• Statistikoj
  • Fonto de la dokumento

    Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
    
    This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
    almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
    re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
    with this eBook or online at www.gutenberg.org
    
    
    Title: La Murdoj de Kadavrejo-Strato
           The Murders in the Rue Morgue
    
    Author: Edgar Allan Poe
    
    Translator: Edwin Grobe
    
    Release Date: May 6, 2006 [EBook #18326]
    
    Language: Esperanto
    
    Character set encoding: UTF-8
    
    *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
    Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
    Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
    
    KLASIK'A'J USON'A'J NOVEL'O'J
    EDGAR ALLAN PO'E
    (1809-1849)
    LA MURD'O'J DE KADAVR'EJ'O-STRAT'O
    Esperant'ig'is
    EDWIN GROBE
    1998
    El'don'ej'o-Arizon'a-Stel'o
    1620 North Sunset Driv'e
    Temp'e, Arizon'a 85281-1550
    Uson'o
    Edgar Allan Po'e
    "LA MURD'O'J DE KADAVR'EJ'O-STRAT'O"
    Unu'a El'don'o, Aŭgust'o, 1998
    Origin'a Angl'a'lingv'a Titol'o
    "THE MURDERS IN THE RU'E MORGUE"
    LA MURD'O'J DE KADAVR'EJ'O-STRAT'O

    La mens'a'j kvalit'o'j nom'iĝ'ant'a'j analiz'a'j nur mal'mult'e analiz'ebl'as en si. Ni taks'as ili'n ĉef'e laŭ ili'a'j efik'o'j. Ni sci'as pri ili, inter ali'a'j inform'aĵ'o'j, ke por posed'ant'o posed'ant'a ili'n preter'abund'e, ili est'as ĉiam font'o de la plej vigl'a ĝoj'o. Same kiel la fortik'ul'o fest'eg'as si'a'n fizik'a'n potenc'o'n, ĝu'ant'e tiu'j'n ekzerc'o'j'n kiu'j aktiv'ig'as si'a'j'n muskol'o'j'n, feliĉ'ig'as la analiz'ist'o'n tiu intelekt'a ag'ad'o kiu mal'implik'as. Li spert'as plezur'o'n plen'um'ant'e eĉ la plej bagatel'a'j'n task'o'j'n util'ig'ant'a'j'n lian talent'o'n. Li ŝat'as enigm'o'j'n, rebus'o'j'n, hieroglif'o'j'n, el'montr'ant'e en si'a solv'o de ĉiu, grad'o'n da sagac'ec'o kiu al la ordinar'a pri'konsci'o ŝajn'as preter'natur'a. Li'a'j rezult'o'j, efektiv'ig'it'e de la anim'o kaj esenc'o mem de metod'o, hav'as la tut'a'n aspekt'o'n, ver'dir'e, de intuici'o.

    La solv'o'kapabl'o'n mult'e vigl'ig'as ebl'e matematik'a stud'ad'o kaj precip'e tiu plej alt'a branĉ'o nom'iĝ'ant'a, mal'taŭg'e kaj, kvazaŭ superlativ'e, unu'nur'e pro si'a'j retro'ir'a'j funkci'o'j: analiz'o. Tamen kalkul'i ne est'as en si analiz'i. Ŝak'lud'ist'o, ekzempl'e, kalkul'as sed ne analiz'as. Sekv'as ke ŝak'lud'ad'o, rilat'e al si'a'j efik'o'j sur mens'a'n karakter'o'n, ege mis'kompren'iĝ'as. Mi ne verk'as trakt'at'o'n nun, sed simpl'e antaŭ'parol'as per hazard'e elekt'it'a'j percept'aĵ'o'j iom strang'a'n rakont'o'n. Tial mi el'profit'os la okaz'o'n deklar'ant'e ke la super'a'j'n potenc'o'j'n de la kontempl'em'a intelekt'o pli rigor'e kaj pli util'e labor'ig'as mal'pomp'a matĉ'o de dam'lud'o ol ĉiu'j komplik'a'j ŝak'lud'a'j frivol'aĵ'o'j.

    Ĉe ŝak'lud'o, kie la pec'o'j hav'as mal'sam'a'j'n kaj bizar'a'j'n mov'o'j'n, kun divers'a'j kaj ŝanĝ'ant'a'j valor'o'j, oni erar'e taks'as profund'a (kaj ne mal'kutim'a erar'o ĝi est'as) tio'n kio est'as nur kompleks'a. La atent'o ĉi-tie potenc'e al'vok'iĝ'as. Se ĝi mal'vigl'iĝ'as nur moment'et'o'n, preter'atent'aĵ'o okaz'as, kaj rezult'as vund'o aŭ mal'venk'o. Pro tio ke la ebl'a'j mov'o'j est'as ne nur mult'nombr'a'j sed ankaŭ en'volv'it'a'j, pli mult'nombr'iĝ'as la ebl'o'j ke okaz'u tia'j preter'atent'aĵ'o'j. Naŭ foj'o'j'n el dek est'as la plej koncentr'em'a kaj ne la plej akr'a'pens'a lud'ant'o kiu venk'as.

    Ĉe dam'lud'o tamen, kie la mov'o'j est'as unik'a'j kaj hav'as nur mal'mult'a'n mal'sam'ec'o'n, mal'mult'nombr'iĝ'as la ebl'o'j preter'atent'i kaj la atent'o'kapabl'o hav'as nur iom'a'n util'o'n. Tial, se iu ajn lud'ant'o pri'dispon'as avantaĝ'o'j'n, tiu'j'n li gajn'as per'e de super'a sagac'ec'o. Por iom konkret'ig'i la tem'o'n, ni imag'u dam'lud-matĉ'o'n en kiu rest'as nur kvar dam'o'j kaj kie, kompren'ebl'e, ni ne rajt'as atend'i preter'atent'aĵ'o'n. Mem'klar'e est'as ke ĉi-tie venk'o efektiv'iĝ'as (ni supoz'u la lud'ant'o'j'n egal'talent'a'j) nur per'e de bon'eg'e koncept'it'a mov'o rezult'ig'it'a per fort'a mens'o'labor'o. Mal'dispon'ant'e kutim'a'j'n rimed'o'j'n, la analiz'ist'o sin trans'ĵet'as en la spirit'o'n de si'a kontraŭ'star'ant'o, sin ident'ig'as kun tiu'last'a kaj tiu'manier'e ne mal'oft'e pri'konsci'as ek'rigard'e la unu'nur'a'j'n rimed'o'j'n (foj'e eĉ absurd'e facil'a'j'n) per kiu'j de'log'i en erar'o'n aŭ hast'ig'i en mis'kalkul'o'n.

    Jam de long'a temp'o oni konsci'as pri la fort'a influ'o kiu'n vist'o'lud'o al'port'as al la hom'a kalkul'pov'o. Hom'o'j hav'ant'a'j la plej alt'kvalit'a'n intelekt'o'n laŭ'raport'e distr'iĝ'as preter'mezur'e ĝin lud'ant'e dum ili sin sen'ig'as kontent'e je ŝak'lud'ad'o, taks'ant'e tiu'last'a'n frivol'a. Preter'dub'e, ekzist'as nenia sam'spec'aĵ'o pov'ant'a tiom fort'e labor'ig'i la analiz'kapabl'o'n.

    Pov'as est'i ke la plej bon'a ŝak'lud'ant'o de la tut'a Krist'an'land'ar'o est'as nur la plej bon'a ŝak'lud'ant'o. Sed kapabl'o pri vist'o'lud'ad'o ampleks'as kapabl'o'n sukcesi pri ĉiu'j tiu'j pli grav'a'j entrepren'o'j en kiu'j mens'o kontraŭ'batal'as mens'o'n.

    Kiam mi dir'as "kapabl'o" mi vol'dir'as tiu'n perfekt'a'n lud'lert'ec'o'n inkluziv'ant'a'n kompren'o'n pri ĉiu'j font'o'j el kiu'j laŭ'leĝ'a'j avantaĝ'o'j hav'ebl'as. Tiu'j est'as krom mult'nombr'a'j, ankaŭ mult'form'a'j kaj ripoz'as oft'e en pens'ad'kaŝ'ej'o'j nepr'e ne'ating'ebl'a'j al ordinar'a kompren'ad'o. Observ'i atent'e est'as memor'i klar'detal'e. Kaj ĝis tiu punkt'o koncentr'em'a ŝak'lud'ant'o pov'as bon'e sukcesi lud'ant'e vist'o'n ĉar la regul'o'j de Hojl'o (baz'it'a'j sur la nur'a meĥanism'o de la lud'o) est'as sufiĉ'e kaj ĝeneral'e kompren'ebl'a'j. Tial dispon'i pri re'ten'em'a memor'o kaj ag'i "laŭ'libr'e" est'as la nepr'a'j kvalit'o'j kiu'j konsist'ig'as, laŭ ĝeneral'a opini'ar'o, bon'a'n lud'ad'o'n.

    Sed est'as pri afer'o'j situ'ant'a'j ekster'lim'e de nur'a'j regul'o'j ke el'montr'iĝ'as la lert'ec'o de la analiz'ist'o. Li far'as, silent'e, ar'eg'o'n da observ'aĵ'o'j kaj indukt'o'j. Same ag'as, ebl'e, li'a'j kun'lud'ant'o'j, sed la diferenc'o en la ampleks'o de la akir'it'a'j inform'aĵ'o'j sid'as ne tiom en la valid'ec'o de la indukt'ad'o kiel en la kvalit'o de la observ'ad'o. La bezon'at'a sci'o est'as: kio'n observ'i? Ni'a lud'ant'o nepr'e nenie sin lim'ig'as. Al'don'e, kvankam la lud'o est'as la cel'objekt'o, li ne mal'konsent'as far'i indukt'o'j'n baz'it'a'j'n sur ekster'lud'e situ'ant'a'j indic'o'j. Li kontrol'as la mien'o'n de si'a partner'o, ĝin kompar'ant'e kun tiu de ĉiu kontraŭ'star'ant'o. Li konsider'as la manier'o'n en kiu ĉiu lud'ant'o aranĝ'as en'man'e la kart'o'j'n, oft'e kalkul'ant'e atut'o'n post atut'o, honor'aĵ'o'n post honor'aĵ'o, laŭ la rigard'o'j kiu'j'n la rigard'ant'o'j direkt'as sur ili'n. Li pri'atent'as ĉiu'n mien'ŝanĝ'o'n dum antaŭ'e'n'evolu'as la lud'ad'o, amas'ig'ant'e proviz'o'n da pens'material'o baz'it'a'n sur la diferenc'o'j de sent'o'signal'o'j: cert'ec'o, surpriz'o, triumf'o, ĉagren'o. Laŭ la manier'o en'man'ig'i pren'o'n li taks'as ĉu la en'man'ig'int'o kapabl'as sukces'ig'i ceter'a'n en la sam'a emblem'o. Li re'kon'as karton ruz'lud'it'a'n per la manier'o en kiu la kontraŭ'star'ant'o ĝin sur'tabl'e'n'ig'as. Hazard'a aŭ sen'atent'a vort'o; sen'intenc'a fal'ig'o aŭ renvers'o de kart'o kaj la kun'ir'ant'a anksi'ec'o aŭ sen'zorg'o de la klopod'o tio'n kaŝ'i; la komput'ad'o de la pren'o'j kun ili'a aranĝ'ord'o; embaras'o, hezit'ad'o, avid'ec'o aŭ tim'eg'o—ĉiu'j hav'ig'as al li'a ŝajn'e intuici'a percept'ad'o indic'o'j'n pri la ver'a afer'stat'o. Je la fin'o de la du-tri unu'a'j lud'rond'o'j li jam sci'posed'as la plen'a'n en'hav'aĵ'o'n de ĉiu lud'man'o kaj ek'de tiam antaŭ'e'n depon'as si'a'j'n kart'o'j'n kun nepr'e preciz'a intenc'ad'o kvazaŭ la ceter'a'j lud'ant'o'j jam ekster'e'n'turn'int'us si'a'j'n kart'avers'o'j'n.

    La analiz'kapabl'o'n ni ne konfuz'u kun simpl'a inĝeni'ec'o; ĉar, kvankam la analiz'ist'o laŭ'neces'e inĝeni'as, la inĝeni'ul'o oft'e mir'ind'e mal'kapabl'as analiz'i. La konstru- aŭ kombin'sci'pov'o, per'e de kiu la inĝeni'ec'o kutim'e evident'iĝ'as kaj al kiu la frenolog'o'j (erar'e, mi opini'as) atribu'is apart'a'n organ'o'n, supoz'ant'e ĝin est'i pra'kapabl'o, el'montr'iĝ'is tiel oft'e ĉe hom'o'j kies intelekt'o en ĉiu ali'a manier'o al'proksim'iĝ'is idiot'ec'o'n ke abund'e koment'as la kondiĉ'o'n aŭtor'o'j pri mor'o'j. Inter inĝeni'ec'o kaj analiz'kapabl'o ekzist'as efektiv'e ege pli grand'a diferenc'o ol tiu ekzist'ant'a inter fantazi'o kaj imag'o, kvankam en manier'o nepr'e analog'a. Okaz'as, ver'dir'e, ke inĝeni'ul'o'j est'as ĉiam fantazi'a'j dum aŭtent'a'j imag'em'ul'o'j ne pov'as iam est'i ali'a'j ol analiz'a'j.

    La sekv'ont'a rakont'o ŝajn'os al la leg'ant'o sen'dub'e spec'o de komentari'o pri tiu'j ĵus propon'it'a'j teori'o'j.

    Loĝ'ant'e en Pariz'o dum la printemp'o kaj part'o de la somer'o de 18...., mi ek'kon'at'iĝ'is tie kun iu S-ro C. Aŭgust'o Dupino. Tiu jun'a estim'at'o font'is el bon'eg'a, ver'dir'e eminent'a famili'o, sed, pro si'n'sekv'o da mal'kutim'a'j event'o'j, mal'supr'e'n'fal'is al tiel mal'riĉ'a viv'nivel'o ke la energi'o de li'a karakter'o venk'iĝ'is sub ĝi kaj li ĉes'is frekvent'i la mon'don aŭ entrepren'i re'konsist'ig'i si'a'j'n fortun'o'j'n. Pro la bon'vol'o de li'a'j kreditor'o'j ankoraŭ rest'is al li et'a er'o de li'a hered'aĵ'o, kaj, help'e de la en'spez'o'j de'ven'ant'a'j de ĝi, li sukces'is, per'e de rigor'a ekonomi'o, akir'i la baz'a'j'n bezon'aĵ'o'j'n de la viv'o sen devi okup'iĝ'i pri ties super'flu'aĵ'o'j. Libr'o'j, efektiv'e, far'iĝ'is li'a unu'nur'a luks'o kaj en Pariz'o tiu'j facil'e hav'ebl'as.

    Ni'a unu'a renkont'iĝ'o okaz'is ĉe mal'mult'kon'at'a bibliotek'o de Mont'o-Martir'o-Strat'o kie ni'a komun'a sort'o, postul'ant'e ke ni serĉ'u sam'moment'e la sam'a'n ege rar'a'n kaj ege mir'ind'a'n volum'o'n, ni'n pli'proksim'ig'is unu al la ali'a. Foj'e kaj re'foj'e, de'nov'e kaj re'de'nov'e, ni ek'kun'est'is. Mi ege interes'iĝ'is pri la mal'long'a famili'a histori'o kiu'n li rakont'is al mi kun ĉiu tiu mal'kaŝ'em'o kiu'n ĉiu Franc'o permes'as al si kiam tem'as pri la mem'o. Surpriz'is min ankaŭ la vast'a etend'iĝ'o de li'a leg'ad'spert'o kaj, antaŭ ĉio, mi sent'is ard'iĝ'i mi'a'n anim'o'n pro la sovaĝ'a avid'o kaj la vigl'a freŝ'ec'o de li'a imag'kapabl'o. Serĉ'ant'e en Pariz'o la cel'objekt'o'j'n kiu'j'n mi tiam dezir'is, mi opini'is ke la kompani'o de tia vir'o est'os por mi preter'valor'a trezor'o. Tiu'n opini'o'n mi mal'kaŝ'e sci'ig'is al li. Fin'fin'e ni aranĝ'is kun'loĝ'ad'o'n dum mi'a gast'ad'o en la urb'o. Pro tio ke mi'a mon'proviz'o est'is mal'pli lim'ig'it'a ol li'a, mi konsent'is lu'i kaj mebl'i, laŭ stil'o konven'a al la iom fantazi'a mal'ĝoj'o de ni'a komun'a karakter'o, temp'o'erod'it'a'n kaj grotesk'a'n dom'eg'o'n, de long'e dezert'an pro superstiĉ'o'j pri kiu'j ni ne enket'is, kaj fal'ant'a'n en kaduk'ec'o'n en apart'ig'it'a kaj ruin'ig'it'a part'o de Sankt'a-Ĝerman'o-Kvartal'o.

    Se la mond'o konsci'int'us pri la rutin'o de ni'a tiu'lok'a viv'ad'o, ĝi ni'n taks'int'us frenez'ul'o'j—kvankam, ebl'e, frenez'ul'o'j de sen'minac'a karakter'o. Ni'a izol'iĝ'o est'is nepr'a. Ni akcept'is nenia'j'n vizit'ant'o'j'n. Efektiv'e, la situ'ej'o'n de ni'a re'tir'iĝ'o mi zorg'e mal'sci'ig'is al mi'a'j antaŭ'a'j kun'labor'ant'o'j kaj jam de mult'a'j jar'o'j Dupino ĉes'is gast'i kaj gast'ig'i en Pariz'o. Ni ekzist'is en'tut'e inter ni mem.

