankaŭ jam est'as antaŭ'sci'ig'it'a— al'don'is li.

La princ'o ne pov'is kaŝ'i la admir'o'n kaj dir'is:
— Mi hav'as pli bon'a'j'n okul'o'j'n ol vi, kaj ne mal'pli bon'a'j'n orel'o'j'n, tamen mi vid'as nenio'n, mi aŭd'as nenio'n. Kia'manier'e do vi rimark'as la mal'amik'o'j'n kaj inter'komunik'iĝ'as kun Mentezufis?

Pentuer montr'is al la princ'o mont'et'o'n, sur kies supr'o est'is mal'klar'e vid'ebl'a'j dorn'a'j arb'et'o'j. Ramses fiks'e rigard'is ĉi tiu'n punkt'o'n kaj subit'e kovr'is la okul'o'j'n: en la arb'et'o'j io fort'e ek'bril'is.

— Kia terur'a bril'o? ...— ek'kri'is li. — Oni pov'as blind'iĝ'i! ...

— Tio est'as la sign'o'j de la pastr'o, kiu akompan'as Patrokl'o'n— respond'is Pentuer. — Vi do vid'as, sinjor'o, ke ankaŭ ni pov'as est'i util'a'j dum la milit'o...

Li ek'silent'is, el la fund'o de la val'o al'flug'is al ili murmur'o, komenc'e mal'laŭt'a, iom post iom laŭt'iĝ'ant'a. Ĉe tiu ĉi son'o, la egipt'a'j soldat'o'j, glu'it'a'j al la dekliv'o de la mont'et'o, komenc'is lev'iĝ'i, ord'ig'i la arm'il'o'j'n, murmur'et'i... Sed mal'long'a komand'o de la oficir'o'j trankvil'ig'is ili'n, kaj re'e super la nord'a'j ŝton'eg'o'j ek'reg'is mort'a silent'o.

Dum'e la murmur'et'o en la fund'o de la val'o potenc'iĝ'is kaj far'iĝ'is bru'o, en kiu sur la fon'o de inter'parol'ad'o'j de mil'o'j da hom'o'j oni pov'is disting'i kant'o'j'n, son'o'j'n de flut'o'j, krak'ad'o'n de vetur'il'o'j, ĉeval'a'j'n blek'o'j'n kaj kri'o'j'n de la ĉef'o'j. La kor'o de Ramses komenc'is viv'eg'e bat'i; li ne pov'is plu halt'ig'i la sci'vol'o'n kaj grimp'is sur ŝton'eg'a'n pint'o'n, de kiu oni pov'is vid'i grand'a'n part'o'n de la val'o.

Ĉirkaŭ'it'a de nebul'o de flav'a polv'o, mal'rapid'e ir'is antaŭ'e'n la libi'a korpus'o, kvazaŭ serpent'o kelk'e da kil'o'metr'o'j long'a, kun blu'a'j, blank'a'j kaj ruĝ'a'j makul'o'j.

En la front'o marŝ'is dek'kelk'o da kavalir'o'j, el kiu'j unu, vest'it'a per blank'a tuk'o, sid'is sur la ĉeval'o kvazaŭ sur benk'o, mal'lev'int'e ambaŭ pied'o'j'n mal'dekstr'e'n. Post la kavalir'o'j ir'is ar'et'o da ŝton'ĵet'ist'o'j griz'a'j ĉemiz'o'j, post'e iu alt'rang'ul'o en port'il'o, super kiu oni port'is grand'a'n ombrel'o'n. Pli mal'proksim'e taĉment'o de lanc'ist'o'j en blank'a'j kaj ruĝ'a'j tunik'o'j, post'e grand'a band'o de preskaŭ nud'a'j hom'o'j, arm'it'a'j per baston'eg'o'j, re'e ŝton'ĵet'ist'o'j kaj lanc'ist'o'j, re'e ŝton'ĵet'ist'o'j, kaj post ili ruĝ'a taĉment'o kun falĉ'il'o'j kaj hak'il'o'j. Ili ir'is proksim'um'e po kvar en ĉiu vic'o; sed malgraŭ la kri'o'j de la oficir'o'j sen'ĉes'e romp'iĝ'is la ord'o kaj la najbar'a'j kvar'o'j inter'miks'iĝ'is.

Kant'ant'e kaj bru'e parol'ant'e, la libi'a serpent'o mal'rapid'e el'ramp'is en la plej larĝ'a'n part'o'n de la val'o, kontraŭ la vitr'o'far'ej'o'j kaj lag'o'j. Tie la vic'o'j ankoraŭ pli inter'miks'iĝ'is. La marŝ'ant'a'j en la front'o halt'is, ĉar oni dir'is al ili, ke ĉi tie oni ripoz'os; dum'e la ali'a'j kolon'o'j pli rapid'ig'is la paŝ'o'j'n por pli fru'e ating'i la cel'o'n kaj ripoz'i. Unu'j for'las'is la vic'o'j'n, kaj met'int'e la arm'il'o'j'n sur la ter'o, si'n ĵet'is en la lag'o'n, aŭ per la man'o'j ĉerp'is ĝi'a'n mal'bon'odor'a'n akv'o'n; ali'a'j, sid'iĝ'int'e sur la ter'o, pren'is el la sak'o'j daktil'o'j'n, aŭ el argil'a'j botel'o'j trink'is akv'o'n kun vinagr'o.

Alt'e, super la taĉment'o rond'flug'is kelk'e da vultur'o'j.

Ĉe tiu ĉi spektakl'o Ramses'o'n ek'reg'is strang'a mal'ĝoj'o kaj tim'o. Antaŭ li'a'j okul'o'j komenc'is flug'i muŝ'et'o'j, li perd'is la konsci'o'n kaj dum unu moment'o ŝajn'is al li, ke li don'us la tron'o'n, por ne est'i en ĉi tiu lok'o kaj ne vid'i tio'n, kio okaz'os.

Li de'glit'is de la pint'o kaj per frenez'a'j okul'o'j rigard'is antaŭ si.

Subit'e proksim'iĝ'is al li Pentuer kaj fort'e ek'tir'eg'is li'n je la ŝultr'o.

— Vek'iĝ'u, ĉef'o— dir'is li. — Patrokl'o atend'as ordon'o'j'n...

— Patrokl'o? ...— ripet'is la princ'o kaj turn'is si'n.

Antaŭ li star'is Pentuer mort'e pal'a, sed trankvil'a. Kelk'e da paŝ'o'j pli mal'proksim'e'n sam'e pal'a Tutmozis en trem'ant'a'j man'o'j ten'is la oficir'a'n fajf'il'o'n. El post la mont'et'o el'rigard'is soldat'o'j, sur kies vizaĝ'o'j est'is vid'ebl'a profund'a emoci'o.

— Ramses— ripet'is Pentuer— la arme'o atend'as...

La princ'o kun la decid'em'o de la mal'esper'o ek'rigard'is la pastr'o'n kaj murmur'et'is per sufok'it'a voĉ'o:
— Oni komenc'u...

Pentuer lev'is alt'e'n si'a'n bril'ant'a'n talisman'o'n kaj far'is per ĝi kelk'e da sign'o'j en la aer'o. Tutmozis mal'laŭt'e ek'fajf'is, la fajf'o ripet'iĝ'is dekstr'e kaj mal'dekstr'e en la inter'mont'o'j, sur la mont'et'o'j'n komenc'is grimp'i la egipt'a'j ŝton'ĵet'ist'o'j.

Est'is ĉirkaŭ la tag'mez'o.

Ramses iom post iom for'sku'is la unu'a'j'n impres'o'j'n kaj komenc'is pli atent'e rigard'i ĉirkaŭ'e. Li vid'is si'a'n stab'o'n, la taĉment'o'n de lanc'ist'o'j kaj hak'il'ist'o'j sub la komand'o de mal'jun'a'j oficir'o'j, fin'e ŝton'ĵet'ist'o'j'n, mal'diligent'e sur'ir'ant'a'j'n la ŝton'eg'o'n... Kaj li est'is cert'a, ke ĉiu el ili ne nur ne dezir'as pere'i, sed eĉ ne vol'us batal'i kaj si'n mov'i en la terur'a varm'eg'o.

Subit'e de la supr'o de iu mont'et'o ek'son'is grand'eg'a voĉ'o, pli potenc'a ol leon'a blek'o:
— Soldat'o'j de li'a sankt'ec'o, dis'pel'u ĉi tiu'j'n libi'a'j'n hund'o'j'n!

... La di'o'j est'as kun vi! ...

Al la super'natur'a voĉ'o respond'is du ali'a'j, ne mal'pli potenc'a'j: long'a kri'o de egipt'a arme'o kaj grand'eg'a tumult'o de Libi'an'o'j...

La princ'o, ne bezon'ant'e plu si'n kaŝ'i, sur'ir'is mont'et'o'n, de kiu oni pov'is bon'e vid'i la mal'amik'o'j'n. Antaŭ li si'n etend'is long'a vic'o de la egipt'a'j ŝton'ĵet'ist'o'j, kvazaŭ el'ir'int'a'j el la ter'o, kaj kelk'cent'o'n da paŝ'o'j de ili la libi'a taĉment'o, svarm'ant'a en polv'a nebul'o. Ek'son'is trumpet'o'j, fajf'il'o'j, kaj mal'ben'o'j de la barbar'a'j oficir'o'j, pen'ant'a'j far'i ord'o'n. Tiu'j, kiu'j sid'is, salt'e lev'iĝ'is; tiu'j, kiu'j trink'is akv'o'n, kapt'is la arm'il'o'j'n kaj kur'is al la si'a'j; la sen'ord'a'j amas'o'j komenc'is form'i vic'o'j'n, ĉio ĉi en tumult'o kaj kri'o'j.

Dum'e la egipt'a'j ŝton'ĵet'ist'o'j send'is en ĉiu minut'o po kelk'e da ŝton'o'j, trankvil'e, ord'e, kvazaŭ dum la ekzerc'o'j. La dek'estr'o'j montr'is al si'a'j mal'grand'a'j taĉment'o'j la mal'amik'o'j'n, kiu'j'n ili dev'is traf'i; la soldat'o'j dum kelk'e da minut'o'j super'ŝut'is ili'n per plumb'a'j kugl'o'j kaj ŝton'o'j. La princ'o vid'is, ke post ĉiu tia pluv'eg'o la libi'a ar'et'o dis'kur'is, kaj tre oft'e unu hom'o rest'is kuŝ'ant'a.

Malgraŭ tio la libi'a'j vic'o'j form'iĝ'is kaj ir'is post la lini'o'n, kie fal'ad'is la ŝton'o'j. La libi'a'j ŝton'ĵet'ist'o'j ir'is antaŭ'e'n kaj sam'e rapid'e kaj trankvil'e komenc'is respond'i al la Egipt'an'o'j. Ia'foj'e inter ili'a'j vic'o'j eksplod'is rid'o'j kaj kri'o'j de ĝoj'o: fal'is egipt'a ŝton'ĵet'ist'o.

Baldaŭ super la kap'o de la princ'o kaj de li'a sekv'ant'ar'o komenc'is sibl'i kaj fajf'i la ŝton'o'j. Unu, lert'e ĵet'it'a, traf'is adjutant'o'n en ŝultr'o'n kaj romp'is al li ost'o'n, du'a de'ĵet'is kask'o'n de ali'a adjutant'o, tri'a fal'is ĉe la pied'o'j de la princ'o, romp'iĝ'is sur la ŝton'eg'o kaj kovr'is li'a'n vizaĝ'o'n per fragment'o'j varm'eg'a'j, kiel bol'ant'a akv'o.

La Libi'an'o'j laŭt'e rid'is, io'n kri'ant'e: kred'ebl'e ili insult'is la mal'amik'a'n ĉef'o'n.

La tim'o kaj, antaŭ ĉio la kompat'o tuj for'kur'is el la anim'o de Ramses. Li ne vid'is plu antaŭ si hom'o'j'n, minac'at'a'j'n de la sufer'o kaj mort'o, sed sovaĝ'a'j'n best'o'j'n, kiu'j'n oni dev'as eksterm'i aŭ lig'i. Li aŭtomat'e etend'is la man'o'n al la glav'o, por ek'konduk'i la lanc'ist'o'j'n, kiu'j atend'is la ordon'o'n, sed mal'estim'o halt'ig'is li'n. Li dev'us si'n makul'i per la sang'o de tiu kanajl'ar'o! ... Por kio ekzist'as la soldat'o'j?

Dum'e la batal'o daŭr'is, kaj la brav'a'j libi'a'j ŝton'ĵet'ist'o'j kri'ant'e, eĉ kant'ant'e komenc'is ir'i antaŭ'e'n. De ambaŭ flank'o'j la ŝton'o'j zum'is kiel skarab'o'j aŭ abel'o'j, ia'foj'e traf'is en la aer'o unu ali'a'n kun krak'o. Ĉiu'moment'e iu batal'ist'o, libi'a aŭ egipt'a, posten'iĝ'is ĝem'ant'e, aŭ fal'is ter'e'n sen'viv'a. Sed tio ne ali'ig'is la bon'a'n humor'o'n de ali'a'j: ili batal'is kun malic'a ĝoj'o, kiu iom post iom far'iĝ'is furioz'a koler'o kaj mem'forges'o.

Subit'e, mal'proksim'e, en la dekstr'a flank'o ek'son'is trumpet'o'j kaj mult'foj'e ripet'at'a'j aklam'o'j: La sen'tim'a Patrokl'o, ebri'a jam de la maten'o, atak'is la mal'amik'a'n arier'gard'o'n.

— Bat'u! ...— ek'kri'is la princ'o.

Tuj la ordon'o'n ripet'is trumpet'o unu, du'a... dek'a, kaj post moment'o el ĉiu'j inter'mont'o'j komenc'is aper'i la egipt'a'j cent'o'j. La ŝton'ĵet'ist'o'j, dis'sem'it'a'j sur la mont'et'o'j, du'obl'ig'is la fervor'o'n, kaj dum'e sen rapid'o, sed ankaŭ sen sen'ord'o, si'n star'ig'is kontraŭ la Libi'an'o'j la kvar'vic'a'j kolon'o'j de la egipt'a'j lanc'ist'o'j kaj hak'il'ist'o'j.

— Pli'fort'ig'u la centr'o'n— dir'is la kron'princ'o.

La trumpet'o ripet'is la ordon'o'n. Post la du kolon'o'j de la unu'a lini'o star'iĝ'is du nov'a'j kolon'o'j. Antaŭ ol la Egipt'an'o'j fin'is ĉi tiu'n manovr'o'n, jam la Libi'an'o'j, imit'ant'e ili'n, form'is ok vic'o'j'n kontraŭ la ĉef'a korpus'o.

— Antaŭ'e'n la rezerv'o'j! — dir'is la princ'o. — Ek'rigard'u— dir'is li al unu el la adjutant'o'j— ĉu la mal'dekstr'a flank'o jam est'as pret'a.

La adjutant'o, por pli bon'e vid'i la val'o'n, kur'is inter la ŝton'ĵet'ist'o'j'n, kaj subit'e fal'is, sed far'is sign'o'j'n per la man'o. Por anstataŭ'i li'n, el'ir'is ali'a oficir'o kaj baldaŭ al'kur'is, anonc'ant'e, ke ambaŭ flank'o'j de la princ'a taĉment'o jam star'as pret'a'j.

De la flank'o de la taĉment'o de Patrokl'o la bru'o pli'fort'iĝ'is, kaj subit'e lev'iĝ'is super la mont'et'o'j'n nigr'a'j, dens'a'j polv'a'j nub'o'j. Al la princ'o al'kur'is oficir'o de Pentuer kun sci'ig'o, ke la grek'a'j regiment'o'j ek'brul'ig'is la libi'a'n tend'ar'o'n.

— Romp'u la centr'o'n— dir'is la princ'o.

Kelk'dek'o da trumpet'o'j, unu post ali'a, lud'is la signal'o'n al la atak'o, kaj kiam ili ek'silent'is, en la centr'a kolon'o ek'son'is la komand'o, ritm'a bru'o de la tambur'o'j kaj la murmur'o de la paŝ'o'j de la infanteri'o, marŝ'ant'a takt'e:
— Unu... du! ... Unu... du! .. Unu... du! ...

Nun oni ripet'is la komand'o'n en la dekstr'a kaj mal'dekstr'a flank'o; re'e ek'tondr'is la tambur'o'j kaj la flank'a'j kolon'o'j ek'ir'is antaŭ'e'n: unu... du! ... unu... du! ...

La libi'a'j ŝton'ĵet'ist'o'j komenc'is posten'iĝ'i, super'ŝut'ant'e per ŝton'o'j la marŝ'ant'a'j'n Egipt'an'o'j'n. Sed kvankam ĉe ĉiu paŝ'o fal'is iu soldat'o, la kolon'o'j ir'is sen'halt'e, ir'is mal'rapid'e, ord'e:
unu... du! ... unu... du! ...

La flav'a nebul'o, sen'ĉes'e dens'iĝ'ant'a, sign'is la marŝ'o'n de la egipt'a'j batalion'o'j. La ŝton'ĵet'ist'o'j ne vid'is plu la mal'amik'o'j'n kaj far'iĝ'is rilat'a silent'o, en kiu son'is nur la ĝem'o'j kaj plor'o'j de la vund'it'a'j batal'ist'o'j.

— Mal'oft'e ili tiel bon'e marŝ'is dum la ekzerc'o'j! — ek'kri'is la princ'o al la stab'o.

— Ili ne tim'as hodiaŭ la baston'o'n— murmur'is mal'jun'a oficir'o.

La inter'spac'o inter la Libi'an'o'j kaj la polv'a nub'o de la flank'o de la Egipt'an'o'j pli kaj pli mal'grand'iĝ'is; sed la barbar'o'j star'is sen'mov'a'j, kaj post ili'a'j lini'o'j aper'is ali'a polv'a nub'o. Sen'dub'e ia rezerv'o pli'fort'ig'is la centr'a'n kolon'o'n, kiu'n minac'is la plej fort'a atak'o.

La kron'princ'o dekur'is de la mont'et'o kaj sid'iĝ'is sur ĉeval'o'n; el la inter'mont'o'j el'flu'is la last'a'j egipt'a'j rezerv'o'j, kaj form'int'e vic'o'j'n, atend'is la ordon'o'n. Post la infanteri'o okup'is la lok'o'n kelk'cent'o da azi'a'j rajd'ist'o'j, sur mal'grand'a'j, sed fort'a'j ĉeval'o'j.

La princ'o sekv'is galop'e la marŝ'ant'a'j'n al la atak'o kaj cent paŝ'o'j'n de tie trov'is ali'a'n mont'et'o'n, ne alt'a'n, de kiu tamen oni pov'is vid'i la tut'a'n kamp'o'n de la batal'o. La sekv'ant'ar'o, azi'a'j kavalir'o'j kaj rezerv'a kolon'o rapid'is post li.

La princ'o mal'pacienc'e rigard'is al la mal'dekstr'a flank'o, de kie li van'e atend'is la al'ven'o'n de Mentezufis. La Libi'an'o'j star'is sen'mov'e, la situaci'o ŝajn'is pli kaj pli grav'a.

La korpus'o de Ramses est'is la plej fort'a, sed ĝi hav'is antaŭ si preskaŭ ĉiu'j'n libi'a'j'n fort'o'j'n. Nombr'e ambaŭ parti'o'j est'is egal'a'j, la princ'o ne dub'is pri la venk'o, sed antaŭ tiel brav'a kontraŭ'ul'o li tim'is grand'a'j'n perd'o'j'n.

Ceter'e, la batal'o hav'as si'a'j'n kapric'o'j'n. Tiu'j, kiu'j jam for'ir'is al la atak'o, ne est'as plu sub la influ'o de la ĉef'a estr'o. Li ne posed'as ili'n plu; li hav'as nur la rezerv'a'n regiment'o'n kaj plen'man'o'n da kavalir'o'j. Se do unu el la egipt'a'j kolon'o'j est'us romp'it'a, aŭ se la mal'amik'o ricev'us ne'atend'at'a'j'n help'a'j'n batalion'o'j'n! ...

La princ'o frot'is la frunt'o'n: nun li ek'sent'is la tut'a'n respond'ec'o'n de la ĉef'a milit'estr'o. Li est'is kiel ost'lud'ant'o, kiu met'int'e ĉio'n en la lud'o'n, jam ĵet'is la ost'o'j'n kaj demand'as, kiel ili fal'os?

La Egipt'an'o'j est'is kelk'dek'o'n da paŝ'o'j de la libi'a'j kolon'o'j.

Komand'o... trumpet'o'j... la tambur'o'j ek'bru'is pli rapid'e kaj la soldat'o'j ek'kur'is: unu... du... tri! ... unu... du... tri! ... Kur'u!

... Lev'iĝ'is nov'a'j polv'a'j nub'et'o'j kaj kun'iĝ'is en unu grand'eg'a'n nebul'o'n... La hom'a'j kri'eg'o'j, la krak'ad'o de la lanc'o'j, la tint'ad'o de la falĉ'il'o'j, ia'foj'e terur'a ĝem'o, kiu tuj dron'is en la ĝeneral'a tumult'o...

Sur la tut'a batal'a lini'o oni ne pov'is vid'i plu la hom'o'j'n, ili'a'j'n arm'il'o'j'n, eĉ kolon'o'j'n, sed flav'a'n polv'o'n, kiu si'n stern'is kvazaŭ grand'eg'a serpent'o. Pli dens'a nebul'o montr'is la lok'o'n, kie la kontraŭ'a'j kolon'o'j renkont'is unu la ali'a'n, mal'pli dens'a— breĉ'o'n.

Post kelk'e da minut'o'j de infer'a tumult'o, la princ'o rimark'is, ke la polv'a nebul'o super la mal'dekstr'a flank'o fleks'iĝ'as post'e'n.

— Pli'fort'ig'u la mal'dekstr'a'n flank'o'n! — ek'kri'is li.

La du'on'o de la rezerv'o ek'kur'is al la montr'it'a direkt'o kaj mal'aper'is en la nebul'o'j. La mal'dekstr'a flank'o rekt'iĝ'is, la dekstr'a mal'rapid'e ir'is antaŭ'e'n, la centr'o, plej fort'a kaj grav'a, star'is sen'mov'e.

— Pli'fort'ig'u la centr'o'n! — dir'is la princ'o.

La du'a du'on'o de la rezerv'o ek'marŝ'is antaŭ'e'n kaj mal'aper'is en la polv'o. La kri'o pli'grand'iĝ'is dum unu moment'o, sed oni vid'is neniu'n mov'o'n antaŭ'e'n.

— Terur'e batal'as ĉi tiu'j mizer'ul'o'j! ...— dir'is al la kron'princ'o mal'jun'a oficir'o de la sekv'ant'ar'o. — Est'as jam temp'o, ke ven'u Mentezufis.

La princ'o al'vok'is la ĉef'o'n de la azi'a rajd'ist'ar'o.

— Rigard'u mal'dekstr'e'n— dir'is li— tie dev'as est'i breĉ'o.

En'rajd'u tie'n sin'gard'e por ne pied'prem'i ni'a'j'n soldat'o'j'n kaj fal'u de la flank'o sur la centr'a'n kolon'o'n de tiu'j hund'o'j...

— Ili dev'as est'i ĉen'lig'it'a'j, ili tro long'e star'as sur la sam'a lok'o— respond'is la Azi'an'o rid'ant'e.

Li las'is apud la princ'o du'dek'o'n da kavalir'o'j, kaj for'trot'is kun la ceter'a'j, kri'ant'e:
— Viv'u etern'e, ni'a ĉef'o! ...

La varm'eg'o est'is terur'a. La princ'o streĉ'is la vid'ad'o'n kaj aŭd'ad'o'n, pen'ant'e tra'penetr'i la polv'a'n mur'o'n. Li atend'is...

atend'is... Subit'e li ek'kri'is de ĝoj'o: la centr'a nebul'o ek'ŝancel'iĝ'is kaj iom antaŭ'e'n'ir'is...

Re'e ĝi halt'is, kaj re'e komenc'is marŝ'i antaŭ'e'n, tre mal'rapid'e, sed antaŭ'e'n...

Bol'is tiel terur'a tumult'o, ke oni ne pov'is diven'i, kio'n ĝi signif'as: koler'o'n, triumf'o'n, aŭ mal'venk'o'n.

Subit'e la dekstr'a flank'o komenc'is strang'e fleks'iĝ'i kaj posten'iĝ'i. Post ĝi aper'is nov'a polv'a nebul'o. Sam'temp'e al'rajd'is Pentuer kaj ek'kri'is:
— Patrokl'o atak'as la Libi'an'o'j'n de post'e! ...

La mal'ord'o en la dekstr'a flank'o pli'grand'iĝ'is kaj proksim'iĝ'is al la centr'o de la batal'a kamp'o. Est'is vid'ebl'e, ke la Libi'an'o'j komenc'as ced'i kaj ke la panik'o kapt'is eĉ la ĉef'a'n kolon'o'n.

La tut'a stab'o de la kron'princ'o, ekscit'it'a, febr'a, observ'is la mov'o'j'n de la flav'a polv'o. Post kelk'e da minut'o'j la mal'ord'o ek'reg'is ankaŭ en la mal'dekstr'a flank'o. Tie la Libi'an'o'j jam komenc'is for'kur'i.

— Mi ne ek'vid'u morgaŭ la sun'o'n, se tio ne est'as venk'o! ...

— ek'kri'is la mal'jun'a oficir'o.

Al'kur'is kurier'o de la pastr'o'j, kiu'j de la plej proksim'a mont'et'o observ'is la batal'o'n, kaj sci'ig'is, ke ĉe la mal'dekstr'a flank'o oni vid'as la batalion'o'j'n de Mentezufis kaj ke la Libi'an'o'j est'as ĉirkaŭ'it'a'j de tri flank'o'j.

— Ili jam for'kur'us, kiel cerv'in'o'j— dir'is la sen'spir'a kurier'o— se la sabl'o'j ne mal'help'us ili'n.

— Venk'o! ... Viv'u etern'e, estr'o! ...— kri'is Pentuer.

Est'is apenaŭ post la du'a hor'o.

La azi'a'j kavalir'o'j komenc'is bru'e kant'i kaj send'i supr'e'n sag'o'j'n por la honor'o de la princ'o. La stab'a'j oficir'o'j de'salt'is de la ĉeval'o'j, si'n ĵet'is al la pied'o'j kaj man'o'j de la princ'o, fin'e de'met'is li'n de la sel'o kaj lev'is supr'e'n, kri'ant'e:
— Jen potenc'a milit'estr'o! ... Li pied'prem'is la mal'amik'o'j'n de Egipt'o! Am'o'n est'as ĉe li'a dekstr'a kaj mal'dekstr'a man'o, kiu do pov'us kontraŭ'star'i al li? ...

Dum'e la Libi'an'o'j, sen'ĉes'e ced'ant'e, sur'ir'is la sud'a'j'n sabl'a'j'n mont'et'o'j'n, kaj post ili la Egipt'an'o'j. Nun ĉio'moment'e el la polv'a'j nebul'o'j aper'is kavalir'o'j kaj al'kur'is al Ramses.

— Mentezufis okup'is ili'a'j'n post'o'j'n! ...— kri'is unu.

— Du cent'o'j kapitulac'is! ...— kri'is ali'a.

— Patrokl'o okup'is ili'a'j'n post'o'j'n! ...

— Oni pren'is al la Libi'an'o'j tri standard'o'j'n: ŝaf'o'n, leon'o'n kaj akcipitr'o'n...

Ĉirkaŭ la stab'o la amas'o far'iĝ'is pli kaj pli dens'a: ĉirkaŭ'is ĝi'n hom'o'j sang'ant'a'j kaj kovr'it'a'j de polv'o.

— Viv'u etern'e! ... Viv'u etern'e, estr'o! ...

La princ'o est'is tiel ekscit'it'a, ke jen li rid'is, jen plor'is kaj dir'is al si'a sekv'ant'ar'o:
— La di'o'j ek'kompat'is... Mi jam pens'is, ke ni perd'os... Mizer'a est'as la sort'o de la milit'estr'o, kiu ne el'tir'ant'e la glav'o'n, eĉ nenio'n sci'ant'e, est'as respond'a pri ĉio...

— Viv'u etern'e, venk'a estr'o! ...— oni kri'is.

— Bel'a venk'o! ...— rid'is la princ'o. — Mi eĉ ne sci'as, kiel oni ĝi'n gajn'is...

— Li gajn'as batal'o'j'n, kaj post'e li mir'as! ...— kri'is iu el la sekv'ant'ar'o.

— Mi dir'as, ke mi eĉ ne sci'as, kia'n aspekt'o'n hav'as la batal'o... — klar'ig'is la princ'o.

— Trankvil'iĝ'u, estr'o— respond'is Pentuer. — Vi tiel saĝ'e dis'met'is la arme'o'n, ke la mal'amik'o'j dev'is est'i romp'it'a'j. Kia'manier'e? ... tio ne est'as plu vi'a afer'o, sed de la regiment'o'j.

— Mi eĉ ne el'tir'is la glav'o'n! ... Eĉ unu Libi'an'o'n mi ne vid'is!

...— plend'is la princ'o.

Sur la sud'a'j mont'et'o'j ĉio ankoraŭ bol'is kaj bru'is, sed en la val'o la polv'o komenc'is mal'lev'iĝ'i; tie ĉi kaj tie, kvazaŭ tra nebul'o, oni pov'is vid'i ar'et'o'j'n da egipt'a'j soldat'o'j kun lanc'o'j jam lev'it'a'j supr'e'n.

La princ'o turn'is la ĉeval'o'n tie'n kaj ating'is la for'las'it'a'n batal'a'n kamp'o'n, kie ĵus fin'iĝ'is la batal'o de la centr'a'j kolon'o'j.

Tio est'is plac'o kelk'cent'o'n da paŝ'o'j larĝ'a, kun profund'a'j kav'o'j, kovr'it'a de vund'it'o'j kaj kadavr'o'j. De la flank'o, de kie proksim'iĝ'is la princ'o, kuŝ'is en long'a vic'o, ĉiu'n kelk'o'n da paŝ'o'j Egipt'an'o'j kaj Libi'an'o'j inter'miks'it'a'j, kaj iom pli mal'proksim'e preskaŭ ekskluziv'e Libi'an'o'j.

En kelk'a'j lok'o'j la kadavr'o'j kuŝ'is dens'e unu ĉe ali'a; ia'foj'e en unu punkt'o tri aŭ kvar kadavr'o'j. La sabl'o est'is makul'it'a de brun'a'j sang'a'j punkt'o'j; la vund'o'j est'is terur'a'j: unu batal'ist'o hav'is du man'o'j'n for'tranĉ'it'a'j'n, du'a romp'it'a'n kap'o'n ĝis la trunk'o; el tri'a el'iĝ'is la intest'o'j. Iu'j tord'iĝ'is en konvulsi'o'j, kaj el ili'a buŝ'o, plen'a de sabl'o, ĝem'is mal'ben'o'j aŭ pet'eg'o'j, ke oni fin'mort'ig'u ili'n.

La kron'princ'o rapid'e pas'is ili'n, ne turn'ant'e si'n, kvankam kelk'a'j vund'it'o'j kri'is mal'laŭt'e por li'a honor'o.

Ne mal'proksim'e de tiu lok'o li renkont'is unu'a'n grup'o'n de kapt'it'o'j. Ili fal'is antaŭ li sur la vizaĝ'o'n, pet'eg'ant'e kompat'o'n.

— Proklam'u pardon'o'n por la venk'it'a'j kaj humil'a'j— dir'is Ramses al si'a sekv'ant'ar'o.

Kelk'e da rajd'ist'o'j dis'kur'is en divers'a'j'n direkt'o'j'n. Baldaŭ ek'son'is trumpet'o kaj post ĝi fort'a voĉ'o:
— Laŭ la ordon'o de li'a ekscelenc'o, la princ'o milit'estr'o, la vund'it'o'j kaj kapt'it'o'j ne est'os mort'ig'at'a'j! ...

Miks'it'a'j kri'o'j, kred'ebl'e de la kapt'it'o'j, respond'is la proklam'o'n.

— Laŭ la ordon'o de la milit'estr'o— kri'is per kant'ant'a ton'o ali'a voĉ'o— la vund'it'o'j kaj kapt'it'o'j ne est'os mort'ig'at'a'j! ...

