The Project Gutenberg EBook of La lasta Usonano by J. A. Mitchell

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org/license

Title: La lasta Usonano

Author: J. A. Mitchell

Release Date: May 8, 2008 [Ebook #25386]

Language: Esperanto


***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTA USONANO***

La lasta Usonano
Fragmento el La Taglibro de Kan-Li, Princo de Dimf-Ju-Ĉur kaj Admiralo en la Persa Maristaro.
Edition 1, (May 8, 2008)

La libroj de la
Esperanta Biblioteko Internacia
estas riceveblaj en:

Berlin de Esperanto Verlag Möller & Borel, Lindenstrasse 18/19.

Paris de Hachette & Co., 79 Boulevard St. Germain.

London de British Esperanto Association, Museum Station Buildings, 133—6 High Holborn.

Washington D. C. de American Esperantist Company.

Kjöbenhavn de Andr.-Fred. Höst & Sön, Bredgade 35.

Barcelona de Juan Rosals, Puerta Ferrisa 30.

Budapest de Lajos Kókai, Károly-Utca 1.

Warszawa de M. Arct, 53 Nowy Swiat.

Moskva de Moskva Librejo Esperanto, Tverskaja 28.

Genova de Dro A. Stromboli, Via Assarotti 54/15.

s’Gravenhage de Ĝenerala Librejo „Espero“, Prinsestraat 48.

Genève de Universala Esperantia Librejo, 10 rue de la Bourse.


Ĉiu numero de la Esperanta Biblioteko Internacia kostas unu spescenton (0,100 Sm) = 25 centimoj, 20 pfenigoj, 2½ pencoj, 5 cendoj, 24 heleroj, 10 kopekoj, 10 oeroj.

Serio de 12 numeroj (afrankite) 1,250 Sm.


ESPERANTA
BIBLIOTEKO INTERNACIA


Traduk'is
Lehman Wendell.

No. 20.
Prez'o 0,100 Sm.

La last'a Uson'an'o

Fragment'o el La Tag'libr'o de Kan-Li
Princ'o de Dimf-Ju-Ĉur
kaj Admiral'o en la Pers'a Mar'ist'ar'o.


Prezent'it'a de J. A. Mitchell.

Ilustraĵo: ankro

BER'LI'N.
Esperant'o Verlag Möller & Borel
kaj korespond'ant'o'j en
Par'is, London, Washington, Kjöbenhavn, Warszawa, Barcelon'a, Budapest, Moskv'a, Ge'nov'a, sGravenhage, Genève.


[p. 3]
Al tiu'j medit'em'a'j Pers'o'j, kiu'j pov'as leg'i avert'o'n en la subit'a lev'iĝ'o kaj ne'atend'it'a for'mort'o de mal'saĝ'a popol'o, tiu ĉi libr'o est'as dediĉ'it'a.

[p. 4]

Klar'ig'a Antaŭ'parol'o.


Ĉiu'j propr'a'j nom'o'j en la original'a rakont'o est'as vort'lud'o'j. Ekzempl'e en la angl'a rakont'o si'n trov'as la nom'o Noful, kiu est'as kun'met'it'a el la du vort'o'j „no“ kaj fool, kaj signif'as en Esperant'o „ne-mal'saĝ'ul'o“, ali'vort'e „saĝ'ul'o“. Ali'a vort'o est'as „Grip-til-lah, kun'met'it'a el la vort'o'j „grip the tiller, kaj signif'as „ten'u la direkt'il'o'n“. Kompren'ebl'e oni ne pov'as traduk'i tiu'j'n nom'o'j'n en Esperant'o'n kaj sam'temp'e konserv'i ili'a'n Pers'a'n aspekt'o'n, kaj tial, laŭ plen'a konsent'o de la aŭtor'o, mi elekt'is ver'a'j'n Pers'a'j'n nom'o'j'n anstataŭ la vort'lud'o'j. La nom'o'j en la traduk'o pov'us do plaĉ'i al ĉiu'j leg'ant'o'j, eĉ al Pers'o'j.

Lehman Wendell
Tacoma, Uson'o.


[p. 5]

Kelk'a'j vort'o'j de
Kasim.
Nom'it'a „La Aks'o de Saĝ'o“.

Kurator'o de Imperi'a Muze'o en Ŝiraz. Aŭtor'o de „La Ĉiel'a Venk'o de Kaliforni'o“, kaj de „Nord'a Amerik'o sub la Irland'a'j Reg'ist'o'j“.

La mir'ind'a'j el'trov'o'j de Kan-li de Dimf-Ju-Ĉur klar'ig'is mult'o'n pri la hejm'a viv'o de la Uson'an'o'j. Li mal'mult'e suspekt'is, kiam li ven'is al tiu dorm'ant'a kontinent'o, kia'n grand'a'n serv'o'n li far'os al la histori'o, aŭ kia'n entuziasm'o'n li'a'j el'trov'o'j vek'os inter la Pers'a'j arĥeologi'ist'o'j.

Ĉiu esplor'ant'o de la antikv'ec'o kon'as tiu'j'n ĉi fakt'o'j'n.

Sed por la profit'o de tiu'j, kiu'j ankoraŭ nenio'n kon'as pri tiu ekster'ordinar'a popol'o, unu'e mi konsil'as: vizit'u la Muze'o'n de Teheran, por ke vi interes'iĝ'u pri la tem'o; kaj du'e, leg'u libr'o'j'n, kiel tiu'n de Abdul, „Kio'n ni el'trov'is en la Okcident'o“, kaj „Histori'o pri la Uson'an'o'j“, de Al'a-el-Kalaf. La last'a est'as plen'a kaj fid'ind'a histori'o pri tiu popol'o de post la Respublik'o sub Georg'o Vaŝington ĝis la jar'o 1990, kiam ili mal'aper'is kiel naci'o. Tamen mi dev'as konfes'i, ke Al'a-el-Kalaf las'as la leg'ant'o'n tre konfuz'at'a pri la period'o inter la buĉ'ad'o de la Protest'ant'o'j en 1927 kaj la ek'reg'ad'o de la Irland'an'o'j en 1940.

[p. 6]

Li opini'as, sam'e kiel mult'a'j ali'a'j histori'ist'o'j, ke la Uson'an'o'j est'is miks'nask'it'a ras'o, kiu hav'is mal'mult'e da patriot'ism'o kaj est'is nur imit'ant'o'j; nur pli'grand'ig'it'a kopi'o de ali'a'j naci'o'j ekzist'ant'a'j en tiu temp'o. Li konsider'as ili'n mal'kler'a, nerv'a, mal'ŝpar'em'a popol'o kaj don'as al ili nur iom da ind'a'j ec'o'j. Tio ĉi, kompren'ebl'e, est'as ĝust'a; tamen, ili ĉiam prezent'os interes'plen'a'n stud'ad'o'n pro ili'a rapid'a kresk'ad'o, ili'a grand'a nombr'o, ili'a mir'ind'a meĥanik'a sagac'ec'o kaj ili'a subit'a kaj preskaŭ ne'klar'ig'ebl'a mal'aper'o.

Pri la riĉ'ec'o, luks'o kaj laŭ'grad'a degener'o de la en'land'a loĝ'ant'ar'o; pri la terur'a'j klimat'a'j ŝanĝ'o'j, kiu'j tra'tranĉ'is la land'o'n kiel il'o de falĉ'ist'o; pri la rapid'a re'iĝ'o de vast'a kontinent'o, plen'plen'a de milion'o'j da plezur-am'ant'a'j hom'o'j, en silent'a'n dezert'o'n, kie la sun'o kaj la lun'o laŭ'vic'e rigard'as cent'o'j'n da ruin'iĝ'int'a'j urb'o'j,—ĉi'o'n ĉi pri'skrib'as Al'a-el-Kalaf kun efik'o kaj preciz'ec'o.

[p. 7]

Sur la ŝip'o Testud'o
en la jar'o 2951.

La 10an de Maj'o.

Ter'o antaŭ'e!

Ab-i-Garm unu'e ek'vid'is ĝi'n, kaj kiam li kri'eg'is la nov'aĵ'o'n, mi'a kor'o rapid'e bat'is de ĝoj'o. La mal'sat'a'j mar'ist'o'j jam forges'is si'a'j'n mal'plen'a'j'n stomak'o'j'n kaj danc'ad'is ĉirkaŭ'e sur la ferdek'o. Mi cert'e ne mal'permes'is al ili! Unu monat'o'n da mal'plen'ec'o sur mal'trankvil'a mar'o est'as kaŭz'o por ia mal'saĝ'ec'o. Abdul sol'a est'as sen entuziasm'o. La kor'o de la mal'jun'ul'o ŝajn'as sen'viv'a.

Ni klar'e vid'as la ter'o'n, ne'difin'it'a'n stri'o'n laŭ la okcident'a horizont'o. El la nord'okcident'o blov'as bon'a vent'o, sed kun kruel'a mal'help'o ni naĝ'as antaŭ'e'n, ĉar Testud'o est'as pez'a ŝip'o, kies larĝ'a antaŭ'part'o kaj grand'eg'a mal'supr'aĵ'o ig'as ĝi'n ne taŭg'a por rapid'ec'o.

La ter'o, kiam la ŝip'o al'proksim'iĝ'as, ŝajn'as kovr'it'a de arb'o'j, kaj la blank'a'j ond'o'j laŭ la flav'a mar'bord'o est'as bon'ven'a vid'aĵ'o.

La 11an de Maj'o.

Tiu'n ĉi post'tag'mez'o'n ni trov'is bon'eg'a'n haven'o'n kaj nun en ĝi ankr'iĝ'as.

Ab-i-Garm opini'as, ke ni est'as ating'int'a'j unu el la okcident'a'j insul'o'j, kiu'n Al'i Baba menci'as. Abdul, tamen, est'as cert'a, ke ni est'as pli nord'e.

[p. 8]

La 12an de Maj'o.

Kia ŝanĝ'o en Abdul! Li est'as la plej jun'a hom'o sur'ŝip'e. Ni ĉiu'j ĝoj'as kun li, ĉar ni'a'j el'trov'o'j cert'e est'as mir'ind'a'j. Ĉi tiu'n maten'o'n dum mi ankoraŭ est'is en mi'a lit'o, li en'kur'is en la kajut'o'n kaj, forges'int'e pri ni'a diferenc'o de rang'o, li ek'kapt'is mi'n ĉe la brak'o kaj pen'is for'tir'i mi'n el la lit'o. Li'a ekscit'ec'o est'is tiel grand'a, ke mi tut'e ne kompren'is li'a'j'n vort'o'j'n. Tamen, rapid'e ir'ant'e post li, mi mir'is kiam mi rimark'is, ke mal'jun'a'j membr'o'j pov'as tiel rapid'e transport'i mal'jun'ul'o'n. Li salt'et'is laŭ la mal'larĝ'a ŝtup'ar'o kiel kat'id'o, kaj mi, kvankam jun'a, ne pov'is tiel rapid'e sekv'i.