    Mi'a amik'o ĝu'is strang'a'n fantazi'o'n (kiel ali'e mi nom'u ĝin?): apart'a'n amon al la nokt'o mem, por ties propr'a ec'o. Mi komenc'is part'o'pren'i tut'e bon'vol'e en tiu strang'aĵ'o same kiel en ĉiu'j ceter'a'j ti'aĵ'o'j li'a'j. Kun nepr'a sen'brid'ec'o mi konsent'is pri li'a'j kurioz'a'j kapric'o'j. Kiam ne plaĉ'is al la zibel'kolor'a di'in'o gast'i ĉe ni, ni fals'is ŝi'a'n ĉe'est'o'n. Je la unu'a maten'a tag'iĝ'lum'o ni ferm'is ĉiu'j'n masiv'a'j'n fenestr'o'ŝutr'o'j'n de ni'a mal'nov'a konstru'aĵ'o, lum'ig'is par'o'n da kandel'o'j kiu'j, fort'e parfum'it'e, el'ig'is nur la plej pal'aĉ'a'j'n kaj plej febl'a'j'n radi'o'j'n. Help'e de tiu'j ni aktiv'ig'is ni'a'j'n anim'o'j'n per'e de rev'ad'o—leg'ant'e, verk'ant'e, konversaci'ant'e—ĝis kiam la horloĝ'o ni'n inform'is pri la al'ven'o de aŭtent'a Mal'hel'o. Tiam ni el'ir'is la dom'o'n, cel'ant'e ekskurs'ad'i en la strat'o'j, brak'o-sub-brak'e, daŭr'e diskut'ant'e pri la dum'tag'a'j tem'o'j, aŭ promen'ant'e tie'n kaj ĉie'n ĝis mal'fru'a hor'o, serĉ'ant'e inter la diboĉ'a'j lum'o'j kaj ombr'o'j de la grand'a urb'o tiu'n sen'fin'o'n da mens'a ekscit'ad'o kiu'n pov'as hav'ig'i trankvil'a observ'ad'o.

    En tiu'j moment'o'j mi ne pov'is ne pri'konsci'i kaj pri'mir'i (kvankam li'a fer'til'a ide'ism'o jam pret'ig'is min ĝin supoz'i) apart'a'n analiz'kapabl'o'n ĉe Dupino. Ver'ŝajn'e ege plaĉ'is al li, se ne intenc'e ĝin el'montr'i, almenaŭ ĝin util'ig'i, kaj li ne hezit'is agnosk'i la plezur'o'n tiel sent'it'a'n. Li fanfaron'e dir'is al mi, kun mal'laŭt'a kluk'son'a rid'ad'o, ke la plej mult'a'j hom'o'j, kompar'e al li, port'as kvazaŭ'a'j'n fenestr'o'j'n en si'a'j brust'o'j kaj li kutim'e sub'ten'is tia'j'n deklar'aĵ'o'j'n prezent'ant'e sen'per'a'j'n kaj ege surpriz'a'j'n pruv'o'j'n pri li'a intim'a kon'o pri la mi'a. Li'a manier'o en tia'j moment'o'j est'is frigid'a kaj abstrakt'a. Li'a'j okul'o'j sen'sign'iĝ'is. Li'a voĉ'o, kutim'e riĉ'tenor'a, iom sopran'iĝ'is preskaŭ ĝis impertinent'ec'o, konserv'ant'e tamen si'a'n ĉiam'a'n zorg'a'n kaj nepr'e klar'a'n el'parol'manier'o'n. Observ'ant'e lin spert'i tiu'j'n humor'o'j'n, mi oft'e medit'is pri la mal'nov'a filozofi'o de la Du-Part'a Anim'o kaj distr'is min imag'ant'e du'obl'a'n Dupinon: la kre'iv'a'n kaj la solv'a'n.

    Oni ne supoz'u, laŭ tio kio'n mi ĵus dir'is, ke mi rakont'as mister'o'n aŭ verk'as roman'o'n. Tio kio'n mi pri'skrib'is ĉe la Franc'o est'is nur la rezult'o de ekscit'it'a, aŭ ebl'e mal'san'ig'it'a, intelekt'o. Sed pri la karakter'o de li'a'j dir'aĵ'o'j en la koncern'a'j temp'o'j, ekzempl'o pli bon'e kompren'ig'os la afer'o'n.

    Ni promen'ad'is iu'n nokt'o'n laŭ long'a mal'pur'a strat'o proksim'e al Reĝ'a-Palac'o. Okup'iĝ'ant'e ambaŭ'flank'e, ŝajn'e, pri apart'a medit'ad'o, dum almenaŭ dek kvin minut'o'j nek li nek mi el'dir'is unu'nur'a'n silab'o'n. Subit'e Dupino inter'romp'is la silent'o'n per ĉi-tiu'j vort'o'j.

    "Li est'as ege mal'alt'a ul'o, mi dir'u la veron, kaj pli bon'e taŭg'us al Variete'o-Teatr'o."

    "Tio'n ni ne pri'dub'u," mi respond'is aŭtomat'e kaj ne konsci'ant'e unu'a'moment'e (tiom mi pri'atent'is nur mi'a'n propr'a'n medit'ad'o'n) pri la ekster'ordinar'a manier'o en kiu la parol'int'o eĥ'ad'is mi'a'j'n propr'a'j'n pens'ad'o'j'n. En la sekv'int'a moment'o mi'a mens'o re'ven'is al la nun'a temp'o kaj mi'a mir'o ek'profund'is.

    "Dupino," mi dir'is serioz'e, "tio preter'ir'as mi'a'n kompren'o'n. Mi ne hezit'as agnosk'i mi'a'n mir'o'n kaj apenaŭ sci'pov'as kred'i mi'a'j'n sens'o'j'n. Kiel ebl'as ke vi sci'is ke mi pens'is pri...?" Ĉi-tie mi paŭz'is, dezir'ant'e ek'cert'i preter'dub'e ĉu li ver'e sci'as pri kiu mi pens'is.

    "...pri Ĉantijo," li dir'is. "Kial vi paŭz'as? Vi opini'ad'is silent'e ke li'a mal'grand'a figur'o lin mal'taŭg'ig'as por tragedi'o."

    La tem'o est'is preciz'e tiu kiu'n mi ĵus pri'medit'ad'is. Ĉantijo est'is antaŭ'a ŝu'flik'ist'o de Sankt'a-Deniso-Strat'o kiu, fervor'iĝ'int'e pri la scen'ej'o, entrepren'is lud'i la rol'o'n de Kserks'o en la sam'titol'a tragedi'o de Krebijono kaj sin ege mal'favor'e kritik'ig'is pri si'a labor'o.

    "Dir'u al mi, nom'e de Ĉiel'o," mi deklar'is, "la metod'o'n—se tem'as pri metod'o—per kiu vi sukces'is sci'penetr'i mi'a'n anim'o'n pri tiu afer'o." Efektiv'e, mi eĉ pli mult'e surpriz'iĝ'is ol mi bon'vol'is agnosk'i.

    "Est'is la frukt'o'vend'ist'o," respond'is mi'a amik'o, "kiu instig'is vin konklud'i ke la pland'um'ripar'ist'o ne sufiĉ'e alt'as por lud'rol'i kiel Kserks'o aŭ ali'a'j sam'spec'a'j hom'o'j."

    "La frukt'o'vend'ist'o! Vi mir'frap'as min! Mi kon'as nenia'n ajn frukt'o'vend'ist'o'n!"

    "La vir'o kontraŭ'kur'int'a vin kiam ni en'ir'is la strat'o'n—pov'as est'i, antaŭ dek kvin minut'o'j."

    Nun mi memor'is ke, efektiv'e, frukt'o'vend'ist'o, port'ant'e sur'kap'e grand'a'n korb'o'n da pom'o'j, preskaŭ ter'e'n'fal'ig'is min hazard'e, dum ni el'pas'is C.....-Strat'o'n en la voj'o'n kie ni nun star'is. Tamen mi nepr'e ne kompren'is kiu rilat'o kun'lig'is tio'n kaj Ĉantijon.

    Dupino est'as neniel ĉarlatan'o. "Mi klar'ig'u," li dir'is, "kaj, por ke vi kompren'u klar'e ĉio'n, ni unu'e re'sekv'u la itiner'o'n de vi'a'j medit'ad'o'j ek'de la moment'o en kiu mi parol'is al vi ĝis tiu de la renkont'iĝ'o kun la koncern'a frukt'o'vend'ist'o. La pli grand'a'j er'o'j de la ĉen'o est'iĝ'as tial: Ĉantijo, Orion'o, D-ro Nikol'o, Epikur'o, stereotomi'o, la pavim'ŝton'o'j, la frukt'o'vend'ist'o."

    Est'as mal'mult'a'j hom'o'j kiu'j en laŭ'hazard'a viv'moment'o ne elekt'is distr'iĝ'i re'memor'ant'e la pens'ad'itiner'o'n ili'n konduk'int'a'n al apart'a'j opini'o'j. La entrepren'o oft'e plen'as je interes'o. Tiu kiu unu'a'n foj'o'n entrepren'as la task'o'n mir'eg'as pri la ŝajn'e sen'lim'a'j distanc'o kaj sen'koher'o apart'ig'ant'a'j la komenc- kaj la fin'punkt'o'j'n. Kiel grand'a tial est'is sen'dub'e mi'a mir'eg'o kiam mi aŭd'is la Franc'o'n anonc'i la ĵus'a'n inform'o'n dum mi ne sci'pov'is mal'agnosk'i ties veron. Li daŭr'ig'is:

    "Ni parol'is pri ĉeval'o'j, se mi bon'e memor'as, ĵus antaŭ ol el'ir'i C.....-Strat'o'n. Tio est'is la last'a tem'o kiu'n ni pri'diskut'is. Dum ni trans'ir'is en la nun'a'n strat'o'n, frukt'o'vend'ist'o, port'ant'e sur'kap'e grand'a'n korb'o'n, rapid'e preter'pas'ant'e ni'n tanĝ'a'mov'e, flank'e'n'ŝov'is vin sur amas'o'n da pavim'ŝton'o'j tie kun'ig'it'a'j kie oni ripar'as la ir'voj'o'n. Vi sur'paŝ'is unu el la mal'fiks'a'j ŝton'o'j, stumbl'et'is, iom tro streĉ'is maleol'o'n, ek'est'ig'is ĝen'it'a'n aŭ paŭt'a'n mien'o'n, murmur'et'is kelk'a'j'n vort'o'j'n, turn'iĝ'is por rigard'i la amas'o'n, tiam antaŭ'e'n'ir'is silent'e. Mi ne atent'is apart'a'cel'e vi'a'n kondut'o'n, sed last'a'temp'e observ'ad'o far'iĝ'is por mi spec'o de nepr'aĵ'o."

    "Vi fiks'rigard'is la grund'o'n, kontrol'ant'e kun ir'it'iĝ'em'a aspekt'o la tru'o'j'n kaj sulk'o'j'n de la pavim'ent'o (tiel mi konsci'is ke vi ankoraŭ pri'pens'is la ŝton'o'j'n) ĝis kiam ni ating'is la voj'et'o'n nom'iĝ'ant'a'n "Lamartino", kiu'n, eksperiment'cel'e, oni pav'is per super'kuŝ'ig'it'a'j kaj nit'it'a'j blok'o'j. Ĉi-tie vi'a mien'o hel'iĝ'is kaj, vid'ant'e mov'iĝ'i vi'a'j'n lip'o'j'n, mi ne rajt'is dub'i ke vi murmur'is la vort'o'n "stereotomi'o", termin'o'n kiu'n oni pompe atribu'as al tiu spec'o de pavim'ent'o. Mi sci'is ke vi ne sukces'us dir'i al vi "stereotomi'o" sen ek'pens'i pri atom'et'o'j kaj rezult'e pri la teori'o'j de Epikur'o kaj, pro tio ke kiam antaŭ'ne'long'e ni pri'diskut'is tiu'n tem'o'n mi menci'is al vi kiel mal'kutim'e, tamen kiel sen'rimark'e, la svag'a'j'n diven'o'j'n de tiu eminent'a Helen'o konfirm'is ni'a last'a'temp'a nebuloz'a kosmogoni'o, mi opini'is ke vi ne pov'us evit'i supr'e'n'direkt'i la rigard'o'n ĝis la grand'a nebuloz'o en Orion'o kaj mi nepr'e atend'is ke vi tiel kondut'u. Efektiv'e, vi jes ja supr'e'n'rigard'is kaj nun mi cert'is est'i sekv'int'a ĝust'e vi'a'n pens'ad'voj'o'n."

    "Tamen en tiu akr'a riproĉ'ad'o aper'int'a kontraŭ Ĉantijo en la hieraŭ'a Muze'o, la satir'ist'o, alud'ant'e tiel hont'ind'e la nom'ŝanĝ'o'n efektiv'ig'it'a'n de la ŝu'flik'ist'o kiam tiu sur'met'is la kotorn'o'n, cit'is Latin'lingv'a'n lini'o'n pri kiu ni oft'e konversaci'is. Mi vol'as dir'i la lini'o'n: Perdidit antiquum liter'a primum sonum (La antikv'an son'o'n detru'as la unu'a liter'o.). Mi jam dir'is al vi antaŭ'e ke la cit'aĵ'o alud'as Orion'o'n, vort'o kiu pra'e liter'um'iĝ'is Uriono, kaj pro iu'j ec'o'j hav'ant'a'j rilat'o'j'n kun tiu klar'ig'o, mi konsci'is ke ĝin vi ne pov'int'us forges'i. Klar'e est'is, tial, ke sen'mank'e vi kun'lig'us la ide'o'n pri Orion'o kaj tiu'n pri Ĉantijo. Ke vi jes ja kun'lig'is ili'n mi konsci'is vid'int'e la karakter'o'n de la rid'et'o trans'pas'int'a vi'a'j'n lip'o'j'n. Vi pens'is pri la ofer'buĉ'o de la kompat'ind'a ŝu'flik'ist'o. Ĝis tiam vi antaŭ'e'n'klin'iĝ'is pied'paŝ'ant'e. Nun tamen mi vid'is vin vertikal'iĝ'i plen'alt'ec'e'n. Mi cert'is tiam ke vi medit'ad'is pri la mal'alt'a person'o de Ĉantijo. Tiu'moment'e mi inter'romp'is vi'a'n medit'ad'o'n por rimark'ig'i ke pro tio ke li est'as ver'fakt'e ege mal'grand'a ul'o, tiu Ĉantijo, li hav'us pli bon'a'j'n ŝanc'o'j'n sukcesi ĉe Variete'o-Teatr'o."

    Ne long'e post tio, ni tra'leg'is vesper'a'n numer'o'n de Tribunal'a Gazet'o kiam la sekv'ont'a'j lini'o'j kapt'is ni'a'n atent'o'n.

    EKSTER'ORDINAR'A'J MURD'O'J. Hodiaŭ'maten'e, ĉirkaŭ la tri'a hor'o, vek'is la dorm'ant'a'j'n loĝ'ant'o'j'n de Sankt'a-Roĥo-Kvartal'o si'n'sekv'o da terur'a'j ŝir'kri'o'j font'int'a'j ver'ŝajn'e el la kvar'a etaĝ'o de dom'o de Kadavr'ej'o-Strat'o, aparten'ant'a laŭ la ĝeneral'a sci'o ekskluziv'e al iu S-rin'o Lespanajo kaj ŝi'a fil'in'o Fraŭl'in'o Kamijo Lespanajo. Post iom'a prokrast'o, okaz'ig'it'a per sen'sukces'a klopod'o sin en'las'ig'i en la kutim'a manier'o, oni romp'is la ĉef'pord'o'n per lev'stang'o kaj ok-dek najbar'o'j en'ir'is, en la kompani'o de du ĝendarm'o'j. En tiu moment'o la kri'o'j jam ĉes'is sed, dum la vizit'ant'ar'o supr'e'n'rapid'iĝ'is laŭ la unu'a ŝtup'ar'o, du krud'a'j voĉ'o'j, aŭ eĉ pli, aŭd'iĝ'is koler'e disput'ant'e ver'ŝajn'e en la super'a nivel'o de la dom'o. Kiam la en'ir'int'o'j ating'is la du'a'n etaĝ'o'n ankaŭ tiu'j disput'bru'o'j jam silent'is kaj ĉio rest'is en nepr'a sen'son'o. La kontrol'ant'ar'o dis'kun'iĝ'is divers'direkt'e'n, hast'ant'e de ĉambr'o al ĉambr'o. Al'ven'int'e grand'a'n mal'antaŭ'flank'a'n ĉambr'o'n de la kvar'a etaĝ'o (post mal'ferm'i per'fort'e la pord'o'n kies ŝlos'il'o trov'iĝ'is en la intern'a ŝlos'il'tru'o), la enket'ant'o'j ek'vid'is spektakl'o'n pli mir'ig'a'n ol tim'ig'a'n.
    Grand'a ĥaos'o mal'bel'ig'is la apartament'o'n: romp'it'a'j kaj flank'e'n'ĵet'it'a'j mebl'o'j kuŝ'is dis'e ĉirkaŭ la tut'a ĉambr'o. Est'is nur unu lit'kadr'o sed de sur tiu oni for'met'is la lit'o'n kaj ĝin ĵet'is en la mezon de la ĉambr'o. Sur seĝ'o kuŝ'is raz'il'o, ŝmir'it'e je sang'o. Sur la fajr'ej'o vid'iĝ'is du-tri long'a'j dik'a'j bukl'o'j da griz'a hom'har'ar'o, ankaŭ tremp'et'it'e je sang'o, kaj ver'ŝajn'e for'tir'it'e ek'de la radik'o'j. Sur la plank'o trov'iĝ'is kvar Napoleon-mon'er'o'j, topaz'a orel'ring'o, tri grand'a'j arĝent'a'j kuler'o'j, tri pli mal'grand'a'j kuler'o'j de Alĝer'a fals'arĝent'o kaj du sak'o'j en'hav'ant'a'j preskaŭ kvar mil or'frank'o'j'n. La tir'kest'o'j de iu ŝrank'o, star'ant'a en unu angul'o, est'is mal'ferm'it'a'j kaj ver'ŝajn'e dis'rab'it'a'j, kvankam ankoraŭ rest'is en ili mult'a'j objekt'o'j. Mal'grand'a fer'a mon'ŝrank'o mal'kovr'iĝ'is sub la lit'o (ne sub la lit'kadr'o). Ĝi est'is mal'ferm'it'a kaj la ŝlos'il'o star'is ankoraŭ en la pord'o. Ĝi en'hav'is nur kelk'a'j'n mal'nov'a'j'n leter'o'j'n kaj ceter'a'j'n sen'valor'a'j'n dokument'aĵ'o'j'n.
    Pri S-rin'o Lespanajo nenia'j spur'o'j vid'iĝ'is ĉi-tie. Sed mal'kutim'a kvant'o da fulg'o trov'iĝ'is en la fajr'ej'o pro kio oni kontrol'is la kamen'tub'o'n kaj el ĝi for'tren'is (horor'a rakont'end'aĵ'o!) la kadavr'o'n de la fil'in'o, renvers'it'a'n kaj supr'e'n'ŝov'it'a'n iom'a'n distanc'o'n en la mal'larĝ'a'n mal'ferm'aĵ'o'n. La korp'o ege varm'is. Ĝin kontrol'ant'e, oni rimark'is mult'a'j'n ekskori'aĵ'o'j'n sen'dub'e okaz'ig'it'a'j'n pro la per'fort'o per kiu ĝi en'ŝov'iĝ'is kaj el'tir'iĝ'is. La vizaĝ'o el'montr'is mult'a'j'n sever'a'j'n grat'aĵ'o'j'n kaj la gorĝ'o mal'hel'a'j'n ekimoz'o'j'n kaj profund'a'j'n ung'o'noĉ'o'j'n kvazaŭ la viktim'o mort'int'us pro strangol'ad'o.
    Post komplet'a enket'o pri ĉiu er'o de la dom'o kaj sen mal'kovr'i ceter'a'j'n indic'o'j'n, la kontrol'ant'ar'o antaŭ'e'n'ir'is en mal'grand'a'n pavim'it'a'n kort'o'n situ'ant'a'n mal'antaŭ la dom'o kaj tie kuŝ'is la kadavr'o de la mal'jun'ul'in'o. Ŝi'a gorĝ'o est'is tiel nepr'e tra'tranĉ'it'a ke kiam oni entrepren'is lev'i la korp'o'n, ties kap'o for'fal'is. Kaj korp'o kaj kap'o est'is horor'e mutil'it'a'j, precip'e la korp'o kiu neniel simil'is hom'a'n est'aĵ'o'n.
    Pri tiu tim'ig'a mister'o ĝis nun ekzist'as, laŭ ni'a kompren'o, neni'eg'a indic'o.