Dum'e sur la sud'a'j mont'et'o'j la batal'o ĉes'is kaj du plej grand'a'j libi'a'j taĉment'o'j de'met'is la arm'il'o'j'n antaŭ la grek'a'j regiment'o'j.

La brav'a Patrokl'o, de la varm'eg'o, kiel li mem dir'is, aŭ de la varm'ig'a'j trink'aĵ'o'j, kiel opini'is ali'a'j, apenaŭ sid'is sur la ĉeval'o. Li frot'is la larm'a'j'n okul'o'j'n kaj si'n turn'is al la kapt'it'o'j:
— Fav'a'j hund'o'j! — kri'is li— kiu'j lev'is pek'a'j'n man'o'j'n kontraŭ la arme'o de li'a sankt'ec'o ( la verm'o'j vi'n manĝ'u! ), vi pere'os, kiel pedik'o'j sub la ung'o de pi'a Egipt'an'o, se vi ne respond'os tuj: kie si'n kaŝ'is vi'a ĉef'o, la lepr'o manĝ'u li'a'n naz'o'n kaj trink'u li'a'j'n pus'a'j'n okul'o'j'n! ...

En la sam'a moment'o proksim'iĝ'is la kron'princ'o. La general'o salut'is li'n kun respekt'o, sed ne inter'romp'is la esplor'o'n:
— Mi ordon'os de'ŝir'i de vi la haŭt'o'n! ... mi palis'um'os vi'n, se mi ne ek'sci'os tuj, kie est'as ĉi tiu venen'a serpent'o, ĉi tiu bastard'o de sovaĝ'a pork'in'o, ĵet'it'a en la sterk'o'n...

— Jen kie est'as ni'a ĉef'o! ...— ek'kri'is unu el Libi'an'o'j, montr'ant'e ar'et'o'n da rajd'ant'o'j, kiu'j mal'rapid'e si'n direkt'is en la intern'o'n de la dezert'o.

— Kio est'as tio? — demand'is la princ'o.

— La mizer'a musavasa for'kur'as! ...— respond'is Patrokl'o kaj preskaŭ fal'is ter'e'n.

— Do musavasa est'as tie kaj for'kur'as? ... Ĉi tie'n! Kiu'j hav'as bon'a'j'n ĉeval'o'j'n, sekv'u mi'n! ...

— Bon'e— dir'is Patrokl'o rid'ant'e. — Nun la ŝtel'ist'o de ŝaf'o'j ek'blek'os mem! ...

Pentuer bar'is al la princ'o la voj'o'n.

— Vi'a ekscelenc'o ne pov'as persekut'i la for'kur'int'o'j'n! ...

— Kio? ...— ek'kri'is la kron'princ'o. — Dum la tut'a batal'o mi lev'is la man'o'n kontraŭ neniu, kaj nun mi dev'as perd'i la libi'a'n ĉef'o'n? ... Kio'n dir'us la soldat'o'j, kiu'j'n mi send'is sub la lanc'o'j'n kaj hak'il'o'j'n? ...

— La arme'o ne pov'as rest'i sen estr'o...

— Ĉu ili ne hav'as Patrokl'o'n, tutmozison, fin'e Mentezufison? Por kio mi est'as ĉef'o, se est'as mal'permes'it'e al mi ĉas'i la mal'amik'o'n? ... Ili est'as kelk'cent'o'n da paŝ'o'j de ni kaj ili'a'j ĉeval'o'j est'as lac'a'j...

— Post unu hor'o ni re'ven'os kun ili... Oni bezon'as nur etend'i la man'o'n... — murmur'is la azi'a'j rajd'ist'o'j.

— Patrokl'o... Tutmozis... mi las'as al vi la arme'o'n... — kri'is la princ'o. — Ripoz'u, mi tuj re'ven'os...

Li pik'is la ĉeval'o'n kaj ek'trot'is, vad'ant'e en la sabl'o, kaj post li du'dek'o da kavalir'o'j kaj Pentuer.

— Kio'n vi far'as ĉi tie, profet'o? — demand'is la princ'o. — Prefer'e dorm'u iom... Vi far'is al ni hodiaŭ grand'a'j'n serv'o'j'n...

— Ebl'e mi est'os ankoraŭ util'a— respond'is Pentuer.

— Rest'u... mi ordon'as al vi...

— La plej alt'a kolegi'o ordon'is al mi eĉ unu paŝ'o'n ne for'las'i vi'a'n ekscelenc'o'n.

La princ'o ek'trem'is de koler'o.

— Kaj se ni fal'os en embusk'o'n? — demand'is Ramses.

— Ankaŭ tie mi ne for'las'os vi'n, sinjor'o— respond'is la pastr'o.

XIX

En la voĉ'o de Pentuer est'is tiom da bon'vol'ec'o, ke la mi rig'it'a princ'o ek'silent'is kaj permes'is al li vetur'i kun si.

Ili est'is en la dezert'o, kelk'cent'o'n da paŝ'o'j post ili est'is la arme'o, kelk'cent'o'n da paŝ'o'j antaŭ ili la for'kur'ant'o'j. Sed malgraŭ la bat'ad'o kaj instig'ad'o de la ĉeval'o'j, la for'kur'ant'o'j, sam'e kiel la persekut'ant'o'j, ir'is antaŭ'e'n kun grand'a mal'facil'o.

De supr'e la ĉiel'o send'is al ili la terur'a'n sun'a'n fajr'o'n; en la buŝ'o'n, naz'o'n kaj precip'e en la okul'o'j'n penetr'is akr'a polv'o; la pied'o'j de la ĉeval'o'j, sur ĉiu paŝ'o, dron'is en la brul'ig'ant'a sabl'o. En la aer'o reg'is mort'ig'a silent'o.

— Tio ja ne daŭr'os sen'ĉes'e— dir'is la kron'princ'o.

— Est'os pli kaj pli mal'bon'e— respond'is Pentuer. — Vi'a ekscelenc'o vid'as— li montr'is la for'kur'ant'o'j'n— ke tiu'j ĉeval'o'j vad'as en la sabl'o ĝis la genu'o'j.

La princ'o ek'rid'is, ĉar en tiu ĉi moment'o ili ating'is iom pli mal'mol'a'n ter'o'n kaj pov'is galop'i cent'o'n da paŝ'o'j. Sed baldaŭ sabl'a mar'o bar'is al ili la voj'o'n, kaj re'e ili dev'is ir'i antaŭ'e'n paŝ'o'n post paŝ'o.

Ŝvit'o kovr'is la hom'o'j'n, ŝaŭm'o la ĉeval'o'j'n.

— Kia varm'eg'o! — murmur'et'is la kron'princ'o.

— Aŭskult'u, sinjor'o— dir'is Pentuer— tio ne est'as bon'a tag'o por persekut'o en la dezert'o. Hodiaŭ de la maten'o la sankt'a'j insekt'o'j montr'is grand'a'n mal'trankvil'o'n, kaj post'e fal'is en letargi'o'n. Mi'a pastr'a tranĉ'il'o tre mal'profund'e en'iĝ'is en la argil'a'n ing'o'n, kio signif'as grand'a'n varm'eg'o'n. Ambaŭ ĉi tiu'j fenomen'o'j, la varm'eg'o kaj la letargi'o de la insekt'o'j antaŭ'dir'as fulm'o'tondr'o'n. Ni do re'ven'u, ĉar ne nur ni ne vid'as plu la tend'ar'o'n, sed eĉ ne ating'as al ni ĝi'a'j murmur'o'j.

Ramses ek'rigard'is la pastr'o'n preskaŭ kun mal'estim'o.

— Kaj vi pens'as, profet'o, ke mi, anonc'int'e la kapt'o'n de musavasa, pov'as re'ven'i sen la kapt'it'o, tim'ant'e la varm'eg'o'n kaj fulm'o'tondr'o'n?

Ili rajd'is sen'halt'e. En unu lok'o la ter'o re'e mal'mol'iĝ'is, kaj ili proksim'iĝ'is al la for'kur'ant'o'j je unu ŝton'ĵet'o.

— Vi tie! ...— kri'is la princ'o— kapitulac'u...

La barbar'o'j eĉ ne ek'rigard'is post'e'n, mal'facil'e vad'ant'e en la sabl'o. Dum unu moment'o oni pov'is pens'i, ke ili est'os kapt'it'a'j. Sed baldaŭ la taĉment'o de la kron'princ'o renkont'is profund'a'n sabl'o'n, kaj tiu'j pli'rapid'ig'is la paŝ'o'j'n kaj mal'aper'is post alt'aĵ'o.

La kavalir'o'j mal'ben'is, Ramses kun'prem'is la dent'o'j'n.

Fin'e la ĉeval'o'j komenc'is en'fal'i pli kaj pli profund'e'n kaj halt'i; la rajd'ant'o'j dev'is de'salt'i kaj pied'ir'i. Subit'e unu Azi'an'o ruĝ'iĝ'is kaj fal'is sur la sabl'o'n. La princ'o ordon'is kovr'i li'n per tuk'o kaj dir'is:
— Ni pren'os li'n dum la re'ir'o.

Kun grand'a mal'facil'o ili ating'is la supr'o'n de la sabl'a alt'aĵ'o kaj ek'vid'is la Libi'an'o'j'n. Sed ankaŭ por tiu'j la voj'o est'is mort'ig'a; du ili'a'j ĉeval'o'j halt'is.

La egipt'a tend'ar'o tut'e mal'aper'is post la ond'o'j de la ter'o, kaj se Pentuer kaj la Azi'an'o'j ne sci'us si'n direkt'i per la sun'o, jam nun ili ne pov'us re'trov'i la lok'o'n.

En la sekv'ant'ar'o de la princ'o fal'is unu rajd'ant'o, el'ig'ant'e el la buŝ'o sang'a'n ŝaŭm'o'n. Ankaŭ tiu'n ĉi oni las'is kun la ĉeval'o, Por plen'ig'i la mal'feliĉ'o'n, sur la fon'o de la sabl'o'j aper'is grup'o de ŝton'eg'o'j, inter kiu'j mal'aper'is la Libi'an'o'j.

— Sinjor'o— dir'is Pentuer— tie pov'as est'i embusk'o.

— Est'u tie la mort'o kaj pren'u mi'n! ...— dir'is la princ'o per ali'ig'it'a voĉ'o.

La pastr'o ek'rigard'is li'n kun mir'eg'o; li ne supoz'is en li tia'n obstin'o'n.

Ĝis la ŝton'eg'o'j ne est'is mal'proksim'e, sed la voj'o est'is terur'e mal'facil'a. Oni ne nur dev'is pied'ir'i, sed eĉ el'tir'ad'i la ĉeval'o'j'n el la sabl'o. Ĉiu'j vad'is, en'iĝ'ant'e ĝis la maleol'o'j, en kelk'a'j lok'o'j oni en'fal'is ĝis la genu'o'j.

Sur la ĉiel'o sen'halt'e brul'is la sun'o, la terur'a sun'o de la dezert'o, kies ĉiu radi'o ne nur rost'is kaj blind'ig'is, sed ankaŭ pik'is. La plej fort'a'j Azi'an'o'j fal'ad'is de lac'iĝ'o: al unu ŝvel'is la lang'o kaj lip'o'j, ali'a hav'is tint'ad'o'n en la orel'o'j kaj nigr'a'j'n makul'o'j'n antaŭ la okul'o'j, ali'a'n venk'is la dorm'o, ĉiu'j sent'is dolor'o'n en la artik'o'j kaj tut'e perd'is la sent'o'n de la varm'eg'o. Kaj se oni demand'us iu'n: ĉu est'as varm'eg'e? — li ne pov'us respond'i.

Re'e la ter'o mal'mol'iĝ'is sub la pied'o'j, kaj la taĉment'o de Ramses en'ir'is inter ŝton'eg'o'j'n. La princ'o, la plej konsci'a el ĉiu'j, ek'aŭd'is ronk'ad'o'n de ĉeval'o, si'n turn'is flank'e'n kaj en la ombr'o de mont'et'o rimark'is ar'et'o'n da hom'o'j: ĉiu kuŝ'is, kie li fal'is.

Unu el ili, jun'ul'o du'dek'jar'a, hav'is purpur'a'n brod'it'a'n ĉemiz'o'n, or'a'n ĉen'o'n sur la kol'o kaj glav'o'n en riĉ'a ing'o. Li ŝajn'is kuŝ'i sen'konsci'a; li hav'is iom da ŝaŭm'o en la buŝ'o, li'a'j okul'o'j montr'is la blank'o'n. Ramses ek'kon'is en li la ĉef'o'n. Li proksim'iĝ'is, for'ŝir'is la ĉen'o'n de li'a kol'o kaj mal'lig'is la glav'o'n.

Iu mal'jun'a Libi'an'o, kiu ŝajn'is mal'pli lac'a ol la ali'a'j, vid'ant'e tio'n, dir'is:
— Kvankam vi est'as venk'int'o, Egipt'an'o, respekt'u princ'a'n fil'o'n, kiu est'is milit'estr'o.

— Tio est'as la fil'o de musavasa? — demand'is la princ'o.

— Vi dir'is la ver'o'n— respond'is la Libi'an'o— tio est'as la fil'o de musavasa, Teĥenna, ni'a ĉef'o, kiu est'us ind'a eĉ far'iĝ'i egipt'a princ'o.

— Kaj kie est'as musavasa?

— musavasa est'as en Glaucus kaj kolekt'as grand'a'n arme'o'n, kiu venĝ'os ni'n.

Ali'a'j Libi'an'o'j dir'is nenio'n, ili eĉ ne bon'vol'is ek'rigard'i la venk'int'o'j'n. Laŭ la ordon'o de la princ'o, la Azi'an'o'j sen'arm'ig'is ili'n sen kontraŭ'star'o kaj sid'iĝ'is en la ombr'o de la ŝton'eg'o.

En tiu ĉi moment'o ne ekzist'is amik'o'j, nek mal'amik'o'j, sed mort'e lac'a'j hom'o'j; la mort'o minac'is ĉiu'j'n, sed ili vol'is nur ripoz'i.

Pentuer, vid'ant'e, ke Teĥenna rest'as sen'konsci'a, ek'genu'is antaŭ li kaj klin'iĝ'is super li'a kap'o tia'manier'e, ke neniu pov'is rimark'i, kio'n li far'as. Tuj Teĥenna komenc'is ĝem'i, mov'iĝ'i kaj mal'ferm'is la okul'o'j'n; post'e li sid'iĝ'is, frot'is la frunt'o'n kvazaŭ vek'it'a el profund'a dorm'o, kiu ankoraŭ ne for'las'is li'n.

— Teĥenna, ĉef'o de la Libi'an'o'j— dir'is Ramses— vi kaj vi'a'j hom'o'j est'as kapt'it'o'j de li'a sankt'ec'o, la faraon'o.

— Prefer'e tuj mort'ig'u mi'n— murmur'is Teĥenna— se mi dev'as perd'i la liber'o'n.

— Kiam vi'a patr'o humil'iĝ'os kaj far'os la pac'o'n kun Egipt'o, vi est'os ankoraŭ liber'a kaj feliĉ'a...

La Libi'an'o turn'is la kap'o'n kaj kuŝ'iĝ'is, indiferent'a por ĉio.

Ramses sid'iĝ'is apud li kaj post moment'o kvazaŭ fal'is en letargi'o'n; kred'ebl'e li ek'dorm'is.

Li vek'iĝ'is post kvar'on'hor'o, jam iom pli vigl'a. Li ek'rigard'is la dezert'o'n kaj ek'kri'is de admir'o: en la horizont'o est'is vid'ebl'a verd'a land'o, akv'o, mult'e'nombr'a'j palm'o'j, kaj iom pli alt'e urb'et'o'j kaj templ'o'j.

Ĉirkaŭ li ĉiu'j dorm'is, Azi'an'o'j kaj Libi'an'o'j. Nur Pentuer, star'ant'a sur la dekliv'o de la ŝton'eg'o, ŝirm'is la okul'o'j'n par la man'o kaj ie'n rigard'is.

— Pentuer! ... Pentuer! ...— kri'is Ramses. — Ĉu vi vid'as la oaz'o'n? ...

Li salt'e lev'iĝ'is kaj al'kur'is al la pastr'o, kies vizaĝ'o est'is ĉagren'it'a.

— Ĉu vi vid'as la oaz'o'n?

— Tio ne est'as oaz'o— respond'is Pentuer— tio est'as vag'ant'a en la dezert'o spirit'o de iu land'o, kiu ne ekzist'as plu en la mond'o. Sed tio... tie... est'as real'a! ...— al'don'is li, etend'ant'e la man'o'n al la sud'o.

— Mont'o'j? ...— demand'is la princ'o.

— Rigard'u pli bon'e.

La princ'o atent'e rigard'is, subit'e li dir'is:
— Ŝajn'as al mi, ke tiu nigr'a amas'o lev'iĝ'as... Kred'ebl'e mi'a'j okul'o'j est'as lac'a'j.

— Tio est'as Tifon'o— murmur'et'is la pastr'o— nur la di'o'j pov'as sav'i ni'n, se ili vol'os...

Subit'e Ramses ek'sent'is sur la vizaĝ'o blov'o'n, kiu en la fajr'a dezert'o ŝajn'is al li varm'a. La blov'o, komenc'e tre delikat'a, far'iĝ'is iom post iom pli fort'a, pli kaj pli varm'a, kaj sam'temp'e la nigr'a stri'o lev'iĝ'is en la aer'o kun mir'ig'a rapid'ec'o.

— Kio'n ni far'os? — demand'is la princ'o.

— Ĉi tiu'j ŝton'eg'o'j— respond'is la pastr'o— ŝirm'os ni'n de la en'ter'ig'o, sed ili ne for'pel'os la polv'o'n kaj la varm'eg'o'n, kiu sen'ĉes'e kresk'as. Kaj post unu aŭ du tag'o'j...

— Tifon'o do blov'as tiel long'e?

— Ia'foj'e tri, kvar tag'o'j'n... Nur mal'oft'e ĝi lev'iĝ'as por kelk'e da hor'o'j kaj subit'e fal'as, kiel vultur'o, tra'pik'it'a per sag'o.

Sed tio okaz'as tre mal'oft'e...

La princ'o mal'ĝoj'iĝ'is, kvankam li ne perd'is la kuraĝ'o'n. La pastr'o, el'tir'int'e el sub la vest'o botel'et'o'n el verd'a vitr'o, daŭr'ig'is:
— Vi hav'as ĉi tie eliksir'o'n... Ĝi dev'as sufiĉ'i al vi por kelk'e da tag'o'j... Ĉiu'foj'e kiam vi ek'sent'os dorm'em'o'n aŭ tim'o'n, trink'u unu gut'o'n. Tia'manier'e vi pli'fort'iĝ'os por iom da temp'o...

— Kaj vi? Kaj la ali'a'j? ...

— Mi'a sort'o est'as en la man'o'j de la Sol'a... Kaj la ali'a'j? ...

Ili ne est'as kron'princ'o'j!

— Mi ne vol'as ĉi tiu'n eliksir'o'n— dir'is la princ'o, for'puŝ'ant'e la botel'et'o'n.

— Vi dev'as ĝi'n pren'i! ...— ek'kri'is Pentuer. — Memor'u, ke en vi la egipt'a popol'o vid'as si'a'n esper'o'n... Memor'u, ke vi'n gard'as ĝi'a ben'o...

La nigr'a nub'o lev'iĝ'is ĝis la mez'o de la ĉiel'o, kaj la varm'eg'a vent'o blov'is tiel potenc'e, ke la princ'o kaj pastr'o dev'is si'n kaŝ'i sub la ŝton'eg'o'n.

— La egipt'a popol'o? ... La ben'o? ...— ripet'is la princ'o.

Subit'e li ek'kri'is:
— Tio est'is vi, kiu antaŭ unu jar'o parol'is al mi nokt'e, en la ĝarden'o? ... Tio est'is tuj post la manovr'o'j...

— En la tag'o, kiam vi ek'kompat'is la kamp'ar'an'o'n, kiu si'n pend'ig'is de mal'esper'o, ke oni detru'is li'a'n kanal'o'n— respond'is la pastr'o.

— Vi sav'is mi'a'n bien'o'n kaj la Hebre'in'o'n Sar'a'n, de la popol'amas'o, kiu vol'is mort'ig'i ŝi'n per ŝton'o'j? ...

— Mi— respond'is Pentuer. — Kaj vi baldaŭ post tio liber'ig'is el la mal'liber'ej'o la sen'kulp'a'j'n kamp'ar'an'o'j'n kaj ne permes'is al Dagon turment'i vi'a'n popol'o'n per nov'a'j impost'o'j. Pro tiu ĉi popol'o— daŭr'ig'is la pastr'o per laŭt'a voĉ'o— pro la kompat'o, kiu'n vi ĉiam hav'is por ĝi, hodiaŭ ankoraŭ mi ben'as vi'n... Ebl'e nur vi sol'a est'os sav'it'a ĉi tie, sed memor'u... memor'u, ke sav'as vi'n la prem'eg'at'a egipt'a popol'o, kiu si'a'n sav'o'n atend'as de vi! ...

Subit'e ĉio mal'lum'iĝ'is, de la sud'o ek'pluv'is varm'eg'a sabl'o kaj ek'blov'is tiel potenc'a vent'o, ke ĝi renvers'is ĉeval'o'n, kiu star'is en ne'ŝirm'it'a lok'o. La libi'a'j kapt'it'o'j kaj Azi'an'o'j, ĉiu'j vek'iĝ'is; sed ĉiu pli profund'e'n en'ŝov'is si'n sub la ŝton'eg'o'n kaj silent'is de tim'o.

En la natur'o far'iĝ'is io terur'a. Sur la ter'o'n fal'is la nokt'o, kaj sur la ĉiel'o furioz'e persekut'is unu'j ali'a'j'n flav'ruĝ'a'j kaj nigr'a'j sabl'a'j nub'o'j. Ŝajn'is, ke la sabl'o de la tut'a dezert'o viv'iĝ'is, lev'iĝ'is supr'e'n kaj flug'is ie'n rapid'e kiel sag'o.

Est'is varm'eg'e, kvazaŭ en vapor'ban'ej'o: la haŭt'o de la man'o'j kaj vizaĝ'o fend'iĝ'is, la lang'o sek'iĝ'is, la spir'ad'o pik'is la brust'o'n. La mal'grand'a'j sabl'er'o'j brul'vund'is kvazaŭ fajr'er'o'j.

Pentuer super'fort'e proksim'ig'is la botel'et'o'n al la buŝ'o de la kron'princ'o. Ramses trink'is kelk'e da gut'o'j kaj ek'sent'is strang'a'n ŝanĝ'o'n: la dolor'o kaj varm'eg'o ĉes'is li'n turment'i, la pens'o'j re'e far'iĝ'is liber'a'j.

— Kaj tio pov'as daŭr'i kelk'e da tag'o'j? ...

— Kvar— respond'is la pastr'o.

— Kaj vi, saĝ'ul'o'j, konfid'at'o'j de la di'o'j, ne posed'as rimed'o'n por sav'i la hom'o'j'n de tia turment'o? ...

Pentuer ek'medit'is kaj dir'is:
— En la mond'o ekzist'as nur unu saĝ'ul'o, kiu pov'us batal'i kontraŭ la mal'bon'a'j spirit'o'j... Sed li ne est'as ĉi tie! ...

Tifon'o blov'is jam du'on'o'n da hor'o kun ne'kompren'ebl'a fort'o. Far'iĝ'is preskaŭ nokt'o. Dum moment'o'j la vent'o mal'fort'iĝ'is, la nigr'a'j nub'o'j dis'iĝ'is kaj oni vid'is sur la ĉiel'o la sang'a'n sun'o'n, kaj sur la ter'o la terur'a'n lum'o'n de flav'ruĝ'a kolor'o.

Sed tuj la vent'o potenc'iĝ'is, varm'eg'a, sufok'a; dens'iĝ'is la polv'a nebul'o, la kadavr'a lum'o esting'iĝ'is, kaj en la aer'o son'is murmur'o'j kaj tint'o'j, kia'j'n ne kutim'is aŭd'i la hom'a orel'o.

Proksim'a jam est'is la sub'ir'o de la sun'o, kaj la atak'em'o de la vent'eg'o kaj la terur'a varm'eg'o kresk'is sen'halt'e. De temp'o al temp'o super la horizont'o aper'is grand'eg'a sang'a makul'o, kvazaŭ komenc'iĝ'us brul'o de la tut'a mond'o.

Subit'e la princ'o rimark'is, ke Pentuer ne est'as plu ĉe li'a flank'o. Li streĉ'is la orel'o'n kaj ek'aŭd'is voĉ'o'n kri'ant'a'n:
— Beroes! ... Beroes! ... se ne vi, kiu help'os ni'n? ... Beroes!

... en la nom'o de la Sol'a, Ĉio'pov'a, kiu hav'as nek komenc'o'n, nek fin'o'n, mi al'vok'as vi'n! ...

En la nord'a part'o de la dezert'o ek'son'is tondr'o. La princ'o ŝton'iĝ'is; por Egipt'an'o la tondr'o'j est'is fenomen'o sam'e mal'oft'a, kiel aper'o de komet'o.

— Beroes! ... Beroes! ...— ripet'is la pastr'o per grand'a voĉ'o.

La kron'princ'o fiks'e rigard'is tie'n kaj ek'vid'is mal'lum'a'n hom'a'n figur'o'n kun man'o'j, lev'it'a'j al la ĉiel'o. De la kap'o, fingr'o'j, eĉ de la vest'o'j de la figur'o ĉiu'moment'e salt'is pal'e blu'a'j fajr'er'o'j.

— Beroes! ... Beroes! ...

Long'a tondr'o ek'son'is pli proksim'e, kaj en la polv'a'j nebul'o'j ek'bril'is fulm'o, super'verŝ'ant'e la dezert'o'n per ruĝ'a lum'o.

Nov'a tondr'o kaj nov'a fulm'o.

La princ'o ek'sent'is, ke la fort'o de la vent'eg'o mal'grand'iĝ'as kaj ke la varm'eg'o ĉes'as. La sabl'o flug'ant'a en la aer'o komenc'is fal'i ter'e'n, la ĉiel'o far'iĝ'is cindr'o'kolor'a, post'e flav'ruĝ'a, fin'e lakt'a. Ĉio ek'silent'is, kaj post moment'o re'e ek'tondr'is kaj de la nord'o ek'blov'is mal'varm'a vent'o.

La Azi'an'o'j kaj Libi'an'o'j, el'ĉerp'it'a'j de la varm'eg'o, re'konsci'iĝ'is.

— La batal'ist'o'j de la faraon'o— dir'is subit'e la mal'jun'a Libi'an'o— ĉu vi aŭd'as la murmur'o'n en la dezert'o?

— Re'e fulm'o'tondr'o? ...

— Ne, tio est'as pluv'o...

Efektiv'e, de la ĉiel'o fal'is kelk'e da mal'varm'a'j gut'o'j, post'e pli kaj pli mult'e, fin'e ek'fal'is pluv'eg'o, akompan'at'a de tondr'o'j.

Inter la soldat'o'j de Ramses kaj ili'a'j kapt'it'o'j ek'reg'is frenez'a ĝoj'o. Ne atent'ant'e la fulm'o'j'n kaj tondr'o'j'n, la hom'o'j, antaŭ unu moment'o brul'ig'at'a'j de la varm'eg'o kaj soif'ant'a'j, nun kur'is sub la pluv'a'j river'o'j kvazaŭ infan'o'j. En la mal'lum'o ili lav'is si'n kaj la ĉeval'o'j'n, kolekt'is akv'o'n en la ĉap'o'j'n kaj led'a'j'n sak'o'j'n, kaj, antaŭ ĉio, trink'is, trink'is! ...

— Ĉu tio ne est'as mirakl'o? ...— ek'kri'is la princ'o Ramses. — Se ne fal'us la ben'it'a vent'o, ni pere'us en la dezert'o, en la brul'ig'a'j ĉirkaŭ'pren'o'j de Tifon'o.

— Okaz'as, — respond'is la mal'jun'a Libi'an'o— ke la sud'a sabl'a vent'o incit'as la vent'o'j'n, promen'ant'a'j'n super la mar'o, kaj al'pel'as pluv'eg'o'n.

Ramses'o'n mal'agrabl'e tuŝ'is ĉi tiu'j vort'o'j: li kred'is, ke la pluv'eg'o'n al'tir'is la preĝ'o'j de Pentuer. Si'n turn'int'e al la Libi'an'o, li demand'is:
— Ĉu okaz'as ankaŭ, ke de hom'a figur'o ŝpruc'as fajr'er'o'j?

— Ĉiam est'as tiel, kiam blov'as la vent'o de la dezert'o— respond'is la Libi'an'o. — Ankaŭ hodiaŭ ni ja vid'is fajr'er'o'j'n, salt'ant'a'j'n ne nur de la hom'o'j, sed eĉ de la ĉeval'o'j.

Li parol'is kun tia cert'ec'o, ke la princ'o, proksim'iĝ'int'e al la oficir'o de si'a rajd'ist'ar'o, murmur'et'is:
— Atent'u la Libi'an'o'j'n! ... Apenaŭ li dir'is tio'n, en la mal'lum'o io ek'bol'is, kaj post moment'o ek'son'is ĉeval'a galop'o.

Kiam fulm'o ek'lum'ig'is la dezert'o'n, oni vid'is hom'o'n, for'kur'ant'a'n sur ĉeval'o. —— Lig'u la kanajl'o'j'n! ...— kri'is la princ'o— kaj mort'ig'u, se iu kontraŭ'star'os... Ve al vi, Teĥenna, se la fripon'o al'konduk'os kontraŭ ni vi'a'j'n frat'o'j'n! ... Vi pere'os en terur'a'j turment'o'j, vi kaj la vi'a'j...

Malgraŭ la pluv'o, tondr'o'j kaj mal'lum'o, la soldat'o'j de Ramses rapid'e lig'is la Libi'an'o'j'n, kiu'j ceter'e tut'e ne kontraŭ'star'is.

Ebl'e ili atend'is la ordon'o'n de Teĥenna, sed li est'is tiel romp'it'a, ke li eĉ ne pens'is pri la for'kur'o.

Iom post iom la vent'eg'o kviet'iĝ'is, kaj la tag'a'n varm'eg'o'n anstataŭ'is en la dezert'o nokt'a penetr'ant'a mal'varm'o. La hom'o'j kaj ĉeval'o'j sat'trink'is kaj plen'ig'is per akv'o la sak'o'j'n; ili hav'is sufiĉ'e da daktil'o'j kaj biskvit'o'j, ĉiu'j do est'is bon'humor'a'j. La tondr'o'j mal'fort'iĝ'is, la silent'a'j fulm'o'j ek'bril'is pli kaj pli mal'oft'e; sur la nord'a ĉiel'o la nub'o'j komenc'is dis'ŝir'iĝ'i, tie ĉi kaj tie ek'bril'is stel'o'j.

Pentuer proksim'iĝ'is al Ramses.

— Ni re'ven'u en la tend'ar'o'n— dir'is li. — Ni pov'as ating'i ĝi'n post kelk'e da hor'o'j, antaŭ ol la for'kur'int'o al'konduk'os kontraŭ ni mal'amik'o'j'n.

— Kiel ni trov'os la voj'o'n en tia mal'lum'o? — demand'is la princ'o.

— Ĉu vi hav'as torĉ'o'j'n? — si'n turn'is la pastr'o al la Azi'an'o'j.

Torĉ'o'j'n, aŭ pli ĝust'e long'a'j'n ŝnur'o'j'n, satur'it'a'j'n per flam'ig'ebl'a'j materi'o'j, ili posed'is; sed ili ne hav'is fajr'o'n, la lign'a'j pec'et'o'j, serv'ant'a'j por ek'brul'ig'ad'o, mal'sek'iĝ'is.

— Ni dev'as atend'i ĝis la maten'o— dir'is la mal'pacienc'a princ'o.

Pentuer ne respond'is. Li el'tir'is el si'a sak'o mal'grand'a'n vaz'o'n, pren'is de soldat'o torĉ'o'n kaj ir'is flank'e'n. Post moment'o ek'son'is mal'laŭt'a sibl'ad'o kaj la torĉ'o... ek'flam'is! ...

— Grand'a mirakl'ist'o est'as ĉi tiu pastr'o! ...— murmur'is la mal'jun'a Libi'an'o.

