LA FALO DE UŜERO-DOMO

La Falo de Uŝero-Domo - verkis Edgar Allan Poe


The Project Gutenberg EBook of La Falo de Usxero-Domo, by Edgar Poe This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: La Falo de Usxero-Domo The Fall of the House of Usher Author: Edgar Poe Translator: Edwin Grobe Release Date: January 31, 2006 [EBook #17425] Language: Esperanto Character set encoding: UTF-8 *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA FALO DE USXERO-DOMO *** Produced by Robert L. Read, William Patterson and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net 
LA
FALO
DE
UŜERO-DOMO
NOVELO
DE
USONA VERKISTO
EDGAR ALLAN POE
(1809-1849)
Esperantigis
EDWIN GROBE
Arizona-Stelo-Eldonejo
1620 North Sunset Drive
Tempe, Arizona 85281-1550, Usono
2000
Edgar Allan Poe:
"LA FALO DE UŜERO-DOMO"
Origina Anglalingva Titolo:
"THE FALL OF THE HOUSE OF USHER"

LA FAL'O DE UŜERO-DOM'O

Dum la tut'a daŭr'o de ted'a, mal'hel'a, sen'son'a tag'o en la aŭtun'o de la jar'o, kiam la nub'o'j pend'is prem'e kaj mal'alt'e en la ĉiel'o, mi pas'is sol'a, sur ĉeval'o, tra mal'kutim'e morn'a kamp'ar'region'o; kaj fin'fin'e mi'n trov'is, dum est'iĝ'is la vesper'a'j ombr'o'j, ĉe vid'punkt'o pri la melankoli'a Uŝero-Dom'o. Mi mal'sci'as la kial'o'n de tio—sed je la unu'a ek'vid'o pri la konstru'aĵ'o, sent'o de ne'toler'ebl'a mal'feliĉ'o invad'is mi'a'n spirit'o'n. Mi dir'as "ne'toler'ebl'a" ĉar trankvil'ig'is tiu'n sent'o'n nenia du'on'plezur'ig'a (ĉar poezi'a) sensac'o kiu'n kutim'e registr'as la mens'o al'front'e al la plej sever'a'j natur'a'j bild'o'j pri sovaĝ'ec'o aŭ terur'o. Mi rigard'is la scen'o'n antaŭ mi—la nur'a'n dom'o'n kaj la simpl'a'j'n pejzaĝ'trajt'o'j'n de la bien'o—la morn'a'j'n mur'o'j'n—la mal'plen'a'j'n okul'aspekt'a'j'n fenestr'o'j'n—kelk'a'j'n fetor'a'j'n kareks'o'j'n—kaj kelk'a'j'n blank'a'j'n trunk'o'j'n de putr'int'a'j arb'o'j—kun nepr'a de'prem'o de anim'o kiu'n mi sci'pov'as kompar'i kun nenia sur'ter'a sensac'o pli taŭg'e ol kun la post'rev'o de opi'o'fest'int'o—la amar'a re'plonĝ'o en ĉiu'tag'a'n viv'ad'o'n—la mal'bel'eg'a for'fal'o de la vual'o. Ek'est'is glaci'iĝ'o, sink'ad'o, mal'san'iĝ'o de la kor'o—sen'kompens'a morn'ec'o de pens'ad'o kiu'n sukces'is sur'voj'ig'i ĝis sublim'ec'o nenia prem'eg'o de la imag'pov'o. Kio—mi paŭz'is por pri'medit'i la tem'o'n—kio mi'n tiom mal'trankvil'ig'is dum mi rigard'is Uŝero-Dom'o'n? Est'is mister'o nepr'e ne'solv'ebl'a; ceter'e mi mal'sukces'is barakt'i kun la ombr'a'j fantazi'o'j kiu'j mi'n kun'prem'is dum mi medit'ad'is. Mi dev'is mi'n turn'i al la mal'taŭg'a konklud'o ke, dum sen'dub'e ja ekzist'as kombin'o'j de tre simpl'a'j natur'a'j objekt'o'j hav'ant'a'j la pov'o'n ni'n tiel afekci'i, tamen la analiz'o de tiu pov'o nombr'iĝ'as inter konsider'ad'o'j preter'pas'ant'a'j ni'a'n kompren'o'n. Ebl'as, mi pens'is, ke simpl'a mal'sam'a aranĝ'o de la trajt'o'j de la scen'o, de la detal'o'j de la bild'o, sufiĉ'os por ali'ig'i aŭ eĉ en'tut'e nul'ig'i ties kapabl'o'n far'i mal'feliĉ'a'n efekt'o'n; kaj, respond'e al tiu hipotez'o, mi brid'rimen'is mi'a'n ĉeval'o'n ĉe la krut'a bord'o de nigr'a kaj nebul'ard'a lag'et'o kuŝ'ant'a en sen'bru'a hel'ec'o apud la loĝ'ej'o kaj sub'e'n'rigard'is—sed kun trem'eg'o eĉ pli ekscit'ant'a ol antaŭ'e—la re'aranĝ'it'a'j'n kaj invers'ig'it'a'j'n bild'o'j'n pri la griz'a kareks'o kaj la makabr'a'j arb'o'trunk'o'j kaj la okul'simil'a'j fenestr'o'j.

Tamen en ĉi tiu dom'eg'o de morn'ec'o mi nun cel'is gast'ad'i dum kelk'a'j semajn'o'j. Ĝi'a propriet'ant'o, Roderiko Uŝero, est'is unu el mi'a'j plej intim'a'j amik'o'j dum ni'a knab'ec'o; tamen mult'a'j jar'o'j for'pas'is ek'de ni'a last'a renkont'iĝ'o. Leter'o, tamen, ating'int'is mi'n en for'a region'o de la land'o—leter'o de li—kiu, pro si'a sen'brid'e pet'em'a karakter'o, invit'is nur viv'person'a'n respond'o'n. La manuskript'o vid'ig'is indic'o'j'n pri nervoz'a mal'trankvil'o. La leter'int'o pri'parol'is serioz'eg'a'n korp'a'n mal'san'o'n—mens'a'n mal'san'o'n kiu li'n prem'as—kaj pri sincer'a dezir'o vid'i mi'n, kiel li'a'n plej bon'a'n, kaj efektiv'e sol'a'n amik'o'n, kun la cel'o, per'e de la plezur'o de mi'a kompani'o, iom mal'pli'grand'ig'i li'a'n mal'san'o'n. Est'is la manier'o en kiu dir'it'is ĉio tio, kaj mult'e pli—est'is la ŝajn'a kor'ec'o kiu akompan'is la pet'o'n—kiu mal'permes'is mi'n hezit'i; rezult'e mi obe'is tuj'eg'e kio'n mi daŭr'e konsider'is eg'e mal'kutim'a al'vok'o.

Kvankam, kiel knab'o'j, ni est'is eĉ intim'a'j kun'ir'ant'o'j, mi mal'mult'e sci'is tamen pri mi'a amik'o. Li'a distanc'em'o est'is ĉiam eksces'a kaj konstant'a. Mi konsci'is tamen ke li'a eg'e antikv'a famili'o est'is fam'a, jam en for'pas'int'a'j epok'o'j, por apart'a sens'iv'o de temperament'o si'n montr'ant'a, dum long'a'j period'o'j, en mult'a'j verk'o'j de laŭd'eg'ind'a art'o kaj, pli last'a'temp'e, en ripet'it'a'j far'o'j de mal'avar'eg'a sed sen'fanfaron'a almoz'o, kaj ceter'e en pasi'a si'n'dediĉ'o al la komplik'aĵ'o'j, ebl'e eĉ pli ol al la tradici'a'j kaj facil'e re'kon'ebl'a'j bel'ec'o'j, de la muz'ik'a'j scienc'o'j. Mi ek'sci'is ankaŭ la eg'e rimark'ind'a'n fakt'o'n ke la tig'o de la Uŝera gent'o, kvankam ĝu'ant'e long'temp'a'j'n honor'o'j'n, neniam fond'is daŭr'a'n branĉ'o'n; ali'vort'e, ke la tut'a famili'o si'n lim'ig'is al rekt'a de'ven'lini'o kaj ĉiam, krom eg'e mal'grav'a'j kaj eg'e provizor'a'j vari'o'j, ad'e si'n lim'ig'as tiel. Est'is tiu mank'o, mi konsider'is, pri'medit'ant'e la perfekt'a'n man'ten'ad'o'n de la lokal'o kaj la agnosk'at'a'n karakter'o'n de la gent'o, kaj spekulativ'ant'e pri la ebl'a influ'o kiu'n la unu'a, dum la long'a preter'pas'o de jar'cent'o'j, pov'int'us trud'i al la ali'a—est'is tiu mank'o, ebl'e, de akcesor'a id'ar'o, kaj la rezult'int'a sen'devi'a trans'don'o, de patr'o al fil'o, de la hered'a posed'aĵ'o kun la nom'o, kiu, fin'fin'e, tiom'a'grad'e kun'ident'ig'is la du ke la origin'a nom'o de la bien'o ali'iĝ'is en la kurioz'a'n kaj dub'a'senc'a'n nom'o'n "Uŝero-Dom'o"—nom'o'n ŝajn'ant'a'n ampleks'i en la mens'o'j de la kamp'ar'an'ar'o ĝi'n uz'ant'a, kaj la famili'o'n kaj la famili'a'n dom'o'n.

