Monato Marto 2015 La fonto de tiu dokumento estas akirebla jene, kaj la ofteco-listo de radikoj jene.

Monato Marto 2015

Etern'a'j demand'o'j el rub'kamion'o

Paul Gubbins
ĉef'redaktor'o de monat'o
kelk'a'j'n tag'o'j'n antaŭ krist'nask'o pere'is en glasgov'o , skot'land'o , ses butik'um'ant'o'j , kiam rub'kamion'o , kies ŝofor'o kred'ebl'e kolaps'is ĉe la stir'il'o , sur'ir'is trotuar'o'n , renvers'is kiel kegl'o'j'n si'a'j'n viktim'o'j'n kaj , vetur'int'e kelk'cent metr'o'j'n , fin'e halt'is kontraŭ mur'o de hotel'o .
Tiel , en'e de sekund'o'j , mort'is ge'av'o'j kaj ili'a nep'in'o , plus 29- jar'aĝ'a instru'ist'in'o kaj du vir'in'o'j iom pli ol 50- jar'aĝ'a'j .
Vund'iĝ'is ankaŭ dek'op'o da ali'a'j hom'o'j .
Sen'dub'e tragedi'o , kiu ekster briti'o merit'is maksimum'e du - tri fraz'o'j'n en intern'a paĝ'o de gazet'o aŭ , ebl'e , ĉar krist'nask'o kaj do „sen'nov'aĵ'a ”Period'o , du'on'minut'o'n kiel pied'not'o'n en televid'a bulten'o .
Tut'cert'e , eĉ se vi ja flank'e inform'iĝ'is pri la akcident'o , vi tuj ĝi'n forges'is .
Evident'e , ĉar la viktim'o'j est'is skot'o'j .
Vi'a'j sam'naci'an'o'j tiam ne butik'um'is en glasgov'o , do ne tie viktim'iĝ'is .
Tial la amas'komunik'il'o'j en vi'a land'o nur flank'e , se en'tut'e , pri'raport'is .
Jen bizar'a , sed ĝis difin'it'a grad'o kompren'ebl'a afer'o , ke ies tragedi'o far'iĝ'as vi'a kurioz'aĵ'o .
Kompren'ebl'a , ĉar la hom'a mens'o ne pov'as kapt'i , la hom'a kor'o ne pov'as en'ten'i , la tragedi'o'j'n , kiu'j ni'n ĉirkaŭ'as .
Eĉ en t.n. inter'naci'a epok'o , ni em'as ankoraŭ naci'e pens'i .
Escept'o'j'n prezent'as mond'sku'a'j event'o'j , kiel la buĉ'ad'o en pariz'o de ĵurnal'ist'o'j de la satir'a magazin'o Charlie hebdo .
La murd'o de redakci'an'o'j , ĉar –almenaŭ en eŭrop'o –ver'e escept'a , al'tir'is mond'a'n simpati'o'n kaj tut'mond'e sur'strat'ig'is ar'o'j'n da ŝok'it'a'j simpati'ant'o'j .
Ali'flank'e , la murd'ad'o de cent'o'j da palestin'an'o'j kaj la vund'ad'o de mil'o'j da ali'a'j dum pas'int'somer'a konflikt'o kun israel'o , ne est'ig'is paralel'a'n re'ag'o'n .
Konflikt'o'j tia'j , kun obl'e pli katastrof'a'j hom'a'j rezult'o'j , ne sufiĉ'e escept'as –mal'feliĉ'e –por vek'i amas'a'n , publik'a'n simpati'o'n .
Do , malgraŭ escept'o'j , ja valid'as la tez'o : paroĥ'as nov'aĵ'o'j laŭ la supr'a princip'o , ke ies tragedi'o far'iĝ'as vi'a kurioz'aĵ'o .
Do ĉu brit'o'j ne interes'iĝ'us pri la nov'jar'a en'mar'ig'o de aviad'il'o de Air asia , kiam pere'is 162 hom'o'j , se la gazet'o'j ne anonc'us , ke inter la viktim'o'j trov'iĝ'as brit'o ?
Kio pro sam'semajn'a incendi'o sur grek'a pram'ŝip'o , inter kies pasaĝer'o'j est'is kvar brit'o'j ?
Tia naci'ism'o , de ĵurnal'ist'a vid'punkt'o , liver'as hok'o'n , sur kiu'n pend'ig'i inter'naci'a'j'n (kaj do , cinik'e , mal'pli interes'a'j'n , ĉar for'a'j'n )nov'aĵ'o'j'n .
Evident'e ni esperant'ist'o'j –sen'naci'a'j , trans'naci'a'j , super'naci'a'j , inter'naci'a'j –ne tiel infekt'iĝ'as .
Aŭ ĉu ?
Dum universal'a'j kongres'o'j oni kapt'as foj'e la impres'o'n , ke la ver'a inter'naci'a lingv'o est'as naci'a'j popol'danc'ad'o , folklor'a'j kostum'o'j ktp , kaj tro oft'e dum kongres'a teatr'o - vesper'o oni pav'as per traduk'it'a , naci'a dram'o anstataŭ per indiĝen'a , ver'e inter'naci'a kaj esperant'a original'aĵ'o .
Klar'e , skot'o'j re'ag'is al la tragedi'o ali'manier'e ol en ali'a'j brit'a'j kaj ekster'brit'a'j urb'o'j .
Dum kelk'a'j hor'o'j , memor'e al la viktim'o'j , oni mal'ŝalt'is krist'nask'a'j'n lum'o'j'n en la urb'o'centr'o de glasgov'o , dum fejsbuk - kampanj'ist'o'j pet'is , ke privat'ul'o'j sam'e far'u dum du minut'o'j ankaŭ en privat'a'j dom'o'j .
Krom'e –kaj tio'n , mi , human'ist'o , ver'e ne kompren'as –pastr'o'j kaj sacerdot'o'j okaz'ig'is di'serv'o'j'n por memor'i la viktim'o'j'n .
Raport'it'e est'as , ke kresk'is la nombr'o de preĝ'ej'o - vizit'ant'o'j .
Kial ?
Kial serĉ'i konsol'o'n ĉe di'o , kiu , kiam la rub'kamion'o kugl'is laŭ la trotuar'o , dorm'et'is aŭ ali'manier'e okup'iĝ'is ?
Kial fid'i „ĉiu'pov'a'n ”Di'o'n tiel sen'pov'a'n ?
Ne kontent'ig'as la sin'ten'o de unu el la skot'a'j pastr'o'j , pri'raport'it'a en naci'a gazet'o .
„oni demand'as mi'n , ”Dir'is Kelvin Holdsworth , „ĉu mal'facil'as parol'i pri di'a am'o , kiam okaz'as mal'bon'o .
”Li daŭr'ig'is : „foj'foj'e tre mal'facil'as trov'i la ĝust'a'j'n vort'o'j'n , tamen la ver'o jen'as , ke la am'o de di'o pri'lum'as la plej mal'lum'a'j'n hor'o'j'n .
Tio'n ni fest'as je krist'nask'o .
”Esper'ebl'e la famili'an'o'j de la viktim'o'j de la glasgov'a kamion'o - tragedi'o konsol'o'n ĉerp'os el la preĝ'o'j de la pastr'o'j kaj el la krist'nask'a „klar'ig'o ”, ke mez'e de mal'lum'o sur'trotuar'e tragedi'a bril'as ja di'a lum'o .
Mi tamen dub'as .

politik'o
kroati'o

F- in'a venk'o

Post la kvin'jar'a mandat'o de la tri'a ŝtat'prezid'ant'o de kroati'o , iv'o Josipović , okaz'is nov'elekt'o'j .
Part'o'pren'is en la unu'a balot'rond'o kvar kandidat'o'j .
En la du'a rond'o rest'is tri : Josipović , social'demokrat'o ; kol'ind'a Grabar Kitarović , de la dekstr'a parti'o hdz , kiu reg'is plej long'e en kroati'o kaj kulp'as pri la mal'favor'a ekonomi'a stat'o , ankaŭ krim'ad'o ; kaj iom surpriz'e la 25- jar'aĝ'a iv'a'n Sinčić , reprezent'ant'o de mov'ad'o viv'a mur'o , defend'ant'o de mal'riĉ'ul'o'j kaj sen'hejm'ul'o'j .

Lert'ec'o

Sinčić rikolt'is 16 %de la duar'ond'a'j voĉ'o'j pro lert'ec'o en televid'a kandidat'o - debat'o .
Evident'e li konvink'is grand'a'n pli'mult'o'n de la mizer'ul'o'j en kroati'o .
Tamen en la last'a rond'o la 11an de januar'o venk'is per 50 , 74 %de la voĉ'o'j Kitarović , iam'a ministr'o en antaŭ'a hdz- reg'ist'ar'o kaj post'e kroat'a ambasador'o en uson'o .
Ŝi ricev'is 32 000 voĉ'o'j'n pli ol Josipović .
Tiel kroati'o elekt'is si'a'n unu'a'n ŝtat'prezid'ant'in'o'n .
Si'a'n venk'o'n ŝi dank'as al divers'a'j faktor'o'j .
Tre mal'popular'is la social'demokrat'a reg'ist'ar'o , kiu montr'iĝ'is ne'kapabl'a kre'i ekonomi'e kaj social'e sukces'a'n ŝtat'o'n .
Dum ĝi'a mandat'period'o la ŝtat'o daŭr'e hav'is deficit'o'j'n kaj mal'kresk'ad'is la mal'net'a en'land'a produkt'o .

Eklezi'o

Krom'e lobi'is por Kitarović la eklezi'o katolik'a .
Ŝi venk'is en 13 ĉef'e kamp'ar'a'j region'o'j kontrast'e al Josipović , kiu sukces'is en sep urb'a'j region'o'j .
Ceter'e Kitarović profit'is de la voĉ'o'j de kroat'o'j el bosni'o - hercegovin'o , kiu'j ĉiam voĉ'don'as laŭ naci'a pens'manier'o , sub'ten'ant'e la naci'ism'a'n parti'o'n hdz .
La nun'a mal'dekstr'a reg'ist'ar'o kun la mal'popular'a ĉef'ministr'o Zoran Milanović hav'as mandat'o'n ankoraŭ 10- monat'a'n .
Parlament'a'j balot'o'j okaz'os ĉi - jar'o'n en oktobr'o .
En tiu period'o politik'e kun'viv'os kontraŭ'ul'o'j : mal'dekstr'a reg'ist'ar'o kaj dekstr'a ŝtat'prezid'ant'in'o .
Zlatko Tišljar
korespond'ant'o de monat'o en sloveni'o
svis'land'o

Ĉarnir'a urb'o

Jen la last'a el tri artikol'o'j , kiu'j fokus'iĝ'as pri svis'land'o kanton'o Neuchâtel la Chaux- de- Fonds trov'iĝ'as en la ĵuras'mont'ar'a part'o de la kanton'o Neuchâtel (176 000 loĝ'ant'o'j en 2014 ), kiu etend'iĝ'as de la svis'a - franc'a land'lim'o ĝis la lag'o de Neuchâtel .
Est'ant'e en franc'lingv'a svis'land'o (romandi'o ), la Chaux- de- Fonds kun si'a'j 40 000 loĝ'ant'o'j trov'iĝ'as laŭ'nombr'e en la tri'a lok'o post ĝenev'o kaj Lausanne .
Si'a'n pas'int'ec'o'n ĝi ne ŝuld'as al potenc'a'j reg'ant'o'j aŭ milit'ist'o'j , sed al pac'em'ul'o'j , ideal'ist'o'j , kuraĝ'a'j pionir'o'j kaj al kelk'a'j geni'ul'o'j .
La Chaux- de- Fonds est'as sam'temp'e nov'a kaj histori'a urb'o .
La arkitektur'a kern'o de la urb'o est'as rar'aĵ'o el la 19a jar'cent'o .
En 1984 la svis'a reg'ist'ar'o decid'is protekt'i ĝi'n , ĉar tie vid'ebl'as divers'a'j arkitektur'a'j tendenc'o'j , kiu'j karakteriz'as la 19an kaj la komenc'o'n de la 20a jar'cent'o .
La Chaux- de- Fonds est'as la sol'a urb'o en svis'land'o konstru'it'a laŭ la stil'o art no'uve'a'u (art'o nov'a ).
Tem'as pri ĉarnir'a urb'o okup'ant'a pozici'o'n inter svis'land'o kaj franci'o .
Aŭt'o'ŝose'o'j , flug'haven'et'o kaj lig'o kun la franc'a rapid'trajn'a ret'o tgv ebl'ig'as kontakt'o'j'n kun najbar'a'j centr'o'j .
La Chaux- de- Fonds est'as la ekonomi'a , teknik'a , komerc'a , kultur'a , lern'ej'a , sport'a , soci'a kaj medicin'a ĉef'urb'o de inter'kanton'a kaj inter'ŝtat'a grand'region'o kun pli ol 100 000 hom'o'j .