    La sekv'int'tag'a ĵurnal'o raport'is tiu'j'n al'don'a'j'n detal'o'j'n:

    LA TRAGEDI'O DE KADAVR'EJ'O-STRAT'O. Mult'a'j'n hom'o'j'n oni jam intervju'is rilat'e al tiu ege ekster'ordinar'a kaj tim'ig'a afer'o, [la vort'o afer'o ankoraŭ ne hav'as en Franci'o tiu'n humur'a'n signif'o'n kiu'n ĝi hav'as ĉe ni] sed okaz'is ĝis nun nepr'e nenio pov'ant'a ĝin klar'ig'i. Ni cit'as ĉi-post'e ĉiu'j'n material'a'j'n inform'aĵ'o'j'n kun'ig'it'a'j'n.
    PAŬL'IN'O DUBURGO, lav'ist'in'o, depozici'as ke ŝi kon'as ambaŭ mort'int'o'j'n jam de tri jar'o'j, lav'int'e vest'aĵ'o'j'n por ili dum tiu period'o. La mal'jun'ul'in'o kaj la fil'in'o ĝu'is bon'a'j'n rilat'o'j'n inter si, est'is tre am'em'a'j unu pri la ali'a. Ili pag'is bon'salajr'e ŝi'a'n labor'o'n. Hav'is nenia'j'n inform'o'j'n pri viv'manier'o nek en'spez'kvant'o de ili. Kred'as ke S-rin'o L. sort'o'diven'is por gajn'i viv'mon'o'n. Laŭ'oni'dir'e hav'is ŝpar'kont'o'n. Neniam renkont'is ali'a'j'n hom'o'j'n en la dom'o kiam kolekt'is aŭ liver'is vest'aĵ'o'j'n. Cert'as ke ili dung'is nenia'n serv'ant'o'n. Ver'ŝajn'e est'is nenia'j mebl'o'j en la tut'a konstru'aĵ'o krom kvar'a'etaĝ'e.
    PETR'O MOROO, tabak'ist'o, depozici'as ke li kutim'is vend'i et'a'j'n kvant'o'j'n da fum'tabak'o kaj snuf'tabak'o al S-rin'o Lespanajo dum preskaŭ kvar jar'o'j. Nask'iĝ'is en la najbar'ej'o kaj de ĉiam loĝ'as tie. La dom'o'n en kiu trov'iĝ'is la kadavr'o'j la mort'int'o kaj ŝi'a fil'in'o en'loĝ'is dum pli ol ses jar'o'j. Antaŭ'e en'loĝ'is ĝin juvel'ist'o kiu vic'lu'ig'is la super'a'j'n ĉambr'o'j'n al divers'ul'o'j. La dom'o aparten'is al S-rin'o L. Ŝi mal'kontent'iĝ'is pri la difekt'aĵ'o'j kiu'j'n la lu'ant'o est'ig'is al la propriet'aĵ'o kaj trans'loĝ'iĝ'is tie'n ŝi mem, mal'konsent'ant'e lu'ig'i iu'n ajn part'o'n. La mal'jun'ul'in'o est'is infan'kondut'a. La atest'int'o vid'is la fil'in'o'n ebl'e kvin-ses foj'o'j'n dum la ses jar'o'j. La par'o est'ig'is ege izol'it'a'n viv'ad'o'n, laŭ'raport'e dispon'is mon'o'n. Aŭd'is najbar'o'j'n dir'i ke S-rin'o L. sort'o'diven'as—tamen ne kred'as tio'n. Neniam vid'is en'ir'i la dom'o'n iu'n ajn krom la mal'jun'ul'in'o kaj ŝi'a fil'in'o, la pord'ist'o unu-du foj'o'j'n, kaj kurac'ist'o ok-dek foj'o'j'n.
    Mult'a'j ceter'a'j hom'o'j, najbar'o'j, atest'is sam'detal'e. Ili menci'is neniu'n kiel oft'a'n vizit'int'o'n de la dom'o. Oni ne sci'is ĉu S-rin'o L. kaj ŝi'a fil'in'o hav'as viv'ant'a'j'n parenc'o'j'n. La ŝutr'o'j de la sur'strat'a'j fenestr'o'j nur mal'oft'e mal'ferm'iĝ'is. Tiu'j de la mal'antaŭ'a dom'flank'o est'is ĉiam ferm'it'a'j, krom tiu'j de la grand'a mal'antaŭ'ĉambr'o de la kvar'a etaĝ'o. La dom'o est'as bon'stat'a konstru'aĵ'o—ne tre mal'nov'a.
    ISIDORO MUS'ET'O, ĝendarm'o, depozici'as ke, vok'it'e al la dom'o ĉirkaŭ la tri'a de la maten'o, li trov'is du'dek-tri'dek hom'o'j'n star'ant'a'j'n antaŭ la pord'eg'o, streb'ant'a'j'n en'ir'i. Mal'ferm'is ĝin per'fort'e temp'o'fin'e, per bajonet'o, ne per lev'stang'o. Spert'is nur mal'mult'e da ĝen'o ĝin mal'ferm'ant'e pro tio ke ĝi est'is du'obl'a aŭ fald'pord'eg'o, rigl'it'a nek supr'aĵ'e nek mal'supr'aĵ'e. La kri'aĉ'o'j daŭr'e aŭd'iĝ'is ĝis la per'fort'a mal'ferm'iĝ'o de la pord'eg'o—tiam subit'e ĉes'is. Ili aŭd'iĝ'is ŝajn'e kiel kri'aĉ'o'j de hom'o/hom'o'j spert'ant'a/spert'ant'a'j grand'a'n dolor'eg'o'n. Est'is laŭt'a'j kaj long'daŭr'a'j, ne mal'long'a'j kaj rapid'a'j. Depozici'int'o mal'ferm'is la supr'e'n'ir'ant'a'n voj'o'n laŭ la ŝtup'ar'o. Ating'int'e la unu'a'n etaĝ'o'n, aŭd'is du voĉ'o'j'n kverel'ant'a'j'n laŭt'e kaj koler'e. Raŭk'a est'is la unu'a; ege pli strid'a, kaj strang'a, la ali'a. Sci'pov'is kompren'i kelk'a'j'n vort'o'j'n el'dir'at'a'j'n de la unu'a voĉ'o, voĉ'o de Franc'o. Cert'is ke ne est'is voĉ'o de vir'in'o. Sukces'is re'kon'i la vort'o'j'n sacré kaj diabl'e. La strid'a voĉ'o est'is tiu de fremd'a'land'an'o. Ne cert'is ĉu ĝi est'is vir'a aŭ in'a voĉ'o. Ne sukces'is mal'ĉifr'i la el'dir'it'aĵ'o'n sed opini'is ke tem'is pri la Hispan'a lingv'o. La stat'o'n de la ĉambr'o kaj tiu'n de la kadavr'o'j la depozici'int'o pri'skrib'is same kiel ni pri'skrib'is hieraŭ.
    HENRIK'O DUVALO, najbar'o kaj fak'a arĝent'ist'o, depozici'as est'i membr'int'a en la ensembl'o unu'e en'ir'int'a la dom'o'n. Konfirm'as ĝeneral'detal'e la depozici'o'n de Mus'et'o. Tuj post kiam ili per'fort'is la en'ir'pord'o'n, ili re'ferm'is ĝin por eksklud'i la hom'amas'o'n tre rapid'e kun'iĝ'int'a'n malgraŭ la mal'fru'o de la hor'o. La strid'a voĉ'o, laŭ tiu depozici'int'o, est'is tiu de Ital'o. Cert'is ke ne est'is tiu de Franc'o. Ne cert'is ĉu ĝi est'is vir'voĉ'o. Est'is ebl'e vir'in'voĉ'o. Ne kon'is la Ital'a'n lingv'o'n. Ne sci'pov'is re'kon'i apart'a'j'n vort'o'j'n, tamen konvink'iĝ'is pro la intonaci'o ke la parol'int'o est'is Ital'o. Kon'is S-rin'o'n L. kaj ŝi'a'n fil'in'o'n. Tre oft'e inter'parol'is kun ambaŭ. Cert'is ke la strid'a voĉ'o est'is tiu nek de la patr'in'o nek de la fil'in'o.
    ..... ODENHEJMERO, restoraci'ist'o. Tiu atest'int'o mem'vol'e propon'is si'a'n atest'o'n. Ne sci'pov'ant'e la Franc'a'n, intervju'iĝ'is per'e de interpret'ist'o. De'nask'a Amsterdamano. Preter'pas'is la dom'o'n en la temp'o kiam okaz'is la ŝir'kri'eg'o'j. Ili daŭr'is plur'a'j'n minut'o'j'n—ebl'e dek. Ili est'is long'daŭr'a'j kaj laŭt'a'j—tre horor'a'j kaj mal'trankvil'ig'a'j. Nombr'iĝ'is inter tiu'j en'ir'int'a'j la dom'o'n. Konfirm'is la antaŭ'a'j'n atest'aĵ'o'j'n pri ĉiu'j detal'o'j krom unu. Cert'is ke la strid'a voĉ'o est'is tiu de vir'o—tiu de Franc'o. Ne sukces'is re'kon'i la el'dir'it'a'j'n vort'o'j'n. Ili est'is laŭt'a'j kaj rapid'a'j—mal'konstant'a'j—el'dir'it'a'j ver'ŝajn'e ne nur pro tim'o sed ankaŭ pro koler'o. La voĉ'o est'is raŭk'a—ne tiel strid'a kiel raŭk'a. Ne rajt'is nom'i ĝin strid'a voĉ'o. La raŭk'a voĉ'o dir'is ripet'e 'sacré,' 'diabl'e' kaj unu foj'o'n 'mon Dieu.'
    JULI'O MINJODO, bank'ist'o de Firma'o-Minjodo-kaj-Fil'o, Deloreno-Strat'o. Est'as la patr'o. S-rin'o Lespanajo hav'is bien'o'n. Mal'ferm'is kont'o'n ĉe li'a bank'o en la printemp'o de la jar'o .... (ok jar'o'j'n antaŭ'e). Las'is oft'e et'kvant'a'j'n depon'aĵ'o'j'n ĉe li. El'tir'is nenio'n ĝis tri tag'o'j'n antaŭ si'a mort'o kiam propr'a'person'e ŝi for'pren'is 4.000 frank'o'j'n. Tiu'n sum'o'n la bank'o pag'is or'mon'er'e kaj bank'a komiz'o ŝi'n akompan'is hejm'e'n kun la mon'o.
    ADOLF'O LEBONO, komiz'o ĉe Minjodo-kaj-Fil'o, depozici'as ke en la koncern'a tag'o, ĉirkaŭ tag'mez'o, li akompan'is S-rin'o'n Lespanajon al ŝi'a loĝ'ej'o kun la 4.000 frank'o'j depon'it'a'j en du sak'o'j. Kiam la pord'o mal'ferm'iĝ'is, Fraŭl'in'o L. aper'is kaj for'pren'is el li'a'j man'o'j unu el la du sak'o'j dum la mal'jun'ul'in'o liber'ig'is la ali'a'n. Tiam li riverenc'is kaj for'ir'is. Vid'is neniu'n en la strat'o en tiu temp'o. Mal'ĉef'strat'o ĝi est'is—tre sol'ec'a.
    GILJOMO BIRD'O, tajlor'o, depozici'as est'i membr'int'a en la ensembl'o en'ir'int'a la dom'o'n. Est'as Angl'o. Loĝ'as en Pariz'o nur de du jar'o'j. Est'is unu el la unu'a'j supr'e'n'ir'int'a'j laŭ'ŝtup'ar'e. Aŭd'is la voĉ'o'j'n en kverel'ad'o. La raŭk'a voĉ'o est'is tiu de Franc'o. Re'kon'is plur'a'j'n vort'o'j'n sed ne pov'as ĉiu'j'n re'memor'i nun. Aŭd'is klar'e 'sacré' kaj 'mon Dieu.' Est'iĝ'is en tiu moment'o son'o kred'ig'ant'e ke plur'a'j person'o'j inter'lukt'as—grat'son'o, skrap'paŝ'son'o. La strid'a voĉ'o est'is ege laŭt'a, pli laŭt'a ol la raŭk'a voĉ'o. Cert'as ke ne est'is voĉ'o de Angl'o. Son'is kiel voĉ'o de German'o. Ebl'as ke est'is in'a voĉ'o. Ne kompren'as la German'a'n.
    Kvar el la supr'e'nom'it'a'j atest'int'o'j, re'vok'it'e, depozici'is ke kiam la enket'int'ar'o ating'is la ĉambr'o'n en kiu trov'iĝ'is la kadavr'o de Fraŭl'in'o L., la pord'o est'is ŝlos'it'a intern'a'flank'e. Ĉio nepr'e silent'is, nenia'j ĝem'o'j nek bru'o'j de iu ajn spec'o. Per'fort'int'e la pord'o'n, ili vid'is neniu'n. La fenestr'o'j, kaj de la mal'antaŭ'a kaj de la antaŭ'a ĉambr'o'j, est'is ferm'it'a'j kaj solid'e fiks'it'a'j de intern'e. Pord'o kun'lig'ant'a la du ĉambr'o'j'n est'is ferm'it'a sed ne ŝlos'it'a. La pord'o kun'lig'ant'a la antaŭ'a'n ĉambr'o'n kaj la koridor'o'n est'is ŝlos'it'a kaj la ŝlos'il'o situ'is intern'a'flank'e. Mal'grand'a ĉambr'o situ'ant'a kvar'a'etaĝ'e en la antaŭ'a part'o de la konstru'aĵ'o, ĉe la komenc'o de la koridor'o, est'is mal'ferm'it'a kaj ties pord'o du'on'apert'a. Tiu ĉambr'o plen'eg'is je mal'nov'a'j lit'o'j, skatol'o'j, kaj tiel plu. Oni for'port'is kaj zorg'e kontrol'is tiu'j'n. Nepr'e ĉiu'n col'o'n de ĉiu er'o de la dom'o oni zorg'e kontrol'is. Per tiu'cel'a'j bros'o'j oni kontrol'esplor'is la tut'a'n long'o'n de la kamen'tub'o'j. La dom'o dispon'is kvar etaĝ'o'j'n kaj mansard'o'j'n. Sur'tegment'a klap'pord'o est'is zorg'e ferm'it'a per najl'o'j—ver'ŝajn'e rest'ant'e tia jam de mult'a'j jar'o'j. La temp'o'daŭr'o'n okaz'int'a'n inter la ek'aŭd'o de la kverel'ant'a'j voĉ'o'j kaj la per'fort'a mal'ferm'o de la ĉambr'o'pord'o mal'sam'e kalkul'is la atest'int'o'j. Kelk'a'j propon'is mal'long'a'n temp'o'n: tri minut'o'j'n. Ali'a'j, pli longan temp'o'n: kvin minut'o'j'n. La pord'o mal'ferm'iĝ'is tre mal'facil'e.
    ALFONS'O GARSIO, funebr'aĵ'ist'o, depozici'as ke li loĝ'as en Kadavr'ej'o-Strat'o. Est'as land'an'o de Hispani'o. Part'o'pren'is en la dom'e'n'ir'ad'o. Ne iris supr'a'etaĝ'e'n. Facil'e nervoz'iĝ'as kaj tim'as ebl'a'j'n rezult'o'j'n de agit'iĝ'o. Aŭd'is la kverel'ant'a'j'n voĉ'o'j'n. La brusk'a voĉ'o est'is tiu de Franc'o. Ne kompren'is kio'n oni dir'is. La strid'a voĉ'o aparten'is al Angl'o. Cert'as pri tio. Ne sci'pov'as la Angl'a'n lingv'o'n sed juĝ'as laŭ la intonaci'o.
    ALBERT'O MONTAN'O, frand'aĵ'ist'o, depozici'as ke li nombr'iĝ'is inter la unu'a'j supr'e'n'ir'int'o'j. Aŭd'is la koncern'a'j'n voĉ'o'j'n. La raŭk'a voĉ'o est'is tiu de Franc'o. Re'kon'is plur'a'j'n vort'o'j'n. La parol'ant'o ŝajn'is protest'ad'i. Ne sukces'is disting'i la vort'o'j'n de la strid'a voĉ'o. Parol'is rapid'e kaj mal'konstant'e. Opini'as ĝin voĉ'o de Rus'o. Konfirm'as la ĝeneral'a'n atest'aĵ'ar'o'n. Est'as Ital'o. Neniam inter'parol'is kun land'an'o de Rusi'o.
    Plur'a'j atest'int'o'j, re'vok'it'e, nun depozici'is ke la fum'tub'o'j de ĉiu'j kvar'a'etaĝ'a'j ĉambr'o'j est'is tro mal'larĝ'a'j por permes'i la tra'pas'o'n de hom'a korp'o. Dir'ant'e "tub'bros'o'j" oni alud'is la cilindr'a'j'n bala'i'bros'o'j'n util'ig'at'a'j'n de kamen'tub'ist'o'j. Tiu'j'n bros'o'j'n oni laŭ'ir'ig'is supr'e'n kaj mal'supr'e'n en ĉiu kamen'tub'o de la dom'o. Ne est'as mal'antaŭ'flank'a ŝtup'ar'o laŭ kiu hom'o pov'int'us descend'i sam'temp'e dum la en'ir'ant'o'j supr'e'n'rapid'iĝ'is. La korp'o de Fraŭl'in'o Lespanajo est'is tiel solid'e fiks'it'a en la tub'o ke oni ne sukces'is ĝin el'ig'i ĝis post kvar-kvin help'ant'o'j kun'ig'is si'a'j'n klopod'o'j'n.
    PAŬL'O DUMASO, kurac'ist'o, depozici'as ke li est'is vok'it'a ĉirkaŭ'tag'iĝ'e por kontrol'i la korp'o'j'n. Ambaŭ kuŝ'is tiam sur la lit'kadr'a kanab'aĵ'o en la ĉambr'o kie mal'kovr'iĝ'is Fraŭl'in'o L. La kadavr'o de la jun'a vir'in'o est'is ege kontuz'it'a kaj ekskori'it'a. Sen'dub'e kaŭz'is tiu'j'n aspekt'o'j'n tio ke ĝi profund'e en'ŝov'iĝ'is en la kamen'tub'o'n. La gorĝ'o est'is ege frot'aĉ'it'a. Vid'iĝ'is ĵus sub'menton'e plur'a'j profund'a'j ekskori'aĵ'o'j, same kiel si'n'sekv'o da livid'a'j makul'o'j rezult'ig'it'a'j laŭ'indik'aĵ'e far fingr'o'prem'ad'o. La vizaĝ'o tim'ig'e mis'kolor'iĝ'is kaj la okul'glob'o'j el'star'eg'is. La lang'o est'is du'on'e tra'mord'it'a. Grand'a ekimoz'o mal'kovr'iĝ'is en la stomak'o'kav'o, kaŭz'it'e sen'dub'e far genu'prem'o. Laŭ la opini'o de S-ro Dumaso, Fraŭl'in'o'n Lespanajon mort'ig'is per strangol'ad'o hom'o aŭ hom'o'j ne'kon'at'a'j.
    La kadavr'o de la patr'in'o est'is horor'e mutil'it'a. Ĉiu'j ost'o'j de la dekstr'a'j krur'o kaj brak'o est'is pli-mal'pli frakas'it'a'j. La mal'dekstr'a tibi'o kaj al'don'e ĉiu'j rip'o'j de la mal'dekstr'a flank'o, ege split'it'a'j. La tut'e korp'o, ege kontuz'it'a kaj mis'kolor'ig'it'a. Ne ebl'is dir'i kiel la vund'o'j kaŭz'iĝ'is. Pez'a lign'o'klab'o, aŭ larĝ'a fer'stang'o—seĝ'o—iu ajn grand'a, pez'a, obtuz'a arm'il'o pov'int'us est'ig'i tia'j'n rezult'o'j'n manipul'at'e per la man'o'j de ege fortik'a vir'o. Nenia vir'in'o pov'int'us trud'i la bat'o'j'n per iu ajn arm'il'o. La kap'o de la mort'int'o, vid'it'e de la atest'int'o, est'is en'tut'e apart'ig'it'a dis'de la korp'o kaj est'is ankaŭ ege frakas'it'a. La gorĝ'o est'is tra'tranĉ'it'a ver'ŝajn'e per ege akr'a il'o—sen'dub'e per raz'il'o.
    ALEKSANDR'O ETJENO, kirurg'o, est'is al'vok'it'a kun S-ro Dumaso por kontrol'esplor'i la kadavr'o'j'n. Konfirm'is la atest'aĵ'o'j'n kaj opini'o'j'n de S-ro Dumaso.
    Nenia grav'a ceter'aĵ'o ek'sci'iĝ'is, kvankam intervju'iĝ'is plur'a'j ceter'a'j hom'o'j. Murd'o tiel mister'a, tiel perpleks'ig'a pri ĉiu'j detal'o'j, neniam antaŭ'e okaz'is en Pariz'o—se ver'fakt'e tem'as pri murd'o. La polic'o en'tut'e mal'sci'pov'as klar'ig'i la afer'o'n—mal'kutim'a stat'o ĉe ili okaz'e de tia'j event'o'j. Tamen ankoraŭ ne aper'is la plej et'a indic'o-ombr'o.