Sed kia vid'aĵ'o kiam mi ating'is la ferdek'o'n! Hieraŭ ni tio'n ne vid'is, ĉar kiam ni ĵet'is ankr'o'n la krepusk'o jam en'volv'is la ĉirkaŭ'aĵ'o'n.

Rekt'e antaŭ'e, mez'e de la haven'o, alt'iĝ'is grand'eg'a statu'o, mult'a'j'n foj'o'j'n pli alt'a ol la mast'o'j de ni'a ŝip'o. Pli mal'proksim'e, trans'e de la statu'o, flu'is la larĝ'a river'o sur kies akv'o ni naĝ'is, kaj ĝi'a supr'aĵ'o re'bril'is pro la lev'iĝ'ant'a sun'o. Orient'e, kie'n Abdul al'montr'is per de ekscit'o trem'ant'a'j fingr'o'j, kuŝ'is ruin'o'j de sen'lim'a urb'o. Tre mal'proksim'e'n ĝi etend'iĝ'is en la land'o'n trans'e, eĉ pli mal'proksim'e'n ol ni per la okul'o'j pov'is vid'i. Kaj en la pli mal'larĝ'a river'o dekstr'e, du grand'a'j konstru'aĵ'o'j alt'iĝ'is en la aer'o'n, kaj, simil'a'j al du'nask'it'a'j frat'o'j, ili kvazaŭ gard'is la strat'o'j'n mal'supr'e. Nenia son'o ven'is al ni—nenia flos'ant'aĵ'o mal'trankvil'ig'is la supr'aĵ'o'n de la akv'o. Ver'e, la vid'aĵ'o [p. 9] simil'is al la dorm'ad'o de la Mort'o. Mi plen'iĝ'is de mir'eg'o.

Dum ni rigard'is, ia strang'a bird'o, simil'a al arde'o, lev'iĝ'is kun raŭk'a ek'kri'o de sub la grand'a figur'o kaj flug'is al la urb'o.

„Kia'n signif'o'n hav'as ĉio ĉi?“ mi ek'kri'is. „Kie ni est'as?“

„Jes, kie!“ dir'is Abdul. „Se mi nur tio'n kon'us, ho vi'a princ'a moŝt'o, tiam mi pov'us don'i detal'a'n pri'skrib'o'n. Neniu vojaĝ'ant'o iam menci'is tiu'j'n ĉi ruin'o'j'n. La Pers'a histori'o ne en'hav'as pri'skrib'o'n pri tia popol'o. Alaĥo ordon'is ke ni el'trov'u nov'a'n mond'o'n.“

Post mal'long'a temp'o ni ir'is ter'e'n kaj trov'is ni'n en antikv'a strat'o, kie la pavim'o est'is kovr'it'a de herb'o kaj flor'o'j, kun'e kresk'ant'a'j en sovaĝ'a mal'ord'o. Alt'a'j arb'o'j de grand'a antikv'ec'o puŝ'is si'a'j'n branĉ'o'j'n tra fenestr'o'j kaj tegment'o'j kaj far'is funebr'a'n vid'aĵ'o'n. Tamen, ili don'is bon'ven'a'n ombr'o'n, ĉar ni trov'is la aer'o'n sur la ter'o tre'eg'e varm'a kaj mal'facil'e toler'ebl'a. La kurioz'a'j konstru'aĵ'o'j ambaŭ'flank'e est'as mir'ind'e konserv'it'a'j, eĉ plat'o'j de vitr'o ankoraŭ star'as en mult'a'j el la fer'a'j fenestr'o-kadr'o'j.

Ni vag'is antaŭ'e'n tra la dens'a herb'o, Abdul kaj mi, tre ekscit'it'a'j de ni'a'j el'trov'o'j kaj ĉarm'it'a'j de la strang'a vid'aĵ'o. La sun'lum'o hav'as blind'ig'a'n bril'ec'o'n, la bird'o'j ĉie kant'ad'as, kaj la ruin'o'j est'as gaj'a'j per bel'eg'a'j flor'o'j. Ni baldaŭ trov'is ni'n en lok'o kiu iam est'is publik'a park'o, sed nun plej'part'e nur ombr'a bosk'o.

Dum ni sid'is sur de'fal'int'a kornic'o kaj rigard'is la alt'a'j'n konstru'aĵ'o'j'n ĉirkaŭ ni, mi [p. 10] demand'is Abdulon, ĉu li ankoraŭ ne sci'as kie ni est'as, kaj li respond'is:

„Ankoraŭ mi ne sci'as. La arĥitektur'o mult'e simil'as tiu'n de antikv'a Eŭrop'o, sed ĝi klar'ig'as al ni nenio'n.“

Tiam mi dir'is al li ŝerc'e: „Ĉi tiu instru'u al ni, ho Abdul! la mal'saĝ'ec'o'n de tro mult'e da saĝ'o. Kiu el vi'a'j lern'ant'o'j de la Imperi'a Kolegi'o en Ispahan pov'us pens'i ke ili'a respekt'ind'a instru'ist'o pri la histori'o kaj lingv'o'j pov'us vizit'i la plej grand'a'n urb'o'n en la mond'o kaj tiel mal'mult'e kon'i pri ĝi!“

„Vi'a'j vort'o'j est'as saĝ'a'j, mi'a Princ'o,“ li respond'is; „ne'mult'a'j infan'o'j pov'us mal'pli kon'i.“

Dum ni for'ir'is de la bosk'o mi ek'vid'is ŝton'plat'o'n, kiu ŝajn'is hav'i ia'n signif'o'n. Ĝi kuŝ'is ĉe ni'a'j pied'o'j, part'e kaŝ'it'a per la alt'a herb'o, kie'n ĝi est'is fal'int'a for de la kolon'o'j kiu'j ĝi'n sub'ten'is. Sur ĝi'a supr'aĵ'o si'n trov'is strang'a'j liter'o'j en akr'a relief'o, tiel vid'ebl'a'j kaj perfekt'a'j kiel ili est'is, kiam far'it'a'j antaŭ dek jar'cent'o'j. Mi montr'is ĝi'n al Abdul, kaj ni klin'iĝ'is super ĝi kun avid'a'j okul'o'j.

Jen ĝi est'as: Astor House.“

„La sur'skrib'aĵ'o est'as antikv'a angl'a lingv'o,“ li dir'is.

„ House signif'as dom'o, sed la vort'o'n Astor mi ne kompren'as. Ebl'e ĝi est'is la nom'o de iu di'aĵ'o, kaj tie ĉi star'is li'a templ'o.“

Tiu ĉi klar'ig'o est'is sufiĉ'e bon'a, kaj ni ĉirkaŭ'rigard'is pri ali'a'j sign'o'j.

Ni'a'j paŝ'o'j konduk'is ni'n en ali'a'n strat'o'n, kaj dum ni promen'ad'is, mi esprim'is mi'a'n [p. 11] surpriz'o'n pro la mir'ind'a konserv'o de la ŝton'o'j, kiu'j ŝajn'is kvazaŭ hak'it'a'j hieraŭ.

„En tia atmosfer'o ruin'iĝ'o est'as mal'rapid'a,“ dir'is Abdul. „Mil jar'o'j almenaŭ pas'is de post la temp'o kiam tiu'j ĉi dom'o'j est'is okup'at'a'j. Rigard'u la kverk'o'n tie, ekzempl'e; la arb'o mem est'as kresk'int'a dum almenaŭ cent jar'o'j, kaj ni sci'as pro la amas'o da fal'aĵ'o'j sub ĝi ke jar'cent'o'j pas'is antaŭ ĝi'a nask'iĝ'o.“

Li ĉes'is parol'i, ek'vid'int'e sur'skrib'aĵ'o'n super pord'o, part'e kaŝ'it'a per unu el la branĉ'o'j de la kverk'o.

Subit'e si'n turn'ant'e al mi kun rigard'o de triumf'o, li ek'kri'is: „Est'as la ni'a!“

„Kio est'as la ni'a?“ mi demand'is.

„La inform'o kiu'n ni serĉ'is.“ Kaj li al'montr'is al la sur'skrib'aĵ'o: New York Stock Exc….“

Li trem'is de ĝoj'o.

„Vi est'as aŭd'int'a pri Nu-Jok, ho mi'a Princ'o?“

Mi respond'is ke mi leg'is pri ĝi en la lern'ej'o.

„Vi est'as nun en ĝi!“ li dir'is. „Ni star'as sur la Okcident'a Kontinent'o. Ne mir'o ke ni konsider'is ni'a'n vojaĝ'o'n long'a!“

„Kaj kio est'is Nu-Jok?“ mi demand'is. „Mi leg'is pri ĝi en la kolegi'o, sed memor'as mal'mult'o'n. Ĉu ĝi ne est'is la ĉef'urb'o de la antikv'a'j Uson'an'o'j?“

„Ne la ĉef'urb'o,“ li respond'is; „sed ili'a plej grand'a urb'o. Ĝi en'hav'is kvar milion'o'j'n da loĝ'ant'o'j.“

[p. 12]

„Kvar milion'o'j'n!“ mi ek'kri'is. „Ver'e, ho Font'o de Saĝ'o, tio est'as grand'a nombr'o por unu urb'o!“

„Tia est'as la histori'o, mi'a Princ'o! Pli'e, kiel vi sci'as, por tra'ir'i tiu'n ĉi urb'o'n oni dev'as marŝ'i mult'a'j'n tag'o'j'n.“

„Jes, ĝi est'as sen'fin'a.“

Li daŭr'ig'is: „Strang'e, ke nur unu vort'o pov'as tiel mult'e klar'ig'i! Tiu'j fer'a'j konstru'aĵ'o'j, la grand'a statu'o en la haven'o, la templ'o'j kun pint'hav'a'j tur'o'j, ĉiu'j est'as skrib'it'a'j en la histori'o.“

Je kio mi re'dir'is ke mi kon'as mal'mult'o'n pri la Uson'an'o'j krom tio, kio'n mi lern'is en la kolegi'o, sen'atent'a ne'daŭr'a kon'o, ĉar ili est'is popol'o kiu hav'is por mi ne mult'e da interes'o.

„Ni sid'iĝ'u en la ombr'o,“ dir'is Abdul; „kaj mi rakont'os al vi pri ili.“ Ni sid'iĝ'is.

