Libr⸱o⸱j

Uz⸱u Esperant⸱o⸱n profesi⸱e!

Mi far⸱is ĉio⸱n far⸱ebl⸱a⸱n en la Esperanto-mov⸱ad⸱o, de ag⸱ad⸱o kiel sekretari⸱o de lok⸱a klub⸱o ĝis organiz⸱ad⸱o de jun⸱ul⸱ar⸱a renkont⸱iĝ⸱o, de instru⸱ad⸱o ĝis verk⸱ad⸱o de lern⸱o⸱libr⸱o⸱j kaj eĉ verk⸱ad⸱o de recenz⸱o⸱j por MONATO, sed mi neniam okup⸱iĝ⸱is profesi⸱e pri Esperant⸱o. Pro tio mi leg⸱is kun pli grand⸱a interes⸱o ĉi tiu⸱n libr⸱o⸱n de Petr Chrdle, kiu raport⸱as pri si⸱a⸱j person⸱a⸱j spert⸱o⸱j en tiu kamp⸱o.

Chrdle est⸱is ĉef⸱e el⸱don⸱ist⸱o kaj vojaĝ-agent⸱o. Tem⸱as pri fak⸱o⸱j, pri kiu⸱j plur⸱a⸱j esperant⸱ist⸱o⸱j interes⸱iĝ⸱as, kaj per kiu⸱j ili rev⸱as viv⸱ten⸱i si⸱n. Mi tut⸱kor⸱e rekomend⸱as al ili, ke ili bon⸱vol⸱u atent⸱e leg⸱i ĉi tiu⸱n libr⸱o⸱n antaŭ ol komenc⸱i la labor⸱o⸱j⸱n por profesi⸱a ag⸱ad⸱o en tiu⸱j kamp⸱o⸱j. La aŭtor⸱o el la propr⸱a spert⸱o montr⸱as la problem⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j⸱n oni renkont⸱as, kiam oni ag⸱as en la normal⸱a mond⸱o, kaj la problem⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j⸱n oni renkont⸱as, kiam oni ag⸱as por klient⸱o⸱j aŭ partner⸱o⸱j, kiu⸱j est⸱as tro entuziasm⸱a⸱j esperant⸱ist⸱o⸱j.

Pli bon⸱e ol mi pov⸱us far⸱i, la util⸱ec⸱o⸱n de ĉi tiu libr⸱o montr⸱as la fakt⸱o, ke ĝi hav⸱is tri el⸱don⸱o⸱j⸱n. Mi ne hav⸱as io⸱n por al⸱don⸱i al ĝi⸱a en⸱hav⸱o. Mi pov⸱as nur dir⸱i, ke el la lingv⸱a vid⸱punkt⸱o, ĝi est⸱as en perfekt⸱e klasik⸱a Esperant⸱o kaj el la pres⸱teknik⸱a vid⸱punkt⸱o ĝi est⸱as de tia kvalit⸱o, ke ĝi sufiĉ⸱as por invit⸱i aĉet⸱i ali⸱a⸱j⸱n libr⸱o⸱j⸱n de la El⸱don⸱ej⸱o Kava-PECH. En la libr⸱o est⸱as, ceter⸱e, plur⸱a⸱j fot⸱o⸱j de ili⸱a⸱j kovr⸱il⸱o⸱j.

Renat⸱o CORSETTI

Petr Chrdle: Profesi⸱a uz⸱o de Esperant⸱o kaj ĝi⸱a⸱j specif⸱a⸱j trajt⸱o⸱j. Eld. Kava-PECH, Dobřichovice, 2013. 94 paĝ⸱o⸱j broŝur⸱it⸱a⸱j. ISBN 978-80-87169-40-7.

Por mend⸱i, vi ir⸱u al la Ret⸱butik⸱o.

Rakont⸱o de vir⸱in⸱o, kiu super⸱viv⸱is gulag⸱o⸱n

Ĉu frag⸱o⸱j ruĝ⸱as simpl⸱e pro si⸱a⸱j kolor⸱o⸱j? Ne, tut⸱e ne; frag⸱o⸱j ruĝ⸱as pro sang⸱o. La event⸱o⸱n, kiam tio okaz⸱is, vi pov⸱os trov⸱i en la nov-aper⸱int⸱a libr⸱o Sang⸱o⸱frag⸱o⸱j de Jiři Kupka.

Tem⸱as pri la tra⸱viv⸱aĵ⸱o⸱j de jun⸱a ĉeĥ⸱in⸱o Ver⸱a, kies patr⸱in⸱o est⸱is rus-de⸱ven⸱a. Pro tiu de⸱ven⸱o ŝi⸱a patr⸱in⸱o est⸱is suspekt⸱at⸱a je perfid⸱o far⸱e de la soveti⸱a polic⸱o NKVD en la jar⸱o 1945 je la fin⸱o de la du⸱a mond⸱milit⸱o. Ver⸱a, ŝi⸱a frat⸱in⸱o kaj ŝi⸱a patr⸱in⸱o est⸱is transport⸱it⸱a⸱j de Ĉeĥi⸱o al Siberi⸱o, kie ili rest⸱is (evident⸱e, kontraŭ propr⸱a vol⸱o) dum 19 jar⸱o⸱j.

La patr⸱in⸱o rapid⸱e mort⸱is pro mal⸱esper⸱o kaj mal⸱bon⸱eg⸱a⸱j viv⸱kondiĉ⸱o⸱j. Ver⸱a sukces⸱os fin⸱e super⸱viv⸱i ĉio⸱n: persekut⸱o⸱j⸱n, mal⸱sat⸱o⸱n, dev⸱ig⸱a⸱n labor⸱o⸱n, risk⸱o⸱n de mort⸱o pro mal⸱san⸱o ktp. Ŝi neniam forges⸱os si⸱a⸱n land⸱o⸱n Ĉeĥ⸱o⸱slovaki⸱o kaj si⸱a⸱n de⸱nask⸱a⸱n urb⸱o⸱n Brno en Moravi⸱o.

012378

La libr⸱o⸱n mi leg⸱is kun grand⸱a interes⸱o pro divers⸱a⸱j kial⸱o⸱j: tia leg⸱ad⸱o ebl⸱ig⸱as ne forges⸱i la krim⸱o⸱j⸱n de Stalin, eĉ nun⸱e, post tiom da temp⸱o. En la jar⸱o 1982 aper⸱is la memor⸱aĵ⸱o⸱j de Karl⸱o Ŝtajner, aŭstr⸱a komun⸱ist⸱o, 7000 tag⸱o⸱j en Siberi⸱o (el⸱don⸱it⸱a de Sat). Tem⸱is pri plen⸱kresk⸱ul⸱o (tut⸱e sen⸱kulp⸱a!), ne pri infan⸱o⸱j! La soveti⸱a reĝim⸱o sci⸱is bon⸱e, kiel ekspluat⸱i ĝis mort⸱o sen⸱kulp⸱a⸱j⸱n ekzil⸱it⸱o⸱j⸱n, kalkul⸱ant⸱e la ĉiu⸱tag⸱a⸱n pan⸱o⸱n laŭ el⸱ĉerp⸱ig⸱o post 2 jar⸱o⸱j da streĉ⸱a labor⸱o! Ver⸱a tra⸱viv⸱is terur⸱aĵ⸱o⸱j⸱n; frap⸱o⸱j⸱n, seks-per⸱fort⸱o⸱n, mal⸱san⸱o⸱j⸱n kaj mal⸱sat⸱o⸱n, pen⸱ig⸱a⸱j⸱n labor⸱o⸱j⸱n, sopir⸱o⸱n al la perd⸱it⸱a patri⸱o. Mi las⸱as al la leg⸱ont⸱o⸱j mal⸱kovr⸱i la event⸱o⸱n de la sang⸱a⸱j frag⸱o⸱j!

Du⸱e, la leg⸱ant⸱o⸱j sekv⸱os kelk⸱a⸱j⸱n ĉapitr⸱o⸱j⸱n kun mal⸱sam⸱a⸱j sent⸱o⸱j: jen kun angor⸱o, jen kun koler⸱o, ili observ⸱os la konstant⸱a⸱n lukt⸱o⸱n por la viv⸱o de Ver⸱a kaj ŝi⸱a frat⸱in⸱o. Sed ebl⸱os ankaŭ lant⸱e leg⸱i la pri⸱skrib⸱o⸱j⸱n de ĉiu⸱j task⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n ŝi plen⸱um⸱is, kvazaŭ profesi⸱ul⸱o: lign⸱a seg⸱ad⸱o, draŝ⸱ad⸱o de gren⸱o, pri⸱labor⸱o de fiŝ⸱o⸱j sur boat⸱o, fabrik⸱ad⸱o de gis⸱o, stir⸱ad⸱o de pez⸱a⸱j kultiv-maŝin⸱o⸱j. Jes, Ver⸱a akir⸱is ver⸱a⸱n spert⸱o⸱n profesi⸱a⸱n kaj neniam ricev⸱is salajr⸱o⸱n! Mi rekomend⸱as kelk⸱a⸱j⸱n ĉapitr⸱o⸱j⸱n al la leg⸱em⸱ul⸱o⸱j pro la konkret⸱a⸱j pri⸱skrib⸱o⸱j de tiom divers⸱a⸱j labor⸱task⸱o⸱j, kun preciz⸱a⸱j termin⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n ind⸱us montr⸱i al skeptik⸱ul⸱o⸱j! Leg⸱ad⸱o pli⸱bon⸱ig⸱os oni⸱a⸱n lingv⸱o-kon⸱o⸱n!

Pli⸱e, mi trov⸱is la stil⸱o⸱n de la aŭtor⸱o Jiři Kupka agrabl⸱e leg⸱ind⸱a, sen stil⸱a⸱j balast⸱o⸱j, kaj tio⸱n ni ŝuld⸱as al la lert⸱a traduk⸱ad⸱o far⸱e de Ja⸱n Werner.

Mi menci⸱os person⸱a⸱n emoci⸱o⸱n: post fin⸱a re⸱ven⸱o si⸱a⸱land⸱e⸱n Ver⸱a renkont⸱as fid⸱ind⸱a⸱n vir⸱o⸱n, si⸱a⸱n est⸱ont⸱a⸱n edz⸱o⸱n, kiu promen⸱ig⸱as ŝi⸱n sur si⸱a motor⸱cikl⸱o Jawa 250, ĝust⸱e la sam⸱a, kiu⸱n mi stir⸱is kiam mi est⸱is jun⸱ul⸱o!

Ebl⸱as al⸱don⸱i kelk⸱a⸱j⸱n mal⸱grand⸱a⸱j⸱n kritik⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j tut⸱e ne sen⸱valor⸱ig⸱as la libr⸱o⸱n: ekzempl⸱e mi ŝat⸱us trov⸱i en pied⸱not⸱o⸱j la traduk⸱aĵ⸱o⸱j⸱n de kelk⸱a⸱j parol⸱o⸱j en la rus⸱a, la german⸱a aŭ la ĉeĥ⸱a, kvankam la kompren⸱o de la situaci⸱o neniel sufer⸱as. Okaz⸱is kelk⸱a⸱j tajp⸱erar⸱o⸱j, precip⸱e ĉe la fin⸱o de la libr⸱o, kiu⸱j⸱n ni volont⸱e indulg⸱os. Kelk⸱a⸱j neolog⸱ism⸱o⸱j aper⸱as, ekzempl⸱e: medpunkto, kiu signif⸱as en la lingv⸱aĉ⸱o de mal⸱liber⸱ul⸱o⸱j medicin⸱a punkt⸱o. Ankaŭ not⸱ind⸱as azbuko, sinonim⸱o de la ciril⸱a alfabet⸱o en la buŝ⸱o de rus-parol⸱ant⸱o⸱j.

En Ĉeĥi⸱o aper⸱is jam 5 el⸱don⸱o⸱j de la libr⸱o. Vêra Sosnarová preleg⸱is pri si⸱a⸱j tra⸱viv⸱aĵ⸱o⸱j en Siberi⸱o en la tut⸱a land⸱o. La traduk⸱int⸱o aŭskult⸱is ŝi⸱n en Brno pas⸱int⸱jar⸱e.

Ĉeĥi⸱o mult⸱e sufer⸱is dum la du⸱a mond⸱milit⸱o, tiom pli ke la hom⸱o⸱j sent⸱is si⸱n for⸱las⸱it⸱a⸱j de la okcident⸱a⸱j potenc⸱o⸱j (Briti⸱o, Franci⸱o) post la hont⸱ind⸱a⸱j akord⸱iĝ⸱o⸱j en Munken⸱o 1938. Tut⸱cert⸱e, tia⸱j spert⸱o⸱j las⸱is spur⸱o⸱j⸱n, per kiu⸱j est⸱us klar⸱ig⸱ebl⸱a⸱j kelk⸱a⸱j nun⸱a⸱j trajt⸱o⸱j de la ĉeĥ⸱a popol⸱o. Ni, civit⸱an⸱o⸱j de Eŭrop⸱a Uni⸱o, ne surpriz⸱iĝ⸱u, ke orient⸱a⸱j land⸱o⸱j (Pol⸱land⸱o, balt⸱a⸱j land⸱o⸱j, Ĉeĥi⸱o kaj Slovaki⸱o) em⸱as turn⸱i si⸱n al la grand⸱a frat⸱o Uson⸱o cel⸱e al protekt⸱ad⸱o. Nun la leg⸱ant⸱o far⸱u al si propr⸱a⸱n opini⸱o⸱n!

Pierre GROLLEMUND

Jiři Kupka: Sang⸱o⸱frag⸱o⸱j. Eld. Jiři Brauner, Brno, 2018. 240 paĝ⸱o⸱j, broŝur⸱it⸱a.

Por mend⸱i, vi ir⸱u al la Ret⸱butik⸱o.

Seks⸱ec⸱o

Mem⸱mort⸱ig⸱o⸱j ĉe ne⸱ali⸱seks⸱em⸱a⸱j adolesk⸱ant⸱o⸱j

Por ne⸱ali⸱seks⸱em⸱a⸱j adolesk⸱ant⸱o⸱j ekzist⸱as super⸱ŝveb⸱ant⸱a kaj konkret⸱a risk⸱o de mem⸱mort⸱ig⸱o, pli ol tri⸱obl⸱a kompar⸱e kun ali⸱seks⸱em⸱a⸱j ge⸱jun⸱ul⸱o⸱j. Por trans⸱seks⸱em⸱ul⸱o⸱j, tiu risk⸱o est⸱as pli ol kvin⸱obl⸱o de la averaĝ⸱a. Tio leg⸱ebl⸱as en stud⸱o far⸱it⸱a en la ital⸱a universitat⸱o Milan⸱o-Bicocca.

La stud⸱o Taks⸱ad⸱o de la risk⸱o pri klopod⸱o mem⸱mort⸱ig⸱i inter ne⸱plen⸱kresk⸱ul⸱o⸱j pro seks⸱a⸱j kial⸱o⸱j est⸱as publik⸱ig⸱it⸱a en la inter⸱naci⸱a revu⸱o Jam⸱a Pediatrics. Ver⸱dir⸱e oni far⸱is last⸱a⸱temp⸱e neniu⸱n nov⸱a⸱n ŝok⸱a⸱n mal⸱kovr⸱o⸱n, sed la koncern⸱a scienc⸱a esplor⸱o pri⸱skrib⸱as detal⸱e, kun la sub⸱ten⸱o de statistik⸱a⸱j datum⸱o⸱j, la dimensi⸱o⸱j⸱n de problem⸱o jam vast⸱e kon⸱at⸱a. Tio est⸱as tre pens⸱ig⸱a kaj koncern⸱as ĉi-rilat⸱e la famili⸱o⸱n, la lern⸱ej⸱o⸱n, la eklezi⸱o⸱n kaj ĝeneral⸱e la soci⸱o⸱n.