    La vesper'a numer'o de la ĵurnal'o raport'is ke la plej grand'a ekscit'o daŭr'e agit'as Sankt'a-Roĥo-Kvartal'o'n, ke oni zorg'e re'kontrol'is la koncern'a'j'n ej'o'j'n kaj nov'foj'e intervju'is la atest'int'o'j'n, sed en'tut'e sen'sukces'e. Post'skrib'o menci'is tamen ke Adolf'o Lebono arest'iĝ'is kaj mal'liber'iĝ'is, kvankam nenio ŝajn'is lin kulp'ig'i krom la jam anonc'it'a'j fakt'o'j.

    Dupino ŝajn'is mult'eg'e interes'iĝ'i pri la progres'o de tiu afer'o—almenaŭ tiel mi juĝ'is laŭ li'a manier'o, ĉar li koment'is nenio'n. Nur post la anonc'o pri la mal'liber'ig'o de Lebono li pet'is mi'a'n opini'o'n rilat'e al la murd'o'j.

    Mi rajt'is nur konsent'i kun la tut'a Pariz'an'ar'o, tiu'j'n konsider'ant'e kiel ne'solv'ebl'a'n mister'o'n. Mi koncept'is nenia'n rimed'o'n per'e de kiu spur'i la murd'int'o'n.

    "Ni ne juĝ'u laŭ la rimed'o," dir'is Dupino, laŭ tiu rudiment'a kontrol'esplor'o. La Pariz'a polic'o, tiel laŭd'at'e pri sagac'ec'o, est'as ruz'a, sed nur ruz'a. Ili'a'j entrepren'o'j est'as sen'metod'a'j krom la provizor'a metod'o de la moment'o. Ili el'montr'e en'vic'ig'as mult'a'j'n rimed'o'j'n sed, ne mal'oft'e, tiu'j tiel mal'taŭg'as al la propon'it'a'j cel'o'j ke ili ni'n pens'ig'as pri S-ro Ĵurdeno kiam li pet'as si'a'n rob'e-de-chambre pour mieux entendre la musique (ĉambr'o'rob'o'n por pli bon'e aŭd'i la muz'ik'o'n). La rezult'o'j kiu'j'n ili efektiv'ig'as est'as ne mal'oft'e surpriz'a'j, sed plej'oft'e tiu'j'n est'ig'as ordinar'a'j diligent'ec'o kaj aktiv'ad'o. Kiam mank'as tiu'j kvalit'o'j ili'a'j entrepren'o'j mal'sukces'as. Vidoko, ekzempl'e, est'is bon'a diven'ist'o kaj persist'a vir'o. Sed sen eduk'it'a pens'ad'o li erar'is konstant'e pro la intens'ec'o mem de si'a kontrol'esplor'ad'o. Li difekt'is si'a'n vid'kapabl'o'n ten'ant'e tro proksim'e la cel'objekt'o'n. Li vid'is ebl'e unu-du punkt'o'j'n kun mal'kutim'a klar'ec'o, tamen ag'ant'e tiel li perd'is el'vid'e la afer'o'n kiel tut'aĵ'o'n.

    "Rezult'as tial ke oni pov'as ag'i tro profund'e. La ver'o ne sid'as ĉiam en put'o. Efektiv'e, rilat'e al la plej grav'a sci'o, mi opini'as ke la ver'o est'as jes ja sen'mank'e surfac'a. Profund'ec'o situ'as en la val'o'j kie ni serĉ'as la veron, ne sur la mont'o'pint'o'j kie ni ĝin mal'kovr'as. La mod'o'j kaj font'o'j de tiu erar'spec'o bon'e ekzempl'iĝ'as en ni'a medit'ad'o pri la astr'o'j. Spekt'ad'i stel'o'n per ek'rigard'et'o'j, ĝin okul'kontrol'i per de'flank'a rigard'ad'o, turn'i ĝi'a'direkt'e'n la ekster'a'j'n part'o'j'n de la retin'o (kiu'j pli facil'e kapt'as mal'fort'a'j'n lum'radi'o'j'n ol la intern'a'j part'o'j), tio est'as percept'i la stel'o'n klar'detal'e, tio est'as hav'ig'i al si la plej bon'a'n alt'taks'o'n pri ties bril'o—bril'o kiu mal'hel'iĝ'as proporci'e dum ni direkt'as pli kaj pli plen'a'n rigard'o'n al ĝi. En tiu last'a kaz'o pli da radi'o'j traf'as ver'fakt'e la okul'o'j'n sed en la antaŭ'a ekzist'as pli rafin'it'a kompren'kapabl'o. Per'e de mal'taŭg'a profund'ec'o ni konfuz'as kaj mal'fort'ig'as la pens'ad'o'n. Ni pov'as eĉ mal'aper'ig'i el la firmament'o Venus'o'n mem per spekt'ad'o tro long'daŭr'a, tro koncentr'it'a, tro rekt'a."

    "Rilat'e al tiu'j murd'o'j, ni mem entrepren'u kelk'a'j'n kontrol'esplor'o'j'n antaŭ ol fin'opini'i pri ili. Enket'o proviz'os ni'n per distr'iĝ'o," [mi juĝ'is la vort'o'n strang'a, util'ig'it'a'n tiu'manier'e, sed mi nenio'n dir'is] "kaj krom'e Lebono foj'e est'ig'is help'o'n al mi pro kio mi ne est'as mal'dank'em'a. Ni mem ir'u kaj kontrol'u propr'okul'e la murd'ej'o'n. Mi kon'as G.....on, Prefekt'o'n de Polic'o, kaj spert'os nenia'n ĝen'o'n akir'ant'e la dev'ig'a'n permes'o'n."

    La permes'o'n li akir'is kaj tuj ni al'ir'is Kadavr'ej'o-Strat'o'n. Tiu est'as unu el tiu'j aĉ'a'j voj'et'o'j inter'ven'ant'a'j Riĉeljeo-Strat'o'n kaj Sankt'a-Roĥo-Strat'o'n. La post'tag'mez'o mal'fru'hor'is kiam ni ating'is ĝin ĉar tiu kvartal'o situ'as tre mal'proksim'e dis'de tiu kiu'n ni en'loĝ'is. La dom'o'n ni facil'e trov'is ĉar mult'a'j hom'o'j fiks'rigard'is la ferm'it'a'j'n supr'a'etaĝ'a'j'n ŝutr'o'j'n kun sen'cel'a sci'vol'em'o ek'de la kontraŭ'a flank'o de la voj'o. Ĝi est'is ordinar'a Pariz'a loĝ'dom'o kun pord'eg'o ĉe unu flank'o de kiu situ'is vitr'it'a kontrol'bud'o hav'ant'a en la fenestr'o glit'panel'o'n ident'ig'ant'a'n ĝin kiel apartament'o'n de pord'ist'o. Antaŭ ol en'ir'i ni pied'ir'is laŭ la strat'o, turn'iĝ'is en flank'ale'o'n kaj, tiam turn'iĝ'ant'e de'nov'e, preter'pas'is la mal'antaŭ'aĵ'o'n de la konstru'aĵ'o. Inter'temp'e, Dupino okul'kontrol'is, krom la dom'o, ankaŭ la tut'a'n najbar'ej'o'n, kun zorg'eg'a atent'o kies cel'o'n mi nepr'e ne kompren'is.

    Re'ven'ant'e invers'e laŭ la sam'a voj'o ni ating'is de'nov'e la ĉef'en'ir'ej'o'n de la dom'o kaj, el'montr'int'e ni'a'j'n ident'ig'dokument'o'j'n, est'is en'las'it'a'j de la respond'ec'a'j agent'o'j. Ni al'ir'is la supr'a'etaĝ'a'n ĉambr'o'n kie mal'kovr'iĝ'int'is la korp'o de Fraŭl'in'o Lespanajo kaj kie ankoraŭ kuŝ'is ambaŭ mort'int'o'j. La ĥaos'a stat'o de la ej'o rest'is sen'ŝanĝ'e, konform'e al polic'a proced'o. Mi vid'is nenio'n krom tio kio'n raport'is Tribunal'a Gazet'o. Dupino kontrol'esplor'is ĉio'n, inkluziv'e la korp'o'j'n de la viktim'o'j. Tiam ni vizit'is la ali'a'j'n ĉambr'o'j'n kaj la kort'o'n, ĉie akompan'at'e de ĝendarm'o. La kontrol'esplor'o daŭr'is ĝis la tag'fin'a mal'hel'iĝ'o kiam ni for'ir'is. Sur'voj'e al la hejm'o mi'a kun'ir'ant'o paŭz'is moment'o'n ĉe la ofic'ej'o de unu el la ĉiu'tag'a'j ĵurnal'o'j.

    Mi jam dir'is ke la kapric'o'j de mi'a amik'o est'is mult'nombr'a'j kaj ke Je les ménageais (Mi toler'is ili'n kun bon'humor'o, eĉ respekt'o.)—por tiu dir'aĵ'o la Angl'a lingv'o ne hav'as ekvivalent'o'n. Li'a nun'a humor'o instig'is lin mal'konsent'i konversaci'i pri la murd'o'j antaŭ ĉirkaŭ tag'mez'o de la sekv'int'a tag'o. Tiam li demand'is subit'e al mi ĉu mi konstat'is io'n strang'a'n ĉe la scen'o de la abomen'aĵ'o.

    Li'a emfaz'manier'o, kiam li dir'is la vort'o'n strang'a'n, en'hav'is io'n kiu ek'trem'ig'is min, sen ke mi pri'konsci'u la kial'o'n.

    "Ne, nenio'n strang'a'n," mi dir'is. "Almenaŭ nenio'n krom tio kio'n ni ambaŭ leg'is en la ĵurnal'o."

    "La Gazet'o," li respond'is, "ne pri'trakt'is, mi tim'u, la mal'kutim'a'n horor'o'n de la afer'o. Sed ni flank'e'n'met'u la mal'util'a'j'n opini'o'j'n de tiu el'don'aĵ'o. Ŝajn'as al mi ke oni konsider'as tiu'n mister'o'n ne'solv'ebl'a pro tiu kial'o mem kiu dev'us ĝin konsider'ig'i solv'ebl'a. Mi vol'as dir'i la outré-an [t.e., la tro'ig'it'a'n] karakter'o'n de ties konsist'ig'ant'aĵ'o'j. Perpleks'ig'as la polic'o'n la ŝajn'a mank'o de motiv'o—ne pri la murd'o mem—sed pri la abomen'ec'o de la murd'o. Mistifik'as ĝin ankaŭ la ŝajn'a mal'ebl'o akord'ig'i la voĉ'o'j'n aŭd'it'a'j'n en kverel'ad'o kaj tio'n ke mal'kovr'iĝ'is supr'a'etaĝ'e neniu krom la mort'ig'it'a Fraŭl'in'o Lespanajo kaj, al'don'e, tio'n ke ne ekzist'is ceter'a el'ir'rimed'o kiu'n pov'int'us preter'atent'i la supr'e'n'ir'int'ar'o. La sovaĝ'a mal'bon'ord'o de la ĉambr'o; la kadavr'o supr'e'n'ŝov'it'a, kapon mal'supr'e'n, en la kamen'tub'o'n; la terur'a mutil'ad'o de la kadavr'o de la mal'jun'ul'in'o; tiu'j konsider'ind'aĵ'o'j kun'e kun tiu'j antaŭ'e menci'it'a'j kaj ceter'a'j kiu'j'n ne neces'as menci'i, ĉio sufiĉ'is paraliz'i la potenc'o'j'n, nepr'e kulp'ig'int'e la mem'laŭd'it'a'n sagac'ec'o'n, de la reg'ist'ar'a'j agent'o'j. Ili sin fal'ig'is en krud'a'n sed oft'a'n erar'o'n, inter'miks'int'e mal'kutim'ec'o'n kaj kompleks'eg'ec'o'n. Sed est'as per'e de tiu'j de'voj'iĝ'o'j dis'de la ir'ej'o de ordinar'aĵ'o'j ke la raci'o palp'et'e mal'ferm'as si'a'n voj'o'n, laŭ'ebl'e, serĉ'ant'e la veron. Dum tia'j kontrol'esplor'ad'o'j kia'j'n ni nun entrepren'as la taŭg'a demand'o est'as, ne 'Kio okaz'is?' sed 'Kio okaz'is neniam antaŭ'e okaz'int'a?' Efektiv'e, la facil'o per kiu mi ating'os, aŭ jam ating'is, la solv'o'n de tiu mister'o star'as en sen'per'a proporci'o kun ties laŭ'polic'e ver'ŝajn'a ne'solv'ebl'ec'o."