— Antaŭ mi'a'j okul'o'j vi plen'um'is jam du'a'n mirakl'o'n— dir'is la princ'o al Pentuer. — Ĉu vi pov'as klar'ig'i al mi, kiel oni far'as tio'n? ...

— Pri ĉio demand'u mi'n, sinjor'o— respond'is la pastr'o— kaj mi dir'os al vi. Sed postul'u neniam, ke mi klar'ig'u al vi la mister'o'j'n de ni'a'j templ'o'j.

— Eĉ se mi nom'us vi'n mi'a konsil'ant'o?

— Eĉ tiam. Mi neniam est'os perfid'ul'o, kaj eĉ se mi kuraĝ'us far'iĝ'i, la pun'o'j for'tim'ig'us mi'n...

— La pun'o'j? ...— ripet'is la princ'o. — Jes! Mi memor'as en la templ'o de Hator la hom'o'n kaŝ'it'a'n en la kel'o, sur kiu'n la pastr'o'j verŝ'is bol'ant'a'n peĉ'o'n. Ĉu efektiv'e ili far'is tio'n? ... Ĉu la hom'o efektiv'e mort'is en turment'o'j? ...

Pentuer silent'is, kvazaŭ ne aŭd'ant'e la demand'o'n. Li mal'rapid'e el'pren'is el si'a mirakl'a sak'o mal'grand'a'n statu'o'n de di'o kun dis'etend'it'a'j man'o'j. La statu'et'o pend'is sur ŝnur'o; la pastr'o las'is ĝi'n liber'a kaj, murmur'ant'e preĝ'o'n, atent'is. La statu'et'o post kelk'e da ŝancel'iĝ'o'j kaj turn'iĝ'o'j halt'is sen'mov'e.

Ramses ĉe la lum'o de la torĉ'o kun mir'o rigard'is li'a'j'n proced'o'j'n.

— Kio'n vi far'as? — demand'is li la pastr'o'n.

— Mi pov'as dir'i al vi'a ekscelenc'o nur tio'n— respond'is Pentuer— ke la di'o per unu man'o montr'as la stel'o'n Eshmun 1. Tio est'as ĝi, kiu nokt'e gvid'as sur la mar'o la fenici'a'j'n ŝip'o'j'n.

— Fenici'an'o'j do ankaŭ hav'as ĉi tiu'n di'o'n?

— Ili eĉ ne sci'as pri li. La di'o, kiu ĉiam turn'as unu man'o'n al la stel'o Eshmun, est'as kon'at'a nur de ni kaj de la ĥalde'a'j pastr'o'j. Kun li'a help'o, ĉiu profet'o tag'e kaj nokt'e, dum bon'a kaj mal'bon'a veter'o, pov'as trov'i si'a'n voj'o'n sur la mar'o kaj en la dezert'o.

Laŭ la ordon'o de la princ'o, kiu kun brul'ant'a torĉ'o ir'is apud Pentuer, la sekv'ant'ar'o kaj la kapt'it'o'j ek'ir'is post la pastr'o, al la nord - orient'o. La di'o, pend'ant'a sur la ŝnur'o, ŝancel'iĝ'is, montr'is tamen per la etend'it'a man'o, kie est'as la sankt'a stel'o, protekt'ant'o de la erar'vag'ant'a'j vojaĝ'ant'o'j.

Ili ir'is pied'e, konduk'ant'e la ĉeval'o'j'n, per rapid'a'j paŝ'o'j. La mal'varm'o est'is tiel akr'a, ke eĉ la Azi'an'o'j blov'is en la man'o'j'n, kaj la Libi'an'o'j trem'is.

Subit'e io komenc'is krak'i sub ili'a'j pied'o'j. Pentuer halt'is kaj klin'is si'n.

— En ĉi tiu lok'o— dir'is li— la akv'o far'is sur la ŝton'eg'o mal'profund'a'n kot'uj'o'n. Kaj la akv'o, rigard'u princ'o, kio ĝi far'iĝ'is...

1 Polus'a stel'o

Dir'ant'e tio'n, li lev'is kaj montr'is al la princ'o kvazaŭ vitr'a'n tabul'et'o'n, kiu fluid'iĝ'is en li'a'j man'o'j.

— Kiam est'as tre mal'varm'eg'e, — al'don'is li— la akv'o far'iĝ'as tra'vid'ebl'a ŝton'o.

La Azi'an'o'j jes'is la vort'o'j'n de la pastr'o, al'don'ant'e, ke en la nord'o la akv'o far'iĝ'as ŝton'o, kaj la vapor'o— blank'a sal'o, kiu tamen hav'as neniu'n gust'o'n, sed pinĉ'as la fingr'o'j'n kaj agac'ig'as la dent'o'j'n.

La princ'o pli kaj pli admir'is la saĝ'o'n de Pentuer.

Dum'e en la nord'a part'o de la ĉiel'o far'iĝ'is klar'e. Oni pov'is vid'i Urs'in'o'n kaj en ĝi la stel'o'n Eshmun. La pastr'o re'e preĝ'ant'e, kaŝ'is en la sak'o'n la di'o'n gvid'ant'o'n kaj ordon'is esting'i la torĉ'o'j'n kaj las'i nur la brul'et'ant'a'n ŝnur'o'n, kiu konserv'is la fajr'o'n kaj montr'is la hor'o'j'n per si'a grad'a brul'ad'o.

La princ'o admon'is la taĉment'o'n est'i vigl'a kaj pren'int'e pentueron, ir'is dek'kelk'o'n da paŝ'o'j antaŭ'e'n.

— Pentuer— dir'is li— de ĉi tiu moment'o mi nom'as vi'n mi'a konsil'ant'o, por la nun'a temp'o, kaj por tiam, kiam plaĉ'os al la di'o'j don'i al mi la kron'o'n de Supr'a kaj Mal'supr'a Egipt'o...

— Per kio mi merit'is tia'n favor'o'n?

— Antaŭ mi'a'j okul'o'j vi plen'um'is ag'o'j'n, kiu'j montr'as vi'a'n grand'a'n saĝ'o'n kaj vi'a'n pov'o'n super la spirit'o'j. Krom tio vi est'is pret'a sav'i mi'a'n viv'o'n. Do, kvankam vi decid'is kaŝ'i de mi mult'o'n...

— Pardon'u, nobl'a sinjor'o— inter'romp'is la pastr'o. — Perfid'ul'o'j'n, kiam vi bezon'os ili'n, vi trov'os, por mon'o kaj juvel'o'j, eĉ inter la pastr'o'j. Sed mi ne vol'as aparten'i al ili. Konsider'u:
perfid'ant'e la di'o'j'n, mi don'us al vi la cert'ec'o'n, ke sam'e mi ag'os ankaŭ kun vi.

Ramses ek'medit'is.

— Vi saĝ'e parol'is— respond'is li. — Sed mir'ig'as mi'n, kiel vi, pastr'o, hav'as bon'vol'o'n por mi en vi'a kor'o? Antaŭ unu jar'o vi ben'is mi'n, kaj hodiaŭ vi ne permes'is al mi sol'a vetur'i en la dezert'o'n kaj far'as al mi grand'a'j'n serv'o'j'n...

— Ĉar la di'o'j avert'is mi'n, ke vi, nobl'a sinjor'o, se vi vol'os, pov'os el'tir'i el la mizer'o kaj humil'ig'o la mal'feliĉ'a'n egipt'a'n popol'o'n.

— Kio est'as por vi la popol'o?

— Mi de'ven'as de ĝi... Mi'a'j frat'o'j kaj patr'o tut'a'j'n tag'o'j'n ĉerp'is akv'o'n el Nil'o kaj ricev'is baston'ad'o'n...

— Kiel mi pov'as help'i al la popol'o? — demand'is la kron'princ'o.

Pentuer viv'iĝ'is.

— Vi'a popol'o— parol'is li kor'tuŝ'it'a— tro mult'e labor'as, pag'as tro grand'a'j'n impost'o'j'n, sufer'as mizer'o'n kaj persekut'o'j'n. Mal'facil'a est'as la sort'o de la kamp'ar'an'o...

” La verm'o manĝ'is unu du'on'o'n de li'a rikolt'o, la rinocer'o la ali'a'n; en la kamp'o'j mult'e da muŝ'o'j; fal'is la akrid'o'j; la brut'o'j pied'prem'is la gren'o'n, la paser'o'j ĝi'n ŝtel'is. Kio rest'is en la garb'ej'o, fal'is en la man'o'j'n de la ŝtel'ist'o. Ho mizer'o de la kamp'ar'an'o! ... Fin'e ven'as la skrib'ist'o sur la bord'o'n kaj postul'as la rikolt'o'n, li'a'j kun'ul'o'j al'port'is baston'o'j'n, kaj la Negr'o'j palm'a'j'n verg'o'j'n. Ili dir'as: don'u la gren'o'n. — Rest'is nenio. — Tiam ili bat'as li'n, etend'as sur la ter'o, lig'as, ĵet'as en la kanal'o'n, kie li dron'as, la kap'o mal'supr'e'n. En li'a ĉe'est'o ili lig'as li'a'n edz'in'o'n, li'a'j'n infan'o'j'n. La najbar'o'j for'kur'as, sav'ant'e si'a'n gren'o'n. ” 2— Mi mem vid'is tio'n— respond'is la princ'o medit'e— mi eĉ for'pel'is unu tia'n skrib'ist'o'n. Sed ĉu mi pov'as ĉe'est'i ĉie, por mal'help'i la mal'just'aĵ'o'j'n?

2 Aŭtentik'a

— Vi pov'as, sinjor'o, ordon'i, ke oni ne turment'u la hom'o'j'n sen'bezon'e. Vi pov'as mal'grand'ig'i la impost'o'j'n, elekt'i al la kamp'ar'an'o'j unu tag'o'n por la ripoz'o. Fin'e, vi pov'as donac'i al ĉiu famili'o almenaŭ unu mezur'o'n da ter'o, kies rikolt'o aparten'us nur al ili kaj serv'us por nutr'i ili'n. Ali'e, ili daŭr'ig'os si'n nutr'i per lotus'o, papirus'o kaj mort'int'a'j fiŝ'o'j, kaj fin'e vi'a popol'o pere'os... Sed se vi est'os favor'a por ĝi, ĝi re'lev'iĝ'os.

— Kaj ver'e mi far'os tiel! — ek'kri'is la princ'o. — Bon'a mastr'o ne permes'as, ke li'a brut'ar'o mort'u de mal'sat'o, far'u labor'o'n, kiu super'as ĝi'a'j'n fort'o'j'n aŭ mal'just'e ricev'u bat'o'j'n... Tio dev'as ali'iĝ'i! ...

Pentuer halt'is.

— Vi promes'as tio'n al mi, sinjor'o? ...

— Mi ĵur'as! — respond'is Ramses.

— Do ankaŭ mi ĵur'as al vi, ke vi est'os la plej glor'a faraon'o, apud kiu pal'iĝ'os Ramses Grand'a! — ek'kri'is la pastr'o, kiu ne pov'is plu reg'i si'a'n ekscit'o'n.

La princ'o ek'medit'is.

— Kio'n ni far'os du'op'e kontraŭ la pastr'o'j, kiu'j mal'am'as mi'n? ...

— Ili tim'as vi'n, sinjor'o— respond'is Pentuer. — Ili tim'as, ke vi ne komenc'u tro fru'e milit'o'n kontraŭ Asiri'o...

— Kio'n ili cel'as, ni ja venk'os? ...

La pastr'o klin'is la kap'o'n kaj dis'etend'is la man'o'j'n, sed silent'is.

— Mi do dir'os al vi! ...— ek'kri'is la incit'it'a princ'o. — Ili ne vol'as milit'o'n, ĉar ili tim'as, ke mi re'ven'os venk'int'o, ŝarĝ'it'a per trezor'o'j, pel'ant'e antaŭ mi sklav'o'j'n... jen kio'n ili tim'as, ĉar ili vol'as, ke la faraon'o rest'u nur mal'fort'a il'o en ili'a man'o, sen'util'a instrument'o, kiu'n oni pov'as ĵet'i for, kiam oni vol'as... Sed mi ne est'os tia! ... Aŭ mi far'os tio'n, kio'n mi vol'as, al kio mi hav'as la rajt'o'n, aŭ... mi pere'os...

Pentuer turn'is si'n kaj murmur'et'is preĝ'o'n.

— Ne parol'u tiel, nobl'a sinjor'o— dir'is li konfuz'it'a— la mal'bon'a'j spirit'o'j, vag'ant'a'j super la dezert'o, pov'as kapt'i vi'a'j'n vort'o'j'n... La vort'o, memor'u estr'o, est'as kvazaŭ ŝton'o, ĵet'it'a per ĵet'il'o; kiam ĝi trov'os mur'o'n, ĝi re'salt'os kaj si'n turn'os kontraŭ vi mem...

La princ'o mal'estim'e sving'is la man'o'n.

— Ne grav'e— respond'is li. — Nenio'n valor'us viv'o, en kiu ĉiu lig'us mi'a'n vol'o'n... Se ne la di'o'j, la vent'o'j de la dezert'o; se ne la spirit'o'j, la pastr'o'j... Tia dev'as est'i la pov'o de la faraon'o? ... Mi vol'as far'i, kio'n mi vol'as, kaj obe'i nur al mi'a'j etern'a'j antaŭ'ul'o'j, sed ne al iu ajn raz'it'a kap'o, kiu ŝajn'e klar'ig'as la intenc'o'j'n de la di'o'j, kaj en la real'ec'o uzurp'as la pov'o'n kaj plen'ig'as si'a'j'n trezor'ej'o'j'n per mi'a'j riĉ'aĵ'o'j.

En la princ'a sekv'ant'ar'o ek'son'is murmur'o de terur'o.

— Tio est'as grif'o! ... Mi klar'e vid'is la flug'il'o'j'n... — dir'is Azi'an'o.

— En la dezert'o svarm'as monstr'o'j! ...— al'don'is la mal'jun'a Libi'an'o.

Ramses est'is konfuz'it'a; ankaŭ al li ŝajn'is, ke la preter'kur'ant'a ombr'o hav'is kap'o'n de serpent'o kaj kvazaŭ mal'long'a'j'n flug'il'o'j'n.

— Ĉu efektiv'e— demand'is li la pastr'o'n— en la dezert'o aper'as monstr'o'j?

— Est'as cert'e— dir'is Pentuer— ke en tiel ne'loĝ'at'a lok'o svarm'as mal'bon'a'j spirit'o'j en plej strang'a'j form'o'j. Tamen ŝajn'as al mi, ke tio, kio preter'kur'is, est'as pli kred'ebl'e best'o. Ĝi simil'as ĉeval'o'n kun sel'o, sed est'as pli grand'a kaj kur'as pli rapid'e. La loĝ'ant'o'j de la oaz'o'j dir'as, ke ĉi tiu best'o pov'as tut'e ne trink'i akv'o'n, aŭ almenaŭ trink'i tre mal'oft'e. Se tio est'us ver'a, la est'ont'a'j generaci'o'j pov'us uz'i, por tra'kur'ad'i la dezert'o'n, ĉi tiu'n best'o'n, kiu nun nur tim'ig'as la hom'o'j'n.

— Mi ne kuraĝ'us sid'iĝ'i sur la dors'o'n de tia monstr'o— respond'is la princ'o, sku'ant'e la kap'o'n.

— La sam'o'n ni'a'j antaŭ'ul'o'j parol'is pri la ĉeval'o, kiu help'is al Hiksos'o'j venk'i Egipt'o'n, kaj hodiaŭ far'iĝ'is nepr'e neces'a por ni'a arme'o. La temp'o tre ŝanĝ'as la hom'a'j'n opini'o'j'n! — dir'is Pentuer.

Sur la ĉiel'o mal'aper'is la last'a'j nub'o'j kaj komenc'iĝ'is klar'a nokt'o. Malgraŭ la for'est'o de la lun'o, est'is tiel lum'e, ke sur la fon'o de la blank'a sabl'o oni pov'is vid'i la kontur'o'j'n de objekt'o'j, eĉ mal'grand'a'j, aŭ tre mal'proksim'a'j.

La tra'penetr'ant'a mal'varm'o ankaŭ mal'grand'iĝ'is. Dum iom da temp'o la taĉment'o marŝ'is silent'e, vad'ant'e en la sabl'o ĝis la maleol'o'j. Subit'e inter la Azi'an'o'j re'e nask'iĝ'is tumult'o kaj ek'son'is kri'o'j:
— Sfinks'o! ... rigard'u, sfinks'o! ... Ni ne el'ir'os viv'ant'a'j el la dezert'o, se sen'ĉes'e aper'as antaŭ ni fantom'o'j...

Efektiv'e, sur blank'a kalk'a mont'et'o est'is klar'e vid'ebl'a siluet'o de sfinks'o. Leon'a korp'o, grand'eg'a kap'o en egipt'a kuf'o kaj kvazaŭ hom'a profil'o.

— Trankvil'iĝ'u, barbar'o'j— dir'is la mal'jun'a Libi'an'o. — Tio ja ne est'as sfinks'o, sed leon'o, kaj li far'os al vi nenio'n, ĉar li est'as okup'it'a per la manĝ'ad'o.

— Ver'e, tio est'as leon'o! — jes'is la princ'o halt'ant'e. — Sed kiel li simil'as sfinks'o'n...

— Li est'as la patr'o de ni'a'j sfinks'o'j— inter'met'is du'on'voĉ'e la pastr'o. Li'a vizaĝ'o re'memor'ig'as la hom'a'j'n trajt'o'j'n, kaj li'a kol'harar'o peruk'o'n.

— Ĉu ankaŭ ni'a grand'a sfinks'o, tiu proksim'e de la piramid'o'j? ...

— Mult'e da jar'cent'o'j antaŭ Menes— dir'is Pentuer— kiam ne ekzist'is ankoraŭ la piramid'o'j, est'is en ĉi tiu lok'o ŝton'eg'o, simil'a al kuŝ'ant'a leon'o, kvazaŭ la di'o'j dezir'us tiel montr'i, kie komenc'iĝ'as la dezert'o. La tiam'a'j sankt'a'j pastr'o'j ordon'is al art'ist'o'j skulpt'i la ŝton'eg'o'n kaj ĝi'a'j'n mank'o'j'n plen'ig'i per mason'aĵ'o. La art'ist'o'j, kiu'j pli oft'e vid'is hom'o'j'n ol leon'o'j'n, skulpt'is hom'a'n vizaĝ'o'n, kaj tiel nask'iĝ'is la unu'a sfinks'o.

— Kiu'n ni respekt'as kiel di'o'n— ek'rid'et'is la princ'o.

— Kaj prav'e— respond'is la pastr'o. — Ĉar la unu'a'n skiz'o'n de ĉi tiu verk'o far'is la di'o'j, kaj la hom'o'j fin'is ĝi'n, inspir'at'a'j de la di'o'j. Ni'a sfinks'o per si'a grand'eg'o kaj mister'ec'o re'memor'ig'as la dezert'o'n, hav'as la figur'o'n de la spirit'o'j, vag'ant'a'j en la dezert'o, kaj terur'as la hom'o'j'n sam'e kiel ĝi. Ver'e li est'as fil'o de la di'o'j kaj patr'o de la terur'o.

— Fin'fin'e ĉio hav'as ter'a'n komenc'o'n— respond'is la princ'o. — Nil'o ne flu'as de la ĉiel'o, sed de iu'j mont'o'j, kuŝ'ant'a'j post Etiopi'o. La piramid'o'j, pri kiu'j parol'is al mi Herhor, ke ili est'as la bild'o de ni'a ŝtat'o, est'as konstru'at'a'j laŭ la model'o de ŝton'eg'a'j supr'o'j. Kaj ni'a'j templ'o'j, kun la pilon'o'j kaj obelisk'o'j, kun la mal'lum'o kaj mal'varm'o, ĉu ili ne re'memor'ig'as al ni la kavern'o'j'n kaj mont'o'j'n sur la bord'o'j de Nil'o? ... Kiom da foj'o'j ĉas'ant'e mi perd'is la voj'o'n inter la orient'a'j ŝton'eg'o'j, ĉiam mi renkont'is ia'n strang'a'n kolekt'o'n de ŝton'o'j, kiu re'memor'ig'is al mi templ'o'n. Eĉ oft'e sur ili'a'j mal'glat'a'j mur'o'j mi vid'is hieroglif'o'j'n, skrib'it'a'j'n per la man'o de la vent'eg'o'j kaj pluv'o'j.

— En tio vi'a ekscelenc'o hav'as pruv'o'n, ke ni'a'j templ'o'j est'is konstru'at'a'j laŭ plan'o, kiu'n desegn'is la di'o'j mem— dir'is la pastr'o. — Kaj kiel mal'grand'a kern'o, ĵet'it'a en la ter'o'n, nask'as la palm'o'n, kies kap'o si'n kaŝ'as en la nub'o'j, tiel la bild'o de ŝton'eg'o, leon'o, eĉ lotus'o, sem'it'a en la kor'o'n de pi'a faraon'o, nask'as ale'o'j'n de sfinks'o'j, templ'o'j'n kaj ili'a'j'n potenc'a'j'n kolon'o'j'n. Tio est'as far'o'j di'a'j, ne hom'a'j, kaj feliĉ'a est'as la monarĥ'o, kiu rigard'ant'e ĉirkaŭ si, sci'as en la ter'a'j objekt'o'j mal'kovr'i la di'a'n pens'o'n kaj kompren'ebl'e prezent'i ĝi'n al la post'e'ul'o'j.

— Sed tia monarĥ'o dev'as hav'i pov'o'n kaj grand'a'n riĉ'aĵ'o'n— inter'met'is ironi'e Ramses— kaj ne depend'i de la pastr'a'j superstiĉ'o'j...

Antaŭ ili lev'iĝ'is ali'a sabl'a mont'et'o, sur kiu en ĉi tiu moment'o aper'is kelk'e da rajd'ant'o'j.

— Ni'a'j, aŭ Libi'an'o'j? ...— dir'is la princ'o.

De la supr'o ek'son'is korn'o, al kiu tuj respond'is la princ'a taĉment'o. La rajd'ant'o'j proksim'iĝ'is rapid'e, kiom permes'is la profund'a sabl'o. Unu el ili ek'kri'is:
— Ĉu la kron'princ'o est'as ĉi tie? ...

— Li est'as kaj fart'as bon'e! — respond'is Ramses.

Ili de'salt'is de la ĉeval'o'j kaj fal'is sur la vizaĝ'o'j'n.

— Ho erpatre! — dir'is la ĉef'o de la ven'int'o'j. — Vi'a'j soldat'o'j dis'ŝir'as la vest'o'j'n kaj ŝut'as cindr'o'n sur si'a'j'n kap'o'j'n, pens'ant'e, ke vi pere'is... La tut'a rajd'ist'ar'o dis'kur'is en la dezert'o, por trov'i vi'a'j'n post'e'sign'o'j'n, kaj fin'e al ni, ne'ind'a'j, la di'o'j permes'is salut'i vi'n la unu'a'j...

La princ'o nom'is li'n cent'estr'o kaj ordon'is, ke en la sekv'ont'a tag'o li prezent'u si'a'j'n sub'ul'o'j'n por rekompenc'o.

XX

Post du'on'o de hor'o aper'is la dens'a'j amas'o'j de la egipt'a arme'o, kaj baldaŭ la princ'a taĉment'o ating'is la tend'ar'o'n.

De ĉiu'j flank'o'j ek'son'is alarm'a'j trumpet'o'j, la soldat'o'j kapt'is la arm'il'o'j'n kaj si'n star'ig'is en la vic'o'j. La oficir'o'j fal'is al la pied'o'j de la princ'o kaj sam'e kiel hieraŭ post la venk'o, lev'is li'n sur la ŝultr'o'j'n kaj komenc'is port'i li'n al ĉiu'j taĉment'o'j. La mur'o'j de la inter'mont'o trem'is de la kri'o'j: ” Viv'u etern'e, venk'int'o!

... La di'o'j gard'as vi'n! ...”
Ĉirkaŭ'it'a de torĉ'o'j, proksim'iĝ'is la sankt'a Mentezufis. La kron'princ'o vid'ant'e li'n, si'n el'ŝir'is el la man'o'j de la oficir'o'j kaj kur'is renkont'e al la pastr'o.

— Ĉu vi sci'as, sankt'a patr'o— ek'kri'is Ramses— ni kapt'is la libi'a'n ĉef'o'n Teĥennan! ...

— Mizer'a akir'o— respond'is sever'e la pastr'o— por kiu la milit'estr'o ne dev'is for'las'i la arme'o'n; precip'e tiam, kiam ĉiu'moment'e pov'is ven'i nov'a mal'amik'o...

La princ'o sent'is la plen'a'n just'ec'o'n de la riproĉ'o, sed ĝust'e tial la koler'o ek'reg'is li'n. Li kun'prem'is la pugn'o'j'n, li'a'j okul'o'j ek'bril'is.

— En la nom'o de vi'a patr'in'o, sinjor'o, silent'u! ...— murmur'et'is Pentuer, star'ant'a post li.

La kron'princ'o'n tiel mir'ig'is la ne'atend'at'a'j vort'o'j de li'a konsil'ant'o, ke tuj li trankvil'iĝ'is kaj kompren'is, ke plej bon'e est'os konfes'i si'a'n kulp'o'n.

— Vi'a ekscelenc'o dir'as la ver'o'n— respond'is li. — La arme'o la estr'o'n kaj la estr'o la arme'o'n neniam dev'as for'las'i. Mi pens'is tamen, ke vi, sankt'a vir'o, anstataŭ'os mi'n kiel reprezent'ant'o de la ministr'o de la milit'o...

La trankvil'a respond'o de la princ'o kviet'ig'is Mentezufison, kaj la pastr'o ne re'memor'ig'is al la princ'o la manovr'o'j'n de la pas'int'a jar'o, dum kiu'j la vic - reĝ'o sam'e for'las'is la arme'o'n kaj sufer'is post'e mal'favor'o'n de la faraon'o.

Subit'e kun grand'a bru'o proksim'iĝ'is al ili Patrokl'o. La grek'a ĉef'o re'e est'is ebri'a kaj de mal'proksim'e kri'is al la princ'o:
— Rigard'u, kron'princ'o: kio'n far'is la sankt'a Mentezufis. Vi proklam'is pardon'o'n al ĉiu'j libi'a'j soldat'o'j, kiu'j for'las'os la invad'ul'o'j'n kaj re'ven'os en la arme'o'n de li'a sankt'ec'o... Ili al'iĝ'is al mi'a taĉment'o, kaj dank’ al tio mi romp'is la mal'dekstr'a'n flank'o'n de la mal'amik'o... Kaj la nobl'a Mentezufis ordon'is ĉiu'j'n mort'ig'i... Pere'is preskaŭ mil kapt'it'o'j, ĉiu'j ni'a'j eks'soldat'o'j, al kiu'j oni promes'is la pardon'o'n.

La sang'o lev'iĝ'is al la kap'o de la princ'o, sed la star'ant'a post li Pentuer murmur'et'is:
— Silent'u, pro la di'o'j silent'u! ...

Sed Patrokl'o ne hav'is konsil'ant'o'n, li do daŭr'ig'is:
— De tiu moment'o mi perd'is por ĉiam la konfid'o'n de la fremd'a'j kaj de la ni'a'j... Fin'e ankaŭ ni'a arme'o perd'os la disciplin'o'n, kiam ĝi kompren'os, ke en ĝi'a'n front'o'n en'glit'is perfid'ul'o'j...

— Mizer'a dung'it'o— respond'is mal'varm'e Mentezufis— vi kuraĝ'as tiel parol'i pri la arme'o kaj pri la konfid'at'o'j de li'a sankt'ec'o? ... De kiam ekzist'as la mond'o oni aŭd'is neniam tia'n blasfem'o'n! ... Mi tim'as, ke la di'o'j venĝ'os la insult'o'n, kiu'n oni ĵet'is sur ili'n...

Patrokl'o mal'delikat'e ek'rid'is.

— Dum mi dorm'as inter la Grek'o'j, mi ne tim'as la venĝ'o'n de la nokt'a'j di'o'j... Kaj kiam mi mal'dorm'as, la tag'a'j nenio'n far'os al mi...

— Ir'u dorm'i, ir'u! ... inter vi'a'j'n Grek'o'j'n, drink'ul'o— dir'is Mentezufis— por ke pro vi'a kulp'o ne fal'u tondr'o sur ni'a'j'n kap'o'j'n...

— Sur vi'a'n raz'it'a'n kap'o'n, mon'manĝ'ant'o, ĝi ne fal'os, ĉar ĝi pens'os, ke tio est'as io ali'a! ...— respond'is la sen'konsci'a Grek'o. Sed vid'ant'e, ke la princ'o ne sub'ten'as li'n, li re'ir'is en la tend'ar'o'n.

— Ĉu efektiv'e... — demand'is Ramses la pastr'o'n— ĉu efektiv'e vi ordon'is, sankt'a vir'o, mort'ig'i la kapt'it'o'j'n, spit'e mi'a promes'o, ke ili ricev'os la pardon'o'n? ...

— Vi'a ekscelenc'o ne est'is en la tend'ar'o— respond'is Mentezufis— do la respond'ec'o pri tiu ĉi ag'o ne fal'as sur vi'n. Mi dev'as obe'i ni'a'j'n milit'a'j'n leĝ'o'j'n, kiu'j ordon'as eksterm'i la perfid'a'j'n soldat'o'j'n. La milit'ist'o'j, kiu'j antaŭ'e serv'is li'a'n sankt'ec'o'n kaj post'e kun'iĝ'is kun la mal'amik'o'j, dev'as est'i tuj mort'ig'at'a'j— jen la leĝ'o.

— Kaj se mi est'us ĉi tie? ...

— Kiel la ĉef'a milit'estr'o kaj fil'o de la faraon'o, vi pov'as inter'romp'i la plen'um'o'n de kelk'a'j leĝ'o'j, kiu'j'n mi dev'as obe'i— respond'is Mentezufis.

— Ĉu vi ne pov'is atend'i ĝis mi'a re'ven'o?

— La leĝ'o ordon'as mort'ig'i sen'prokrast'e, mi do plen'um'is ĝi'a'j'n postul'o'j'n.

La princ'o est'is tiel konfuz'it'a, ke li inter'romp'is la inter'parol'ad'o'n kaj ir'is en si'a'n tend'o'n. Tie, fal'int'e sur seĝ'o'n, li dir'is al Tutmozis:
— Jam hodiaŭ mi est'as sklav'o de la pastr'o'j! ... Ili mort'ig'as la kapt'it'o'j'n, ili minac'as mi'a'j'n oficir'o'j'n, ili eĉ ne respekt'as mi'a'j'n promes'o'j'n. Vi nenio'n dir'is al Mentezufis, kiam li ordon'is mort'ig'i la mal'feliĉ'ul'o'j'n?

— Li cit'is la milit'a'n leĝ'o'n kaj nov'a'j'n ordon'o'j'n de Herhor...

— Mi ja ne ĉes'is est'i ĉef'o, kvankam mi for'vetur'is por du'on'o da tag'o.

— Vi klar'e trans'don'is la komand'o'n en la man'o'j'n de Patrokl'o kaj en mi'a'j'n— respond'is Tutmozis— kaj kiam ven'is la sankt'a Mentezufis ni dev'is ced'i, ĉar li hav'as pli alt'a'n rang'o'n...

La princ'o ek'pens'is, ke la kapt'o de Teĥenna est'is pag'it'a per tro grand'a'j mal'feliĉ'o'j. Sam'temp'e li klar'e kompren'is, kiel grav'a est'as la regul'o, kiu ne permes'as al la milit'estr'o for'las'i la arme'o'n. Li dev'is konfes'i, ke li ne est'is prav'a; sed tio tiom pli incit'is li'a'n fier'o'n kaj plen'ig'is li'n per mal'am'o al la pastr'o'j.

” Jen— pens'is li— mi est'as sklav'o, eĉ antaŭ ol mi far'iĝ'is faraon'o ( viv'u etern'e mi'a sankt'a patr'o! ). Jam hodiaŭ mi dev'as komenc'i liber'ig'i mi'n kaj antaŭ ĉio silent'i... Pentuer est'as prav'a: silent'i, ĉiam silent'i, kaj si'a'j'n koler'o'j'n, kiel mult'e'kost'a'j'n juvel'o'j'n, met'i en la trezor'ej'o'n de la memor'o. Kaj kiam kolekt'iĝ'os... Ho profet'o'j, vi tiam pag'os al mi! ...”
— Vi'a ekscelenc'o ne demand'as pri la rezultat'o de la batal'o? — dir'is Tutmozis.