Specimen⸱o

La esplor⸱o sub⸱strek⸱as, ke mem⸱mort⸱ig⸱o est⸱as la du⸱a ĉef⸱a kaŭz⸱o de mort⸱o inter adolesk⸱ant⸱o⸱j en la tut⸱a mond⸱o. „Ĉi tiu mem⸱mort⸱ig⸱a em⸱o far⸱e de tiel nom⸱at⸱a⸱j seks⸱a⸱j minoritat⸱o⸱j jam est⸱is kon⸱at⸱a, sed unu⸱a⸱foj⸱e okaz⸱is preciz⸱a taks⸱ad⸱o pri la ampleks⸱o de tiu fenomen⸱o inter adolesk⸱ant⸱o⸱j el la komun⸱um⸱o LGTBQ (Lesbian, Gay, Transgender, Bisexual and Queer – lesb⸱a, gej⸱a, trans⸱seks⸱em⸱a, ambaŭ⸱seks⸱em⸱a kaj ekster⸱norm⸱a)”, asert⸱is doktor⸱in⸱o Ester di Giacomo [di ĝákomo], kurac⸱ist⸱o, instru⸱ist⸱o kaj direktor⸱o de la fak⸱o pri psikiatri⸱o de la universitat⸱o Milan⸱o-Bicocca, kiu efektiv⸱ig⸱is la esplor⸱o⸱n.

La rezult⸱o⸱j est⸱as klar⸱a⸱j. Oni analiz⸱is 35 antaŭ⸱a⸱j⸱n akademi⸱a⸱j⸱n stud⸱o⸱j⸱n pri la sam⸱a tem⸱o kaj ekzamen⸱is specimen⸱o⸱n de preskaŭ du milion⸱o⸱j kaj du⸱on⸱o da adolesk⸱ant⸱o⸱j (12/20-jar⸱aĝ⸱a⸱j), el dek land⸱o⸱j. La analiz⸱o montr⸱is, ke adolesk⸱ant⸱o⸱j aparten⸱ant⸱a⸱j al la ĝeneral⸱a grup⸱o de tiu⸱j seks⸱a⸱j minoritat⸱o⸱j montr⸱as mem⸱mort⸱ig⸱a⸱n risk⸱o⸱n 3,5-obl⸱a⸱n kompar⸱e kun la ali⸱seks⸱em⸱a⸱j sam⸱aĝ⸱a⸱j individu⸱o⸱j.

Unu⸱op⸱a⸱j seks⸱a⸱j minoritat⸱o⸱j

La taks⸱ad⸱o pri la risk⸱o prov⸱i mem⸱mort⸱ig⸱i est⸱is plen⸱um⸱it⸱a ankaŭ, pli detal⸱e, kadr⸱e de ĉiu unu⸱op⸱a seks⸱a minoritat⸱o. La don⸱it⸱aĵ⸱o⸱j montr⸱as, ke trans⸱seks⸱em⸱a⸱j adolesk⸱ant⸱o⸱j ŝajn⸱as est⸱i plej traf⸱at⸱a⸱j de la fenomen⸱o (ili⸱a risk⸱a faktor⸱o est⸱as 5,77-obl⸱e pli alt⸱a ol tiu de ali⸱seks⸱em⸱a⸱j adolesk⸱ant⸱o⸱j). Sekv⸱as ambaŭ⸱seks⸱em⸱ul⸱o⸱j (kun risk⸱o⸱j 4,87- obl⸱e pli ol la mez⸱um⸱a⸱j) kaj gej⸱o⸱j (kies risk⸱a faktor⸱o est⸱as 3,71-obl⸱e pli alt⸱a ol la averaĝ⸱a). Oni esplor⸱is la lig⸱it⸱ec⸱o⸱n inter mis⸱trakt⸱ad⸱o kaj seks⸱a ident⸱ec⸱o. Ĉi-last⸱a, laŭ la milan⸱a stud⸱o, kontribu⸱as al plen⸱a dis⸱volv⸱iĝ⸱o de plen⸱kresk⸱a hom⸱o. Kvankam ĝi⸱a⸱j radik⸱o⸱j datum⸱as de oni⸱a infan⸱aĝ⸱o, seks⸱a orient⸱iĝ⸱o plen⸱e esprim⸱iĝ⸱as dum la adolesk⸱a⸱j jar⸱o⸱j, precip⸱e pro la ek⸱aper⸱o, ĝust⸱e en tiu faz⸱o, de seks⸱a dezir⸱o.

Sam⸱seks⸱em⸱a⸱j, ambaŭ⸱seks⸱em⸱a⸱j kaj trans⸱seks⸱em⸱a⸱j adolesk⸱ant⸱o⸱j, laŭ di Giacomo, ĝeneral⸱e spert⸱as pli alt⸱a⸱n risk⸱o⸱n pri izol⸱ad⸱o, per⸱fort⸱ad⸱o kaj riproĉ⸱ad⸱o, far⸱e de famili⸱an⸱o⸱j aŭ eĉ de si mem.

Taŭg⸱a sub⸱ten⸱o

Est⸱as facil⸱e parol⸱i pri la neces⸱o de pli grand⸱a konsci⸱o pri tiu fenomen⸱o en la publik⸱a opini⸱o, sam⸱kiel pri la bezon⸱o de pli taŭg⸱a sub⸱ten⸱o al tiu⸱j jun⸱a⸱j person⸱o⸱j: sub⸱ten⸱o baz⸱it⸱a sur la klopod⸱o integr⸱i en la soci⸱o⸱n ne⸱ali⸱seks⸱em⸱a⸱j⸱n ge⸱jun⸱ul⸱o⸱j⸱n por help⸱i ili⸱n el⸱ir⸱i el oft⸱e ne⸱simpl⸱a situaci⸱o el psik⸱ologi⸱a vid⸱punkt⸱o.

Sed kiu dev⸱as far⸱i tio⸱n? „Unu⸱e la famili⸱o”, koment⸱as pastr⸱o Pin⸱o Piv⸱a, rom⸱katolik⸱a jezuit⸱a sacerdot⸱o respond⸱ec⸱a pri soci⸱a⸱j tem⸱o⸱j, intervju⸱it⸱e pri⸱e de la ital⸱a gazet⸱ar⸱o. Kiam ĉi tiu⸱j jun⸱ul⸱o⸱j ek⸱konsci⸱as pri la propr⸱a orient⸱iĝ⸱o, ili fakt⸱e pri⸱pens⸱as unu⸱e, kia⸱manier⸱e ili parol⸱os pri tio hejm⸱e. Kaj, se ili tim⸱as la mal⸱aprob⸱o⸱n de parenc⸱o⸱j, la sekv⸱o⸱j pov⸱as est⸱i detru⸱a⸱j, laŭ Piv⸱a. Ali⸱a rimark⸱ind⸱a paŝ⸱o est⸱as la akcept⸱o far⸱e de grup⸱o: tio est⸱as esenc⸱a, por ke oni pov⸱u rilat⸱ig⸱i si⸱n kun ali⸱ul⸱o⸱j kaj ident⸱ig⸱i si⸱n. Kio pri la eklezi⸱o kaj ties rol⸱o? „Ni mem lud⸱as grav⸱a⸱n rol⸱o⸱n. Antaŭ ĉio, la leksikon⸱o dev⸱as est⸱i pur⸱ig⸱it⸱a. Esprim⸱o⸱j kutim⸱a⸱j kiel seks⸱e mis⸱aranĝ⸱it⸱a⸱j, seks⸱e sen⸱ord⸱a⸱j, pov⸱as konvink⸱i kelk⸱a⸱j⸱n person⸱o⸱j⸱n est⸱i sen⸱esper⸱e ekster normal⸱ec⸱o, oft⸱e kun tre pez⸱a⸱j konsekvenc⸱o⸱j. Tamen ankaŭ la mesaĝ⸱o, kiu⸱n ni las⸱as foj⸱e pas⸱i, aper⸱as foj⸱foj⸱e ne⸱kuraĝ⸱ig⸱a. Plej mult⸱a⸱j voj⸱o⸱j est⸱as mal⸱permes⸱at⸱a⸱j al sam⸱seks⸱em⸱a jun⸱ul⸱o: ni dir⸱as, ke li pov⸱as nek form⸱i famili⸱o⸱n, nek en⸱ir⸱i en seminari⸱o⸱n, nek pens⸱i pri viv⸱o proksim⸱e al ali⸱a person⸱o. Kio do rest⸱as?” li deklar⸱is.

Sinod⸱o de Jun⸱ul⸱ar⸱o

Hodiaŭ est⸱as iu nov⸱a esper⸱o, mal⸱ferm⸱it⸱a de la fin⸱a dokument⸱o de la freŝ⸱e fin⸱iĝ⸱int⸱a Sinod⸱o de Jun⸱ul⸱ar⸱o. Tie oni parol⸱as pri liber⸱ec⸱o, person⸱a respond⸱ec⸱o kaj dev⸱ont⸱ig⸱o real⸱ig⸱i si⸱n mem „propr⸱a⸱manier⸱e”. La rom⸱katolik⸱a eklezi⸱o krom⸱e instig⸱as pli⸱ig⸱i la nombr⸱o⸱n de specif⸱a⸱j akcept⸱o⸱grup⸱o⸱j, jam ekzist⸱ant⸱a⸱j en iu⸱j diocez⸱o⸱j. „Ni vid⸱os, kiel la afer⸱o dis⸱volv⸱iĝ⸱os”, asert⸱is tiu⸱rilat⸱e la sacerdot⸱o.

Cristina CASELLA
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Itali⸱o

Help⸱il⸱o por „mis⸱e-bis⸱e”-lern⸱ant⸱o⸱j

Aper⸱is nov⸱a vort⸱ar⸱o Esperanto-german⸱a. Mi hav⸱as la impres⸱o⸱n, ke ĝi est⸱as destin⸱it⸱a al la amas⸱o da hom⸱o⸱j, kiu⸱j en la ret⸱o renkont⸱as Esperant⸱o⸱n kaj klopod⸱as per deĉifr⸱ad⸱o, sen kon⸱o de gramatik⸱o aŭ vort⸱o⸱j, lern(et)i la lingv⸱o⸱n. Mi nom⸱as tio⸱n la metod⸱o „mis⸱e-bis⸱e”: oni klopod⸱as, du⸱on⸱sukces⸱as, duonmisas kaj re⸱e klopod⸱as. Kaj por iu⸱j, relativ⸱e mal⸱mult⸱a⸱j, tio ver⸱e pov⸱as konduk⸱i al kon⸱o. Mi kon⸱as iu⸱n, kiu tiel lern⸱is la lingv⸱o⸱n: ĵet⸱is si⸱n sur tekst⸱o⸱j⸱n (libr⸱o en tiu okaz⸱o, sed ne lern⸱o⸱libr⸱o) kaj el la lingv⸱o dedukt⸱is la gramatik⸱o⸱n. Natur⸱e ja (almenaŭ en etn⸱a⸱j lingv⸱o⸱j) la gramatik⸱o dedukt⸱iĝ⸱is el la lingv⸱o! Neces⸱a help⸱il⸱o en tiu metod⸱o est⸱as, tamen, la dispon⸱ebl⸱o de vort⸱ar⸱o. La antaŭ⸱parol⸱o sugest⸱as, ke tiu ĉi vort⸱ar⸱o (almenaŭ ĝi⸱a unu⸱a el⸱don⸱o) est⸱iĝ⸱is el la voj⸱o, sekv⸱it⸱a de la aŭtor⸱o. La aŭtor⸱o ŝajn⸱as sugest⸱i, ke per lud⸱a tra⸱foli⸱um⸱ad⸱o de la vort⸱ar⸱o la lingv⸱o vent⸱um⸱e al⸱kroĉ⸱os si⸱n al la lud⸱ant⸱o.

Ezok⸱o⸱salt⸱e

Kvankam la spert⸱o sen⸱dub⸱e pov⸱as est⸱i tre⸱eg⸱e kontent⸱ig⸱a, lern⸱ig⸱a, amuz⸱a, tamen ŝajn⸱as al mi, ke la mis⸱e-bis⸱e-metod⸱o ne est⸱as la plej rekt⸱a voj⸱o al ni⸱a lingv⸱o, kaj mi pens⸱as, ke tre mal⸱mult⸱a⸱j hom⸱o⸱j sukces⸱as daŭr⸱ig⸱i ĝi⸱n ĝis fin⸱a rezult⸱o. Ni esplor⸱u, ĉu la pri⸱trakt⸱at⸱a vort⸱ar⸱o pov⸱as plen⸱um⸱i la neces⸱a⸱n help⸱em⸱a⸱n rol⸱o⸱n. En la vort⸱ar⸱o trov⸱iĝ⸱as la vort⸱o „ezok⸱o⸱salt⸱o”, kiu aparten⸱as al la mond⸱o de gimnastik⸱o. Mi propon⸱as, ke ni ezok⸱o⸱salt⸱e vizit⸱u la vort⸱ar⸱o⸱n. Fin⸱e de la artikol⸱o „ezok⸱o⸱salt⸱o” trov⸱iĝ⸱as la menci⸱o, mal⸱long⸱ig⸱e, ke tem⸱as pri sport⸱a termin⸱o. Tio est⸱as indik⸱it⸱a inter rekt⸱a⸱j kramp⸱o⸱j, kaj kursiv⸱e pres⸱it⸱a ... sed sam⸱paĝ⸱e, ĉe „Fagot⸱o” aper⸱as, ke ĝi est⸱as muzik⸱a termin⸱o, kio est⸱as indik⸱it⸱a kursiv⸱e, sed sen kramp⸱o⸱j. En ali⸱a⸱j lok⸱o⸱j ali⸱a⸱j indik⸱manier⸱o⸱j aper⸱as ... tio ne ĝen⸱as kompren⸱o⸱n (aŭ mal⸱mult⸱e), sed ĝi don⸱as impres⸱o⸱n de mal⸱zorg⸱ec⸱o, de amator⸱ec⸱o. La „ezok⸱o⸱salt⸱o” mem, kiom ajn simpati⸱a ĝi est⸱as al mi, indik⸱as iu⸱n hazard⸱ec⸱o⸱n ĉe elekt⸱ad⸱o de vort⸱o⸱j. Jes, Krause menci⸱as ĝi⸱n, sed nur en si⸱a dik⸱a vort⸱ar⸱o. La ŝanc⸱o, ke mis⸱e-bis⸱e- promen⸱ant⸱o renkont⸱os ĝi⸱n, ŝajn⸱as al mi tre dub⸱ind⸱a.

Obstin⸱a natur⸱ec⸱o

Klar⸱e la aŭtor⸱o dezir⸱as trakt⸱i Esperant⸱o⸱n kiel oni trakt⸱as etn⸱a⸱j⸱n lingv⸱o⸱j⸱n kaj ord⸱ig⸱as la vort⸱o⸱j⸱n strikt⸱e laŭ alfabet⸱o, do tut⸱e kontraŭ la kutim⸱a esperant⸱a nest⸱ec⸱o (tiel oni nom⸱as la ord⸱ig⸱o⸱n ĉirkaŭ radik⸱o⸱j). Tio ŝajn⸱as al mi tut⸱e ne help⸱em⸱a. Inter bov⸱aĵ⸱o, bov⸱id⸱aĵ⸱o, bov⸱id⸱o, bov⸱in⸱o kaj bov⸱o sol⸱ec⸱as la bovl⸱o. Kaj lern⸱ant⸱o, precip⸱e bis⸱e-mis⸱e-lern⸱ant⸱o, risk⸱as, tamen, ankoraŭ kolizi⸱i kun ali⸱a⸱j bov⸱aĵ⸱o⸱j: bov⸱id⸱kap⸱aĵ⸱o, bov⸱in⸱ist⸱o, bov⸱o⸱jung⸱it⸱ar⸱o, bov⸱rost⸱aĵ⸱o por cit⸱i nur tiu⸱j⸱n, kiu⸱j⸱n Okelmann (1989) menci⸱as. Okelmann est⸱as tre parenc⸱a, mult⸱e pli vast⸱a, simil⸱a vort⸱ar⸱o, kiu ŝajn⸱e klopod⸱is list⸱ig⸱i absolut⸱e ĉiu⸱j⸱n ebl⸱a⸱j⸱n deriv⸱aĵ⸱o⸱j⸱n de la esperant⸱a⸱j radik⸱o⸱j. Fakt⸱e, ĉi tiu vort⸱ar⸱o iel est⸱as kondens⸱it⸱a Okelmann ... kun al⸱don⸱o⸱j, ĉar ne nur la ezok⸱o⸱salt⸱o est⸱as plus⸱et⸱o.