    Mi fiks'rigard'is la parol'int'o'n kun sen'parol'a mir'o.

    "Mi nun atend'as," li daŭr'ig'is, rigard'ant'e ĝis la pord'o de ni'a apartament'o, "mi nun atend'as hom'o'n kiu, kvankam ebl'e ne la far'int'o de tiu'j buĉ'ad'o'j, sen'dub'e iom'a'grad'e part'o'pren'is en ili. Pri la plej horor'a part'o de la krim'o'j efektiv'ig'it'a'j probabl'as ke li est'as sen'kulp'a. Mi esper'as ne erar'i pri tiu supoz'aĵ'o ĉar sur ĝi mi star'ig'as mi'a'n anticip'o'n ek'pov'i sond'um'i la tut'a'n enigm'o'n. Mi atend'as la al'ven'o'n de la vir'o ĉi-tie'n, en ĉi-tiu'n ĉambr'o'n mem, ĉiu'ajn'moment'e. Kvankam ebl'as ke li mal'konsent'u tiel ag'i, probabl'as ke li al'ven'os. Kaj se li al'ven'os, neces'os ke ni lin de'ten'u. Jen pistol'o'j kaj ambaŭ ni sci'pov'as ili'n util'ig'i kiam la situaci'o tio'n dev'ig'as."

    Mi en'man'ig'is la pistol'o'j'n, apenaŭ pri'konsci'ant'e tio'n kio'n mi far'is, apenaŭ kred'ant'e tio'n kio'n mi aŭd'is, dum Dupino daŭr'e parol'ad'is, kvazaŭ monolog'ant'e. Mi jam menci'is lian abstrakt'a'n manier'o'n en tia'j moment'o'j. Si'a'j'n proklam'o'j'n li direkt'is al mi, sed li'a voĉ'o, kvankam cert'e ne laŭt'a, hav'is tiu'n intonaci'o'n kutim'e util'ig'at'a'n por parol'i al iu situ'ant'a for'distanc'e. Li'a'j okul'o'j, sen esprim'lum'o, rigard'is unu'nur'e la mur'o'n.

    "Ke la kverel'ant'a'j voĉ'o'j," li dir'is, "aŭd'it'a'j de la supr'e'n'ir'ant'ar'o ne est'is la voĉ'o'j de la vir'in'o'j mem, tio'n en'tut'e pruv'is la indic'ar'o. Tio for'ig'as ĉiu'n dub'o'n pri la demand'o ĉu la mult'aĝ'ul'in'o unu'e mort'ig'is la fil'in'o'n, tiam post'e sin mort'ig'is. Mi pri'parol'as tiu'n punkt'o'n plej'part'e nom'e de la metod'o. Ĉar la fizik'a fort'o de S-rin'o Lespanajo nepr'e mal'sufiĉ'int'us por supr'e'n'ŝov'i la kadavr'o'n de la fil'in'o en la kamen'tub'o'n tiel kiel oni ĝin mal'kovr'is. Kaj la karakter'o de la vund'o'j sur ŝi'a propr'a korp'o en'tut'e for'ig'as ĉiu'n ide'o'n pri si'n'detru'o. Murd'o'n tial efektiv'ig'is tri'a ar'o kaj la voĉ'o'j de tiu tri'a ar'o est'is la aŭd'it'a'j kverel'ant'a'j voĉ'o'j. Mi nun atent'ig'u—ne la tut'a'n atest'aĵ'ar'o'n pri tiu'j voĉ'o'j—sed tio'n kio strang'is en tiu atest'aĵ'ar'o. Ĉu vi konstat'is tiu'rilat'a'n strang'aĵ'o'n?"

    Mi rimark'is ke, dum ĉiu'j atest'int'o'j konsent'is kun'opini'i ke la raŭk'a voĉ'o est'is tiu de Franc'o, ili ege mal'konsent'is pri la strid'a, aŭ laŭ la pri'skrib'o de iu atest'int'o, la rasp'a voĉ'o.

    "Tio est'is la atest'aĵ'ar'o mem," dir'is Dupino, "sed ne la strang'ec'o de la atest'aĵ'ar'o. Vi konstat'is nenio'n disting'a'n, tamen est'is jes ja disting'aĵ'o. La atest'int'o'j, laŭ vi'a raport'o, konsent'is pri la raŭk'a voĉ'o. Tiu'rilat'e ili est'is unu'anim'a'j. Sed rilat'e al la strid'a voĉ'o, la strang'aĵ'o situ'as, ne en ili'a mal'kun'konsent'o, sed en tio ke, kiam Ital'o, Angl'o, Hispan'o, Nederland'an'o kaj Franc'o entrepren'is ĝin pri'skrib'i, ĉiu ĝin ident'ig'is kiel voĉ'o'n de fremd'a'land'an'o. Ĉiu cert'as ke ne est'is voĉ'o de unu el si'a'j sam'land'an'o'j. Ĉiu simil'ig'as ĝin—ne al la voĉ'o de de'nask'a loĝ'ant'o de iu land'o kies lingv'o'n li iom kon'as—sed tut'e kontraŭ'e."

    "La Franc'o opini'as ĝin voĉ'o de Hispan'o kaj 'pov'int'us re'kon'i kelk'a'j'n vort'o'j'n se li kon'int'us la Hispan'a'n lingv'o'n.' La Nederland'an'o asert'as ke ĝi est'is voĉ'o de Franc'o; tamen ni leg'as en la polic'a'j raport'o'j ke 'ne sci'pov'ant'e la Franc'a'n, tiu atest'int'o intervju'iĝ'is per'e de interpret'ist'o.' La Angl'o opini'as ke ĝi est'is voĉ'o de German'o kaj 'ne kompren'as la German'a'n.' La Hispan'o 'cert'as' ke ĝi est'is voĉ'o de Angl'o sed 'taks'as en'tut'e laŭ la intonaci'o' pro tio ke 'li hav'as nenia'n kon'o'n pri la Angl'o'j.' La Ital'o juĝ'as ĝin voĉ'o de Rus'o sed 'neniam parol'is kun land'an'o de Rusi'o.' Du'a Franc'o mal'konsent'as krom'e kun la unu'a, cert'ant'e ke la voĉ'o est'is tiu de Ital'o. Tamen 'ne sci'pov'ant'e tiu'n lingv'o'n,' li konvink'iĝ'is, same kiel la Hispan'o, 'pro la intonaci'o.'"

    "Nu, kiel mal'kutim'e apart'a, ni dev'as supoz'i, est'is ver'fakt'e tiu voĉ'o pov'int'a instig'i tia'j'n atest'aĵ'o'j'n—eĉ en kies ton'o'j re'kon'is nenio'n kon'at'a'n la land'an'o'j de kvin grand'a'j naci'o'j de Eŭrop'o. Vi dir'os ke ĝi est'is ebl'e voĉ'o de Azi'an'o, aŭ Afrik'an'o. Nek Azi'an'o'j nek Afrik'an'o'j mult'nombr'iĝ'as en Pariz'o. Tamen, sen kontraŭ'star'i la hipotez'o'n, mi nun atent'ig'u nur tiu'j'n tri punkt'o'j'n. La voĉ'o'n unu atest'int'o pri'skrib'as kiel 'rasp'a'n, ne strid'a'n'. Du ali'a'j raport'as ĝin est'i 'rapid'a kaj mal'konstant'a.' Nenia'j'n vort'o'j'n—nenia'j'n vort'simil'a'j'n son'o'j'n, iu ajn atest'int'o menci'is kiel re'kon'ebl'a'j'n."

    "Mi ne sci'as," daŭr'ig'is Dupino, "kiu'j'n efekt'o'j'n mi est'ig'is ĝis nun, ebl'e, sur vi'a'n kompren'o'n. Sed mi ne hezit'as dir'i ke laŭ'leĝ'a'j konklud'o'j font'int'a'j el eĉ nur tiu part'o de la atest'aĵ'ar'o—la part'o rilat'ant'a al la raŭk'a'j kaj strid'a'j voĉ'o'j—jam sufiĉ'as en si por nask'ig'i suspekt'o'n dev'ont'a'n fiks'i direkt'o'n al ĉiu post'a progres'ad'o en la kontrol'esplor'o pri la mister'o. Mi dir'is 'laŭ'leĝ'a'j konklud'o'j' sed mi'a vol'dir'o ne plen'e en'vort'iĝ'as tiel. Mi dezir'is sugesti ke la konklud'o'j est'as la sol'a'j ĝust'a'j kaj ke la suspekt'o font'as ne'evit'ebl'e el tiu'j kiel unu'nur'a rezult'o. El kio konsist'as tamen tiu suspekt'o mi ankoraŭ ne konsent'as dir'i. Mi nur dezir'as ke vi konsider'u ke, ĉe mi, ĝi est'is sufiĉ'e fort'a por don'i al mi'a'j demand'o'j en la ĉambr'o preciz'a'n form'o'n, difin'it'a'n em'o'n."

    "Nun ni trans'lok'iĝ'u, per'mens'e, al tiu ĉambr'o. Kio'n ni unu'e serĉ'u ĉi-tie? La el'ir'rimed'o'n kiu'n util'ig'is la murd'int'o'j. Mi cert'e ne tro'ig'as dir'ant'e ke nek vi nek mi kred'as je preter'natur'aĵ'o'j. Sinjor'in'o'n kaj Fraŭl'in'o'n Lespanajon ne detru'is fantom'o'j. La far'int'o'j de la ag'o est'is materi'a'j kaj eskap'is materi'e. Tial kiel? Feliĉ'e, est'as nur unu manier'o rezon'ad'i pri la tem'o kaj neces'as ke tiu manier'o ni'n konduk'u al difin'it'a decid'o. Ni kontrol'u, unu post la ali'a, la ebl'a'j'n el'ir'rimed'o'j'n."

    "Klar'e est'as ke la murd'int'o'j en'est'is la ĉambr'o'n kie trov'iĝ'is Fraŭl'in'o Lespanajo, aŭ almenaŭ la apud'a'n ĉambr'o'n, kiam la enket'ont'ar'o supr'e'n'ir'is laŭ'ŝtup'ar'e. Est'as tial nur ĉe tiu'j du loĝ'ej'o'j ke ni dev'as serĉ'i el'ir'ej'o'j'n. La polic'o nud'ig'is la plank'o'j'n, plafon'o'j'n kaj mur'mason'aĵ'o'j'n en ĉiu direkt'o. Nenia'j'n sekret'a'j'n el'ir'ej'o'j'n pov'int'us preter'atent'i ili'a kontrol'ad'o. Tamen, ne fid'ant'e ili'a'j'n okul'o'j'n, mi kontrol'is per mi'a'j propr'a'j okul'o'j. Est'is, tial, nenia'j sekret'a'j el'ir'ej'o'j. Ambaŭ pord'o'j kun'lig'ant'a'j la ĉambr'o'j'n kaj la koridor'o'n est'is sekur'e ŝlos'it'a'j kaj la ŝlos'il'o'j rest'is intern'a'flank'e."

    "Ni konsider'u la kamen'tub'o'j'n. Tiu'j, kvankam pri'dispon'ant'e ordinar'a'n larĝ'o'n ĝis ok-dek fut'o'j super la fajr'ej'o, ne en'ten'os, laŭ si'a tut'a long'o, la korp'o'n de grand'a kat'o. Pro tio ke nepr'as la mal'ebl'o el'ir'i per'e de rimed'o'j jam menci'it'a'j, rest'as al ni nur la fenestr'o'j. Per'e de tiu'j de la fasad'flank'a ĉambr'o neniu pov'int'us eskap'i sen ke la sur'strat'a hom'amas'o lin rimark'u. Laŭ'neces'e tial la murd'ist'o'j tra'pas'is tiu'j'n de la mal'antaŭ'flank'a ĉambr'o. Nu, ating'int'e tiu'n konklud'o'n en tiel ne'dub'a'senc'a manier'o, ni ne rajt'as, kiel logik'ist'o'j, ĝin mal'akcept'i pro ŝajn'a'j mal'ebl'o'j. Nur rest'as al ni pruv'i ke tiu'j ŝajn'a'j mal'ebl'o'j est'as, ver'fakt'e, ebl'a'j."

    "Est'as du fenestr'o'j en la ĉambr'o. Unu el ili en'tut'e vid'ebl'as ĉar ĝin obstrukc'as nenia'j mebl'o'j. La mal'supr'a part'o de la ali'a mal'vid'ebl'as ĉar la kap'o de la mal'facil'e manipul'ebl'a lit'kadr'o est'as ŝov'it'a kontraŭ ĝin. La unu'a fenestr'o trov'iĝ'is en sekur'a, de intern'e ferm'it'a stat'o. Ĝi kontraŭ'star'is la nepr'a'n potenc'o'n de ĉiu'j entrepren'int'a'j ĝin supr'e'n'lev'i. Grand'a bor'il'et'o'tru'o tra'penetr'is ties kadr'o'n mal'dekstr'a'flank'e kaj solid'eg'a najl'o ĝin en'sid'is, tie'n en'ŝov'it'e preskaŭ ĝis'kap'e. Kontrol'ad'o pri la ali'a fenestr'o sci'ig'is ke simil'a najl'o simil'e en'fiks'iĝ'is en ĝi kaj ankaŭ mal'sukces'is vigl'a klopod'o supr'e'n'lev'i tiu'n klap'o'n. La polic'o nun plen'e konvink'iĝ'is ke el'ir'voj'o nepr'e ne ekzist'is en tiu'j direkt'o'j. Tial, oni fin'opini'is ke sen'cel'e est'us el'tir'i la najl'o'j'n kaj mal'ferm'i la fenestr'o'j'n."

    "Mi'a propr'a kontrol'esplor'o est'is iom pli partikular'a kaj pro la kial'o kiu'n mi ĵus cit'is, ĉar ĉi-tie, neces'is, mi cert'is, ke ĉiu'j ŝajn'a'j mal'ebl'o'j fin'est'iĝ'u ebl'a'j."

    "Mi komenc'is pens'ad'i jen'e, a posteriori, tio est'as, indukt'e. La murd'ist'o'j jes ja eskap'is per'e de unu el tiu'j fenestr'o'j. Se tio ver'as, ili ne pov'int'us re'fiks'i la klap'o'j'n de intern'e tiel kiel tiu'j trov'iĝ'is fiks'it'e—konsider'aĵ'o ĉes'ig'int'a, pro ties mem'klar'o, la kontrol'ad'o'n entrepren'it'a'n de la polic'o en tiu are'o. Tamen la fenestr'o'klap'o'j est'is jes ja fiks'it'a'j. Neces'is tial ke ili hav'u la kapabl'o'n sin fiks'i. La konklud'o neniel evit'ebl'is."

    "Mi al'paŝ'is la sen'obstrukc'a'n fenestr'o'n, el'tir'is iom mal'facil'e la najl'o'n, kaj entrepren'is lev'i la klap'o'n. Kiel mi jam antaŭ'supoz'is, ĝi rezist'is ĉiu'j'n klopod'o'j'n mi'a'j'n. Mi nun konsci'is ke dev'as ekzist'i kaŝ'it'a risort'o. Tiu konfirm'o pri mi'a ide'o konvink'is min ke almenaŭ mi'a'j hipotez'o'j est'is ĝust'a'j, kiom ajn mister'a'j ŝajn'is la cirkonstanc'o'j rilat'ant'a'j al la najl'o'j. Zorg'a enket'o baldaŭ mal'kovr'is la kaŝ'it'a'n risort'o'n. Mi premis ĝin, kaj kontent'a pri la mal'kovr'o, elekt'is ne lev'i la klap'o'n."

    "Mi nun re'met'is la najl'o'n kaj ĝin rigard'is atent'e. Hom'o ekster'e'n'pas'int'a tra tiu fenestr'o pov'int'us ĝin re'ferm'i ebl'e kaj la risort'o real'fiks'iĝ'int'us, sed tiu ne pov'int'us re'met'i la najl'o'n. La konklud'o est'is klar'a kaj de'nov'e mal'larĝ'ig'is la are'o'n de mi'a esplor'kamp'o. Laŭ'neces'e la murd'int'o'j for'fuĝ'is per'e de la ali'a fenestr'o. Se ni supoz'as tial ke la klap'risort'o'j en'tut'e sam'is, kiel ver'ŝajn'is, neces'as rezult'e ke mal'sam'u la najl'o'j, aŭ almenaŭ ili'a'j al'fiks'iĝ'rimed'o'j. Sur'grimp'int'e la sak'ŝtof'o'n de la lit'kadr'o, mi rigard'is zorg'eg'e super ties kap'tabul'o'n la du'a'n fenestr'o'klap'o'n. Mal'supr'e'n'ig'int'e la man'o'n mal'antaŭ la tabul'o, mi tuj trov'is kaj premis la risort'o'n kiu, konform'e al mi'a supoz'o, hav'is en'tut'e la sam'a'n karakter'o'n kiel si'a najbar'aĵ'o. Nun mi okul'kontrol'is la najl'o'n. Ĝi est'is same solid'a kiel la ali'a kaj ver'ŝajn'e al'fiks'iĝ'is sam'manier'e—en'martel'it'e preskaŭ ĝis'kap'e."

    "Vi dir'os ke mi perpleks'iĝ'is. Sed se vi tiel opini'as, sen'dub'e vi mal'kompren'is la karakter'o'n de la indukt'o'j. Uz'ant'e sport'o'termin'o'n, mi eĉ ne unu foj'o'n 'mis'lud'is'. Neniam unu sekund'on mi perd'is la spur'o'n. Okaz'is difekt'o en nenia ĉen'er'o. Mi spur'is la sekret'o'n ĝis ties fin'a rezult'o kaj tiu rezult'o est'is la najl'o. Ĝi hav'is, mi dir'u, en ĉiu rilat'o la aspekt'o'n de si'a kun'il'o en la ali'a fenestr'o. Tamen tiu fakt'o est'is nepr'a nul'aĵ'o (kiom ajn decid'ig'a ĝi ŝajn'u) kompar'e al la konsider'aĵ'o ke ĉi-tie, ĉi-punkt'e fin'fin'iĝ'is la indic'o. 'Neces'as ke la najl'o hav'u mal'taŭg'aĵ'o'n,' mi dir'is. Mi tuŝ'is ĝin kaj la kap'o, kun kvar'on'col'o da ties fust'o, for'apart'iĝ'is en mi'a'j fingr'o'j. La rest'aĵ'o de la fust'o daŭr'e star'is fiks'it'e en la bor'il'et'o'tru'o kie ĝi jam antaŭ'e dis'romp'iĝ'is."