Industri'o kaj kultur'o

Mil'o'j da labor'ist'o'j el najbar'a'j urb'et'o'j kaj vilaĝ'o'j svis'a'j kaj franc'a'j ĉiu'tag'e ven'as por per'labor'i si'a'n viv'o'n en la Chaux- de- Fonds .
La urb'o not'ind'as pro si'a'j eksport'aĵ'o'j , ĉef'e pro la horloĝ'mark'o'j Ebel , Corum , tag Heuer , Ulysse Nardin , Cartier , mov'ad'o aŭ Girard- Perregaux .
La urb'o est'as ankaŭ centr'o pri mikro'teknik'o kaj inform'ad'ik'o .
Not'ind'as la urb'a'j muze'o'j (ĉef'e la inter'naci'a muze'o pri horloĝ'o'j , kiu montr'as la histori'o'n de temp'o'mezur'ad'o per 3000 objekt'o'j ).
La teatr'o est'as bel'aĵ'o ital'ec'a el la 19a jar'cent'o .
La industri'a'j kaj kultur'a'j instal'aĵ'o'j pov'as facil'e konkurenc'i kun tiu'j de pli grand'a'j urb'o'j en svis'land'o .
Ĉirkaŭ'e trov'iĝ'as alt'eben'aĵ'o kun vast'a'j paŝt'ej'o'j kaj mult'a'j abi'o'j .
La ĵuras'a mont'ar'o ĉiu'jar'e al'log'as mil'o'j'n da migr'ant'o'j , bicikl'ant'o'j , ĉeval'rajd'ant'o'j kaj promen'ad'ski'ant'o'j .
Ĉi tie grand'part'e mank'as bru'o , mal'pur'aĵ'o kaj agres'o kutim'a'j en grand'a'j urb'o'j .
Malgraŭ tio , tamen , la region'o ankoraŭ ne far'iĝ'is centr'o de amas'turism'o .

Inter'lingv'ist'ik'a arkiv'o

La Chaux- de- Fonds est'as ankaŭ unu el la mond'a'j centr'o'j por esperant'o .
La urb'a bibliotek'o protekt'as la inter'lingv'ist'ik'a'n arkiv'o'n Cdeli (centr'o de dokument'ad'o kaj esplor'o pri la lingv'o inter'naci'a ).
Krom'e ebl'as dir'i , ke la Chaux- de- Fonds est'as la plej alt'e situ'ant'a grand'a urb'o de eŭrop'o (ĉirkaŭ 1000 m super la mar'o ); ke laŭ'statistik'e ĝi ĝu'as plej oft'a'n sun'radi'ad'o'n en svis'land'o ; ke ĝi'a akv'o flu'as al la rejn'a basen'o kaj plu'e al la nord'a mar'o ; kaj ke ĝi viv'ten'as la sol'a'n profesi'a'n teatr'o'n en romandi'o (romand'a popol'a teatr'o ).
Tie nask'iĝ'is la horloĝ'ist'o kaj mekanik'ist'o Pierre Jaquet- Droz (1721- 1790 ), la romantik'a pentr'ist'o Léopold Robert (1794- 1835 ), la pilot'o kaj aŭt'o'konstru'ist'o Louis Chevrolet (18781941 ), la poet'o , verk'ist'o kaj vojaĝ'ant'o Blaise Cendrars (1887- 1961 ), kaj la arkitekt'o , urb'o'plan'ist'o kaj human'ist'o le Corbusier (1887- 1965 ).
Ceter'e , ek'de 2009 , la urb'o est'as mond'hered'aĵ'o de unesk'o .
Mireille gros'je'a'n
korespond'ant'o de monat'o en svis'land'o
modern'a viv'o
ĉini'o

Nur en la memor'o .
.
.

Renkont'iĝ'o'j kun kun'lern'int'o'j de antaŭ mult'a'j jar'o'j popular'as en ĉini'o .
Tia'j event'o'j pov'as vek'i memor'o'j'n kaj emoci'o'j'n ĉu agrabl'a'j'n , ĉu mal'pli agrabl'a'j'n .
Mi part'o'pren'is du tia'j'n renkont'iĝ'o'j'n , unu kun iam'a'j kun'gimnazi'an'o'j kaj la ali'a'n kun universitat'a'j kun'stud'int'o'j .
Kun la gimnazi'an'o'j , tamen , mi ne pov'is trov'i mi'a'n kun'lern'ant'in'o'n pluv'et'a .
Ŝi loĝ'is en ali'a vilaĝ'o , sed ni kun'e tra'ir'is element'a'n lern'ej'o'n , mez'lern'ej'o'n kaj fin'e gimnazi'o'n .
Sed unu el la ali'a'j eks - lern'ej'an'o'j inform'is , ke pluv'et'a si'n mort'ig'is .
Ŝajn'as , ke ŝi mal'konsent'is kun si'a'j ge'patr'o'j pri si'a edz'in'iĝ'o .
Pro la mal'riĉ'ec'o de la famili'o , ŝi'a frat'o ne pov'is akir'i fianĉ'in'o'n .
En la sam'a vilaĝ'o trov'iĝ'is ali'a famili'o , pli riĉ'a , kies fil'o ne pov'is pro si'a stult'ec'o trov'i knab'in'o'n por edz'iĝ'i .

Embaras'a

Post inter'konsent'o inter la du famili'o'j la patr'o de pluv'et'a decid'is , ke ŝi edz'in'iĝ'u al la stult'a fil'o , dum la fil'in'o de la ali'a famili'o edz'in'iĝ'u al la frat'o de pluv'et'a .
Tio'n la jun'a vir'in'o ne vol'is , si'n trov'ant'e en embaras'a kaj mal'facil'a situaci'o kaj ne sci'ant'e , ĉu help'i al si'a famili'o aŭ mem iam elekt'i edz'o'n .
Ŝi elekt'is ali'a'n voj'o'n : mem'mort'ig'o'n .
Nun mi'a kun'lern'ant'in'o kuŝ'as nur en la memor'o , tamen rest'as ĉe mi la last'a fraz'o , kiu'n ŝi al mi dir'is : „ebl'e ni hav'os ŝanc'o'n renkont'iĝ'i ”, tamen eĉ tiam mi taks'is tio'n ne'ver'ŝajn'a .
Mi do cerb'um'is : ĉu ni viv'as nur por ni mem , aŭ ĉu ankaŭ por ali'a'j hom'o'j .
Simpl'a demand'o , sed mal'facil'e respond'ebl'a .
Xu Jinming
korespond'ant'o de monat'o en ĉini'o
modern'a viv'o
kancer'o

Rem'ad'o - rimed'o

Est'as kon'at'e , ke fizik'a ag'ad'o lud'as grav'a'n rol'o'n en re'san'iĝ'o .
Post'kancer'a re'san'iĝ'o ne escept'as .
Nun grup'o da vir'in'o'j , traf'it'a'j de mam'kancer'o , kun'e sport'as , rem'ant'e , kaj ĉiu'j opini'as , ke pli'bon'iĝ'as ne nur ili'a fizik'a , sed ankaŭ ili'a spirit'a stat'o .
La vir'in'o'j kun'e rem'as , uz'ant'e specimen'o'n de pra'ĉin'a tiel nom'at'a drak'boat'o , kun 20 sid'lok'o'j .
La drak'ul'in'o'j , oficial'e Roz ’eskell drag'o'n lad'ies , sci'as , ke rem'ad'o ebl'ig'as natur'a'n limf'a'n dren'ad'o'n kaj pli'fort'ig'as muskol'o'j'n .
Krom'e ĝi mal'pli'ig'as lac'ec'o'n kaj dolor'o'n kaj kontribu'as al ili'a mem'fid'o .
Grand'a kanal'o la drak'ul'in'o'j –en'tut'e 32 –ekzerc'as si'n apud Rennes , en la nord'a franci'o , sed nun plan'as part'o'pren'i la festival'o'n Vogalonga en veneci'o , itali'o , en maj'o .
Tem'as ne pri konkurs'o , sed pri fest'o , en kiu part'o'pren'as pli ol 2000 boat'o'j .
La drak'ul'in'o'j intenc'as rem'i 32 km ĉe la grand'a lagun'o , inter la insul'o'j bur'an'o kaj mur'an'o , kaj fin'e laŭ la grand'a kanal'o .
Dir'is unu el la drak'ul'in'o'j , kiu'j nun kolekt'as mon'o'n por ebl'ig'i la vojaĝ'o'n , kun la boat'o , al veneci'o : „tio est'as simbol'o de esper'o por ĉiu'j vir'in'o'j kurac'at'a'j .
”Christian Bertin
korespond'ant'o de monat'o en franci'o
lingv'o
nord'a eŭrop'o