„Jam en la daŭr'o de dek unu jar'cent'o'j, la urb'o'j de tiu ĉi dorm'ant'a kontinent'o ruin'iĝ'is en sol'ec'o. Eĉ ili'a'n ekzist'ad'o'n oni forges'is. La hom'o'j kiu'j ili'n konstru'is jam de long'e mal'aper'is, kaj ili'a civilizaci'o est'as nur ombr'ec'a tradici'o. La histori'ist'o'j mir'eg'as tial, ke naci'o, konsist'ant'a el cent milion'o'j da loĝ'ant'o'j, pov'is mal'aper'i for de la mond'o kiel nebul'o, kaj las'i post si tiel mal'mult'e. Sed por tiu'j, kiu'j kon'as ili'a'j'n viv'manier'o'j'n kaj karakter'o'n, surpriz'o est'as ne'ebl'a. Est'is nenio, kio'n ili pov'is post'las'i. La Uson'an'o'j posed'is nek literatur'o'n, nek art'o'n, nek muz'ik'o'n propr'a'j'n. Ĉio est'is prunt'e'pren'it'a. Eĉ la vest'o'j kiu'j'n ili port'is est'is kopi'it'a'j per rid'ind'a preciz'ec'o laŭ la model'o'j de [p. 13] ali'a'j naci'o'j. Ili est'is vigl'a, mov'em'a, sprit'a, avid'a ras'o, dediĉ'it'a korp'e kaj anim'e al la kolekt'ad'o de riĉ'aĵ'o'j. Ili'a plej ĉef'a pasi'o est'is la vend'ad'o kaj la aĉet'ad'o. Eĉ vir'in'o'j, de alt'a kaj mal'alt'a rang'o, pas'ig'is mult'e da temp'o ĉe marĉand'o'j, puŝ'ant'e unu la ali'a'n, ĉar ili'a'j vest'o'j est'is mal'simpl'a'j kaj bezon'is plej'mult'o'n de ili'a temp'o.“

„Kia mal'nobl'ec'o!“ mi ek'kri'is.

„Tia ĝi sen'dub'e est'is,“ dir'is Abdul; „sed ili ne est'is sen virt'o'j. Ili'a hejm'a viv'o est'is feliĉ'a. Vir'o hav'is nur unu edz'in'o'n kaj konsider'is ŝi'n egal'a al si mem.“

„Tio est'as strang'a! Sed laŭ mi'a memor'o ili est'is popol'o kun elast'a honor'o.“

„Tia'j oni konsider'is ili'n,“ dir'is Abdul; „ili'a komerc'a honor'o est'is ŝerc'o. Ili est'is pli sagac'a'j ol la Turk'o'j. La est'ont'ec'o est'is ili'a di'o, kies profet'o'j est'is la ruz'o kaj la el'pens'ad'o. Ili'a'n febr'a'n aktiv'ec'o'n neniu Pers'o pov'as kompren'i. Ili'a vast'a land'o est'is plen'a de bru'a'j industri'o'j. La nerv'a'j Uson'an'o'j vetur'is tre'eg'e rapid'e de unu urb'o al ali'a per sistem'o de mov'ad'o, pri kiu ni pov'as nur imag'i. Si'n trov'is voj'o'j kun fer'a'j rel'o'j, sur kiu'j mal'grand'a'j dom'o'j kun rad'o'j kur'is tiel rapid'eg'e, ke tut'a'n tag'vojaĝ'o'n ili far'is en unu hor'o. Grand'eg'a'j ŝip'o'j sen vel'o'j, antaŭ'e'n puŝ'at'a'j per mister'a pov'o, port'is cent'o'j'n da hom'o'j sam'temp'e al la plej mal'proksim'a'j punkt'o'j de la mond'o.“

„Kaj ĉu tiu'j ĉi afer'o'j est'as perd'it'a'j?“ mi demand'is.

[p. 14]

„Ni kon'as mult'a'j'n el la pov'o'j,“ dir'is Abdul; „sed la manier'o'n aplik'i ili'n ni ne hav'as. Ŝajn'as ke eĉ la element'o'j est'is ili'a'j sklav'o'j. Urb'o'j'n ili lum'ig'is nokt'e per art'e'far'it'a'j lun'o'j, kies bril'ec'o super'is la lun'o'n supr'e. Strang'a'j'n el'pens'aĵ'o'j'n ili uz'is per kiu'j ili pov'is inter'parol'i kvankam mal'proksim'e unu de la ali'a je vojaĝ'o da mult'a'j tag'o'j. Kelk'a'j el tiu'j ĉi el'pens'aĵ'o'j ekzist'as hodiaŭ en la Pers'a muze'o. Pro la superstiĉ'o'j de ni'a'j pra'patr'o'j tiu'j sekret'o'j perd'iĝ'is dum tiu'j mal'lum'a'j jar'cent'o'j el kiu'j ni fin'e vek'iĝ'as.“

En tiu moment'o ni aŭd'is mal'proksim'e la voĉ'o'n de Josafa Hason; ili est'is trov'int'a'j river'et'o'n kaj ili ni'n al'vok'is.

Tia'n varm'o'n ni ankoraŭ neniam sent'is. Apud la river'o, kie ni'a ŝip'o naĝ'is, est'is pli komfort'e, sed eĉ tie ĉi la ŝvit'o el'star'is sur ni en grand'a'j gut'o'j. Ni'a'j vizaĝ'o'j bril'is kiel fiŝ'o'j. Est'is ni'a dezir'o plu'e esplor'i sed la strat'o'j simil'is al forn'o, kaj ni re'ven'is al Testud'o….

Dum mi hodiaŭ post'tag'mez'e sid'is sur la ferdek'o en'skrib'ant'e la okaz'int'aĵ'o'j'n de la maten'o en tiu'n ĉi tag'libr'o'n, Josafa Hason kaj Jafar-el-Beg al'proksim'iĝ'is, kaj pet'is permes'o'n pren'i mal'grand'a'n boat'o'n por vizit'i la grand'a'n statu'o'n. Tiam Abdul inform'is ni'n ke tiu ĉi statu'o en antikv'a'j temp'o'j ten'is alt'e torĉ'o'n, kiu lum'ig'is la tut'a'n haven'o'n, kaj pet'is Jafar-el-Beg, ke li pen'u el'trov'i kiel la lum'o est'is far'it'a.

Ili re'ven'is ĉirkaŭ vesper'e kun la jen'a inform'o, ke la statu'o ne est'as el solid'a bronz'o sed kav'a, ke ili supr'e'n'ir'is laŭ fer'a ŝtup'ar'o en [p. 15] la korp'o'n de la figur'o, kaj el la supr'o de ĝi rigard'is la ŝip'o'n; ke Jafar-el-Beg en la mal'lum'o sid'iĝ'is por ripoz'i sur nest'o'n da flav'a'j muŝ'o'j kun nigr'a'j stri'o'j; ke tiu'j ĉi muŝ'o'j en'met'is pik'il'o'j'n en la korp'o'n de Jafar-el-Beg, ĝis li laŭt'e ek'kri'is kaj mal'supr'e'n'ir'is la ŝtup'ar'o'n per ne'atend'it'a lert'ec'o; ke Josafa Hason kaj ali'a'j supr'e'n'ir'is la lev'it'a'n brak'o'n kaj fin'e star'is sur la torĉ'o mem; kaj ke la urb'o kuŝ'is mal'supr'e kiel geografi'a kart'o, kovr'ant'e la land'o'n mejl'o'j'n kaj mejl'o'j'n laŭ ambaŭ flank'o'j de la river'o. Pri la lum'ig'ad'o de la haven'o, Josafa Hason dir'as ke Abdul erar'as; ne est'as eĉ sign'o de io, kio pov'us don'i lum'o'n—nenia uj'o por ole'o aŭ post'sign'et'o de fajr'o.

Abdul dir'as ke Josafa est'as idiot'o; ke li mem ir'os.

La 13an de Maj'o.

Tim'ig'a'n el'trov'o'n ni hav'is hodiaŭ maten'e.

Vetur'ant'e iom laŭ la river'o ni esplor'is part'o'n de la urb'o kie la konstru'aĵ'o'j mal'simil'as tiu'j'n, kiu'j'n ni hieraŭ vid'is. Abdul opini'as ke ili est'is la dom'o'j de la riĉ'ul'o'j. Ili'a form'o simil'as al brik'o star'ant'a; ĉiu'j est'as tre simil'a'j, ne'interes'a'j kaj ted'a'j.

Ni rimark'is unu kies fenestr'a'j kovr'il'o'j kaj pord'o'j ankoraŭ star'as, sed kiu'j rust'iĝ'as for de la kurioz'a'j ĉarnir'o'j kiu'j sub'ten'as ili'n. Per kelk'a'j fort'a'j bat'o'j ni fal'ig'is la ekster'a'j'n pord'o'j'n en amas'o'n da polv'o, kaj kiam mi en'paŝ'is sur la marmor'a'n plank'o'n intern'e mi'a'j okul'o'j ek'vid'is ne'atend'it'a'n vid'aĵ'o'n. Mebl'o'j, statu'o'j, [p. 16] mal'hel'a'j pentr'aĵ'o'j en polv'iĝ'ant'a'j kadr'o'j, figur'o'j el bronz'o kaj arĝent'o, spegul'o'j, kurten'o'j, ĉiu'j est'is tie, sed en ĉia stat'o de ruin'iĝ'o. Ni for'bat'is la fer'a'j'n ŝirm'il'o'j'n kaj en'las'is la lum'o'n en la jam dum jar'cent'o'j ferm'it'a'j'n ĉambr'o'j'n. En la unu'a ĉambr'o kuŝ'is tapiŝ'o el Pers'uj'o! Kolor'perd'int'a, de tine'o'j mord'it'a, jam detru'it'a en lok'o'j, ĝi kvazaŭ pet'eg'is ni'n per mort'ant'a'j okul'o'j ke ni port'u ĝi'n for. Mi'a kor'o mol'iĝ'is pro la antikv'a tapiŝ'o, kaj mi rimark'is infan'a'n el'rigard'o'n en la okul'o'j de Omar.

Kiam mi supr'e'n'ir'is la ŝim'a'n ŝtup'ar'o'n al la etaĝ'o supr'e mi esprim'is surpriz'o'n tial ke drap'o kaj lign'o rest'as preskaŭ perfekt'a'j dum tiom da jar'cent'o'j, kaj al'don'is:

„La Uson'an'o'j ne est'is tiel mal'ind'a'j, kiel ni opini'as.“

„Pov'us est'i,“ dir'is Omar; „sed la Pers'a tapiŝ'o est'as ja la plej freŝ'a objekt'o, kiu'n ni jam vid'is, kaj ĝi ebl'e est'is antikv'a kiam ili aĉ'et'is ĝi'n.“

Sur tiu ĉi etaĝ'o ni en'ir'is mal'hel'a'n ĉambr'o'n, vast'a'n kaj iam luks'e mebl'it'a'n. Kiam Omar mal'ferm'is la fenestr'a'j'n kovr'il'o'j'n kaj for'tir'is la ĉifon'a'j'n kurten'o'j'n ni ek'salt'is de surpriz'o pro la vid'aĵ'o antaŭ ni. Sur larĝ'a lit'o en la centr'o de la ĉambr'o kuŝ'is hom'a est'aĵ'o, kun la long'a'j har'o'j ankoraŭ sur la kap'o. Ĝi pli simil'is al mumi'o ol al skelet'o. Ĉirkaŭ'e, sur la lit'o, kuŝ'is ŝim'a'j fragment'o'j de la iam blank'a'j tuk'o'j kiu'j kovr'is ĝi'n. Sur la fingr'o'j de la mal'dekstr'a man'o bril'is du ring'o'j, kiu'j al'tir'is ni'a'n atent'o'n. Unu ten'is diamant'o'n de alt'a valor'o, la ali'a [p. 17] hav'is safir'o'j'n kaj diamant'o'j'n plej strang'e aranĝ'it'a'j'n. Ni star'is moment'o'n silent'a'j, kaj mal'ĝoj'e rigard'is la est'aĵ'o'n.