Mi dir'is ke la sol'a rezult'o de mi'a iom knab'ec'a eksperiment'o—mi'a sub'e'n'rigard'ad'o en la lag'et'o'n—est'is pli'profund'ig'o de la unu'a mal'kutim'a efekt'o. Est'as sen'dub'e ke la konsci'o pri la rapid'a pli'grand'ig'o de mi'a superstiĉ'o—ĉar kial mi hezit'u ĝi'n nom'i tia?—util'is ĉef'e por pli'rapid'ig'i tiu'n pli'grand'ig'o'n mem. Jam de long'a temp'o mi konsci'as ke tia est'as la paradoks'a leĝ'o pri ĉiu'j sent'o'j baz'it'a'j sur la terur'o. Kaj ebl'e pro tiu sol'a kial'o okaz'is ke, kiam de'nov'e mi lev'is la rigard'o'n ĝis la dom'o mem, for de ties bild'o en la lag'et'o, ek'kresk'is en mi'a mens'o strang'a fantazi'o—fantazi'o tiel rid'ind'a ke mi konsent'as ĝi'n menci'i nur por el'montr'i la vigl'a'n fort'o'n de la sensac'o'j kiu'j mi'n prem'is. Mi tiel aktiv'ig'int'is mi'a'n imag'pov'o'n ke mi komenc'is pens'i efektiv'e ke super la tut'a'j dom'eg'o kaj bien'o pend'as etos'o propr'a nur al ili kaj al ili'a ĉirkaŭ'ej'o—etos'o hav'ant'a nenia'n rilat'o'n kun la aer'o de la ĉiel'o, sed lev'iĝ'int'a el la putr'int'a'j arb'o'j kaj la griz'a mur'o kaj la silent'a lag'et'o—pest'a kaj mistik'a vapor'o, mal'hel'a, mal'energi'a, apenaŭ vid'ebl'a, plumb'a.

For'sku'int'e de sur mi'a spirit'o tio'n kio pov'int'us est'i nur sonĝ'o, mi rigard'is pli proksim'detal'e la ver'a'n aspekt'o'n de la konstru'aĵ'o. Ĝi'a ĉef'a trajt'o ŝajn'is est'i tiu de eksces'a antikv'ec'o. La mis'kolor'iĝ'o kaŭz'it'a de la for'pas'int'a'j epok'o'j est'is grand'a. Et'a'j fung'o'j si'n stern'int'is sur la tut'a'n ekster'aĵ'o'n kaj pend'is el la aler'o'j en subtil'a, implik'it'a ret'aĵ'o. Malgraŭ tio vid'ebl'is tamen nenia ekster'ordinar'a kaduk'ec'o. For'fal'int'is nenia part'o de la mason'aĵ'o; kaj ŝajn'is est'i sovaĝ'a mal'konform'ec'o inter ties daŭr'e perfekt'a kun'lig'o de er'o'j kaj la dis'pec'iĝ'ant'a stat'o de la unu'op'a'j ŝton'o'j. Tiu'rilat'e la situaci'o mult'e memor'ig'is al mi la ŝajn'ig'a'n tut'ec'o'n de mal'nov'a lign'aĵ'o putr'int'a dum long'a'j jar'o'j en iu forges'it'a kel'o sen difekt'iĝ'i pro la inter'romp'a spir'ad'o de la ekster'a aer'o. Krom tiu indik'aĵ'o pri vast'skal'a putr'ec'o, tamen, la konstru'aĵ'o el'montr'is mal'mult'a'j'n sign'o'j'n pri mal'stabil'ec'o. Ebl'e la rigard'o de kontrol'ant'a observ'ant'o konstat'int'us apenaŭ percept'ebl'a'n fend'et'o'n, kiu, etend'iĝ'ant'e ek'de la tegment'o de la dom'o sur la fasad'o, est'ig'is voj'o'n sub'e'n laŭ la mur'o en zigzag'a direkt'o, ĝis si'n perd'ig'i en la moroz'a'j'n akv'o'j'n de la lag'et'o.

Rimark'int'e tiu'j'n aspekt'aĵ'o'j'n, mi rajd'is trans mal'long'a'n dig'voj'o'n ĝis la dom'o. Atend'ant'a serv'ant'o ricev'is mi'a'n ĉeval'o'n kaj mi en'ir'is la gotik'a'n ark'o'pas'ej'o'n de la hal'o. Ŝtel'paŝ'a valet'o konduk'is mi'n de tie, en silent'o, tra mult'a'j mal'hel'a'j kaj kompleks'a'j koridor'o'j ĝis la labor'ej'o de si'a mastr'o. Mult'e da tio kio'n mi renkont'is sur'voj'e help'is, mi mal'sci'as kiel, pli'grand'ig'i la mal'klar'a'j'n sent'o'j'n pri kiu'j mi jam parol'is. Dum la objekt'o'j mi'n ĉirkaŭ'ant'a'j—dum la ĉiz'aĵ'o'j de la plafon'o'j, la sombr'a'j tapiseri'o'j sur la mur'o'j, la ebon'a nigr'ec'o de la plank'o'j, kaj la fantasmagori'a'j armori'a'j trofe'o'j kiu'j klak'ad'is dum mi preter'pas'is, est'is nur afer'o'j al kiu'j, aŭ simil'a'j al tiu'j al kiu'j mi jam al'kutim'iĝ'is ek'de mi'a infan'ec'o—dum mi mal'kuraĝ'is mal'agnosk'i kiom kon'at'a est'as ĉio tio—tamen mi mir'is ek'konsci'ant'e kiom mal'kon'at'a'j est'as la fantazi'o'j kiu'j'n est'ig'is tiu'j kutim'a'j bild'o'j. Sur unu el la ŝtup'ar'o'j mi renkont'is la famili'a'n kurac'ist'o'n. Li'a mien'o, mi pens'is, el'montr'is kun'miks'it'a'n aspekt'o'n de mal'nobl'a ruz'ad'o kaj perpleks'ec'o. Li salut'is mi'n tim'eg'e kaj preter'pas'is. Ĵet'gest'e nun la serv'ant'o mal'ferm'is pord'o'n kaj mi'n konduk'is antaŭ si'a'n mastr'o'n.

La ĉambr'o en kiu mi mi'n trov'is est'is eg'e grand'a kaj alt'a. La fenestr'o'j est'is long'a'j, mal'larĝ'a'j kaj pint'ig'it'a'j kaj situ'is tiom for dis'de la nigr'a kverk'a plank'o ke nepr'e mal'ebl'is ili'n ating'i de intern'e. Mal'fort'a'j bril'et'o'j de ruĝ'ig'it'a lum'o mal'ferm'is voj'o'n tra la pergol'ig'it'a'j vitr'o'j kaj help'is sufiĉ'e disting'ig'i la plej el'star'ant'a'j'n objekt'o'j'n de la ĉirkaŭ'ej'o; la rigard'o pen'ad'is sen'sukces'e tamen ating'i la plej mal'proksim'a'j'n angul'o'j'n de la ĉambr'o kaj la kaŝ'angul'et'o'j'n de la volb'ig'it'a kaj fret'ig'it'a plafon'o. Mal'hel'a'j drap'aĵ'o'j sur'pend'is la mur'o'j'n. La ĝeneral'a mebl'ar'o est'is abund'a, sen'komfort'a, antikv'a kaj ĉifon'a. Mult'a'j libr'o'j kaj muzik'il'o'j ĉirkaŭ'kuŝ'is en sporad'a aranĝ'o, sed sen vigl'ig'i la scen'o'n. Mi sent'is mi'n kvazaŭ en'spir'i etos'o'n de mal'ĝoj'o. Aspekt'o de sever'a, profund'a kaj ne're'aĉet'ebl'a melankoli'o sur'pend'is kaj tra'penetr'is ĉi'o'n.

Je mi'a en'ir'o, Uŝero star'iĝ'is el sof'o sur kiu li kuŝ'is plen'long'e kaj mi'n salut'is kun vigl'a varm'ec'o kiu en'hav'is, laŭ mi'a unu'a taks'o, iom tro'ig'it'a'n afabl'ec'o'n—la re'ten'it'a'n ag'o'n de enu'ig'it'a mond'civit'an'o. Ek'rigard'et'o tamen sur li'a'n vizaĝ'o'n mi'n konvink'is pri li'a nepr'a sincer'ec'o. Ni sid'iĝ'is kaj dum kelk'a'j moment'o'j, dum li dir'is nenia'n vort'o'n, mi li'n spekt'ad'is kun sent'o du'on'kompat'a, du'on'mir'a. Efektiv'e, neniam antaŭ'e vir'o tiom mult'e ŝanĝ'iĝ'is en tiom mal'long'a period'o kiom Roderiko Uŝero! Nur mal'facil'e mi sukces'is re'kon'i en la pal'a est'aĵ'o sid'ant'a antaŭ mi la kun'ul'o'n de mi'a fru'a knab'ec'o. Tamen la karakter'o de li'a vizaĝ'o est'int'is en ĉiu'j moment'o'j rimark'ind'a. Kadavera haŭt'kolor'o; okul'o'j grand'a'j, likv'aĵ'a'j, preter'kompar'e lum'a'j; lip'o'j iom mal'dik'a'j kaj eg'e pal'a'j, sed hav'ant'a'j bel'eg'a'n kurb'iĝ'o'n; naz'o de delikat'a hebre'a form'o, sed kun larĝ'ec'o de spir'tru'o'j mal'kutim'a en simil'a'j korp'er'o'j; graci'e muld'it'a menton'o, indik'ant'a pro si'a mank'o de prominenc'o mank'o'n de moral'a energi'o; har'ar'o de pli ol ret'aspekt'a mol'ec'o kaj mal'dens'ec'o; tiu'j trajt'o'j, kun preter'kutim'a etend'iĝ'o super la region'o'j de la tempi'o, kun'konsist'ig'is vizaĝ'o'n mal'facil'e forges'ot'a'n. Kaj nun en la nur'a tro'ig'o de la reg'ant'a karakter'o de tiu'j trajt'o'j, kaj de la mien'o kiu'n ili kutim'is el'montr'i, vid'iĝ'is tiom'a ŝanĝ'iĝ'o ke mi mal'cert'is al kiu mi parol'is. La nun makabr'a pal'ec'o de la haŭt'o, kaj la nun mirakl'a hel'ec'o de la okul'o'j, antaŭ ĉio surpriz'is kaj eĉ mir'ig'is mi'n. Ceter'e la silk'a'n har'ar'o'n li permes'int'is kresk'i sen'atent'e, kaj dum, en si'a sovaĝ'a filandr'a tekstur'o, ĝi ne fal'is, sed ŝveb'is ĉirkaŭ la vizaĝ'o, mi mal'sci'pov'is, eĉ streb'eg'ant'e, rilat'ig'i tiu'n arabesk'a'n mien'o'n kun iu ajn koncept'o pri simpl'a human'ec'o.