    "La fraktur'o est'is mal'nov'a (ĉar ties rand'o'j krust'iĝ'is pro rust'o) kaj ver'ŝajn'e far'iĝ'is per martel'bat'o part'e al'fiks'int'a en la supr'aĵ'o'n de la mal'supr'a klap'o la kap'hav'a'n er'o'n de la najl'o. Nun mi zorg'e re'met'is tiu'n kap'aĵ'o'n en la noĉ'o'n el kiu mi antaŭ'e ĝin el'tir'is kaj la simil'ec'o al perfekt'a najl'o est'is nepr'a—la fend'o ne vid'ebl'is. Prem'ant'e la risort'o'n, mi lev'is la klap'o'n leĝer'gest'e kelk'a'j'n col'o'j'n. La najl'kap'aĵ'o lev'iĝ'is kun ĝi, rest'ant'e fiks'it'e en si'a lit'aĵ'o. Mi ferm'is la fenestr'o'n kaj de'nov'e la ŝajn'ig'o de komplet'a najl'o nepr'eg'is."

    "La enigm'o, ĝis tiu punkt'o, nun mal'enigm'iĝ'is. La murd'int'o for'fuĝ'is per'e de la fenestr'o al'front'ant'a la lit'o'n. Fal'int'e propr'a'instig'e post li'a for'ir'o (aŭ ebl'e ferm'it'e laŭ'cel'e), ĝi re'fiks'iĝ'is per'e de la risort'o. Kaj est'is tiu per'risort'a re'ten'o kiu'n la polic'o mal'prav'e interpret'is kiel per'najl'a'n re'ten'o'n. Daŭr'a'n tiu'rilat'a'n enket'ad'o'n tial oni juĝ'is ne plu bezon'i."

    "La ven'ont'a demand'o est'is tiu de la descend'o'rimed'o. Tiu'tem'e, mi kontent'iĝ'is ĉirkaŭ'promen'ant'e kun vi la konstru'aĵ'o'n. Proksim'um'e kvin fut'o'j'n kaj du'on'o'n for de la koncern'a fenestr'o'klap'o etend'iĝ'is fulm'o'suĉ'il'o. Ek'de tiu suĉ'il'o mal'ebl'int'us al iu ajn ating'i la fenestr'o'n, des pli ĝin en'ir'i. Mi rimark'is tamen ke la ŝutr'o'j de la kvar'a etaĝ'o est'is de tiu apart'a spec'o kiu'j'n Pariz'a'j ĉarpent'ist'o'j nom'as ferrades—spec'o mal'mult'e uz'at'a hodiaŭ sed oft'e vid'at'a'j sur ege mal'nov'a'j dom'eg'o'j de urb'o'j Lion'o kaj Bordoz'o. Ili hav'as la form'o'n de ordinar'a pord'o—simpl'a, ne fald'ebl'a pord'o—krom tio ke la mal'supr'a du'on'o port'as lign'a'n krad'aĵ'o'n aŭ pergol'o'n, tiel dispon'ig'ant'e bon'eg'a'n man'ten'ej'o'n. Ĉe la koncern'a konstru'aĵ'o tiu'j ŝutr'o'j est'as plen'e larĝ'a'j je tri fut'o'j kaj du'on'o. Kiam ni vid'is ili'n de mal'antaŭ la dom'o, ambaŭ est'is du'on'apert'a'j—tio est'as, ili el'star'is ort'e dis'de la mur'o. Ver'ŝajn'as ke la polic'o, same kiel mi, kontrol'is la mal'antaŭ'aĵ'o'n de la apartament'ar'o. Tamen, sen'dub'e rigard'ant'e tiu'j'n ferrades laŭ la lini'o de ili'a larĝ'ec'o (ne dub'ebl'as ke ili tiel ag'is), ili ne percept'is tiu'n grand'a'n larĝ'ec'o'n mem aŭ almenaŭ ne ĝin konsider'is ĝust'a'valor'e. Ver'fakt'e, sin konvink'int'e ke nenia el'ir'o efektiv'ig'ebl'is en tiu are'o, ili far'is kompren'ebl'e nur ege supr'aĵ'a'n tiu'rilat'a'n kontrol'o'n."

    "Klar'e est'is al mi tamen ke la ŝutr'o aparten'ant'a al la fenestr'o situ'ant'a ĉe'kap'e de la lit'o, se oni re'fald'us ĝin kontraŭ'mur'e'n, ating'us lok'o'n nur du fut'o'j'n for dis'de la fulm'o'suĉ'il'o. Ankaŭ evident'e est'is ke, per'e de la est'ig'o de ege mal'kutim'a kvant'o da ag'ad'o kaj kuraĝ'o, oni pov'int'us en'ir'i la fenestr'o'n ek'de la suĉ'il'o. Etend'int'e la brak'o'n distanc'o'n de du fut'o'j kaj du'on'o (ni nun imag'u la ŝutr'o'n mal'ferm'it'a'n plen'larĝ'e), ŝtel'ist'o pov'int'us en'man'ig'i solid'e la lign'o'krad'aĵ'o'n. Tiam, liber'ig'int'e la ali'a'n man'o'n de ĉirkaŭ la suĉ'il'o, apog'int'e la pied'o'j'n sekur'e kontraŭ la mur'o'n kaj salt'int'e kuraĝ'e for'e'n, li pov'int'us ferm'sving'i la ŝutr'o'n. Se la fenestr'o, ni supoz'u, est'is mal'ferm'it'a en tiu moment'o, li pov'int'us eĉ sin sving'i en la ĉambr'o'n."

    "Mi dezir'as ke vi re'ten'u mens'e precip'e tio'n: mi parol'is pri ege mal'kutim'a grad'o da ag'ad'o kiel nepr'a antaŭ'bezon'o por sukces'ig'i tiel danĝer'a'n kaj tiel mal'facil'a'n entrepren'o'n. Est'as mi'a cel'o kompren'ig'i al vi, unu'e, tio'n ke la ag'o ebl'e far'ebl'is sed, du'e kaj ĉef'e, mi dezir'as trud'i al vi'a kompren'o la ege ekster'ordinar'a'n, la preskaŭ preter'natur'a'n karakter'o'n de la facil'mov'ec'o pov'int'a ĝin plen'um'i."

    "Vi dir'os, sen'dub'e, uz'ant'e la lingv'aĵ'o'n de la jurisprudenc'o, ke, por star'ig'i mi'a'n argument'ar'o'n, mi sub'taks'u anstataŭ plen'taks'i la ag'ad'o'n bezon'it'a'n en tiu afer'o. Tio pov'as est'i la jurisprudenc'a kutim'o, sed la rezon'o ne funkci'as tiel. Mi'a fin'a cel'o est'as nur la ver'o. Mi'a tuj'a cel'o est'as vin konvink'i apud'ig'i tiu'n ege mal'kutim'a'n ag'ad'o'n kiu'n mi ĵus pri'parol'is kaj tiu'n ege strang'a'n strid'a'n (aŭ raŭk'a'n) kaj mal'konstant'a'n voĉ'o'n pri kies land'o'de'ven'o nenia hom'par'o kun'konsent'is kaj en kies el'dir'ad'o nenia silab'ad'o re'kon'ebl'is."

    Instig'it'e de tiu'j vort'o'j, svag'a kaj du'on'form'a koncept'o pri la vol'dir'aĵ'o de Dupino tra'flug'et'is mi'a'n mens'o'n. Mi spert'is la sen'ton situ'ad'i, sen kompren'pov'o, sur la rand'o de ek'kompren'ad'o. Same kiel hom'o'j foj'foj'e sin trov'as sur la rand'o de re'memor'ad'o sen, post ĉio, re'memor'pov'o. Mi'a amik'o daŭr'ig'is si'a'n diskurs'o'n.

    "Vi konsci'os," li dir'is, "ke mi anstataŭ'is la tem'o'n de el'ir'rimed'o per tiu de en'ir'rimed'o. Mi intenc'is kompren'ig'i ke en'ir'o kaj el'ir'o efektiv'iĝ'is sam'manier'e, sam'lok'e. Ni nun re'ven'u al la en'aĵ'o de la ĉambr'o. Ni super'rigard'u la tie'a'j'n aspekt'o'j'n. La tir'kest'o'j de la ŝrank'o, laŭ'raport'e, est'is dis'rab'it'a'j, kvankam rest'is en ili mult'a'j vest'aĵ'o'j. La tiu'rilat'a konklud'o est'as absurd'a. Ĝi est'as nur'a konjekt'o—kaj ege mal'bon'senc'a—nenio ali'a. Kiel ni ek'sci'u ke la artikl'o'j trov'it'a'j en la tir'kest'o'j ne est'is ĉio kio'n la tir'kest'o'j origin'e en'ten'is? S-rin'o Lespanajo kaj ŝi'a fil'in'o est'ig'is ege izol'it'a'n viv'ad'o'n, akcept'is nenia'j'n gast'o'j'n, mal'oft'e el'ir'is en la urb'o'n, mal'bezon'is mult'a'j'n vest'o'ŝanĝ'aĵ'o'j'n. La trov'it'a'j vest'aĵ'o'j est'is sen'dub'e tiel bon'kvalit'a'j kiel ali'a'j pov'int'a'j aparten'i al la sinjor'in'o'j. Se rab'ist'o for'pren'is iu'j'n, kial li ne for'pren'is la plej bon'a'j'n? Kial ne ĉiu'j'n? Simpl'a'vort'e, kial li post'las'is kvar mil or'a'j'n frank'o'j'n por sin super'ŝarĝ'i per pak'o da tol'aĵ'o'j? La or'o'n li jes ja post'las'is. Preskaŭ la tut'a'n sum'o'n menci'it'a'n de S-ro Minjodo, la bank'ist'o, oni trov'is sur'plank'e, en sak'o'j."

    "Mi dezir'as tial for'ig'i el vi'a'j pens'ad'o'j la erar'eg'a'n motiv-teori'o'n nask'ig'it'a'n en la cerb'o'j de la polic'an'o'j per tiu part'o de la indic'ar'o parol'ant'a pri mon'o liver'it'a ĉe la dom'pord'o. Koincid'o'j dek'obl'e pli mir'ind'a'j ol tiu (liver'o de mon'o kaj murd'o efektiv'ig'it'a al ties ricev'int'o nur tri tag'o'j'n post'e) ek'est'iĝ'as ĉe ni ĉiu'j ĉiu'n hor'o'n de ni'a'j viv'o'j sen sin atent'ig'i eĉ moment'daŭr'e. Koincid'o'j ĝeneral'e est'as fal'ig'il'o'j sur la voj'o de tiu rang'o da pens'ant'o'j eduk'it'a'j sen instru'ad'o pri stokast'ik'o, tiu probabl'o'teori'o al kiu la plej glor'a'j stud'objekt'o'j de hom'a esplor'ad'o ŝuld'as la plej glor'a'n ilustr'ad'o'n. En la nun'a kaz'o, se la or'o mal'est'int'us, tio ke oni ĝin liver'is nur tri tag'o'j'n antaŭ'e konsist'ig'int'us iom pli ol koincid'o'n. Tio konfirm'int'us la motiv'teori'o'n. Tamen en la ver'a'j cirkonstanc'o'j de la kaz'o, se ni supoz'u or'o'n la motiv'o de la per'fort'aĵ'o, neces'as ankaŭ juĝ'u la mis'far'int'o'n hezit'em'a idiot'o for'las'int'a kaj si'a'n or'o'n kaj si'a'n motiv'o'n."

    "Re'ten'ant'e nun konstant'e antaŭ'mens'e la konsider'ind'aĵ'o'j'n kiu'j'n mi atent'ig'is al vi—tiu'n strang'a'n voĉ'o'n, tiu'n mal'kutim'a'n facil'mov'ec'o'n kaj tiu'n surpriz'a'n mank'o'n de motiv'o por murd'o tiel apart'e abomen'a—ni enket'u pri la buĉ'ad'o mem. Jen vir'in'o mort'ig'it'a per mana strangol'ad'o kaj en'ŝov'it'a en kamen'tub'o'n kapon mal'supr'e'n. Ordinar'a'j murd'ist'o'j ne util'ig'as tia'n murd'o'rimed'o'n. Des mal'pli ili sin sen'ig'as tia'manier'e je la murd'it'o'j. En la manier'o en kiu oni supr'e'n'ŝov'is la kadavr'o'n en la kamen'tub'o'n, vi agnosk'u, est'is io eksces'e tro'ig'it'a—io nepr'e ne'akord'ig'ebl'a kun ni'a'j kutim'a'j koncept'o'j pri hom'a ag'ad'o, eĉ kiam ni supoz'u la aktor'o'j'n la plej depravaci'iĝ'int'a'j hom'o'j. Konsci'u ankaŭ kiel grand'a est'is laŭ'neces'e la fortik'o pov'int'a supr'e'n'ŝov'i la kadavr'o'n en tia'n apertur'o'n tiel per'fort'e ke la kun'ig'it'a fortik'o de plur'a'j hom'o'j apenaŭ sufiĉ'is por ĝin mal'supr'e'n-tir'i."

    "Ni konsider'u nun ceter'a'j'n indik'aĵ'o'j'n pri la uz'ad'o de mir'ind'eg'a fortik'o. Sur la fajr'ej'o kuŝ'is dik'a'j bukl'o'j—ege dik'a'j bukl'o'j—da griz'a hom'har'ar'o. Tiu'j'n oni for'ŝir'is ek'de la radik'o'j. Vi konsci'as pri la grand'a fortik'o bezon'at'a por for'tir'i kun'e el la kap'o eĉ du'dek-tri'dek har'o'j'n. Vi vid'is same kiel mi la koncern'a'j'n bukl'o'j'n. Ili'a'j radik'o'j (horor'a vid'aĵ'o!) koagul'iĝ'is kun er'o'j de krani'haŭt'o—nepr'a sign'o pri la enorm'a potenc'o aktiv'ig'it'a por el'radik'ig'i unu'nur'gest'e ebl'e du'on'milion'o'n da har'o'j. La gorĝ'o de la mal'jun'ul'in'o est'is ne nur tranĉ'it'a. La kap'o est'is for'tranĉ'it'a dis'de la korp'o kvankam la tranĉ'il'o est'is ordinar'a raz'il'o."

    "Mi dezir'as ke vi konsider'u ankaŭ la brut'a'n feroc'o'n de tiu'j ag'o'j. Pri la ekimoz'o'j sur la korp'o de S-rin'o Lespanajo mi ne parol'u. S-ro Dumaso kaj li'a estim'at'a koadjutor'o S-ro Etjeno deklar'is ke obtuz'a il'o ili'n est'ig'is kaj ĝis iu punkt'o la sinjor'o'j ege prav'as. La obtuz'a il'o est'is evident'e la ŝton'a pavim'o de la kort'o sur kiu'n la viktim'o fal'is el la fenestr'o al'front'ant'a la lit'o'n. Tiu'n veron, kiom ajn simpl'a ĝi nun ŝajn'u, la polic'o mal'konstat'is pro la sam'a kial'o ke la larĝ'o'n de la fenestr'o'ŝutr'o'j ili mal'agnosk'is—ĉar, pro la najl'o'afer'o, si'a'j'n percept'o'j'n ili hermetik'ig'is kontraŭ la ebl'o ke la fenestr'o'j iam ajn mal'ferm'iĝ'is."

    "Se nun, krom ĉiu'j tiu'j konsider'ind'aĵ'o'j, vi ankaŭ pri'medit'is ĝust'a'valor'e la strang'a'n mal'bon'ord'o'n de la ĉambr'o, ni nun sukces'is apud'ig'i la jen'a'j'n tem'o'j'n: surpriz'eg'a'n facil'mov'ec'o'n, preter'hom'a'n fortik'o'n, brutal'a'n feroc'o'n, sen'motiv'a'n buĉ'ad'o'n, grotesk'o'n nepr'eg'e fremd'a'n al la tut'a hom'ar'o pro ties horor'o, kaj voĉ'o'n fremd'a'ton'a'n al la orel'o'j de vir'o'j de mult'a'j land'o'j kaj tut'e mal'plen'a'n je ĉiu klar'a aŭ kompren'ebl'a silab'ad'o. Sekv'as tial kiu rezult'o? Sur vi'a'n imag'kapabl'o'n mi impon'is kiu'n instig'o'n?"

    Mi sent'is ek'vibr'aĉ'i mi'a'n karn'o'n dum Dupino star'ig'is la demand'o'n. "Frenez'ul'o," mi dir'is, "plen'um'is tiu'n far'o'n. Iu delir'a mani'ul'o, for'fuĝ'int'e el najbar'a san'dom'o."

    "Laŭ iu vid'punkt'o," li respond'is, "vi'a ide'o ne est'as indiferent'a. Tamen la voĉ'o'j de frenez'ul'o'j, eĉ okaz'e de ili'a'j plej sovaĝ'a'j paroksism'o'j, neniam akord'as kun tiu strang'a voĉ'o aŭd'it'a sur'ŝtup'ar'e. Frenez'ul'o de'ven'as de iu land'o kaj li'a lingv'aĵ'o, kiom ajn mal'koher'a ĉe la nivel'o de si'a'j vort'o'j, hav'as ĉiam koher'o'n de silab'ad'o. Al'don'e, la har'ar'o de frenez'ul'o ne simil'as tio'n kio'n mi nun ten'as en'man'e. Mi mal'implik'is tiu'n etan tuf'o'n el la rigid'e kroĉ'int'a'j fingr'o'j de S-rin'o Lespanajo. Dir'u al mi kiel vi ĝin interpret'as."