„Kompat'ind'a vir'in'o,“ mi dir'is; „kiu'n ili tie ĉi las'is sol'a.“

„Est'as pli ebl'e,“ dir'is Abdul; „ke ŝi jam est'is sen'viv'a, kaj la amik'o'j, for'ir'int'e ebl'e urĝ'e, ne hav'is la temp'o'n brul'ig'i la kadavr'o'n.“

„Ĉu ili brul'ig'is la mort'int'o'j'n?“ mi demand'is. „En mi'a histori'o est'as skrib'it'e, ke ili en'ter'ig'is ili'n kiel ter'pom'o'j'n, kaj las'is ili'n putr'iĝ'i.“

Kaj Abdul respond'is: „Iam est'is tiel, sed post'e, kiam ili pli civiliz'iĝ'is, ili for'las'is la kutim'o'n.“

„Ĉu est'as kred'ebl'e?“ mi demand'is; „ke tiu ĉi vir'in'o jam kuŝ'is tie ĉi preskaŭ mil jar'o'j'n kaj spit'e tio est'as tiel bon'e konserv'it'a?“

„Mi, ankaŭ, est'as surpriz'it'a,“ dir'is Abdul. „Mi pov'as klar'ig'i la afer'o'n nur pro la grand'a sek'ec'o de la aer'o, kiu sorb'as la fluid'aĵ'o'j'n de la korp'o kaj tiel mal'rapid'ig'as putr'ad'o'n.“

Tiam lev'ant'e kares'e en la man'o iom de ŝi'a'j flav'a'j har'o'j, li dir'is:

„Ŝi sen'dub'e est'is jun'a, ankoraŭ ne du'dek'jar'a.“

„Ĉu ili'a'j vir'in'o'j est'is bel'a'j?“ mi demand'is.

„Ili est'is tre bel'a'j,“ li respond'is; „kun graci'a'j form'o'j kaj bel'a'j vizaĝ'o'j; plezur'o al la okul'o; ankaŭ ili est'is gaj'a'j kaj sprit'a'j kun mult'e da viv'ec'o.“

Je tio ek'kri'is Omar:

„Jen est'as la unu'a'j vort'o'j de vi el'parol'it'a'j, ho Abdul, kiu'j kaŭz'as mi'n bedaŭr'i la mal'aper'o'n [p. 18] de tiu ĉi popol'o! Est'as ĉiam lok'o en mi'a kor'o por ruĝ'iĝ'ant'a virg'ul'in'o!“

„Las'u do vi'a'n dolor'o'n mal'long'e viv'i,“ respond'is Abdul; „ĉar la Uson'a'j virg'ul'in'o'j ne est'is el tiu spec'o. Ruĝ'iĝ'o est'is art'o kiu'n ili mal'oft'e uz'is. La modest'ec'o kiu'n vi am'as en Pers'a virg'ul'in'o est'is inter ili ne'kon'at'a. Ni'a'j tim'em'a'j fil'in'o'j tut'e ne simil'as tiu'j'n produkt'aĵ'o'j'n de la Okcident'o. Ili paŝ'ad'is laŭ la strat'o'j kun vag'em'a'j okul'o'j kaj mal'ruĝ'iĝ'ant'a'j vizaĝ'o'j, liber'e parol'ant'e kun vir'o'j kaj vir'in'o'j, mal'tim'a'j en parol'o kaj liber'a'j en manier'o, ir'ant'e kaj ven'ant'e laŭ plaĉ'o. Ili mult'e kon'is pri la mond'o, direkt'is si'a'j'n propr'a'j'n afer'o'j'n, kaj aranĝ'is si'a'j'n propr'a'j'n edz'in'iĝ'o'j'n; oft'e ŝanĝ'ant'e si'a'j'n opini'o'j'n ili edz'in'iĝ'is kun ali'a ol la fianĉ'o.“

„Kiel abomen'e! Kaj ĉu hom'o'j ver'e pov'is am'i tiu'j'n ĉi afer'o'j'n?“ dir'is Omar tuŝ'it'e de mal'plezur'o.

„Ŝajn'as tiel.“

„Sed la Uson'a nov'edz'in'o hav'is ja la freŝ'ec'o'n de sek'ig'it'a fig'o.“

„Ŝi hav'is,“ dir'is Abdul; „sed tiu'j kiu'j kon'as nur la sek'ig'it'a'n frukt'o'n ne sent'as la mank'o'n de la freŝ'a frukt'o. Sed la virg'ul'in'o'j mem ne est'is kulp'a'j. Eduk'it'a'j kiel knab'o'j, kun la sam'a'j stud'o'j kaj intelekt'a dis'volv'iĝ'o, la vir'in'ec'a part'o de ili'a natur'o iom post iom mal'aper'is laŭ la intelekt'a kresk'ad'o de ili'a'j cerb'o'j. Intelekt'a fort'o est'is la cel'o de la vir'in'a eduk'it'ec'o.“

Tiam ek'kri'is Omar mal'plezur'e:

„Laŭd'u Alaĥon pro li'a help'o en la eksterm'o [p. 19] de tia popol'o!“ kaj li for'ir'is de la lit'o, kaj komenc'is ĉirkaŭ'rigard'i en la ĉambr'o. Post moment'o li re'ven'is al ni, dir'ant'e:

„Jen est'as plu da juvel'o'j; ankaŭ da mon'o.“

Abdul avid'e pren'is la mon'er'o'j'n.

„Mon'o!“ ek'kri'is li. „Mon'o don'os al ni pli da inform'o ol paĝ'o'j da histori'o.“

Est'is arĝent'a'j mon'er'o'j de divers'a'j grand'ec'o'j kaj du mal'grand'a'j mon'er'o'j el kupr'o. Abdul atent'e stud'is ili'n.

„La last'a dat'o est'as 1957,“ li dir'is; „iom mal'pli ol mil jar'o'j'n; sed la mon'er'o ebl'e rond'ir'is kelk'a'j'n jar'o'j'n antaŭ ol la vir'in'o mort'is; ankaŭ ebl'e ili fabrik'is ĝi'n en la sam'a jar'o kiam ŝi mort'is. Ĝi port'as la kap'o'n de Dennis, la last'a el la Irland'a'j diktator'o'j. Laŭ supoz'o, la ras'o mal'aper'is antaŭ la jar'o 1990 de ili'a epok'o.“

Mi tiam dir'is:

„Vi neniam rakont'is al ni, ho Abdul, la kaŭz'o'n de ili'a mal'aper'o.“

„Est'is mult'e da kaŭz'o'j,“ li respond'is. „La Uson'an'o'j mem est'is origin'e el Angl'a de'ven'o, sed popol'o'j el ĉiu'j part'o'j de Eŭrop'o ven'is tie'n ĉi grand'a'nombr'e. Kvankam la unu'a'j kiu'j ven'is est'is fortik'a'j kaj hard'it'a'j, la rezult'o de la klimat'o sur la post'e'ul'o'j'n est'is fatal'a. Ili far'iĝ'is plat-brust'a'j kaj mal'gras'a'j, kun mal'mult'e da har'ar'o, romp'ebl'a'j dent'o'j, kaj mal'fort'a'j digest'o'j. Nerv'mal'san'o'j al ni ne'kon'at'a'j mort'ig'is mult'a'j'n. Infan'o'j mal'facil'e nask'iĝ'is. Inter 1945 kaj 1960, kiam okaz'is la last'a hom'sum'ig'o pri kiu ni hav'as raport'o'n, la loĝ'ant'ar'o mal'pli'iĝ'is de naŭ'dek milion'o'j ĝis dek du milion'o'j. [p. 20] Klimat'a'j ŝanĝ'o'j, neniam vid'at'a'j en ali'a'j land'o'j, komenc'iĝ'is en tiu temp'o, kaj fin'is en la daŭr'o de mal'pli ol dek jar'o'j, la labor'ad'o'n jam far'it'a'n facil'a per nerv'a'j mal'san'o'j kaj mal'moder'a viv'ad'o. La temperatur'o oft'e dum unu tag'o mal'lev'iĝ'is de brul'ant'a varm'o ĝis vintr'a mal'varm'o.“

Mult'o'n simil'a'n li rakont'is al ni, sed mi est'as tro dorm'em'a por skrib'i plu. Ni esplor'is la rest'o'n de la dom'eg'o, kaj trov'is mult'a'j'n interes'a'j'n afer'o'j'n. Laŭ mi'a dezir'o ni port'is kelk'a'j'n objekt'o'j'n al Testud'o.1

La 14an de Maj'o.

Pli varm'e ol hieraŭ. En la post'tag'mez'o ni est'is rem'at'a'j laŭ la river'o kaj sur'ter'ir'is por mal'long'a promen'ad'o. Est'as danĝer'e ne tim'i la sun'o'n.

Ju pli mi lern'as pri tiu'j ĉi Uson'an'o'j, des mal'pli interes'a'j ili far'iĝ'as. Abdul hav'as la sam'a'n opini'o'n, kiel mi juĝ'as laŭ la inter'parol'o hodiaŭ, dum ni kun'e promen'ad'is.

Est'is tia'manier'e:

Kan-Li: Kiel simil'a'j est'as la dom'o'j! Kiel ted'a'j!

Abdul: Tiel ankaŭ est'is la loĝ'ant'o'j. Ili simil'e pens'ad'is, simil'e labor'ad'is, manĝ'ad'is; si'n vest'ad'is kaj inter'parol'ad'is simil'e. Ili leg'is la sam'a'j'n libr'o'j'n; ili model'is si'a'j'n vest'o'j'n laŭ ordon'o, sen ia pens'o pri la grand'ec'o aŭ form'o [p. 21] de la individu'o, kaj preciz'e imit'is la mod'o'j'n de Eŭrop'an'o'j.

Kan-Li: Sed la mal'larĝ'a'j vest'o'j de la Eŭrop'an'o'j cert'e est'is tre ne'komfort'a'j en la varm'eg'o de Uson'a somer'o.

Abdul: Tiel ili ebl'e est'is. Rigid'a'j skatol'o'j de divers'a'j form'o'j ornam'is la kap'o'j'n de la vir'o'j. Kurioz'a'j jak'o'j kun mal'vast'a'j manik'o'j kun'prem'is la korp'o'n. La pied'o'j puls'o'bat'is kaj brul'is en mal'vast'a'j kovr'il'o'j el rigid'a led'o, kaj tol'o rigid'ig'it'a laŭ ia art'e'far'it'a manier'o sid'is streĉ'it'a ĉirkaŭ la kol'o.

Kan-Li: Alaĥo! Kia'j idiot'o'j!

Abdul: Tia'j oni konsider'is ili'n.

Kan-Li: Ĉu vi sci'as kial ili am'is tia'n ne'bezon'a'n sufer'ad'o'n?

Abdul: Est'is ili'a dezir'o est'i simil'a'j al ali'a'j. Tio est'as natur'a sent'o de vulgar'a popol'o.

La 15an de Maj'o.