Problem⸱o de la elekt⸱o

En tiu ĉi spec⸱o de vort⸱list⸱ar⸱o⸱j, sen iu ajn ekzempl⸱a fraz⸱o, sen iu ajn esprim⸱o, la elekt⸱o de traduk⸱o⸱j est⸱as tre tikl⸱a afer⸱o. Oni dev⸱as don⸱i kiom ebl⸱e plej mult⸱a⸱j⸱n „ebl⸱a⸱j⸱n traduk⸱o⸱j⸱n”. Ĉe „fleks⸱ebl⸱a” oni trov⸱as: biegsam; schmiegsam, geschmeidig; gefügig, nachgiebig. Mi las⸱as al german⸱o⸱j juĝ⸱i, ĉu ĉiu ebl⸱as ... sed supoz⸱as, ke jes. Ĉu la uz⸱o de divers⸱a⸱j interpunkci⸱o⸱j hav⸱as senc⸱o⸱n, mi pri⸱dub⸱as. Ceter⸱e, post la kap⸱vort⸱o ĉiam uz⸱iĝ⸱as punkt⸱o⸱kom⸱o, kio⸱n mi trov⸱as iom strang⸱a. Ĉe „grand⸱a” mi trov⸱as: groß, berühmt, hoch, stark. Mi fakt⸱e ne sukces⸱is ĝis nun trov⸱i ekzempl⸱o⸱n, kie „grand⸱a” traduk⸱iĝ⸱us stark, almenaŭ ne en la Piv-aj ekzempl⸱a⸱j fraz⸱o⸱j.

Puzlado neces⸱a?

Mi menci⸱is mank⸱o⸱n de esprim⸱o⸱j, sed ili ne tut⸱e mank⸱as. Oni renkont⸱as kiel kap⸱vort⸱o(j) n „agrabl⸱e varm⸱a” ĉe la liter⸱o A; ankaŭ „alt⸱a protekt⸱ant⸱o” kaj „elektr⸱a rul⸱seĝ⸱o” (ĉe E), kiu⸱j ne ripet⸱iĝ⸱as ĉe la substantiv⸱o. Ali⸱a⸱j simil⸱a⸱j du⸱op⸱o⸱j est⸱as ripet⸱it⸱a⸱j, sed tamen iom da puzl⸱ad⸱em⸱o ŝajn⸱as dezir⸱at⸱a ĉe uz⸱ant⸱o⸱j de la vort⸱ar⸱o.

En⸱kadr⸱ig⸱o ribel⸱ul⸱ec⸱a

Ĉu la aŭtor⸱o nepr⸱e dezir⸱as deklar⸱i si⸱n obstin⸱a sen⸱de⸱pend⸱a ribel⸱ul⸱o? En la klar⸱ig⸱o⸱j pri uz⸱ad⸱o de la vort⸱ar⸱o li nur supr⸱aĵ⸱e menci⸱as, ke por bon⸱e kompren⸱i esperant⸱a⸱n vort⸱o⸱n oni nepr⸱e kompren⸱u la afiks⸱o⸱j⸱n, la radik⸱o⸱j⸱n kaj la fin⸱aĵ⸱o⸱j⸱n, sed don⸱as neni⸱a⸱n pli⸱a⸱n klar⸱ig⸱o⸱n pri tio, kaj ankaŭ en la vort⸱ar⸱o mem don⸱as tre mal⸱mult⸱a⸱j⸱n klar⸱ig⸱o⸱j⸱n ĉe la afiks⸱o⸱j. Ĉe „aĵ⸱o” menci⸱iĝ⸱as nur Ding; li eĉ ne menci⸱as, ke ĝi est⸱as sufiks⸱o. Li al⸱don⸱as kiel rimark⸱o⸱n ke ... se ebl⸱e ... oni kon⸱u la 16 regul⸱o⸱j⸱n de la gramatik⸱o de „Samenhof” (Plej oft⸱e li uz⸱as la nom⸱o⸱n Samenhof. En la list⸱o de mal⸱long⸱ig⸱o⸱j Zam. est⸱as mal⸱long⸱ig⸱o por Samenhof/Zamenhof.) En la sam⸱a tekst⸱o li skrib⸱as ankaŭ, ke, se oni ne dispon⸱as (en tiu ĉi era⸱o?) pri super⸱sign⸱o⸱j, oni anstataŭ⸱e uz⸱u „al⸱don⸱o⸱n de x”. Li eĉ ne menci⸱as la Fundament⸱a⸱n al⸱don⸱o⸱n de h, kaj list⸱ig⸱as la liter⸱o⸱j⸱n: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ. En la fin⸱o de la libr⸱o li al⸱don⸱as kelk⸱a⸱j⸱n (ne tro model⸱a⸱j⸱n!) ekzempl⸱a⸱j⸱n tekst⸱o⸱j⸱n kaj uz⸱as tie la x-skrib⸱o⸱n (sed tamen foj⸱e forges⸱as al⸱don⸱i la x-on aŭ dezir⸱as al la leg⸱ant⸱o: „felixan viv⸱o⸱n”).

Kun supr⸱aĵ⸱a simpati⸱o

Mi hav⸱as la impres⸱o⸱n, ke la aŭtor⸱o tre simpati⸱as Esperant⸱o⸱n, sed tre mal⸱mult⸱e sub⸱merg⸱iĝ⸱is en ĝi⸱n, almenaŭ en ĝi⸱a⸱n mond⸱o⸱n kaj en ĝi⸱a⸱n kultur⸱o⸱n. La vort⸱ar⸱o cert⸱e est⸱as mal⸱pli bon⸱a ol la vort⸱ar⸱o de Ulrich Matthias ... do kio nov⸱a sub la sun⸱o? Ĝi ver⸱e al⸱port⸱as neni⸱o⸱n nov⸱a⸱n. Kio do prav⸱ig⸱as ĝi⸱a⸱n el⸱don⸱o⸱n? Precip⸱e, se vi ne aparten⸱as al la mis⸱e-bis⸱e-an⸱ar⸱o, uz⸱ad⸱o de tiu vort⸱ar⸱o nur koler⸱ig⸱os vi⸱n.

Petro DESMET'

Josef Fliegner: Esperant⸱o Aktiv, Wörterbuch Esperanto-Deutsch. Eld. Kirsch-Verlag, Nümbrecht, 2018. 242 paĝ⸱o⸱j broŝur⸱it⸱a⸱j. Du⸱a el⸱don⸱o. ISBN 978-3-943906-41-7.

Kroati⸱o

Ŝtat⸱a agnosk⸱o de Esperanto-kultur⸱o

La kroati⸱a ŝtat⸱o akcept⸱is nov⸱a⸱n minoritat⸱a⸱n kultur⸱o⸱n kiel protekt⸱end⸱a⸱n kultur⸱a⸱n hered⸱aĵ⸱o⸱n.

Protekt⸱ot⸱a kultur⸱fenomen⸱o

Post kvar⸱jar⸱a⸱j klopod⸱o⸱j la kroat⸱a⸱j esperant⸱ist⸱o⸱j ating⸱is agnosk⸱o⸱n de Esperant⸱o kiel kultur⸱hered⸱aĵ⸱o de Kroati⸱o, kaj la ŝtat⸱o en⸱skrib⸱is tio⸱n en la ŝtat⸱a⸱n registr⸱o⸱n de protekt⸱at⸱a⸱j kultur⸱fenomen⸱o⸱j en Kroati⸱o.

La koncern⸱a decid⸱o de la ministr⸱ej⸱o pri kultur⸱o, kiu⸱n ebl⸱as trov⸱i en la ret⸱paĝ⸱ar⸱o de Kroat⸱a Esperanto-Lig⸱o (www.esperant⸱o.hr), ating⸱is la prezent⸱int⸱o⸱j⸱n de la propon⸱o en februar⸱o 2019.

Kroati⸱o sekv⸱as Pol⸱land⸱o⸱n

Tio est⸱as la du⸱a tia⸱spec⸱a agnosk⸱o en la mond⸱o: tem⸱as pri la du⸱a ŝtat⸱o (la unu⸱a est⸱is Pol⸱land⸱o), kiu agnosk⸱as, ke Esperanto-kultur⸱o est⸱as aŭtokton⸱a en la koncern⸱a land⸱o, kaj ke la lingv⸱o, en kiu tiu kultur⸱o est⸱as kre⸱at⸱a, dev⸱as est⸱i ŝtat⸱e protekt⸱at⸱a.

Dum pli ol 130 jar⸱o⸱j la Esperanto-mov⸱ad⸱o est⸱as batal⸱ant⸱a por divers⸱a⸱j oficial⸱a⸱j agnosk⸱o⸱j, por ke la decid⸱organ⸱o⸱j (politik⸱a⸱j kaj scienc⸱a⸱j) ne konsider⸱u ĝi⸱n kiel fenomen⸱o⸱n ne⸱grav⸱a⸱n kaj hobi⸱a⸱n kaj la lingv⸱o⸱n kiel art⸱e⸱far⸱it⸱a⸱n kaj ne egal⸱valor⸱a⸱n kun la naci⸱a⸱j lingv⸱o⸱j.

Rezoluci⸱o⸱j de Unesk⸱o

Ĝis nun agnosk⸱o⸱j ven⸱is de Unesk⸱o (en 1954 kaj 1985): tem⸱as pri dokument⸱o⸱j, kiu⸱j fakt⸱e agnosk⸱as la Esperanto-kultur⸱o⸱n kiel grav⸱a⸱n kultur⸱o⸱n en la mond⸱o kaj rekomend⸱as al la membr⸱o-ŝtat⸱o⸱j en⸱konduk⸱i Esperant⸱o⸱n en lern⸱ej⸱o⸱j⸱n. Tamen tiu⸱j rekomend⸱o⸱j neniam al⸱port⸱is frukt⸱o⸱j⸱n – neni⸱u ŝtat⸱o pro ĉi tiu⸱j rezoluci⸱o⸱j klopod⸱is en⸱konduk⸱i Esperant⸱o⸱n en lern⸱ej⸱o⸱j⸱n.

Kroat⸱a verk⸱ist⸱o

Nun ĉi tiu⸱j du land⸱o⸱j agnosk⸱as Esperant⸱o⸱n kiel io⸱n protekt⸱end⸱a⸱n, konsider⸱ant⸱e Esperanto- kultur⸱o⸱n kiel part⸱o⸱n de si⸱a naci⸱a kultur⸱o. Oni ne forges⸱u, ke tio⸱n antaŭ⸱is agnosk⸱o de Spomenka Štimec kiel grav⸱a kroat⸱a verk⸱ist⸱o pro ŝi⸱a verk⸱ad⸱o en Esperant⸱o: ŝi est⸱as list⸱ig⸱it⸱a en registr⸱o de verk⸱ist⸱o⸱j, kiu⸱j merit⸱as sub⸱ten⸱o⸱n kaj ricev⸱as monat⸱a⸱n financ⸱a⸱n pag⸱o⸱n (ne alt⸱a⸱n, tamen konstant⸱a⸱n).

Mult⸱lingv⸱a akcel⸱il⸱o

Inter⸱temp⸱e ĝust⸱e en Kroati⸱o (kun ok ali⸱a⸱j eŭrop⸱a⸱j partner⸱o⸱j) oni efektiv⸱ig⸱as projekt⸱o⸱n por kre⸱i didaktik⸱a⸱j⸱n rimed⸱o⸱j⸱n, per kiu⸱j fremd⸱lingv⸱a⸱j instru⸱ist⸱o⸱j (ne⸱esperant⸱ist⸱o⸱j) pov⸱as gvid⸱i lern⸱objekt⸱o⸱n en⸱konduk⸱a⸱n al la instru⸱ad⸱o de lingv⸱o⸱j ĝeneral⸱e – kaj tiu lern⸱objekt⸱o est⸱as mini-esperant⸱o. Tiu lern⸱objekt⸱o (mult⸱lingv⸱a akcel⸱il⸱o) fin⸱pret⸱iĝ⸱os, inkluziv⸱e de eksperiment⸱a⸱j kurs⸱o⸱j por ok⸱jar⸱ul⸱o⸱j en tri baz⸱a⸱j lern⸱ej⸱o⸱j, ĝis decembr⸱o 2019.

Eŭrop⸱a Esperanto-Uni⸱o kaj Kroat⸱a Esperanto-Lig⸱o jam prepar⸱iĝ⸱as por propon⸱i en⸱konduk⸱o⸱n de tiu lern⸱objekt⸱o en kelk⸱a⸱j⸱n baz⸱a⸱j⸱n lern⸱ej⸱o⸱j⸱n, baz⸱ant⸱e si⸱a⸱n postul⸱o⸱n sur eŭrop⸱a⸱j dokument⸱o⸱j pri mult⸱lingv⸱ec⸱o, Unesk⸱o-rezoluci⸱o⸱j kaj la nov⸱a agnosk⸱o, ke neces⸱as protekt⸱i kaj aplik⸱i Esperanto-kultur⸱o⸱n en Kroati⸱o.

Real⸱ism⸱a⸱j plan⸱o⸱j

Tiu plan⸱o nun est⸱as tre real⸱ism⸱a pro du faktor⸱o⸱j: pro tio, ke nun la kroat⸱a ŝtat⸱o laŭ⸱leĝ⸱e dev⸱as protekt⸱i Esperant⸱o⸱n kaj, du⸱e, ĉar la menci⸱it⸱a lern⸱objekt⸱o ne postul⸱as financ⸱a⸱j⸱n rimed⸱o⸱j⸱n kaj prepar⸱ad⸱o⸱n de instru⸱ist⸱o⸱j. Oni simpl⸱e uz⸱os la jam ekzist⸱ant⸱a⸱j⸱n fremd⸱lingv⸱a⸱j⸱n instru⸱ist⸱o⸱j⸱n.

Ali⸱flank⸱e la agnosk⸱o mal⸱ferm⸱as nov⸱a⸱j⸱n ŝanc⸱o⸱j⸱n por simil⸱a⸱j agnosk⸱o⸱j en ali⸱a⸱j eŭrop⸱a⸱j land⸱o⸱j. Por tio jam serioz⸱e prepar⸱as si⸱n Slovaki⸱o kaj Litovi⸱o, kaj kelk⸱a⸱j ali⸱a⸱j land⸱o⸱j komenc⸱as tio⸱n pri⸱pens⸱i.

zlti
Zlatko TIŠLJAR
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Kroati⸱o

Art⸱o

Kanzon⸱o⸱j

Roberto Vecchioni pri Samarkand⸱o kaj ne nur

Foj⸱e bild⸱kart⸱o⸱n el Milan⸱o ni ricev⸱is de ital⸱o⸱j Stefania kaj Gerard⸱o Dassi: De la urb⸱o de Roberto Vecchioni [vekjoni], la aŭtor⸱o de la bel⸱eg⸱a kant⸱o „Samarcanda”, ni send⸱as sign⸱o⸱n de ni⸱a profund⸱a aprez⸱o kun la vort⸱o dank⸱o⸱n al la popol⸱o de Uzbeki⸱o!