La island'a : rev'o de ne plu jun'a lern'em'ul'o

En juli'o 2013 mi'a edz'in'o Máire [majre] kaj mi pas'ig'is naŭ agrabl'a'j'n tag'o'j'n en rejkjavik'o , la pitoresk'a ĉef'urb'o de island'o .
Ni hav'is la ebl'o'n ekskurs'i al kelk'a'j el la ĉirkaŭ'a'j vid'ind'aĵ'o'j , kaj la spert'o tiom rav'is mi'a'n edz'in'o'n , ke ni dev'is re'vojaĝ'i al island'o en la aŭtun'o de la sam'a jar'o por kon'at'iĝ'i kun ali'a part'o de la land'o .
Ĉi- foj'e post unu nokt'o en rejkjavik'o ni flug'is per mal'grand'a aviad'il'o al Akureyri , en la nord'o , mult'e pli proksim'e al la arkt'a cirkl'o .
Tie Máire esper'is spekt'i la boreal'a'n aŭror'o'n , sed , kvankam ni du'foj'e el'ir'is dum'nokt'e kun grup'et'o da turist'o'j , ni ne sukces'is vid'i ĝi'n .
Malgraŭ tiu et'a dis'rev'iĝ'o , ni ne mal'ĝoj'is , ĉar ni hav'is la okaz'o'n ekskurs'i sur ŝip'et'o kaj spekt'i grand'a'j'n balen'o'j'n en la long'a fjord'o , apud kiu star'as Akureyri , la du'a plej grand'a urb'o en island'o .
Akureyri est'as bel'a , bon'ven'ig'a kaj ver'e ĉarm'a urb'et'o , kaj ni pov'as varm'e rekomend'i la simpati'a'n stab'an'ar'o'n de la tie'a turism'a entrepren'o sag'a .
En oktobr'o , kiam ni est'is tie , la veter'o tut'e ne est'is mal'varm'a kaj la plant'o'j (alp'a'j edelvejs'o'j kaj moder - klimat'a'j trikoloret'o'j kun'e !
)bunt'e flor'is sub mal'dens'a polv'aĵ'o de neĝ'o en la mal'grand'a botanik'a ĝarden'o , unu el la al'log'aĵ'o'j de la urb'o .
(ali'a vid'ind'aĵ'o est'as la apud'a arb'ar'o , unu el la mal'mult'a'j en island'o .
)saga'o'j dum Máire entuziasm'iĝ'is pri la natur'o kaj pri la urb'o , kun ĝi'a'j grand'a bibliotek'o kaj hejm'ec'a kaf'ej'o la blu'a kruĉ'o , kie ni kaf'trink'is ĉiu'maten'e , mi eĉ pli interes'iĝ'is pri la fascin'a island'a lingv'o .
Por mi , tiu fascin'o baz'iĝ'as sur la fakt'o , ke la island'a lingv'o apenaŭ ŝanĝ'iĝ'is ek'de la temp'o de la saga'o'j , kaj krom'e ĝi firm'e rezist'as la en'konduk'o'n de fremd'a'j vort'o'j , prefer'ant'e form'i nov'a'n termin'ar'o'n el si'a'j propr'a'j radik'o'j .
Bedaŭr'ind'e , la mal'facil'a gramatik'o kaj iom bizar'a fonetik'o for'tim'ig'as iu'n ajn , kiu vol'as stud'i ĝi'n .
Oni sent'as si'n sam'e for'tim'ig'it'a , kiam oni prov'as lern'i kaj uz'i iu'n ne tre dis'vast'iĝ'int'a'n lingv'o'n , ĉar –kutim'e –la de'nask'a'j parol'ant'o'j de la idiom'o kutim'e respond'as al la fremd'a lingv'o'entuziasm'ul'o en pli mond'e kon'at'a lingv'o , kaj en island'o tem'as ĉiam pri la uson'angl'a .
En rejkjavik'o ni renkont'is norveg'a'n esperant'ist'o'n , kiu plend'is , ke island'an'o'j konstant'e respond'as angl'e , kiam li al'parol'as ili'n en la nov'a norveg'a , kiu est'as spec'o de simpl'ig'it'a island'a .
Simil'a est'is mi'a sen'kuraĝ'ig'a spert'o en skandinavi'o kaj en nederland'o .
Mi oft'e demand'as mi'n , ĉu tiu'j land'o'j , kie laŭ'ŝajn'e preskaŭ ĉiu'j parol'as la angl'a'n , ne fin'fin'e perd'os si'a'j'n naci'a'j'n idiom'o'j'n .
Ĉie en la mond'o minac'as la sen'kolor'a , mal'bunt'a mono'kultur'o .

Monaĥ'o'j

Ebl'e mi dev'us klar'ig'i , ke ni est'as skot'de'ven'a'j kaj kutim'e parol'as la skot'gael'a'n (oft'e kun'e kun esperant'o )en ni'a hejm'o kaj en'e de ni'a famili'o .
La gael'a (ĉu skot'a , ĉu irland'a )tut'e ne simil'as la island'a'n , sed en skot'land'o la gael'a est'is iom influ'it'a de ĝi .
La gael'a aparten'as al la kelt'a lingv'a famili'o , dum la island'a est'as an'o de la nord - ĝerman'a , kaj specif'e de la skandinav'a sub'famili'o .
La rilat'o'j inter la skandinav'o'j kaj la gael'o'j est'is daŭr'a'j kaj intim'a'j .
Inter la 8a kaj la 15a jar'cent'o'j , la viking'o'j iom post iom okup'is la nord'a'j'n kaj okcident'a'j'n insul'o'j'n de skot'land'o , kaj al'don'e part'o'n de la nord - orient'a ĉef'land'o .
Kiam norveg'o'j ating'is island'o'n en la 9a jar'cent'o , ili jam renkont'is gael'a'j'n monaĥ'o'j'n , kiu'j ven'is al la insul'o proksim'um'e en la jar'o 800 .
Do , la unu'a lingv'o parol'at'a en island'o est'is la gael'a , ne la antikv'a norveg'a .

Sklav'in'o'j

Akureyri est'as bel'a , bon'ven'ig'a kaj ver'e ĉarm'a urb'et'o .
Pli'e dum si'a'j rab'ekskurs'o'j , la viking'o'j ŝtel'is vir'in'o'j'n el irland'o kaj skot'land'o kaj re'ten'is ili'n kiel sklav'in'o'j'n .
La rezult'o de tiu mov'ad'o de hom'o'j inter la skot'a kaj la skandinav'a teritori'o'j jen'as : kaj en la hebrid'o'j kaj en island'o est'iĝ'is miks'it'a norveg'a - gael'a popol'o .
Supoz'ebl'e en island'o , la gael'a'j gen'o'j , konstat'ebl'a'j en la hodiaŭ'a loĝ'ant'ar'o , de'ven'as de la vir'in'a (mitokondri'a )flank'o .
Mi ne sukces'is trov'i rest'aĵ'o'j'n de la gael'a lingv'o en la island'a lingv'o , sed kelk'a'j gael'a'j person'a'j nom'o'j trov'iĝ'as inter la island'an'o'j .
Invers'e , kelk'a'j skandinav'a'j vort'o'j (kvankam ne'mult'a'j )en'ir'is la gael'a'n : tem'as precip'e pri termin'o'j , kiu'j rilat'as al la mar'o .
Pli'e , kelk'a'j gael'a'j person'a'j nom'o'j est'as gael'ig'it'a'j form'o'j de skandinav'a'j nom'o'j .
La loĝ'ant'o'j de la nord'a'j insul'o'j (ŝetland'a'j kaj orkad'a'j )dum jar'cent'o'j re'ten'is si'a'n skandinav'a'n dialekt'o'n , sed la viking'o'j en la okcident'a'j hebrid'o'j perd'is ĝi'n kaj adopt'is la gael'a'n .
Sekv'e , ni konstat'as la strang'a'n fakt'o'n , ke , dum la lingv'o de la hebrid'an'o'j est'as la gael'a , preskaŭ ĉiu'j el la tie'a'j lok'nom'o'j est'as skandinav'a'j , kvankam en gael'ig'it'a form'o .
Sur la skot'land'a ĉef'land'o , tamen , la pli'mult'o de la lok'nom'o'j est'as pur'e gael'a'j .
Eĉ en la sud - orient'a part'o apud la land'lim'o kun angli'o gael'a'j lok'nom'o'j ne for'est'as .
(ekzempl'e la last'a skot'a urb'o antaŭ la land'lim'o hav'as la klar'e gael'a'n nom'o'n Dunbar .
)

Lern'o'libr'o

Sed mi iom de'flank'iĝ'is de mi'a tem'o , nom'e la island'a lingv'o .
Sur mi'a libr'o'bret'o trov'iĝ'as lern'o'libr'o pri la island'a , verk'it'a de iu p .
J .
T .
Glendening , supoz'ebl'e angl'a kompil'int'o .
En la sekci'o pri la prononc'o li asert'as , ke en la island'a ekzist'as iu son'o , kiu hav'as du'obl'aĵ'o'n en neniu ali'a eŭrop'a idiom'o , nom'e la aspiraci'o de vokal'o antaŭ du'obl'a konsonant'o , ekzempl'e en la vort'o „uppi ”, kiu son'as kiel „uhpi ”.
Li evident'e ne sci'is , ke tiu son'o est'as komun'a en la gael'a , precip'e en la dialekt'o de la okcident'a'j hebrid'o'j .
Supoz'ebl'e , la antaŭ'konsonant'a aspiraci'o est'as nur unu el la son'o'j en la gael'a , kiu'j de'ven'as de la viking'a'j koloni'ist'o'j .
Iom simpl'ig'it'a pri'skrib'o de la skot'gael'a lingv'o pov'us est'i , ke ĝi est'as variant'o de la irland'a , prononc'at'a kun island'a akcent'o .
(tiu prononc'o ne aŭd'iĝ'as en la irland'gael'a .
)mi ne pov'as pretend'i , ke mi ĝis nun far'is grand'a'n progres'o'n en mi'a lern'ad'o de la island'a .
Ĝi'a gramatik'o est'as ekster'ordinar'e komplik'a por ekster'land'an'o'j , kiel mi .
Ĝi est'as tre fleksi'a lingv'o , kiel la latin'a kaj la pra'grek'a , kun abund'a'j konjugaci'o'j kaj deklinaci'o'j , kaj antikv'a'j karakteriz'o'j kiel la supin'o , la tiel nom'at'a mez'a voĉ'o , kiu'j ceter'e trov'iĝ'as nur en la klasik'a'j lingv'o'j .
Kelk'a'j island'a'j son'o'j , ekzempl'e la du'obl'a „- nn ”Kaj „- ll ”est'as mal'facil'a'j por ne'island'an'o'j .
Ali'flank'e , ali'a'j island'a'j son'o'j est'as facil'a'j kaj tut'e normal'a'j por gael'lingv'an'o'j .
Fin'a'j voĉ'a'j konsonant'o'j kiel „d ”Est'as el'parol'at'a'j sen'voĉ'a'j (sam'kiel en la island'a )en la skot'gael'a , kvankam ne en la irland'a .
Ali'a'j son'o'j , mal'oft'a'j en eŭrop'a'j lingv'o'j , okaz'as kaj en la gael'a kaj en la island'a .
Oft'e , intern'a'j konsonant'o'j , kiel „g ”(ĝeneral'e „gh ”en la gael'a ), est'as modif'at'a'j aŭ mal'aper'as en la prononc'o .

Mutaci'o

Kiam mi menci'is al mi'a edz'in'o , ke mi konsider'as mal'facil'a la gramatik'o'n de la island'a , ŝi rimark'ig'is , ke ankaŭ la gramatik'o de la gael'a hav'as komplik'aĵ'o'j'n .
Kelk'a'j el tiu'j komplik'aĵ'o'j est'as simil'a'j al la island'a'j ; ali'a'j tut'e unik'a'j .
Ekzempl'e , ambaŭ lingv'o'j hav'as intern'a'n mutaci'o'n de vokal'o'j , dum la gael'a (sed ne la island'a )hav'as ankaŭ komenc - konsonant'a'n mutaci'o'n .
Nur la gael'a posed'as la vokativ'a'n kaz'o'n kaj la disting'o'n inter depend'a'j kaj sen'depend'a'j verb'o'j .
Ali'flank'e , tamen , la form'o de gael'a'j verb'o'j ne ŝanĝ'iĝ'as laŭ la akompan'ant'a person'o aŭ pronom'o , kaj en tiu senc'o ili est'as simil'a'j al la esperant'a'j .
Pli'e , en la gael'a est'as nur dek unu ne'regul'a'j verb'o'j , krom la du verb'o'j por „est'i ”Kaj mal'grand'a nombr'o da ne'komplet'a'j verb'o'j .
Do , oni pov'us disput'i , kiu el la du lingv'o'j est'as la pli facil'e lern'ebl'a , kvankam ver'ŝajn'e la gael'a gajn'us la konkurs'o'n .
Dum la last'a'j jar'o'j la gael'a iom simpl'iĝ'is , preskaŭ tut'e perd'ant'e , ekzempl'e , la dativ'a'n kaz'o'n kaj kelk'e da silent'a'j liter'o'j .
Se oni kompar'as sam'a'j'n tekst'o'j'n en la island'a kaj la modern'a norveg'a , est'as mir'ind'e , kiom simil'a'j est'as la du idiom'o'j .
La norveg'a aspekt'as tre simpl'ig'it'a kaj pli konciz'a , sed evident'e sam'de'ven'a , dum ĉiu vort'o en la island'a'j fraz'o'j dev'as est'i analiz'it'a , kiel tiam , kiam oni stud'as la klasik'a'n latin'a'n lingv'o'n .