Bon'a vent'o blov'as hodiaŭ el la okcident'o. Ni lev'is la ankr'o'n kaj naĝ'is laŭ la orient'a flank'o de la urb'o. Mi tio'n far'is ĉar Abdul trov'as la supr'a'n part'o'n de la urb'o pli riĉ'a pri rest'aĵ'o'j ol la mal'supr'a'n, kiu ŝajn'as dediĉ'it'a al komerc'a'j afer'o'j. Ni naĝ'is proksim'e de kaj sub unu el la grand'a'j monument'o'j en la river'o, kaj ni ne pov'is diven'i ĝi'a'n signif'o'n. Mult'a'j fer'a'j verg'o'j ankoraŭ pend'as el la pint'o'j de ĉiu el la konstru'aĵ'o'j. Tial ke ili star'as laŭ lini'o, unu post ali'a, ni unu'e opini'is, ke ebl'e ili iam est'is kun'lig'it'a'j kaj util'is kiel pont'o, sed ni [p. 22] baldaŭ vid'is ke ili star'as tro mal'proksim'e unu de la ali'a.

Ni ĵet'is ankr'o'n je ĉirkaŭ tri mejl'o'j mal'proksim'e de ni'a antaŭ'a ankr'iĝ'o. Supr'e kaj mal'supr'e laŭ la river'o, al la sud'o, nord'o, orient'o, kaj okcident'o, la ruin'o'j etend'iĝ'as ne'difin'it'e, ŝajn'e sen fin'o.

Mi mal'trankvil'iĝ'as pri Omar. Li ir'is sur'ter'e'n kaj ankoraŭ ne re'ven'is. Est'as nun post nokt'o'mez'o.

La 16an de Maj'o.

Glor'u Alaĥon, mi'a kamarad'o viv'as! Hodiaŭ maten'e ni fru'e sur'ter'ir'is kaj komenc'is serĉ'i li'n.

Kiam ni preter'ir'is la konstru'aĵ'o'n kiu port'as la sur'skrib'aĵ'o'n „… Dorf Astoria sur ĝi'a antaŭ'a flank'o, ni ek'aŭd'is li'a'n voĉ'o'n el la intern'o respond'e al ni'a'j vok'o'j. Ni en'ir'is, kaj supr'e'n'ir'int'e la ruin'iĝ'ant'a'n ŝtup'ar'o'n ni trov'is li'n sid'ant'a'n sur la plank'o supr'e. Li hav'is ŝvel'int'a'n krur'o'n pro fort'e vund'it'a artik'o, kaj divers'a'j'n kontuz'o'j'n li ankaŭ hav'is. Dum ni'a'j amik'o'j konstru'is il'o'n por port'i li'n for, ni inter'parol'is. La post'sign'o'j sur la mur'o'j montr'is al ni ke iam la ĉambr'o est'is bel'a. Dum mi ĉirkaŭ'e vag'is en la ĉambr'o mi mal'ferm'is la ruin'iĝ'ant'a'n pord'o'n de mal'nov'a kamer'o kaj sur la putr'iĝ'ant'a'j bret'o'j si'n trov'is vitr'aĵ'o'j kaj argil'a'j pot'o'j lert'e far'it'a'j. Pren'ant'e unu, mal'grand'a'n vin'tas'o'n el vitr'o, mi al'proksim'iĝ'is mi'a'n kamarad'o'n, montr'ant'e al li ĝi'a'n mal'dik'a'n ten'il'o'n kaj kurioz'a'n form'o'n. Kiam li'a rigard'o fal'is sur ĝi'n, li'a'j okul'o'j tut'e mal'ferm'iĝ'is de surpriz'eg'o. [p. 23] Mi ankaŭ rimark'is ek'trem'o'n en li'a'j man'o'j kiam li etend'is la brak'o'n por ĝi'n tuŝ'i. Tiam li rakont'is al mi pri si'a mir'ind'a aventur'o de la hieraŭ'a nokt'o, sed dir'is antaŭ ol li komenc'is:

„Vi sci'as, ho Princ'o, ke mi ne kred'as vizi'o'j'n, kaj mi neniam rakont'us la afer'o'n se vi ne est'us trov'int'a la tas'o'n. Mi trink'is la est'int'a'n nokt'o'n el tia, don'it'a al mi per fantom'a man'o.“

Mi est'us rid'int'a, se li ne est'us tiel serioz'a. Kiam mi far'is mov'o'n por sid'iĝ'i apud li, li dir'is:

„Gust'um'u unu'e, ho mi'a majstr'o, la vin'ber'o'j'n, kiu'j pend'as de la tie'a mur'o.“

Mi tio'n far'is, kaj je mi'a grand'a surpriz'o mi trov'is ili'n tre'eg'e bon'gust'a'j, pli bon'a'j ol la kultur'it'a'n frukt'o'n de Pers'uj'o, pli dolĉ'a'j kaj delikat'a'j, mal'simil'a'j al la sovaĝ'a'j vin'ber'o'j, kiu'j'n ni manĝ'as hejm'e. Mi'a surpriz'eg'o ŝajn'e plaĉ'is al li, kaj kun rid'o li dir'is:

„La vin'ber'o'j est'as ne'ebl'a'j, sed ili ekzist'as; eĉ pli absurd'a est'as mi'a rakont'o!“ kaj tiam li rakont'is si'a'n aventur'o'n.

Est'is jen'e:

Pri tio, kio'n Omar vid'is.

Hieraŭ, post nokt'iĝ'o, dum li rapid'is al Testud'o, li fal'is sur kelk'a'j'n ŝton'blok'o'j'n, vund'ant'e si'a'n maleol'o'n kaj tre kontuz'ant'e si'n. Ne pov'ant'e pied'ir'i, li lam'ir'is en tiu'n ĉi konstru'aĵ'o'n por tie ĉi atend'i ni'a'n al'ven'o'n la morgaŭ'a'n tag'o'n. La blek'ad'o de lup'o'j kaj ali'a'j sovaĝ'a'j best'o'j, kiu'j ŝtel'ir'is en la urb'o, ig'is li'n, por trov'i [p. 24] rifuĝ'ej'o'n, grimp'i la ruin'o'j'n de la ŝtup'ar'o al la etaĝ'o supr'e. Kiam li sid'iĝ'is en angul'o de la ĉambr'eg'o ven'is al li'a naz'o bon'gust'a odor'o de la vin'ber'o'j ĉirkaŭ li'a kap'o. Li trov'is ili'n tre'eg'e bon'gust'a'j, kaj manĝ'is kun bon'a apetit'o. Li baldaŭ post'e fal'is en dorm'o'n kiu daŭr'is kelk'a'j'n hor'o'j'n, ĉar kiam li vek'iĝ'is la lun'o est'is alt'e en la ĉiel'o, la voĉ'o'j de la lup'o'j ne plu aŭd'iĝ'is kaj silent'a est'is la urb'o.

Dum li kuŝ'is rev'ant'e, tre okup'at'a pri si'a'j propr'a'j pens'o'j, li iom post iom rimark'is mister'a'j'n ŝanĝ'o'j'n kiu'j kvazaŭ okaz'is sen li'a vid'o. Ŝajn'is ke ornam'it'a plafon'o si'n etend'is super la ĉambr'o. Spegul'o'j kaj kolor'it'a'j mur'o'j mal'rapid'e anstataŭ'is la heder'o'n kaj pec'iĝ'int'a'j'n brik'o'j'n. Mal'fort'a lum'o far'iĝ'is pli kaj pli fort'a, ĝis ĝi plen'ig'is la ĉambr'o'n per blind'ig'a lum'o.

Tiam aper'is kviet'e tabl'o de kurioz'a form'o, sur kiu si'n trov'is flor'o'j kaj amas'o da manĝ'il'o'j el vitr'o kaj porcelan'o, kvazaŭ por festen'o.

Li vid'is grav'mien'a'j'n vir'o'j'n kun sen'barb'a'j vizaĝ'o'j star'ant'a'j'n ĉirkaŭ'e en la ĉambr'o. Ĉiu'j est'is nigr'e vest'it'a'j, kaj ili'a'j vest'o'j hav'is tri'angul'a'j'n mal'ferm'aĵ'o'j'n sur la brust'o por montr'i la ĉemiz'o'n sub'e. Li baldaŭ trov'is ke tiu'j ĉi hom'o'j est'as serv'ist'o'j.

Dum li konfuz'e rigard'eg'is, en'ir'is ali'a'j figur'o'j du'op'e, kiu'j pren'is si'a'j'n lok'o'j'n ĉirkaŭ la tabl'o. Tiu'j ĉi post'e al'ven'int'o'j, ses'dek pli mal'pli, est'is vir'o'j kaj vir'in'o'j ir'ant'a'j brak'o en brak'o; la vir'in'o'j est'is riĉ'e vest'it'a'j laŭ ne'kon'at'a mod'o, kaj bril'is per mult'e'kost'a'j ŝton'o'j. La vir'o'j est'is vest'it'a'j simil'e al la serv'ist'o'j.

[p. 25]

Ili manĝ'is kaj trink'is kaj rid'is, kaj prezent'is bril'a'n vid'aĵ'o'n. Omar star'iĝ'is, kaj mov'it'e de sci'vol'o kiu'n li ne pov'is kontraŭ'star'i,—ĉar li est'as sen'zorg'ul'o kaj ne kon'as la tim'o'n,—li lam'ir'is for de la mur'o.

Ili rigard'is li'n kun surpriz'o, kaj li'a ĉe'est'o ŝajn'is tre amuz'i ili'n. Unu el la gast'o'j, alt'a jun'ul'o kun flav'a'j lip'har'o'j, al'proksim'iĝ'is kaj prezent'is delikat'a'n kristal'a'n uj'o'n plen'a'n de bril'et'ant'a fluid'aĵ'o.

Omar pren'is ĝi'n.

La jun'ul'o lev'is ali'a'n for de la tabl'o kaj sign'ant'e kvazaŭ salut'e, li dir'is per vort'o'j, kiu'j'n mi'a kamarad'o kompren'is, kvankam li ĵur'as ke li ne kon'is la lingv'o'n:

„Ni ebl'e renkont'os unu la ali'a'n je la kvar'a de la ven'ont'a Juli'o.“

Li tiam trink'is la vin'o'n, kaj Omar far'is la sam'o'n.

Je tio ĉiu'j rid'et'is kvazaŭ pro la sprit'ec'o de la kamarad'o, ĉiu'j escept'e la vir'in'o'j, kies kompat'em'a'j vizaĝ'o'j parol'is pli pri kompat'o ol pri sprit'o. La vin'o ir'is al li'a cerb'o kiam li ĝi'n trink'is kaj la objekt'o'j ĉirkaŭ li ŝajn'is danc'i kaj turn'iĝ'i. Kant'er'o'j de fantazi'a muz'ik'o aŭd'iĝ'is: tiam, laŭ ritm'o, ĉiu'j vir'in'o'j kun si'a'j akompan'ant'o'j tre mal'pez'e ek'turn'iĝ'ad'is. Kaj, dum li mov'iĝ'is laŭ la muz'ik'o, li'a cerb'o kvazaŭ el'danc'is el la kap'o. La ĉambr'o mem, sving'ant'e kaj trem'ant'e kun la melodi'o, mal'hel'iĝ'is kaj grad'e mal'aper'is. La muz'ik'o mal'laŭt'e ĉes'is.