En la manier'o de mi'a amik'o tuj'eg'e mir'ig'is mi'n iom'a ne'koher'ec'o, iom'a ne'konstant'ec'o; kaj baldaŭ mi konsci'is ke tio font'as el si'n'sekv'o da mal'fort'a'j kaj mal'util'a'j barakt'o'j super'venk'i kutim'a'n trepid'ad'o'n—tro'abund'a'n nervoz'a'n mal'trankvil'o'n. Por io de tiu spec'o efektiv'e jam mi'n pret'ig'is ne nur li'a leter'o, sed ankaŭ memor'aĵ'o'j pri kelk'a'j knab'ec'a'j trajt'o'j, kaj konklud'o'j est'ig'it'a'j de li'a'j strang'a'j fizik'a struktur'o kaj temperament'o. Li'a farad'o est'is altern'e viv'ec'a kaj paŭt'a. Li'a voĉ'o ŝanĝ'iĝ'is rapid'e de trem'a hezit'ad'o (kiam li'a'j animal'a'j spirit'o'j ŝajn'is star'i en nepr'a kaduk'ec'o) al tiu spec'o de energi'a preciz'ad'o—tiu abrupt'a, pez'a, sen'urĝ'a, kavern'son'a el'dir'manier'o—tiu plumb'a, mem'ekvilibr'it'a kaj sen'difekt'e modul'it'a gutural'a el'dir'art'o kiu'n ni konstat'as ĉe la perd'it'a ebri'ul'o aŭ la mal're'valor'ig'ebl'a opi'manĝ'ant'o, dum la period'o'j de li'a plej intens'a ekscit'iĝ'o.

Est'is tial ke li parol'is pri la cel'o de mi'a vizit'o, pri si'a sincer'a dezir'o vid'i mi'n, kaj la konsol'o kiu'n li atend'is ke mi liver'u al li. Li diskut'is, iom long'a'detal'e, kio'n li konsider'is est'i la karakter'o de li'a mal'san'o. Tem'is, li dir'is, pri konstituci'a kaj famili'a malic'o pri kiu li mal'esper'as mal'kovr'i solv'o'n—simpl'a nervoz'a kondiĉ'o, li al'don'is tuj'eg'e, kiu baldaŭ sen'dub'e for'pas'os. Tio si'n el'montr'is en ar'eg'o da kontraŭ'natur'a'j sensac'o'j. Kelk'a'j el tiu'j, dum li pri'skrib'is ili'n, mi'n interes'is kaj mistifik'is; kvankam, ebl'e, la termin'o'j kaj la ĝeneral'a manier'o de la rakont'ad'o mi'n sur'pez'is. Li mult'e sufer'is pro morb'a akr'ec'o de la sens'o'j; nur la plej sen'sapor'a'j manĝ'aĵ'o'j toler'ebl'is al li; li'a korp'o konsent'is sur'port'i nur vest'aĵ'o'j'n hav'ant'a'j'n special'a'n tekstur'o'n; li'n ĝen'is la odor'o'j de ĉiu'j flor'o'j; tortur'is li'a'j'n okul'o'j'n eĉ la plej mal'fort'a lum'o; kaj nur kelk'a'j apart'a'j son'o'j, tiu'j de kord'instrument'o'j, mal'sukces'is plen'ig'i li'n je horor'o.

De anomali'a terur'speci'o mi taks'is li'n serv'o'dev'ig'it'a sklav'o. "Mi pere'os," li dir'is, "dev'ig'e mi pere'os en tiu lament'ind'a frenez'ec'o. Tiel, tiel, kaj en nenia ali'a manier'o, mi fin'perd'iĝ'os. Mi tim'eg'as la event'o'j'n de la est'ont'ec'o, ne pro ili mem, sed pro ili'a'j rezult'o'j. Mi trem'eg'as antaŭ la pens'o pri iu ajn okaz'ont'aĵ'o, eĉ la plej sen'signif'a, pov'ont'a est'ig'i prem'o'n sur tiu'n ne'toler'ebl'a'n mal'trankvil'o'n de anim'o. Mi spert'as, efektiv'e, nenia'n mal'am'o'n al danĝer'o, krom rilat'e al ties nepr'a rezult'o—terur'o. En tiu sen'kuraĝ'a—en tiu bedaŭr'ind'a stat'o—mi pens'as ke baldaŭ aŭ post baldaŭ al'ven'os la period'o kiam neces'os ke mi for'las'u mi'a'n viv'o'n kaj mi'a'n mens'a'n san'o'n kun'e, okaz'e de iu lukt'o kun la makabr'a fantom'o: TIM'O."

Mi ek'sci'is, al'don'e, iom post iom, kaj per'e de inter'romp'it'a'j kaj dub'a'senc'a'j indic'o'j, ceter'a'n mal'komun'a'n trajt'o'n de li'a mens'a stat'o. Katen'is li'n kelk'a'j superstiĉ'a'j efekt'o'j rilat'e al la dom'o kiu'n li en'loĝ'is kaj kiu'n, jam de mult'a'j jar'o'j, li neniam el'ir'is—pro influ'o kies supoz'it'a potenc'o li pri'skrib'is al mi en termin'o'j tro mal'klar'a'j por ke mi ili'n ripet'u ĉi-tie—influ'o efektiv'ig'it'a sur li'a'n spirit'o'n, rezult'e de long'a sufer'ad'o, li dir'is, far kelk'a'j strang'aĵ'o'j de la nur'a'j form'o kaj substanc'o de li'a famili'a dom'eg'o—efekt'o kiu'n la fizik'a aspekt'o de la griz'a'j mur'o'j kaj tur'et'o'j, kaj de la mal'klar'a lag'et'o kiu'n en'rigard'is tiu'j ĉiu'j, trud'is fin'fin'e al la spirit'o de li'a ekzist'o.

Li agnosk'is tamen, kvankam hezit'e, ke grand'a part'o de la strang'a mal'ĝoj'o kiu li'n tiel tortur'is de'ven'is sen'dub'e de pli natur'a kaj eg'e pli palp'ebl'a font'o—de la sever'a kaj long'e daŭr'ant'a mal'san'o—efektiv'e de la ver'ŝajn'e okaz'ont'a dis'iĝ'o—de tener'e am'at'a frat'in'o—li'a sol'a kun'est'ant'o dum long'a'j jar'o'j—li'a last'a kaj sol'a parenc'o en la mond'o. "Ŝi'a for'pas'o," li dir'is, kun amar'ec'o kiu'n neniam mi forges'os, "li'n post'las'os (li'n la sen'esper'a'n kaj la mal'fort'a'n) la last'a de la antikv'a Uŝero-gent'o." Dum li parol'is, Dam'o Madelino (ĉar tiel ŝi nom'iĝ'is) tra'pas'is mal'rapid'e for'a'n part'o'n de la ĉambr'o kaj, sen konsci'i pri mi'a ĉe'est'o, mal'aper'is. Mi rigard'is ŝi'n kun nepr'a surpriz'o kun'miks'it'a kun tim'eg'o—tamen mi mal'sukces'is eksplik'i tia'j'n sent'o'j'n. Sensac'o de stupor'o ek'prem'is mi'n dum mi'a rigard'o post'sekv'is ŝi'a'j'n for'ir'ant'a'j'n paŝ'o'j'n. Kiam iu pord'o ferm'iĝ'is fin'fin'e post ŝi, mi'a rigard'o serĉ'is instinkt'e kaj avid'e la vizaĝ'o'n de la frat'o—sed li kaŝ'int'is ĝi'n en la man'o'j kaj mi rimark'is nur tio'n ke pli ol kutim'a pal'ec'o stern'iĝ'is sur la marasm'a'j fingr'o'j tra kiu'j gut'et'is mult'a'j pasi'a'j larm'o'j.

La mal'san'o de Dam'o Madelino jam long'a'n temp'o'n rezist'is la lert'ec'o'n de ŝi'a'j kurac'ist'o'j. Konstant'a apati'o, iom'post'iom'a for'velk'ad'o de la person'o, kaj oft'a'j kvankam efemer'a'j tendenc'o'j de part'e katalepsi'a karakter'o est'is la mal'kutim'a diagnoz'o. Ĝis nun ŝi kontraŭ'star'is sen'mank'e la prem'o'n de si'a mal'san'o kaj mal'konsent'is fin'fin'e si'n en'lit'ig'i; sed dum la vesper'o de mi'a al'ven'o ĉe la dom'o, ŝi ced'is (kiel ŝi'a frat'o mi'n inform'is en la nokt'o kun ne'dir'ebl'a mal'trankvil'eg'o) al la stern'a potenc'o de la detru'ant'o; kaj mi ek'sci'is ke la ek'vid'o ĝu'it'a de mi pri ŝi'a person'o est'os sen'dub'e la last'a kiu'n mi ĝu'os—ke la dam'o'n, almenaŭ en viv'a stat'o, mi ne plu vid'os.