Aviad'il'o

Se mi est'us pli jun'a , mi ŝat'us part'o'pren'i kurs'o'j'n por ekster'land'an'o'j pri la island'a lingv'o , kiu'j okaz'as en divers'a'j universitat'a'j centr'o'j en la land'o , sed mi ne plu est'as tia .
Kaj vojaĝ'i per aviad'il'o hodiaŭ ne est'as agrabl'a spert'o .
Do mi rest'os hejm'e kaj parol'os ni'a'n pra'patr'a'n lingv'o'n .
Aŭ esperant'o'n !
Garvan Makaj ’
korespond'ant'o de monat'o en irland'o
turism'o
mond'milit'o

Du nov'a'j muze'o'j en belgi'o

Antaŭ cent jar'o'j eksplod'is la unu'a mond'milit'o .
Ĉi- okaz'e la belg'a provinc'o okcident'a flandri'o –la sol'a provinc'o , kiu'n la german'o'j okup'is nur part'e –lanĉ'is iniciat'o'j'n por re'memor'i la milit'o'n kaj por kre'i aŭ re'nov'ig'i memor'lok'o'j'n kaj muze'o'j'n .
Du tia'j lok'o'j antaŭ ne'long'e est'is re'mal'ferm'it'a'j kaj merit'as vizit'o'n .
Ili tre mal'sam'as : unu est'as oficial'a kaj luks'a , la ali'a est'as modest'a projekt'o de volont'ul'o'j kaj montr'as la german'a'n flank'o'n .

Kluz'o'j „ganzepoot ”

Oktobr'e 1914 la belg'a , franc'a kaj brit'a arme'o'j re'tir'iĝ'is sud - okcident'e'n kaj re'grup'ig'is si'n mal'antaŭ la river'o Ijzer .
Nieuwpoort est'is la last'a ne'okup'it'a belg'a haven'o kaj oni nepr'e dev'is mal'ebl'ig'i , ke la german'o'j okup'u la nord - franc'a'j'n haven'o'j'n .
Por tio ne est'is uz'at'a'j arm'il'o'j , sed la geografi'o de la region'o .
La mar'bord'a region'o de belgi'o est'as polder'o .
Ĝi bezon'as sistem'o'n de dig'o'j , kanal'o'j , Klu1zoj kaj pump'il'o'j por rest'i sek'a .
En Nieuwpoort kun'iĝ'as ses kanal'o'j , kelk'a'j uz'at'a'j por ŝip'trafik'o kaj kelk'a'j por regul'ig'i la akv'o'nivel'o'n de la polder'o .
Pro si'a form'o la tut'o de kluz'o'j ricev'is la nom'o'n „ganzepoot ”(anser'a pied'o ).
Jam de'long'e milit'ist'o'j sub'akv'ig'as region'o'j'n por halt'ig'i la mal'amik'o'n .
Ankaŭ en Nieuwpoort oni intenc'is ag'i tiel , sed bezon'is iom da temp'o por far'i , laŭ konsil'o'j de lok'ul'o'j , la prepar'labor'o'j'n .
La 21an de oktobr'o 1914 la kluz'ist'o Karel Cogge kaj la ŝip'ist'o Hendrik Geeraert , kiu'j perfekt'e kon'is la funkci'ad'o'n de la kluz'o'j kaj la situ'o'n de la kanal'o'j , en'las'is la mar'akv'o'n en la polder'o'n .
La german'o'j ja rimark'is , ke la akv'o'nivel'o alt'iĝ'is , sed ili komenc'e pens'is , ke tio'n kaŭz'is la pluv'o .
Kiam ili konstat'is , kio real'e okaz'as , est'is tro mal'fru'e por inter'ven'i .
Tiel la front'lini'o fiks'iĝ'is dum kvar jar'o'j .
En 1938 apud la kluz'o'j est'is konstru'it'a monument'o honor'e al la reĝ'o albert'o la 1- a .
Ĝi hav'as form'o'n de cirkl'o kun diametr'o de 30 m .
Dek kolon'o'j sub'ten'as ring'form'a'n trab'o'n en beton'o , sur kiu ebl'as rigard'i la ĉirkaŭ'aĵ'o'n .
Mez'e est'as la statu'o de la reĝ'o .
Monument'o „@qwestfront ”Dum la jar'o 2014 la monument'o est'is modern'ig'it'a kaj pli'grand'ig'it'a .
Pro tiu kaŭz'o ĝi ricev'is la nom'o'n „westfront ”(okcident'a front'o ).
Per la plej modern'a'j aŭd'vid'a'j il'o'j ĝi rakont'as la histori'o'n de la inund'ig'o .
En la kel'a etaĝ'o est'as montr'at'a (per projekci'il'o'j )la panoram'o de la front'region'o , kiu'n pentr'is Alfred Bastien post la milit'o .
La dimensi'o'j de la original'a panoram'o est'as 115 obl'e 14 m kaj ĝi bezon'us grand'eg'a'n konstru'aĵ'o'n por montr'iĝ'i .
Krom'e rest'as spac'o por ekspozici'o'j kaj konferenc'o'j .
Lok'a'j , provinc'a'j kaj flandr'a'j grav'ul'o'j oficial'e inaŭgur'is ĝi'n la 19an de oktobr'o 2014 .
La 28an ĝi'n vizit'is la belg'a reĝ'o filip'o , en - kaj ekster - land'a'j eminent'ul'o'j , inter'ali'e la german'a kancelier'in'o angel'a Merkel .
„westfront ”Bon'e ating'ebl'as aŭt'e .
Ĝi trov'iĝ'as apud la mar'bord'a tram'lini'o , per kiu ating'ebl'as la fervoj'a staci'dom'o de Oostende .
Kanon'eg'o „long'a Max ”Post milit'o oni mult'e parol'ad'as kaj skrib'ad'as pri la venk'int'o'j , mal'pli pri la venk'it'o'j .
Sam'tiel pri la unu'a mond'milit'o .
Ja est'as la german'a'j tomb'ej'o'j , sed mal'facil'e trov'ebl'as muze'o , kiu prezent'as la german'a'n vid'punkt'o'n .
Escept'o est'as mal'grand'a muze'o en Koekelare , kiu ek'est'is ĉe la rest'aĵ'o'j de german'a kanon'eg'o el la unu'a mond'milit'o .
La muze'o'n funkci'ig'as skip'o de volont'ul'o'j , help'at'a de divers'font'a'j subvenci'o'j .
Oni mal'ferm'is ĝi'n pas'int'somer'e .
La kanon'eg'o , oficial'e nom'it'a „38- cm- sk- l/45 ”, est'as produkt'o de la firma'o Krupp .
Origin'e oni intenc'is munt'i ĝi'n sur ŝip'o , sed post'e ĝi ankaŭ est'is uz'at'a sur trajn'o kaj sur fiks'a fundament'o .
Ĝi ricev'is la krom'nom'o'n „long'a Max ”Kaj de'ven'as de vic - admiral'o Maximilian Rogge , kiu respond'ec'is pri la adapt'o de la origin'e sur'ŝip'a kanon'o al sur'ter'a uz'o .
Ne konsider'u ĝi'n „dik'a bert'a ”, ali'a produkt'o de Krupp .
„long'a Max ”Est'is instal'it'a en Koekelare post la detru'o de simil'a kanon'o en 1915 , kaj cel'is la nord - franc'a'n haven'urb'o'n Dunkerque , je distanc'o de 44 kil'o'metr'o'j .
La unu'a'j obus'o'j al Dunkerque est'is paf'it'a'j la 27an de juni'o 1917 .
Fin'e de la milit'o la kanon'eg'o el'uz'iĝ'is kaj iĝ'is mal'preciz'a .
Post la milit'o ĝi rest'is sur'lok'e kaj iĝ'is turism'a al'log'aĵ'o , ankaŭ por ekster'land'an'o'j .
En 1941 , en la du'a mond'milit'o , la german'o'j dis'pec'ig'is ĝi'n kaj transport'is la rest'aĵ'o'j'n al germani'o por re'uz'i la metal'o'n .
Rest'is nur la fundament'o'j .

La viv'o de german'a'j soldat'o'j

En 1978 est'is met'it'a memor'ŝton'o , en 2000 labor'grup'o mal'ferm'is pac'muze'o'n , kaj en 2014 ek'funkci'is tut'e nov'a muze'o .
Ĝi montr'as la viv'o'n de la soldat'o'j ĉe la ali'a flank'o de la front'o .
Ko'e'ke'lar'e est'as taŭg'a lok'o por tio , ĉar ĝi est'is grav'a lok'o por la proviz'ad'o de la german'a'j soldat'o'j .
La muze'o depend'as de volont'ul'o'j .
Pro tio la vizit'hor'o'j est'as lim'ig'it'a'j .
Vizit'ont'o kontrol'u la ret'paĝ'o'n .
La muze'o situ'as je ĉirkaŭ 20 km orient'e de Nieuwpoort kaj ating'ebl'as nur aŭt'e .
En la centr'o de Koekelare est'as muze'o part'e dediĉ'it'a al la german'a grafik'ist'in'o Käthe Kollwitz (1867- 1945 ), kies fil'o Peter mort'is komenc'e de la unu'a milit'o apud Diksmuide .
Ŝi'a skulpt'aĵ'o memor'e al li nun trov'iĝ'as en la german'a milit'ist'a tomb'ej'o de Vladslo .
La iniciat'int'o de la muze'o est'is la lok'a instru'ist'o Raf Seys (1928- 2012 ).
Et'a libr'o de li pri la skulpt'aĵ'o est'as traduk'it'a en esperant'o'n .
1 ret'ej'o'j : www .
Westfrontnieuwpoort .
Be (nederland'a , franc'a , german'a , angl'a ), www .
Langemaxmuseum .
Be (nederland'a , franc'a , german'a , angl'a ), www .
Ko'e'ke'lar'e .
Be/product .
Aspx ?
Id=32 inform'o'j pri la Käthe Kollwitz- muze'o (nur en nederland'a , el'ŝut'ebl'as kvar'lingv'a fald'foli'o )kaj www .
Wo1 .
Be (nederland'a kaj angl'a )roland Rotsaert
korespond'ant'o de monat'o en belgi'o
la aflikt'it'a'j ge'patr'o'j .
Käthe Kollwitz en flandri'o .
Raf Seys .
Traduk'is Raymond Wylleman .