Re'e est'is silent'o kaj la lun'o supr'e rigard'is la per heder'o kovr'it'a'j'n mur'o'j'n.

[p. 26]

Li fal'is kvazaŭ ebri'a sur la plank'o'n, kaj ne vek'iĝ'is ĝis ni'a'j voĉ'o'j li'n vok'is.

Tia est'is li'a rakont'o.

Li hav'as klar'a'n cerb'o'n kaj ne est'as mensog'ul'o, sed tiom da vin'ber'o'j en mal'plen'a stomak'o kun'e kun la febr'o de la ŝvel'int'a krur'o facil'e klar'ig'as la okaz'int'aĵ'o'n.


Ĉe tag'manĝ'o ni hav'is viand'o'n de urs'o.

Hodiaŭ ĉirkaŭ tag'mez'e Mula'i, la du'a ofic'ist'o, for'ir'is antaŭ la ali'a'j kaj en'ir'is grand'a'n konstru'aĵ'o'n, ĉas'ant'e lepor'o'n. Li est'is mal'supr'e'n ir'ont'a al la kel'o, kiam li ek'vid'is tre proksim'e de li, urs'o'n kiu mal'rapid'e mal'supr'e'n'ir'is laŭ la marmor'a ŝtup'ar'o. Mula'i ne est'as tim'ul'o, sed li turn'iĝ'is kaj kur'is pli rapid'e ol iam antaŭ'e. La urs'o, kiu ŝajn'is hav'i lud'em'a'n natur'o'n, ankaŭ kur'is, kaj en proksim'a persekut'ad'o. Bon'ŝanc'e por ni'a amik'o ni est'is proksim'e, ali'e anstataŭ manĝ'i viand'o'n de urs'o, ebl'e la urs'o trankvil'e est'us manĝ'int'a Mulaion en la ombr'a'j koridor'o'j de Kvin-avenu'a Hotel'o.

La 17an de Maj'o.

Hodiaŭ la tropik'a varm'eg'o brul'ig'as la pulm'o'j'n. Ni ek'ir'is en la maten'o prepar'it'a'j rest'i dum la nokt'o sur'ter'e, kaj esplor'i la nord'a'n part'o'n de la urb'o. La promen'o tra la mol'a herb'o est'is agrabl'a, sed en la lok'o'j ne ŝirm'it'a'j kontraŭ la sun'o ni est'is kiel fiŝ'o'j en pot'o. Ali'a'j'n konstru'aĵ'o'j'n ni vid'is, eĉ pli grand'a'j'n kaj impon'a'j'n ol tiu, kiu'n ni hieraŭ en'ir'is. Ni vol'is [p. 27] ili'n esplor'i, sed Omar saĝ'e kontraŭ'e konsil'is ni'n, dir'ant'e ke la tag'o far'iĝ'os pli varm'a je ĉiu hor'o kaj ke ni pov'us esplor'i ili'n dum ni'a re'ven'o.

En la nord'a part'o de la urb'o si'n trov'as mult'a'j religi'a'j templ'o'j, kies alt'a'j tur'o'j simil'e al piramid'o'j konus'iĝ'as ĝis pint'o. Ili est'as kurioz'a'j afer'o'j, kaj mir'ig'e konserv'it'a'j. La intern'o de tiu'j ĉi templ'o'j est'as ne'interes'a. Abdul dir'as ke la religi'a'j ceremoni'o'j de la Uson'an'o'j ne hav'is disting'a'j'n ec'o'j'n. Est'is mult'e da religi'a'j kred'o'j, ĉiu'j komplik'a'j kun sen'signif'a'j diferenc'o'j inter si. Ĉiu sekt'o hav'is si'a'n propr'a'n templ'o'n kaj rifuz'is kred'i kiel la ali'a'j. Al Pers'o tio ĉi est'as rid'ind'a, sed ebl'e al ili ĝi est'is serioz'a afer'o. Unu tag'o'n en ĉiu semajn'o ili kun'ven'is; la pastr'o'j leg'is long'a'j'n moral'a'j'n skrib'aĵ'o'j'n de ili mem verk'it'a'j'n, tiam sekv'is muz'ik'o de dung'it'a'j kant'ist'o'j. Post la Di'serv'o ili dis'iĝ'is, kaj ne pens'is pri la templ'o aŭ la pastr'o dum ankoraŭ sep tag'o'j. Abdul dir'as ke ili ne est'is religi'a popol'o. Li ankaŭ dir'as ke en la templ'o'j si'n trov'is plej'e vir'in'o'j.

Post'tag'mez'e ni trans'ir'is vast'a'n plezur'kamp'o'n, kiu nun est'as sovaĝ'a arb'ar'o, sed kun sign'o'j ankoraŭ vid'ebl'a'j de vast'a'j promen'ej'o'j kaj vetur'ej'o'j2. Rest'as avenu'o kun bronz'a'j statu'o'j, el kiu'j mult'a'j ankoraŭ star'as en bon'a stat'o, sed ili est'as tre rid'ind'a'j. Omar kaj mi [p. 28] ankoraŭ rigard'as ili'n kiel karikatur'o'j'n, sed Abdul est'as cert'a ke ili est'as serioz'a'j klopod'o'j, kaj dir'as ke la Uson'an'o'j facil'e kontent'iĝ'is pri art'a'j afer'o'j.

Ni perd'is la voj'o'n en la park'o, ne hav'ant'e gvid'il'o'n kiel en la strat'o'j de la urb'o. Tio ĉi est'is plej bon'ŝanc'a afer'o, ĉar pro tio ni far'is mir'ig'a'n el'trov'o'n.

Okaz'is laŭ tia manier'o:

Iom venk'it'a'j de la varm'eg'o, ni halt'is sur mont'et'o por ripoz'i. Dum ni kuŝ'is sub la arb'o mi rimark'is kurioz'a'j'n skulpt'aĵ'o'j'n sur grand'eg'a blok'o al kiu Omar apog'is si'a'n dors'o'n. Ili tut'e mal'simil'is tiu'j'n, kiu'j'n ni jam vid'is, kaj tamen ili ne est'is ne'kon'at'a'j. Dum mi tie kuŝ'is kaj sen'zorg'e rigard'is ili'n subit'e ven'is al mi en la kap'o'n ke ili est'as Egipt'a'j. Ni tuj komenc'is stud'i ili'n, kaj trov'is je ni'a surpriz'o obelisk'o'n el Egipt'a granit'o, kovr'it'a per hieroglif'o'j pli antikv'a'j je mil'jar'o ol la plej antikv'a'j monument'o'j de la land'o.

Ver'e, ni est'is konfuz'at'a'j!

„Kiam la Egipt'o'j invad'is Uson'o'n?“ demand'is Josafa Hason, kun solen'a el'rigard'o, kvazaŭ li vol'is re'memor'ig'i si'n pri dat'o.

„Neniu Egipt'o iam aŭd'is pri Uson'o,“ dir'is Abdul. „Tiu ĉi obelisk'o fin'iĝ'is du'dek jar'cent'o'j'n antaŭ ol la unu'a Uson'an'o ĉes'is suĉ'i. Sen'dub'e ili al'port'is ĝi'n tie'n ĉi kiel kurioz'aĵ'o'n, sam'e kiel ni al'port'os al Pers'uj'o la bronz'a'n kap'o'n de Georg'o Vaŝington.“

Ni long'e stud'is la monument'o'n, kaj mi [p. 29] pens'is ke Abdul mal'kontent'iĝ'is tial ke li ne pov'is port'i ĝi'n for.

Ankaŭ dum ni est'is en tiu ĉi park'o ni ven'is al alt'a tur'o, sol'e star'ant'a, kaj grimp'is al la supr'o, kie ni ĝu'is vast'eg'a'n vid'aĵ'o'n.

La grand'ec'o de la urb'o est'is mir'ig'a.

Mejl'o'j'n mal'proksim'e en la river'o naĝ'is Testud'o, blank'a er'o sur la akv'o. Ĉie ĉirkaŭ'e ĝis la lim'o de ni'a vid'o est'is ruin'o'j, kaj ruin'o'j, kaj ruin'o'j. Pli melankoli'a vid'aĵ'o neniam ekzist'is. La blu'a ĉiel'o, la hel'a sun'bril'o, la bon'odor'a aer'o kun la bel'a'j flor'o'j kaj kant'ant'a'j bird'o'j nur ig'is ĝi'n pli mal'ĝoj'a. Ili ŝajn'is mok'aĵ'o.

Ni nun star'ig'is ni'a'n tend'o'n por nokt'i kaj mi ne plu pov'as skrib'i. Ne'kalkul'ebl'a amas'o da flug'ant'a'j insekt'o'j kolekt'iĝ'as ĉirkaŭ ni kun mal'am'ind'a zum'ad'o, kaj mord'as ni'n preter ni'a toler'o. Ili est'as pest'o tri'foj'e mal'ben'it'a.

Mi dir'is al Abdul, ke li'a teori'o pri la eksterm'o de la Uson'an'o'j est'as fabel'o por tiu'j, kiu'j neniam est'is tie ĉi. Neniu hom'o sen led'a haŭt'o pov'as tra'viv'i du'a'n nokt'o'n.

La 18an de Maj'o.

Kompat'ind'a Hason est'as pli ol mal'san'a. Li renkont'is en la est'int'a nokt'o ne'kon'at'a'n best'o'n, kaj li'a mal'venk'o est'is mal'nobl'a. La best'o, bel'et'a est'aĵ'o, tre simil'a al kat'id'o, si'n trov'is proksim'e, kaj Hason, kun mal'oft'a kuraĝ'o, lert'e ĵet'is si'n sur ĝi'n.

Kaj tio'n, kio do okaz'is, neniu el ni pov'as preciz'e dir'i. Kaj Hason! Mank'as vort'o'j. Li [p. 30] port'as kun si odor'o'n sufiĉ'e fort'a'n por dezert'ig'i tut'a'n provinc'o'n. Ni dev'is las'i li'n sur'ter'e kaj send'i al li nov'a'j'n vest'o'j'n.

Ver'e, tiu ĉi est'as land'o de surpriz'o'j.

Ni'a'j man'o'j kaj vizaĝ'o'j ankoraŭ dolor'as pro la mord'ant'a'j insekt'o'j, kaj ŝajn'as ke la parfum'o de la odor'a kat'id'o neniam for'las'os ni'n.

Abdul est'as feliĉ'a. Ni trov'is cent'o'j'n da metal'a'j blok'o'j, el kiu'j la plej mal'bon'a laŭ li'a dir'o est'os la gem'o de muze'o. Ili est'is trov'it'a'j de Tak'i-u-Di'n en la sub'etaĝ'o de alt'a konstru'aĵ'o, ĉiu'j zorg'e met'it'a'j sur fer'a'j'n bret'o'j'n. La klar'ig'o kiu'n ili don'as al ni pri la mor'o'j kaj kutim'o'j de ĉi tiu rid'ind'a popol'o ig'as ili'n plej alt'valor'a'j al histori'ist'o'j.