Dum plur'a'j sekv'int'a'j tag'o'j ŝi'a'n nom'o'n menci'is nek Uŝero nek mi; kaj dum tiu period'o mi mi'n okup'is pri serioz'a'j klopod'o'j mild'ig'i la melankoli'o'n de mi'a amik'o. Ni kun'pentr'is kaj kun'leg'is; aŭ mi aŭskult'is, kvazaŭ en sonĝ'o, la sovaĝ'a'j'n improviz'ad'o'j'n de li'a parol'ant'a gitar'o. Kaj tial, dum pli kaj pli intim'a proksim'ec'o konduk'is mi'n pli kaj pli sen'rezerv'e en la kaŝ'ej'o'j'n de li'a spirit'o, des pli amar'e mi konsci'is la sen'util'o'n de ĉiu klopod'o feliĉ'ig'i mens'o'n el kiu mal'hel'ec'o, kvazaŭ eminent'a pozitiv'a valor'o, el'verŝ'iĝ'is sur ĉiu'j'n objekt'o'j'n de la moral'a kaj la fizik'a univers'o, en unu sen'ĉes'a radi'ad'o de mal'ĝoj'o.

Ĉiam mi re'ten'os memor'aĵ'o'n pri la mult'a'j solen'a'j hor'o'j kiu'j'n mi pas'ig'is tiu'manier'e en sol'ec'o kun la mastr'o de Uŝero-Dom'o. Tamen mal'sukces'e mi entrepren'us trans'liver'i ide'o'n pri la preciz'a karakter'o de la stud'o'j aŭ la okup'ad'o'j en kiu'j li mi'n aktiv'ig'is aŭ al kiu'j li mal'ferm'is al mi la voj'o'n. Ekscit'iĝ'em'a kaj eg'e koler'em'a ideal'ism'o ĵet'is sulfur'a'n glace'o'n sur ĉi'o'n. Li'a'j long'a'j improviz'it'a'j lament'o'kant'o'j si'n aŭd'ig'os ĉiam en mi'a'j orel'o'j. Inter ali'a'j kant'o'j, mi re'ten'as dolor'ig'e en la mens'o apart'a'n mal'kutim'a'n pervers'aĵ'o'n kaj ampleks'aĵ'o'n pri la sovaĝ'a melodi'o de la last'a vals'o de Fon-Veber'o. El la pentr'aĵ'o'j pri kiu'j medit'ad'is li'a komplik'a fantazi'o, kaj kiu'j kresk'is, tuŝ'o'n post tuŝ'o, en svag'ec'o'n pri kiu mi trem'eg'is des pli entuziasm'e, ĉar mi trem'eg'is sen konsci'i la kial'o'n;—el la pentr'aĵ'o'j (tiom viv'ec'a'j ili'a'j bild'o'j post'rest'as nun antaŭ mi) van'e mi pen'ad'is el'ig'i pli ol et'a part'o dispon'ebl'a al la trakt'o'pov'o de nur'a'j vort'o'j. Pro la nepr'a simpl'ec'o, pro la nud'ec'o de si'a'j desegn'aĵ'o'j, li al'tir'is kaj mir'ig'is atent'o'n. Se iam hom'a est'aĵ'o pentr'is ide'o'n, tiu est'aĵ'o est'is Roderiko Uŝero. Por mi almenaŭ—en la cirkonstanc'o'j tiam mi'n ĉirkaŭ'ant'a'j—el'lev'iĝ'is el la pur'a'j abstrakt'aĵ'o'j kiu'j'n la hipokondri'ul'o pen'ad'is ĵet'i sur si'a'n drelik'o'n, intens'ec'o de ne'toler'ebl'a mir'eg'o, de kiu nenia'n ombr'o'n mi sent'is eĉ ĝis nun star'ant'e en kontempl'ad'o antaŭ la agnosk'it'e bril'a'j tamen tro konkret'a'j rev'aĵ'o'j de Fuselio.

Unu el la fantasmagori'a'j koncept'aĵ'o'j de mi'a amik'o, part'o'pren'ant'a'n mal'pli rigid'e en la spirit'o de abstrakt'ad'o, mi pen'ad'u pri'skrib'i, kvankam nur ombr'a'kopi'e, en vort'o'j. Mal'grand'a pentr'aĵ'o bild'ig'is la intern'aĵ'o'n de eg'e long'a kaj ort'angul'a volb'o aŭ tunel'o, kun mal'alt'a'j mur'o'j, glat'a'j, blank'a'j, sen'inter'romp'a'j, sen'aparat'a'j. Kelk'a'j akcesor'a'j trajt'o'j de la desegn'aĵ'o bon'e ag'is por kompren'ig'i ke ĉi tiu el'fos'aĵ'o situ'as je eg'e profund'a distanc'o sub la surfac'o de la ter'o. Nenia el'ir'ej'o vid'ebl'is en iu ajn part'o de ties vast'a etend'aĵ'o, kaj vid'iĝ'is nenia torĉ'o nek ali'a art'e'far'it'a lum'font'o; tamen tajd'eg'o de intens'a'j radi'o'j trans'rul'iĝ'is ĉie kaj ban'is la tut'aĵ'o'n en makabr'a kaj mal'dec'a pomp'o.

Mi ĵus parol'is pri tiu morb'a stat'o de la aŭd'nerv'o kiu ne'toler'ebl'ig'is al la sufer'ant'o ĉiu'n muz'ik'o'n, krom kelk'a'j efekt'o'j de kord'instrument'o'j. Est'is, ebl'e, la mal'larĝ'a'j etend'o'j al kiu'j li si'n lim'ig'is sur la gitar'o kiu'j nask'ig'is, grand'a'part'e, la fantazi'a'n karakter'o'n de li'a'j prezent'ad'o'j. Sed la ard'a facil'ec'o de li'a'j improviz'ad'o'j mal'eksplik'ebl'is. Ili font'is, ver'ŝajn'e, kaj en la not'o'j kaj en la vort'o'j de li'a'j strang'a'j fantazi'aĵ'o'j (ĉar ne mal'oft'e li si'n akompan'is per vort'rim'a'j improviz'aĵ'o'j) el tiu'j intens'a'j mens'a'j si'n'atent'o kaj koncentr'ad'o kiu'j'n mi menci'is antaŭ'e, observ'ebl'a'j'n, laŭ mi'a dir'aĵ'o, nur dum apart'a'j moment'o'j de la plej alt'a art'e'far'it'a ekscit'iĝ'o. La vort'o'j'n de unu el tiu'j rapsodi'o'j mi facil'e memor'as. Ĝi impon'is al mi des pli fort'e, ebl'e, tia kia'n li ĝi'n hav'ig'is al mi, ĉar en la sub'a aŭ mistik'a flu'o de ties signif'o mi kred'is percept'i, kaj je la unu'a foj'o, plen'a'n konsci'o'n ĉe Uŝero pri la ŝancel'iĝ'ad'o de li'a alt'nivel'a raci'o sur ties tron'o. La vers'o'j, kiu'j titol'iĝ'is "La Hant'it'a Palac'o," tekst'is proksim'um'e, se ne laŭ'vort'e, jen'e:

I
En la plej verd'a el ni'a'j val'o'j,
De bon'a'j anĝel'o'j en'loĝ'at'a,
Foj'e bel'a kaj elegant'a palac'o—
Radi'ant'a palac'o—lev'is la kap'o'n.
En la domini'o de monark'o Pens'o—
Ĝi star'is tie!
Neniam seraf'o etend'is flug'il'o'n
Super teks'aĵ'o eĉ du'on'e tiel bel'a.
II
Standard'o'j flav'a'j, glor'a'j, or'kolor'a'j,
Sur ties tegment'o flirt'is kaj ŝveb'is;
(Tio—ĉio tio—okaz'is en la antikv'a
Temp'o de mult'antaŭ'a'j tag'o'j)
Kaj ĉiu delikat'a vent'et'o kiu lant'is,
En tiu dolĉ'a tiam'o,
Laŭ la rempar'o'j, plum'hav'a kaj pal'a,
For'ir'is est'iĝ'int'e flug'il'hav'a odor'o.
III
Vag'promen'ant'o'j en tiu feliĉ'a val'o
Tra du bril'lum'a'j fenestr'o'j vid'is
Spirit'o'j'n mov'iĝ'ant'a'j'n muz'ik'e
Laŭ bon'e agord'it'a liut'leĝ'o,
Ĉirkaŭ tron'o, kie sid'ant'e
(Nov'a Porfiri'o!)
En majest'ec'o konform'a kun li'a glor'o,
Vid'ebl'is la estr'o de la regn'o.
IV
Kaj tut'e perl- kaj ruben'bril'a
Est'is la bel'a palac'o'pord'eg'o,
Tra kiu al'ven'is flu'ant'e, flu'ant'e, flu'ant'e
Kaj sen'ĉes'e scintil'ant'e,
Eĥoaro kies sol'a plaĉ'a
Task'o est'is laŭd'kant'i,
En voĉ'o'j de super'a bel'ec'o,
La sprit'o'n kaj la saĝ'ec'o'n de si'a reg'o.
V
Sed malic'aĵ'o'j, en rob'o'j de mal'ĝoj'o,
Atak'is la alt'a'n bien'o'n de la monark'o;
(Ho, ni lament'u, ĉar neniam nov'a maten'o
Tag'iĝ'os super li, ĉagren'it'o!)
Kaj, ĉirkaŭ li'a loĝ'ej'o, la glor'o
Kiu ruĝ'iĝ'is kaj ek'flor'is
Est'as nur mal'hel'e memor'it'a legend'o
Pri en'ter'ig'it'a'j temp'o'j.
VI
Kaj hodiaŭ'a'j vojaĝ'ant'o'j en tiu val'o,
Tra la ruĝ'lum'a'j fenestr'o'j, vid'as
Vast'a'j'n form'o'j'n kiu'j mov'iĝ'as fantazi'e
Laŭ disonanc'a melodi'o;
Dum, kvazaŭ rapid'a makabr'a river'o,
Tra la pal'a pord'eg'o,
Mal'bel'eg'a est'aĵ'ar'o el'hast'as sen'ĉes'e,
Kaj rid'as—sed ne plu rid'et'as.