japani'o

Fuk'u'ŝim'a kvar jar'o'j'n post la grand'a ter'trem'o

La verk'int'in'o , japan'a medicin'ist'in'o , part'o'pren'is en kun'ven'o okaz'int'a la 7an de novembr'o 2014 ĉe la japan'a esperant'o - institut'o kaj ricev'is de Yamakawa Syuiti , la iniciat'int'o kaj gvid'ant'o de la okaz'aĵ'o , la permes'o'n trans'don'i al la leg'ant'ar'o de m Onato la ĉef'a'j'n kolekt'it'a'j'n inform'o'j'n pri la nun'temp'a viv'o en fuk'u'ŝim'a .
Ŝi al'don'as mult'e da don'it'aĵ'o'j kaj fot'o'j pri si'a'j propr'a'j dom'o kaj kvartal'o kaj prezent'as detal'a'n interes'a'n raport'o'n ĝust'e kvar jar'o'j'n post la grand'a ter'trem'o , kiu frap'is ŝi'a'n land'o'n .
La urb'o fuk'u'ŝim'a situ'as en la nord'a part'o de la guberni'o fuk'u'ŝim'a kaj ĉirkaŭ 280 kil'o'metr'o'j'n nord'e de la japan'a ĉef'urb'o toki'o .
La atom'central'o f- 1 trov'iĝ'as ĉirkaŭ 65 kil'o'metr'o'j'n sud'orient'e de la urb'o .
La ter'trem'eg'o okaz'int'a la 11an de mart'o 2011 damaĝ'is plej grand'a'n part'o'n de la guberni'o , precip'e ĝi'a'n orient'a'n part'o'n .
La katastrof'a akcident'o , kaŭz'it'a de la cunam'o , ĉe la atom'central'o fuk'u'ŝim'a - Dai- Iĉi (f- 1 ), ne'mezur'ebl'e influ'is (kaj ver'ŝajn'e daŭr'e long'e influ'os )la viv'o'n de la loĝ'ant'o'j en la tut'a guberni'o .
Monat'o : kie'n difuz'iĝ'is la radioaktiv'a'j substanc'o'j post la akcident'o ĉe f- 1 ?
Radioaktiv'a'j substanc'o'j liber'iĝ'is en la aer'o'n pro la hidrogen'a'j eksplod'o'j , kiu'j sekv'is la ter'trem'o'n kaj la cunam'o'n .
La tiam'a vent'o port'is ili'n nord - okcident'e'n .
Tuj post la akcident'o ĉef'e la radioaktiv'a'j substanc'o'j jod'o 131 , cezi'o 134 kaj cezi'o 137 precipit'iĝ'is ; plej'part'o de la radioaktiv'a jod'o baldaŭ mal'aper'is , ĉar ĝi'a du'on'iĝ - temp'o est'as nur ok tag'o'j , sed radioaktiv'a'j cezi'o'j , kiu'j adher'as al la ter'o , mal'aper'as pli mal'rapid'e : la du'on'iĝ - temp'o de cezi'o 134 est'as du jar'o'j kaj tiu de cezi'o 137 est'as tri'dek jar'o'j , kvankam est'as rimark'ind'e , ke en la hom'a korp'o ambaŭ cezi'o'j du'on'iĝ'as post nur 100 tag'o'j , ĉar ili el'ir'as en urin'o iom post iom .
Tuj post la katastrof'o detekt'iĝ'is grand'a doz'o da radi'ad'o en kelk'a'j kvartal'o'j de mi'a urb'o .
Sed ŝajn'is , ke la doz'o mal'pli'iĝ'as jar'o'n post jar'o , ver'ŝajn'e pro tio , ke radioaktiv'a'j cezi'o'j spontan'e mal'aper'as : pluv'o kaj vent'o iom post iom for'port'is ili'n , kaj al'don'e oni sen'aktiv'ig'is la loĝ - teren'o'j'n .
En maj'o 2011 detekt'iĝ'is valor'o de 3 , 44 μsv/h (mikro'sivert'o'j ĉiu'hor'e )sur la gazon'o de mi'a ĝarden'o , kaj en la post'a monat'o mi'a edz'o nov'ig'is la gazon'o'n .
En mart'o 2014 , la doz'o ĉe la gazon'o est'is mal'alt'iĝ'int'a ĝis 0 , 259 μsv/h .
Sed eĉ en mi'a ne'vast'a loĝ - teren'o detekt'iĝ'as doz'o iu'lok'e pli alt'a kaj ali'lok'e mal'pli alt'a : ekzempl'e sur la manĝ'o'tabl'o 0 , 118 μsv/h , sed ĉe la kovr'il'o de la kloak'o por pluv'akv'o 1 , 280 μsv/h (!
).

Monat'o : kiom danĝer'a'j est'as la radi'o'j ?

Ni ĉiu'j ricev'as radi'o'j'n ĉiu'tag'e , kie ajn ni est'as sur la ter'glob'o , mond'averaĝ'e 1 , 26 msv/jaro (mili'sivert'o'j ĉiu'jar'e )el la aer'o , 0 , 29- 0 , 48 msv/jaro el manĝ'aĵ'o , 0 , 36 msv/jaro el la kosm'o ktp , sum'e proksim'um'e 2 , 4 msv/jaro .
Krom'e ni est'as el'met'at'a'j al ili okaz'e de radiografi'a ekzamen'o aŭ komput'il'a tomografi'o .
Laŭ statistik'o , ĉirkaŭ 30 el'cent'o'j el la japan'o'j , kiu'j mort'is en la daŭr'o de unu jar'o , perd'is si'a'n viv'o'n pro kancer'o .
Est'as kalkul'it'e , ke , se oni ricev'us 100 msv/jaro da radi'o'j , la nombr'o de la mort'int'o'j pro kancer'o pli'alt'iĝ'us je 0 , 5 %.
Sed est'as kon'at'e , ke , se la mort'int'o'j ricev'is mal'pli ol 50 msv/jaro da radi'o'j dum ili viv'is , ne ebl'as determin'i la kial'o'n de ili'a mort'o , ĉu pro radi'o'j aŭ pro ali'a kaŭz'o .
La mal'bon'a influ'o de la radi'o'j al la hom'a korp'o est'as ankoraŭ ne tut'e klar'ig'it'a : ĉiu'okaz'e est'as konsil'ind'e , ke ni ricev'u kiel ebl'e plej mal'mult'e da radi'o'j .

Monat'o : kiel oni sen'aktiv'ig'as la loĝ - lok'o'j'n en vi'a urb'o ?

La urb'a reg'ist'ar'o sen'aktiv'ig'is la loĝ'lok'o'j'n , cel'ant'e , ke radi'o'j est'u mal'pli ol 1 msv/jaro , nom'e 0 , 23 μsv/h , laŭ la decid'o de la japan'a reg'ist'ar'o .
Sed en aŭgust'o 2014 la reg'ist'ar'o nul'ig'is tiu'n cifer'o'n kaj decid'is , ke oni laŭ'ebl'e mal'pli'mult'ig'u la radi'ad'o'n , konsider'ant'e la radi'ad'a'n doz'o'n , kiu'n la loĝ'ant'o'j ricev'is /ricev'as efektiv'e .
Fakt'e , rezult'e de esplor'o klar'iĝ'is , ke oni ne ricev'as tiom grand'a'n doz'o'n , eĉ se oni loĝ'as en lok'o , kie detekt'iĝ'as pli ol 0 , 23 μsv/h .
Krom'e , eĉ post la sen'aktiv'ig'ad'o la radi'ad'a doz'o ne mal'pli'iĝ'is ĝis 0 , 23 μsv/h en plur'a'j kvartal'o'j .
La urb'a reg'ist'ar'o sen'aktiv'ig'is unu'e park'o'j'n , lern'ej'o'j'n , infan - ĝarden'o'j'n kaj la lok'o'j'n , kie'n mult'a'j hom'o'j ven'as ; post'e oni pri'trakt'is loĝ - teren'o'j'n laŭ la ord'o de grand'ec'o de la doz'o .
La metod'o de sen'aktiv'ig'o est'as unu'e for'pren'i polu'it'a'j'n ter'surfac'o'n , foli'o'j'n ktp kaj ankaŭ pur'ig'i dom'o'j'n , du'e ŝirm'i hom'o'j'n kontraŭ radi'o'j el for'pren'it'aĵ'o kaj tri'e konserv'i ĉi - last'a'n mal'proksim'e de loĝ'ant'o'j .
Mi montr'os al vi , kiel oni far'is ĉio'n ĉi en la park'o apud mi'a loĝ'ej'o kaj ali'a'j lok'o'j .
En decembr'o 2013 unu'e oni for'pren'is la surfac'o'n de la ter'o , el'tir'ant'e arbust'o'j'n kaj fortran'ĉant'e branĉ'o'j'n de la arb'o'j .
Du'e oni met'is la for'pren'it'aĵ'o'j'n en grand'a'j'n plast'a'j'n sak'o'j'n , kiu'j si'a'vic'e est'is en'ter'ig'it'a'j en grand'a'n tru'o'n ĉirkaŭ kvin metr'o'j'n profund'a'n , kaj kovr'is la tru'o'n per pur'a ter'o .
Post la labor'o la trunk'o'j de la arb'o'j blank'iĝ'is , ĉar oni pur'ig'is ili'n per prem'akv'o .
Antaŭ la sen'aktiv'ig'ad'o la radi'ad'a doz'o est'is 0 , 79 μsv/h en la park'o kaj en la en'ir'ej'o est'is ŝild'o , sur kiu est'is skrib'it'e , ke oni ne lud'u tie pli ol unu hor'o'n kaj ke post la lud'ad'o oni nepr'e pur'ig'u si'a'j'n man'o'j'n kaj buŝ'o'n .
Post la sen'aktiv'ig'ad'o la ŝild'o est'is for'ig'it'a , kaj la doz'o mal'pli'iĝ'is pli kaj pli .
Se mank'as spac'o por en'ter'ig'i la sak'o'j'n , oni met'as ili'n apud dom'o .
La sak'o'j met'it'a'j aŭ en la ter'o'n aŭ ĉe dom'o est'os transport'it'a'j al la provizor'a'j konserv'ej'o'j , kiam la ej'o'j est'os pret'a'j en ĉiu kvartal'o , post'e de tie al unu'nur'a provizor'a konserv'ej'o kaj fin'e al definitiv'a konserv'ej'o .
Sed neniu sci'as , kiam tio efektiv'iĝ'os .
Tio est'as unu el la grand'a'j problem'o'j koncern'e la sen'aktiv'ig'ad'o'n .

Monat'o : kia est'as la sekur'ec'o de manĝ'aĵ'o'j en fuk'u'ŝim'a ?

Oni vend'as manĝ'aĵ'o'j'n bon'e kontrol'it'a'j'n , kaj precip'e oni ekzamen'as ĉiu'n riz'a'n sak'o'n en mi'a guberni'o .
Se tem'as pri legom'o'j , kiu'j'n oni kresk'ig'is aŭ rikolt'is sur mont'o por si mem kaj ne por vend'i , la urb'a reg'ist'ar'o sen'pag'e mezur'as la doz'o'n .
Mi'a edz'o jam kelk'foj'e pet'is la ekzamen'o'n pri iu'j legom'o'j , kaj la rezult'o'j est'is absolut'e bon'a'j ĝis nun .
Mi ĉiu'tag'e manĝ'as legom'o'j'n rikolt'it'a'j'n en mi'a ĝarden'o .
Tial en oktobr'o 2014 mi ekzamen'iĝ'is pri la doz'o en mi'a korp'o .
Ne detekt'iĝ'is radi'o'j .
Por mezur'i radi'ad'a'n doz'o'n ĉirkaŭ si oni pov'as ankaŭ uz'i port'ebl'a'n detekt'il'o'n , sed mi ne mend'is io'n tia'n .
Not'ind'e est'as , ke pli ol 3000 real'temp'a'j detekt'il'o'j est'as star'ig'it'a'j en lern'ej'o'j , infan - vart'ej'o'j , park'o'j kaj ali'a'j lok'o'j en la guberni'o fuk'u'ŝim'a , kaj ke monitor'o'j por kontrol'i la radi'ad'a'n doz'o'n en la aer'o est'as instal'it'a'j en pli ol 600 publik'a'j lok'o'j de la guberni'o .

Monat'o : kio'n fin'e pri la alarm'em'o rilat'e al la viv'o en fuk'u'ŝim'a ?