Ŝajn'as al mi ke Abdul iom ĝu'as sid'i sur la mal'varm'et'a ferdek'o de Testud'o kaj rigard'i JosafaHason’ pied'ir'ant'a'n tie'n ĉi kaj tie'n sur la ruin'o'j de mal'proksim'a kaj'o.

La 19an de Maj'o

La aer'o est'as pli mal'varm'et'a. Ab-i-Garm pens'as ke vent'eg'o minac'as.

Abdul est'as konfuz'it'a pri la lign'a figur'o kiu'n ni hieraŭ al'port'is al la ŝip'o3. Ĝi est'as bon'e konserv'it'a, kun la barbar'a'j kolor'o'j ankoraŭ freŝ'a'j sur ĝi. Ili trov'is ĝi'n star'ant'a'n en mal'grand'a butik'o.

[p. 31]

Kia'manier'e la Uson'an'o'j ador'is tiu'j'n ĉi idol'o'j'n, kaj kial ili star'is en mal'grand'a'j butik'o'j kaj neniam en la grand'a'j templ'o'j, est'as mister'o. Ĝi port'as sur la kap'o diadem'o'n el plum'o'j, kaj dum ni sid'is kaj fum'is sur la ferdek'o tiu'n ĉi vesper'o'n mi dir'is al Abdul ke ebl'e ĝi est'as la bild'o de iu Uson'a nobel'o. Je kio li dir'is ke ili ne hav'is nobel'o'j'n.

„Sed la Uson'an'o'j de alt'rang'a sang'o,“ mi demand'is, „ĉu ili ne hav'is titol'o'j'n?“

„Nek titol'o'j'n nek alt'rang'a'n sang'o'n,“ li respond'is. „Kaj tial ke ili ĉiu'j hav'is la sam'a'n de'ven'o'n kaj ven'is al tiu ĉi land'o nur por pli bon'e prosper'i ol hejm'e, ĉiu el ili est'is estim'at'a aŭ mal'estim'at'a laŭ si'a riĉ'aĵ'o. Tial ke ili mult'e respekt'is mon'o'n, tio est'is kontent'ig'a disting'il'o. La rezult'o est'is ke la famili'o'j, kiu'j posed'is riĉ'aĵ'o'n dum kelk'a'j generaci'o'j, kvazaŭ far'iĝ'is aristokrat'o'j. Tiu ĉi super'a klas'o pas'ig'is mult'e da temp'o ĉe sport'o'j kaj amuz'aĵ'o'j kaj el'spez'is mult'e da mon'o, ĉar ili tre'eg'e ŝat'is la parad'o'n. Ili'a intelekt'a kresk'o est'is mal'fort'a, kaj ili hav'is mal'grand'a'n influ'o'n ekster social'a'j afer'o'j. Ili imit'is la manier'o'j'n de ekster'land'a'j aristokrat'o'j. Ili est'is tre atent'a'j al vag'ant'a'j nobel'o'j el fremd'a'j land'o'j. Eĉ parenc'o'j'n de titol'ul'o'j ili salut'is kun plej varm'a entuziasm'o.“

Tiam mi dir'is al li: „Sed klar'ig'u al mi, ho Abdul, kiel tiu ĉi mal'profund'a naci'o pov'is far'iĝ'i tiel potenc'a.“

„Ili est'is potenc'a'j nur laŭ nombr'o kaj ne sufiĉ'e fort'a'j por port'i la sukces'o'n. En la komenc'o de la du'dek'a jar'cent'o—laŭ ili'a [p. 32] kalkul'o—grand'eg'a'j riĉ'aĵ'o'j amas'iĝ'is en unu tag'o, kaj la Uson'an'o'j ebri'iĝ'is de mon'o.“

Je kio mi ek'kri'is: „Ho land'o de plezur'eg'o! Ĉar mult'e da mon'o ĝoj'ig'as!“

Sed la mal'jun'ul'o sku'is la kap'o'n: „Tre ver'e, ho princ'o; sed la rezult'o est'is tre'eg'e mal'feliĉ'a. La grand'eg'a'j riĉ'aĵ'o'j reg'is ĉi'o'n, eĉ la reg'ist'ar'o'n de la land'o kaj la jur'ist'ar'o'n. Per financ'a'j ruz'o'j ili amas'ig'is fabl'a'j'n mon'sum'o'j'n. Jun'ul'o'j sen'moral'iĝ'is, ĉar honest'a industri'o kun moder'a'j profit'o'j est'is por ili rid'ind'aĵ'o.“

„Ver'e, tio est'as laŭ la natur'o!“ mi dir'is. „Sed en land'o kie ĉiu'j est'is riĉ'a'j, ĉu si'n trov'is iu'j, kiu'j vol'is far'i la mal'alt'a'j'n labor'o'j'n? Ĉar neniu vol'as ŝovel'i kot'o'n kiam la poŝ'o'j est'as plen'a'j de or'o.“

„Ĉiu'j ne est'is riĉ'a'j. Kaj kiam la mal'riĉ'ul'o'j ankaŭ far'iĝ'is avar'a'j tiam ili far'iĝ'is batal'em'a'j. Tiam komenc'iĝ'is social'a'j mal'pac'o'j kun sang'o'verŝ'o kaj ruin'iĝ'o.“

La 20an de Maj'o.

Glaci'a vent'o kun pluv'eg'o el la nord'orient'o. Hieraŭ ni spasm'e spir'is pro la varm'eg'a aer'o. Hodiaŭ ni trem'as en vintr'a'j vest'o'j.

La 21an de Maj'o.

Sam'e kiel hieraŭ. Al la pli'mult'o de ni est'as mal'varm'e. Mi'a'j dent'o'j trem'as kaj mi est'as kaj varm'a kaj mal'varm'a. Vent'eg'o pli mal'bon'a neniam ĝem'is ĉirkaŭ ŝip'o. Omar nom'as ĝi'n la kri'eg'ant'a'j voĉ'o'j de la cent milion'o'j da Uson'an'o'j kiu'j sen'dub'e pere'is en simil'a veter'o.

[p. 33]

La 16an de Juni'o.

Est'as mult'a'j tag'o'j de kiam mi tuŝ'is ĉi tiu'n tag'libr'o'n. Abomen'a'n mal'san'o'n mi hav'is, kiu detru'is energi'o'n kaj kuraĝ'o'n. Ĝi kvazaŭ simil'is al febr'o, kaj tamen mi'a'j membr'o'j est'is mal'varm'a'j. Mi ne pov'us ĝi'n pri'skrib'i eĉ se mi vol'us.

Abdul en'ir'is la kajut'o'n hodiaŭ vesper'e kun kelk'e da metal'a'j plat'o'j kaj parol'is pri ili. Li tut'e ne respekt'as la intelekt'o'j'n de la antikv'a'j Uson'an'o'j. Mi pens'is moment'o'n ke li kontraŭ'dir'is si'n, sed li est'is prav'a kiel kutim'e. Est'is jen'e:

Abdul: Ili mult'e leg'is.

Kan-Li: Vi jam dir'is al ni ke ili ne hav'is literatur'o'n. Ĉu ili mult'e leg'is nenio'n?

Abdul: Ver'e, vi est'as ĝi'n dir'int'a! Ĉiu'tag'e ili publik'ig'is vast'a'j'n paper'foli'o'j'n en kiu'j ili plej detal'e pri'skrib'is ĉiu'j'n krim'o'j'n. Ju pli terur'a la krim'o, des pli preciz'a la pri'skrib'o. Terur'o'j est'is ili'a ĉef'a ĝoj'o. Skandal'o'j'n ili en'glut'is kun mal'sat'a'j okul'o'j. Ĉi tiu'j'n kronik'o'j'n pri krim'o kaj abomen'aĵ'o'j ili el'don'is cent-mil'op'e. Preskaŭ ĉiu famili'o en la land'o leg'is ili'n.

Kan-Li: Kaj ĉu tio anstataŭ'is la literatur'o'n?

Abdul: Jes.

La 20an de Juni'o.

Re'e ni est'as sur la mar'o; mal'proksim'e de Nu-Jok je du'tag'a vojaĝ'o. Ni'a decid'o est'is subit'a. Abdul, en mal'feliĉ'a moment'o, trov'is inter tiu'j mal'ben'it'a'j plat'o'j geografi'a'n kart'o'n de la land'o, kaj sekv'e de tio li sent'is fort'eg'a'n [p. 34] dezir'o'n vizit'i unu urb'o'n nom'it'a'n Washington. Mi ŝancel'iĝ'is kaj fin'e konsent'is, mal'saĝ'e mi pens'as, ĉar la ŝip'an'ar'o sopir'as al Pers'uj'o. Kaj tiu ĉi urb'o kuŝ'as en'land'e apud river'o. Li dir'as ke ĝi est'is ili'a plej bel'eg'a urb'o, la reg'ist'ar'a sid'ej'o, la ĉef'urb'o de la land'o. Ab-i-Garm ĵur'as ke li ĝi'n pov'os trov'i se la kart'o est'as ver'a.

Hason ankoraŭ manĝ'as sol'a.

Hodiaŭ post'tag'mez'e ni ripoz'is sur la ferdek'o, dum Testud'o kviet'e naĝ'is sud'e'n. Ter'o vid'iĝ'is laŭ la dekstr'a flank'o de la ŝip'o, ne'difin'it'a stri'o laŭ la okcident'a horizont'o.

Iom post tag'mez'o, dum ni preter'naĝ'is la ruin'o'n de gigant'a tur'o—ebl'e lum'tur'o—Abdul subit'e ek'star'is kaj ĉirkaŭ'rigard'is. Tiam li al'parol'is Ab-i-Garmon, demand'ant'e je kiom da mejl'o'j ni est'as mal'proksim'e de la Nu-Joka haven'o. La respond'o'n mi jam forges'is, sed ĝi tre'eg'e ekscit'is la mal'jun'ul'o'n. Mi rimark'is ne'kutim'a'n bril'o'n en li'a'j okul'o'j, ankaŭ ek'trem'o'n de la fingr'o'j dum li al'montr'is la mar'o'n ĉirkaŭ'a'n, kaj ek'parol'is:

„Sub ni, la fund'o de l’ mar'o est'as kovr'it'a de fer'a'j ŝip'o'j—ruin'o'j de grandioz'a'j milit'ŝip'ar'o'j—la plej potenc'a'j en la hom'a histori'o!“

Tuj ni ĉiu'j interes'iĝ'is.

„Kiu'j milit'ŝip'ar'o'j?“ mi demand'is. „Kaj kio detru'is ili'n. Ĉu est'is batal'o?“

Abdul: Batal'o, grand'eg'a ekster la koncept'o de iu Pers'o; konflikt'o en kiu la mar'o sku'iĝ'is kaj la ĉiel'o dis'ŝir'iĝ'is per la tondr'ad'o de fer'a'j [p. 35] monstr'o'j. Unu el ili est'is sufiĉ'e potenc'a por dis'pec'ig'i en atom'o'j'n tut'a'n ar'o'n da Testud'o'j.