Mi bon'e memor'as ke sugest'o'j est'ig'it'a'j de tiu balad'o ni'n konduk'is en pens'voj'o'n sur kiu evident'iĝ'is opini'o de Uŝero kiu'n mi menci'as mal'pli pro ties nov'ec'o (ĉar ali'a'j hom'o'j tiel opini'is) ol pro la persist'o kun kiu li ĝi'n propon'is. Tiu opini'o, en ties ĝeneral'a form'o, asert'is la sens'iv'ec'o'n de ĉiu'j veget'aĵ'o'j. Sed, en li'a mal'bon'ord'it'a fantazi'o la opini'o al'pren'is pli aŭdac'a'n karakter'o'n kaj trans'paŝ'is, en kelk'a'j kondiĉ'o'j, en la regn'o'n de afer'o'j ne'organik'a'j. Mank'as al mi vort'o'j por esprim'i la tut'a'n etend'o'n aŭ la sincer'a'n entuziasm'o'n de li'a konvink'o. La kred'o tamen rilat'is (kiel mi sugest'et'is antaŭ'e) al la griz'a'j ŝton'o'j de la loĝ'ej'o de li'a'j antaŭ'patr'o'j. La kondiĉ'o'j de la sens'iv'ec'o plen'um'iĝ'is, li imag'is, en la aranĝ'sistem'o de tiu'j ŝton'o'j—en la ord'o laŭ kiu ili est'is apud'met'it'a'j, kaj ankaŭ en tiu de la mult'a'j fung'o'j stern'it'a'j sur ili kaj de la putr'int'a'j arb'o'j ĉirkaŭ'star'ant'a'j—antaŭ ĉio en la long'temp'a sen'inter'romp'a daŭr'o de tiu aranĝ'o kaj en ties du'obl'ig'o en la trankvil'a'j akv'o'j de la lag'et'o. La indic'ar'o—la indic'ar'o pri tiu sens'iv'ec'o—vid'ebl'is, li dir'is, (kaj ĉi tie mi ek'salt'et'is dum li parol'is) en la iom'post'iom'a tamen nepr'eg'a kondens'ad'o de propr'a atmosfer'o ili'a ĉirkaŭ la akv'o'j kaj la mur'o'j. La rezult'o el'montr'iĝ'is, li al'don'is, en tiu silent'a, tamen ĝen'eg'a kaj terur'a influ'o form'int'a dum jar'cent'o'j la sort'o'j'n de li'a famili'o, kaj far'int'a de li tio'n kio'n mi vid'is—tio'n kio li nun est'is. Koment'ad'o'n tia'j opini'o'j mal'bezon'as kaj nenia'j'n koment'o'j'n mi far'u.

Ni'a'j libr'o'j—la libr'o'j konsist'ig'int'a'j dum jar'o'j ne mal'grand'a'n part'o'n de la mens'a ekzist'o de la mal'san'ul'o—nepr'e taŭg'is, kiel oni rajt'as supoz'i, al tiu fantom'a karakter'o. Ni kun'stud'is atent'eg'e verk'o'j'n kiel Verd'verd'o kaj Verd'flav'o de Gras'et'o; Belfegoro de Makjavelio; Ĉiel'o kaj Infer'o de Svedenborgo; La Sub'ter'a Vojaĝ'o de Nikola'o Klimo de Holbergo; Kiromanci'o de Roberto Fludo, tiu'n de Johano de Indaĝineo, kaj tiu'n de Delaĉambro; Vojaĝ'o en la Blu'a'n Distanc'o'n de Tik'o, kaj Urb'o de la Sun'o de Kampanelo. Ni'a plej ŝat'at'a volum'o est'is mal'grand'a oktav'a el'don'o de Directorium Inquisitorium, de la Dominik'an'o Ejmeriko de Ĝirono; kaj est'is part'aĵ'o'j de Pomponius Mel'a, pri la mal'nov'a'j afrik'a'j satirus'o'j kaj egipt'aĵ'o'j super kiu'j Uŝero sid'is en pri'medit'ad'o dum hor'o'j. Plej'mult'e plaĉ'is al li tamen tra'leg'i precip'e rar'a'n kaj kurioz'a'n libr'o'n en kvart'a'j gotik'aĵ'o'j—man'libr'o'n de forges'it'a eklezi'o—Vigiliae Mortuorum Chorum Ecclesiae Maguntinae.

Mi mal'sukces'is mal'pens'i pri la sovaĝ'a ceremoni'ar'o de tiu verk'o kaj ties probabl'a influ'o sur la hipokondri'ul'o'n kiam, iu'n vesper'o'n, dir'int'e abrupt'e al mi ke Dam'o Madelino ne plu ekzist'as, li deklar'is si'a'n intenc'o'n konserv'i ŝi'a'n kadavr'o'n dum du semajn'o'j (antaŭ ties fin'a en'ter'ig'o) en unu el la mult'a'j kel'o'j situ'ant'a'j intern'e de la ĉef'mur'o'j de la konstru'aĵ'o. La praktik'a'n kial'o'n tamen por tiu mal'kutim'a proced'o mi pens'is mal'hav'i la rajt'o'n kontraŭ'star'i. Konduk'is la frat'o'n al tiu decid'o (tiel li dir'is al mi) li'a konsider'ad'o pri la mal'kutim'a karakter'o de la mal'san'o de la mort'int'o, kelk'a'j mal'diskret'a'j kaj avid'a'j demand'o'j flank'e de ŝi'a'j kurac'ist'o'j, kaj la for'a kaj mal'kaŝ'it'a lok'o de la famili'a tomb'ej'o. Mi mal'ne'u ke, re'memor'ant'e la sinistr'a'n mien'o'n de la hom'o kiu'n mi renkont'is sur la ŝtup'ar'o en la tag'o de mi'a al'ven'o ĉe la dom'o, mi sent'is nenia'n dezir'o'n mal'aprob'i kio'n mi taks'is plej favor'e mal'danĝer'a kaj neniel kontraŭ'natur'a antaŭ'zorg'o.

Respond'e al la pet'o de Uŝero, person'a'man'e mi help'is li'n aranĝ'i la provizor'a'n en'tomb'ig'o'n. Kiam la kadavr'o ek'est'is en la ĉerk'o, ni ambaŭ, kaj nur ni, ĝi'n al'port'is al ties ripoz'ej'o. La kel'o en kiu ni ĝi'n depon'is (kaj kiu dum tiom long'a temp'o rest'int'is en ferm'ad'o ke ni'a'j torĉ'o'j, du'on'sufok'it'e en ĝi'a prem'a atmosfer'o, dispon'ig'is al ni mal'mult'a'n oportun'o'n por kontrol'ad'o) est'is mal'grand'a, mal'sek'a kaj nepr'e mal'hav'is rimed'o'n per kiu en'ir'ig'i lum'o'n; lok'iĝ'ant'e, je grand'a profund'ec'o, nepr'eg'e sub tiu part'o de la konstru'aĵ'o kiu'n en'est'is mi'a person'a ĉambr'ar'o. Ĝi plen'um'is, ver'ŝajn'e, en for'a'j feŭd'a'j epok'o'j, la mal'bon'eg'a'n rol'o'n de karcer'o kaj, en post'a'j tag'o'j, tiu'n de depon'ej'o por pulv'o aŭ ali'a eg'e brul'iv'a materi'o, ĉar part'o de ties plank'o, kaj la tut'a intern'aĵ'o de long'a ark'o'pas'ej'o tra kiu ni ĝi'n ating'is, est'is zorg'e teg'it'a je kupr'o. La pord'eg'o, far'it'e el masiv'a fer'o, est'is simil'e ŝirm'it'a. Ĝi'a pez'eg'o far'is mal'kutim'e akut'a'n rasp'a'n son'o'n dum ĝi mov'iĝ'is sur si'a'j ĉarnir'o'j.

Sub'e'n'met'int'e ni'a'n mal'ĝoj'ig'a'n ŝarĝ'o'n sur stabl'o'j'n en tiu region'o de horor'o, ni iom flank'e'n'turn'is la ankoraŭ mal'ŝraŭb'it'a'n kovr'il'o'n de la ĉerk'o kaj rigard'is la vizaĝ'o'n de la en'loĝ'ant'o. Rimark'ind'a simil'ec'o inter frat'o kaj frat'in'o nun je la unu'a foj'o al'tir'is mi'a'n atent'o'n; kaj Uŝero, diven'int'e ebl'e mi'a'j'n pens'o'j'n, el'murmur'is kelk'a'j'n vort'o'j'n inform'ant'a'j'n ke la mort'int'o kaj li est'is ge'ĝemel'o'j kaj ke ĉiam ekzist'is inter ili simpati'o'j de apenaŭ kompren'ebl'a karakter'o. Ni'a'j rigard'o'j rest'is tamen mal'mult'long'e sur la vir'in'o—ĉar mal'ebl'is ŝi'n rigard'i sen'mir'e. La mal'san'o tiel en'tomb'ig'int'a ŝi'n en la plen'ec'o de la jun'ec'o, post'las'is, kiel oft'e okaz'as en ĉiu'j mal'san'o'j de eg'e katalepsi'a karakter'o, la simil'aĵ'o'n de pal'a ruĝ'iĝ'o sur la brust'o kaj la vizaĝ'o, kaj sur la lip'o'j tiu'n suspekt'ind'e lant'a'n rid'et'o'n kiu est'as tiel terur'a en la mort'o. Ni re'met'is kaj ŝraŭb'fiks'is la kovr'il'o'n kaj, ŝlos'int'e la fer'a'n pord'eg'o'n, sekv'is ni'a'n voj'o'n, pen'ad'eg'e, ĝis la apenaŭ mal'pli mal'gaj'a'j'n ĉambr'ar'o'j'n de la supr'a part'o de la dom'o.