Ĉi tiu kanzon⸱o don⸱is la nom⸱o⸱n al sam⸱titol⸱a album⸱o Samarcanda (1977). La kant⸱o aper⸱is sur divers⸱a⸱j vinil⸱a⸱j son⸱disk⸱o⸱j, kased⸱o⸱j kaj kompakt⸱a⸱j disk⸱o⸱j; oni dis⸱aŭd⸱ig⸱is ĝi⸱n en radi⸱o kaj televid⸱o ... Kon⸱at⸱a ital⸱a pri⸱muzik⸱a ĵurnal⸱ist⸱o Mario Bonanno dediĉ⸱is tut⸱a⸱n libr⸱o⸱n al profund⸱a kaj detal⸱a stud⸱o de la album⸱o Samarcanda.

Signif⸱a art⸱ist⸱o

Roberto Vecchioni est⸱as unu el la plej signif⸱a⸱j ital⸱a⸱j art⸱ist⸱o⸱j kun ekster⸱ordinar⸱e larĝ⸱a kre⸱iv⸱a gam⸱o. Neni⸱u en li⸱a famili⸱o hav⸱is ajn⸱a⸱n rilat⸱o⸱n al kant⸱ad⸱o aŭ muzik⸱o. Jun⸱aĝ⸱e Roberto ven⸱is al muzik⸱o per⸱e de poezi⸱o, kiam li komenc⸱is kompren⸱i pri ritm⸱o. Nokt⸱e li aŭskult⸱is muzik⸱o⸱n, precip⸱e la kant⸱o⸱j⸱n de belg⸱a bard⸱o Jacques Brel kaj de franc⸱a⸱j kanzon⸱ist⸱o⸱j Charles Aznavour kaj Georges Brassens, mir⸱ant⸱e pri tio, kiel la melodi⸱o pov⸱as harmoni⸱e konekt⸱iĝ⸱i kun la vort⸱o⸱j, en⸱korp⸱iĝ⸱ant⸱e en graci⸱a⸱j⸱n muzik⸱a⸱j⸱n kaj poezi⸱a⸱j⸱n bild⸱o⸱j⸱n. De tiam la jun⸱ul⸱o hav⸱is dezir⸱o⸱n serioz⸱e okup⸱iĝ⸱i pri muzik⸱o.

Hodiaŭ Roberto Vecchioni est⸱as prav⸱e nom⸱at⸱a unu el la patr⸱o⸱j de la bard⸱a kant⸱o en si⸱a land⸱o. Dum pli ol du⸱on⸱jar⸱cent⸱o, li sukces⸱e labor⸱as kiel kant⸱verk⸱ist⸱o kaj dum pli ol kvar⸱dek jar⸱o⸱j kiel plen⸱um⸱ant⸱o de si⸱a⸱j propr⸱a⸱j kanzon⸱o⸱j. Pri li kaj li⸱a kre⸱iv⸱a labor⸱o est⸱as verk⸱it⸱a⸱j kelk⸱a⸱j libr⸱o⸱j. La ital⸱a muzik⸱olog⸱o Riccardo Storti titol⸱is unu el ili Professore e gentiluomo (Instru⸱ist⸱o kaj ĝentleman⸱o, 2011). Jam la titol⸱o mem pov⸱as est⸱i konsider⸱at⸱a kiel esprim⸱plen⸱a⸱j strek⸱o⸱j al la portret⸱o de rimark⸱ind⸱a poet⸱o, kant⸱ist⸱o, verk⸱ist⸱o, filozof⸱o, instru⸱ist⸱o, kompon⸱ist⸱o ... Not⸱ind⸱as, ke Roberto Vecchioni est⸱as la sol⸱a art⸱ist⸱o gajn⸱int⸱a premi⸱o⸱j⸱n ĉe la plej grand⸱a⸱j naci⸱a⸱j muzik⸱a⸱j forum⸱o⸱j: la festival⸱o de la aŭtor⸱a kant⸱o Tenco (1983), la muzik⸱a festival⸱o Festivalbar (1992) kaj la festival⸱o de la ital⸱a kanzon⸱o en San⸱rem⸱o, kie li ricev⸱is la premi⸱o⸱n de kritik⸱ist⸱o⸱j kaj gazet⸱ar⸱o Mi⸱a Mart⸱in⸱i (2011). La 25an de juni⸱o 2018 li fest⸱is si⸱a⸱n 75an nask⸱iĝ⸱tag⸱o⸱n.

Ikon⸱ec⸱a kant⸱o

Samarcanda est⸱as unu el li⸱a⸱j plej ikon⸱ec⸱a⸱j kant⸱o⸱j kun si⸱a vigl⸱a ritm⸱o kaj al⸱log⸱a refren⸱o. La adekvat⸱a etos⸱o por la aŭskult⸱ant⸱o⸱j est⸱as kre⸱at⸱a de la prolog⸱o, kiu kutim⸱e antaŭ⸱as la original⸱a⸱n versi⸱o⸱n de ĉi tiu kanzon⸱o: Est⸱is grand⸱a fest⸱o en la ĉef⸱urb⸱o, ĉar la milit⸱o fin⸱iĝ⸱is. La soldat⸱o⸱j re⸱ven⸱is hejm⸱e⸱n kaj de⸱met⸱is si⸱a⸱j⸱n uniform⸱o⸱j⸱n. Sur la strat⸱o ili danc⸱is kaj trink⸱is vin⸱o⸱n, la muzik⸱ist⸱o⸱j lud⸱is sen⸱inter⸱romp⸱e. Est⸱is printemp⸱o, kaj vir⸱in⸱o⸱j fin⸱fin⸱e pov⸱is, post mult⸱a⸱j jar⸱o⸱j de dis⸱iĝ⸱o, de⸱nov⸱e brak⸱um⸱i si⸱a⸱j⸱n vir⸱o⸱j⸱n. Ĉe tag⸱iĝ⸱o la lign⸱o⸱fajr⸱o⸱j est⸱is esting⸱it⸱a⸱j ...

La kant⸱o tem⸱as pri soldat⸱o, kiu tra⸱viv⸱is la milit⸱o⸱n ĵus fin⸱iĝ⸱int⸱a⸱n. Li subit⸱e ek⸱vid⸱is en la hom⸱amas⸱o de jubil⸱ant⸱a⸱j hom⸱o⸱j strang⸱a⸱n vir⸱in⸱a⸱n figur⸱o⸱n, nigr⸱e vest⸱it⸱a⸱n, kun malic⸱a rigard⸱o, kiu ŝajn⸱is al li est⸱i en⸱korp⸱iĝ⸱o de mort⸱o. Kred⸱ant⸱e, ke ŝi ven⸱is por li, la soldat⸱o fuĝ⸱as de ŝi, rapid⸱e rajd⸱ant⸱e sur⸱ĉeval⸱e al Samarkand⸱o. La kanzon⸱o foj⸱foj⸱e est⸱as karakteriz⸱at⸱a kiel kontraŭ-milit⸱a kant⸱o.

Ni pet⸱is Roberto Vecchioni, ke li respond⸱u kelk⸱a⸱j⸱n ni⸱a⸱j⸱n demand⸱o⸱j⸱n.

MONATO: S-ro Vecchioni, kiel al vi ven⸱is la ide⸱o verk⸱i la kanzon⸱o⸱n Samarcanda?

Vecchioni: Ĉe la baz⸱o de la kant⸱o Samarcanda est⸱as mal⸱long⸱a fikci⸱a histori⸱o raport⸱it⸱a de William Somerset Maugham. Ĝi rol⸱as kiel prolog⸱o al la roman⸱o Appointment in Samarra (Rendevu⸱o en Samarra) de la uson⸱a verk⸱ist⸱o John Henry O'Har⸱a. Mort⸱o, kiu log⸱as kaj tromp⸱as. Ĉi tiu arketip⸱a tem⸱o ven⸱as el la profund⸱a antikv⸱ec⸱o kaj ĝi est⸱as komun⸱a en la tradici⸱o⸱j de mult⸱a⸱j kultur⸱o⸱j.

MONATO: Kiu⸱n ĉef⸱a⸱n mesaĝ⸱o⸱n vi vol⸱is trans⸱don⸱i al la aŭskult⸱ant⸱o⸱j per vi⸱a kant⸱o Samarcanda?

Vecchioni: Tiu⸱temp⸱e mi pens⸱is, ke la sort⸱o est⸱as pli fort⸱a ol hom⸱o⸱j. La tem⸱o de Samarcanda jam est⸱is en la Bibli⸱o, en hind⸱a⸱j kaj arab⸱a⸱j mit⸱o⸱j. Hodiaŭ mi opini⸱as, ke ĉio tut⸱e mal⸱as, ke ĝust⸱e la hom⸱o⸱j determin⸱as si⸱a⸱n propr⸱a⸱n sort⸱o⸱n.

MONATO: Kiom da el⸱don⸱o⸱j de vi⸱a muzik⸱a album⸱o Samarcanda aper⸱is ĝis nun? Kiom⸱as ĝi⸱a proksim⸱um⸱a sum⸱a el⸱don⸱kvant⸱o?

Vecchioni: Ili est⸱as tiom mult⸱a⸱j, ke mi eĉ ne memor⸱as. En⸱tut⸱e, ebl⸱e 700-800 mil⸱o⸱j da ekzempler⸱o⸱j.

MONATO: Kiom da ital⸱a⸱j kaj ekster⸱land⸱a⸱j kant⸱ist⸱o⸱j plen⸱um⸱is vi⸱a⸱n kant⸱o⸱n?

Vecchioni: Kelk⸱a⸱j art⸱ist⸱o⸱j kant⸱is ĝi⸱n, inkluziv⸱e de la ital⸱a band⸱o Ricchi e Pov⸱er⸱i.

MONATO: Ĉu vi⸱a kant⸱o est⸱as traduk⸱it⸱a en ali⸱a⸱j⸱n lingv⸱o⸱j⸱n?

Vecchioni: Nur en la hispan⸱a⸱n. Ver⸱dir⸱e, mi est⸱is sen⸱iluzi⸱ig⸱it⸱a, sed por tio ekzist⸱as mult⸱a⸱j kial⸱o⸱j, ek⸱de la mank⸱o de pen⸱ad⸱o flank⸱e de la el⸱don⸱ist⸱o⸱j ĝis la kompleks⸱ec⸱o de la ital⸱a lingv⸱o.

MONATO: Ni sci⸱as ankaŭ pri la re⸱far⸱aĵ⸱o de vi⸱a kanzon⸱o Samarcanda en la ĉeĥ⸱a lingv⸱o kaj pri poezi⸱a⸱j traduk⸱o⸱j de ĉi tiu kant⸱o en Esperant⸱o. Ĉu vi sci⸱as tio⸱n?

Vecchioni: Mi neni⸱o⸱n sci⸱is pri tio. Dank⸱o⸱n pro la bon⸱a⸱j nov⸱aĵ⸱o⸱j.

MONATO: Kio est⸱as vi⸱a vizi⸱o pri la urb⸱o Samarkand⸱o?

Vecchioni: Por mi, Samarkand⸱o est⸱as rigard⸱e ne⸱vid⸱ebl⸱a kaj sam⸱temp⸱e sen⸱fin⸱e al⸱log⸱a urb⸱o. Ĝi est⸱as mir⸱ind⸱a lok⸱o kun special⸱a esenc⸱a viv⸱o⸱spac⸱o, kiu est⸱as en⸱korp⸱ig⸱it⸱a en la art⸱a⸱j bild⸱o⸱j de La mil kaj unu nokt⸱o⸱j kaj est⸱as konserv⸱it⸱a de la anim⸱o⸱j de hom⸱o⸱j kaj per la mir⸱ind⸱a⸱j arkitektur⸱a⸱j struktur⸱o⸱j. Fakt⸱e, ĉi tie ĉio re⸱memor⸱ig⸱as la grand⸱eg⸱a⸱n histori⸱a⸱n scen⸱ej⸱o⸱n, kiu asert⸱as la potenc⸱o⸱n de bel⸱o, bon⸱o kaj mond⸱a ord⸱o, kaj kie ĉio demonstr⸱as, ke la sort⸱o grand⸱part⸱e de⸱pend⸱as de la individu⸱o.

MONATO: Ni sci⸱as, ke vi est⸱as ne nur kompon⸱ist⸱o, kant⸱verk⸱ist⸱o kaj kant⸱ist⸱o, sed ankaŭ aŭtor⸱o de plur⸱a⸱j fikci⸱a⸱j libr⸱o⸱j. Ĉu vi pov⸱us kon⸱at⸱ig⸱i ni⸱a⸱j⸱n leg⸱ant⸱o⸱j⸱n kun vi⸱a libr⸱o por infan⸱o⸱j Samarcanda?

Vecchioni: Tio est⸱is komun⸱a projekt⸱o, real⸱ig⸱it⸱a de mi kun⸱e kun bon⸱eg⸱a desegn⸱ist⸱o-dezajn⸱ist⸱o. En rakont⸱o por infan⸱o⸱j, ni dev⸱is, form⸱e de fabl⸱o kaj parabol⸱o, prezent⸱i la venk⸱o⸱n de viv⸱o super mort⸱o kaj de bon⸱o super mal⸱bon⸱o, kiel fabel⸱o, kiu est⸱as al⸱ir⸱ebl⸱a por ili⸱a kompren⸱o de art⸱a⸱j bild⸱o⸱j, kaj kiu instru⸱u al ili ĉiu⸱j⸱n plej grav⸱a⸱j⸱n kaj bon⸱a⸱j⸱n afer⸱o⸱j⸱n en la viv⸱o. La sun⸱plen⸱a kolor⸱ig⸱o kaj la mir⸱ind⸱a spirit⸱o de aventur⸱o kun tuŝ⸱o de patin⸱o help⸱is don⸱i al la infan⸱a rim⸱o profund⸱a⸱n moral⸱a⸱n sent⸱o⸱n: ne est⸱u arog⸱a⸱j en la moment⸱o⸱j de ĝoj⸱o kaj glor⸱o, rest⸱u saĝ⸱a⸱j, zorg⸱em⸱a⸱j kaj atent⸱a⸱j eĉ al⸱front⸱e de danĝer⸱o.

MONATO: Kio plej grav⸱as en vi⸱a viv⸱o kaj kre⸱a labor⸱o?

Vecchioni: Mi kred⸱as je la viv⸱o, kiu en si mem est⸱as feliĉ⸱o. Mi pens⸱as, ke hom⸱o spert⸱as moment⸱o⸱j⸱n de melankoli⸱o, nostalgi⸱o, adiaŭ⸱o ne por el⸱ig⸱i mal⸱ĝoj⸱o⸱n kaj turment⸱i anim⸱o⸱j⸱n, sed por spir⸱i viv⸱o⸱n en ties tut⸱a ne⸱halt⸱ig⸱ebl⸱a mov⸱ad⸱o kaj divers⸱ec⸱o. Ja fin⸱fin⸱e, la viv⸱o, kiel rapid⸱ant⸱a trajn⸱o, ebl⸱ig⸱as al ni rigard⸱i, ŝajn⸱e, al la sam⸱a⸱j afer⸱o⸱j, sed inter⸱temp⸱e, mal⸱kovr⸱ant⸱e ĉiu⸱foj⸱e io⸱n nov⸱a⸱n kaj signif⸱a⸱n.

MONATO: Vid⸱u, dum preskaŭ kvar⸱dek jar⸱o⸱j mult⸱a⸱j el vi⸱a⸱j sam⸱land⸱an⸱o⸱j en Itali⸱o rakont⸱as aŭ skrib⸱as al ni, ke ĝust⸱e la kanzon⸱o Samarcanda grand⸱part⸱e influ⸱is ili⸱a⸱n dezir⸱o⸱n vojaĝ⸱i kaj vizit⸱i Samarkand⸱o⸱n. Kial?

Vecchioni: Ĉar Samarkand⸱o est⸱as bel⸱ec⸱o kaj mister⸱o. En la kolektiv⸱a imag⸱pov⸱o, Samarkand⸱o est⸱as bild⸱o de unu el la „ne⸱vid⸱ebl⸱a⸱j urb⸱o⸱j” (Le città invisibili) de ni⸱a verk⸱ist⸱o Ital⸱o Calvino. Kun si⸱a unik⸱a arkitektur⸱o kaj histori⸱a pejzaĝ⸱o, la urb⸱o en⸱korp⸱ig⸱as unu el la ne⸱solv⸱ebl⸱a⸱j labirint⸱o⸱j de argentin⸱a proz⸱ist⸱o kaj poet⸱o Jorge Lu⸱is Borges.