Nu , la japan'o'j loĝ'ant'a'j ekster mi'a guberni'o oft'e dir'as : „fuk'u'ŝim'a est'as polu'it'a de radioaktiv'a'j substanc'o'j .
”Aŭd'int'e tio'n , mi sen'voĉ'e demand'as : „pri kiu fuk'u'ŝim'a tem'as ?
”Kaj murmur'as , ke , se la atom'central'o hav'us ali'a'n nom'o'n , oni ne em'us asert'i la sam'o'n .
Fakt'e ja ekzist'as tri fuk'u'ŝim'a - j : la guberni'o , la urb'o kaj la atom'central'o'j fuk'u'ŝim'a - Dai- Iĉi (f- 1 )kaj fuk'u'ŝim'a - Dai- ni (f- 2 ).
Mi vol'us , ke oni disting'u ili'n kaj sci'u , ke la guberni'o est'as tre vast'a kaj ke almenaŭ en Aizu , la okcident'a region'o de la guberni'o , la influ'o de la radioaktiv'a'j cezi'o'j est'as tre'eg'e mal'grand'a .
En maj'o 2014 , ceter'e , la manga'o Oiŝimbo el'vok'is polemik'o'n pri la influ'o de radi'o'j al la hom'a korp'o post la akcident'o de f- 1 .
Kiel mi dir'is , oni ne pov'as tut'e ne'i la influ'o'n de eĉ mal'grand'a doz'o , sed oni ja pov'as preskaŭ ignor'i tiu'n de mal'pli ol 100 msv/jaro , ĉar oni pov'as dir'i , ke tiu risk'o est'as tiom rimark'ind'a kiom ajn'a ali'spec'a danĝer'o .
Ni neniam forges'as aŭ forges'os , ke pov'as iam okaz'i ĉe f- 1 re'foj'e grav'a akcident'o pro vent'eg'o , pluv'eg'o , ter'trem'o , cunam'o kaj ali'a'j tia'j event'o'j .
Sed nun mi viv'as pli- mal'pli trankvil'e en la urb'o fuk'u'ŝim'a .
Mi opini'as , ke oni dev'as taks'i sur'baz'e de scienc'a esplor'ad'o la risk'o'n kaj la danĝer'ec'o'n de radioaktiv'a'j substanc'o'j el f- 1 .
Mi dezir'us , ke oni ne tro tim'u radi'o'j'n krom en la lok'o'j , kie est'as klar'e preskrib'it'e , ke oni rest'u tie nur mal'long'e , aŭ ke oni port'u protekt'a'n vest'o'n .
Yazaki Yoko
scienc'o
eksperiment'o

Ul'o dorm'ant'a salajr'o'n ja kapt'as

Kelk'a'j hom'o'j pri'rev'as simpl'a'n labor'o'n kun bon'a salajr'o kaj kiel ebl'e plej mal'mult'a'j respond'ec'o'j .
Posten'o'n ŝajn'is propon'i last'a'temp'e la uson'a naci'a aeronaŭt'ik'o kaj spac'o - administr'ad'o (nas'a )kadr'e de eksperiment'o .
Oni ricev'is 3500 eŭr'o'j'n monat'e por „simpl'e ”Rest'i en lit'o dum 70 tag'o'j .
Kaj interes'iĝ'is pri tio mult'a'j hom'o'j en ĉi tiu strang'a labor'bezon'a mond'o !

Proverb'o

Asert'as proverb'o , ke „lup'o dorm'ant'a ŝaf'o'n ne kapt'as ”.
La ne'o en la fraz'o ebl'e tamen jam est'as for'ig'ebl'a , ĉar lup'o (ĉi - okaz'e ul'o )ja pov'as ating'i si'a'n cel'o'n labor'i kaj riĉ'iĝ'i nenio'n far'ant'e : la unu'nur'a far'end'a afer'o est'as long'e dorm'i aŭ , kiam tio ne ebl'as , kuŝ'i en la sam'a lok'o .
En uson'o okaz'is en la last'a'j monat'o'j ĝust'e tio : oni dung'is hom'o'j'n , por ke ili pas'ig'u tut'a'j'n tag'o'j'n en lit'o .
Kiu konsider'as al'log'a la ide'o'n pri tiu (ĉu ne tro'e ?
)sid'a labor'o , tiu nepr'e kontakt'u nas'a - n aŭ serĉ'u en'ret'e la ĉi - rilat'a'n oficial'a'n konkurs - anonc'o'n .
Ebl'e rest'is liber'a'j posten'o'j , aŭ oni antaŭ'mend'u kelk'a'j'n por la ven'ont'a test'ad'o .
Oni tut'e ne pens'u , tamen , ke tem'as pri facil'a labor'o .
Eĉ plej konvink'it'a mal'labor'em'ul'o mal'facil'e akcept'us rest'i sam'lok'e kuŝ'ant'a dum pli ol du monat'o'j .
Ĉu pen'valor'as ĉio'n ĉi far'i por hav'ig'i al si ja bon'a'n , sed ne escept'a'n , salajr'o'n de 3 500 eŭr'o'j monat'e ?

Ekzerc'o'j

La eksperiment'o okaz'is en la esplor'centr'o far'u , ĉe la universitat'o de teksas'o , en gal'vest'o'n .
La cel'o est'is observ'i , kia est'as la re'ag'o de hom'a korp'o ĉe long'daŭr'a'j kosm'a'j misi'o'j .
Est'i stern'it'a dum long'a temp'o , kun la kap'o iom'et'e sub'e kaj la pied'o'j iom supr'e kre'as –laŭ la fak'ul'o'j –pozici'o'n simil'a'n al tiu , kiu karakteriz'as astronaŭt'o'j'n en la kosm'a spac'o , kiam gravit'o mank'as .
Oni do vol'is imit'i la sam'a'j'n kondiĉ'o'j'n sur la ter'o .
La volont'ul'o'j est'is pri'esplor'at'a'j kaj antaŭ , kaj dum , kaj post la plen'um'o de si'a kun - (kaj kuŝ - )labor'o .
Tiel oni rimark'is la ŝanĝ'o'j'n , kiu'j'n eg'e long'a neni'farad'o kaŭz'os al hom'o'j el kor - vaskul'a vid'punkt'o , sed ankaŭ koncern'e la muskol'o'j'n kaj skelet'o'n .
La rezult'o'j , jam ven'ant'a'j , help'os kompren'i la kondiĉ'o'j'n , kiu'j'n pov'us spert'i astronaŭt'o'j en la kosm'a spac'o dum long'a inter'planed'a vojaĝ'ad'o , kaj trov'i rimed'o'j'n , kiu'j'n oni pov'us util'ig'i por mild'ig'i la problem'o'j'n .
Ekzempl'e oni prov'as kompren'i , kiu'j est'as la plej taŭg'a'j ekzerc'o'j far'ebl'a'j en lit'o por ten'i en san'a stat'o la propr'a'n muskol'a'n mas'o'n .
Robert'o pigr'o
redaktor'o de la rubrik'o „scienc'o ”Kaj oft'a kun'verk'ant'o
spirit'a viv'o
japani'o

Sekret'a'j krist'an'o'j , ĉu ver'a'j krist'an'o'j ?

La jar'o 2015 est'as special'e memor'ig'a jar'o por japan'a'j katolik'o'j 1 .
Ĝi est'as la 400- jar'a jubile'o de la vizit'o de samuraj'a deleg'it'o al vatikan'o 2 kaj la 150- jar'a dat're'ven'o de la mal'kovr'o de la sekret'a'j krist'an'o'j .
En 1615 Hasekura Cunenaga , vasal'o de dat'e mas'am'un'e , potenc'a daimi'o en la nord - orient'a japani'o , mar'vetur'is tra meksik'o al hispani'o kaj vatikan'o , kie li'n aŭdienc'e ricev'is la pap'o paŭl'o la 5a .
Li el'spez'is 7 jar'o'j'n por ir'o - re'ir'o , sed kiam li re'ven'is hejm'land'e'n en 1620 , japani'o , sub la reĝim'o de Tokugawa jam al'pren'is sin'ferm'a'n politik'o'n kaj la krist'an'ism'o est'is mal'permes'it'a .
Diplomati'a'j rilat'o'j est'is lim'ig'it'a'j al ĉini'o kaj nederland'o .
La kontakt'o kun ili okaz'is nur en Deĵima , mal'grand'a insul'o en nagasak'i .
Hasekura mort'is en profund'a mal'esper'o en 1622 .

Sang'a persekut'o

Dum la du'a du'on'o de la 17a jar'cent'o sang'a persekut'o kaj amas'a martir'ig'o preskaŭ eksterm'is la krist'an'ism'o'n , kiu'n Francisco Xavier (1506- 1552 )en'konduk'is en 1549 kaj rapid'e dis'vast'ig'is tut'land'e .
Dum la post'a'j 250 jar'o'j ĉiu'j japan'o'j est'is oficial'e budh'ist'o'j kaj dev'ig'e aparten'is al iu'j budh'ist'a'j templ'o'j .
Sed en la 1850aj jar'o'j , sub prem'o de la okcident'a'j grand'a'j regn'o'j , japani'o for'ĵet'is si'a'n izol'a'n politik'o'n kaj star'ig'is rilat'o'j'n kun uson'o , briti'o , franci'o , rusi'o kaj ali'a'j land'o'j .
Ven'is ali'land'a'j ofic'ist'o'j kaj komerc'ist'o'j kaj tiu'j loĝ'is en tiam'a'j destin'it'a'j lok'o'j , kiel nagasak'i , Kobe kaj Yokohama .

Sam'a kred'o

En 1864 franci'o fond'is preĝ'ej'o'n en nagasak'i por la franc'o'j , kiu'j tie loĝ'is .
Sci'vol'a'j japan'o'j ven'is por rigard'i la nov'a'n kaj kurioz'a'n konstru'aĵ'o'n .
Inter tiu'j , kiu'j ven'is en la 17a de mart'o 1865 , est'is dek'kelk'a'j person'o'j , kiu'j konfes'is al ĝi'a pastr'o , Bernard- Thadée Petitjean : „ni hav'as sam'a'n kred'o'n kiel vi ”.
La nov'aĵ'o de tiu mal'kovr'o de krist'an'o'j en japani'o tuj dis'vast'iĝ'is kaj mir'ig'is la mond'o'n .
Baldaŭ la krist'an'o'j ĝis tiam kaŝ'it'a'j en la najbar'a'j vilaĝ'o'j kaj insul'et'o'j si'n prezent'is .
Sed , ĉar la japan'a reg'ist'ar'o ankoraŭ ten'ad'is la politik'o'n mal'permes'i krist'an'ism'o'n , oni arest'is , sever'e tortur'is kaj deport'is ili'n en ali'a'j'n region'o'j'n .
Tiu'j persekut'o'j el'vok'is fort'a'n kritik'o'n de ekster'land'a'j reprezent'ant'o'j , kaj fin'fin'e la reg'ist'ar'o nul'ig'is la mal'permes'o'n en 1873 .

Kamufl'ad'o

Kia'manier'e tiu'j krist'an'o'j kaŝ'it'e ten'is si'a'n kred'o'n ĉirkaŭ 250 jar'o'j'n ?
La manier'o'j vari'is laŭ'lok'e , sed , ekzempl'e , ili kamufl'is figur'o'j'n de sankt'a mari'a kiel tiu'n de bodisatv'o , kaŝ'is sankt'a'j'n bild'o'j'n kaj krucifiks'o'j'n en ŝrank'o'j'n .
Beb'o'j'n bapt'is ili'a'j patr'o'j aŭ onkl'o'j , ĉar post 1644 tut'e ne ekzist'is plu pastr'o'j .
Ili recit'is Oraŝon (latin'e , Oratio t .
E .
Preĝ'o ), tamen ties tekst'o kaj signif'o baldaŭ nebul'iĝ'is .
Est'is ne'evit'ebl'e , ke dum 250 jar'o'j sub la surfac'a budh'ism'o kaj indiĝen'a'j kult'o'j ili'a krist'an'ism'o ŝanĝ'iĝ'is kaj kun'fand'iĝ'is en sinkretism'a'n religi'o'n .

Sekret'a'j krist'an'o'j

Post la sin'prezent'ad'o , kompren'ebl'e , la pli'mult'o de la kred'ant'o'j re'ven'is al la katolik'ism'o .
Sed ne'ignor'ebl'a nombr'o de sekret'a'j kred'ant'o'j ne al'iĝ'is al ĝi .
Ili daŭr'e ten'is si'a'n tradici'a'n kred'o'n .
Por ili ŝajn'e est'is pli grav'e sekv'i la hered'it'a'n di'serv'o'n ol akcept'i „nov'e aper'ant'a'n ”Eklezi'o'n .
Hodiaŭ ankoraŭ kelk'a'j cent'o'j de tiu'j sekret'a'j krist'an'o'j rest'as sur la insul'et'o'j okcident'e de nagasak'i .
Ĉu ili est'as ver'a'j krist'an'o'j ?
La problem'o est'as , ĉu la kern'o de krist'an'ism'a kred'o est'as konserv'at'a ?
Inter la fak'ul'o'j , la respond'o'j vari'as .
Ĉiu'okaz'e en januar'o 2014 la pap'o francisk'o dir'is , ke la krist'an'o'j front'ant'a'j al mal'facil'aĵ'o'j kaj diskriminaci'o'j , precip'e en mez - orient'o , pov'as tir'i valor'a'n lecion'o'n el la japan'a'j krist'an'o'j , kiu'j tra'viv'is per sekret'a'j bapt'o , preĝ'o kaj sin'kaŝ'ad'o dum 250 jar'o'j da kruel'a persekut'ad'o .
Isikawa Takasi
korespond'ant'o de monat'o en japani'o
1 .
La nombr'o de katolik'o'j est'as 444 441 (en 2012 , 0 , 35 %de la tut'a loĝ'ant'ar'o ).
2 .
Li ne est'is la unu'a japan'o , kiu vizit'is vatikan'o'n .
En 1582 kvar knab'o'j el Kyusyu (sud - orient'a insul'o )ricev'is aŭdienc'o'n de la pap'o'j gregori'o la 13a kaj sikst'o la 5a .