Kaj nun, post kelk'a'j tag'o'j de amar'a lament'ad'o, vid'ebl'a ŝanĝ'iĝ'o ag'is sur la trajt'o'j'n de la mens'a mal'san'o de mi'a amik'o. Li'a kutim'a manier'o mal'aper'is. Si'a'j'n ordinar'a'j'n okup'o'j'n li mal'atent'is aŭ forges'is. Li vag'ir'ad'is de ĉambr'o al ĉambr'o kun hast'a, mal'konstant'a kaj sen'cel'a paŝ'o. La pal'ec'o de li'a vizaĝ'o al'pren'is, se ti'aĵ'o ebl'as, pli makabr'a'n kolor'o'n—sed la lum'ec'o de li'a'j okul'o'j nepr'e esting'iĝ'int'is. La antaŭ'e mal'oft'a raŭk'et'ec'o de li'a voĉ'o ne plu aŭd'iĝ'is; kaj trem'eg'a vibr'ad'et'o, kvazaŭ kaŭz'it'e de nepr'a terur'o, karakteriz'is sen'inter'romp'e li'a'n el'dir'ad'o'n. Est'is moment'o'j, efektiv'e, kiam mi pens'is ke li'a sen'ĉes'e agit'at'a mens'o barakt'as sub la pez'o de iu prem'eg'a sekret'o por mal'kovr'i kiu'n li pen'ad'as nask'ig'i la bezon'at'a'n kuraĝ'o'n. Ali'foj'e mi dev'is konklud'i ke ĉio nur font'as el la mal'klar'ig'ebl'a'j kapric'o'j de la frenez'ec'o, ĉar mi vid'is li'n spekt'ad'i mal'plen'ej'o'j'n dum hor'o'j, en poz'o de la plej profund'a atent'o, kvazaŭ aŭskult'ant'e iu'n imag'a'n son'o'n. Mal'mir'ind'e est'as ke li'a kondiĉ'o mi'n terur'is—mi'n infekt'is. Mi sent'is super'venk'et'i mi'n, ŝtel'paŝ'e sed konstant'a'ritm'e, la sovaĝ'a'j'n influ'o'j'n de li'a'j person'a'j fantazi'a'j tamen impon'eg'a'j superstiĉ'o'j.

Est'is precip'e, kiam mi en'lit'iĝ'is mal'fru'hor'e en la nokt'o de la sep-ok'a tag'o post kiam ni depon'is Dam'o'n Madelinon en la karcer'o'n, ke mi spert'is la plen'a'n potenc'o'n de tia'j sent'o'j. La dorm'o mal'konsent'is al'proksim'iĝ'i mi'a'n lit'o'n—dum pli kaj pli for'lant'is la hor'o'j. Mi pen'ad'is nul'ig'i per logik'a rezon'ad'o la nervoz'ec'o'n kiu mi'n reg'is. Mi streb'is kred'i ke pri grand'a part'o, se ne pri la tut'aĵ'o de tio kio'n mi sent'is, respond'ec'as la mistifik'a influ'o de la morn'a mebl'ar'o de la ĉambr'o—la mal'hel'a'j kaj ĉifon'ig'it'a'j drap'aĵ'o'j kiu'j, tortur'e ek'vigl'ig'it'e far la spir'ad'o de lev'iĝ'ant'a ŝtorm'o, ŝancel'iĝ'is mal'trankvil'e tie'n kaj re'e'n sur la mur'o'j kaj susur'is mal'cert'e inter la ornam'aĵ'o'j de la lit'o. Sed mi'a'j klopod'o'j van'is. Mal'brid'ebl'a trem'ad'o invad'is iom post iom mi'a'n korp'o'n; kaj, fin'fin'e, sur mi'a'n kor'o'n mem sid'iĝ'is inkub'o de nepr'e sen'kial'a tim'o. For'sku'ant'e tio'n per anhel'o kaj lukt'o'gest'o, mi mi'n lev'is sur la kusen'o'j kaj, sincer'eg'e fiks'rigard'ant'e la intens'a'n mal'hel'o'n de la ĉambr'o, aŭskult'is—mi mal'sci'as la kial'o'n, sed instinkt'a spirit'o mi'n instig'is—kelk'a'j'n mal'laŭt'a'j'n kaj mal'klar'a'j'n son'o'j'n de'ven'ant'a'j'n, tra la paŭz'o'j de la ŝtorm'o, kaj je long'a'j inter'temp'o'j, mi mal'sci'is de kie. Super'venk'it'e de intens'a sent'o de horor'o, ne'klar'ig'ebl'a kaj ne'toler'ebl'a, ĵet'hast'e mi vest'iĝ'is (ĉar mi pens'is ne plu pov'i dorm'i dum la nokt'o) kaj streb'is mi'n el'ig'i el la lament'ind'a kondiĉ'o en kiu'n mi fal'int'is, per rapid'a ĉirkaŭ'promen'ad'o, tie'n kaj re'e'n , en la ĉambr'ar'o.

Mi plen'um'is nur kelk'a'j'n ĉirkaŭ'ir'ad'o'j'n en tiu manier'o kiam mal'pez'a paŝ'son'o sur najbar'a ŝtup'ar'o mi'n atent'ig'is. Baldaŭ mi ĝi'n re'kon'is kiel tiu'n de Uŝero. La sekv'int'a'n moment'o'n li frap'son'is, kun delikat'a tuŝ'o, ĉe mi'a pord'o kaj en'ir'is, port'ant'e lamp'o'n. Li'a vizaĝ'o est'is, kiel kutim'e, kadavr'e pal'a—sed al'don'e en'est'is li'a'n rigard'o'n spec'o de frenez'a ĝoj'eg'o—en li'a tut'a kondut'o vid'iĝ'is spec'o de ver'ŝajn'e re'ten'it'a histeri'o. Li'a manier'o mi'n konstern'eg'is—sed io ajn prefer'ebl'is al la sol'ec'o kiu'n mi toler'int'is dum tiom long'a temp'o, kaj mi eĉ antaŭ'ĝu'is li'a'n kun'est'o'n kiel konsol'o'n.

"Kaj ĉu vi ĝi'n ne vid'is?" li dir'is abrupt'e, ĉirkaŭ'rigard'int'e fiks'e en silent'o dum kelk'a'j moment'o'j—"ĉu tial vi ne vid'is ĝi'n?—nu, atend'u! ĝi'n vi ja vid'os." Tiel parol'int'e, kaj zorg'e ŝirm'int'e si'a'n lamp'o'n, li hast'is al unu el la fenestr'o'klap'o'j kaj ĵet'gest'e mal'ferm'is ĝi'n liber'e antaŭ la ŝtorm'o.

La impet'a koler'eg'o de la en'ir'ant'a vent'o preskaŭ ni'n lev'is de sur la pied'o'j. Tem'is, efektiv'e, pri ŝtorm'a tamen sever'e bel'a nokt'o, nokt'o sovaĝ'e apart'a pro si'a terur'o kaj si'a bel'ec'o. Ver'ŝajn'e kirl'vent'eg'o kun'amas'ig'int'is si'a'n potenc'o'n en ni'a ĉirkaŭ'ej'o; ĉar okaz'is oft'a'j kaj fort'eg'a'j ŝanĝ'iĝ'o'j de la blov'direkt'o de la vent'o; kaj la preter'kutim'a dens'ec'o de la nub'o'j (kiu'j pend'is tiel mal'supr'e ke ili prem'is la tur'et'o'j'n de la dom'o) ne mal'help'is ni'n percept'i la viv'ec'a'n vigl'ec'o'n je kiu'j ili flug'is de ĉiu'j punkt'o'j unu'j kontraŭ la ali'a'j'n, sen for'ir'i en la distanc'o'n. Mi dir'as ke eĉ ili'a preter'kutim'a dens'ec'o ne mal'help'is ni'n percept'i tio'n—tamen ni ĝu'is nenia'n ek'vid'o'n pri la lun'o aŭ la stel'o'j—nek okaz'is iu ajn ek'bril'o de fulm'o. Sed la sub'a'j surfac'o'j de la enorm'a'j kun'amas'o'j de agit'it'a vapor'o, al'don'e al ĉiu'j sur'ter'a'j objekt'o'j ni'n proksim'e ĉirkaŭ'ant'a'j, ard'is en la kontraŭ'natur'a lum'o de mal'klar'e scintil'a kaj klar'e vid'ebl'a gas'a el'spir'aĵ'o kiu ĉirkaŭ'pend'is kaj vual'is la dom'eg'o'n.

"Vi mal'rigard'u—vi nepr'e mal'rigard'u tio'n!" mi dir'is, trem'eg'ant'e, al Uŝero, dum mi li'n konduk'is, kun delikat'a per'fort'o, de la fenestr'o ĝis seĝ'o. "Ĉi tiu'j aper'aĵ'o'j, kiu'j vi'n konstern'as, est'as nur ne mal'kutim'a'j elektr'a'j fenomen'o'j—aŭ pov'as est'i ke ili'a makabr'a nask'iĝ'o font'as el la fetor'a miasm'o de la lag'et'o. Ni ferm'u tiu'n klap'o'n; la aer'o est'as mal'varm'ig'a kaj minac'as vi'a'n korp'o'n. Jen est'as unu el vi'a'j plej ŝat'at'a'j aventur'roman'o'j. Mi leg'u kaj vi aŭskult'u; kaj tiel kun'e ni for'pas'ig'u ĉi tiu'n terur'a'n nokt'o'n."