    "Dupino!" mi dir'is, nepr'e sen'nerv'ig'it'e. "Tiu har'ar'o ege strang'as. Ĝi neniel est'as hom'a har'ar'o."

    "Mi ne asert'is kontraŭ'e," li dir'is, "sed antaŭ ol determin'i tiu'n punkt'o'n, mi pet'as ke vi ek'rigard'u la etan krokiz'o'n kiu'n mi desegn'is sur ĉi-tiu'n foli'o'n. Ĝi est'as faksimil'a desegn'aĵ'o pri tio kio'n oni pri'skrib'is en unu part'o el la atest'aĵ'ar'o kiel 'mal'hel'a'j'n ekimoz'o'j'n kaj profund'a'j'n ung'o'kaŭz'it'a'j'n noĉ'o'j'n' sur'est'ant'a'j'n la gorĝ'o'n de Fraŭl'in'o Lespanajo kaj en ali'a part'o (tiu de S-roj Dumaso kaj Etjeno) kiel 'si'n'sekv'o'n da livid'a'j makul'o'j, ver'ŝajn'e fingr'o'prem'aĵ'o'j.'"

    "Vi percept'os," daŭr'ig'is mi'a amik'o, dis'stern'ant'e la foli'o'n sur la tabl'o'n antaŭ ni, "ke ĉi-tiu desegn'aĵ'o pens'ig'as pri solid'a kaj fiks'it'a ten'o. Evident'as nenia glit'ad'o. Ĉiu fingr'o re'ten'is—ebl'e ĝis la mort'o de la viktim'o—la tim'ig'a'n al'pren'o'n per kiu ĝi origin'e sin en'fiks'is. Nun, klopod'u meti vi'a'j'n fingr'o'j'n ĉiu'j'n, sam'moment'e, en la respektiv'a'j'n prem'sign'o'j'n tiel kiel vi ili'n vid'as."

    Mi entrepren'is sen'sukces'e plen'um'i la pet'o'n.

    "Ebl'e ni ne trakt'as tiu'n afer'o'n just'e," li dir'is. "La foli'o est'as stern'it'a sur eben'a surfac'o sed la hom'a gorĝ'o est'as cilindr'a. Jen lign'o'ŝtip'o kies cirkonferenc'o egal'as proksim'um'e tiu'n de la gorĝ'o. Volv'u la desegn'aĵ'o'n ĉirkaŭ ĝi kaj re'far'u la eksperiment'o'n."

    Mi tiel ag'is sed la mal'facil'aĵ'o evident'is eĉ pli ol antaŭ'e. "Ĉi-tiu," mi dir'is, "est'as la mark'o de nenia hom'a man'o."

    "Nun leg'u," respond'is Dupino, "ĉi-tiu'n ekstrakt'o'n el Kuvjero."

    Ĝi est'is detal'a anatomi'a kaj ĝeneral'e pri'skrib'a raport'o pri la grand'a flav'brun'a orangutan'o de Indonezi'a'j Insul'o'j. La gigant'a'n statur'o'n, la mir'ig'a'j'n fortik'o'n kaj ag'ad'o'n, la sovaĝ'a'n feroc'o'n kaj la imit'kapabl'o'j'n de tiu'j mam'ul'o'j ĉiu'j kon'as sufiĉ'e bon'e. Tuj mi ek'kompren'is la plen'a'j'n horor'o'j'n de la murd'o'j.

    "La pri'skrib'o pri la fingr'o'j," mi dir'is, fin'leg'int'e la ekstrakt'o'n, "akord'as ekzakt'e kun la desegn'aĵ'o. Mi konsci'as ke nenia best'o krom orangutan'o de la ĉi-tie menci'it'a speci'o pov'int'us premi la noĉ'o'j'n tiel kiel vi ili'n desegn'is. Al'don'e ĉi-tiu flav'brun'a har'tuf'o hav'as la sam'a'n karakter'o'n kiel tiu de la best'o de Kuvjero. Tamen mi nepr'e ne sci'pov'as kompren'i la apart'a'j'n detal'o'j'n de tiu tim'ig'a mister'o. Krom'e, du voĉ'o'j aŭd'iĝ'is en kverel'ad'o kaj unu el ili est'is sen'disput'e tiu de Franc'o."

    "Prav'e! Kaj vi memor'os dir'aĵ'o'n atribu'it'a'n preskaŭ unu'anim'e al tiu voĉ'o—la dir'aĵ'o'n 'mon Dieu.' Ĉi-tiu'n, en la koncern'a'j cirkonstanc'o'j, unu el la atest'int'o'j (Montan'o, la frand'aĵ'ist'o) ident'ig'is kiel dir'aĵ'o'n de protest'o aŭ mal'aprob'o. Ĉef'e sur tiu'j du vort'o'j tial mi baz'is mi'a'j'n esper'o'j'n ating'i plen'a'n solv'o'n pri la enigm'o. Iu Franc'o konsci'is pri la murd'o. Ebl'as—efektiv'e, ege pli ol ebl'as—ke tut'e sen'kulp'e li ne part'o'pren'is en la sang'a event'o kiu okaz'is. Ebl'as ke la orangutan'o eskap'is de li. Ebl'as ke li ĝin spur'is ĝis la ĉambr'o sed, en la rezult'int'a'j mal'trankvil'ig'a'j cirkonstanc'o'j, neniam pov'int'us ĝin re'kapt'i. Ĝi daŭr'e ĉirkaŭ'vag'ad'as liber'e."

    "Mi ne daŭr'ig'os tiu'j'n konjekt'o'j'n—ali'e mi ne rajt'as ili'n nom'i—ĉar la ombr'a reflekt'ad'o sur kiu ili baz'iĝ'as est'as apenaŭ sufiĉ'e profund'a por ke mi'a intelekt'o ili'n agnosk'u kaj ĉar mi ne sci'pov'us kompren'ebl'ig'i ili'n al la intelekt'o de ali'ul'o. Ni nom'u ili'n tial konjekt'o'j kaj ili'n alud'as tiel. Se la koncern'a Franc'o laŭ mi'a supoz'o jes ja sen'kulp'as pri tiu abomen'aĵ'o, ĉi-tiu reklam'o, kiu'n hieraŭ'nokt'e post ni'a hejm'e'n're'ven'o mi liver'is al la ofic'ej'o de La Mond'o (ĵurnal'o pri'trakt'ant'a ŝip'a'j'n afer'o'j'n kaj mult'e legat'a de mar'ist'o'j) al'ven'ig'os lin al ni'a loĝ'ej'o."

    Li trans'don'is al mi paper'foli'o'n kaj mi leg'is la jen'o'n:

    "KAPT'IT'A. En Bulonj'o-Arb'ar'o fru'maten'e en ..... (la dat'o de la murd'o) grand'eg'a flav'brun'a orangutan'o de Borne'a speci'o. La posed'ant'o (kiu laŭ'konstat'e est'as mar'ist'o deĵor'ant'a sur Malt'a ŝip'o) rajt'as re'pren'i la best'o'n post ĝin ident'ig'i taŭg'a'detal'e kaj pag'i kelk'a'j'n kost'o'j'n est'ig'it'a'j'n per ĝi'a'j kapt'o kaj re'ten'ad'o. Ven'u al numer'o ..... strat'o ..... Sankt'a-Ĝerman'o-Kvartal'o ..... tri'a etaĝ'o."

    "Kiel ebl'is al vi," mi dir'is, "ek'sci'i ke la vir'o est'as mar'ist'o kaj aparten'as al Malt'a ŝip'o?"

    "Mi ne sci'as tio'n," dir'is Dupino. "Mi ne cert'as pri tio. Jen tamen et'a ruband'er'o kiu, laŭ ties form'o kaj gras'a aspekt'o, funkci'is por kun'lig'i la har'ar'o'n en unu el tiu'j long'a'j plekt'aĵ'o'j kiu'n tiom ŝat'as mar'ist'o'j. Al'don'e, ĉi-tiu nod'o est'as unu kiu'n nur mal'mult'a'j hom'o'j krom mar'ist'o'j sci'pov'as est'ig'i kaj kiu propr'as al la Malt'an'o'j. Mi al'pren'is la ruband'o'n ĉe la baz'o de la fulm'o'suĉ'il'o. Ĝi ne pov'int'us aparten'i al iu ajn el la du mort'int'o'j."

    "Se nun, malgraŭ ĉio, mi erar'as en mi'a'j indukt'o'j pri tiu ruband'o, tio est'as, ke la Franc'o est'as mar'ist'o deĵor'ant'a sur Malt'a ŝip'o, mi nenio'n difekt'is dir'ant'e tio'n en la reklam'o. Se mi erar'as, li nur supoz'os ke min de'voj'ig'is iu cirkonstanc'o pri kiu li ne pen'ad'os enket'i. Se mi prav'as tamen, grand'a avantaĝ'o ating'iĝ'as. Konsci'ant'e pri la murd'o'j, tamen sen'kulp'a tiu'rilat'e, kompren'ebl'e la Franc'o hezit'os al'respond'i la reklam'o'n kaj postul'i la re'hav'ig'o'n de la orangutan'o."

    "Li rezon'os tiu'manier'e. 'Mi est'as sen'kulp'a. Mi est'as mal'riĉ'a. Mi'a orangutan'o alt'valor'as—al hom'o situ'ant'a en mi'a'j cirkonstanc'o'j, ver'a fortun'o en si. Kial mal'dispon'ig'i min pri ĝi pro sen'kaŭz'a'j tim'o'j pri danĝer'o? Jen ĝi est'as, pret'a al mi'a man'pren'o. Ĝi mal'kovr'iĝ'is en Bulonj'o-Arb'ar'o, ĉe for'a distanc'o dis'de la buĉ'ad'scen'o. Kiel oni pov'us iam suspekt'i ke brut'a best'o efektiv'ig'is la mis'far'o'n? La polic'o kulp'as. Ili mal'sukces'is mal'kovr'i la plej mal'grand'a'n indic'o'n. Eĉ se ili spur'us la best'o'n, ne ebl'us al ili pruv'i mi'a'n konsci'o'n pri la murd'o aŭ kulp'ig'i min pro tiu konsci'o."

    "'Antaŭ ĉio, oni jes ja min kon'as. La reklam'int'o min nom'um'as posed'ant'o de la best'o. Mi ne cert'as ĝis kiu lim'o pov'as etend'iĝ'i li'a sci'o. Se mi mal'konsent'as de'postul'i hav'aĵ'o'n de tiel alt'a valor'o kaj kiu'n oni sci'as ke mi posed'as, mi suspekt'ig'os almenaŭ la simi'o'n. Mi kutim'as atent'ig'i nek min nek la best'o'n. Mi respond'os al la reklam'o, re'hav'os la orangutan'o'n kaj ĝin zorg'e re'ten'os ĝis kiam for'blov'um'os tiu afer'o.'"

    En tiu moment'o ni aŭd'is paŝ'o'n sur la ŝtup'ar'o.

    "Pret'ig'u vi'a'j'n pistol'o'j'n," dir'is Dupino. "Tamen nek uz'u nek vid'ig'u ili'n antaŭ signal'o de mi."

    La ĉef'pord'o'n de la dom'o ni antaŭ'e post'las'is en mal'ferm'ad'o kaj la vizit'ant'o, jam en'ir'int'e sen son'ig'i, antaŭ'e'n'ven'is plur'a'j'n paŝ'o'j'n sur la ŝtup'ar'o. Nun tamen li ŝajn'is hezit'i. Baldaŭ ni aŭd'is lin descend'i. Dupino jam mov'iĝ'is pord'o'direkt'e'n kiam de'nov'e ni aŭd'is lin supr'e'n'ven'ad'i. Li ne for'turn'iĝ'is du'a'n foj'o'n sed al'proksim'iĝ'is rezolut'e kaj frap'son'ig'is la pord'o'n de ni'a ĉambr'o.

    "En'ir'u!" dir'is Dupino feliĉ- kaj bon'kor'voĉ'e.

    Vir'o en'ir'is. Li est'is mar'ist'o, evident'e—alt'a, solid'a, muskol'a person'o hav'ant'a iom ĉio'risk'ul'a'n, tut'e ne sen'ĉarm'a'n mien'o'n. Lian vizaĝ'o'n, ege sun'brul'ig'it'a'n, barb'o kaj lip'har'o'j pli ol du'on'e kaŝ'is. Li kun'port'is grand'a'n kverk'a'n klab'o'n, sed ŝajn'is ali'e sen'arm'il'a. Li riverenc'is mal'graci'e kaj dir'is al ni "Bon'a'n vesper'o'n" kun Franc'a parol'manier'o kiu, kvankam iom pens'ig'ant'a pri Nov'kastel'o, aŭd'ig'is re'kon'ebl'a'n Pariz'an ek'de'ven'o'n.

    "Bon'vol'u sid'iĝ'i, mi'a amik'o," dir'is Dupino. "Ĉu mi rajt'as supoz'i ke vi al'ven'as rilat'e al la orangutan'o? Honest'a'vort'e, mi preskaŭ envi'as vi'a'n posed'rajt'o'n pri ĝi: mir'ind'e bon'eg'a kaj sen'dub'e alt'valor'a best'o. Kiom aĝ'a vi taks'as ĝin?"

    La mar'ist'o en'suĉ'is longan spir'ad'o'n, en la manier'o de hom'o ĵus for'met'int'a ne'toler'ebl'a'n ŝarĝ'o'n, kaj tiam respond'is sekur'a'voĉ'e:

    "Mi hav'as nenia'n kalkul'rimed'o'n. Tamen ĝi ne pov'as est'i pli ol kvar-kvin'jar'a. Ĉu vi ĝin re'ten'as ĉi-tie?"

    "Ho, ne! Ĉi-tie ni ne dispon'as pri konven'a'n re'ten'uj'o'n. Ĝi sid'as en proksim'a lu'stabl'o de Duburgo-Strat'o. Vi pov'os re'hav'i ĝin morgaŭ'maten'e. Kompren'ebl'e, vi pret'as ident'ig'i la posed'aĵ'o'n, ĉu ne?"

    "Kompren'ebl'e, sinjor'o. Mi pret'as."

    "Bedaŭr'ind'e est'os devi min sen'hav'ig'i je ĝi," dir'is Dupino.

    "Mi tut'e ne atend'as ke vi est'u pri'zorg'int'a ĝin sen'pag'e, sinjor'o," dir'is la vir'o. "Ne rajt'as esper'i tio'n. Tre bon'vol'as pag'i rekompenc'o'n kontraŭ la mal'kovr'o de la best'o—tio est'as, konven'a'n rekompenc'o'n."

    "Nu," respond'is mi'a amik'o. "Ĉio tio tre just'as, cert'e. Mi pri'pens'u! Kio'n neces'os al mi ek'hav'i? Ho! Mi dir'u al vi. Jen est'os mi'a rekompenc'o. Vi trans'sci'ig'os al mi ĉiu'j'n laŭ'ebl'a'j'n inform'aĵ'o'j'n pri tiu'j murd'o'j okaz'int'a'j en Kadavr'ej'o-Strat'o."

    Dupino el'dir'is tiu'j'n last'a'j'n vort'o'j'n en tre mal'alt'a, tre trankvil'a ton'o. Egal'e trankvil'e li al'ir'is la pord'o'n, ĝin ŝlos'is, met'is la ŝlos'il'o'n en la poŝ'o'n. Tiam li tir'is pistol'o'n el si'a brust'o, met'is la arm'il'o'n sen la plej et'a agit'iĝ'o sur la tabl'o'n.

    La vizaĝ'o de la mar'ist'o ek'ruĝ'iĝ'is, kvazaŭ li lukt'us kontraŭ sufok'iĝ'o. Li star'iĝ'is ek'salt'e, al'pren'is si'a'n klab'o'n. Tamen en la sekv'int'a moment'o li re'fal'is sur si'a'n seĝ'o'n, trem'eg'ant'e kaj el'montr'ant'e sur'vizaĝ'e kvazaŭ la mask'o'n de Mort'o mem. Nenia'n vort'o'n li el'dir'is. Mi lin kompat'is plen'kor'e.

    "Mi'a amik'o," dir'is Dupino afabl'a'voĉ'e, "vi mal'trankvil'ig'as vin sen'bezon'e. Jes ja, ver'fakt'e. Ni nepr'e mal'cel'as noci vin. Mi promes'as al vi, honest'a'vort'e de sinjor'o kaj de Franc'o, ke ni neniel intenc'as vin difekt'i. Mi sci'as kun nepr'a cert'ec'o ke vi sen'kulp'as pri la abomen'aĵ'o'j de Kadavr'ej'o-Strat'o. Ne dec'os ne'i tamen vi'a'n iom'a'n implik'iĝ'o'n en ili. Laŭ tio kio'n mi jam dir'is, vi dev'as konsci'i ke, rilat'e al tiu afer'o, mi dispon'is pri inform'rimed'o'j kiu'j'n vi neniam pov'int'us imag'i."

    "Nu, jen la situaci'o. Vi far'is nenio'n evit'ebl'a'n—nenio'n cert'e pov'ant'a'n vin kulp'ig'i. Vi sen'kulp'is eĉ pri ŝtel'ad'o en moment'o kiam vi pov'int'us ŝtel'i sen'pun'e. Vi hav'as nenio'n kaŝ'end'a'n. Vi hav'as nenia'n kial'o'n io'n kaŝ'i. Ali'flank'e, ĉiu honor'princip'o vin dev'ig'as konfesi vi'a'n tut'a'n tiu'rilat'a'n sci'ad'o'n. Nun sid'as en mal'liber'ej'o sen'kulp'ul'o al kiu imput'iĝ'is krim'o kies far'int'o'n vi sci'pov'as ident'ig'i."

    La mar'ist'o jam sin re'reg'is eg'a'grad'e dum Dupino el'dir'is tiu'j'n vort'o'j'n; tamen nun en'tut'e mal'aper'is li'a antaŭ'a kondut'aŭdac'o.