Islam'a ekonomi'o : ĉu model'o por hodiaŭ ?

Se Muhamado , la islam'a profet'o , est'us viv'ant'a en ni'a epok'o , ĉu ne ebl'us , ekzempl'e , ke li'a koncept'o pri ekonomi'o mal'help'us la nun'temp'a'n glob'a'n kriz'o'n , kiu mal'riĉ'ig'as kaj en'danĝer'ig'as la mond'o'n ?
Kon'at'a'j est'as de li plur'a'j regul'o'j , kiu'j'n oni pov'us leg'i kiel simbol'a'j'n konsil'o'j'n pri la tem'o : evit'u luks'a'n viv'o'n –tio for'ig'us la ben'ad'o'n de abund'o (hadiso ).

Mal'permes'o'j

Meti'a produkt'ad'o aŭ ali'a labor'o aŭ serv'ad'o hav'as en si mem valor'o'n .
Oni rajt'as komerc'i , sed lud'i per mon'o est'as en si mem danĝer'e , ĉar , tiel ag'ant'e , oni efektiv'e ricev'as io'n gajn - intenc'e kontraŭ neniu valor'aĵ'o .
Tio'n Muhamado do rekt'e mal'permes'is .
Oor li la ver'a cel'o de komerc'o ne est'is gajn'o , sed inter'ŝanĝ'o de var'o'j kaj serv'o'j .
Mal'e funkci'as la nun'a'j bors'o'j , de kiu'j de'ven'as financ'a'j kriz'o'j , ĉar precip'e gajn'o'n ili cel'as .
En li'a epok'o en mekk'o oni prunt'e'don'is mon'o'n kontraŭ ver'e rab'em'a interez'o , sam'e kiel nun'temp'e la interez'o de la inter'naci'a mon'a fondus'o (imf )por mult'a'j mal'riĉ'a'j land'o'j rab'em'e efik'as .
Oni dev'as pag'i rent'um'o'n super rent'um'o .
Muhamado tio'n mal'permes'is .
Por li la ver'a cel'o de komerc'o ne est'is gajn'o , sed inter'ŝanĝ'o de var'o'j kaj serv'o'j .
Mal'e funkci'as la nun'a'j bors'o'j , de kiu'j de'ven'as financ'a'j kriz'o'j , ĉar precip'e gajn'o'n ili cel'as .
Laŭ esprim'o'j de si'a epok'o , la profet'o foj'foj'e mal'permes'is „for'vend'i nutr'aĵ'karavan'o'n antaŭ ol ĝi jam al'ven'is en la bazar'o'n ”, kie kutim'e atend'is tiu'j , kiu'j bezon'is ties var'o'j'n .
Sam'e li mal'permes'is ankaŭ ek'vend'i var'o'n , tuj post kiam oni aĉet'is ĝi'n .
Tio nur pov'us alt'ig'i la fin'a'n prez'o'n por tiu'j , kiu'j bezon'is la var'o'n .
La profet'o mal'permes'is la monopol'ig'ad'o'n kaj la kaŝ - amas'ig'ad'o'n de var'o'j .
Laŭ li en la juĝ'o'tag'o oni brul'ig'os tia'j'n krim'ul'o'j'n per ili'a'j akir'it'a'j riĉ'aĵ'o'j (hadiso ).

Natur'o

La baz'a'j font'o'j de energi'o kaj nutr'aĵ'o'j est'u , laŭ li , ŝtat'e reg'at'a'j : arb'ar'o'j kaj verd'o - kamp'o'j (ni dir'u : la natur'o ĝeneral'e )est'u protekt'at'a'j , ĉar tiu'j aparten'as ne al hom'o'j , sed al alah'o (di'o ).
En la nun'a epok'o oni pov'as tiel kompren'i , ke natur'a'j riĉ'aĵ'o'j , kiel arb'ar'o'j , akv'o'font'o'j , naft'o k .
S .
, est'u sub ŝtat'a reg'ad'o .
Ebl'e oni pli'vast'ig'u la noci'o'n ankaŭ al la poŝt'o - kaj elektr'o - serv'o ktp .

Ordon'o

Tre baz'a ordon'o de Muhamado est'is , ke en ĉio oni konsider'u si'n depend'a de alah'o , kun respond'ec'o ankaŭ pri kun'hom'o'j mal'pli feliĉ'a'j : sen'hav'ul'o'j , orf'o'j kaj vidv'in'o'j .
Por tio'n ating'i oni oft'e dev'as lukt'i kontraŭ si mem .
„ĝihad'o ”Est'as la esprim'o de tia lukt'o : „la pli grand'a ĝihad'o est'as lukt'ad'o por bon'fart'o de vi'a'j famili'an'o'j ”(hadiso ).
Ĉu tio simbol'e ne est'as la esenc'o de san'a hom'ar'a ekonomi'o ?
Hussain al - Amily
jen la last'a artikol'o de Hussain al - Amily , mult'jar'a kun'labor'ant'o de monat'o pri arab'a'j tem'o'j , antaŭ li'a for'pas'o .
La el'don'ej'o kondolenc'as ge'amik'o'j'n kaj famili'an'o'j'n .

libr'o'j

Mal'oft'a aktual'aĵ'o

Jen libr'o pri rusi'o , verk'it'a de profesi'a (kaj premi'it'a )ĵurnal'ist'o , kiu iam raport'ad'is el moskv'o por finn'a gazet'o .
Krom en esperant'o , hom'o'j de Putin aper'is ankaŭ en la finn'a kaj la sved'a .
La aŭtor'o , Kalle Kniivilä , fam'as en esperant'uj'o kiel redakt'int'o de Tejo tut'mond'e kaj unu el la fond'int'o'j kaj redakt'ant'o'j de liber'a foli'o .
Li est'is ankaŭ estr'ar'an'o de Uea pri inform'ad'o , kaj li uz'is si'a'j'n esperant'a'j'n kontakt'o'j'n en la kre'ad'o de ĉi tiu libr'o , ĉar rus'a'j esperant'ist'o'j help'is li'n dum li'a'j vojaĝ'o'j en rusi'o trov'i taŭg'a'j'n hom'o'j'n por intervju'i : perfekt'a ekzempl'o de real'a aplik'ad'o de esperant'o , ĉar la produkt'o el tiu inter'naci'a kun'labor'o util'as kaj por esperant'ist'o'j kaj por ne'esperant'ist'o'j .
La libr'o hav'as la traf'a'n sub'titol'o'n „la silent'a pli'mult'o de rusi'o ”, ĉar ĝi tem'as pri ordinar'a'j rus'o'j , kiu'j ne manifestaci'as sur'strat'e , ne est'as intervju'at'a'j de ekster'land'a'j ĵurnal'ist'o'j (escept'e kiam Kalle ili'n vizit'as ), sed ripet'e voĉ'don'as por Vladimir Putin , konfid'ant'e al tiu la reg'ad'o'n de rusi'o dum 15 jar'o'j .
Kial ili tio'n far'as ?
Respond'o'j'n al tiu demand'o ni ricev'as per la propr'a'j vort'o'j de elekt'it'a'j membr'o'j el tiu silent'a pli'mult'o , provizor'e mal'silent'ig'it'a'j de Kalle , ĉar la libr'o en'hav'as mult'a'j'n cit'aĵ'o'j'n el intervju'o'j kun ili , sed ankaŭ per la klar'ig'o'j de Kalle , kiu ĉerp'as el si'a'j propr'a'j spert'o'j kaj el plur'a'j pez'a'j libr'o'j pri la last'a'temp'a histori'o de rusi'o .
Tem'as , inter'ali'e , pri diven'ebl'a'j faktor'o'j : la hom'o'j ĝu'as relativ'a'n prosper'o'n sub Putin , kaj ili ankoraŭ gard'as mal'agrabl'a'j'n memor'o'j'n pri la krim'a ĥaos'o , kiu antaŭ'is li'n .
Tamen la ekonomi'o de rusi'o preskaŭ tut'e depend'as de la eksport'ad'o de gas'o kaj naft'o , kies inter'naci'a'n prez'o'n Putin ne pov'as reg'i , do la est'ont'ec'o est'as mal'cert'a , special'e ĉe la last'a'temp'a ekspluat'ad'o de skist'o'gas'o .
Relativ'e nov'a evolu'o est'as , ke Putin de ĉirkaŭ 2012 pli- mal'pli turn'is la dors'o'n al la eduk'it'a elit'o de moskv'o , kompren'int'e , ke li'a'j plej fidel'a'j sub'ten'ant'o'j trov'iĝ'as en la ekonomi'e post'rest'int'a'j region'o'j ekster la ĉef'urb'o .
Al mi est'is interes'e leg'i , kiel la rus'o'j cinik'iĝ'as pri politik'o .
Tiu evolu'o ne surpriz'as post tiom da mensog'o'j kaj tromp'o'j , sed ĝi ankaŭ paralel'as al evolu'o en mult'a'j ali'a'j land'o'j .
En briti'o , ekzempl'e , pli kaj pli da inteligent'a'j kaj bon'e inform'it'a'j hom'o'j ne plu mal'ŝpar'as si'a'n temp'o'n por ir'i al balot'ej'o , ĉar ili sci'as , aŭ opini'as sci'i , ke la demokrati'o est'as nur tromp'ŝajn'ig'o , ke ĉiu'j politik'ist'o'j est'as korupt'it'a'j , kaj tiel plu .
Bedaŭr'ind'e , ili prav'as , almenaŭ cert'a'grad'e .
Krom'e , la rus'o'j , simil'e al hom'o'j en ali'a'j land'o'j , entuziasm'iĝ'as pri konspir'o'teori'o'j .
Bedaŭr'ind'e , mult'a'j el tiu'j teori'o'j , eĉ kelk'a'j plej strang'a'j , en'hav'as kern'o'n de ver'o .
Ne esper'u trov'i en la libr'o de Kalle Kniivilä ĝis'fund'a'n analiz'o'n , kaj cert'e ne atend'u de li solv'o'propon'o'j'n .
Li est'as ĵurnal'ist'o kaj verk'as ĵurnal'ist'e , cit'ant'e hom'o'j'n , per'ant'e si'a'j'n impres'o'j'n (inter'ali'e pri si'a vizit'o al moskv'o en 1991 , long'e antaŭ ol Putin ek'reg'is ).
Sed li far'as tio'n tre bon'e , kaj la libr'o est'as tre leg'ind'a , ankaŭ kiel ekzempl'o de mal'oft'a ĝenr'o en esperant'o : ne'fikci'a libr'o pri aktual'a tem'o .
Mi ricev'is la libr'o'n por recenz'o kaj paper'e kaj kiel bit'libr'o'n .
Mi konsult'is ambaŭ , sed komenc'is per tra'leg'o de la bit'libr'o .
Ĉar la libr'o hav'as nek bild'o'j'n nek grafik'aĵ'o'j'n , kaj ne est'as komplik'a'j kruc'referenc'o'j , ĝi est'as tre oportun'e konsum'ebl'a kiel bit'libr'o .
Edmund Grimley Evans