La antikv'a volum'o en'man'ig'it'a de mi est'is Frenez'a Rendevu'o de Kavalir'o Lancelot'o Kaningo; sed pli por mal'taŭg'a ŝerc'o ol por serioz'a asert'o mi nom'is ĝi'n plej ŝat'at'a libr'o de Uŝero; ĉar, efektiv'e, ĝi'a mal'dec'a kaj sen'imag'a long'ec'o en'hav'is mal'mult'o'n pov'ant'a'n interes'i la alt'a'n kaj spirit'a'n ideal'ec'o'n de mi'a amik'o. Ĝi est'is tamen la sol'a ĉe'man'a libr'o; kaj mi nutr'is svag'a'n esper'o'n ke en la ekstrem'ism'o mem de la mal'saĝ'aĵ'o kiu'n mi dezir'is leg'i (ĉar la histori'o de mens'a'j mal'san'o'j plen'as je simil'a'j anomali'o'j) trov'os mal'streĉ'iĝ'o'n la ekscit'iĝ'o nun agit'ant'a la hipokondri'ul'o'n. Se mi kuraĝ'int'us taks'i la situaci'o'n, efektiv'e, laŭ la frenez'a tro'streĉ'it'a mien'o de entuziasm'o kun kiu li aŭskult'is, aŭ ŝajn'ig'is aŭskult'i, la vort'o'j'n de la rakont'o, ebl'e mi rajt'int'us mi'n gratul'i pri la sukces'o de mi'a proced'o.

Mi al'ven'int'is tiu'n bon'e kon'at'a'n part'o'n de la rakont'o kie Etelredo, hero'o de la Rendevu'o, mal'sukces'int'e pet'i pac'a'n en'ir'o'n en la loĝ'ej'o'n de la ermit'o, entrepren'as en'ir'i per'fort'e. Ĉi tie, oni memor'u, la rakont'o tekst'as jen'e:

"Kaj Etelredo, kiu hav'is natur'e kuraĝ'a'n kor'o'n kaj kiu est'is nun des pli fort'a pro la potenc'o de la vin'o kiu'n li trink'int'is, ne plu prokrast'is al'parol'i la ermit'o'n, kiu hav'is, ver'dir'e, obstin'a'n kaj malic'a'n karakter'o'n, sed, sent'ant'e la pluv'o'n sur si'a'j'n ŝultr'o'j'n, kaj tim'ant'e pli'grand'iĝ'o'n de la ŝtorm'o, lev'is sen'hezit'e si'a'n klab'o'n, kaj, per bat'o'j, rapid'e far'is mal'ferm'aĵ'o'n por si'a gant'it'a man'o en la lign'aĵ'o'j de la pord'o; kaj nun tir'ant'e fort'eg'e, li tiel fend'is kaj frakas'is kaj dis'ig'is ĉi'o'n ke la bru'o de la sek'a kaj kav'son'a lign'o for'send'is eĥ'a'n alarm'signal'o'n en la tut'a'n arb'ar'o'n."

Je la fin'o de tiu fraz'o mi ek'salt'et'is kaj, dum moment'o, paŭz'is; ĉar ŝajn'is al mi (kvankam tuj'eg'e mi konklud'is ke mi'a ekscit'it'a fantazi'o mi'n tromp'is)—ŝajn'is al mi ke, el iu for'eg'a part'o de la dom'eg'o ating'is, mal'klar'e, mi'a'j'n orel'o'j'n, io pov'ant'a est'i, en si'a preciz'a simil'ec'o de karakter'o, la eĥ'ad'o (tamen sufok'it'a kaj mal'laŭt'a, kompren'ebl'e) de la krak- kaj frakas'son'o'j mem kiu'j'n Kavalir'o Lancelot'o tiom zorg'a'detal'e pri'skrib'is. Est'is, sen'dub'e, nur la koincid'o kiu fiks'ten'is mi'a'n atent'o'n; ĉar, inter la klak'ad'o de la fenestr'o'klap'o'j kaj la kutim'a'j kun'miks'it'a'j bru'o'j de la ad'e pli'fort'iĝ'ant'a ŝtorm'o, la son'o en'hav'is en si mem nenio'n, cert'e, rajt'ant'a'n mi'n interes'i aŭ perturb'i. Mi daŭr'ig'is la rakont'o'n:

"Sed la brav'a ĉampion'o Etelredo, nun tra'ir'int'e la pord'o'n, eg'e koler'iĝ'is kaj mistifik'iĝ'is percept'ant'e nenia'n sign'o'n pri la malic'a ermit'o; sed, anstataŭ'e, renkont'ant'e drak'o'n de skvam'a kaj grand'dimensi'a aspekt'o kaj fajr'a lang'o, sid'ant'a'n en gard'poz'o antaŭ palac'o de or'o, kun plank'o de arĝent'o; kaj sur la mur'o pend'is ŝild'o de bril'a latun'o sur'port'ant'a tiu'n sur'skrib'o'n:

Konker'int'o est'as kiu ĉi-tie'n en'ir'as;
Gajn'os la ŝild'o'n kiu pere'ig'os la drak'o'n;

kaj Etelredo lev'is la klab'o'n kaj frap'is la kap'o'n de la drak'o, kiu fal'is antaŭ li, kaj liver'is si'a'n pest'a'n spir'ad'o'n kun ŝir'kri'eg'o tiel terur'a kaj raŭk'a, kaj krom'e tiel penetr'ant'a, ke Etelredo sent'is la dezir'o'n man'ferm'i la orel'o'j'n kontraŭ ties tim'ig'eg'a bru'o, kies ekvivalent'o neniam antaŭ'e aŭd'iĝ'is."

Ĉi tie de'nov'e mi paŭz'is abrupt'e, kaj spert'is nun sent'o'n de sovaĝ'a mir'eg'o—ĉar nepr'e mal'ebl'is dub'i, en la nun'a kaz'o, ke efektiv'e mi aŭd'is (kvankam el kiu direkt'o ĝi font'is mi mal'sukces'is dir'i) mal'laŭt'a'n kaj ŝajn'e for'a'n, tamen raŭk'a'n, daŭr'a'n kaj preter'kutim'a'n kri- aŭ grat'son'o'n—la nepr'a'n ekvivalent'o'n de tio kio'n mi'a imag'o jam nask'ig'is por la kontraŭ'natur'a kri'eg'o de la drak'o tia kia'n pri'skrib'is la rakont'ist'o.

Prem'it'e, kiel mi ja est'is, je la okaz'o de la du'a kaj ekster'ordinar'eg'a koincid'o, far mil kontraŭ'star'ant'a'j sensac'o'j, en kiu'j super'is mir'o kaj terur'eg'o, mi re'ten'is tamen sufiĉ'a'n spirit'o'pret'ec'o'n por evit'i ekscit'i, per iu ajn koment'o, la sent'iv'a'n nervoz'ec'o'n de mi'a kun'est'ant'o. Mi nepr'e mal'cert'is ĉu li rimark'is la koncern'a'j'n son'o'j'n; kvankam, efektiv'e, dum la last'a'j kelk'a'j minut'o'j okaz'is strang'a ŝanĝ'iĝ'o en li'a kondut'o. De pozici'o al'front'int'a la mi'a'n, iom post iom li ĉirkaŭ'mov'is si'a'n seĝ'o'n ĝis ĝi'n posten'ig'i en al'front'ad'o al la ĉambr'o'pord'o; tial mi ĝu'is nur du'on'vid'o'n pri li'a'j trajt'o'j kvankam mi konsci'is ke li'a'j lip'o'j trem'et'as, kvazaŭ en ne'aŭd'ebl'a murmur'ad'o. Li'a kap'o fal'int'is sur si'a'n brust'o'n—sed mi cert'is ke li ne est'as en la dorm'o, pro la larĝ'a kaj rigid'a mal'ferm'aĵ'o de la okul'o kiam mi ek'vid'et'is ĝi'n en profil'o. La emoci'o de li'a korp'o, ceter'e, mal'akord'is kun tiu pens'ad'o—ĉar li ŝancel'iĝ'is de flank'o al flank'o kun delikat'a tamen konstant'a kaj sen'ŝanĝ'a sving'ad'o. Rapid'e konsci'int'e pri ĉio tio, mi re'pren'is la rakont'o'n de Lancelot'o, kiu tekst'is jen'e:

"Kaj nun la ĉampion'o, eskap'int'e el la terur'a furioz'o de la drak'o, pri'pens'ant'e la latun'a'n ŝild'o'n kaj la romp'o'n de la ĉarm'o ĝi'n sur'kuŝ'ant'a, for'ig'is la kadavr'o'n de sur la voj'o antaŭ si kaj al'proksim'iĝ'is kuraĝ'e trans la arĝent'a'n pavim'o'n de la kastel'o ĝis la mur'o kie pend'is la ŝild'o; kiu ver'dir'e ne atend'is li'a'n final'ven'o'n, sed si'n fal'ig'is ĉe li'a'j pied'o'j sur la arĝent'a'n plank'o'n kun grand'eg'a kaj sonor'eg'a bru'aĉ'o."