— Ah, jes! ... Kia do? ...

— Pli ol du mil kapt'it'o'j, pli ol tri mil mort'ig'it'o'j, kaj apenaŭ kelk'cent'o for'kur'is.

— Kiel grand'a do est'is la libi'a arme'o? — demand'is la mir'ig'it'a princ'o.

— Ses ĝis sep mil hom'o'j.

— Ne ebl'e... En tia batal'et'o pere'is preskaŭ la tut'a arme'o? ...

— Tamen tio est'as ver'a; tio est'is terur'a batal'o— respond'is Tutmozis. — Vi ĉirkaŭ'is ili'n de ĉiu'j flank'o'j, la rest'o'n far'is la soldat'o'j, kaj la nobl'a Mentezufis... Pri tia mal'venk'o de mal'amik'o'j de Egipt'o ne parol'as la monument'o'j eĉ de la plej glor'a'j faraon'o'j...

— Ir'u jam dorm'i, Tutmozis, vi est'as lac'a— inter'romp'is la princ'o, sent'ant'e, ke la fier'o lev'iĝ'as al li'a kap'o.

” Mi, do mi gajn'is tia'n venk'o'n? ... Ne ebl'e! ...” — pens'is li.

Li ĵet'is si'n sur la fel'o'j'n, sed malgraŭ la mort'a lac'iĝ'o ne pov'is ek'dorm'i.

Apenaŭ dek kvar hor'o'j pas'is de la moment'o, kiam li don'is la signal'o'n komenc'i la batal'o'n... Apenaŭ dek kvar hor'o'j? ...

Ne ebl'e! ...

Li, li gajn'is tia'n batal'o'n? ... Li ja eĉ ne vid'is la batal'o'n, li vid'is nur flav'a'n, dens'a'n nebul'o'n, el kiu river'e flu'is ne'hom'a'j kri'eg'o'j. Ankaŭ nun li vid'as tiu'n nebul'o'n, aŭd'as la tumult'o'n, sent'as la varm'eg'o'n, tamen est'as nun neniu batal'o...

Post'e li ek'vid'is la sen'lim'a'n dezert'o'n, tra kiu kun dolor'a pen'o li ir'is antaŭ'e'n sur la sabl'o. Li kaj li'a'j hom'o'j hav'is la plej bon'a'j'n ĉeval'o'j'n de la tut'a arme'o, kaj tamen ili ramp'is kiel testud'o'j... Kaj kia brul'ig'ant'a varm'eg'o... La hom'o'j ne pov'as viv'i en ĝi! ...

Kaj jen lev'iĝ'as la tifon'o, kovr'as la tut'a'n mond'o'n, brul'ig'as, sufok'as... De la figur'o de Pentuer salt'as amas'e pal'a'j fajr'er'o'j... Super ili'a'j kap'o'j eksplod'as tondr'o'j, fenomen'o, kia'n li vid'is ankoraŭ neniam... Post'e la kviet'a nokt'o en la dezert'o... La kur'ant'a grif'o, la mal'lum'a siluet'o de la sfinks'o sur la kalk'a mont'o...

” Mi tiom vid'is, tiom tra'viv'is— pens'is Ramses— mi ĉe'est'is ĉe la konstru'ad'o de ni'a'j templ'o'j, eĉ ĉe la nask'iĝ'o de la grand'a sfinks'o, kiu ne hav'as plu aĝ'o'n, kaj... ĉio ĉi pas'is en la daŭr'o de dek kvar hor'o'j? ...”
Last'a pens'o fulm'e tra'kur'is la anim'o'n de la princ'o: ” Hom'o, kiu tiom tra'viv'is, ne pov'as viv'i long'e... ”
Mal'varm'o tra'kur'is li'n de la pied'o'j ĝis la kap'o, kaj li ek'dorm'is.

En la sekv'int'a tag'o li lev'iĝ'is kelk'e da hor'o'j post la lev'iĝ'o de la sun'o. Li sent'is pik'ad'o'n en la okul'o'j, dolor'o'n en ĉiu'j ost'o'j, li iom tus'is, sed li'a'j pens'o'j est'is klar'a'j kaj la kor'o— plen'a de kuraĝ'o.

En la pord'o de la tend'o star'is Tutmozis.

— Kio? ...— demand'is la princ'o.

— La spion'o'j al'port'as strang'a'j'n nov'aĵ'o'j'n de la libi'a lim'o— respond'is la favor'at'o. — Al ni'a inter'mont'o proksim'iĝ'as grand'a hom - amas'o; tio ne est'as soldat'o'j, sed sen'arm'il'a'j, vir'in'o'j kaj infan'o'j, kaj en ili'a front'o musavasa kaj la plej eminent'a'j Libi'an'o'j.

— Kio'n tio signif'as?

— Kred'ebl'e ili vol'as pet'i pac'o'n.

— Post unu batal'o? — mir'is la princ'o.

— Sed post kia batal'o! ... Krom tio la tim'o pli'grand'ig'as ni'a'j'n arme'o'j'n antaŭ ili'a'j okul'o'j... Ili sent'as si'n mal'fort'a'j kaj tim'as la invad'o'n kaj mort'o'n...

— Ni vid'os, ĉu tio ne est'as milit'a ruz'o! ...— respond'is la princ'o post pri'pens'o. — Kaj kiel fart'as la ni'a'j?

— Bon'e; ili sat'e manĝ'is, trink'is kaj ripoz'is, ĉiu'j est'as gaj'a'j.

Sed...

— Kio? ...

— Patrokl'o mort'is nokt'e— murmur'et'is Tutmozis.

— Kiel? ...— ek'kri'is Ramses, salt'e lev'iĝ'ant'e de la seĝ'o.

— Unu'j dir'as, ke de ebri'iĝ'o... ali'a'j, ke tio est'as pun'o de la di'o'j... Li hav'is blu'a'n vizaĝ'o'n kaj buŝ'o'n, plen'a'n de ŝaŭm'o...

— Kiel tiu sklav'o en atribis, ĉu vi memor'as li'n? ... Li'a nom'o est'is bakura, li en'kur'is en la festen'a'n salon'o'n kun plend'o'j kontraŭ la nomarĥ'o... Kompren'ebl'e, en la sam'a nokt'o li mort'is de ebri'iĝ'o! ... Kio? ...

Tutmozis mal'lev'is la kap'o'n.

— Ni dev'as est'i tre sin'gard'a'j, mi'a sinjor'o... — murmur'et'is li.

— Ni prov'os— respond'is trankvil'e la princ'o. — Mi eĉ ne mir'os pro la mort'o de Patrokl'o... Ĉu est'as io strang'a, ke mort'is drink'ul'o, kiu ofend'ad'is la di'o'j'n, eĉ... la pastr'o'j'n...

Sed Tutmozis sent'is minac'o'n en la mok'a'j vort'o'j.

La princ'o tre am'is la fidel'a'n, kiel hund'o, Patrokl'o'n. Li pov'is forges'i mal'just'aĵ'o'j'n, far'it'a'j'n al li mem, sed li'a'n mort'o'n li pardon'os neniam.

Antaŭ la tag'mez'o, en la princ'a'n tend'ar'o'n ven'is el Egipt'o freŝ'a regiment'o, teb'a, kaj krom tio kelk'mil'o da hom'o'j kaj kelk'cent'o da azen'o'j al'port'is grand'a'n proviz'o'n da nutr'aĵ'o kaj tend'o'j'n. Sam'temp'e de Libi'o re'e al'kur'is spion'o'j, kun sci'ig'o, ke la sen'arm'il'a band'o, proksim'iĝ'ant'a al la inter'mont'o, sen'ĉes'e kresk'as.

Laŭ la ordon'o de la kron'princ'o, mult'e'nombr'a'j taĉment'o'j de rajd'ist'o'j esplor'is la ĉirkaŭ'aĵ'o'n en ĉiu'j direkt'o'j: ĉu ie ne kaŝ'as si'n mal'amik'a arme'o? Eĉ la pastr'o'j, kun'pren'int'e mal'grand'a'n kapel'o'n de Am'o'n, sur'ir'is la supr'o'n de la plej proksim'a alt'aĵ'o kaj di'serv'is tie. Re'ven'int'e en la tend'ar'o'n, ili cert'ig'is la princ'o'n, ke, ver'e, proksim'iĝ'as kelk'mil'a band'o de sen'arm'il'a'j Libi'an'o'j, sed arme'o est'as nenie, en almenaŭ tri'mejl'a radi'o.

La princ'o komenc'is rid'i la raport'o'n.

— Mi hav'as bon'a'j'n okul'o'j'n, sed en tia inter'spac'o mi ne pov'us ek'vid'i arme'o'n.

La pastr'o'j, post inter'konsil'iĝ'o, sci'ig'is al la princ'o, ke, se li promes'os ne parol'i kun profan'o'j pri tio, kio'n li vid'os, li konvink'iĝ'os, ke oni pov'as vid'i tre mal'proksim'e'n.

Ramses ĵur'is. La pastr'o'j star'ig'is sur alt'aĵ'o la altar'o'n de Am'o'n kaj komenc'is preĝ'i. Kaj kiam la princ'o, lav'int'e si'n, de'met'is la sandal'o'j'n kaj ofer'is al la di'o or'a'n ĉen'o'n kaj incens'o'n, ili en'konduk'is li'n en mal'vast'a'n kest'o'n, tut'e mal'lum'a'n, kaj dir'is al li, ke li rigard'u la mur'o'n.

Post moment'o komenc'iĝ'is pi'a'j kant'o'j, dum kiu'j sur la intern'a mur'o de la kest'o aper'is lum'a rond'o. Baldaŭ la hel'a kolor'o mal'klar'iĝ'is: la princ'o ek'vid'is sabl'a'n eben'aĵ'o'n, sur ĝi ŝton'eg'o'j'n, kaj apud ili posten'o'j'n de la Azi'an'o'j! ...

La pastr'o'j komenc'is kant'i pli laŭt'e kaj la bild'o ali'iĝ'is. Est'is vid'ebl'a ali'a lok'o en la dezert'o, kaj sur ĝi hom'o'j, ne pli grand'a'j ol formik'o'j. Ili'a'j mov'o'j, vest'o'j, eĉ vizaĝ'o'j est'is tiel klar'e vid'ebl'a'j, ke la princ'o pov'us ili'n pri'skrib'i! ...

La mir'eg'o de la kron'princ'o est'is sen'lim'a. Li frot'is la okul'o'j'n, tuŝ'is la mov'iĝ'ant'a'n bild'o'n... Subit'e li turn'is la kap'o'n, la bild'o mal'aper'is kaj rest'is nur mal'lum'o.

Kiam Ramses el'ir'is el la kapel'o, super'a pastr'o demand'is li'n:
— Nun, erpatre, ĉu vi kred'as la potenc'o'n de la egipt'a'j di'o'j?

— Ver'e— respond'is la princ'o— vi est'as tiel grand'a'j saĝ'ul'o'j, ke la tut'a mond'o dev'us respekt'eg'i vi'n kaj far'i al vi ofer'o'j'n. Se vi sam'e sci'as vid'i la est'ont'ec'o'n, nenio pov'as kontraŭ'star'i al vi.

Post tiu'j ĉi vort'o'j de la princ'o, unu el la pastr'o'j en'ir'is en la kapel'o'n, komenc'is preĝ'i kaj baldaŭ ek'son'is de tie voĉ'o, parol'ant'a:
— Ramses! ... pes'it'a'j est'as la sort'o'j de la ŝtat'o, kaj antaŭ ol ven'os la du'a plen'a lun'o, vi est'os ĝi'a estr'o...

— Di'o'j! ...— ek'kri'is la terur'it'a princ'o— ĉu mi'a patr'o est'as tiel mal'san'a? ...

Li fal'is vizaĝ'e sur la sabl'o'n, kaj unu el la asist'ant'a'j pastr'o'j demand'is li'n, ĉu li ne vol'as ankoraŭ io'n ek'sci'i.

— Dir'u, patr'o Am'o'n— respond'is li— ĉu real'iĝ'os mi'a'j plan'o'j?

Post moment'o la voĉ'o el la kapel'o dir'is:
— Se vi ne komenc'os milit'o'n kontraŭ la orient'o, se vi far'os ofer'o'j'n al la di'o'j kaj respekt'os ili'a'j'n serv'ist'o'j'n, atend'as vi'n long'a viv'o kaj reg'ad'o plen'a de glor'o...

Post la mirakl'o'j, kiu'j okaz'is en hel'a tag'o, sub liber'a ĉiel'o, la princ'o ekscit'it'a re'ven'is en si'a'n tend'o'n.

” Nenio pov'as kontraŭ'star'i al la pastr'o'j! ...” — pens'is li kun tim'o.

En la tend'o li trov'is pentueron.

— Dir'u al mi, mi'a konsil'ant'o— demand'is li— ĉu vi, pastr'o'j, pov'as leg'i en la hom'a'j kor'o'j kaj mal'kovr'i ili'a'j'n sekret'a'j'n intenc'o'j'n?

Pentuer sku'is la kap'o'n.

— Pli facil'e oni pov'as vid'i, kio est'as en la intern'o de ŝton'eg'o, ol sond'i la hom'a'n kor'o'n. Ĝi est'as ferm'it'a eĉ por la di'o'j, kaj nur la mort'o mal'kovr'as ĝi'a'j'n pens'o'j'n.

La princ'o profund'e ek'spir'is, sed li ne pov'is liber'iĝ'i de la mal'trankvil'o. Kiam vesper'e oni dev'is kun'vok'i milit'a'n konsil'a'n kun'ven'o'n, li invit'is ankaŭ Mentezufison kaj pentueron.

Neniu dir'is eĉ unu vort'o'n pri la subit'e mort'int'a Patrokl'o; ebl'e tial, ke est'is pli urĝ'a'j afer'o'j. Ven'is libi'a'j send'it'o'j, pet'eg'ant'e en la nom'o de musavasa kompat'o'n por li'a fil'o Teĥenna kaj propon'ant'e al Egipt'o etern'a'n pac'o'n kaj obe'o'n.

— Mal'bon'a'j hom'o'j— dir'is unu el la send'it'o'j— tromp'is ni'a'n popol'o'n, cert'ig'ant'e, ke Egipt'o est'as mal'fort'a, kaj ĝi'a faraon'o— ombr'o de monarĥ'o. Sed hieraŭ ni konvink'iĝ'is, kiel fort'a est'as vi'a brak'o, kaj ni decid'is, ke pli prudent'e est'os pag'i al vi tribut'o'j'n, ol konduk'i soldat'o'j'n al cert'a mort'o kaj ni'a'n land'o'n al cert'a pere'o.

Kiam la kun'ven'o est'is aŭskult'int'a ĉi tiu'n parol'ad'o'n, oni ordon'is al la Libi'an'o'j el'ir'i el la tend'o, kaj la princ'o Ramses rekt'e demand'is Mentezufison pri li'a opini'o, kio eĉ mir'ig'is la general'o'j'n.

— Ankoraŭ hieraŭ— respond'is la profet'o— mi konsil'us for'ĵet'i la pet'o'n de musavasa, transport'i la milit'o'n en Libi'o'n kaj detru'i la nest'o'n de la rab'ist'o'j. Sed hodiaŭ mi ricev'is tiel grav'a'j'n nov'aĵ'o'j'n el Memfis'o, ke mi voĉ'don'os por pardon'o al la venk'it'o'j.

— Ĉu mi'a sankt'a patr'o est'as mal'san'a? ...— demand'is la princ'o.

— Li est'as mal'san'a. Sed antaŭ ol ni ne fin'os kun Libi'an'o'j, vi'a ekscelenc'o ne dev'as pens'i pri tio...

Kaj kiam la kron'princ'o mal'ĝoj'e mal'lev'is la kap'o'n, Mentezufis al'don'is:
— Mi dev'as plen'um'i ankoraŭ unu dev'o'n... Hieraŭ, nobl'a princ'o, mi kuraĝ'is riproĉ'i vi'n, ke pro tiel mizer'a akir'o, kiel Teĥenna, la milit'estr'o ne dev'as for'las'i la arme'o'n. Hodiaŭ mi vid'as, ke mi est'is mal'prav'a: se vi ne kapt'us Teĥennan, ni ne hav'us tiel rapid'e pac'o'n kun musavasa... Vi'a saĝ'o, ĉef'estr'o, montr'iĝ'is super'a, ol la milit'a'j leĝ'o'j...

La pent'o de Mentezufis mir'ig'is la princ'o'n.

” Kial li tiel parol'as? — pens'is li. — Kred'ebl'e ne sol'e Am'o'n sci'as ke mi'a sankt'a patr'o est'as mal'san'a! ...”
Kaj en la anim'o de la kron'princ'o re'vek'iĝ'is la antaŭ'a'j sent'o'j: mal'estim'o al la pastr'o'j kaj mal'konfid'o al ili'a'j mirakl'o'j.

” Do ne la di'o'j profet'is al mi, ke mi baldaŭ est'os faraon'o, sed ven'is sci'ig'o el Memfis'o, kaj la pastr'o'j tromp'is mi'n en la kapel'o. Se ili mensog'is en ĉi tiu okaz'o, kiu cert'ig'os mi'n, ke la vid'aĵ'o'j de la dezert'o, montr'it'a'j al mi en la kest'o, ankaŭ ne est'is tromp'o? ...”
Ĉar la princ'o sen'ĉes'e silent'is, de mal'ĝoj'o, oni pens'is, pro la mal'san'o de la patr'o, kaj la general'o'j ne kuraĝ'is io'n dir'i post la kategori'a'j vort'o'j de Mentezufis, oni ferm'is la kun'sid'o'n.

Unu'voĉ'e oni decid'is postul'i de Libi'an'o'j kiel ebl'e plej grand'a'n tribut'o'n, send'i al ili egipt'a'n garnizon'o'n kaj ĉes'ig'i la milit'o'n.

Nun jam ĉiu'j atend'is, ke la faraon'o baldaŭ mort'os. Kaj Egipt'o, por far'i al si'a monarĥ'o konven'a'n en'ter'ig'o'n, bezon'is profund'a'n trankvil'o'n.

For'las'int'e la kun'ven'o'n, la princ'o demand'is Mentezufison:
— La brav'a Patrokl'o esting'iĝ'is en la last'a nokt'o; ĉu vi intenc'as, sankt'a'j patr'o'j, honor'i li'a'j'n rest'aĵ'o'j'n?

— Li est'is barbar'o kaj grand'a pek'ul'o— respond'is la pastr'o.

— Sed li far'is tiel grand'a'j'n serv'o'j'n al Egipt'o, ke oni dev'as cert'ig'i al li etern'a'n viv'o'n ekster la tomb'o. Se do vi'a ekscelenc'o permes'os, ankoraŭ hodiaŭ ni send'os la korp'o'n de la brav'a vir'o Memfis'o'n, por far'i el ĝi mumi'o'n kaj transport'i ĝi'n en ĝi'a'n etern'a'n loĝ'ej'o'n, inter la reĝ'a'j'n tomb'o'j'n en Teb'o'j.

La princ'o volont'e konsent'is, sed li'a'j suspekt'o'j pli'grand'iĝ'is.

” Hieraŭ— pens'is li— Mentezufis admon'is mi'n, kiel mal'diligent'a'n lern'ant'o'n, kaj tio est'is ver'a favor'o de la di'o'j, ke li ne bat'is mi'n per baston'o. Hodiaŭ li parol'as al mi, kiel obe'em'a fil'o al si'a patr'o kaj preskaŭ fal'as sur la ventr'o'n. Ĉu tio ne est'as sign'o, ke al mi'a tend'o proksim'iĝ'as la pov'o kaj kun ĝi la hor'o de la regul'ig'o de la kont'o'j? ...”
Tiel medit'ant'e, la princ'o ŝvel'is de la fier'o kaj li'a'n kor'o'n plen'ig'is pli kaj pli fort'a koler'o kontraŭ la pastr'o'j, koler'o silent'a, kiel skorpi'o, kiu kaŝ'int'e si'n en la sabl'o, vund'as ne'sin'gard'a'n pied'o'n per si'a venen'a pik'il'o.

XXI

Nokt'e la gard'ist'o'j sci'ig'is, ke la amas'o de la Libi'an'o'j, pe teg'ant'a'j pardon'o'n, jam en'ir'is en la inter'mont'o'n. Super la dezert'o est'is vid'ebl'a bril'o de ili'a'j fajr'uj'o'j.

Ĉe la lev'iĝ'o de la sun'o ek'son'is trumpet'o'j kaj la tut'a egipt'a arme'o star'iĝ'is kun la arm'il'o'j en la man'o'j, en la plej larĝ'a lok'o de la val'o. Konform'e al la ordon'o de la princ'o, kiu vol'is ankoraŭ pli fort'e tim'ig'i la Libi'an'o'j'n, inter la vic'o'j de la soldat'o'j oni star'ig'is kviet'a'j'n port'ist'o'j'n, kaj inter la rajd'ist'o'j azen'ist'o'j'n sur azen'o'j. Kaj tiel en tiu tag'o la Egipt'an'o'j est'is mult'e'nombr'a'j, kiel la sabl'er'o'j en la dezert'o, kaj la Libi'an'o'j est'is terur'it'a'j, kiel la kolomb'o'j, super kiu'j rond'flug'as akcipitr'o.

Je la naŭ'a hor'o maten'e antaŭ la tend'o de la kron'princ'o halt'is li'a or'it'a milit'a ĉar'o. La ĉeval'o'j, ornam'it'a'j per strut'a'j flug'il'o'j, tiel salt'is, ke ĉiu'n dev'is ten'i du ĉeval'ist'o'j.

Ramses el'ir'is el la tend'o, sid'iĝ'is en la ĉar'o'n kaj mem pren'is la konduk'il'o'j'n; la lok'o'n de la vetur'ig'ist'o okup'is ĉe li'a flank'o li'a konsil'ant'o, la pastr'o Pentuer. Unu el la general'o'j mal'ferm'is super la princ'o grand'a'n verd'a'n ombrel'o'n; ĉe la flank'o'j kaj post la ĉar'o ir'is la grek'a'j oficir'o'j en or'it'a'j arm'aĵ'o'j. Iom mal'antaŭ'e sekv'is mal'grand'a gvardi'a taĉment'o, kaj en ĝi'a mez'o Teĥenna, la fil'o de la libi'a ĉef'o musavasa.

Kelk'cent'o'n da paŝ'o'j de la Egipt'an'o'j, ĉe la el'ir'o el la glaŭk'a inter'mont'o, star'is la mal'ĝoj'a amas'o de la Libi'an'o'j, pet'eg'ant'a'j ta pardon'o'n de la venk'int'o.

Kiam Ramses kun si'a sekv'ant'ar'o ating'is la supr'o'n, kie li dev'is akcept'i la send'it'o'j'n de la mal'amik'o'j, la arme'o kri'is tia'n honor'a'n aklam'o'n, ke la ruz'a musavasa ankoraŭ pli ĉagren'iĝ'is kaj murmur'et'is al la libi'a'j ĉef'o'j:
— Ver'e, mi dir'as al vi, tio est'as aklam'o de arme'o, kiu am'as si'a'n estr'o'n! ...

Tiam unu el la plej ribel'em'a'j libi'a'j princ'o'j, fam'a bandit'o, dir'is al musavasa:
— Ĉu vi ne pens'as, ke en la nun'a moment'o ni ag'os pli prudent'e, konfid'ant'e al la rapid'ec'o de ni'a'j ĉeval'o'j, ol al la pardon'o de la faraon'a fil'o? ... Li est'as, oni dir'as, rabi'a leon'o, kiu eĉ kares'ant'e de'ŝir'as la haŭt'o'n; kaj ni est'as kiel ŝaf'id'o'j, for'ŝir'it'a'j de la mam'et'o'j de la patr'in'o...

— Far'u, kiel vi vol'as— respond'is musavasa— vi hav'as antaŭ vi la tut'a'n dezert'o'n. Sed mi'n la popol'o send'is, por ke mi pag'u ni'a'j'n kulp'o'j'n, kaj, antaŭ ĉio, mi hav'as mi'a'n fil'o'n Teĥennan, sur kiu'n la princ'o dis'verŝ'os si'a'n koler'o'n, se mi ne sukces'os ricev'i li'a'n pardon'o'n per mi'a'j pet'eg'o'j.

Al la amas'o de la Libi'an'o'j al'rajd'is du Azi'an'o'j, anonc'ant'e, ke la sinjor'o atend'as ili'a'n humil'iĝ'o'n.

Mal'dolĉ'e ek'sopir'is musavasa kaj ek'ir'is al la mont'et'o, sur kiu star'is la venk'int'o. Neniam antaŭ'e li far'is tiel mal'facil'a'n vojaĝ'o'n! ... Dik'a tol'o de pent'o'far'ant'o apenaŭ kovr'is li'a'n dors'o'n: li'a'n kap'o'n, sur'ŝut'it'a'n per la cindr'o, sen'kompat'e brul'ig'is la sun'o; la nud'a'j'n pied'o'j'n mord'is la akr'a sabl'o, kaj la kor'o'n prem'eg'is la mal'ĝoj'o de li mem kaj de la venk'it'a popol'o.

Li far'is apenaŭ kelk'cent'o'n da paŝ'o'j, sed li dev'is kelk'foj'e halt'i kaj ripoz'i. Oft'e li dev'is si'n turn'i post'e'n, por kontrol'i, ĉu la sklav'o'j, port'ant'a'j la donac'o'j'n por la princ'o, ne ŝtel'as or'a'j'n ring'o'j'n aŭ juvel'o'j'n. musavasa, kiel hom'o spert'a, sci'is, ke oni plej volont'e profit'as la fremd'a'n mal'feliĉ'o'n.

La ruz'a barbar'o tiel konsol'is si'n en si'a mal'feliĉ'o:
” Mi dank'as la di'o'j'n, ke la sort'o destin'is al mi humil'iĝ'i antaŭ la princ'o, kiu baldaŭ, tre baldaŭ sur'met'os la faraon'a'n ĉap'o'n. La monarĥ'o'j de Egipt'o est'as grand'anim'a'j, precip'e en la hor'o de la venk'o. Se do mi sukces'os kor'tuŝ'i mi'a'n sinjor'o'n, li pli'fort'ig'os mi'a'n pov'o'n en Libi'o kaj permes'os al mi pren'i grand'a'j'n impost'o'j'n. Ver'a mirakl'o est'as, ke la princ'o mem kapt'is Teĥennan; ne nur li ne est'os mal'just'a al li, sed eĉ li super'ŝut'os li'n per honor'o'j... ”
Tiel li pens'is kaj sen'ĉes'e si'n turn'is post'e'n. Sklav'o, eĉ nud'a, pov'as kaŝ'i la ŝtel'it'a'n juvel'o'n en la buŝ'o'n, eĉ en'glut'i.

Tri'dek paŝ'o'j'n antaŭ la ĉar'o de la kron'princ'o, musavasa kaj akompan'ant'a'j li'n la plej eminent'a'j Libi'an'o'j fal'is sur la ventr'o'j'n kaj kuŝ'is en la sabl'o, ĝis la princ'a adjutant'o ordon'is al ili lev'iĝ'i. Proksim'iĝ'int'e kelk'e da paŝ'o'j, ili re'e fal'is sur la ventr'o'j'n, kaj ripet'is la sam'o'n tri'foj'e, kaj ĉiu'foj'e Ramses dev'is ordon'i al ili lev'iĝ'i.

Dum'e Pentuer, star'ant'a sur la princ'a ĉar'o, murmur'et'is al si'a sinjor'o:
— Vi'a vizaĝ'o montr'u al ili nek sever'ec'o'n, nek ĝoj'o'n. Prefer'e est'u trankvil'a, kiel la di'o Am'o'n, kiu mal'estim'as si'a'j'n mal'amik'o'j'n kaj ne ĝoj'as pro mal'grav'a'j triumf'o'j...

Fin'e la pent'o'far'ant'a'j Libi'an'o'j halt'is antaŭ la princ'o, kiu de la ĉar'o rigard'is ili'n, kiel sever'a hipopotam'o anas'id'o'j'n, kiu'j nenie'n pov'as si'n kaŝ'i de ĝi'a fort'o.

— Vi— subit'e dir'is Ramses— vi est'as la saĝ'a libi'a ĉef'o, musavasa?

— Mi est'as vi'a serv'ist'o— respond'is la demand'it'a kaj re'e fal'is sur la ventr'o'n.

Oni ordon'is al li lev'iĝ'i, kaj la princ'o daŭr'ig'is:
— Kiel vi pov'is tiel pek'i kaj lev'i la man'o'n kontraŭ la ter'o de la di'o'j? Ĉu for'las'is vi'n la antaŭ'a prudent'o?

— Sinjor'o! — respond'is la ruz'a Libi'an'o— la ĉagren'o mal'klar'ig'is la prudent'o'n de la el'pel'it'a'j soldat'o'j de li'a sankt'ec'o, ili do kur'is al si'a propr'a pere'o kaj al'tir'is ankaŭ mi'n kun la mi'a'j. La di'o'j sci'as, kiel long'e daŭr'us ĉi tiu mal'bel'a milit'o, se en la front'o de la arme'o de la etern'e viv'ant'a faraon'o ne star'iĝ'us Am'o'n mem. Kiel vent'eg'o de la dezert'o vi fal'is, kie oni ne atend'is vi'n; kaj kiel la bov'o romp'as kan'o'n tiel vi frakas'is la blind'ig'it'a'n mal'amik'o'n. Tiam ĉiu'j ni'a'j popol'o'j pren'is, ke eĉ la terur'a'j libi'a'j regiment'o'j nur tiam io'n valor'as, kiam ĵet'as ili'n vi'a man'o.

— Vi saĝ'e parol'as, musavasa— dir'is la princ'o— kaj ankoraŭ pli saĝ'e vi far'is, ke vi ir'is renkont'e al la arme'o de la di'a faraon'o, kaj ne atend'is, ĝis ĝi ven'os al vi. Tamen mi dezir'us sci'i, kiom est'as ver'a vi'a humil'ec'o?

— Seren'ig'u vi'a'n vizaĝ'o'n, grand'a egipt'a potenc'ul'o— respond'is musavasa, — Ni ven'as al vi kiel sub'ul'o'j, por ke vi'a nom'o est'u grand'a en Libi'o kaj por ke vi est'u ni'a sun'o, kiel vi est'as la sun'o de naŭ popol'o'j. Ordon'u nur al vi'a'j reg'ant'o'j, ke ili est'u just'a'j por la popol'o venk'it'a kaj al'ig'it'a al vi'a potenc'o.

Administr'u ni'n vi'a'j ĉef'o'j konscienc'e just'e, ne laŭ si'a mal'bon'a vol'o, malv'er'e raport'ant'e pri ni kaj vek'ant'e vi'a'n mal'favor'o'n kontraŭ ni kaj ni'a'j infan'o'j. Ordon'u al ili, vic - reĝ'o de la bon'kor'a faraon'o, ke ili reg'u ni'n laŭ vi'a vol'o; konserv'ant'e la liber'o'n, hav'o'n, lingv'o'n kaj mor'o'j'n de ni'a'j patr'o'j kaj antaŭ'ul'o'j.

Est'u vi'a'j leĝ'o'j egal'a'j por ĉiu'j vi'a'j popol'o'j, vi'a'j ofic'ist'o'j ne indulg'u unu'j'n, kaj ne est'u tro sever'a'j por ali'a'j. Egal'a'j por ĉiu'j est'u verdikt'o'j. Ili kolekt'u impost'o'j'n, destin'it'a'j'n por vi'a'j bezon'o'j kaj vi'a uz'o, sed ili ne postul'u ali'a'j'n, sekret'e de vi, kiu'j ne en'ir'os en vi'a'n trezor'ej'o'n, sed riĉ'ig'os nur vi'a'j'n serv'ist'o'j'n kaj la serv'ist'o'j'n de vi'a'j serv'ist'o'j. Ordon'u reg'i ni'n sen mal'just'aĵ'o'j por ni kaj por ni'a'j infan'o'j, vi ja est'as ni'a di'o kaj estr'o por ĉiam. Imit'u la sun'o'n, kiu al ĉiu'j dis'send'as si'a'n bril'o'n, don'ant'a'n la fort'o'n kaj viv'o'n. Ni pet'eg'as vi'a'j'n favor'o'j'n, ni vi'a'j libi'a'j sub'ul'o'j, kaj ni fal'as sur la vizaĝ'o'n antaŭ vi, la hered'ont'o de la grand'a kaj potenc'a faraon'o. 1 Tiel parol'is la ruz'a libi'a princ'o kaj fin'int'e re'e fal'is sur la ventr'o'n. Kiam la kron'princ'o aŭskult'is la saĝ'a'j'n vort'o'j'n, li'a'j okul'o'j bril'is, larĝ'iĝ'is li'a'j naz'tru'o'j, kiel ĉe ĉeval'o'vir'o, kiu sat'e si'n paŝt'int'e, en'kur'as sur la herb'ej'o'n inter la ĉeval'in'o'j'n.