    "Di'o help'u min!" li dir'is post mal'long'a paŭz'o. "Mi jes ja sci'ig'os al vi ĉio'n kio'n mi sci'as pri tiu-ĉi afer'o. Sed mi ne atend'as ke vi kred'u du'on'o'n el mi'a dir'ad'o. Se mi tio'n atend'us, mi est'us efektiv'e stult'ul'o. Ĉio'malgraŭ'e, sen'kulp'a mi est'as, kaj mi plen'e konfes'os eĉ dev'ont'e mort'i pro tio."

    Sekv'as esenc'a'detal'e tio kio'n li raport'is.

    Li vojaĝ'is last'a'temp'e en Indonezi'a Insul'ar'o. Band'o, al kiu li an'iĝ'is, al'ter'iĝ'is en Borne'o kaj far'is intern'insul'a'n distr'iĝ'ekskurs'o'n. Li kaj kun'ekskurs'int'o kapt'is la orangutan'o'n. Li'a kun'ul'o mort'is kaj la best'o far'iĝ'is li'a apart'a posed'aĵ'o. Post mult'e da ĝen'o, okaz'ig'it'a per la ne'brid'ebl'a feroc'o de li'a kapt'it'o dum la hejm'e'n're'ven'a vojaĝ'o, li sukces'is fin'fin'e loĝ'ig'i ĝin sekur'e ĉe si en Pariz'o. Tie, por ne al'tir'i al si la mal'plaĉ'a'n sci'vol'em'o'n de si'a'j najbar'o'j, li re'ten'is la best'o'n en pri'zorg'at'a sekur'ec'o ĝis kiam tiu re'san'iĝ'us de pied'vund'o kaŭz'it'a de sur'ŝip'e ricev'it'a split'o. Li'a fin'a cel'o est'is vend'i la simi'o'n.

    Hejm'e'n're'ven'int'e de iu mar'ist'a kapriol'ad'o la nokt'o'n, aŭ pli ĝust'e la maten'o'n de la murd'o'j, li trov'is la best'o'n en'loĝ'ant'a'n lian propr'a'n dorm'ĉambr'o'n en kiu'n ĝi eskap'is el apud'a kamer'o kie ĝi est'is, laŭ la supoz'o de la mar'ist'o, sekur'e mal'liber'ig'it'a. Ten'ant'e raz'il'o'n en'man'e, plen'e ŝaŭm'sap'it'e, ĝi sid'is antaŭ la spegul'o, entrepren'ant'e sin razi, proced'o kiu'n antaŭ'e, sen'dub'e, tra la kamera ŝlos'il'tru'o, ĝi vid'is plen'um'i la mastr'o'n.

    Ek'vid'int'e tiel feroc'a'n kaj tiel imit'pov'a'n best'o'n posed'i arm'il'o'n tiel danĝer'a'n, dum kelk'a'j moment'o'j, terur'it'e, la mar'ist'o ne sci'is kio'n far'i. Li jam kutim'is pac'ig'i la best'o'n tamen, eĉ okaz'e de ĝi'a'j plej feroc'a'j humor'o'j, per vip'o, kaj tiu'n li nun util'ig'is. Vid'int'e la vip'o'n, la orangutan'o tra'ir'is ek'salt'e la ĉambr'o'pord'o'n, kur'is mal'supr'e'n laŭ la ŝtup'ar'o kaj de tie, per'e de fenestr'o bedaŭr'ind'e mal'ferm'it'a, en'ir'is la strat'o'n.

    La Franc'o post'sekv'is mal'esper'e. La simi'o, ankoraŭ ten'ant'e en'man'e la raz'il'o'n, halt'is foj'foj'e por rigard'i mal'antaŭ'e'n kaj gest'ad'i al si'a post'kur'ant'o ĝis kiam tiu'last'a preskaŭ ating'is ĝin. Tiam ĝi for'ir'is de'nov'e. Tiel-ĉi la ĉas'o daŭr'is longan temp'o'n. La strat'o'j nepr'e silent'is ĉar est'is preskaŭ la tri'a hor'o de la maten'o.

    Laŭ'pas'ant'e strat'et'o'n mal'antaŭ Kadavr'ej'o-Strat'o, la fuĝ'int'o ek'vid'is lu'mon bril'ant'a'n tra la mal'ferm'it'a fenestr'o de la ĉambr'o de S-rin'o Lespanajo en la kvar'a etaĝ'o de ŝi'a dom'o. Hast'ant'e al la konstru'aĵ'o, ĝi percept'is la fulm'suĉ'il'o'n, supr'e'n'grimp'is laŭ ĝi kun ne'koncept'ebl'a facil'mov'o, al'pren'is la ŝutr'o'n, kiu est'is ĵet'it'a en'tut'e kontraŭ la mur'o'n, kaj per'e de tiu sin sving'is plen'distanc'e sur la kap'tabul'o'n de la lit'o. La tut'a ag'ad'ar'o efektiv'iĝ'is en mal'pli ol unu minut'o. La ŝutr'o'n la orangutan'o re'mal'ferm'is pied'bat'e en'ir'ant'e la ĉambr'o'n.

    La mar'ist'o inter'temp'e kaj ĝoj'iĝ'is kaj konstern'iĝ'is. Nun li ege esper'is pov'i re'kapt'i la brut'o'n ĉar ĝi apenaŭ pov'os eskap'i el la kapt'ej'o en kiu'n ĝi ĵus en'ir'is krom per'e de la suĉ'il'o, ĉe la mal'supr'o de kiu la posed'ant'o pov'us re'hav'i ĝin. Ali'flank'e li mult'e pri'tim'is kio'n pov'us far'i la simi'o en la dom'o. Tiu last'a pens'ad'o instig'is la vir'o'n daŭr'e post'sekv'i la fuĝ'int'o'n. Fulm'suĉ'il'o'n oni pov'as facil'e laŭ'grimp'i, precip'e mar'ist'o. Kiam li ating'is tamen la nivel'o'n de la fenestr'o, kiu situ'is mal'proksim'e mal'dekstr'e, li'a supr'e'n'ir'ad'o ĉes'is. Ĉio kio'n li pov'is far'i est'is klin'iĝ'i mal'dekstr'e'n por iom ek'vid'i la intern'o'n de la ĉambr'o. Tiu ek'vid'o preskaŭ fal'ig'is lin de sur la suĉ'il'o pro tro'ig'o da horor'o.

    En tiu moment'o inter'romp'is la nokt'o'n tiu'j aĉ'a'j ŝir'kri'eg'o'j ek'mal'dorm'ig'int'a'j la loĝ'ant'o'j'n de Kadavr'ej'o-Strat'o. Sinjor'in'o Lespanajo kaj ŝi'a fil'in'o, sur'port'ant'e dorm'vest'aĵ'o'j'n, ver'ŝajn'e pri'okup'iĝ'is aranĝ'ant'e dokument'o'j'n en la jam menci'it'a fer'kofr'o antaŭ'e rul'it'a en la mezon de la ĉambr'o. Ĝi est'is mal'ferm'it'a kaj ties en'hav'aĵ'o'j kuŝ'is apud'e sur la plank'o. Dev'as est'i ke la viktim'o'j sid'is mal'al'front'ant'e la fenestr'o'n kaj, juĝ'ant'e laŭ la et'a temp'o'daŭr'o for'pas'int'a inter la en'ir'o de la best'o kaj ili'a'j ŝir'kri'eg'o'j, oni rajt'as supoz'i ke ili ne tuj ĝin ek'vid'is. La klak'son'o'n de la ŝutr'o ili atribu'int'us kompren'ebl'e al la vent'o.

    Kiam la mar'ist'o en'rigard'is, la best'eg'o jam al'pren'is Sinjor'in'o'n Lespanajon per la har'ar'o (kiu est'is mal'fiks'a ĉar ŝi komb'is ĝin) kaj sving'is la raz'il'o'n antaŭ ŝi'a vizaĝ'o, imit'ant'e barbir'a'j'n gest'o'j'n. La fil'in'o kuŝ'is stern'it'e kaj sen'mov'e, sven'int'e. La kri'eg'o'j kaj barakt'o'j de la mal'jun'ul'in'o (dum kiu'j la har'ar'o est'is for'ŝir'it'a de sur ŝi'a kap'o) fin'ag'is ŝanĝ'ant'e la ver'ŝajn'e pac'a'j'n cel'o'j'n de la orangutan'o en koler'a'j'n entrepren'o'j'n. Per unu rezolut'a sving'o de si'a muskol'a brak'o ĝi preskaŭ for'tranĉ'is ŝi'a'n kapon dis'de ŝi'a korp'o. Kiam la best'o ek'vid'is sang'o'n, ĝi'a koler'o pli'grand'iĝ'is en delir'o'n. Grinc'ig'ant'e la dent'o'j'n, flagr'ig'ant'e kvazaŭ'a'n fajr'o'n el la okul'o'j, ĝi atak'is la korp'o'n de la fraŭl'in'o, en'fiks'is si'a'j'n tim'ig'a'j'n ung'eg'o'j'n en ŝi'a'n gorĝ'o'n, ili'n re'ten'is tie ĝis kiam ŝi mort'is.

    Ĝi'a'j nomad'a'j kaj sovaĝ'a'j rigard'o'j ating'is en tiu moment'o la kapon de la lit'o super kiu nun vid'ebl'is la vizaĝ'o de ĝi'a mastr'o, rigid'a pro horor'o. La frenez'o de la best'o, kiu sen'dub'e daŭr'e memor'is la terur'a'n vip'o'n, tuj'eg'e ŝanĝ'iĝ'is en tim'eg'o'n. Nun pri'konsci'ant'e si'a'n pun'ind'a'n kulp'o'n, ĝi ŝajn'is dezir'i kaŝ'i si'a'j'n sang'a'j'n far'o'j'n kaj salt'et'is ĉirkaŭ la ĉambr'o en kriz'o de nervoz'a ekscit'iĝ'o, fal'ig'ant'e kaj romp'ant'e la mebl'o'j'n sur'voj'e, for'tren'ant'e la lit'o'n de sur ties kadr'o. Rakont'o'fin'e, ĝi ek'pren'is unu'e la kadavr'o'n de la fil'in'o, supr'e'n'ŝov'is ĝin en la kamen'tub'o'n kie ĝi post'e mal'kovr'iĝ'is, tiam tiu'n de la mal'jun'ul'in'o kiu'n ĝi tuj for'lanĉ'is kapon antaŭ'e'n tra la fenestr'o.

    Dum la simi'o al'proksim'iĝ'is la fenestr'o'klap'o'n kun si'a mutil'it'a ŝarĝ'o, la mar'ist'o kaŭr'is ŝok'it'e sur la suĉ'il'o kaj mal'supr'e'n'glit'ant'e (ne grimp'ant'e) laŭ ĝi'a long'o, re'ven'is hast'e hejm'e'n, tim'eg'ant'e la sekv'o'j'n de la buĉ'ad'o kaj ĝoj'e rezign'ant'e, en si'a terur'o, ĉiu'n zorg'o'n pri la sort'o de la orangutan'o. La vort'o'j aŭd'it'a'j de la hom'o'j sur la ŝtup'ar'o est'is la horor-kaj-tim'plen'a'j ek'kri'o'j de la Franc'o inter'miks'it'a'j kun la demon'a babil'aĉ'ad'o de la brut'o.

    Mi hav'as preskaŭ nenio'n por al'don'i. Dev'as est'i ke la orangutan'o eskap'is el la ĉambr'o per'e de la suĉ'il'o ĵus antaŭ ol oni en'romp'is la pord'o'n. Ĝi ferm'is la fenestr'o'n sen'dub'e ĝin tra'pas'ant'e. Kapt'is ĝin post'e la posed'ant'o mem kiu vend'is ĝin kontraŭ alt'eg'a mon'sum'o ĉe Botanik-Ĝarden'o (kiu ampleks'as la Pariz'an best'o'ĝarden'o'n). Lebonon oni tuj liber'ig'is post ni'a rakont'o pri la cirkonstanc'o'j (kun kelk'a'j koment'o'j de Dupino) ĉe la buro'o de Polic'a-Prefekt'o. Tiu funkci'ul'o, kvankam tre plaĉ'is al li mi'a amik'o, ne sukces'is kaŝ'i si'a'n ĉagren'o'n pri la evolu'turn'iĝ'o de la afer'o kaj sin permes'is iom sarkasm'iĝ'i pri la soci'a mal'dec'o de hom'o'j mal'bon'vol'ant'a'j atent'i si'a'j'n propr'a'j'n afer'o'j'n.

    "Li parol'u," dir'is Dupino, opini'ant'e ke ne neces'as respond'i. "Li diskurs'u. Tio sen'zorg'ig'os lian konscienc'o'n. Sufiĉ'as al mi est'i venk'int'a lin en li'a propr'a kastel'o. Tamen, ke li mal'sukces'is solv'i tiu'n mister'o'n ne est'as mir'ind'aĵ'o kiel li supoz'as, ĉar ver'fakt'e ni'a amik'o prefekt'o est'as tro ruz'a por est'i profund'a. Li'a saĝ'ec'o hav'as nenia'n daŭr'o'kapabl'o'n. Ĝi est'as en'tut'e kap'o kaj neniel korp'o, tiel kiel ni vid'as en bild'o'j pri Deino Laverno, aŭ, pli bon'e, en'tut'e kap'o kaj ŝultr'o'j, same kiel gad'fiŝ'o. Sed li est'as bon'a est'aĵ'o, fin'fin'e. Li plaĉ'as al mi precip'e pro majstr'a ĵargon'manovr'o per kiu li akir'is si'a'n fam'o'n kiel geni'ul'o. Mi vol'as dir'i li'a manier'o de nier ce qui est, et d'expliquer ce qui n'est pas (ne'i tio'n kio est'as kaj klar'ig'i tio'n kio ne est'as)."

    
    
    
    
    End of Project Gutenberg's La Murdoj de Kadavrejo-Strato, by Edgar Allan Poe
    
    *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO ***
    
    ***** This file should be named 18326-h.htm or 18326-h.zip *****
    This and all associated files of various formats will be found in:
            http://www.gutenberg.org/1/8/3/2/18326/
    
    Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
    Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
    
    
    Updated editions will replace the previous one--the old editions
    will be renamed.
    
    Creating the works from public domain print editions means that no
    one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
    (and you!) can copy and distribute it in the United States without
    permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
    set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
    copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
    protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
    Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
    charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
    do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
    rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
    such as creation of derivative works, reports, performances and
    research.  They may be modified and printed and given away--you may do
    practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
    subject to the trademark license, especially commercial
    redistribution.
    
    
    
    *** START: FULL LICENSE ***
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase "Project
    Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
    Gutenberg-tm License (available with this file or online at
    http://gutenberg.org/license).
    
    
    Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
    electronic works
    
    1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
    all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
    If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
    Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
    terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
    entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement.  See
    paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
    and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
    works.  See paragraph 1.E below.
    
    1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
    or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
    Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
    collection are in the public domain in the United States.  If an
    individual work is in the public domain in the United States and you are
    located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
    copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
    works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
    are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
    Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
    freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
    this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
    the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
    keeping this work in the same format with its attached full Project
    Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
    
    1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
    a constant state of change.  If you are outside the United States, check
    the laws of your country in addition to the terms of this agreement
    before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
    creating derivative works based on this work or any other Project
    Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
    the copyright status of any work in any country outside the United
    States.
    
    1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
    access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
    whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
    phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
    Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
    copied or distributed:
    
    This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
    almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
    re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
    with this eBook or online at www.gutenberg.org
    
    1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
    from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
    posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
    and distributed to anyone in the United States without paying any fees
    or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
    with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
    work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
    through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
    Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
    1.E.9.
    
    1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
    terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
    to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
    permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
    
    1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
    
    1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg-tm License.
    
    1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
    word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
    distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
    "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
    posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
    you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
    copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
    request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
    form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
    License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
    that
    
    - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
         the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
         you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
         owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
         has agreed to donate royalties under this paragraph to the
         Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
         must be paid within 60 days following each date on which you
         prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
         returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
         sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
         address specified in Section 4, "Information about donations to
         the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
    
    - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
         you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
         does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
         License.  You must require such a user to return or
         destroy all copies of the works possessed in a physical medium
         and discontinue all use of and all access to other copies of
         Project Gutenberg-tm works.
    
    - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
         money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
         electronic work is discovered and reported to you within 90 days
         of receipt of the work.
    
    - You comply with all other terms of this agreement for free
         distribution of Project Gutenberg-tm works.
    
    1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
    electronic work or group of works on different terms than are set
    forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
    both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
    Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
    Foundation as set forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
    collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
    works, and the medium on which they may be stored, may contain
    "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
    corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
    property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
    computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
    your equipment.
    
    1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
    of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from.  If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium with
    your written explanation.  The person or entity that provided you with
    the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
    refund.  If you received the work electronically, the person or entity
    providing it to you may choose to give you a second opportunity to
    receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
    is also defective, you may demand a refund in writing without further
    opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
    WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
    WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
    If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
    law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
    interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
    the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
    provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
    
    1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
    with this agreement, and any volunteers associated with the production,
    promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
    harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
    that arise directly or indirectly from any of the following which you do
    or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
    work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
    Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
    
    
    Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
    
    Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of computers
    including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
    because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
    people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
    goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
    remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
    To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
    and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
    
    
    Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
    Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
    http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
    permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
    
    The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
    Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
    throughout numerous locations.  Its business office is located at
    809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
    business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
    information can be found at the Foundation's web site and official
    page at http://pglaf.org
    
    For additional contact information:
         Dr. Gregory B. Newby
         Chief Executive and Director
         gbnewby@pglaf.org
    
    
    Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
    spread public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements.  We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance.  To
    SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
    particular state visit http://pglaf.org
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
    methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations.
    To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
    
    
    Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
    works.
    
    Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
    concept of a library of electronic works that could be freely shared
    with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
    Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
    
    
    Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
    unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
    keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
    
    
    Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
    
         http://www.gutenberg.org
    
    This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.