MONATO: Vi⸱a⸱j dezir⸱o⸱j al la loĝ⸱ant⸱o⸱j de Samarkand⸱o kaj tut⸱a Uzbeki⸱o?

Vecchioni: Mi kred⸱as, ke la plej bon⸱a dezir⸱o de mi al ĉiu⸱j naci⸱o⸱j kaj land⸱o⸱j est⸱as la sekv⸱a: pac⸱o, stabil⸱ec⸱o, saĝ⸱ec⸱o kaj bel⸱ec⸱o est⸱u ĉiam kun vi!

mmic
Anatoli⸱j IONESOV
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Samarkand⸱o


012451-1

Roberto Vecchioni: Mi kred⸱as je la viv⸱o, kiu en si mem est⸱as feliĉ⸱o. Fot⸱o: PAOLO DE FRANCESCO

012451-2

Kovr⸱il⸱o de la unu⸱a son⸱disk⸱o el 1977.

Lingv⸱o

Opini⸱o

Lingv⸱o est⸱as mult⸱e pli ol nur⸱a komunik⸱il⸱o

Antaŭ ne⸱long⸱e mi spekt⸱is televid⸱a⸱n program⸱o⸱n pri afazi⸱o. Ĝis tiam mi sci⸱is preskaŭ neni⸱o⸱n pri tiu strang⸱a kripl⸱ig⸱a stat⸱o, sed post konsult⸱o de Piv kaj Vikipedio mi konstat⸱is, ke la termin⸱o, kiu de⸱ven⸱as de la grek⸱a vort⸱o αφασία [afasia] kaj signif⸱as „sen⸱parol⸱ec⸱o”, rilat⸱as al „perd⸱o de la parol⸱kapabl⸱o, sen paraliz⸱o de la lang⸱a⸱j muskol⸱o⸱j”.

Futbal⸱ist⸱o kaj ali⸱a pacient⸱o

La program⸱o tem⸱is pri la mal⸱ĝoj⸱a situaci⸱o de du pacient⸱o⸱j en rehabilit⸱a kaj terapi⸱a centr⸱o, kiu⸱j pro apopleksi⸱o perd⸱is part⸱o⸱n de si⸱a mov⸱kapabl⸱o kaj si⸱a⸱n tut⸱a⸱n – aŭ preskaŭ tut⸱a⸱n – parol⸱kapabl⸱o⸱n.

La unu⸱a pacient⸱o, kies re⸱san⸱iĝ⸱o est⸱is relativ⸱e sukces⸱a, est⸱is profesi⸱a futbal⸱ist⸱o, kiu kompren⸱ebl⸱e ne plu pov⸱is daŭr⸱ig⸱i si⸱a⸱n sport⸱a⸱n karier⸱o⸱n post la ek⸱aper⸱o de la mal⸱san⸱o. Post la kurac⸱ad⸱o li tamen kapabl⸱is de⸱nov⸱e marŝ⸱i, kur⸱i kaj far⸱i iom da gimnastik⸱o. Pli⸱e li re⸱akir⸱is sufiĉ⸱e mult⸱e da si⸱a parol⸱kapabl⸱o, kvankam li ne re⸱hav⸱is si⸱a⸱n mem⸱fid⸱o⸱n por pov⸱i facil⸱e babil⸱i kun ne⸱kon⸱at⸱o⸱j kaj ja forges⸱is mult⸱a⸱j⸱n vort⸱o⸱j⸱n kaj esprim⸱o⸱j⸱n. La rezult⸱o de la terapi⸱o de la du⸱a pacient⸱o est⸱is mult⸱e mal⸱pli kontent⸱ig⸱a. Li mal⸱facil⸱e mov⸱is la brak⸱o⸱j⸱n kaj la krur⸱o⸱j⸱n, kaj li apenaŭ pov⸱is parol⸱i, el⸱ig⸱ant⸱e nur „jes”, „ne” kaj „mi ne sci⸱as”. Li iel montr⸱is, ke li sci⸱as, kio⸱n li vol⸱as dir⸱i, sed ne kapabl⸱is el⸱buŝ⸱ig⸱i la vort⸱o⸱j⸱n.

Forges⸱o de la de⸱nask⸱a lingv⸱o

La televid⸱program⸱o memor⸱ig⸱is mi⸱n pri tre strang⸱a okaz⸱o. Antaŭ kelk⸱a⸱j jar⸱o⸱j amik⸱in⸱o de mi⸱a edz⸱in⸱o pet⸱is, ke mi akompan⸱u ŝi⸱n dum vizit⸱o al la mal⸱jun⸱a edz⸱o de amik⸱in⸱o ŝi⸱a. Tiu vir⸱o est⸱is antaŭ jar⸱o⸱j traf⸱it⸱a de la parkinson⸱a mal⸱san⸱o. La amik⸱in⸱o dezir⸱is, ke mi parol⸱u kun li en la german⸱a (lingv⸱o, kiu⸱n mi kon⸱as, sed kiu trov⸱iĝ⸱as iom „rust⸱a” post long⸱a rest⸱ad⸱o en irland⸱a urb⸱et⸱o, kie preskaŭ neni⸱u parol⸱as ĝi⸱n). Kiel ŝi klar⸱ig⸱is, la mal⸱jun⸱ul⸱o est⸱is grav⸱e mal⸱san⸱a, kaj simptom⸱o de li⸱a morb⸱o est⸱is tio, ke, kvankam li⸱a de⸱nask⸱a lingv⸱o est⸱is la angl⸱a, li tut⸱e perd⸱is la kapabl⸱o⸱n parol⸱i ĝi⸱n. Tamen li ankoraŭ flu⸱e reg⸱is la german⸱a⸱n, lern⸱int⸱e tiu⸱n lingv⸱o⸱n, kiam li est⸱is jun⸱a. Ŝi prav⸱is. Ni sufiĉ⸱e long⸱e kun⸱e konversaci⸱is en la german⸱a. Li⸱a edz⸱in⸱o varm⸱e dank⸱is ni⸱n, ĉar la kompat⸱ind⸱a vir⸱o trov⸱iĝ⸱is kvazaŭ en unu⸱lingv⸱a karcer⸱o, en kiu li⸱a nur⸱a komunik⸱il⸱o est⸱is fremd⸱a lingv⸱o, kiu⸱n nur li en la hejm⸱o kaj la najbar⸱ej⸱o parol⸱is kaj kompren⸱is.

Slovak⸱a gast⸱ej⸱o

Io simil⸱a, kvankam ne tem⸱is pri afazi⸱o, okaz⸱is, kiam mi somer⸱um⸱is kun et⸱a plur⸱naci⸱a grup⸱o en Slovaki⸱o. S-in⸱o M., la provizor⸱a mastr⸱um⸱ist⸱in⸱o de ni⸱a gast⸱ej⸱o, kiu dum la ceter⸱o de la jar⸱o labor⸱is kiel instru⸱ist⸱in⸱o pri la german⸱a lingv⸱o, iu⸱tag⸱e demand⸱is, ĉu est⸱as person⸱o⸱j en ni⸱a grup⸱o, kiu⸱j parol⸱as la german⸱a⸱n. Tri el ni jes⸱is; kaj ŝi klar⸱ig⸱is, ke mal⸱jun⸱a onkl⸱in⸱o ŝi⸱a est⸱as la sol⸱a rest⸱ant⸱a german⸱lingv⸱a loĝ⸱ant⸱o en la slovak⸱a region⸱o, el kiu de⸱ven⸱is ni⸱a gast⸱ig⸱ant⸱in⸱o. La mal⸱jun⸱ul⸱in⸱o sent⸱is si⸱n tut⸱e sol⸱ec⸱a en lok⸱o, kie neni⸱u kompren⸱is ŝi⸱a⸱n lingv⸱o⸱n. Do sinjor⸱in⸱o M. dir⸱is, ke ŝi vol⸱as pet⸱i apart⸱a⸱n komplez⸱o⸱n. Ĉu ni (la tri, kiu⸱j respond⸱is jes⸱e) pret⸱us akompan⸱i ŝi⸱n dum vizit⸱o al la vilaĝ⸱o, kie loĝ⸱is la onkl⸱in⸱o? Do la grup⸱et⸱o, kiu konsist⸱is el M., mi, unu hungar⸱o kaj ali⸱a slovak⸱o, vetur⸱is tie⸱n kaj pas⸱ig⸱is la tut⸱a⸱n post⸱tag⸱mez⸱o⸱n, konversaci⸱ant⸱e en la german⸱a kun ĉarm⸱a mal⸱jun⸱a sinjor⸱in⸱o, kiu dev⸱is pas⸱ig⸱i sol⸱ec⸱a⸱n ekzist⸱o⸱n inter ali⸱lingv⸱ul⸱o⸱j.

Dank⸱em⸱o pro sen⸱kost⸱a ag⸱o

Ambaŭ mal⸱feliĉ⸱ul⸱o⸱j esprim⸱is si⸱a⸱n kor⸱a⸱n dank⸱em⸱o⸱n kaj plezur⸱o⸱n, kvankam ni⸱a kontribu⸱o est⸱is tre mal⸱grand⸱a kaj (por ni) sen⸱kost⸱a. Ni⸱a spert⸱o konfirm⸱as, ke ies lingv⸱o est⸱as mult⸱e pli ol nur⸱a inform⸱il⸱o aŭ komunik⸱il⸱o. Ĝi est⸱as esenc⸱a part⸱o de ni⸱a anim⸱o, kaj sen ĝi oni est⸱as apart⸱ig⸱at⸱a for de la hom⸱ar⸱o.

gmck
Garbhan MACAOIDH
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Irland⸱o

Scienc⸱o

Medi⸱protekt⸱ad⸱o

Konkurs⸱o pri histori⸱a⸱j arb⸱o⸱j

La 19an de mart⸱o 2019 Environmental Partnership Association (Asoci⸱o de medi⸱a partner⸱ec⸱o) proklam⸱is la rezult⸱o⸱n de la inter⸱naci⸱a konkurs⸱o Eŭrop⸱a arb⸱o de la jar⸱o 2019.

La aranĝ⸱o okaz⸱is sub la egid⸱o de la eŭrop⸱a komision⸱an⸱o pri viv⸱medi⸱o, mar⸱afer⸱o⸱j kaj fiŝ⸱kapt⸱ad⸱o Karmen⸱u Vella el Malt⸱o. Sukces⸱o⸱n rikolt⸱is hungar⸱a migdal⸱arb⸱o, gajn⸱int⸱a dank⸱e al 45 132 voĉ⸱o⸱j. La du⸱a⸱n lok⸱o⸱n ating⸱is kverk⸱o en la rus⸱a region⸱o Abramcevo ( per 39 538 voĉ⸱o⸱j), kaj la tri⸱a⸱n premi⸱o⸱n gajn⸱is cent⸱jar⸱a ileks⸱kverk⸱o (ali⸱nom⸱e ĉiam⸱verd⸱a kverk⸱o) el la portugal⸱a Mont⸱e Barbeira (al⸱ven⸱is 32 630 voĉ⸱o⸱j por ĝi). En tiu inter⸱naci⸱a konkurs⸱o grav⸱as ne la arb⸱a bel⸱ec⸱o, util⸱ec⸱o, grand⸱ec⸱o aŭ aĝ⸱o, sed precip⸱e la histori⸱o de la arb⸱o rilat⸱e al hom⸱o⸱j. Ne mir⸱ind⸱as do, ke ĉiu el tiu⸱j arb⸱o⸱j hav⸱as si⸱a⸱n propr⸱a⸱n, interes⸱a⸱n histori⸱o⸱n. Juĝ⸱u mem!

Flor⸱plen⸱a migdal⸱arb⸱o

La venk⸱int⸱a migdal⸱arb⸱o (scienc⸱e Prun⸱us dulcis) est⸱as 135-jar⸱aĝ⸱a kaj trov⸱iĝ⸱as en la hungar⸱a urb⸱o Pécs. Ĝi kresk⸱as inter blank⸱a⸱j ŝton⸱o⸱j antaŭ preĝ⸱ej⸱o dediĉ⸱it⸱a al la virg⸱ul⸱in⸱o Maria. La episkop⸱o Janus Pannonius verk⸱is si⸱a⸱n poem⸱o⸱n pri migdal⸱arb⸱o jam en 1466, kaj la bel⸱eg⸱a⸱j blank⸱a⸱j ĝis roz⸱kolor⸱a⸱j flor⸱o⸱j de la gajn⸱int⸱a arb⸱o est⸱as por la lok⸱a loĝ⸱ant⸱ar⸱o simbol⸱o de virg⸱ec⸱o, etern⸱a re⸱nov⸱ig⸱o kaj eduk⸱ad⸱o.

Kverk⸱o de art⸱ist⸱o⸱j

La tig⸱frukt⸱a kverk⸱o (Quercus robur), arb⸱o kon⸱at⸱a ankaŭ kiel pedunkl⸱a kverk⸱o aŭ robur⸱o, en la rus⸱a region⸱o Abramcevo, hav⸱as eĉ 248 jar⸱o⸱j⸱n. Dum si⸱a long⸱a viv⸱o, ĝi est⸱is mut⸱a atest⸱ant⸱o pri mult⸱a⸱j el⸱star⸱a⸱j rus⸱a⸱j verk⸱ist⸱o⸱j, poet⸱o⸱j, pentr⸱ist⸱o⸱j kaj aktor⸱o⸱j, kiel inter⸱ali⸱e Gogol, Turgenev, Repin, Vasnecov kaj Lev⸱it⸱a⸱n. Unu el la plej fam⸱a⸱j pentr⸱aĵ⸱o⸱j de Viktor Miĥajloviĉ Vasnecov est⸱as Kverk⸱a bosk⸱o en Abramcevo, kiu datum⸱as de 1883 kaj akir⸱is grand⸱a⸱n sukces⸱o⸱n. La pentr⸱aĵ⸱o est⸱as hodiaŭ ekspozici⸱at⸱a en la ŝtat⸱a galeri⸱o Tretjakov en Moskv⸱o.

Kverk⸱o de pac⸱o

La fortik⸱a kaj masiv⸱a 150-jar⸱a ileks⸱kverk⸱o (Quercus rotundifolia) en la portugal⸱a urb⸱o Mértola (region⸱o Alentejo) kontribu⸱as al la bi⸱o⸱divers⸱ec⸱o kaj dis⸱volv⸱iĝ⸱o de la lok⸱a kamp⸱ar⸱o. Dum amik⸱a kun⸱sid⸱o kun ge⸱amik⸱o⸱j en ĝi⸱a ombr⸱o, oni pov⸱as ĝis mal⸱fru⸱a nokt⸱o medit⸱i, el⸱ĝu⸱ant⸱e pac⸱o⸱n kaj trankvil⸱o⸱n.

Sub⸱ten⸱o al inter⸱naci⸱a⸱j projekt⸱o⸱j

Part⸱o⸱pren⸱is la konkurs⸱o⸱n 15 arb⸱o⸱j el 15 eŭrop⸱a⸱j land⸱o⸱j; voĉ⸱don⸱is en⸱tut⸱e 311 772 hom⸱o⸱j el la tut⸱a Eŭrop⸱o. La konkurs⸱o, unu⸱a⸱foj⸱e lanĉ⸱it⸱a en 2011, vol⸱as atent⸱ig⸱i pri arb⸱o⸱j kiel grav⸱a natur⸱a riĉ⸱aĵ⸱o, kaj sam⸱temp⸱e sub⸱ten⸱i inter⸱naci⸱a⸱j⸱n projekt⸱o⸱j⸱n pri medi⸱protekt⸱ad⸱o.

haus
Juli⸱us HAUSER

Kub⸱o

Dat⸱re⸱ven⸱o de kub⸱a kultur⸱a instituci⸱o

Institut⸱o Cubano del Art⸱e e Industri⸱a Cinematográficos 1 (ICAIC, Kub⸱a Institut⸱o pri Art⸱o kaj Kin-Industri⸱o) al⸱ven⸱is jam al si⸱a 60a dat⸱re⸱ven⸱o, kiu okaz⸱is la pas⸱int⸱a⸱n 24an de mart⸱o.