— Lev'iĝ'u, musavasa— dir'is la princ'o— kaj aŭskult'u, kio'n mi dir'os al vi. La sort'o vi'a kaj de vi'a'j popol'o'j ne depend'as de mi, sed de la grand'anim'a sinjor'o, kiu lev'iĝ'as super ni, kiel la ĉiel'o super la ter'o. Mi do konsil'as al vi, ke vi kaj la libi'a'j ĉef'o'j ir'u Memfis'o'n kaj fal'int'e tie sur la vizaĝ'o'n antaŭ la estr'o kaj di'o de ĉi tiu mond'o, ripet'u la humil'a'j'n vort'o'j'n, kiu'j'n mi aŭd'is ĉi tie. Mi ne sci'as, kia est'os la rezultat'o de vi'a'j pet'o'j; sed ĉar la di'o'j neniam de'turn'as si'n de la humil'a'j kaj pet'eg'ant'a'j, mi antaŭ'sent'as, ke vi ne est'os mal'bon'e akcept'it'a'j. Kaj nun montr'u al mi la donac'o'j'n, destin'it'a'j'n por li'a sankt'ec'o, por ke mi juĝ'u, ĉu ili tuŝ'os la kor'o'n de li'a sankt'ec'o.

En ĉi tiu moment'o Mentezufis far'is sign'o'n al Pentuer, kiu star'is sur la ĉar'o de la princ'o. Kiam Pentuer proksim'iĝ'is al la sankt'a vir'o, Mentezufis dir'is:

1 Sur'skrib'o sur la tomb'a monument'o de la faraon'o horem - hepa, de la jar'o 1470 antaŭ Krist'o

— Mi tim'as, ke la triumf'o tro fier'ig'os la jun'a'n sinjor'o'n. Ĉu vi ne pens'as, ke est'us prudent'e inter'romp'i iel la solen'o'n? ...

— Kontraŭ'e— respond'is Pentuer— ne inter'romp'u la solen'o'n, kaj mi cert'ig'as al vi, ke dum la triumf'o la princ'o ne hav'os ĝoj'a'n mien'o'n.

— Ĉu vi far'os mirakl'o'n?

— Ĉu mi pov'us? Mi nur montr'os al li, ke en ĉi tiu mond'o grand'a'n ĝoj'o'n akompan'as grand'a'j ĉagren'o'j.

— Far'u, kiel vi vol'as— respond'is Mentezufis— ĉar la di'o'j donac'is al vi saĝ'o'n, ind'a'n de la membr'o de la plej alt'a kolegi'o.

Ek'son'is trumpet'o'j kaj tambur'o'j kaj oni komenc'is la triumf'a'n marŝ'o'n.

En la front'o paŝ'is nud'a'j sklav'o'j kun la donac'o'j, konduk'at'a'j de eminent'a'j Libi'an'o'j. Oni port'is or'a'j'n kaj arĝent'a'j'n di'o'j'n, skatol'o'j'n kun parfum'o'j, emajl'it'a'j'n vaz'o'j'n, teks'aĵ'o'j'n, mebl'o'j'n, fin'e or'a'j'n plad'o'j'n, ŝarĝ'it'a'j'n per ruben'o'j, safir'o'j kaj smerald'o'j. La sklav'o'j, port'ant'a'j ili'n, hav'is raz'it'a'j'n kap'o'j'n kaj buŝ'o'j'n, lig'it'a'j'n per tuk'o'j, por ke iu ne ŝtel'u mult'e'kost'a'n juvel'o'n.

La princ'o Ramses apog'is ambaŭ man'o'j'n sur la rand'o de la ĉar'o kaj de la supr'o de la mont'et'o rigard'is la Libi'an'o'j'n kaj si'a'n arme'o'n, kiel flav'kap'a agl'o griz'a'j'n perdrik'o'j'n. La fier'o plen'ig'is li'n de la pied'o'j ĝis la kap'o, kaj ĉiu'j sent'is, ke oni ne pov'as est'i pli potenc'a, ol ĉi tiu venk'a ĉef'o.

Subit'e la okul'o'j de la kron'princ'o perd'is si'a'n bril'o'n kaj sur li'a vizaĝ'o est'is vid'ebl'a dolor'a surpriz'o; la star'ant'a post li Pentuer murmur'et'is:
— Klin'u, sinjor'o, vi'a'n orel'o'n... De la temp'o, kiam vi for'las'is la urb'o'n Pi - Bast, tie okaz'is strang'a'j afer'o'j... Vi'a vir'in'o, la Fenici'an'in'o for'kur'is kun la Grek'o, likono...

— Kun likono? ...— ripet'is la princ'o.

— Ne mov'iĝ'u, sinjor'o, kaj ne montr'u al vi'a'j sklav'o'j, ke vi hav'as mal'ĝoj'o'n en la tag'o de la triumf'o...

En la sam'a moment'o preter'pas'is ĉe la pied'o'j de la princ'o long'a vic'o de Libi'an'o'j, port'ant'a'j en korb'o'j frukt'o'j'n kaj pan'o'n, kaj en grand'eg'a'j kruĉ'o'j vin'o'n kaj ole'o'n por la arme'o. Ĉe tia vid'o inter la disciplin'it'a'j soldat'o'j ek'son'is ĝoj'a murmur'o, sed Ramses ne rimark'is tio'n, okup'it'a per la rakont'o de Pentuer.

— La di'o'j— murmur'et'is la profet'o— pun'is la perfid'a'n Fenici'an'in'o'n...

— Ĉu ŝi est'as kapt'it'a? ...— demand'is la princ'o.

— Jes, sed oni dev'is send'i ŝi'n en la orient'a'j'n koloni'o'j'n...

ĉar la pest'o tuŝ'is ŝi'n...

— Ho di'o'j! ...— murmur'et'is Ramses. — Ĉu ĝi ne minac'as mi'n? ...

— Est'u trankvil'a, sinjor'o: se vi est'us infekt'it'a, vi jam est'us mal'san'a...

La princ'o ek'sent'is mal'varm'o'n en ĉiu'j membr'o'j. Kiel facil'e est'as por la di'o'j for'puŝ'i hom'o'n de la plej alt'a'j supr'o'j en la sen'fund'aĵ'o'n de plej grand'a mizer'o! ...

— Kaj la krim'ul'o Lik'o'n? ...

— Jes, li est'as grand'a krim'ul'o— dir'is Pentuer— ne mult'a'j tia'j ekzist'as sur la ter'o...

— Mi kon'as li'n. Li est'as simil'a al mi, kiel bild'o en la spegul'o... respond'is Ramses.

Nun ven'is ar'o da Libi'an'o'j, konduk'ant'a'j strang'a'j'n best'o'j'n.

En la komenc'o paŝ'is unu'ĝib'a kamel'o kun blank'a'j har'o'j, unu el la unu'a'j kiu'j'n oni kapt'is en la dezert'o. Post ĝi du rinocer'o'j, ar'o da ĉeval'o'j kaj mal'sovaĝ'a leon'o en kaĝ'o. Post'e mult'e da kaĝ'o'j kun divers'kolor'a'j bird'o'j, simi'o'j kaj mal'grand'a'j hund'o'j, destin'it'a'j por la kort'eg'a'j sinjor'in'o'j. En la fin'o oni pel'is grand'a'j'n ar'o'j'n da bov'o'j kaj ŝaf'o'j, por liver'i viand'o'n al la soldat'o'j.

La princ'o apenaŭ ĵet'is rigard'o'n sur ĉi tiu'n migr'ant'a'n best'ej'o'n kaj demand'is la pastr'o'n:
— Kaj Lik'o'n est'as kapt'it'a? ...

— Nun mi dir'os al vi la plej mal'bon'a'n nov'aĵ'o'n, mal'feliĉ'a sinjor'o— murmur'et'is Pentuer. — Sed memor'u, ke la mal'amik'o'j de Egipt'o ne dev'as rimark'i en vi mal'ĝoj'o'n...

La princ'o far'is mov'o'n.

— Vi'a du'a vir'in'o, la Hebre'in'o Sar'a...

— Ĉu ankaŭ ŝi for'kur'is? ...

— Ŝi mort'is en mal'liber'ej'o...

— Ho di'o'j! ... Kiu kuraĝ'is ĵet'i ŝi'n tie'n? ...

— Ŝi mem kulp'ig'is si'n pri la mort'ig'o de vi'a fil'o...

— Kio? ...

Grand'a kri'o ek'son'is ĉe la pied'o'j de la princ'o: preter'pas'is la libi'a'j kapt'it'o'j, kaj en ili'a front'o la mal'gaj'a Teĥenna.

Ramses hav'is nun la kor'o'n tiel plen'ig'it'a'n de dolor'o, ke li far'is sign'o'n al Teĥenna kaj dir'is:
— Star'iĝ'u apud vi'a patr'o musavasa, por ke li vid'u vi'n kaj konvink'iĝ'u, ke vi viv'as...

Ĉe ĉi tiu'j vort'o'j ĉiu'j Libi'an'o'j kaj la tut'a arme'o kri'is potenc'a'n aklam'o'n; sed la princ'o ne aŭskult'is ĝi'n.

— Mi'a fil'o ne viv'as? ...— demand'is li la pastr'o'n. — Sar'a kulp'ig'is si'n pri la mort'ig'o de la infan'o? ... Ĉu frenez'o fal'is sur ŝi'a'n anim'o'n? ...

— La infan'o'n mort'ig'is la mizer'a Lik'o'n...

— Ho di'o'j, don'u al mi fort'o'j'n! ...— ĝem'is la princ'o.

— Ek'reg'u vi'n, sinjor'o, kiel konven'as al venk'a milit'estr'o...

— Ĉu ebl'e est'as imag'i tia'n dolor'o'n! ... Ho sen'kompat'a'j di'o'j! ...

— La infan'o'n mort'ig'is Lik'o'n, Sar'a si'n kulp'ig'is, por sav'i vi'n... Vid'ant'e la krim'ul'o'n nokt'e, ŝi pens'is, ke tio est'is vi mem...

— Kaj mi el'pel'is ŝi'n el mi'a dom'o! ... Kaj mi far'is ŝi'n serv'ist'in'o de la Fenici'an'in'o! ...— murmur'et'is la princ'o.

Nun aper'is egipt'a'j soldat'o'j, port'ant'a'j korb'o'j'n, plen'a'j'n de brak'o'j, de'tranĉ'it'a'j al la mort'ig'it'a'j Libi'an'o'j.

Vid'ant'e tio'n, Ramses kovr'is si'a'n vizaĝ'o'n kaj mal'dolĉ'e ek'plor'is.

Tuj la general'o'j ĉirkaŭ'is la ĉar'o'n, konsol'ant'e la sinjor'o'n. La sankt'a profet'o Mentezufis far'is propon'o'n, kiu'n oni akcept'is sen'prokrast'e, ke de tiu temp'o la egipt'a arme'o neniam plu de'tranĉ'u la brak'o'j'n al la mal'amik'o'j, fal'int'a'j sur la batal'kamp'o.

Per ĉi tiu ne'atend'at'a okaz'o est'is fin'it'a la unu'a triumf'o de la egipt'a kron'princ'o. Sed la larm'o'j, kiu'j'n li verŝ'is sur la de'tranĉ'it'a'j'n brak'o'j'n, pli fort'e ol la venk'a batal'o lig'is la Libi'an'o'j'n al li'a person'o. Kaj tial neniu mir'is, ke ĉirkaŭ la fajr'uj'o'j pac'e sid'iĝ'is la egipt'a'j kaj libi'a'j soldat'o'j, divid'ant'e la pan'o'n kaj trink'ant'e el la sam'a'j pokal'o'j. La milit'o'n kaj mal'am'o'n, kiu'j dev'is daŭr'i tut'a'j'n jar'o'j'n, anstataŭ'is profund'a sent'o de trankvil'o kaj konfid'o.

Ramses ordon'is, ke musavasa kaj la plej eminent'a'j Libi'an'o'j tuj vetur'u Memfis'o'n kaj don'is al ili eskort'o'n, ne tiom por gard'i ili'n, kiom por la sen'danĝer'ec'o de ili'a'j person'o'j kaj de la mult'e'kost'a'j donac'o'j. Li mem kaŝ'is si'n en la tend'o'n kaj ne montr'is si'n dum kelk'e da hor'o'j. Li ne akcept'is eĉ tutmozison, kiel hom'o, por kiu la dolor'o est'as plej bon'a kun'ul'o.

Vesper'e ven'is al la princ'o deleg'it'ar'o de grek'a'j oficir'o'j, sub la komand'o de kalipos. Kiam la kron'princ'o demand'is, kio'n ili dezir'as, kalipos respond'is:
— Ni ven'is pet'eg'i vi'n, sinjor'o, ke la kadavr'o de vi'a serv'ist'o kaj ni'a ĉef'o, Patrokl'o, ne est'u trans'don'it'a al la egipt'a'j pastr'o'j, sed brul'ig'it'a, laŭ la grek'a mor'o.

La princ'o ek'mir'is.

— Vi sen'dub'e sci'as, mi pens'as— dir'is li— ke el la korp'o de Patrokl'o la pastr'o'j vol'as far'i mumi'o'n de la unu'a klas'o kaj met'i ĝi'n en la faraon'a'j tomb'o'j. Ĉu ekzist'as por hom'o pli grand'a honor'o en ĉi tiu mond'o?

La Grek'o'j ŝancel'iĝ'is, fin'e kalipos, kolekt'int'e la tut'a'n si'a'n kuraĝ'o'n, respond'is:
— Ni'a sinjor'o, permes'u al ni mal'kovr'i ni'a'j'n kor'o'j'n antaŭ vi. Ni bon'e sci'as, ke pli profit'a est'as por hom'o far'iĝ'i mumi'o, ol est'i brul'ig'it'a: la anim'o de la brul'ig'it'a trans'ir'as tuj en la land'o'j'n de la etern'ec'o, la anim'o de la mumi'o pov'as mil'o'j'n da jar'o'j viv'i sur la ter'o kaj ĝu'i ĝi'a'n bel'ec'o'n. Sed la egipt'a'j pastr'o'j mal'am'is Patrokl'o'n ( tio ne ofend'u vi'a'j'n orel'o'j'n! ). Kiu do garanti'os al ni, ke far'int'e li'a'n mumi'o'n, ili ne halt'ig'os li'a'n anim'o'n sur la ter'o sol'e por turment'i ĝi'n? ... Kaj kio'n ni valor'us, se suspekt'ant'e venĝ'o'n, ni ne gard'us de ĝi ni'a'n sam'land'an'o'n kaj ĉef'o'n? ...

La mir'o de Ramses ankoraŭ pli'grand'iĝ'is.

— Far'u— dir'is li— kio'n vi opini'os neces'a.

— Kaj se oni ne don'os al ni la korp'o'n? ...

— Prepar'u la lign'ar'o'n, mi mem zorg'os pri la rest'o.

La Grek'o'j el'ir'is, la princ'o al'vok'is Mentezufison.

XXII

La pastr'o kaŝ'e rigard'is la kron'princ'o'n kaj trov'is li'n tre ŝanĝ'it'a. Ramses est'is pal'a, preskaŭ mal'gras'iĝ'is dum kelk'e da hor'o'j, li'a'j okul'o'j perd'is si'a'n bril'o'n kaj en'iĝ'is en la kav'o'j'n.

Aŭd'int'e, kio'n vol'as la Grek'o'j, Mentezufis eĉ unu moment'o'n ne ŝancel'iĝ'is re'don'i al ili la korp'o'n de Patrokl'o.

— La Grek'o'j est'as prav'a'j— dir'is la sankt'a vir'o— ke ni pov'us turment'i la ombr'o'n de Patrokl'o post li'a mort'o. Sed ili est'as mal'saĝ'ul'o'j, supoz'ant'e, ke iu egipt'a aŭ ĥalde'a pastr'o far'us tia'n krim'o'n. Ili pren'u la rest'aĵ'o'j'n de si'a sam'land'an'o, se ili kred'as, ke sub la ŝirm'o de ili'a'j mor'o'j li est'os pli feliĉ'a post la mort'o! ...

La princ'o sen'prokrast'e send'is oficir'o'n kun ordon'o, sed li re'ten'is Mentezufison. Vid'ebl'e, li vol'is io'n dir'i al li, sed li ŝancel'iĝ'is.

Post long'a silent'o Ramses subit'e demand'is:
— Sen'dub'e vi sci'as, sankt'a profet'o, ke unu el mi'a'j vir'in'o'j, Sar'a, mort'is, kaj ke ŝi'a fil'o est'is mort'ig'it'a? ...

— Tio okaz'is en la sam'a nokt'o, en kiu ni for'las'is Pi - Bast'o'n...

La princ'o salt'e lev'iĝ'is.

— Pro la etern'a Am'o'n! ...— ek'kri'is li. — Tio okaz'is antaŭ tiel long'e, kaj vi nenio'n dir'is al mi? ... Eĉ pri tio, ke oni mi'n suspekt'is pri la mort'ig'o de la infan'o? ...

— Sinjor'o— dir'is la pastr'o— en la antaŭ'tag'o de batal'o la ĉef'a milit'estr'o hav'as nek patr'o'n, nek infan'o'n, unu'vort'e li hav'as neniu'n, nur si'a'n arme'o'n kaj la mal'amik'o'n. Ĉu en tiel grav'a'j cirkonstanc'o'j ni pov'is mal'trankvil'ig'i vi'n per tia'j sci'ig'o'j?

— Tio est'as ver'a— respond'is la princ'o post pri'pens'o. — Se oni ne'atend'it'e atak'us ni'n hodiaŭ, mi ne sci'as, ĉu mi pov'us bon'e komand'i la arme'o'n... Kaj en'tut'e mi ne sci'as, ĉu iam ajn mi re'akir'os la trankvil'o'n... Tiel mal'grand'a... tiel bel'a infan'o!

... Kaj la vir'in'o, kiu si'n ofer'is por sav'i mi'n, mi'n kiu est'is tiel mal'just'a por ŝi! ... Neniam mi supoz'is, ke pov'as okaz'i tia'j mal'feliĉ'o'j kaj ke hom'a kor'o pov'as port'i tia'n ŝarĝ'o'n...

— La temp'o re'san'ig'as ĉio'n... La temp'o kaj la preĝ'o— murmur'et'is la pastr'o.

La princ'o balanc'is la kap'o'n kaj re'e en la tend'o ek'reg'is tia silent'o'j, ke oni pov'is aŭd'i la er'o'j'n, fal'ant'a'j'n en la sabl'o'horloĝ'o.

La princ'o re'konsci'iĝ'is.

— Klar'ig'u al mi— dir'is li— sankt'a patr'o— se tio ne aparten'as al la grand'a'j mister'o'j, kia diferenc'o est'as inter la brul'ig'ad'o de la mort'int'o kaj farad'o de mumi'o? Kvankam mi aŭd'is io'n pri tio en la lern'ej'o, sed mi ne kompren'as ĉi tiu'n problem'o'n, kiu'n Grek'o'j opini'as tiel grav'a.

— Ni opini'as ĝi'n ankoraŭ pli grav'a, la plej grav'a— respond'is la pastr'o. — Pri tio atest'as ni'a'j urb'o'j de la mort'int'o'j, kiu'j okup'as la tut'a'n ter'o'n de la okcident'a dezert'o. Pri tio atest'as ankaŭ ni'a'j piramid'o'j, tomb'o'j de la faraon'o'j de la antikv'a ŝtat'o, kaj la mnemonioj, grand'eg'a'j tomb'o'j, el'hak'it'a'j en la ŝton'eg'o'j, por la reĝ'o'j de la nun'a epok'o. La en'ter'ig'o kaj la tomb'o est'as grav'a afer'o, la plej grav'a hom'a afer'o. En la korp'a form'o ni viv'as kvin'dek aŭ cent jar'o'j'n, ni'a'j ombr'o'j daŭr'as dek'o'j'n da jar'mil'o'j, ĝis plen'a pur'iĝ'o. La asiri'a'j barbar'o'j rid'as ni'n, ni ofer'as pli mult'e da temp'o al la mort'int'o'j ol al la viv'ant'o'j; sed ili plor'us si'a'n mal'zorg'o'n pri la mort'int'o'j, se ili kon'us kiel ni la mister'o'n de la mort'o kaj tomb'o.

La princ'o ek'trem'is.

— Vi tim'ig'as mi'n— dir'is li. — Ĉu vi forges'is, ke inter la mort'int'o'j mi posed'as du kar'a'j'n est'aĵ'o'j'n, kiu'j ne est'as en'ter'ig'it'a'j laŭ la egipt'a ceremoni'ar'o? ...

— Kontraŭ'e. Ĝust'e nun oni far'as ili'a'j'n mumi'o'j'n. Sar'a kaj vi'a fil'o hav'os ĉio'n, kio'n ili bezon'os en la long'a migr'ad'o.

— Ĉu ver'e? ...— demand'is Ramses preskaŭ kun ĝoj'o.

— Mi cert'ig'as vi'n, ke est'as tiel— respond'is la pastr'o— kaj ke est'os far'it'a ĉio, kio est'as neces'a, por ke vi trov'u ili'n feliĉ'a'j, kiam ankaŭ vi'n ted'os la sur'ter'a viv'o.

La princ'o aŭskult'is tre kor'tuŝ'it'a.

— Vi do pens'as, sankt'a vir'o— demand'is li— ke mi re'trov'os iam mi'a'n fil'o'n kaj pov'os dir'i al ĉi tiu vir'in'o: Sar'a, mi sci'as, ke mi est'is por vi tro sever'a? ...

— Mi est'as tiel cert'a, kiel pri tio, ke mi vid'as vi'n, nobl'a sinjor'o.

— Parol'u... parol'u pri tio! ...— ek'kri'is la princ'o. — La hom'o ne pens'as pri la tomb'o'j, ĝis kiam li ne met'os tie'n part'o'n de si mem... Kaj mi'n, mi'n frap'is tia mal'feliĉ'o, ĝust'e en la moment'o, kiam mi pens'is, ke ekster faraon'o ekzist'as neniu pli potenc'a ol mi!

— Vi demand'is mi'n, sinjor'o— komenc'is Mentezufis— kia diferenc'o ekzist'as inter la brul'ig'ad'o de la mort'int'o'j kaj farad'o de mumi'o? Sam'a, kiel inter la detru'o de la vest'o kaj konserv'ad'o en la ŝrank'o. Se la vest'o est'as konserv'at'a, ĝi mult'foj'e pov'as ankoraŭ est'i util'a, kaj se vi hav'as nur unu, est'us frenez'o brul'ig'i ĝi'n.

— Tio'n mi ne kompren'as— inter'met'is la princ'o. — Tio'n vi ne instru'as eĉ en la super'a lern'ej'o...

— Sed ni pov'as dir'i tio'n al la kron'princ'o. Vi'a ekscelenc'o sci'as— daŭr'ig'is la pastr'o— ke la hom'a est'aĵ'o konsist'as el tri part'o'j: korp'o, di'a fajr'er'o kaj ombr'o aŭ Ka, kiu kun'ig'as la korp'o'n kun la di'a fajr'er'o. Kiam la hom'o mort'as, li'a ombr'o kaj la fajr'er'o for'iĝ'as de la korp'o. Se la hom'o viv'us sen pek'o, li'a di'a fajr'er'o kun la ombr'o tuj ir'us inter la di'o'j'n ĝu'i la etern'a'n viv'o'n. Sed ĉiu hom'o pek'as, mal'pur'ig'as si'n en la mond'o, kaj tial li'a ombr'o Ka dev'as si'n pur'ig'i, ia'foj'e mil'o'j'n da jar'o'j. Ĝi pur'ig'as si'n tia'manier'e, ke ne'vid'ebl'a ĝi vag'as sur ni'a ter'o, inter la hom'o'j kaj plen'um'as bon'a'j'n far'o'j'n. La ombr'o'j de la krim'ul'o'j, eĉ en la post'mort'a viv'o krim'as kaj definitiv'e pere'ig'as si'n kaj si'a'n di'a'n fajr'er'o'n. Ne est'as sen'dub'e mister'o por vi'a ekscelenc'o, ke la ombr'o Ka tut'e simil'as la hom'o'n, sed ŝajn'as teks'it'a el tre delikat'a nebul'o. La ombr'o hav'as kap'o'n, man'o'j'n kaj korp'o'n, ĝi pov'as paŝ'i, parol'i, ĵet'i aŭ lev'i objekt'o'j'n, kaj eĉ, precip'e dum kelk'cent'o da unu'a'j jar'o'j post la mort'o dev'as de temp'o al temp'o iom manĝ'i. Post'e sufiĉ'as al li la bild'o'j de la nutr'aĵ'o'j... Sed la ĉef'a'n fort'o'n la ombr'o ĉerp'as el la korp'o, kiu'n ĝi las'is sur la ter'o. Se ni ĵet'as la korp'o'n en tomb'o'n, ĝi rapid'e putr'iĝ'as kaj la ombr'o dev'as si'n nutr'i per la polv'o kaj putr'aĵ'o. Se ni brul'ig'as la korp'o'n, la ombr'o hav'as nur cindr'o'n kiel nutr'aĵ'o'n. Sed se ni far'as el la korp'o mumi'o'n, t. e. se ni en'balzam'ig'as la korp'o'n por jar'mil'o'j, la ombr'o Ka est'as ĉiam san'a kaj fort'a kaj pas'ig'as la temp'o'n de la pur'iĝ'o trankvil'e, eĉ agrabl'e.

— Strang'a'j afer'o'j! ...— murmur'et'is la kron'princ'o.

— Pri la post'mort'a viv'o la pastr'o'j dum jar'mil'a'j esplor'o'j ek'sci'is mult'a'j'n grav'a'j'n detal'o'j'n. Oni konvink'iĝ'is, ke se en la korp'o de la mort'int'o rest'as la intern'aĵ'o'j, li'a ombr'o Ka hav'as grand'eg'a'n apetit'o'n, bezon'as tiom da nutr'aĵ'o, kiom la hom'o; kaj kiam mank'as la nutr'aĵ'o, ĝi ĵet'as si'n sur la viv'ant'a'j'n kaj el'suĉ'as ili'a'n sang'o'n. Sed se oni for'ig'as el la korp'o la intern'aĵ'o'j'n, kiel ni far'as, la ombr'o pov'as viv'i preskaŭ sen nutr'aĵ'o:
ĝi'a propr'a korp'o, en'balzam'ig'it'a kaj plen'ig'it'a per bon'odor'a'j herb'o'j, sufiĉ'as al ĝi por jar'mil'o'j. Oni konstat'is ankaŭ, ke kiam la tomb'o de la mort'int'o est'as mal'plen'a, la ombr'o sopir'as al la mond'o kaj sen'bezon'e vag'as sur la ter'o. Sed se en la post'mort'a kapel'o ni met'as vest'o'j'n, mebl'o'j'n, arm'il'o'j'n, vaz'o'j'n kaj instrument'o'j'n, kiu'j'n am'is la mort'int'o; se ni kovr'as la mur'o'j'n per pentr'aĵ'o'j, prezent'ant'a'j: festen'o'j'n, ĉas'o'j'n, di'serv'o'j'n, milit'o'j'n kaj en'tut'e okaz'o'j'n, en kiu'j part'o'pren'is la mort'int'o, se ni al'don'as statu'et'o'j'n de la person'o'j de li'a famili'o, de serv'ist'o'j, ĉeval'o'j, hund'o'j kaj brut'o'j; — tiam la ombr'o ne re'ven'as sen'bezon'e en la mond'o'n, ĉar ĝi trov'as ĝi'n en si'a post'mort'a dom'o. Fin'e oni ek'sci'is, ke mult'a'j ombr'o'j, eĉ plen'um'int'e la pent'o'n, ne pov'as en'ir'i en la land'o'n de la etern'a feliĉ'o, ĉar ili ne kon'as la konven'a'j'n preĝ'o'j'n, ĵur'o'j'n kaj inter'parol'ad'o'j'n kun la di'o'j. Ni antaŭ'zorg'as tio'n, en'volv'ant'e la mumi'o'j'n en papirus'o'j'n, sur kiu'j est'as skrib'it'a'j la sentenc'o'j, kaj met'ant'e en ili'a'j'n ĉerk'o'j'n” La libr'o'n de la mort'int'o'j” . Unu'vort'e ni'a funebr'a ceremoni'ar'o cert'ig'as al la ombr'o fort'o'j'n, gard'as ĝi'n de la mal'oportun'aĵ'o'j kaj de la sopir'o al la ter'o, facil'ig'as al ĝi la en'ir'o'n inter la di'o'j'n kaj antaŭ'gard'as la viv'ant'o'j'n de la mal'util'o'j, kiu'j'n pov'us kaŭz'i al ili la ombr'o'j. Ni'a grand'a zorg'em'o pri la mort'int'o'j hav'as ĝust'e tia'n cel'o'n; jen kial ni konstru'as por ili preskaŭ palac'o'j'n kaj aranĝ'as tie plej elegant'a'j'n loĝ'ej'o'j'n.

La princ'o moment'o'n konsider'is, fin'e li dir'is:
— Mi kompren'as, ke vi far'as grand'a'n favor'o'n al la sen'fort'a'j ombr'o'j, proviz'ant'e ili'n je ĉio neces'a. Sed... kiu pruv'os al mi, ke la ombr'o'j ekzist'as? ... Pri tio, ke ekzist'as sen'akv'a dezert'o— daŭr'ig'is la princ'o— mi sci'as, ĉar mi vid'as ĝi'n, ĉar mi dron'is en ĝi'a'j sabl'o'j kaj spert'is ĝi'a'n fajr'a'n sun'o'n. Pri tio, ke ekzist'as land'o'j, kie la akv'o ŝton'iĝ'as kaj la vapor'o far'iĝ'as blank'a lanug'o— mi ankaŭ sci'as, ĉar parol'is pri tio konfid'ind'a'j atest'ant'o'j... Sed kiel vi sci'as pri la ombr'o'j, kiu'j'n vid'is neniu, kaj pri ili'a post'mort'a viv'o, se neniu hom'o re'ven'is de tie?

— Vi erar'as, sinjor'o— respond'is la pastr'o. — La ombr'o'j mult'foj'e si'n montr'is al la hom'o'j, eĉ rakont'is al ili si'a'j'n sekret'o'j'n. Oni pov'as viv'i en Teb'o'j dek jar'o'j'n kaj ne vid'i pluv'o'n; oni pov'as viv'i sur la ter'o cent jar'o'j'n kaj ne vid'i ombr'o'n. Sed kiu viv'us cent'o'j'n da jar'o'j en Teb'o'j, aŭ mil'o'j'n da jar'o'j sur la ter'o, vid'us pli ol unu pluv'o'n kaj pli ol unu ombr'o'n! ...

— Kiu viv'is mil'o'j'n da jar'o'j? ...— demand'is la princ'o.

— Viv'is, viv'as kaj viv'os la sankt'a pastr'ar'o— respond'is Mentezufis. — Ĝi antaŭ tri'dek mil jar'o'j ek'loĝ'is sur la bord'o'j de Nil'o, ĝi esplor'is dum ĉi tiu temp'o la ĉiel'o'n kaj ter'o'n, ĝi kre'is ni'a'n saĝ'o'n kaj desegn'is la plan'o'j'n de la kamp'o'j, akv'o'bar'o'j, kanal'o'j, piramid'o'j kaj templ'o'j...

— Tio est'as ver'a— respond'is la princ'o. — La pastr'ar'o est'as saĝ'a kaj potenc'a, sed kie... est'as la ombr'o'j? ... Kiu vid'is ili'n kaj parol'is kun ili? ...