Tuj'eg'e post kiam tiu'j silab'o'j tra'pas'is mi'a'j'n lip'o'j'n—kvazaŭ efektiv'e en tiu moment'o latun'a ŝild'o fal'is pez'e sur arĝent'a'n plank'o'n—mi percept'is disting'a'n, kav'son'a'n, metal'a'n kaj sonor'eg'a'n, sed ŝajn'e damp'it'a'n re'eĥ'ad'o'n. En'tut'e mal'trankvil'ig'it'e, mi star'iĝ'is ek'salt'e; sed la konstant'a si'n'lul'ad'o de Uŝero daŭr'is sen'inter'romp'e. Mi al'hast'is la seĝ'o'n sur kiu li sid'is. Li'a rigard'o est'is fiks'fleks'it'a antaŭ li kaj tra li'a tut'a vizaĝ'o reg'is ŝton'a rigid'ec'o. Sed, dum mi met'is la man'o'n sur li'a'n ŝultr'o'n, fort'a trem'eg'o sku'is li'a'n tut'a'n korp'o'n; mal'san'ec'a rid'et'o trem'et'is ĉirkaŭ li'a'j lip'o'j; kaj mi vid'is ke li parol'as en mal'laŭt'a, hast'a, galimati'a murmur'ad'o, kvazaŭ mal'konsci'ant'e pri mi'a ĉe'est'o. Klin'iĝ'ant'e proksim'e super li, fin'fin'e mi kompren'is la terur'a'n signif'o'n de li'a'j vort'o'j.

"Mal'aŭd'i ĝi'n?—tut'e kontraŭ'e, mi ja aŭd'as ĝi'n kaj jam antaŭ'e ĝi'n aŭd'is. De long'a'j—long'a'j—long'a'j—mult'a'j minut'o'j, mult'a'j hor'o'j, mult'a'j tag'o'j, mi aŭd'as ĝi'n—tamen mi mal'kuraĝ'is—ho, kompat'u mi'n, mizer'a'n mizer'ul'o'n kiu mi est'as!—mank'is al mi la kuraĝ'o—mank'is la kuraĝ'o ek'parol'i! Ni en'tomb'ig'is ŝi'n viv'a! Ĉu mi ne dir'is ke mi'a'j sens'o'j est'as akut'a'j? Mi nun dir'u al vi ke mi aŭd'is ŝi'a'j'n unu'a'j'n mal'fort'a'j'n mov'iĝ'o'j'n en la kav'a ĉerk'o. Mi aŭd'is ili'n—antaŭ mult'a'j, mult'a'j tag'o'j—tamen mank'is al mi la kuraĝ'o—mank'is la kuraĝ'o ek'parol'i! Kaj nun—hodiaŭ'nokt'e—Etelredo—ho! ho!—la romp'o de la pord'o de la ermit'o, kaj la mort'o'kri'eg'o de la drak'o, kaj la sonor'eg'o de la ŝild'o!—ni dir'u, anstataŭ'e, la frakas'o de ŝi'a ĉerk'o kaj la grinc'ad'o de la fer'a'j ĉarnir'o'j de la karcer'o kaj ŝi'a'j barakt'o'j intern'e de la latun'teg'it'a ark'o'pas'ej'o de la kel'o! Ho, kie'n mi for'rapid'u? Ĉu baldaŭ'eg'e ŝi ne aper'os ĉi tie? Ĉu ŝi ne hast'as por riproĉ'i mi'n pri mi'a sen'konsider'ad'o? Ĉu mi ne aŭd'is ŝi'a'j'n paŝ'o'j'n sur la ŝtup'ar'o?—Ĉu mi ne percept'as tiu'n pez'a'n kaj terur'a'n bat'ad'o'n de ŝi'a kor'o? FRENEZ'UL'O!" Ĉi tie li salt'star'iĝ'is furioz'e, el'kri'eg'ant'e si'a'j'n silab'o'j'n, kvazaŭ en la streb'ad'o li rezign'us si'a'n anim'o'n. "FRENEZ'UL'O! MI DIR'AS AL VI KE ŜI NUN STAR'AS ALI'FLANK'E DE LA PORD'O!"

Kvazaŭ en la preter'hom'a energi'o de li'a el'dir'o el'trov'iĝ'is la potenc'o de iu sorĉ'o—la grand'eg'a'j antikv'a'j panel'o'j kiu'j'n la parol'int'o indik'is per'gest'e, mal'ferm'is mal'rapid'e, en tiu moment'o, si'a'j'n pez'eg'a'j'n kaj ebon'a'j'n makzel'o'j'n. Tio est'is la far'o de la hast'eg'a ek'blov'o—sed tiam ekster'e de tiu'j pord'o'j ja star'is la alt'a kaj en'volv'it'a figur'o de Dam'o Madelino de Uŝero. Est'is sang'o sur ŝi'a'j blank'a'j rob'o'j kaj la indic'o'j de kruel'a lukt'ad'o sur ĉiu haŭt'er'o de ŝi'a marasm'ig'it'a fram'o. Dum moment'o ŝi rest'is trem'ant'e kaj ŝancel'iĝ'ant'e de flank'o al flank'o sur la sojl'o, tiam, kun mal'laŭt'a ĝem'ant'a kri'o, en'fal'is pez'eg'e sur la korp'o'n de si'a frat'o kaj en si'a'j per'fort'a'j kaj nun fin'a'j mort'o'dolor'eg'o'j, li'n fal'ig'is sur'plank'e'n, kadavr'o'n kaj viktim'o'n de la terur'o'j kiu'j'n li antaŭ'tim'is.

El tiu ĉambr'o kaj el tiu dom'eg'o mi fuĝ'is konstern'ig'it'e. La ŝtorm'o daŭr'e ag'is kun si'a tut'a furioz'o dum mi mi'n trov'is trans'ir'ant'a la mal'nov'a'n dig'voj'o'n. Subit'e paf'ir'is laŭ la voj'o sovaĝ'a lum'o kaj mi turn'iĝ'is por vid'i de kie de'ven'is tiel mal'kutim'a bril'eg'o; ĉar rest'is mal'antaŭ mi nur la vast'a dom'o kaj ties ombr'o'j. La bril'eg'o font'is el plen'a, sub'iĝ'ant'a, sang'o'ruĝ'a lun'o kiu nun scintil'is klar'eg'e tra tiu antaŭ'e apenaŭ vid'ebl'a fend'iĝ'o kiu, laŭ mi'a pli fru'a pri'skrib'o, etend'iĝ'is ek'de la tegment'o de la konstru'aĵ'o, en zigzag'a direkt'o, ĝis ties baz'o. Dum mi spekt'ad'is, tiu fend'iĝ'o pli'larĝ'iĝ'is rapid'eg'e—sent'iĝ'is feroc'a ek'spir'o de la kirl'vent'o—la tut'a orbit'o de la satelit'o aper'is subit'e antaŭ mi'a rigard'o—mi'a cerb'o ŝancel'iĝ'is dum mi vid'is dis'iĝ'i hast'eg'e la potenc'a'j'n mur'o'j'n—aŭd'iĝ'is long'a tumult'a kri'eg'ad'o kvazaŭ la son'o de mil akv'o'j—kaj la profund'a kaj mucid'a lag'et'o ĉe mi'a'j pied'o'j ferm'iĝ'is moroz'e kaj silent'e sur la er'o'j de "UŜERO-DOM'O."

_
NOVELOJ DE USONAJ VERKISTOJ
Esperantigitaj de EDWIN GROBE
kaj
Haveblaj ĉe ELNA LIBROSERVO
P.O. Box 1129, El Cerrito, CA 94530, Usono
ALCOTT, LOUISA MAY: MIA KONTRABANDULO
ANDERSON, SHERWOOD: TRI NOVELOJ ("La Morto en la Arbaro," "La Reveno," "La Perdita Romano")
FITZGERALD, F. SCOTT: LA DIAMANTO TIEL GRANDA KIEL RIC-HOTELO
HAWTHORNE, NATHANIEL: TRI NOVELOJ ("La Eksperimento de D-ro Hejdegero," "La Nigra Vualo de la Pastoro," "Juna Bonulo Braŭno")
IRVING, WASHINGTON: LA LEGENDO DE DORM-VALETO
IRVING, WASHINGTON: TRI NOVELOJ ("Ripo van-Vinklo," "Al la Leganto," "Aventuro de la Germana Studento")
JAMES, HENRY: LA TURNO DE LA ŜRAŬBO (en tri libretoj: I, II, III)
POE, EDGAR ALLAN: LA FALO DE UŜERO-DOMO
POE, EDGAR ALLAN: LA MURDOJ DE KADAVREJO-STRATO
POE, EDGAR ALLAN: TRI NOVELOJ ("La Barelo de Amontilado," "La Denuncema Koro," "Manuskripto Trovita en Botelo")
TWAIN, MARK: TRI CETERAJ NOVELOJ ("La Amaventuro de la Eskimoa Fraŭlino," "Kanibalismo en la Vagonoj," "Bonŝanco")
TWAIN, MARK: TRI NOVELOJ ("Konfeso de Mortanto," "La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo," "La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto")
WHARTON, EDITH: ALIAJ TEMPOJ
WHARTON, EDITH: LA LONGA DAŬRO
 End of the Project Gutenberg EBook of La Falo de Usxero-Domo, by Edgar Poe *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA FALO DE USXERO-DOMO *** ***** This file should be named 17425-h.htm or 17425-h.zip ***** This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/1/7/4/2/17425/ Produced by Robert L. Read, William Patterson and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Updated editions will replace the previous one--the old editions will be renamed.  Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties.  Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research.  They may be modified and printed and given away--you may do practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.  *** START: FULL LICENSE *** THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase "Project Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://gutenberg.org/license).  Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.  If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.  1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement.  See paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works.  See paragraph 1.E below.  1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States.  If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed.  Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.  1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in a constant state of change.  If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States.  1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org 1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges.  If you are redistributing or providing access to a work with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.  1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.  1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.  1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License.  1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.  1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.  1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License.  You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works.  - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.  - You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works.  1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.  1.F.  1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.  1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.  1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from.  If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation.  The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund.  If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.  1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.  1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.  If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.  1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.  Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.  Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.  To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.  Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws.  The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.  Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations.  Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment.  Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.  The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements.  We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance.  To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://pglaf.org While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.  International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.  Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.  Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.  Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.  unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.  Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.