La unu⸱a kultur⸱a institut⸱o nask⸱iĝ⸱int⸱a post la venk⸱o de la kub⸱a revoluci⸱o fond⸱iĝ⸱is en 1959 kaj reprezent⸱as la grav⸱ec⸱o⸱n, kiu⸱n por la ŝtat⸱o ĉiam hav⸱as la kub⸱a kultur⸱o.

La institut⸱o est⸱as la ĉef⸱a aŭtoritat⸱o ne nur por produkt⸱i kin⸱art⸱aĵ⸱o⸱j⸱n en⸱land⸱e, sed ankaŭ por organiz⸱i la „Inter⸱naci⸱a⸱n Festival⸱o⸱n de Latin-Amerik⸱a Kin⸱art⸱o”, kiu far⸱iĝ⸱is 40-jar⸱a en 2018.

„Kin⸱o est⸱as art⸱o”

Tio est⸱as la difin⸱o don⸱it⸱a de la unu⸱a oficial⸱a leĝ⸱o pri kultur⸱o, laŭ iniciat⸱o de la kub⸱a revoluci⸱o. Tem⸱as pri leĝ⸱o 169, kiu re⸱kon⸱as la ampleks⸱a⸱n val⸱or⸱o⸱n de kin⸱art⸱o kiel fort⸱a⸱n kial⸱o⸱n por tiam fond⸱i la institut⸱o⸱n.

ICAIC gvid⸱as ankaŭ la kin⸱art⸱a⸱n ag⸱ad⸱o⸱n en⸱land⸱e kaj util⸱ig⸱as ĝi⸱a⸱j⸱n trajt⸱o⸱j⸱n por prezent⸱i plej divers⸱a⸱j⸱n kaj real⸱a⸱j⸱n hom⸱a⸱j⸱n kaj soci⸱a⸱j⸱n konflikt⸱o⸱j⸱n en⸱kadr⸱ig⸱it⸱a⸱j⸱n en la kub⸱a⸱j cirkonstanc⸱o⸱j.

Produkt⸱ad⸱o

En si⸱a unu⸱a jar⸱dek⸱o la institut⸱o produkt⸱is kelk⸱a⸱j⸱n el la plej el⸱star⸱a⸱j film⸱o⸱j, kiu⸱j en⸱skrib⸱iĝ⸱is en la histori⸱o⸱n de la kub⸱a kin⸱art⸱o en⸱land⸱e kaj ekster⸱land⸱e, kaj kiu⸱j krom⸱e al⸱don⸱iĝ⸱is al re⸱kon⸱at⸱a⸱j ekster⸱land⸱a⸱j list⸱o⸱j de la plej alt⸱kvalit⸱a⸱j film⸱o⸱j de la 20 a jar⸱cent⸱o.

Inter tiu⸱j film⸱o⸱j trov⸱iĝ⸱as Memorias del Subdesarrollo (Memor⸱aĵ⸱o⸱j de Sub⸱evolu⸱o, 1968), Lucía (1968), La muerte de un burócrata (For⸱pas⸱o de burokrat⸱o, 1966) kaj Cecili⸱a Valdés (1982), kiu baz⸱iĝ⸱as sur la roman⸱o Cecili⸱a Valdés o La lom⸱a del ángel (Cecili⸱a Valdés aŭ la mont⸱et⸱o de la anĝel⸱o) de la aŭtor⸱o Ciril⸱o Villaverde 2.

Kiel asert⸱is la kub⸱a intelekt⸱ul⸱in⸱o Grazziella Pogolotti 3, „La institut⸱o ne nur prepar⸱is la kultur⸱a⸱n kin⸱art⸱a⸱n politik⸱o⸱n, sed ankaŭ kontribu⸱is por form⸱i la kultur⸱a⸱n politik⸱o⸱n de tiu unu⸱a jar⸱dek⸱o”.

1. https://www.ecured.cu/Institut⸱o_Cubano_del_Art⸱e_e_Industri⸱a_Cinematográficos
2. Ciril⸱o Villaverde de la Paz (1812-1894) est⸱is kub⸱a artikol⸱ist⸱o, roman⸱ist⸱o, instru⸱ist⸱o, traduk⸱ist⸱o kaj verk⸱ist⸱o. Post 1868 li em⸱is al la kub⸱a sen⸱de⸱pend⸱ec⸱o.
3. Graziella Pogolotti Jacobson est⸱as kub⸱a ese⸱ist⸱in⸱o, el⸱star⸱a intelekt⸱ul⸱in⸱o kaj prezid⸱ant⸱in⸱o de la Help⸱ant⸱o⸱j de la Ministr⸱o pri Kultur⸱o.
arig
Ariadn⸱a GARCÍA GUTIÉRREZ
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Kub⸱o

Kio est⸱as ras⸱ism⸱o?

En si⸱a last⸱a leter⸱o (MONATO 2019/05, p. 5) Alexander Gofen propon⸱as al la leg⸱ant⸱ar⸱o la „origin⸱a⸱n senc⸱o⸱n” de ras⸱ism⸱o. Sed konstat⸱end⸱as, ke la menci⸱it⸱a⸱j „antaŭ⸱juĝ⸱o, mal⸱bon⸱a trakt⸱ad⸱o aŭ ekspluat⸱ad⸱o” est⸱as nur simptom⸱o⸱j de ras⸱ism⸱o, ne la kern⸱o de la koncept⸱o mem. Tiu⸱n kern⸱o⸱n ne neces⸱as long⸱e serĉ⸱i: ras⸱ism⸱o est⸱as pens⸱manier⸱o aŭ mond⸱koncept⸱o, laŭ kiu hom⸱o⸱j est⸱as konsider⸱at⸱a⸱j ne kiel individu⸱o⸱j kun propr⸱a⸱j bon⸱a⸱j kaj mal⸱bon⸱a⸱j trajt⸱o⸱j, sed kiel an⸱o⸱j de iu supoz⸱at⸱a ras⸱o. Ras⸱ism⸱a si⸱n⸱ten⸱o kaŭz⸱as ne nur mal⸱bon⸱a⸱n trakt⸱ad⸱o⸱n kaj ekspluat⸱ad⸱o⸱n de iu⸱j, sed ankaŭ privilegi⸱ad⸱o⸱n de ali⸱a⸱j.

Kaj laŭ tiu vid⸱punkt⸱o la pens⸱manier⸱o kaj mond⸱koncept⸱o de s-ro Gofen ŝajn⸱as est⸱i esenc⸱e ras⸱ism⸱a⸱j, precip⸱e kiam li nom⸱as en⸱migr⸱ant⸱o⸱j⸱n „lol⸱o”, do trud⸱herb⸱o de ali⸱a speci⸱o ol la lok⸱a loĝ⸱ant⸱ar⸱o. Mi invit⸱as s-ro⸱n Gofen humil⸱e medit⸱i pri la signif⸱o de la zamenhof⸱a⸱j vort⸱o⸱j bulonj⸱a⸱j: „inter la gast⸱am⸱a⸱j mur⸱o⸱j de Bulonj⸱o-sur-Mar⸱o kun⸱ven⸱is ne franc⸱o⸱j kun angl⸱o⸱j, ne rus⸱o⸱j kun pol⸱o⸱j, sed hom⸱o⸱j kun hom⸱o⸱j.”

Bri⸱a⸱n MOON
Luksemburg⸱o

Histori⸱o

Strang⸱a fot⸱o

Du ekzil⸱it⸱a⸱j reĝ⸱o⸱j, la mal⸱alt⸱statur⸱a Viktor⸱o Emanuelo la 3a (Itali⸱o) kaj la alt⸱statur⸱a Ahmet Zog la 1a (Albani⸱o) aper⸱as sur fot⸱o de 1946 dum kun⸱manĝ⸱ad⸱o en restoraci⸱o en la ĉef⸱urb⸱o de la reĝ⸱land⸱o Egipti⸱o, reg⸱at⸱a de la alban⸱de⸱ven⸱a kaj pli ol unu⸱jar⸱cent⸱a dinasti⸱o Faruk.

La reprezent⸱ant⸱o de la savoj⸱a famili⸱o – iam mal⸱amik⸱o de la reĝ⸱o alban⸱a, kies kron⸱o⸱n li for⸱rab⸱is la 12an de april⸱o 1939, far⸱iĝ⸱ant⸱e reĝ⸱o de Itali⸱o-Albani⸱o kaj Abiseni⸱o – est⸱is for⸱pel⸱it⸱a de si⸱a land⸱o per popol⸱a referendum⸱o juni⸱e 1946. Li reg⸱is Itali⸱o⸱n dum 46 jar⸱o⸱j kaj mort⸱is en Egipti⸱o unu jar⸱o⸱n post⸱e.


012460-Ahmet Zogu-Emanuelin_Egjipt 1946

Ahmet Zog la unu⸱a est⸱is proklam⸱it⸱a reĝ⸱o de Albani⸱o en la jar⸱o 1928 kaj est⸱is dev⸱ig⸱it⸱a for⸱las⸱i la land⸱o⸱n en la unu⸱a⸱j tag⸱o⸱j de april⸱o 1939, post kiam faŝist⸱a Itali⸱o invad⸱is ĝi⸱n. Tamen komun⸱ist⸱o⸱j mal⸱permes⸱is al li re⸱ven⸱i Albani⸱o⸱n por ili⸱a kongres⸱o dum⸱milit⸱a, maj⸱e 1944. Ahmet Zog mort⸱is en Pariz⸱o en la jar⸱o 1961.

Van⸱e ambaŭ daŭr⸱e esper⸱is re⸱star⸱ig⸱o⸱n de la monarki⸱o per⸱e de si⸱a⸱j hered⸱ant⸱o⸱j. Tamen, ambaŭ reg⸱ist⸱ar⸱o⸱j post long⸱a temp⸱o akcept⸱is, ke la reĝ⸱a⸱j famili⸱o⸱j plu⸱viv⸱u en la patr⸱uj⸱o. Tiel, la ost⸱o⸱j de Emanuelo est⸱is re⸱en⸱tomb⸱ig⸱it⸱a⸱j en Itali⸱o decembr⸱e 2017, kaj la vidv⸱in⸱o, la fil⸱o kaj la nov⸱edz⸱in⸱o de Ahmet ek⸱loĝ⸱is kaj en⸱tomb⸱iĝ⸱is en Tiran⸱o. Ceter⸱e la nep⸱o kun la nov⸱edz⸱in⸱o – nun loĝ⸱ant⸱a⸱j en la iam⸱a reĝ⸱a rezid⸱ej⸱o en Tiran⸱o – deĵor⸱as en ŝtat⸱a⸱j ofic⸱ej⸱o⸱j.

bame
Bardhyl SElim⸱i
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Albani⸱o

Politik⸱o

Slovaki⸱o

Por⸱eŭrop⸱a prezid⸱ant⸱in⸱o

Fin⸱e de mart⸱o 2019 pli ol 4,4 milion⸱o⸱j da slovak⸱o⸱j voĉ⸱don⸱is por nov⸱a ŝtat⸱prezid⸱ant⸱o. Fakt⸱e, nur 41,79 % (en antaŭ⸱a⸱j elekt⸱o⸱j 2014: 50,48 %) part⸱o⸱pren⸱is en la balot⸱ad⸱o. Venk⸱is, kun 1 056 000 voĉ⸱o⸱j, ne⸱kon⸱at⸱a 45-jar⸱a politik⸱ist⸱in⸱o, advokat⸱in⸱o kaj civil⸱a aktiv⸱ul⸱in⸱o Zuzana Čaputová [zúzana ĉáputova].

Zuzana Čaputová decid⸱is kandidat⸱iĝ⸱i en mart⸱o 2018. En la unu⸱a faz⸱o de la prezid⸱ant⸱a⸱j elekt⸱o⸱j ŝi ricev⸱is 40,6 % de la voĉ⸱o⸱j. Ŝi kaj Maroš Šefčovič [maroŝ ŝéfĉoviĉ], profesi⸱a diplomat⸱o, vic⸱prezid⸱ant⸱o de la Eŭrop⸱a Komision⸱o kaj komision⸱an⸱o pri la Energi-Uni⸱o, kiu ricev⸱is 18,7 % de la voĉ⸱o⸱j, avanc⸱is en la du⸱a⸱n faz⸱o⸱n de la elekt⸱o⸱j, kiu okaz⸱is la 30an de mart⸱o 2019. En ĝi Čaputová ricev⸱is 58,4 % de la voĉ⸱o⸱j.

Šefčovič, sen⸱de⸱pend⸱a kandidat⸱o kun silent⸱a sub⸱ten⸱o de la reg⸱ant⸱a politik⸱a parti⸱o SMERsociálna demokracia (Direkt⸱o – social⸱demokrati⸱o), ricev⸱is nur 41,6 % de la voĉ⸱o⸱j. Mal⸱venk⸱o de tiu ĉi spert⸱a kaj long⸱jar⸱a diplomat⸱o, kiu labor⸱as en alt⸱a⸱j posten⸱o⸱j en Eŭrop⸱a Uni⸱o, est⸱as ankaŭ amar⸱a mal⸱venk⸱o por la politik⸱o de la reg⸱ant⸱a parti⸱o kaj por ĝi⸱a prezid⸱ant⸱o kaj eks⸱ĉef⸱ministr⸱o Robert Fic⸱o. En⸱tut⸱e por la prezid⸱ant⸱a posten⸱o kandidat⸱is 15 hom⸱o⸱j.

Advokat⸱in⸱o

Čaputová stud⸱is en la jur⸱a fakultat⸱o de la universitat⸱o Comenius en la slovak⸱a ĉef⸱urb⸱o Bratislav⸱o. Fin⸱int⸱e si⸱a⸱j⸱n stud⸱o⸱j⸱n, ŝi komenc⸱is labor⸱i en la lok⸱a magistrat⸱o de mal⸱grand⸱a urb⸱o Pezinok (ĉirkaŭ 30 km nord⸱e de Bratislav⸱o) kiel asist⸱ant⸱in⸱o en la jur⸱a fak⸱o, kaj post⸱e kiel lok⸱a deput⸱it⸱o en la urb⸱o.

En 2016 ŝi ricev⸱is la prestiĝ⸱a⸱n inter⸱naci⸱a⸱n premi⸱o⸱n Goldman Environmental Prize (Medi⸱a premi⸱o Goldman) pro si⸱a sen⸱ĉes⸱a kampanj⸱o kontraŭ mal⸱ferm⸱o de rub⸱aĵ⸱depon⸱ej⸱o en la urb⸱o Pezinok. Čaputová hav⸱as ankaŭ si⸱a⸱n propr⸱a⸱n jur⸱a⸱n ofic⸱ej⸱o⸱n kaj est⸱as aŭtor⸱o kaj kun⸱aŭtor⸱o de plur⸱a⸱j publik⸱aĵ⸱o⸱j kaj membr⸱o de la ret⸱o Environmental Law Alliance Worldwide (ELAW, Tut⸱mond⸱a alianc⸱o pri medi⸱a jur⸱o) de medi⸱o⸱jur⸱ist⸱o⸱j. Ŝi est⸱as divorc⸱int⸱a kaj hav⸱as du fil⸱in⸱o⸱j⸱n.