— Sci'u pri tio, sinjor'o— predik'is Mentezufis— ke ombr'o est'as en ĉiu viv'ant'a hom'o. Kaj kiel ekzist'as hom'o'j, kiu'j posed'as grand'eg'a'n fort'o'n aŭ penetr'em'a'n rigard'o'n, sam'e ekzist'as hom'o'j, kiu'j hav'as ekster'ordinar'a'n kapabl'o'n, ke ili pov'as dum la viv'o el'ig'i si'a'n propr'a'n ombr'o'n... Ni'a'j sekret'a'j libr'o'j est'as plen'a'j de plej konfid'ind'a'j rakont'o'j pri ĉi tiu tem'o. Pli ol unu profet'o sci'is fal'i en dorm'o'n, simil'a'n al la mort'o. Tiam li'a ombr'o, el'iĝ'int'e el la korp'o, en la daŭr'o de unu moment'o si'n transport'is Tir'o'n, ninivon, Babilon'o'n, rigard'is kio'n ĝi bezon'is, aŭskult'is la diskut'o'j'n, kiu'j ni'n interes'as, kaj post la vek'iĝ'o de la profet'o, detal'e raport'is pri ĉio. Pli ol unu mal'bon'vol'a sorĉ'ist'o, sam'e ek'dorm'int'e, send'is si'a'n ombr'o'n en la dom'o'n de mal'am'at'a hom'o, kaj tie renvers'is aŭ detru'is la mebl'o'j'n kaj tim'ig'is la famili'o'n. Ia'foj'e okaz'is, ke la hom'o, atak'at'a de la ombr'o de la sorĉ'ist'o, bat'is ĝi'n per lanc'o aŭ glav'o. Tiam en la atak'at'a dom'o aper'is sang'a'j sign'o'j, kaj la sorĉ'ist'o hav'is sur si'a korp'o la sam'a'n vund'o'n, kiu'n ricev'is la ombr'o. Mult'foj'e ankaŭ la ombr'o de viv'ant'a hom'o aper'is kun'e kun li, kelk'e da paŝ'o'j de li...

— Mi kon'as tia'j'n ombr'o'j'n! ...— murmur'et'is ironi'e la princ'o.

— Mi dev'as al'don'i— daŭr'ig'is la pastr'o— ke ne nur la hom'o'j, sed ankaŭ la best'o'j, kresk'aĵ'o'j, ŝton'o'j, konstru'aĵ'o'j kaj mebl'o'j hav'as tia'j'n ombr'o'j'n. Sed ( strang'a afer'o? ) la ombr'o de la sen'viv'a objekt'o ne est'as sen'viv'a: ĝi mov'iĝ'as, trans'ir'as de unu lok'o en ali'a'n, eĉ pens'as kaj komunik'as si'a'j'n pens'o'j'n per divers'a'j sign'o'j, plej oft'e per frap'ad'o. Kiam la hom'o mort'as, li'a ombr'o viv'as kaj si'n montr'as al la hom'o'j. En ni'a'j libr'o'j oni not'is mil'o'j'n da tia'j okaz'o'j. Unu'j ombr'o'j postul'is nutr'aĵ'o'n, ali'a'j promen'is en la loĝ'ej'o, labor'is en la ĝarden'o, aŭ ĉas'is sur la mont'o'j kun la ombr'o'j de si'a'j hund'o'j kaj kat'o'j. Ali'a'j tim'ig'is la hom'o'j'n, detru'is ili'a'n hav'o'n, suĉ'is ili'a'n sang'o'n, eĉ log'is al diboĉ'o... Sed est'is ankaŭ bon'a'j ombr'o'j: de patr'in'o'j, gard'ant'a'j si'a'j'n infan'o'j'n; de soldat'o'j, avert'ant'a'j pri mal'amik'a'j embusk'o'j; de pastr'o'j, kiu'j mal'kovr'is al ni grav'a'j'n sekret'o'j'n... Ankoraŭ dum la 18 - a dinasti'o la ombr'o de Ĥeopso ( kiu terur'e prem'eg'is la popol'o'n, konstru'ant'e la piramid'o'n por si kaj pent'o'far'as pro tio) , si'n montr'is en la nubi'a'j or'min'ej'o'j kaj kompat'ant'a la sufer'o'j'n de la labor'ant'a'j sklav'o'j, mal'kovr'is al ili nov'a'n font'o'n de akv'o.

— Vi rakont'as interes'a'j'n afer'o'j'n, sankt'a vir'o— respond'is Ramses— permes'u do ankaŭ al mi dir'i io'n al vi'a ekscelenc'o.

Foj'e nokt'e, en Pi - Bast, oni montr'is al mi mi'a'n ombr'o'n... Ĝi tut'e simil'is mi'n, eĉ est'is sam'e vest'it'a kiel mi. Sed baldaŭ mi konvink'iĝ'is, ke tio ne est'as ombr'o, sed viv'ant'a hom'o, Lik'o'n, mal'nobl'a mort'ig'int'o de mi'a fil'o... Li komenc'is si'a'j'n krim'o'j'n per tio, ke li persekut'is la Fenici'an'in'o'n Kama'n. Mi promes'is rekompenc'o'n al tiu, kiu kapt'os li'n... Sed ni'a polic'o ne nur ne kapt'is li'n, sed eĉ las'is li'n ŝtel'i la sam'a'n Kama'n kaj mort'ig'i sen'kulp'a'n infan'o'n... Hodiaŭ mi aŭd'as, ke oni kapt'is Kama'n, sed mi sci'as nenio'n pri tiu krim'ul'o. Ver'ŝajn'e li viv'as liber'a, san'a, gaj'a kaj ĝu'as la ŝtel'it'a'j'n trezor'o'j'n; ebl'e eĉ li prepar'as si'n al nov'a krim'o! ...

— Tiom da hom'o'j persekut'as ĉi tiu'n krim'ul'o'n, ke fin'e oni nepr'e kapt'os li'n— dir'is Mentezufis. — Kaj kiam li fal'os en ni'a'j'n man'o'j'n Egipt'o pag'os al li la ĉagren'o'j'n, kiu'j'n li kaŭz'is al ĝi'a kron'princ'o. Kred'u al mi, sinjor'o, vi pov'as antaŭ'e pardon'i al li ĉiu'j'n kulp'o'j'n, ĉar la pun'o egal'os ili'a'n grand'ec'o'n. 1— Mi prefer'us ten'i li'n en mi'a propr'a man'o— respond'is la

1 Strang'a afer'o, la teori'o de ombr'o'j, sur kiu kred'ebl'e est'is baz'it'a la ekster'ordinar'a zorg'em'o de Egipt'an'o'j pri la mort'int'o'j, re'viv'iĝ'is en la nun'a'j temp'o'j en Eŭrop'o. Detal'e trakt'as ĝi'n Adolf'o d’ Assier en si'a libr'o: essai sur l’ humanité posthume et le spiritisme, par un positiviste.

princ'o. — Danĝer'a afer'o est'as hav'i tia'n ombr'o'n dum la viv'o! ...

Ne tre edif'it'a per tia konklud'o el la lecion'o, la sankt'a Mentezufis adiaŭ'is la princ'o'n. Post li en'ir'is en la tend'o'n Tutmozis, kon'ig'ant'e, ke la Grek'o'j jam prepar'as la lign'ar'o'n por la ĉef'o kaj ke dek'kelk'o da libi'a'j vir'in'o'j konsent'is plor'i dum la funebr'a ceremoni'o.

— Ni ĉe'est'os— dir'is la kron'princ'o. — Ĉu vi sci'as, ke oni mort'ig'is mi'a'n fil'o'n? ... Tiel mal'grand'a'n infan'o'n! ... Kiam mi port'is li'n, li rid'is kaj etend'is al mi la man'et'o'j'n! ... Ne'kompren'ebl'a afer'o, ke la hom'a kor'o pov'as en'hav'i tiom da mal'nobl'ec'o! Se Lik'o'n atenc'us mi'a'n viv'o'n, mi kompren'us, eĉ pardon'us... Sed mort'ig'i infan'o'n...

— Ĉu oni rakont'is al vi pri la sin'don'o de Sar'a? — demand'is Tutmozis.

— Jes. Ŝajn'as al mi, ke ŝi est'is la plej fidel'a el mi'a'j vir'in'o'j kaj ke mi mal'just'e ag'is kun ŝi... Sed kiel tio est'as ebl'a— ek'kri'is la princ'o bat'ant'e la tabl'o'n per la pugn'o— ke ĝis nun oni ne kapt'is ankoraŭ la mal'nobl'a'n likonon? ... Fenici'an'o'j ĵur'is al mi pri tio, mi promes'is rekompenc'o'n al la polic'estr'o... Io kaŝ'it'a est'as en tio! ...

Tutmozis proksim'iĝ'is al la princ'o kaj murmur'et'is:
— Est'is ĉe mi send'it'o de Hiram, kiu, tim'ant'e la koler'o'n de la pastr'o'j, kaŝ'as si'n, antaŭ ol li for'las'os Egipt'o'n... Hiram, oni dir'as, ek'sci'is de la polic'estr'o de Pi - Bast, ke... Lik'o'n est'as kapt'it'a... Sed silent'u! ...— dir'is Tutmozis kun tim'o.

La princ'o ek'koler'is por unu moment'o, sed tuj trankvil'iĝ'is.

— Kapt'it'a? ...— ripet'is li. — Kial tio est'as sekret'o? ...

— Ĉar la polic'estr'o dev'is trans'don'i li'n al la sankt'a Mefres, laŭ li'a ordon'o en la nom'o de la plej alt'a kolegi'o...

— Ah... ah! ...— ripet'is la princ'o. — Do la respekt'ind'a Mefres kaj la plej alt'a kolegi'o bezon'as la hom'o'n, kiu tiel simil'as mi'n? ... Ah! ... Al mi'a infan'o kaj Sar'a ili prepar'as bel'a'n en'ter'ig'o'n... ili en'balzam'ig'as ili'a'j'n rest'aĵ'o'j'n... Sed la mort'ig'int'o'n ili kaŝ'as en sen'danĝer'a lok'o... Ah! ... Ankaŭ la sankt'a Mentezufis est'as grand'a saĝ'ul'o. Li rakont'is al mi hodiaŭ ĉiu'j'n mister'o'j'n de la post'mort'a viv'o, klar'ig'is la tut'a'n funebr'a'n ceremoni'ar'o'n, kvazaŭ mi mem est'us pastr'o almenaŭ de la tri'a rang'o. Sed pri la arest'o de Lik'o'n kaj ke Mefres kaŝ'as la mort'ig'int'o'n li ne dir'is eĉ unu vort'o'n... Ah...

— Ŝajn'as al mi, sinjor'o, ke tio ne dev'as mir'ig'i vi'n— inter'met'is Tutmozis. — Vi sci'as, ke la pastr'o'j jam suspekt'as vi'n pri mal'bon'vol'o kaj est'as sin'gard'a'j... Tiom pli...

— Kio? ...

— Ke li'a sankt'ec'o est'as tre mal'san'a. Tre...

— Ah... ah! ... mi'a patr'o est'as tre mal'san'a, kaj dum'e mi, en la front'o de la arme'o dev'as gard'i la dezert'o'n, por ke la sabl'o'j ne for'kur'u el ĝi! ... Jes, li'a sankt'ec'o dev'as est'i tre mal'san'a, ĉar la pastr'o'j est'as tre bon'vol'a'j por mi... Ili ĉio'n montr'as al mi kaj pri ĉio parol'as, ekster tio, ke Mefres kaŝ'is likonon...

— Tutmozis— dir'is subit'e la princ'o— ĉu ankaŭ hodiaŭ vi opini'as, ke mi pov'as kalkul'i je la arme'o? ...

— Ordon'u nur, kaj ni ir'os al la mort'o...

— Ankaŭ pri la nobel'ul'ar'o vi est'as cert'a? ...

— Kiel pri la arme'o.

— Bon'e— respond'is la kron'princ'o. — Nun ni pov'as far'i la last'a'n serv'o'n al Patrokl'o.

XXIII

En la daŭr'o de kelk'e da monat'o'j, en kiu'j Ramses plen'um'is la dev'o'j'n de vic - reĝ'o en Mal'supr'a Egipt'o, la sankt'a patr'o pli kaj pli mal'san'iĝ'is. Kaj proksim'iĝ'is la moment'o, en kiu la sinjor'o de la etern'ec'o, vek'ant'a ĝoj'o'n en la kor'o'j, la monarĥ'o de Egipt'o kaj de ĉiu'j land'o'j, kiu'j'n lum'ig'as la sun'o, est'is okup'ont'a lok'o'n inter si'a'j respekt'ind'a'j antaŭ'ul'o'j, en la teb'a'j katakomb'o'j, kiu'j kuŝ'as trans la urb'o Teb'o'j.

La potenc'ul'o, kiu dis'don'is viv'o'n al la regn'an'o'j kaj hav'is la rajt'o'n for'pren'i de la edz'o'j ili'a'j'n edz'in'o'j'n, ne est'is ankoraŭ tre mal'jun'a. Sed la tri'dek'jar'a reg'ad'o tiel lac'ig'is li'n, ke li mem jam ek'dezir'is ripoz'i, re'trov'i si'a'n jun'ec'o'n kaj bel'ec'o'n, en la okcident'a land'o, kie ĉiu faraon'o, sen ĉagren'o'j, reg'as etern'e popol'o'j'n tiel feliĉ'a'j'n, ke neniu, neniam vol'is re'ven'i de tie.

Ankoraŭ antaŭ du'on'o da jar'o la sankt'a estr'o mem plen'um'is ĉiu'j'n dev'o'j'n de si'a reĝ'a posten'o, sur kiu est'is baz'it'a la sen'danĝer'o kaj feliĉ'o de la tut'a vid'ebl'a mond'o.

Maten'e, tuj post la unu'a kant'o de la kok'o, ĉiu'tag'e la pastr'o'j vek'is la monarĥ'o'n per himn'o, honor'ant'a la lev'iĝ'ant'a'n sun'o'n. La faraon'o tiam lev'iĝ'is de la lit'o kaj ban'is si'n en or'a uj'o. Post'e oni frot'is li'a'n korp'o'n per ole'o'j sen prez'o, murmur'ant'e preĝ'o'j'n, kiu'j hav'is la ec'o'n for'pelad'i la mal'bon'a'j'n spirit'o'j'n.

Tia'manier'e pur'ig'it'a kaj incens'it'a, li ir'is en mal'grand'a'n kapel'o'n, for'ŝir'is de la pord'o la argil'a'n sigel'o'n kaj en'ir'is sol'a en la sankt'ej'o'n, kie sur ebur'a lit'o ripoz'is la mirakl'a statu'o de la di'o Oziris'o. La di'o posed'is ekster'ordinar'a'n ec'o'n: ĉiu'nokt'e de'fal'is li'a'j krur'o'j, brak'o'j kaj kap'o, for'tranĉ'it'a'j iam de la mal'bon'a di'o Set; sed post la preĝ'o de la faraon'o ĉiu'j membr'o'j re'e kun'kresk'is, sen ies help'o.

Kiam li'a sankt'ec'o konvink'iĝ'is, ke Oziris'o re'e est'as sen'difekt'a, li tir'is la statu'o'n el la lit'o, ban'is ĝi'n, sur'met'is al ĝi mult'e'kost'a'j'n vest'o'j'n kaj sid'ig'int'e ĝi'n sur malakit'a tron'o, incens'is ĝi'n per parfum'o'j. Tio est'is tre grav'a ceremoni'o: se iam ajn maten'e la membr'o'j de Oziris'o ne est'u kun'kresk'int'a'j, tio est'us sign'o, ke grand'a danĝer'o minac'as Egipt'o'n, se ne la tut'a'n mond'o'n.

Re'viv'ig'int'e kaj vest'int'e la di'o'n, li'a sankt'ec'o las'is la pord'o'n de la kapel'o mal'ferm'it'a, por ke tra ĝi flu'u ben'o'j sur la tut'a'n land'o'n. Sam'temp'e li destin'is pastr'o'j'n, kiu dum la tut'a tag'o dev'is gard'i la sankt'ej'o'n, ne tiom de mal'bon'a vol'o de hom'o'j, kiom de ili'a mal'serioz'ec'o. Oft'e okaz'is, ke sen'pri'pens'a mort'em'ul'o, tro proksim'iĝ'int'e al la plej sankt'a lok'o, ricev'is ne'vid'ebl'a'n bat'o'n, kiu sen'ig'is li'n je la konsci'o, eĉ je la viv'o.

Post la di'serv'o, la sinjor'o, ĉirkaŭ'it'a de kant'ant'a'j pastr'o'j ir'is en la grand'a'n manĝ'o'ĉambr'o'n, kie star'is por li apog'seĝ'o kaj mal'grand'a tabl'o, kaj dek naŭ ali'a'j tabl'o'j antaŭ dek naŭ statu'o'j, prezent'ant'a'j la dek naŭ antaŭ'a'j'n dinasti'o'j'n. Kiam la monarĥ'o sid'iĝ'is, en'kur'is jun'a'j knab'o'j kaj knab'in'o'j kun or'a'j teler'o'j, sur kiu'j est'is viand'o kaj kuk'o'j, kaj kun kruĉ'o'j da vin'o.

La pastr'o, zorg'ant'a pri la manĝ'aĵ'o'j, gust'um'is de la unu'a teler'o kaj kruĉ'o, kiu'j'n oni post'e sur'genu'e don'is al la faraon'o; la ali'a'j'n teler'o'j'n kaj kruĉ'o'j'n oni met'is antaŭ la statu'o'j de la antaŭ'ul'o'j. Kiam la monarĥ'o, kviet'ig'int'e la mal'sat'o'n, for'las'is la salon'o'n, la manĝ'aĵ'o'j'n, destin'it'a'j'n por la antaŭ'ul'o'j, hav'is la rajt'o'n manĝ'i la princ'o'j kaj pastr'o'j.

El ta manĝ'o'ĉambr'o la sinjor'o trans'ir'is en la aŭdienc'a'n salon'o'n, ne mal'pli grand'a'n. Tie fal'is antaŭ li sur la vizaĝ'o'n la plej alt'a'j ŝtat'a'j ofic'ist'o'j kaj la plej proksim'a famili'o; post'e la ministr'o Herhor, la plej alt'a trezor'ist'o, la plej alt'a juĝ'ist'o kaj la plej alt'a estr'o de la polic'o prezent'is al li raport'o'j'n pri la ŝtat'a'j afer'o'j. La leg'ad'o est'is inter'romp'at'a per religi'a muzik'o kaj danc'o, dum kiu'j oni super'ŝut'is la tron'o'n per kron'o'j kaj buked'o'j.

Post la aŭdienc'o, li'a sankt'ec'o trans'ir'is en flank'a'n kabinet'o'n por iom dorm'et'i. Post'e li far'is ofer'o'j'n al la di'o'j, el vin'o kaj incens'o, kaj rakont'is al la pastr'o'j si'a'j'n sonĝ'o'j'n, laŭ kiu'j la saĝ'ul'o'j redakt'is la plej alt'a'j'n ordon'o'j'n en la afer'o'j, kiu'j'n dev'is decid'i li'a sankt'ec'o.

Sed ia'foj'e, kiam li ne hav'is sonĝ'o'j'n, aŭ kiam la klar'ig'o'j ne ŝajn'is al la faraon'o ĝust'a'j, li'a sankt'ec'o rid'et'is bon'kor'e kaj ordon'is ag'i en la afer'o tiel aŭ ali'e. La ordon'o est'is leĝ'o, kiu'n neniu pov'is ŝanĝ'i, ebl'e nur en la plen'um'o de la detal'o'j.

En la post'tag'mez'a'j hor'o'j li'a sankt'ec'o, port'at'a en port'il'o, si'n montr'is en la kort'o al si'a fidel'a gvardi'o, kaj post'e sur'ir'is teras'o'n kaj rigard'is al la kvar part'o'j de la ter'o, por send'i al ili si'a'n ben'o'n. Tiam sur la supr'o de la pilon'o'j oni pend'ig'is flag'o'j'n, kaj son'is potenc'a'j trumpet'o'j. Kiu ajn aŭd'is ili'n, en la urb'o aŭ sur la kamp'o, Egipt'an'o aŭ barbar'o, fal'is sur la vizaĝ'o'n, por ke ankaŭ sur li'a'n kap'o'n flu'u part'et'o de la plej alt'a favor'o.

En tia moment'o ne est'is permes'it'e bat'i hom'o'n, nek best'o'n: la baston'o lev'it'a super la dors'o, mem mal'lev'iĝ'is. Se krim'ul'o, kondamn'it'a al la mort'o, sukces'is pruv'i, ke oni leg'is al li la verdikt'o'n en la moment'o de la aper'o de la sinjor'o de la ĉiel'o kaj ter'o, oni mal'grand'ig'is li'a'n pun'o'n. Ĉar antaŭ la faraon'o paŝ'as la fort'o, kaj post li la pardon'o.

Feliĉ'ig'int'e tiel si'a'n popol'o'n, la estr'o de ĉio, kio ajn est'as sub la sun'o promen'is en si'a'j ĝarden'o'j, inter palm'o'j kaj sovaĝ'a'j fig'uj'o'j; tie li rest'is plej long'e, tie honor'is li'n li'a'j vir'in'o'j, kaj lud'is antaŭ li la infan'o'j de li'a dom'o. Se iu el ili per si'a bel'ec'o aŭ lert'ec'o al'tir'is li'a'n atent'o'n, li vok'is ĝi'n al si kaj demand'is:
— Kiu vi est'as, mi'a mal'grand'a?

— Mi est'as la princ'o Binotris, fil'o de li'a sankt'ec'o— respond'is la knab'o.

— Kaj kiel oni nom'as vi'a'n patr'in'o'n?

— Mi'a patr'in'o est'as la sinjor'in'o Ameses, vir'in'o de li'a sankt'ec'o.

— Kio'n vi sci'as?

— Mi jam sci'as kalkul'i ĝis dek kaj skrib'i: ” Viv'u etern'e ni'a patr'o kaj di'o, la sankt'a faraon'o Ramses! ...”
La sinjor'o de la etern'ec'o bon'kor'e rid'et'is kaj per si'a delikat'a, preskaŭ diafan'a man'o tuŝ'et'is la friz'it'a'n kap'o'n de la brav'a knab'o. Tiam la infan'o real'e far'iĝ'is princ'o, kvankam li'a sankt'ec'o daŭr'ig'is enigm'e rid'et'i.

Sed tiu, kiu'n unu foj'o'n tuŝ'is la di'a man'o, ne pov'is renkont'i mal'sukces'o'n en la viv'o kaj dev'is est'i lev'it'a super la ali'a'j'n.

Por tag'manĝ'i, li'a sankt'ec'o ir'is en ali'a'n manĝ'o'ĉambr'o'n kaj divid'is si'a'n nutr'aĵ'o'n kun la di'o'j de ĉiu'j nomes'o'j de Egipt'o, kies statu'o'j star'is apud la mur'o'j. Kio'n ne manĝ'is la di'o'j, tio'n ricev'is la pastr'o'j kaj alt'rang'ul'o'j de la kort'eg'o.

Antaŭ la vesper'o li'a sankt'ec'o akcept'is la vizit'o'n de la reĝ'in'o Nikotris, la patr'in'o de la kron'princ'o, rigard'is religi'a'j'n danc'o'j'n kaj aŭskult'is koncert'o'n. Post'e li re'e ir'is si'n ban'i, kaj pur'ig'it'a penetr'is en la kapel'o'n de Oziris'o, por sen'vest'ig'i kaj kuŝ'ig'i en la lit'o'n la mirakl'a'n di'o'n. Far'int'e tio'n, li sigel'is la pord'o'n de la kapel'o kaj ĉirkaŭ'it'a de pastr'a procesi'o, ir'is en si'a'n dorm'o'ĉambr'o'n.

La pastr'o'j ĝis la lev'iĝ'o de la sun'o en apud'a ĉambr'o mal'laŭt'e preĝ'is al la anim'o de la faraon'o, kiu dum la dorm'o est'as inter la di'o'j. Tiam ili prezent'is al ĝi pet'o'j'n pri sukces'a plen'um'o de kur'ant'a'j ŝtat'a'j afer'o'j, pri protekt'o de la lim'o'j de Egipt'o kaj de la reĝ'a'j tomb'o'j, por ke neniu ŝtel'ist'o kuraĝ'u en'ir'i tie'n kaj inter'romp'i la etern'a'n ripoz'o'n de la glor'plen'a'j potenc'ul'o'j. Sed la pastr'a'j preĝ'o'j, ver'ŝajn'e de la nokt'a lac'iĝ'o, ne ĉiam est'is efik'a'j: la embaras'o'j de la ŝtat'o kresk'is, kaj oni ŝtel'is en la sankt'a'j tomb'o'j ne nur mult'e'kost'a'j'n objekt'o'j'n, sed eĉ mumi'o'j'n de la faraon'o'j.

Tio est'is la rezultat'o de la gast'ad'o en la land'o de divers'a'j fremd'ul'o'j kaj idol'ist'o'j, de kiu'j la popol'o lern'is mal'ŝat'i la egipt'a'j'n di'o'j'n kaj plej sankt'a'j'n lok'o'j'n.

La ripoz'o de la sinjor'o de la sinjor'o'j est'is inter'romp'at'a unu foj'o'n, nokt'o'mez'e. En ĉi tiu hor'o la astr'olog'o'j vek'is li'a'n sankt'ec'o'n kaj kon'ig'is al li, en kiu faz'o est'as la lun'o, kiu'j planed'o'j bril'as super la horizont'o, kiu stel'ar'o tra'pas'as la meridian'o'n kaj en'tut'e ĉu ne okaz'is io ekster'ordinar'a. Ĉar ia'foj'e aper'is nub'o'j, la stel'o'j fal'is pli mult'e'nombr'e ol ordinar'e, aŭ trans'flug'is super la ter'o fajr'a'j glob'o'j.

La sinjor'o aŭskult'is la raport'o'n de la astr'olog'o'j, en okaz'o de ia ekster'ordinar'a fenomen'o trankvil'ig'is ili'n pri la sen'danĝer'ec'o de la mond'o kaj ordon'is not'i ĉiu'j'n observ'o'j'n en special'a'j tabel'o'j, kiu'j'n oni ĉiu'monat'e send'is al la pastr'o'j de la templ'o de Sfinks'o, la plej grand'a'j saĝ'ul'o'j, kiu'j'n posed'is Egipt'o. Ili far'is konklud'o'j'n el la tabel'o'j, sed la plej grav'a'j'n ili komunik'is al neniu, ebl'e nur al si'a'j ĥalde'a'j koleg'o'j en Babilon'o.

Post nokt'o'mez'o la faraon'o jam pov'is dorm'i ĝis la maten'a kant'o de la kok'o'j, se li dezir'is.

Tiel pi'a'n kaj labor'em'a'n viv'o'n, ankoraŭ antaŭ du'on'o da jar'o viv'is la bon'a di'o, dis'don'ant'o de la protekt'o, viv'o kaj san'o, tag'e kaj nokt'e gard'ant'a la ter'o'n kaj ĉiel'o'n, la vid'ebl'a'n kaj ne'vid'ebl'a'n mond'o'n. Sed de du'on'o da jar'o, la etern'e viv'ant'a li'a anim'o pli kaj pli oft'e est'is lac'a de la ter'a'j afer'o'j kaj de si'a korp'a ŝel'o. Est'is tag'o'j, en kiu'j li manĝ'is nenio'n, kaj nokt'o'j, en kiu'j li tut'e ne dorm'is. Ia'foj'e dum la aŭdienc'o sur li'a kviet'a vizaĝ'o aper'is sign'o'j de profund'a dolor'o, tre oft'e, pli kaj pli oft'e li sven'is.

La reĝ'in'o Nikotris terur'it'a, la nobl'a Herhor kaj pastr'o'j mult'foj'e demand'is la estr'o'n, kio est'as al li. Sed la sinjor'o lev'is la ŝultr'o'j'n kaj silent'is, ĉiam plen'um'ant'e si'a'j'n lac'ig'a'j'n dev'o'j'n.

Tiam la kort'eg'a'j kurac'ist'o'j komenc'is ne'rimark'ebl'e don'i al li la plej fort'a'j'n rimed'o'j'n por re'fort'ig'i li'n. Oni miks'is al li'a vin'o cindr'o'n de ĉeval'o kaj bov'o, post'e de leon'o, rinocer'o kaj elefant'o; sed la potenc'a'j rimed'o'j hav'is nenia'n efik'o'n. Li'a sankt'ec'o tiel oft'e sven'is, ke oni ĉes'is leg'i al li la raport'o'j'n.

Unu tag'o'n Herhor kun la reĝ'in'o kaj pastr'o'j pet'eg'is la sinjor'o'n, ke li permes'u esplor'i si'a'n di'a'n korp'o'n. La sinjor'o konsent'is, la kurac'ist'o'j aŭskult'is li'n kaj palp'is, sed ekster grand'a mal'gras'iĝ'o trov'is neniu'n danĝer'a'n simptom'o'n.

— Kio'n sent'as vi'a sankt'ec'o? — demand'is fin'e la plej saĝ'a kurac'ist'o.

La faraon'o ek'rid'et'is.

— Mi sent'as— respond'is li— ke jam est'as por mi temp'o re'ven'i al mi'a sun'a patr'o.

— Tio'n vi'a sankt'ec'o ne pov'as far'i, sen plej grand'a mal'util'o por vi'a'j popol'o'j— rapid'e inter'met'is Herhor.

— Mi las'os al vi mi'a'n fil'o'n, Ramses'o'n, kiu est'as leon'o kaj agl'o en unu person'o— respond'is la sinjor'o. — Kaj ver'e, se vi obe'os li'n, li prepar'os al Egipt'o tia'n sort'o'n, pri kia oni neniam aŭd'is de la komenc'o de la mond'o.

La sankt'a Herhor kaj ali'a'j pastr'o'j ek'trem'is de tia promes'o. Ili sci'is, ke la kron'princ'o est'as leon'o kaj agl'o en unu person'o, kaj ke ili dev'as li'n obe'i. Sed ili prefer'us ankoraŭ long'a'j'n jar'o'j'n hav'i jen ĉi tiu'n favor'a'n sinjor'o'n, kies kor'o, plen'a de kompat'o, est'is kvazaŭ la nord'a vent'o, kiu al'port'as la pluv'o'n al la kamp'o'j kaj re'freŝ'ig'as la hom'o'j'n.

Kaj tial ĉiu'j, kvazaŭ unu hom'o, fal'is ter'e'n kaj ĝem'ant'e kuŝ'is sur la ventr'o'j, ĝis la faraon'o konsent'is si'n sub'met'i al kurac'ad'o.

Tiam la kurac'ist'o'j por tut'a tag'o el'port'is li'n en la ĝarden'o'n, inter bon'odor'a'j'n pingl'a'j'n arb'o'j'n, nutr'is li'n per pec'et'ig'it'a viand'o, don'is al li por trink'i fort'a'n buljon'o'n, lakt'o'n kaj mal'jun'a'n vin'o'n. La nutr'a'j rimed'o'j re'fort'ig'is li'a'n sankt'ec'o'n proksim'um'e por unu semajn'o, sed baldaŭ ven'is nov'a mal'fort'iĝ'o, kaj por venk'i ĝi'n oni dev'ig'is la sinjor'o'n trink'i freŝ'a'n sang'o'n de bov'id'o'j, de'ven'ant'a'j de Apis'o.

Sed la sang'o ankaŭ ne por long'e help'is, kaj oni dev'is pet'i konsil'o'n de la ĉef'pastr'o de la mal'bon'a di'o Set.

Ĉe ĝeneral'a tim'o en'ir'is la mal'gaj'a pastr'o, ek'rigard'is li'a'n sankt'ec'o'n kaj konsil'is terur'a'n rimed'o'n.

— Oni dev'as— dir'is li— don'i al la faraon'o sang'o'n de sen'kulp'a'j infan'o'j, ĉiu'tag'e unu pokal'o'n...

La pastr'o'j kaj alt'rang'ul'o'j, plen'ig'ant'a'j la ĉambr'o'n, mut'iĝ'is post tia konsil'o. Post'e ili komenc'is murmur'et'i, ke por tiu cel'o plej taŭg'a'j est'os la infan'o'j de la kamp'ar'an'o'j, ĉar la infan'o'j de la pastr'o'j kaj alt'rang'ul'o'j perd'as la sen'kulp'ec'o'n jam en la lul'il'o.