Cent fabel'o'j

La en'tomb'ig'o est'is long'a kaj pro tio iom'et'e lac'ig'a .
La pastr'o parol'is long'e , konstant'e li ripet'is si'n mem .
Kvazaŭ li ne pov'us trov'i la fin'o'n de si'a predik'o .
Ĉiu'j ek'spir'is , aŭd'ant'e la de'long'e atend'at'a'n „amen ”.
Eĉ la vidv'in'o jam ne plu hav'is larm'o'j'n , nur konstant'e ŝi viŝ'is si'a'j'n okul'o'j'n per blank'a naz'tuk'o kun nigr'a rand'o .
La poŝt'ist'a ĥor'o kant'is la kutim'a'n kant'o'n , kaj fin'e ek'ir'is la grand'a hom'grup'o supr'e'n , al la tomb'o de la mal'jun'a poŝt'ist'o , kiu trov'iĝ'is ĝust'e sur la pint'o de la mont'a tomb'ej'o .
La supr'e'n'ir'ad'o est'is eg'e mal'rapid'a , ĉar mult'a'j mal'jun'ul'o'j al'ven'is por akompan'i la last'a'n foj'o'n la mal'jun'a'n poŝt'ist'o'n .
Pro tiu mal'rapid'ec'o ĉiu'j hav'is sufiĉ'a'n temp'o'n al'rigard'i la tomb'o'j'n preter'pasat'a'j'n kaj kontrol'i , ĉu est'as iu ne'pri'zorg'at'a tomb'o sen flor'o'j .
Tuj ek'is klaĉ'o , kiam oni trov'is simil'a'n tomb'o'n !
Ĉiu'j hav'is mal'bon'a'n opini'o'n pri vidv'in'o ne'pri'zorg'ant'a la edz'a'n tomb'o'n : tio signif'as , aŭ ke ŝi forges'is la mort'int'a'n edz'o'n , aŭ hav'as nov'a'n am'ant'o'n , aŭ tro pigr'as .
Sam'e mal'bon'e oni taks'is ankaŭ vidv'in'o'j'n , kiu'j tro pomp'e ornam'as aŭ per tro mult'a'j flor'o'j plen'ŝut'as la tomb'o'j'n .
Sever'e juĝ'as la vilaĝ'o !
Ek'pluv'is .
Komenc'e nur pluv'et'is , sed ĝis la funebr'a vic'o ating'is la mont'o'pint'o'n , eĉ tiu'j mal'sek'iĝ'is , kiu'j hazard'e hav'is ombrel'o'n .
Kun la pluv'o ankaŭ vent'aĉ'o al'blov'is , kaj la ombrel'o'j iĝ'is sen'util'a'j , la vent'eg'o el'ŝir'is ili'n de la man'o'j .
La hom'o'j ĉirkaŭ'star'is la tomb'o'n .
Nun ankaŭ la ĝis'haŭt'e mal'sek'iĝ'int'a pastr'o ek'kompren'is , ke ne oportun'as long'a parol'ad'o .
Surpriz'e , je ĉies ĝoj'o , li galop'rapid'e fin'is la preĝ'o'n .
Ĉiu'j for'rapid'is , ja la tempest'o iĝ'is pli kaj pli ne'el'ten'ebl'a .
La vidv'in'o dir'is al la tomb'o'fos'ist'o'j , ke ankaŭ ili ir'u hejm'e'n ; nur post la ŝtorm'o ili fin'u la en'tomb'ig'o'n .
La hom'o'j eg'e mal'facil'e descend'is ; la kot'o far'is la krut'a'n dekliv'o'n glit'ig'a .
Ili apog'iĝ'is unu al la ali'a , prov'ant'e si'n help'i reciprok'e .
Kiam unu'a hom'o glit'fal'is ter'e'n , tiam komenc'iĝ'is la katastrof'o .
Tio iel simil'is la situaci'o'n , kiam sur glaci'a aŭt'o'ŝose'o unu aŭtomobil'o brems'at'e ek'glit'as kaj kruc'e halt'as mez'e de la voj'o .
Sub bat'ant'a pluv'eg'o kaj furioz'a vent'eg'o la hom'o'j , unu post la ali'a , fal'stern'iĝ'is sur la ŝlim'o'n .
Ne nur mal'sek'a'j ili est'is , sed jam tut'e en'kot'ig'it'a'j .
Kaj ne nur ili'a'j vest'aĵ'o'j !
Kot'a'j est'is ĉies har'o'j , pied'o'j , vizaĝ'o'j , kaj la man'o'j perd'is ĉia'n util'o'n : glit'ant'e sur akv'o kaj ŝlim'o ili ne plu kapabl'is al'kroĉ'iĝ'i al io ajn .
Van'e la hom'o'j prov'is liber'iĝ'i de tiu situaci'o .
Sen'pov'e ili barakt'is kun'prem'iĝ'ant'e .
Dum'e la aer'o mal'varm'iĝ'is kaj la hom'grup'o , kiel best'o'j en frost'o , ek'simil'is mal'feliĉ'a'n brut'amas'o'n .
Ankaŭ du infan'o'j , parenc'o'j de la mal'jun'a poŝt'ist'o , ĉe'est'is la en'tomb'ig'o'n .
Kutim'e la infan'o'j ne part'o'pren'as en'tomb'ig'o'j'n , sed tiu'n tag'o'n ili nepr'e vol'is ven'i .
La mal'jun'ul'o ĉiam don'is al ili bombon'o'n , kiam ili renkont'is li'n sur'strat'e , pro tio ili tre am'is li'n .
Nun , inter la kot'a hom'amas'o , ankaŭ ili kuŝ'is , kaj kun tim'o ili prov'is rest'i ĉe la patr'in'o , kiu mem prov'is gard'i ili'n kontraŭ la furioz'ant'a'j natur'element'o'j .
Van'a'j prov'o'j .
Tamen la fakt'o , ke ili kuŝ'as apud'e , iom'et'e facil'ig'is la preskaŭ ne'el'ten'ebl'a'n situaci'o'n .
La pastr'o , alt'a , mal'dik'a vir'o , kuŝ'is inter si'a'j eklezi'an'o'j kaj sent'is , ke la cirkonstanc'o'j est'as ver'e ne'dec'a'j kaj humil'ig'a'j .
Do li prov'is lev'iĝ'i .
Eg'e mal'facil'e li sukces'is moment'o'n ek'star'i , sed tuj post'e li de'nov'e ek'glit'is kaj kun grand'a bru'o re'plonĝ'is en la kot'o'n .
La afer'o iĝ'is trag'i'komik'a .
Ĝust'e tial ĝi hav'ig'is al unu el la infan'o'j ne'rezist'ebl'a'n motiv'o'n por ek'rid'i .
Li'a patr'in'o prov'is admon'i li'n , sed jam la ali'a infan'o si'a'vic'e ek'rid'is , kaj la patr'in'o mem , rimark'int'e la humur'a'n flank'o'n de la afer'o , ne pov'is re'ten'i si'n , kaj si'a'vic'e laŭt'e ek'rid'is .
Fin'e ankaŭ la pastr'o , kaj eĉ la trist'a vidv'in'o rid'is kaj rid'is , kaj la tut'a hom'amas'o ne plu est'is sku'at'a nur de pluv'eg'o kaj vent'aĉ'o , sed ankaŭ de ne'brems'ebl'a komun'a rid'eg'ad'o , kiu per si mem hav'ig'us al ĉiu'j agrabl'a'n varm'o'sent'o'n .
La rid'o ja simil'as al plor'o .
Fakt'e post ne'long'e la vidv'in'o jam ne rid'is , sed plor'is .
Tamen , neniu tio'n rimark'is .
La event'o ĉiz'iĝ'is en ĉies mens'o .
Ek'de tiam la vilaĝ'an'o'j ĉiam memor'is pri la en'tomb'ig'o de la mal'jun'a poŝt'ist'o , kvazaŭ tiu tag'o sign'us por ili la komenc'o'n de nov'a era'o .
Menci'ant'e io'n ajn , ili dir'is : „antaŭ la en'tomb'ig'o ”, aŭ „post la en'tomb'ig'o ”.
Ne'klar'ig'ebl'e la inter'rilat'o'j en tiu hom'grup'o tut'e ŝanĝ'iĝ'is .
Ili iĝ'is kvazaŭ parenc'o'j .
Ne plu okaz'is kverel'o'j inter ili .
Ne'vid'ebl'a faden'o inter'lig'is ili'n .
Pli volont'e ili al'parol'is kaj help'is unu la ali'a'n ol ali'ul'o'j'n , kiu'j ne ĉe'est'is la fam'a'n en'tomb'ig'o'n .
La pastr'o mem sent'is , ke tiu'j hom'o'j de la komun'a en'kot'iĝ'o kaj de la korus'a rid'eg'ad'o iĝ'is iom'et'e pli kar'a'j por li .
La mal'jun'a vidv'in'o ne mir'is , sed feliĉ'e konstat'is , ke ŝi iĝ'is kvazaŭ ĉies av'in'o .
Ŝi kaj la mal'jun'a poŝt'ist'o ne hav'is infan'o'j'n , sed ambaŭ tre ŝat'is la ge'knab'o'j'n de la najbar'o'j .
Nun ne nur la najbar'a'j infan'o'j vizit'is ŝi'n , sed ankaŭ ali'a'j .
Kaj ne nur infan'o'j ven'is .
Ne pas'is tag'o sen vizit'ant'o .
Ĉiu'j diskut'is kun ŝi , pet'is konsil'o'j'n , kor'e help'is ŝi'n .
La infan'o'j feliĉ'e aŭskult'is ŝi'a'j'n fabel'o'j'n .
Unu'e ŝi rakont'is la jam kon'at'a'j'n fabel'o'j'n , sed post'e nask'iĝ'is nov'a'j fabel'o'j , de ŝi mem el'pens'it'a'j .
Somer'e en ŝi'a ĝarden'et'o ar'iĝ'is infan'grup'o por aŭskult'i la nov'a'j'n , kurioz'a'j'n fabel'o'j'n .
Vintr'e ne est'is sufiĉ'e grand'a ŝi'a et'a loĝ'ej'o .
Tiom pli , ĉar jam ne nur infan'o'j ven'is aŭskult'i , sed pli kaj pli mult'a'j plen'kresk'ul'o'j .
Foj'e vizit'is ŝi'n la pastr'o .
Li aŭskult'is , kaj tuj post'e li konsil'is al la mal'jun'ul'in'o , ke ŝi sur'paper'ig'u la bel'a'j'n rakont'o'j'n .
La vidv'in'o dir'is , ke ŝi ne kapabl'as tio'n far'i .
Tiam la pastr'o pet'is la infan'o'j'n , ke ili trans'skrib'u la aŭskult'it'a'j'n fabel'o'j'n .
Tiel okaz'is .
La av'in'o fabel'ad'is , la infan'o'j skrib'ad'is , la pastr'o zorg'e kolekt'is la plej bel'a'j'n rakont'o'j'n .
Je la fin'o li sekret'e pres'ig'is la tut'a'n kolekt'o'n .
Grand'eg'a est'is ĉies surpriz'o , kiam publik'e aper'is la bel'a fabel'libr'o .
La titol'o est'is simpl'a : cent nov'a'j fabel'o'j .
La av'in'o ne kred'is al si'a'j okul'o'j , kiam la pastr'o al'port'is al ŝi la bel'e bind'it'a'n volum'o'n .
La tut'a vilaĝ'o feliĉ'is kaj fier'is pro tio , ne forges'ant'e , ke tio'n oni ŝuld'as al la fam'a en'tomb'ig'o de la mal'jun'a poŝt'ist'o .
La fabel'libr'o rapid'e el'ĉerp'iĝ'is , oni dev'is ĝi'n reel'don'i .
Post'e ĝi est'is traduk'it'a en kelk'dek lingv'o'j'n , kaj en la inter'naci'a'n , kaj ating'is mond'fam'o'n .
La mal'jun'a poŝt'ist'o rid'et'is inter la anĝel'o'j kaj modest'e dank'is ili'a'j'n gratul'vort'o'j'n .
Juli'a Sigmond