Politik⸱a nov⸱ul⸱in⸱o

De 2017 Čaputová est⸱as fond⸱a membr⸱o kaj vic⸱prezid⸱ant⸱o de la slovak⸱a social⸱liberal⸱a parti⸱o Progresívne Slovensko (Progres⸱em⸱a Slovaki⸱o). Ŝi⸱n favor⸱is tiu⸱j, kiu⸱j ne kred⸱is la promes⸱o⸱j⸱n de la nun⸱temp⸱a⸱j reg⸱ant⸱a⸱j politik⸱a⸱j parti⸱o⸱j. Ŝi⸱a prezid⸱ant⸱a kandidat⸱ec⸱o baz⸱iĝ⸱is sur ŝanĝ⸱o, ver⸱o, egal⸱ec⸱o, help⸱o, just⸱ec⸱o kaj batal⸱ad⸱o kontraŭ korupt⸱ad⸱o. Ŝi mult⸱foj⸱e asert⸱is en la prezid⸱ant⸱a kampanj⸱o, ke just⸱ec⸱o en Slovaki⸱o ne ĉiam aplik⸱iĝ⸱as egal⸱e al ĉiu⸱j. Ŝi⸱a⸱j grand⸱a⸱j avantaĝ⸱o⸱j est⸱as bon⸱eg⸱a⸱j sci⸱o⸱j pri jur⸱o, polur⸱it⸱a retor⸱ik⸱o kaj pret⸱ec⸱o re⸱ag⸱i en ĉiu⸱j diskut⸱o⸱j.

Inter ŝi⸱a⸱j mal⸱avantaĝ⸱o⸱j nom⸱ebl⸱as sen⸱spert⸱ec⸱o pri en⸱land⸱a kaj ekster⸱land⸱a politik⸱o kaj mal⸱fort⸱a sci⸱pov⸱o de la angl⸱a lingv⸱o. Laŭ politik⸱a⸱j analiz⸱ist⸱o⸱j Čaputová daŭr⸱ig⸱os la politik⸱o⸱n de la nun⸱temp⸱a slovak⸱a prezid⸱ant⸱o Andre⸱j Kiska.

En⸱posten⸱ig⸱o

La prezid⸱ant⸱o⸱n oni elekt⸱as en Slovaki⸱o por serv⸱i kvin jar⸱o⸱j⸱n. La oficial⸱a en⸱posten⸱ig⸱o okaz⸱os la 15an de juni⸱o 2019, kaj la unu⸱a ekster⸱land⸱a vizit⸱o de Čaputová est⸱os al Ĉeĥi⸱o. Okaz⸱e de la inaŭgur⸱o de la kvin⸱a slovak⸱a ŝtat⸱prezid⸱ant⸱o, Zuzana Čaputová, la slovak⸱a poŝt⸱o (slovak⸱e: Slovenská pošta) el⸱don⸱os poŝt⸱mark⸱o⸱n kun ŝi⸱a portret⸱o. Poŝt⸱mark⸱o⸱j kun portret⸱o de prezid⸱ant⸱o hav⸱as long⸱a⸱n tradici⸱o⸱n en Slovaki⸱o (ankaŭ en la iam⸱a Ĉeĥ⸱o⸱slovaki⸱o), sed ali⸱lok⸱e en la mond⸱o tia⸱j poŝt⸱mark⸱o⸱j est⸱as mal⸱pli kutim⸱a⸱j.

Zuzana Čaputová ne est⸱as la unu⸱a prezid⸱ant⸱in⸱o de membr⸱o-ŝtat⸱o de Eŭrop⸱a Uni⸱o ( antaŭ⸱is ŝi⸱n i.a. Estoni⸱o, Kroati⸱o, Litovi⸱o kaj Malt⸱o), sed la unu⸱a prezid⸱ant⸱in⸱o en la histori⸱o de la land⸱o⸱j de la viŝegrada grup⸱o (Ĉeĥi⸱o, Hungari⸱o, Pol⸱land⸱o kaj Slovaki⸱o).

haus
Juli⸱us HAUSER
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Slovaki⸱o

Kub⸱o

Kvar⸱tag⸱a vizit⸱o de la brit⸱a princ⸱o Karl⸱o

Karib⸱a vojaĝ⸱o de reprezent⸱ant⸱o⸱j de la brit⸱a reĝ⸱a famili⸱o inkluziv⸱is la angl⸱a⸱j⸱n eks⸱koloni⸱o⸱j⸱n Sankt⸱a Luci⸱o, Barbad⸱o, Sankt⸱a Vincent⸱o kaj Grenad⸱in⸱o⸱j, Sankt⸱a Kristofor⸱o kaj Neviso kaj Grenad⸱o. Kub⸱o iĝ⸱is la ses⸱a, kvar⸱tag⸱a, halt⸱lok⸱o, post kiu sekv⸱is la last⸱a cel⸱o: Kajman⸱a⸱j Insul⸱o⸱j.

Oficial⸱a akcept⸱o

La 25an de mart⸱o Miguel Díaz-Canel Bermúdez, la prezident⸱o de Kub⸱o, oficial⸱e akcept⸱is Karl⸱o⸱n, princ⸱o⸱n de Kimr⸱uj⸱o, en la Palac⸱o de la Revoluci⸱o. Dum la renkont⸱iĝ⸱o la du grav⸱ul⸱o⸱j inter⸱ŝanĝ⸱is si⸱a⸱j⸱n opini⸱o⸱j⸱n pri la stat⸱o de rilat⸱o⸱j inter Kub⸱o kaj Briti⸱o. Ili sam⸱opini⸱is pri tio, ke la rilat⸱o⸱j est⸱as baz⸱it⸱a⸱j sur kun⸱labor⸱ad⸱o kaj reciprok⸱a kaj profund⸱a respekt⸱o, kaj pri la dezir⸱o dis⸱volv⸱i lig⸱o⸱j⸱n sur la kamp⸱o⸱j de san⸱protekt⸱ad⸱o, kler⸱ig⸱ad⸱o, kultur⸱o, medi⸱o⸱protekt⸱ad⸱o kaj daŭr⸱ig⸱ebl⸱a dis⸱volv⸱ad⸱o. Briti⸱o kaj Kub⸱o hav⸱as sen⸱inter⸱romp⸱a⸱j⸱n histori⸱a⸱j⸱n rilat⸱o⸱j⸱n ek⸱de 1902.

Vari⸱a⸱j ag⸱ad⸱o⸱j

Karl⸱o (angl⸱e: Charles [ĉalz]), princ⸱o de Kimr⸱uj⸱o, kaj li⸱a edz⸱in⸱o Camilla, duk⸱in⸱o de Kornval⸱o, honor⸱is la kub⸱a⸱n naci⸱a⸱n hero⸱o⸱n José Martí per flor⸱a kron⸱o sur Plac⸱o de la Revoluci⸱o. La program⸱o de la vizit⸱o de la reĝ⸱famili⸱a ge⸱edz⸱a par⸱o al la plej grand⸱a inter la antil⸱a⸱j insul⸱o⸱j est⸱is plen⸱a je divers⸱a⸱j ag⸱ad⸱o⸱j.

En la park⸱o John Lennon

En la park⸱o John Lennon, situ⸱ant⸱a en la havan⸱a kvartal⸱o Vedado, princ⸱o Karl⸱o kaj duk⸱in⸱o Camilla ĝu⸱is skulpt⸱aĵ⸱o⸱n pri la brit⸱a pac-aktiv⸱ul⸱o, kompon⸱ist⸱o kaj membr⸱o de la muzik⸱a grup⸱o The Beatles, kiu⸱n kre⸱is kub⸱a art⸱ist⸱o José Vill⸱a Soberón. Lennon far⸱iĝ⸱is viktim⸱o de atenc⸱o antaŭ si⸱a dom⸱o en Nov⸱jork⸱o la 8an de decembr⸱o 1980. La brit⸱a⸱j ge⸱edz⸱o⸱j vizit⸱is ankaŭ la kultur⸱a⸱n centr⸱o⸱n La Flav⸱a Sub⸱mar⸱ŝip⸱o (hispan⸱e: El Sub⸱marin⸱o Amarillo, angl⸱e: Yellow Sub⸱marin⸱e), nom⸱it⸱a alud⸱e al unu el la plej emblem⸱a⸱j kant⸱o⸱j de la brit⸱a rok⸱grup⸱o.

Tra mal⸱larĝ⸱a⸱j havan⸱a⸱j strat⸱o⸱j

Akompan⸱at⸱e de Eusebio Leal Spengler, direktor⸱o de la Ofic⸱ej⸱o de la Urb⸱a Histori⸱ist⸱o de Havan⸱o, princ⸱o Karl⸱o kaj li⸱a edz⸱in⸱o pied⸱ir⸱is tra mal⸱larĝ⸱a⸱j strat⸱o⸱j de la mal⸱nov⸱a Havan⸱o, kie oni sen⸱vual⸱ig⸱is statu⸱o⸱n omaĝ⸱e al Ŝekspir⸱o.

Por vir⸱in⸱a⸱j rajt⸱o⸱j

En la sid⸱ej⸱o de la Kub⸱a Vir⸱in⸱a Federaci⸱o duk⸱in⸱o⸱n Camilla akcept⸱is Teresa Amarelle, la ĝeneral⸱a sekretari⸱o de la organiz⸱aĵ⸱o. La du vir⸱in⸱o⸱j inter⸱ŝanĝ⸱is ide⸱o⸱j⸱n pri vir⸱in⸱a⸱j rajt⸱o⸱j kaj pri ili⸱a stat⸱o en Kub⸱o, pri la ag⸱ad⸱o kontraŭ fizik⸱a kaj psik⸱a per⸱fort⸱o kontraŭ vir⸱in⸱o⸱j, pri tem⸱o⸱j lig⸱it⸱a⸱j al la streb⸱ad⸱o garanti⸱i egal⸱ec⸱o⸱n de vir⸱in⸱o⸱j.

El⸱montr⸱o de kub⸱a danc⸱a art⸱o

En Grand⸱a Teatr⸱o de Havan⸱o Alicia Alonso kun⸱ven⸱is kvin el la plej bon⸱a⸱j danc⸱a⸱j kompani⸱o⸱j de la land⸱o por prezent⸱i fest⸱vesper⸱o⸱n omaĝ⸱e al la tron⸱hered⸱ont⸱o de la Unu⸱iĝ⸱int⸱a Reĝ⸱land⸱o. Naci⸱a Kub⸱a Balet⸱o komenc⸱is la prezent⸱ad⸱o⸱n. Sekv⸱is Danc⸱o Nun⸱temp⸱a, Naci⸱a Folklor⸱a Ensembl⸱o, la balet⸱kompani⸱o Acosta Danza kaj fin⸱e la kompani⸱o Santiag⸱o Alfons⸱o.

Special⸱a evolu⸱zon⸱o Mariel

La reĝ⸱a⸱j gast⸱o⸱j vetur⸱is vizit⸱e al la special⸱a evolu⸱zon⸱o Mariel (ZEDM), situ⸱ant⸱a 45 kilo⸱metr⸱o⸱j⸱n okcident⸱e de la ĉef⸱urb⸱o, en la provinc⸱o Artemiso, kie ili part⸱o⸱pren⸱is en la ceremoni⸱o pri ek⸱konstru⸱ad⸱o de sun⸱panel⸱ar⸱o Mariel Solar, kiu gener⸱os 50 mega⸱vat⸱o⸱j⸱n. Oni plan⸱as, ke ĝi plen⸱e funkci⸱os ek⸱de septembr⸱o. La antil⸱a land⸱o aspir⸱as jam en la jar⸱o 2030 gener⸱i 24 el⸱cent⸱o⸱j⸱n de si⸱a energi⸱bezon⸱o el re⸱nov⸱ig⸱ebl⸱a⸱j energi⸱font⸱o⸱j.

Ĉe Imun⸱ologi⸱a Molekul⸱a Centr⸱o

La vizit⸱o al Imun⸱ologi⸱a Molekul⸱a Centr⸱o (IMC) far⸱iĝ⸱is la last⸱a oficial⸱a ag⸱o de la brit⸱a⸱j gast⸱o⸱j, kie oni rakont⸱is al ili pri IMC kaj pri la terapi⸱a vakcin⸱o Cimavax-EGF, kiu est⸱as gvid⸱a produkt⸱o de IMC destin⸱it⸱a por lukt⸱i kontraŭ progres⸱int⸱a pulm⸱a kancer⸱o (MONATO 2019/01, p. 13).

mmju
Ju⸱a⸱n Carlos MONTERO MEDINA
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Kub⸱o

Turism⸱o

Ukraini⸱o

Vetur⸱i per metro⸱o

Sen⸱dub⸱e plej oportun⸱a spec⸱o de urb⸱a tra⸱fik⸱o est⸱as metro⸱o. En mult⸱a⸱j urb⸱o⸱j tut⸱mond⸱e ekzist⸱as plur⸱a⸱j metro-lini⸱o⸱j.

Ukraini⸱o ne post⸱rest⸱as. En la land⸱o metro⸱o ekzist⸱as en tri urb⸱o⸱j: Kiev⸱o, Ĥarkov⸱o kaj Dnipro (antaŭ⸱e Dnepropetrovsk). Krom⸱e, en la urb⸱o Krivyj Rig (rus⸱e: Krivoj Rog) est⸱as tiel nom⸱at⸱a „rapid⸱a tram⸱o”, kiu laŭ la opini⸱o de iu⸱j iom simil⸱as al metro⸱o. Antaŭ jar⸱o⸱j oni plan⸱is konstru⸱i metro⸱o⸱n ankaŭ en la urb⸱o⸱j Doneck kaj Lviv, sed la plan⸱o⸱j ne real⸱iĝ⸱is.

Kiev⸱o

Plej evolu⸱int⸱a est⸱as la metro⸱o en la ukrain⸱a ĉef⸱urb⸱o Kiev⸱o. Tie la ide⸱o de sub⸱ter⸱a fer⸱voj⸱o ek⸱est⸱is jam en 1884, sed ĝi⸱n ne aprob⸱is la kiev⸱a reg⸱ist⸱ar⸱o. La du⸱a⸱n projekt⸱o⸱n pri metro⸱o en la ukrain⸱a ĉef⸱urb⸱o oni propon⸱is en 1916, sed ankaŭ ĝi ne efektiv⸱iĝ⸱is.

012463_kijvo

Nur en aŭgust⸱o 1944 la reg⸱ist⸱ar⸱o de Soveti⸱o decid⸱is far⸱i esplor⸱o⸱j⸱n, teknik⸱a⸱n projekt⸱o⸱n kaj antaŭ⸱kalkul⸱o⸱n de metro⸱o en Kiev⸱o. En april⸱o 1949 oni komenc⸱is ĝi⸱a⸱n konstru⸱ad⸱o⸱n, kaj en 1960 ĝi⸱a unu⸱a lini⸱o ek⸱funkci⸱is. Nun la metro⸱o est⸱as modern⸱a inĝenier⸱a kompleks⸱o kun divers⸱a⸱j serv⸱o⸱j kiel vagon⸱ripar⸱ad⸱o k.a.

En la soveti⸱a period⸱o la metro⸱o port⸱is la nom⸱o⸱n de Vladimir Lenin, sed en la 90 aj jar⸱o⸱j la tabul⸱et⸱o⸱j⸱n kun tiu nom⸱o oni for⸱pren⸱is.

La kiev⸱a metro⸱o hav⸱as tri lini⸱o⸱j⸱n, kies sum⸱a long⸱o est⸱as 67,7 km, kun 52 metro- kaj tri kruc⸱iĝ-staci⸱o⸱j. Ĉiu⸱tag⸱e la metro⸱o⸱n uz⸱as averaĝ⸱e 1,38 milion⸱o⸱j da pasaĝer⸱o⸱j.

Ĥarkov⸱o

Komenc⸱e de la 60aj jar⸱o⸱j en Ĥarkov⸱o oni konstru⸱is nov⸱a⸱j⸱n loĝ⸱ej⸱kompleks⸱o⸱j⸱n. Tio neces⸱ig⸱is ankaŭ solv⸱o⸱n de la problem⸱o pri urb⸱a tra⸱fik⸱o.