— Indiferent'e est'as, kies est'os la infan'o'j— respond'is la kruel'a pastr'o— se nur li'a sankt'ec'o hav'os ĉiu'tag'e freŝ'a'n sang'o'n.

La sinjor'o, kuŝ'ant'e kun ferm'it'a'j okul'o'j sur la lit'o, aŭskult'is la sang'a'n konsil'o'n kaj murmur'et'o'j'n de la kort'eg'an'o'j. Kaj kiam unu el la kurac'ist'o'j mal'kuraĝ'e demand'is herhoron, ĉu oni pov'as si'n okup'i pri la serĉ'ad'o de taŭg'a'j infan'o'j, la faraon'o re'konsci'iĝ'is. Li fiks'is si'a'j'n saĝ'a'j'n okul'o'j'n sur la ĉe'est'ant'o'j kaj dir'is:
— La krokodil'o ne manĝ'as si'a'j'n infan'o'j'n, la ŝakal'o kaj hien'o don'as si'a'n viv'o'n, por sav'i si'a'j'n id'o'j'n, kaj mi trink'us la sang'o'n de la egipt'a'j infan'o'j, kiu'j est'as mi'a'j id'o'j? ... Ver'e, neniam mi supoz'us, ke iu kuraĝ'os konsil'i al mi tiel mal'nobl'a'n rimed'o'n! ...

La pastr'o de la mal'bon'a di'o fal'is sur la vizaĝ'o'n, klar'ig'ant'e, ke la infan'a'n sang'o'n neniu ankoraŭ trink'is en Egipt'o, sed ke la infer'a'j potenc'o'j pov'as tia'manier'e re'don'i la san'o'n. Tia rimed'o almenaŭ est'as uz'at'a en Fenici'o kaj Asiri'o.

— Hont'u— respond'is la faraon'o— en la palac'o de la egipt'a'j potenc'ul'o'j parol'i pri tiel abomen'a'j afer'o'j. Ĉu vi ne sci'as, ke Fenici'an'o'j kaj Asiri'an'o'j est'as mal'saĝ'a'j barbar'o'j? Sed ĉe ni eĉ plej mal'kler'a kamp'ar'an'o ne kred'os, ke mal'just'e verŝ'it'a sang'o pov'as est'i util'a por iu.

Tiel parol'is la egal'a al la sen'mort'a'j. La kort'eg'an'o'j kovr'is la vizaĝ'o'j'n, ruĝ'a'j'n de la hont'o, kaj la ĉef'pastr'o de Set silent'e el'ir'is el la ĉambr'o.

Tiam Herhor, por sav'i la esting'iĝ'ant'a'n viv'o'n de la monarĥ'o, uz'is la last'a'n rimed'o'n kaj dir'is al la faraon'o, ke en teb'a templ'o si'n kaŝ'as Ĥalde'an'o, Beroes, la plej saĝ'a pastr'o de Babilon'o kaj potenc'a mirakl'ist'o.

— Por vi'a sankt'ec'o— dir'is Herhor— li est'as fremd'a hom'o kaj ne hav'as rajt'o'n don'i tiel grav'a'j'n konsil'o'j'n al ni'a sinjor'o.

Sed permes'u, reĝ'o, ke li ek'rigard'u vi'n, ĉar mi est'as cert'a, ke li trov'os rimed'o'n kontraŭ vi'a mal'san'o, kaj en neniu okaz'o ofend'os vi'a'n pi'ec'o'n per sen'di'a'j vort'o'j.

Ankaŭ ĉi tiu'n foj'o'n la faraon'o ced'is al la dezir'o de si'a fidel'a serv'ist'o. Kaj post du tag'o'j, al'vok'it'a per ia sekret'a manier'o, ven'is Memfis'o'n Beroes.

La saĝ'a Ĥalde'an'o, eĉ ne rigard'ant'e detal'e la faraon'o'n, don'is jen'a'n konsil'o'n:
— Oni dev'as trov'i en Egipt'o hom'o'n, kies preĝ'o'j ating'as la tron'o'n de la Plej Alt'a. Kaj kiam li sincer'e preĝ'os por la faraon'o, la monarĥ'o re'trov'os la san'o'n kaj viv'os long'a'j'n jar'o'j'n.

Aŭd'int'e ĉi tiu'j'n vort'o'j'n, la sinjor'o ek'rigard'is la amas'e ĉirkaŭ'ant'a'j'n li'n pastr'o'j'n kaj dir'is:
— Mi vid'as ĉi tie tiom da sankt'a'j vir'o'j, ke se iu el ili zorg'os pri mi, mi est'os san'a...

Kaj li ek'rid'et'is ne'rimark'ebl'e.

— Ni ĉiu'j est'as nur hom'o'j— dir'is la sankt'a Beroes— kaj ni'a'j anim'o'j ne ĉiam pov'as lev'iĝ'i ĝis la pied'o'j de la Etern'a. Sed mi don'os al vi'a sankt'ec'o fid'ind'a'n rimed'o'n por trov'i la hom'o'n, kiu preĝ'as plej sincer'e kaj plej efik'e.

— Bon'e, trov'u li'n, por ke li far'iĝ'u mi'a amik'o en la last'a hor'o de mi'a viv'o.

Post la favor'a respond'o de la sinjor'o, la Ĥalde'an'o postul'is ĉambr'o'n de neniu loĝ'at'a'n kaj hav'ant'a'n nur unu pord'o'n.

Kaj en la sam'a tag'o, unu hor'o'n antaŭ la sub'ir'o de la sun'o, li ordon'is transport'i tie'n li'a'n sankt'ec'o'n.

En la destin'it'a hor'o kvar plej alt'a'j pastr'o'j vest'is la faraon'o'n per nov'a lin'a rob'o, dir'is super li grand'a'n preĝ'o'n, kiu tut'e cert'e for'pelad'is la mal'bon'a'j'n fort'o'j'n kaj sid'ig'int'e li'n en simpl'a'n cedr'a'n port'il'o'n, transport'is la sinjor'o'n en la mal'plen'a'n ĉambr'o'n, kie est'is nur mal'grand'a tabl'o.

Tie jam est'is Beroes kaj turn'it'a al la orient'o preĝ'is.

Kiam la pastr'o'j el'ir'is, la Ĥalde'an'o ferm'is la pez'a'n pord'o'n de la ĉambr'o, sur'met'is sur la ŝultr'o'j'n purpur'a'n skarp'o'n, kaj sur la tabl'o antaŭ la faraon'o met'is vitr'a'n nigr'a'n glob'o'n. En la mal'dekstr'a'n man'o'n li pren'is akr'a'n ponard'o'n el babilon'a ŝtal'o, en la dekstr'a'n— baston'o'n, kovr'it'a'n per mister'a'j sign'o'j, kaj per ĉi tiu baston'o desegn'is en la aer'o rond'o'n ĉirkaŭ si kaj la faraon'o. Post'e, turn'ant'e si'n al unu post la ali'a al la kvar part'o'j de la mond'o, li murmur'et'is:
” Amor'ul, Taneha, latisten, rabur, adonai... Ek'kompat'u kaj pur'ig'u mi'n, Patr'o ĉiel'a, favor'a kaj kompat'em'a... Verŝ'u sur la ne'ind'a'n vi'a'n serv'ist'o'n la sankt'a'n ben'o'n kaj etend'u vi'a'n ĉio'pov'a'n brak'o'n kontraŭ la spirit'o'j obstin'a'j kaj ribel'a'j, por ke mi pov'u trankvil'e konsider'i vi'a'j'n sankt'a'j'n verk'o'j'n... ”
Li inter'romp'is kaj si'n turn'is al la faraon'o:
— Mer - amen - Ramses, ĉef'pastr'o de Am'o'n, ĉu en la nigr'a glob'o vi rimark'as fajr'er'o'n?

— Mi vid'as blank'a'n fajr'er'o'n, kiu ŝajn'as mov'iĝ'i, kiel abel'o super flor'o...

— Mer - amen - Ramses, rigard'u la fajr'er'o'n kaj ne de'turn'u de ĝi vi'a'j'n okul'o'j'n... Rigard'u nek dekstr'e'n, nek mal'dekstr'e'n, nenie'n, kio ajn aper'us de la flank'o'j...

Kaj re'e li murmur'et'is:
” Baralanensis, Baldaĥiensis, per la potenc'a'j princ'o'j Geni'o, Laĥidæ, ministr'o'j de la infer'a regn'o, mi al'vok'as vi'n per la fort'o de la plej alt'a majest'o, kiu est'as verŝ'it'a sur mi'n, mi ĵur'e pet'as kaj ordon'as... ”
En tiu moment'o la faraon'o sku'iĝ'is de abomen'o.

— Mer - amen - Ramses, kio'n vi vid'as? — demand'is la Ĥalde'an'o.

— El post la glob'o el'rigard'as ia terur'a kap'o... ĝi'a'j flav'ruĝ'a'j har'o'j star'iĝ'as rekt'e, ĝi'a vizaĝ'o est'as verd'a... la pupil'o'j est'as turn'it'a'j mal'supr'e'n, oni vid'as nur la blank'o'n de la okul'o'j... la buŝ'o est'as larĝ'e mal'ferm'it'a, kvazaŭ por kri'i.

— Tio est'as la Terur'o— dir'is Beroes kaj turn'is super la glob'o'n la pint'o'n de la ponard'o.

Subit'e la faraon'o si'n fleks'is ĝis la ter'o.

— Sufiĉ'e! ...— ek'kri'is li— kial vi tiel turment'as mi'n? ... La lac'a korp'o vol'as ripoz'i, la anim'o— flug'i en la land'o'n de la etern'a lum'o... Kaj vi ne nur ne permes'as al mi mort'i, sed eĉ el'pens'as nov'a'j'n turment'o'j'n... Ah! ... mi ne vol'as...

— Kio'n vi vid'as?

— De la plafon'o ĉiu'moment'e mal'lev'iĝ'as kvazaŭ du arane'a'j pied'o'j, terur'a'j... Dik'a'j kiel palm'o'j, kovr'it'a'j de har'o'j, kun hok'o'j ĉe la fin'o... Mi sent'as, ke super mi'a kap'o flug'pend'as grand'eg'a arane'o kaj teks'as ĉirkaŭ mi ret'o'j'n el ŝip'a'j ŝnur'eg'o'j...

Beroes turn'is la ponard'o'n supr'e'n.

— Mer - amen - Ramses— dir'is li— sen'ĉes'e rigard'u la fajr'er'o'n kaj ne turn'u la okul'o'j'n flank'e'n...

” Jen est'as la sign'o, kiu'n mi lev'as en vi'a ĉe'est'o— murmur'et'is li. — Jen mi est'as potenc'e arm'it'a per la di'a help'o, mi antaŭ'vid'ant'a kaj sen'tim'a, kiu ĵur'e el'vok'as vi'n... Aye, Saraye, Aye, Saraye... per la nom'o de la potenc'a kaj etern'e viv'ant'a Di'o... ”
En ĉi tiu moment'o sur la vizaĝ'o de la faraon'o aper'is kviet'a rid'et'o.

— Ŝajn'as al mi— dir'is la sinjor'o— ke mi vid'as Egipt'o'n...

la tut'a'n Egipt'o'n... Jes, tio est'as Nil'o, la dezert'o... Ĉi tie Memfis'o, tie Teb'o'j...

Efektiv'e, li vid'is Egipt'o'n, la tut'a'n Egipt'o'n, sed ne pli grand'a'n, ol la ale'o de li'a palac'a ĝarden'o. La strang'a bild'o hav'is tamen la ec'o'n, ke se la faraon'o pli atent'e rigard'is iu'n punkt'o'n, la punkt'o pli'grand'iĝ'is preskaŭ ĝis natur'a grand'ec'o.

La sun'o est'is sub'ir'ant'a, verŝ'ant'e sur la ter'o'n or'e - purpur'a'n lum'o'n. La tag'a'j bird'o'j prepar'iĝ'is al la dorm'o, la nokt'a'j vek'iĝ'is en la kaŝ'ej'o'j. En la dezert'o osced'is la hien'o'j kaj ŝakal'o'j, kaj la dorm'et'ant'a leon'o streĉ'is si'a'j'n potenc'a'j'n membr'o'j'n, si'n prepar'ant'e persekut'i la akir'o'n.

La nil'a fiŝ'ist'o rapid'e el'tir'is la ret'o'j'n, la grand'a'j transport'a'j ŝip'o'j al'bord'iĝ'is. La lac'a kamp'ar'an'o de'pren'is de la gru'o la sitel'o'n, per kiu la tut'a'n tag'o'n li ĉerp'is la akv'o'n. En la urb'o'j oni ek'brul'ig'is la lum'o'j'n, en la templ'o'j la pastr'o'j kolekt'iĝ'is por la vesper'a'j preĝ'o'j. Sur la voj'o'j mal'lev'iĝ'is la polv'o, kaj ek'silent'is la grinc'o de la vetur'il'a'j rad'o'j. De la supr'o de la pilon'o'j ek'son'is ĝem'a'j voĉ'o'j, al'vok'ant'a'j la popol'o'n al preĝ'o.

Post moment'o la faraon'o rimark'is kun mir'o kvazaŭ ar'o'n da arĝent'a'j bird'o'j, flug'pend'ant'a'j super la ter'o. Ili el'flug'is el la templ'o'j, palac'o'j, fabrik'o'j, ŝip'o'j, kamp'ar'a'j dom'o'j, eĉ el la min'ej'o'j. Komenc'e ĉiu el ili rapid'is supr'e'n kiel sag'o; sed tuj ĝi renkont'is sub la ĉiel'o ali'a'n arĝent'e - flug'il'a'n bird'o'n, kiu bar'is al li la voj'o'n, bat'is ĝi'n per ĉiu'j fort'o'j, kaj ambaŭ sen'viv'a'j fal'is ter'e'n.

Tio est'is la ne'konsent'a'j hom'a'j preĝ'o'j, kiu'j mal'help'is unu ali'a'n lev'iĝ'i ĝis la tron'o de la Etern'a...

La faraon'o atent'e aŭskult'is... Komenc'e ating'is li'n nur la murmur'o de la flug'il'o'j; sed baldaŭ li jam pov'is disting'i la vort'o'j'n.

Kaj li aŭd'is mal'san'ul'o'n, kiu preĝ'is pri la re'san'iĝ'o, kaj sam'temp'e kurac'ist'o'n, kiu pet'eg'is, ke la pacient'o plej long'e est'u mal'san'a. Mastr'o pet'is Amon'o'n, ke li gard'u li'a'n gren'ej'o'n kaj stal'o'n; ŝtel'ist'o etend'is la man'o'j'n al la ĉiel'o, por ke li pov'u sen mal'help'o el'konduk'i mal'propr'a'n bov'in'o'n kaj plen'ig'i sak'o'j'n per mal'propr'a gren'o. Ili'a'j preĝ'o'j tuŝ'eg'is unu'j ali'a'j'n, kiel ŝton'o'j send'it'a'j per ĵet'il'o.

Migr'ant'o en la dezert'o fal'is sur la sabl'o'n, pet'eg'ant'e la nord'a'n vent'o'n, ke ĝi al'port'u al li akv'a'n gut'o'n; mar'ist'o bat'is la ferdek'o'n per la frunt'o, por ke la orient'a'j vent'o'j blov'u ankoraŭ unu semajn'o'n. Kamp'ar'an'o vol'is, ke plej rapid'e sek'iĝ'u la kot'uj'o'j post la super'akv'o; mal'riĉ'a fiŝ'ist'o postul'is, ke la kot'uj'o'j sek'iĝ'u neniam.

Ili'a'j preĝ'o'j romp'is unu ali'a'n kaj ne ating'is la di'a'j'n orel'o'j'n de Am'o'n.

La plej grand'a bru'o reg'is super la ŝton'min'ej'o'j, kie la krim'ul'o'j, lig'it'a'j per ĉen'o'j, krev'ig'is grand'a'j'n ŝton'eg'o'j'n per kojn'o'j, tremp'it'a'j en akv'o. Tie la tag'a grup'o de la labor'ist'o'j pet'eg'is pri la nokt'o, por ir'i dorm'i; la labor'ist'o'j de la nokt'a grup'o, vek'at'a'j de la gard'ist'o'j, bat'is si'a'j'n brust'o'j'n, pet'eg'ant'e, ke neniam sub'ir'u la sun'o. Tie komerc'ist'o'j aĉet'ant'a'j la tranĉ'it'a'j'n kaj kvadrat'ig'it'a'j'n ŝton'o'j'n, preĝ'is, ke en la min'ej'o'j est'u plej grand'a nombr'o da krim'ul'o'j, kaj la liver'ist'o'j de nutr'aĵ'o kuŝ'is sur la ventr'o'j, sopir'ant'e, ke epidemi'o pere'ig'u labor'ist'o'j'n kaj ebl'ig'u al la liver'ist'o'j pli grand'a'n profit'o'n.

La preĝ'o'j de tiu'j, kiu'j est'is en la min'ej'o'j ankaŭ ne ating'is la ĉiel'o'n.

Sur la okcident'a lim'o la faraon'o ek'vid'is du arme'o'j'n, si'n prepar'ant'a'j'n al la batal'o. Ambaŭ kuŝ'is sur la sabl'o, pet'eg'ant'e Amon'o'n, ke li eksterm'u la mal'amik'o'n. Libi'an'o'j dezir'is hont'o'n kaj mort'o'n al Egipt'an'o'j; Egipt'an'o'j ĵet'is mal'ben'o'j'n sur Libi'an'o'j'n.

La preĝ'o'j de unu'j kaj de ali'a'j, kvazaŭ du akcipitr'a'j ar'o'j, inter'batal'is super la ter'o kaj fal'is sur la dezert'o'n. Am'o'n eĉ ne rimark'is ili'n.

Kaj kie'n ajn la faraon'o turn'is si'a'n lac'a'n pupil'o'n, ĉie li vid'is la sam'o'n. La kamp'ar'an'o'j preĝ'is pri la ripoz'o kaj pri mal'grand'ig'o de la impost'o'j; la skrib'ist'o'j— ke kresk'u la impost'o'j kaj neniam fin'iĝ'u la labor'o. La pastr'o'j pet'is Amon'o'n pri long'a viv'o por Ramses XII - a kaj pri eksterm'o de Fenici'an'o'j, kiu'j mal'bon'ig'is al ili la financ'a'j'n operaci'o'j'n; la nomarĥ'o'j al'vok'is la di'o'n, por ke li konserv'u Fenici'an'o'j'n kaj plej baldaŭ permes'u sur'ir'i la tron'o'n al Ramses XIII - a, ĉar li met'os brid'o'n sur la absolut'ism'o'n de la pastr'o'j. La leon'o'j, ŝakal'o'j kaj hien'o'j spir'eg'is de mal'sat'o kaj de dezir'eg'o de freŝ'a sang'o; la cerv'o'j, kapreol'o'j kaj lepor'o'j kun tim'o for'las'is la kaŝ'ej'o'j'n, sonĝ'ant'e konserv'i si'a'n mizer'a'n viv'o'n ankoraŭ unu tag'o'n. La spert'o tamen dir'is al ili, ke ankaŭ en ĉi tiu nokt'o dev'as pere'i dek'kelk'o, por ke ne mort'u la rab'ul'o'j.

Kaj tiel en la tut'a mond'o reg'is mal'pac'o. Ĉiu dezir'is tio'n, kio plen'ig'is ali'a'j'n per tim'o; ĉiu pet'is pri propr'a feliĉ'o, ne demand'ant'e si'n, ĉu li ne mal'util'os al la proksim'ul'o.

Tial ili'a'j preĝ'o'j, kvankam ili simil'is arĝent'a'j'n bird'o'j'n, flug'ant'a'j'n al la ĉiel'o, ne ating'is la cel'o'n. Kaj la di'a Am'o'n, al kiu lev'iĝ'is neniu voĉ'o de la ter'o, apog'int'e la man'o'j'n sur la genu'o'j, pli kaj pli profund'iĝ'is en la konsider'ad'o de la propr'a di'ec'o, kaj sur la ter'o pli kaj pli oft'e reg'is la blind'a fort'o kaj hazard'o.

Subit'e la faraon'o ek'aŭd'is vir'in'a'n voĉ'o'n.

— Petol'ul'o! ... petol'ĉj'o! ... re'ven'u hejm'e'n, jam temp'o est'as preĝ'i.

— Tuj... tuj! ...— respond'is infan'a voĉ'o.

La monarĥ'o ek'rigard'is tie'n kaj ek'vid'is mizer'a'n ter'dom'o'n de skrib'ist'o, gard'ant'a brut'o'j'n. La posed'ant'o, ĉe la bril'o de la sub'ir'ant'a sun'o, skrib'is si'a'n registr'o'n, li'a edz'in'o pist'is per ŝton'o tritik'o'n por plat'a kuk'o, kaj antaŭ la dom'o, kvazaŭ jun'a kapr'id'o, kur'is kaj salt'is ses'jar'a knab'o, rid'ant'e oni ne sci'as de kio.

Sen'dub'e ebri'ig'is li'n la odor'plen'a vesper'a aer'o.

— Petol'ul'o! ...— tuj ven'u preĝ'i! ...— ripet'is la vir'in'o.

— Tuj! ... Tuj! ...

Kaj re'e li kur'is kaj ĝoj'is kiel frenez'a.

Fin'e la patr'in'o, vid'ant'e, ke la sun'o komenc'as dron'i en la sabl'o'j de la dezert'o, met'is flank'e'n la ŝton'o'n kaj el'ir'int'e en la kort'o'n, kapt'is la kur'ant'a'n knab'o'n, kiel ĉeval'id'o'n. Li kontraŭ'star'is, sed fin'e ced'is al la super'fort'o. La patr'in'o, en'tir'int'e li'n en la ter'dom'o'n, tuj sid'ig'is li'n sur la plank'o kaj ten'is per la man'o, por ke li ne for'kur'u.

— Ne mov'iĝ'u— dir'is ŝi— kruc'u la krur'o'j'n kaj sid'u rekt'e, la man'o'j'n kun'met'u kaj lev'u al la ĉiel'o... Ah, mal'bon'a infan'o! ...

La knab'o sci'is, ke li ne evit'os la preĝ'o'n; do por plej baldaŭ re'e el'kur'i en la kort'o'n, li pi'e turn'is la okul'o'j'n kaj la man'o'j'n al la ĉiel'o kaj per mal'laŭt'a kaj kri'em'a voĉ'o preĝ'is, sen'spir'e:
— Mi dank'as vi'n, bon'a di'o Am'o'n, ke vi gard'is hodiaŭ la paĉj'o'n de mal'feliĉ'a'j okaz'o'j, kaj al la panj'o don'is tritik'o'n por la plat'a'j kuk'o'j... Kaj kio ankoraŭ? ... Ke vi kre'is la ĉiel'o'n kaj ter'o'n kaj send'is al ĝi Nil'o'n, kiu al'port'as al ni la pan'o'n... Kaj kio ankoraŭ? ... Ah, mi jam sci'as! ... Mi dank'as al vi, ke tiel bel'e est'as ekster'e, ke kresk'as flor'o'j, kant'as bird'o'j kaj palm'o'j nask'as dolĉ'a'j'n daktil'o'j'n. Kaj pro ĉio bon'a, kio'n vi donac'is al ni, ĉiu'j am'u vi'n kiel mi kaj laŭd'u pli bon'e ol mi, ĉar mi est'as ankoraŭ mal'grand'a kaj oni ne instru'is al mi la saĝ'o'n. Jam sufiĉ'e...

— Mal'bon'a infan'o! — murmur'is la skrib'ist'o, klin'it'a super si'a registr'o. — Mal'bon'a infan'o, vi mal'zorg'e honor'as Amon'o'n...

Sed la faraon'o en la mirakl'a glob'o rimark'is io'n tut'e ali'a'n.

La preĝ'o de la petol'ant'a knab'o, kiel alaŭd'o lev'iĝ'is al la ĉiel'o kaj flirt'ant'e per la flug'il'o'j, rapid'is pli kaj pli alt'e'n; ĝis la tron'o, kie la etern'a Am'o'n, kun la man'o'j sur la genu'o'j, dron'is en la konsider'ad'o de la propr'a ĉio'pov'ec'o.

Post'e ĝi lev'iĝ'is ankoraŭ pli alt'e'n, ĝis la kap'o de la di'o kaj kant'is al li per infan'a voĉ'o:
— Kaj pro ĉio bon'a, kio'n vi donac'is al ni, ĉiu'j am'u vi'n, kiel mi...

Ĉe ĉi tiu'j vort'o'j, la di'o dron'ant'a en si mem mal'ferm'is la okul'o'j'n, kaj fal'is el ili sur la mond'o'n radi'o de la feliĉ'o. De la ter'o ĝis la ĉiel'o ek'reg'is sen'lim'a silent'o. Ĉiu dolor'o, ĉiu tim'o, ĉiu mal'just'aĵ'o ĉes'is. La sibl'ant'a sag'o ek'pend'is en la aer'o, la leon'o halt'is en si'a salt'o sur la cerv'in'o'n, la lev'it'a baston'o ne fal'is sur la dors'o'n de la sklav'o. La mal'san'ul'o forges'is pri la sufer'o, la erar'vag'ant'a en la dezert'o— pri la mal'sat'o, la mal'liber'ul'o pri la ĉen'o'j. Kviet'iĝ'is la vent'eg'o kaj halt'is la ond'o, pret'a dron'ig'i la ŝip'o'n. Kaj sur la tut'a ter'o ek'reg'is tia trankvil'o, ke la sun'o jam kaŝ'it'a trans la horizont'o, re'e lev'is si'a'n radi'ant'a'n kap'o'n...

La faraon'o re'konsci'iĝ'is. Li ek'vid'is antaŭ si la mal'grand'a'n tabl'o'n, sur ĝi la nigr'a'n glob'o'n, kaj apud'e la Ĥalde'an'o'n Beroeson.

— Mer - amen - Ramses— demand'is la pastr'o— ĉu vi trov'is la hom'o'n, kies preĝ'o'j ating'os la pied'o'j'n de la Etern'a?

— Jes— respond'is la faraon'o.

— Ĉu li est'as princ'o, kavalir'o, profet'o, aŭ ebl'e simpl'a ermit'o?

— Tio est'as mal'grand'a, ses'jar'a knab'o, kiu nenio'n pet'is de Am'o'n, sed dank'is pro ĉio.

— Ĉu vi sci'as, kie li loĝ'as?

— Mi sci'as— respond'is la faraon'o— sed mi ne vol'as ŝtel'i por mi la potenc'o'n de li'a'j preĝ'o'j. La mond'o, Beroes, est'as grand'eg'a akv'o'turn'o, en kiu la hom'o'j est'as ĵet'at'a'j, kiel sabl'o, kaj et'as ili'n la mal'feliĉ'o. Kaj la infan'o don'as al la hom'o'j tio'n, kio'n ili ne pov'us don'i: mal'long'a'n moment'o'n de forges'o kaj trankvil'o. La forges'o'n kaj la trankvil'o'n... ĉu vi kompren'as tio'n, Ĥalde'an'o?

Beroes silent'is.

XXIV

Ĉe la lev'iĝ'o de la sun'o la du'dek unu'a'n de Hator, en la tend'ar'o'n apud Sod'a'j Lag'o'j ven'is el Memfis'o ordon'o, laŭ kiu tri regiment'o'j dev'is marŝ'i Libi'o'n kaj rest'i garnizon'e en la urb'o'j, la rest'o de la egipt'a arme'o kun la kron'princ'o dev'is re'ven'i hejm'e'n.

La arme'o akcept'is la ordon'o'n per ĝoj'a'j kri'o'j, ĉar la kelk'tag'a rest'ad'o en la dezert'o jam komenc'is est'i pez'a por ili. Malgraŭ la transport'o'j el Egipt'o kaj el la venk'it'a Libi'o, oni ne hav'is tro mult'e da nutr'aĵ'o; la akv'o en la put'o'j, rapid'e el'fos'it'a'j, jam est'is el'ĉerp'it'a; la sun'a fajr'o brul'ig'is la korp'o'n, la flav'ruĝ'a sabl'o pik'is la pulm'o'j'n kaj okul'o'j'n. La soldat'o'j komenc'is mal'san'iĝ'i je disenteri'o kaj je inflam'o de la palpebr'o'j.

Ramses ordon'is kun'met'i la tend'o'j'n. Tri regiment'o'j'n de aŭtoĥton'a'j Egipt'an'o'j li send'is Libi'o'n, admon'ant'e la soldat'o'j'n delikat'e ag'i kun la loĝ'ant'o'j kaj neniam vag'i unu'op'e. La rest'o'n de la arme'o li direkt'is al Memfis'o, las'int'e mal'grand'a'n garnizon'o'n en la fortik'aĵ'o kaj en la vitr'o'fand'ej'o.

Je la naŭ'a hor'o maten'e, malgraŭ la terur'a varm'eg'o, ambaŭ arme'o'j jam ek'marŝ'is: unu al la nord'o, la ali'a al la sud'o.

Tiam al la kron'princ'o proksim'iĝ'is la sankt'a Mentezufis kaj dir'is:
— Bon'e est'us, se vi'a ekscelenc'o pov'us pli fru'e ating'i Memfis'o'n. En la mez'o de la voj'o atend'os vi'n freŝ'a'j ĉeval'o'j...

— Do mi'a patr'o est'as danĝer'e mal'san'a? — ek'kri'is la princ'o.

La pastr'o klin'is la kap'o'n.

La princ'o las'is al Mentezufis la super'a'n komand'o'n, pet'ant'e li'n, ke li en nenio ŝanĝ'u la don'it'a'j'n ordon'o'j'n, ne inter'konsil'iĝ'int'e kun la civil'a'j general'o'j. Kaj li mem, pren'int'e pentueron, tutmozison kaj du'dek plej bon'a'j'n azi'a'j'n rajd'ist'o'j'n, rapid'e ek'trot'is al Memfis'o.

Post kvin hor'o'j ili ating'is la mez'o'n de la voj'o, kaj kiel dir'is Mentezufis, ili trov'is tie freŝ'a'j'n ĉeval'o'j'n kaj nov'a'n sekv'ant'ar'o'n. La Azi'an'o'j rest'is tie, la princ'o kun si'a'j du kun'ul'o'j kaj kun la nov'a eskort'o, post mal'long'a ripoz'o, ek'vetur'is antaŭ'e'n.

— Ve al mi! — ĝem'is la elegant'a Tutmozis. — Ne sufiĉ'as, ke jam de kvin tag'o'j mi ne ban'is mi'n kaj ne vid'is la roz'a'n ole'o'n, sed mi dev'as ankoraŭ plen'um'i du streĉ'it'a'j'n marŝ'o'j'n en unu tag'o! ... Mi est'as cert'a, ke kiam ni ating'os Memfis'o'n, neniu dan'cistin'o vol'os ek'rigard'i mi'n...

— En kio vi est'as pli bon'a ol mi? — demand'is la princ'o.

— Mi est'as pli delikat'a! — sopir'is Tutmozis. — Vi, princ'o, kutim'is al la rajd'ad'o, kiel Hiksos, kaj Pentuer pov'us vojaĝ'i eĉ sur ruĝ'e brul'ant'a fer'o. Sed mi, tiel delikat'a...

Ĉe la sub'ir'o de la sun'o la vojaĝ'ant'o'j ven'is al alt'a mont'et'o, de kies supr'o si'n stern'is antaŭ ili ekster'ordinar'a pentr'aĵ'o.

De mal'proksim'e oni vid'is la verd'a'n val'o'n de Egipt'o, kaj sur ĝi'a fon'o, kvazaŭ vic'o de ruĝ'a'j flam'o'j, bril'is la tri'angul'a'j piramid'o'j. Iom dekstr'e de la piramid'o'j, la supr'o'j de la pilon'o'j de Memfis'o, en'volv'it'a en blu'et'a'n nebul'o'n, ankaŭ ŝajn'is brul'i.

— Antaŭ'e'n! ... Antaŭ'e'n! ...— insist'is la princ'o.

Post moment'o re'e ĉirkaŭ'is ili'n la flav'ruĝ'a dezert'o kaj re'e ek'bril'is la vic'o de la piramid'o'j, ĝis fin'e ĉio fand'iĝ'is en pal'a krepusk'o.

Kiam fal'is la nokt'o, la vojaĝ'ant'o'j ating'is la grand'eg'a'n land'o'n de la mort'int'o'j, kiu sur la mal'dekstr'a bord'o de la river'o sur la alt'aĵ'o'j okup'is spac'o'n da kelk'dek'o da kil'o'metr'o'j.

Tie dum la Antikv'a Ŝtat'o oni en'ter'ig'is por etern'e Egipt'an'o'j'n: la reĝ'o'j'n en grand'eg'a'j piramid'o'j, la princ'o'j'n kaj alt'rang'ul'o'j'n en mal'pli grand'a'j, la simpl'ul'o'j'n en ter'dom'o'j. Tie ripoz'is milion'o'j da mumi'o'j ne nur de hom'o'j, sed ankaŭ de hund'o'j, kat'o'j, bird'o'j, unu'vort'e de ĉiu'j est'aĵ'o'j, kiu'j est'is kar'a'j al la hom'o dum li'a viv'o.

En la temp'o'j de Ramses, oni transport'is Teb'o'j'n la reĝ'a'n kaj riĉ'ul'a'n tomb'ej'o'n, kaj en la najbar'aĵ'o de la piramid'o'j oni en'ter'ig'ad'is nur kamp'ar'an'o'j'n kaj meti'ist'o'j'n de la ĉirkaŭ'aĵ'o.

Inter la dis'sem'it'a'j tomb'o'j la princ'o kaj li'a sekv'ant'ar'o renkont'is ar'et'o'n da hom'o'j, glit'ant'a'j kiel ombr'o'j.

— Kiu vi est'as? — demand'is la estr'o de la eskort'o.

— Ni est'as mal'riĉ'a'j serv'ist'o'j de la faraon'o, kaj ni re'ven'as de ni'a'j mort'int'o'j... Ni al'port'is al ili iom da roz'o'j, bier'o kaj plat'a'j kuk'o'j...

— Ebl'e vi vizit'is ankaŭ fremd'a'j'n tomb'o'j'n?

— Ho di'o'j! — ek'kri'is unu el la ar'o— ĉu ni est'us kapabl'a'j al tia sakrilegi'o? ... Nur la mal'virt'a'j Teb'an'o'j ( sek'iĝ'u ili'a'j brak'o'j! ) mal'trankvil'ig'as la mort'int'o'j'n, por drink'i ili'a'n propr'aĵ'o'n en la drink'ej'o.

— Kio'n signif'as la fajr'o'j tie, nord'e? — inter'met'is la princ'o.

— Sen'dub'e, sinjor'o, vi ven'as de mal'proksim'e, se vi ne sci'as tio'n— oni respond'is. — Morgaŭ ja re'ven'as ni'a kron'princ'o kun la venk'a arme'o... Grand'a milit'estr'o! ... En unu batal'o li romp'is la mizer'a'j'n Libi'an'o'j'n... La popol'o el'ir'is el Memfis'o, por solen'e salut'i li'n... Tri'dek mil kap'o'j... Kia kri'o lev'iĝ'os! ...

— Mi kompren'as— murmur'et'is la princ'o al Pentuer. — La sankt'a Mentezufis send'is mi'n antaŭ'e, por ke mi ne part'o'pren'u en la triumf'a ir'o... Sed est'u tiel, hodiaŭ...

La ĉeval'o'j est'is lac'a'j kaj oni dev'is halt'i. La princ'o send'is kelk'e da rajd'ist'o'j mend'i ŝip'o'j'n sur la river'o, kaj la rest'o'n de la sekv'ant'ar'o li halt'ig'is apud ar'o de palm'o'j, kiu'j tiam kresk'is inter la piramid'o'j kaj la sfinks'o.

La piramid'o'j form'as nord'a'n fin'o'n de la grand'eg'a tomb'ej'o. Sur eben'aĵ'o, kies supr'aĵ'o ne super'as unu kvadrat'a'n kil'o'metr'o'n, kovr'it'a de kresk'aĵ'o'j de la dezert'o, dens'e star'as mult'e'nombr'a'j tomb'o'j kaj mal'grand'a'j piramid'o'j, kiu'j'n super'as la tri plej grand'a'j piramid'o'j: de Ĥeops, Kefren kaj Mikerin, fin'e Sfinks'o. La inter'spac'o inter la kolos'a'j konstru'aĵ'o'j ating'as apenaŭ kelk'cent'o'n da paŝ'o'j. La tri piramid'o'j star'as en unu vic'o, de la nord - orient'o al la sud - okcident'o; orient'e de ĉi tiu lini'o, plej proksim'e de Nil'o kuŝ'as Sfinks'o, ĉe kies pied'o'j si'n etend'is la sub'ter'a templ'o de Hor'us.

La piramid'o'j, kaj precip'e la piramid'o de Ĥeops, kiel verk'o de la hom'a labor'o, tim'ig'as per si'a grand'ec'o. Tio est'as pint'a ŝton'a mont'et'o, tri'dek kvin etaĝ'o'j'n alt'a ( cent tri'dek kvin metr'o'j'n) , star'ant'a sur kvadrat'a fundament'o, kies ĉiu flank'o est'as ĉirkaŭ tri'cent kvin'dek paŝ'o'j'n long'a ( du'cent du'dek sep metr'o'j'n) . La piramid'o okup'as kvin hektar'o'j'n, kaj ĝi'a'j kvar tri'angul'a'j mur'o'j kovr'us naŭ hektar'o'j'n. Por konstru'i ĝi'n oni uz'is tia'n amas'o'n da ŝton'o'j, ke ili sufiĉ'us por mur'o pli alt'a ol la hom'a kresk'o, du'on'o'n da metr'o larĝ'a, du mil kvin'cent kil'o'metr'o'j'n long'a! ...

Kiam la princ'a sekv'ant'ar'o met'is la tend'o'j'n sub la mizer'a'j arb'o'j, kelk'e da soldat'o'j serĉ'is akv'o'n, ali'a'j el'tir'is biskvit'o'j'n el la sak'o'j, Tutmozis fal'is ter'e'n kaj ek'dorm'is. La princ'o kaj Pentuer komenc'is promen'i kaj inter'parol'i.

La nokt'o est'is tiel lum'a, ke oni pov'is vid'i de unu flank'o la grand'eg'a'j'n siluet'o'j'n de la piramid'o'j, de la ali'a la figur'o'n de Sfinks'o, kiu kompar'e kun ili ŝajn'is mal'grand'a.

— Mi est'as ĉi tie jam la kvar'a'n foj'o'n— dir'is la princ'o— kaj ĉiam mi'a'n kor'o'n plen'ig'as la mir'eg'o kaj sopir'o. Kiam mi stud'is ankoraŭ en la super'a lern'ej'o, mi pens'is, ke ricev'int'e la tron'o'n, mi konstru'os io'n pli fam'a'n ol la piramid'o de Ĥeops.

Sed hodiaŭ mi rid'as mi'a'n propr'a'n mal'prudent'o'n, kiam mi re'memor'as, ke la grand'a faraon'o pag'is mil ses'cent talent'o'j'n 1 nur por la legom'o'j por la labor'ist'o'j... Kie mi pren'us mil ses'cent talent'o'j'n, eĉ nur tiom da hom'o'j!

— Ne envi'u, sinjor'o, Ĥeopson— respond'is la pastr'o. — Ali'a'j faraon'o'j las'is pli bon'a'j'n verk'o'j'n: lag'o'j'n, kanal'o'j'n, ŝose'o'j'n, templ'o'j'n kaj lern'ej'o'j'n.

— Ĉu oni pov'as kompar'i tio'n kun la piramid'o'j?

— Cert'e ne— viv'e respond'is la pastr'o. — Por mi kaj por la tut'a popol'o ĉiu piramid'o est'as grand'a krim'o, kaj la plej grand'a— tiu de Ĥeops...

— Vi tro'as— pen'is trankvil'ig'i li'n la princ'o.

— Tut'e ne. Si'a'n grand'a'n tomb'o'n la faraon'o konstru'is tri'dek jar'o'j'n, dum kiu'j cent mil hom'o'j labor'is ĉiu'jar'e po tri monat'o'j. Kaj kia est'as la util'o de tia labor'o? ... Kiu'n ĝi nutr'is, re'san'ig'is, vest'is? ... Kontraŭ'e, ĉiu'jar'e dum la labor'o pere'is dek ĝis du'dek mil hom'o'j... Ali'vort'e la tomb'o de Ĥeops postul'is kvin'cent mil kadavr'o'j'n... Kaj kiom da sang'o, larm'o'j, sufer'o'j, kiu pov'us ili'n kalkul'i? Jen kial, sinjor'o, oni ne dev'as mir'i, ke la egipt'a kamp'ar'an'o ankoraŭ hodiaŭ kun tim'o rigard'as al la okcident'o, kie la horizont'o'n super'star'as la sang'a'j aŭ nigr'a'j siluet'o'j de la piramid'o'j. Ili ja est'as atest'ant'o'j de li'a'j turment'o'j kaj van'a labor'o... Kaj kiam oni pens'as, ke ĉiam est'os sam'e, ĝis kiam ĉi tiu'j pruv'o'j de la hom'a mal'humil'ec'o dis'fal'os kaj far'iĝ'os polv'o... Sed kiam tio okaz'os! Jam tri mil jar'o'j'n ili tim'ig'as ni'n per si'a aspekt'o, kaj ili'a'j mur'o'j est'as ankoraŭ glat'a'j kaj la grand'eg'a'j sur'skrib'o'j— leg'ebl'a'j.

1 Ĉirkaŭ dek milion'o'j da or'a'j frank'o'j

— En tiu nokt'o, en la dezert'o vi ali'e parol'is— inter'met'is la princ'o.

— Ĉar tiam mi ne rigard'is ili'n. Sed kiam mi hav'as ili'n antaŭ la okul'o'j, kiel nun, ĉirkaŭ'as mi'n la plor'eg'ant'a'j spirit'o'j de la turment'it'a'j kamp'ar'an'o'j kaj murmur'et'as: ” Rigard'u, kio'n oni far'is kun ni! ... Tamen ankaŭ ni'a'j ost'o'j sent'is la dolor'o'n kaj sopir'is al la ripoz'o... ”
Ramses'o'n mal'agrabl'e impres'is ĉi tiu eksplod'o.

— Mi'a sankt'a patr'o— dir'is li post moment'o— ali'e prezent'is al mi ĉi tiu'j'n afer'o'j'n. Kiam ni est'is ĉi tie antaŭ kvin jar'o'j, la di'a sinjor'o rakont'is al mi la jen'a'n histori'o'n:
” Dum la reg'ad'o de la faraon'o Tutmozis, ven'is etiopi'a'j send'it'o'j por difin'i la sum'o'n de la pag'ot'a'j tribut'o'j. Tio est'is mal'humil'a popol'o! Ili dir'is, ke unu perd'it'a milit'o signif'as nenio'n, ĉar en la du'a la sort'o pov'as est'i favor'a por ili, kaj kelk'e da monat'o'j ili marĉand'is pri la tribut'o. Van'e la saĝ'a reĝ'o, vol'ant'e delikat'e klar'ig'i al ili, montr'is al ili ni'a'j'n ŝose'o'j'n kaj kanal'o'j'n. Ili respond'is, ke en si'a land'o ili hav'as la akv'o'n sen'pag'e, kie ili vol'as. Van'e oni mal'kovr'is al ili la trezor'ej'o'j'n de la templ'o'j, ili dir'is, ke ili'a ter'o kaŝ'as pli mult'e da or'o kaj mult'e'kost'a'j ŝton'o'j, ol la tut'a Egipt'o. Van'e la sinjor'o ekzerc'is antaŭ ili si'a'j'n arme'o'j'n, ili respond'is, ke Etiopi'an'o'j est'as pli mult'e'nombr'a'j, ol la soldat'o'j de li'a sankt'ec'o. Tiam la faraon'o al'konduk'is ili'n en ĉi tiu'n lok'o'n, kie ni star'as kaj montr'is al ili la piramid'o'j'n. La etiopi'a'j send'it'o'j ĉirkaŭ'ir'is ili'n, leg'is la sur'skrib'o'j'n kaj... en la sekv'int'a tag'o sub'skrib'is la traktat'o'n, kia'n oni postul'is de ili. ”— Ĉar mi ne kompren'is la histori'o'n, — daŭr'ig'is Ramses— mi'a sankt'a patr'o klar'ig'is ĝi'n al mi. ” Fil'o— dir'is li— ĉi tiu'j piramid'o'j est'as la etern'a pruv'o de la super'hom'a potenc'o de Egipt'o. Se iu hom'o dezir'us konstru'i al si piramid'o'n, li kun'met'us mal'grand'a'n amas'et'o'n da ŝton'o'j kaj post kelk'e da hor'o'j li for'las'us la labor'o'n, demand'int'e si'n mem: por kio ĝi serv'os al mi? Dek, cent aŭ mil hom'o'j amas'ig'us iom pli mult'e da ŝton'o'j, kun'ŝut'us ili'n sen'ord'e kaj for'las'us la labor'o'n post kelk'e da tag'o'j. Ĉar por kio serv'us la labor'o? Sed kiam egipt'a faraon'o, kiam la egipt'a ŝtat'o decid'as amas'ig'i ŝton'o'j'n, ĝi kun'pel'as mil'o'j'n da hom'o'j kaj konstru'as eĉ kelk'dek'o'n da jar'o'j, ĝis kiam est'os fin'it'a la labor'o. Ne grav'e est'as, ĉu la piramid'o'j est'is neces'a'j. Est'as grav'e, ke la vol'o de la faraon'o, unu'foj'e esprim'it'a, est'u plen'um'it'a. ” Jes Pentuer, la piramid'o ne est'as la tomb'o de Ĥeops, sed la vol'o de Ĥeops.

Vol'o, kiu posed'as pli da plen'um'ant'o'j, ol iu ajn reĝ'o en la mond'o, kaj tia'n ord'o'n kaj persist'o'n en la ag'ad'o, kiel la di'o'j.

Ankoraŭ en la lern'ej'o oni instru'is al mi, ke la vol'o est'as grand'a fort'o, la plej grand'a fort'o en la mond'o. Kaj tamen la hom'a vol'o pov'as lev'i apenaŭ unu ŝton'o'n. Kiel grand'a est'as do la vol'o de la faraon'o, kiu amas'ig'is mont'o'n da ŝton'o'j nur tial, ke tiel plaĉ'is al li, eĉ sen iu ajn cel'o.

— Ĉu ankaŭ vi, sinjor'o, vol'us sam'e pruv'i vi'a'n potenc'o'n? ...

— demand'is subit'e Pentuer.

— Ne— respond'is la princ'o sen ŝancel'iĝ'o. — Kiam la faraon'o'j jam unu foj'o'n montr'is si'a'n potenc'o'n, ili pov'as est'i kompat'em'a'j. Se nur oni ne prov'us kontraŭ'star'i ili'a'j'n ordon'o'j'n...

— Kaj ĉi tiu jun'ul'o hav'as apenaŭ du'dek tri jar'o'j'n! — dir'is al si la tim'ig'it'a pastr'o.

Ili si'n turn'is al la river'o kaj iom da temp'o ir'is silent'e.

— Kuŝ'iĝ'u, sinjor'o— dir'is la pastr'o— ek'dorm'u. Ni far'is ne mal'grand'a'n vojaĝ'o'n.

— Ĉu mi pov'as ek'dorm'i? ...— respond'is la princ'o. — Jen ĉirkaŭ'as. mi'n mil'o'j da kamp'ar'an'o'j, kiu'j, laŭ vi'a dir'o, pere'is dum la konstru'ad'o de la piramid'o'j ( kvazaŭ sen la piramid'o'j ili pov'us viv'i etern'e! ). Jen mi pens'as pri mi'a sankt'a patr'o, kiu ebl'e agoni'as en ĉi tiu moment'o... La kamp'ar'an'o'j sufer'as, la kamp'ar'an'o'j verŝ'as la sang'o'n! ... Sed kiu pruv'os al mi, ke mi'a patr'o ne pli sufer'as sur si'a mult'e'kost'a lit'o, ol vi'a'j kamp'ar'an'o'j, port'ant'a'j varm'eg'a'j'n ŝton'o'j'n? ... La kamp'ar'an'o'j, ĉiam la kamp'ar'an'o'j! ... Por vi, pastr'o, nur tiu ind'as la kompat'o'n, kiu'n manĝ'as la pedik'o'j. Tut'a ar'o da faraon'o'j mal'supr'e'n'ir'is en la tomb'o'j'n; kelk'a'j agoni'is en dolor'o, kelk'a'j'n oni mort'ig'is. Sed vi ne memor'as pri ili, vi pens'as nur pri la kamp'ar'an'o'j, kies tut'a merit'o est'as, ke ili nask'is ali'a'j'n kamp'ar'an'o'j'n, ĉerp'is la nil'a'n kot'o'n aŭ puŝ'is en la buŝ'eg'o'j'n de si'a'j bov'in'o'j horde'a'j'n glob'et'o'j'n. Kaj mi'a patr'o... kaj mi? ... Ĉu oni ne mort'ig'is mi'a'n fil'o'n kaj vir'in'o'n de mi'a dom'o? Ĉu est'is por mi kompat'em'a Tifon'o en la dezert'o? Ĉu ne dolor'is mi'a'j ost'o'j post la long'a vojaĝ'o? ... Ĉu la libi'a'j sag'o'j ne fajf'is super mi'a kap'o? Ĉu mi hav'as traktat'o'n kun la mal'san'o, dolor'o, mort'o, por ke ili est'u por mi pli kompat'em'a'j, ol por la kamp'ar'an'o? ... Rigard'u tie'n... La Azi'an'o'j dorm'as kaj trankvil'o loĝ'as en ili'a brust'o; kaj mi, ili'a sinjor'o, ĉagren'iĝ'as pri la hieraŭ'a tag'o kaj mal'trankvil'iĝ'as pri la morgaŭ'a. Demand'u cent'jar'a'n kamp'ar'an'o'n, ĉu dum tut'a si'a viv'o li sufer'is tiom da mal'dolĉ'o, kiom mi dum la kelk'e da monat'o'j, kiam mi est'is vic - reĝ'o kaj milit'estr'o? ...

Antaŭ ili mal'rapid'e, de la fund'o de la nokt'o el'iĝ'is strang'a ombr'o. Tio est'is konstru'aĵ'o kvin'dek paŝ'o'j'n long'a, tri etaĝ'o'j'n alt'a, hav'ant'a ĉe la flank'o kvin'etaĝ'a'n tur'o'n de ne'ordinar'a form'o.

— Kaj Sfinks'o— dir'is la incit'it'a princ'o— pur'e pastr'a verk'o! ... Ĉiu'foj'e, kiam mi vid'is ĝi'n, tag'e aŭ nokt'e, ĉiam turment'is mi'n la demand'o: kio tio est'as kaj por kio? ... La piramid'o'j'n mi kompren'as. La potenc'a faraon'o vol'is montr'i si'a'n fort'o'n, aŭ ebl'e, kio est'as pli prudent'a, li vol'is garanti'i al si etern'a'n viv'o'n en trankvil'o, kiu'n neniu ŝtel'ist'o aŭ mal'amik'o pov'us romp'i. Sed ĉi tiu Sfinks'o! ... Sen'dub'e tio est'as ni'a sankt'a pastr'ar'o, kiu hav'as tre grand'a'n kaj saĝ'a'n kap'o'n, kaj sub'e leon'a'j'n ung'eg'o'j'n... Abomen'a statu'o, enigm'a, kiu ŝajn'as est'i fier'a, ke apud ĝi ni hav'as aspekt'o'n de akrid'o'j. Ĝi est'as nek hom'o, nek best'o, nek ŝton'eg'o... Kio do ĝi est'as? kia'n signif'o'n ĝi hav'as?

Kaj ĝi'a rid'et'o... Vi admir'as la etern'a'n viv'o'n de la piramid'o'j— ĝi rid'et'as; vi ir'as parol'i kun la tomb'o'j— ĝi ankaŭ rid'et'as.

Ĉu verd'iĝ'as la kamp'o'j de Egipt'o, ĉu Tifon'o pel'as si'a'j'n fajr'a'j'n ĉeval'o'j'n, ĉu sklav'o serĉ'as liber'ec'o'n en la dezert'o, ĉu Ramses Grand'a re'ven'as kun la venk'it'a'j popol'o'j— ĝi hav'as por ĉiu'j la sam'a'n sen'viv'a'n rid'et'o'n. Dek naŭ reĝ'a'j dinasti'o'j pas'is, kiel ombr'o'j, ĝi rid'et'is kaj rid'et'us, se Nil'o sek'iĝ'us kaj Egipt'o pere'us sub la sabl'o'j. Ĉu tio ne est'as monstr'o, tiom pli terur'a, ke ĝi hav'as dolĉ'a'n hom'a'n vizaĝ'o'n? Ĝi mem etern'a, neniam ĝi sent'is mal'ĝoj'o'n pri la vant'ec'o de la mond'o, plen'a de mizer'o'j.

— Ĉu vi ne memor'as, sinjor'o, la vizaĝ'o'j'n de la di'o'j— inter'met'is Pentuer— aŭ ĉu vi ne vid'is mumi'o'n? Ĉiu'j sen'mort'a'j sam'e trankvil'e rigard'as la afer'o'j'n, kiu'j pas'as. Eĉ la hom'o, se li mem jam pas'is.

— La di'o'j ia'foj'e favor'e aŭskult'as ni'a'j'n pet'o'j'n— dir'is la princ'o kvazaŭ al si mem. — Sed ĝi'n kor'tuŝ'as nenio. Ĝi ne est'as kompat'o, sed grand'eg'a sarkasm'o kaj tim'o. Se mi sci'us, ke en ĝi'a buŝ'o si'n kaŝ'as antaŭ'dir'o por mi, aŭ rimed'o re'lev'i la ŝtat'o'n, eĉ tiam mi ne kuraĝ'us ĝi'n demand'i. Jen kia ĝi est'as ĉi tiu verk'o kaj bild'o de la pastr'o'j. Ĝi est'as pli mal'bon'a ol la hom'o, ĉar ĝi hav'as leon'a'n korp'o'n; pli mal'bon'a ol la best'o, ĉar ĝi hav'as hom'a'n kap'o'n; pli mal'bon'a ol la ŝton'eg'o, ĉar en ĝi si'n kaŝ'as ne'kompren'ebl'a viv'o.

En ĉi tiu moment'o al'flug'is al ili ĝem'ant'a'j kaj sufok'it'a'j voĉ'o'j, kies font'o'n ne ebl'e est'is difin'i.

— Ĝi kant'as? ...— demand'is la princ'o kun mir'o.

— Ne. Oni kant'as en la sub'ter'a templ'o— respond'is la pastr'o. — Sed kial ili preĝ'as en ĉi tiu hor'o?

— Prefer'e dir'u al mi, kial ili preĝ'as, kiam neniu vid'as ili'n?

Pentuer, rapid'e si'n orient'int'e, ir'is tie'n, de kie flug'is la kant'o'j. La princ'o trov'is ŝton'o'n, sur kiu oni pov'is si'n apog'i, kaj lac'a sid'iĝ'is. Li etend'is la man'o'j'n post la kap'o, si'n klin'is post'e'n kaj rigard'is la grand'eg'a'n vizaĝ'o'n de Sfinks'o.

Malgraŭ la for'est'o de la lum'o, oni vid'is klar'e la ne'hom'a'j'n trajt'o'j'n: la ombr'o al'don'is al ili karakter'o'n kaj viv'o'n. Ju pli long'e la princ'o rigard'is la vizaĝ'o'n, des pli klar'e li sent'is, ke li'a opini'o est'is antaŭ'juĝ'o kaj ke li'a mal'amik'ec'o est'is sen'baz'a.

Sur la vizaĝ'o de Sfinks'o est'is nenia kruel'ec'o, sed rezignaci'o. En ĝi'a rid'et'o est'is nenia sarkasm'o, sed melankoli'o. Ĝi ne mok'is la mizer'o'n kaj vant'ec'o'n de la hom'a viv'o, ĝi ne vid'is ili'n.

Ĝi'a'j okul'o'j, plen'a'j de esprim'o, rigard'is trans Nil'o'n, al land'o'j, kiu'j por la hom'a rigard'o kun'flu'as kun la horizont'o. Ĉu ĝi observ'is la mal'trankvil'ig'a'n kresk'o'n de la asiri'a regn'o? la nask'iĝ'o'n de Grek'uj'o? la trud'em'a'n kur'ad'o'n de Fenici'an'o'j? la est'ont'a'j'n okaz'o'j'n sur la bord'o'j de Jordan'o? Kiu diven'os? ...

La princ'o est'is cert'a pri unu, ke ĝi rigard'as, pens'as kaj atend'as io'n kun trankvil'a rid'et'o, ind'a de super'natur'a est'aĵ'o.

Ankaŭ ŝajn'is al li, ke kiam tiu io aper'os sur la horizont'o, Sfinks'o lev'iĝ'os kaj ir'os renkont'e al ĝi.

Kio ĝi est'os kaj kiam? ... Mister'o, kies grav'ec'o est'is klar'e desegn'it'a sur la etern'a vizaĝ'o. Sed tio dev'as okaz'i subit'e, ĉar Sfinks'o de jar'cent'o'j ne ferm'as la okul'o'j'n kaj rigard'as, ĉiam rigard'as...

Dum'e Pentuer trov'is la fenestr'o'n, tra kiu el la sub'ter'o flu'is la ĝem'a pastr'a kant'o:
Ĥor'o I. — Lev'iĝ'u, radi'ant'a kiel Izid'o, kiel lev'iĝ'as Sotis sur la firmament'o en la komenc'o de la sun'a jar'o.

Ĥor'o II. — La di'o Am'o'n - Ra est'is ĉe mi'a dekstr'a kaj mal'dekstr'a flank'o. Li mem met'is en mi'a'j'n man'o'j'n la reg'ad'o'n de la tut'a mond'o, help'ant'e mi'n fal'ig'i mi'a'j'n mal'amik'o'j'n.

Ĥor'o I. — Vi est'is ankoraŭ jun'a, vi port'is plekt'it'a'j'n har'o'j'n, sed en Egipt'o nenio far'iĝ'is sen vi'a ordon'o, neniam oni met'is la unu'a'n ŝton'o'n de konstru'aĵ'o sen vi'a ĉe'est'o.

Ĥor'o II. — Mi ven'is al Vi, estr'o de la di'o'j, grand'a di'o, sinjor'o de la sun'o. Tum promes'as al mi, ke aper'os la sun'o kaj ke mi est'os simil'a al ĝi, kaj Nil'o, ke mi ricev'os la tron'o'n de Oziris'o kaj posed'os ĝi'n por ĉiam.

Ĥor'o I. — Vi re'ven'is en pac'o, estim'at'a de la di'o'j, estr'o de du mond'o'j, Ra - Mer - amen - Ramses. Mi garanti'as al vi reg'ad'o'n etern'a'n, la reĝ'o'j proksim'iĝ'os al vi kaj honor'os vi'n.

Ĥor'o II. — Ho vi, vi Oziris'o Ramses, etern'e viv'ant'a fil'o de la ĉiel'o, nask'it'a de la di'in'o Nut. Ĉirkaŭ'u vi'n vi'a patr'in'o per la ĉiel'a mister'o kaj permes'u, ke vi far'iĝ'u di'o, ho vi, vi Oziris'o - Ramses. 2— Do la sankt'a sinjor'o jam mort'is! ...— dir'is al si Pentuer.

Li for'ir'is de la fenestr'o kaj proksim'iĝ'is al la lok'o, kie sid'is la kron'princ'o, dron'ant'a en rev'o'j.

La pastr'o ek'genu'is antaŭ li, fal'is sur la vizaĝ'o'n kaj ek'kri'is:
— Salut'o'n al vi, faraon'o, estr'o de la mond'o! ...

— Kio'n vi dir'as? ...— ek'kri'is la princ'o, salt'e lev'iĝ'ant'e.

— La Di'o Sol'a kaj Ĉio'pov'a verŝ'u sur vi'n saĝ'o'n kaj fort'o'n, kaj feliĉ'o'n sur vi'a'n popol'o'n...

— Lev'iĝ'u. Pentuer... Do mi... do mi...

Subit'e li pren'is la pastr'o'n je la brak'o kaj turn'is li'n al Sfinks'o.

— Ek'rigard'u ĝi'n— dir'is li.

Sed oni vid'is neniu'n ŝanĝ'o'n en la vizaĝ'o kaj en la figur'o de la kolos'o. Unu faraon'o trans'pas'is la lim'o'n de la etern'ec'o, ali'a lev'iĝ'is kiel la sun'o, sed la ŝton'a vizaĝ'o de la di'o aŭ monstr'o rest'is la sam'a. Sur la lip'o'j delikat'a rid'et'o por la ter'a'j potenc'o'j kaj glor'o, en la rigard'o atend'ad'o de io, kio dev'as okaz'i, sed oni ne sci'as kiam.

Baldaŭ re'ven'is la send'it'o'j de la river'o kun sci'ig'o, ke la ŝip'et'o'j est'os pret'a'j.

Pentuer en'ir'is inter la palm'o'j'n kaj ek'kri'is:
— Vek'iĝ'u! ... Vek'iĝ'u! ...

La vigl'a'j Azi'an'o'j tuj salt'e lev'iĝ'is kaj komenc'is brid'i la ĉeval'o'j'n. Lev'iĝ'is ankaŭ Tutmozis, terur'e osced'ant'e.

— Brr! ...— murmur'is li— kia mal'varm'o! ... Apenaŭ mi ek'dorm'is kaj jam mi pov'us rajd'i, eĉ ĝis la fin'o de la mond'o, se nur ne al Sod'a'j Lag'o'j. Brr! ... Mi jam forges'is la gust'o'n de la vin'o, kaj ŝajn'as al mi, ke mi'a'j'n man'o'j'n komenc'as kovr'i har'o'j, kiel ĉe ŝakal'o. Kaj ĝis la palac'o rest'is ankoraŭ du hor'o'j.

Feliĉ'a'j kamp'ar'an'o'j! ... La fripon'o'j dorm'as nun, ne sent'as bezon'o'n si'n ban'i, kaj ne ir'os al la labor'o, antaŭ ol la edz'in'o'j ne sat'nutr'os ili'n per horde'a sup'o. Kaj mi, grand'a sinjor'o dev'as kiel ŝtel'ist'o vag'i nokt'e en la dezert'o, sen unu sol'a gut'o da akv'o en la buŝ'o...

2 Tomb'a'j sur'skrib'o'j

La ĉeval'o'j est'is pret'a'j, Ramses sid'iĝ'is sur la si'a'n. Tiam Pentuer proksim'iĝ'is, pren'is la brid'o'n kaj konduk'is la ĉeval'o'n, pied'ir'ant'e.

— Kio? ...— demand'is la mir'ig'it'a Tutmozis.

Sed tuj li al'kur'is kaj pren'is la brid'o'n de la ĉeval'o de Ramses ĉe la ali'a flank'o. Kaj tiel ir'is ĉiu'j, silent'e, mir'ig'it'a'j per la kondut'o de la pastr'o, kaj sent'is, ke okaz'is io grav'a.

Post kelk'cent'o da paŝ'o'j fin'iĝ'is la dezert'o, kaj antaŭ la vojaĝ'ant'o'j si'n etend'is voj'o inter kamp'o'j.

— Sid'iĝ'u sur la ĉeval'o'j'n— dir'is Ramses— ni dev'as rapid'i.

— Li'a sankt'ec'o ordon'as sid'iĝ'i! — ek'kri'is Pentuer.

La ĉe'est'ant'o'j mut'iĝ'is de surpriz'o. Sed Tutmozis rapid'e re'konsci'iĝ'is kaj met'int'e la man'o'n sur la glav'o, ek'kri'is:
— Viv'u etern'e, ĉio'pov'a kaj favor'a ni'a estr'o, la faraon'o Ramses!

— Li viv'u etern'e! ...— kri'eg'is la Azi'an'o'j, sving'ant'e la arm'il'o'j'n.

— Mi dank'as al vi, fidel'a'j mi'a'j soldat'o'j— respond'is la sinjor'o.

Post moment'o la taĉment'o galop'is al la river'o.

FINO DE LA DUA VOLUMO www. omnibus. se/inko ISBN 91 - 7303 - 104 - 6 344