Sur⸱ter⸱a⸱j spec⸱o⸱j de transport⸱ad⸱o ne plu sufiĉ⸱is lig⸱e kun la konstant⸱e pli⸱iĝ⸱ant⸱a nombr⸱o de pasaĝer⸱o⸱j. La antaŭ⸱esplor⸱o⸱j montr⸱is, ke nek rapid⸱a tram⸱o nek unu⸱rel⸱a fer⸱voj⸱o pov⸱us reg⸱i la situaci⸱o⸱n. Kiel sol⸱a solv⸱o evident⸱iĝ⸱is la konstru⸱ad⸱o de metro⸱o.

012463_Kharkov

Ĝi ek⸱funkci⸱is somer⸱e de 1975 kaj est⸱as la du⸱a laŭ long⸱ec⸱o en la land⸱o. La metro⸱o konsist⸱as el tri lini⸱o⸱j (long⸱o: 38,1 km), 29 staci⸱o⸱j kaj tri kruc⸱iĝ⸱staci⸱o⸱j. Je dispon⸱o est⸱as ankaŭ du vagon⸱ej⸱o⸱j. Ĉiu⸱tag⸱e la metro⸱o⸱n uz⸱as 800 000 pasaĝer⸱o⸱j (laŭ proksim⸱um⸱a⸱j kalkul⸱o⸱j ĝis nun vetur⸱is ĉirkaŭ 8 miliard⸱o⸱j da person⸱o⸱j).

Dnipro

La metro⸱o en la urb⸱o Dnipro est⸱as la plej nov⸱a. Ĝi hav⸱as nur unu lini⸱o⸱n kun 6 staci⸱o⸱j kaj long⸱as 7,1 km.

012463_Dnipro

Ties konstru⸱ad⸱o komenc⸱iĝ⸱is en 1981. Oni plan⸱is ĝi⸱n funkci⸱ig⸱i en 1991. Sed pro financ⸱a⸱j mal⸱facil⸱aĵ⸱o⸱j kaj la dis⸱fal⸱o de Soveti⸱o la funkci⸱ig⸱o okaz⸱is vintr⸱e de 1995. Tiu metro⸱o est⸱as la plej mal⸱long⸱a en la mond⸱o. Por tra⸱vetur⸱i ĝi⸱n oni bezon⸱as 12 minut⸱o⸱j⸱n.

cibu
Dmitrij CIBULEVSKIJ
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Ukraini⸱o

Modern⸱a viv⸱o

Pakistan⸱o

Holio: Printemp⸱a fest⸱o

Holio est⸱as hindu⸱a fest⸱o por fest⸱i la al⸱ven⸱o⸱n de printemp⸱o per ĵet⸱ad⸱o de kolor⸱riĉ⸱a⸱j pulvor⸱o kaj akv⸱o. Tio est⸱as vast⸱e fest⸱at⸱a en Barat⸱o, Nepal⸱o kaj en ali⸱a⸱j land⸱o⸱j, kie hindu⸱o⸱j loĝ⸱as. Pakistan⸱o est⸱as nom⸱at⸱a „la land⸱o de islam⸱o”, sed mult⸱a⸱j hindu⸱o⸱j loĝ⸱as ĉef⸱e en la provinc⸱o Sindho, kiu situ⸱as en la sud⸱a part⸱o de Pakistan⸱o ĉe la land⸱lim⸱o kun Barat⸱o. Hindu⸱o⸱j konsist⸱ig⸱as 1,6 % de la tut⸱a loĝ⸱ant⸱ar⸱o de Pakistan⸱o, kaj mult⸱a⸱j islam⸱an⸱o⸱j hav⸱as pra⸱a⸱j⸱n famili⸱an⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j est⸱is hindu⸱o⸱j.

La fest⸱o okaz⸱is la 20an de mart⸱o 2019. La reg⸱ist⸱ar⸱o kaj kon⸱at⸱a⸱j politik⸱ist⸱o⸱j de Pakistan⸱o kompliment⸱is hindu⸱a⸱j⸱n popol⸱o⸱j⸱n pro la fest⸱o. Pakistan⸱o est⸱as islam⸱a respublik⸱o, sed tio ne signif⸱as, ke ĝi est⸱as land⸱o nur por islam⸱an⸱o⸱j. La motiv⸱o fond⸱i Pakistan⸱o⸱n est⸱is kre⸱i pac⸱a⸱n ŝtat⸱o⸱n, kie ĉiu⸱j hom⸱o⸱j pov⸱as hav⸱i liber⸱a⸱n kred⸱o⸱n. La fond⸱int⸱o de Pakistan⸱o, Muhammad Al⸱i Jinnah, dir⸱is, ke ĉiu⸱j hom⸱o⸱j rajt⸱as hav⸱i si⸱a⸱n kred⸱o⸱n, kaj oni rajt⸱as aparten⸱i al ajn⸱a religi⸱o kaj la ŝtat⸱o ne inter⸱ven⸱u. Hom⸱o⸱j kun mal⸱sam⸱a⸱j religi⸱o⸱j, lingv⸱o⸱j, naci⸱o⸱j ktp, loĝ⸱as en unu ŝtat⸱o, Pakistan⸱o, sed divers⸱ec⸱o est⸱as oft⸱e bedaŭr⸱ind⸱e neglekt⸱at⸱a.

Amuz⸱iĝ⸱o

Mi part⸱o⸱pren⸱is la fest⸱o⸱n, kiu okaz⸱is en la universitat⸱o Quaid-i-Azam en Islamabad⸱o, la 25an de mart⸱o. Tiu⸱n universitat⸱o⸱n oni konsider⸱as la plej bon⸱a en Pakistan⸱o, kaj la fest⸱o⸱n organiz⸱as student⸱o⸱j el la provinc⸱o Sindho ĉiu⸱jar⸱e por preĝ⸱i por unu⸱iĝ⸱o en divers⸱ec⸱o. Islam⸱an⸱o⸱j preĝ⸱as 5 foj⸱o⸱j⸱n en tag⸱o, kaj dum la preĝ⸱o⸱temp⸱o oni dev⸱as halt⸱ig⸱i muzik⸱o⸱n, danc⸱ad⸱o⸱n kaj ali⸱a⸱j⸱n ag⸱o⸱j⸱n. Post la post⸱tag⸱mez⸱a preĝ⸱ad⸱o vir⸱o⸱j kaj vir⸱in⸱o⸱j komenc⸱is ĵet⸱i al si reciprok⸱e kolor⸱riĉ⸱a⸱n pulvor⸱o⸱n. Neni⸱u pov⸱is eskap⸱i de la pulvor⸱o kaj akv⸱o. Mi long⸱e ricev⸱ad⸱is atak⸱o⸱n de kolor⸱o⸱j, kaj oni don⸱is al mi pulvor⸱o⸱n por pov⸱i atak⸱i ali⸱a⸱j⸱n. Muzik⸱o est⸱is lud⸱at⸱a tondr⸱e kaj oni danc⸱is sen⸱ĉes⸱e dum pli ol 3 hor⸱o⸱j. Mult⸱foj⸱e oni demand⸱is; „Ĉu vi amuz⸱iĝ⸱as per Holio” kaj mi kompren⸱ebl⸱e respond⸱is „Jes!”.

Festivalumi ... ĉu pek⸱o?

Ĉar Holio est⸱as hindu⸱a fest⸱o, mult⸱a⸱j islam⸱an⸱o⸱j konsider⸱as, ke fest⸱i ĝi⸱n est⸱as profan⸱a ag⸱o; tial iu fest⸱ant⸱a dev⸱as pet⸱i de Di⸱o pardon⸱o⸱n. Vir⸱o⸱j kaj vir⸱in⸱o⸱j danc⸱as kun⸱e, ni tuŝ⸱as la vizaĝ⸱o⸱n de ali⸱seks⸱ul⸱o⸱j por kolor⸱i ili⸱n, kaj tia⸱j ag⸱o⸱j est⸱as mal⸱bon⸱a⸱j laŭ la opini⸱o de sever⸱a⸱j islam⸱an⸱o⸱j. Student⸱o⸱j part⸱o⸱pren⸱ant⸱a⸱j en la fest⸱o est⸱as oft⸱e kritik⸱at⸱a⸱j, sed ili mem⸱fid⸱e dir⸱as, ke tio est⸱as ili⸱a kultur⸱o. Barat⸱o kaj Pakistan⸱o iam est⸱is unu ŝtat⸱o kaj hom⸱o⸱j en ambaŭ land⸱o⸱j komun⸱e hav⸱as kultur⸱a⸱n tradici⸱o⸱n.

Opini⸱o⸱j dis⸱part⸱iĝ⸱as: iu dir⸱as, ke ni ne part⸱o⸱pren⸱u en fest⸱o de ali⸱a religi⸱o, sed ali⸱a dir⸱as, ke jes. Se ni de⸱nov⸱e pens⸱as pri la motiv⸱o kre⸱i Pakistan⸱o⸱n, oni dev⸱as toler⸱i ali⸱a⸱j⸱n religi⸱o⸱j⸱n kaj la profund⸱ec⸱o⸱n de kred⸱o. Mi person⸱e pens⸱as, ke oni pov⸱us viv⸱i pli feliĉ⸱e se oni toler⸱us la diferenc⸱o⸱j⸱n. Fest⸱i Holion ne est⸱as islam⸱a kultur⸱o, sed sen⸱dub⸱e part⸱o de la pakistan⸱a kultur⸱o. Oni en Pakistan⸱o dev⸱as konsider⸱i la bezon⸱o⸱n pri toler⸱em⸱o, kiu tamen bedaŭr⸱ind⸱e mank⸱as en la nun⸱temp⸱a mond⸱o.

Nadipedia
korespond⸱ant⸱o de MONATO en Pakistan⸱o


012464-54799590_Nadipedia

Vir⸱o⸱j kaj vir⸱in⸱o⸱j danc⸱as kun⸱e kaj oni tuŝ⸱as la vizaĝ⸱o⸱n de ali⸱seks⸱ul⸱o⸱j por kolor⸱i ili⸱n. Fot⸱o: NADIPEDIA

012464-53822722_Nadipedia

Dum Holio ne grav⸱as la religi⸱o, sed la komun⸱a tradici⸱o. Fot⸱o: NADIPEDIA

012464-55554384_Nadipedia

Holio est⸱as hindu⸱a fest⸱o por fest⸱i la al⸱ven⸱o⸱n de printemp⸱o ĵet⸱ant⸱e kolor⸱riĉ⸱a⸱j⸱n pulvor⸱o⸱n kaj akv⸱o⸱n. Fot⸱o: NADIPEDIA

Leter⸱o⸱j

Leĝ⸱propon⸱o akcept⸱it⸱a

Kiel komplet⸱ig⸱o al la artikol⸱o Popol⸱a iniciat⸱o por sav⸱i abel⸱o⸱j⸱n (MONATO 2019/05, p. 8) mi pov⸱as inform⸱i, ke inter⸱temp⸱e la leĝ⸱o⸱propon⸱o est⸱is trakt⸱it⸱a en la bavar⸱a parlament⸱o. La reg⸱ist⸱ar⸱o promes⸱is, ke ĝi far⸱iĝ⸱os leĝ⸱o.

Franz KNÖFERL
Bavari⸱o

Marielle Franc⸱o

Pri la artikol⸱o Kial Marielle Franc⸱o est⸱is murd⸱it⸱a? (MONATO 2019/05, p. 6): Mi renkont⸱is ŝi⸱n unu⸱foj⸱e, kaj mi pov⸱as dir⸱i, ke ŝi⸱a ekzist⸱o est⸱is ja minac⸱o al la bandit⸱ar⸱o, kiu reg⸱as Rio-n. Kurioz⸱e, la murd⸱int⸱o proksim⸱as al la faŝism⸱a prezident⸱o de mi⸱a kompat⸱ind⸱a land⸱o ...

Fernand⸱o PIt⸱a
Brazil⸱o

Marielle Franc⸱o (2)

Marielle Franc⸱o est⸱is murd⸱it⸱a (MONATO 2019/05, p. 6), ĉar ŝi defend⸱is la mal⸱riĉ⸱ul⸱o⸱j⸱n ... La murd⸱int⸱o est⸱as proksim⸱ul⸱o de ni⸱a aktual⸱a prezid⸱ant⸱o ...

Cláudio Tade⸱u CAVALLOTE
Brazil⸱o

Lingv⸱a pri⸱pens⸱o pri ital⸱a revoluci⸱et⸱o

Dum la pas⸱int⸱a jar⸱o ankoraŭ ne est⸱is antaŭ⸱vid⸱it⸱e, ke en Itali⸱o rajt⸱as ge⸱edz⸱iĝ⸱i oficir⸱o kaj sub⸱oficir⸱o. Ĉi-jar⸱e tio est⸱as ebl⸱a, kaj la ministr⸱o pri defend⸱o ĉe⸱est⸱is la unu⸱a⸱n tia⸱spec⸱a⸱n ceremoni⸱o⸱n por gratul⸱i la ge⸱edz⸱o⸱j⸱n. Nu, la vort⸱o „geedz⸱o⸱j” est⸱as mal⸱facil⸱e aplik⸱ebl⸱a en ĉi tiu okaz⸱o, kaj mi uz⸱as la neŭtr⸱a⸱n (aŭ neŭtral⸱a⸱n) termin⸱o⸱n „partner⸱o⸱j”, ĉar la nupt⸱a⸱n ceremoni⸱o⸱n fest⸱is du in⸱o⸱j.

Fakt⸱e, en Esperant⸱o, kiam oni ne pov⸱as (aŭ ne vol⸱as) indik⸱i la seks⸱o⸱n (nun oni foj⸱foj⸱e parol⸱as pri „genr⸱o”), la teori⸱a regul⸱o de la Fundament⸱o est⸱as, ke por hom⸱o⸱j seks⸱e ne⸱difin⸱it⸱a⸱j oni uz⸱u la pronom⸱o⸱n „ĝi”, sed, laŭ Plen⸱a Ilustr⸱it⸱a Vort⸱ar⸱o, efektiv⸱e Zamenhof uz⸱is tio⸱n nur por infan⸱o⸱j.

Nicola MINNAJA
Itali⸱o

Ĉu konsider⸱i mensog⸱o⸱j⸱n real⸱o?

Alexander Gofen ankoraŭ frap⸱ad⸱as per si⸱a venen⸱a proz⸱o (MONATO 2019/03, p. 10-11). Tio okaz⸱ad⸱as de plur⸱a⸱j jar⸱o⸱j. Ĉu la gazet⸱o inklin⸱as al faŝism⸱o? Mi, blank⸱ul⸱a eŭrop⸱an⸱o, al⸱iĝ⸱as al neni⸱a religi⸱o, jud-krist⸱an⸱a aŭ ali⸱a. Jes ja, tio ekzist⸱as! Sed mi sci⸱as pri mal⸱grand⸱a klik⸱o tut⸱e ne islam⸱a „Krani⸱o kaj tibi⸱o⸱j” (angl⸱e Skull and bones), kiu vol⸱as reg⸱i la tut⸱a⸱n mond⸱o⸱n per milit⸱o, teror⸱o, mon⸱prem⸱o. Ĝi kre⸱as nigr⸱a⸱j⸱n ŝaf⸱o⸱j⸱n, ĉef⸱e islam⸱a⸱j⸱n, por mal⸱atent⸱ig⸱i la popol⸱o⸱n pri la ver⸱a potenc⸱a organiz⸱aĵ⸱o, ĉar la fort⸱o de tiu klik⸱o al⸱ven⸱as el la ombr⸱o. La mensog⸱o far⸱iĝ⸱as il⸱o por reg⸱i. Ĉu sinjor⸱o Gofen ver⸱e konsider⸱as tiu⸱j⸱n mensog⸱o⸱j⸱n real⸱o?

Michel MArk⸱o
Franci⸱o