Jafar-el-Beg: Ver'e! Tio est'as rakont'o facil'e dir'it'a, sed ĝi tut'e ne est'as kred'ind'a. En Testud'o mi sent'us mi'n sufiĉ'e fort'a por kontraŭ'star'i iu'j'n el vi'a'j infan-fabel'a'j mir'ind'aĵ'o'j.

Abdul: Saĝ'a vi est'as. Ĉar la perd'o de vi'a cerb'o, Jafar-el-Beg, ne pov'us influ'i vi'a'n parol'o'n.

Je kio ĉiu'j rid'eg'is, kaj Jafar-el-Beg silent'is.

Kan-Li: Rakont'u al ni pri tiu ĉi batal'o, ho Abdul. Mi memor'as nun ke mi iam leg'is pri ĝi en la kolegi'o. Tiu'j'n ĉi detal'o'j'n pri la antikv'a histori'o mi forges'as. Kia'manier'e ĝi okaz'is?

Abdul: Mi jam dir'is ke la Uson'an'o'j est'is avar'a'j. Kaj ili'a avar'ec'o, fin'e, okaz'ig'is tiu'n ĉi milit'o'n. Per parti'a'j leĝ'o'j ili hav'ig'is al si la leon'a'n part'o'n de la komerc'o de la mond'o. Tio halt'ig'is la prosper'o'n de ali'a'j naci'o'j, ĝis fin'e la plej potenc'a'j naci'o'j de Eŭrop'o kombin'iĝ'is por mem'defend'o kontraŭ ĉi tiu ĉi'o'n-sorb'ant'a avid'ec'o. Ili amas'ig'is mar'arme'o'n plej grand'eg'a'n. Tiam, trans la ocean'o, ven'is la fer'a mal'amik'o. Kaj tie ĉi, sur la lok'o kie ni nun naĝ'as, ili renkont'is la Uson'a'j'n ŝip'o'j'n.

Kan-Li: Kiom da ŝip'o'j en'tut'e?

Abdul: La Uson'an'o'j hav'is ok'dek grand'a'j'n ŝip'o'j'n el fer'o, kaj mult'a'j'n pli mal'grand'a'j'n ŝip'o'j'n. La mal'amik'ar'o hav'is du'cent kvar'dek grand'a'j'n ŝip'o'j'n, ĉiu'j el fer'o. Ankaŭ pli mal'grand'a'j'n ŝip'o'j'n por divers'a'j cel'o'j ili hav'is.

[p. 36]

Kan-Li: Alaĥo! Mal'bon'a afer'o por ni'a'j avar'a'j amik'o'j! Kaj tial ke ili est'is naci'o da komerc'ist'o'j ili ebl'e mal'ŝat'is la milit'o'n.

Abdul: Pri tio la histori'ist'o'j mal'konsent'as. Laŭ la Uson'an'o'j mem ili est'is potenc'a'j milit'ist'o'j. Sed iu'j tiam'a'j verk'ist'o'j don'as ali'a'n ide'o'n. Al'a-el-Kalaf est'as cert'a ke ili est'is tim'ul'o'j, mal'fort'a'j en korp'o kaj spirit'o, sed oft'e tre bon'ŝanc'a'j. Laŭ mi'a opini'o ĉi tiu batal'o ĵet'as plen'a'n lum'o'n sur la afer'o'n. Tag'o simil'a al tiu ĉi ĝi est'is, ankaŭ en Juni'o, kiam la Eŭrop'an'o'j, naĝ'ant'e nord'e'n laŭ la mar'bord'o por kapt'i Nu-Jokon, renkont'is la Uson'a'n admiral'o'n Bedford kun li'a'j ok'dek ŝip'o'j. Kaj la batal'o ne long'e daŭr'is.

Kan-Li: Ver'e, mi kred'as vi'n! Tial ke la Eŭrop'an'o'j hav'is po tri ŝip'o'j kontraŭ unu mi don'us al ili ĉirkaŭ du'on'a'n tag'o'n, post'tag'mez'o'n simil'a'n al ĉi tiu, por send'i la avar'ul'o'j'n al la fund'o.

Abdul: Vi'a konjekt'o est'as bon'a, ho princ'o, rilat'e al la daŭr'o de la milit'o. Ĝi daŭr'is ĝust'e somer'a'n post'tag'mez'o'n. Sed est'is la Uson'an'o'j kiu'j send'is la mal'amik'o'j'n al la fund'o. Kaj la mar'o sub ni'a'j pied'o'j est'as kovr'it'a de fer'a'j korp'o'j.

Kan-Li: Diabl'o! Se tio est'as ver'a rakont'o, kaj mi ne dub'as, la avar'ul'o'j ne est'is tut'e mal'ind'a'j.

Omar: Kiam tio ĉi okaz'is?

Abdul: En la fru'a part'o de la du'dek'a jar'cent'o. Mi ne memor'as la dat'o'n, sed ĝi'n neniam forges'is la Uson'an'o'j. Cert'e ili just'e fier'is, ĉar [p. 37] en tiu tag'o ili far'is mir'ind'aĵ'o'j'n. Admiral'o Bedford foj'e est'is ĉirkaŭ'at'a de dek'du'o da German'a'j milit'ŝip'o'j. Kaj jen! li detru'is ĉiu'j'n! Kaj el Franc'a kaj Rus'a ŝip'ar'o'j li detru'is egal'a'n nombr'o'n; ankaŭ kelk'a'j'n Brit'a'j'n kaj Ital'a'j'n ŝip'o'j'n.

Omar: Diabl'o! Bon'eg'a afer'o!

Abdul: Jes. Ali'a'j'n mirakl'o'j'n far'is la Uson'an'o'j en tiu tag'o. Teks'as, ŝip'et'o kun pint'a antaŭ'part'o, en'prem'eg'is tru'o'j'n en du'dek'o'n da grand'a'j ŝip'o'j, kaj la akv'o en'glut'is ili'n. Ankaŭ ali'a ŝip'et'o, long'a kaj mal'larĝ'a, kaj de la Uson'an'o'j el'pens'it'a, far'is grand'a'j'n difekt'o'j'n. Tiu ĉi mir'ind'a maŝin'o naĝ'is tie'n ĉi kaj tie'n inter la fremd'a'j ŝip'o'j kaj ili'n difekt'eg'is. Mult'e da glor'o la komand'ant'o hav'ig'is al si.

Ab-i-Garm: Kaj kiom da ŝip'o'j perd'is la Uson'an'o'j?

Abdul: Raport'o'j est'as kontraŭ'dir'a'j. Laŭ iu Uson'an'o ili ne perd'is iu'n ŝip'o'n, sed laŭ ali'a'j aŭtoritat'o'j ili perd'is kelk'a'j'n.

Kan-Li: Bon'eg'a batal'o! Sed ĉu vi pov'as klar'ig'i kiel tia mal'super'a popol'o pov'is subit'e far'iĝ'i hero'a?

Abdul: Laŭ Barnes, fru'a Brit'a histori'ist'o, ili est'is mir'ig'e bon'ŝanc'a'j sur la akv'o. Kaj tiu'n dir'o'n sub'ten'as iu Hispan'a admiral'o, Molino, kiu opini'as ke la Uson'an'o'j, pro tio ke ili est'is mal'pi'a popol'o, est'is help'at'a'j de la diabl'o.

La 2an de Juli'o.

Ni est'as en la river'o kiu konduk'as al Washington. Ab-i-Garm dir'as ke ni vid'os ĝi'n morgaŭ. La river'o hav'as mal'pur'a'n kolor'o'n.

[p. 38]

La 3an de Juli'o.

Ni vid'as antaŭ ni la ruin'o'j'n de grand'a kupol'o, ankaŭ tre alt'a'n kolon'o'n. Ebl'e ili aparten'as al la urb'o kiu'n ni serĉ'as.

La 4an de Juli'o.

Neniam ni forges'os ĉi tiu'n dat'o'n. En plej gaj'a humor'o ni for'las'is Testud'o'n tiu'n ĉi maten'o'n, sen ia ide'o pri la terur'a'j okaz'ont'aĵ'o'j, kiu'j atend'is ni'n. Ĉirkaŭ tag'mez'o mi sur'ter'ir'is, akompan'at'a de Abdul, Omar, Josafa Hason, Jafar-el-Beg, Mula'i la unu'a oficir'o, Am'ad la kuir'ist'o, Tak'i-u-Di'n, kaj du mar'ist'o'j. Ni'a marŝ'o ĵus komenc'iĝ'is, kiam mal'trankvil'ig'a el'trov'o konstern'is ni'n. Ni est'is halt'int'a'j laŭ pet'o de Abdul, por stud'i iu'j'n sur'skrib'aĵ'o'j'n sur ŝton'o, kiam Omar, kiu ĵus ek'ir'is, subit'e halt'is kun surpriz'it'a ek'kri'o. Ni rapid'is al li, kaj tie, en la mol'a ter'o, si'n trov'is post'sign'o'j de hom'a'j pied'o'j!

Mi ne pov'as pri'skrib'i ni'a'n surpriz'o'n. Ni decid'is sekv'i la post'sign'o'j'n, kaj baldaŭ trov'is, ke ili konduk'as ni'n al la grand'a kupol'o pli rekt'e ol ni mem pov'us ir'i. Ni'a ekscit'ec'o est'is ne'esprim'ebl'a. Tiu'j el ni, kiu'j port'is defend'il'o'j'n, ten'is ili'n pret'a'j. La voj'et'o est'is ne'mult'e uz'at'a, sed ĝi est'is klar'e vid'ebl'a. Ĝi serpent'is inter de'fal'int'a'j fragment'o'j kaj ruin'iĝ'ant'a'j statu'o'j, kaj konduk'is ni'n laŭ larĝ'a avenu'o inter konstru'aĵ'o'j de vast'a grand'ec'o kaj solid'ec'o, kiu'j mult'e super'is iu'j'n, kiu'j'n ni vid'is en Nu-Jok. Ĝi aspekt'is kiel urb'o da monument'o'j.

[p. 39]

Dum ni supr'e'n'ir'is la mont'et'o'n al la grand'a templ'o kaj vid'is ĝi'n tra la arb'o'j, kiu'j si'n lev'is super ni, ni mir'is pro ĝi'a grand'ec'o kaj bel'eg'ec'o. Ni'a'j okul'o'j vag'is kun plezur'o super la masiv'a'j'n kolon'o'j'n. Ĉiu est'is hak'it'a el unu blok'o, kaj ili est'is ankoraŭ blank'a'j kaj freŝ'a'j kvazaŭ nov'e far'it'a'j. La voj'et'o konduk'is ni'n sub unu el la mal'supr'a'j ark'aĵ'o'j de la konstru'aĵ'o, kaj ni al'ven'is al la ali'a flank'o. Tiu'n ĉi flank'o'n ni trov'is eĉ pli bel'eg'a ol la ali'a'n. Ĉe la mez'a part'o si'n trov'is ŝtup'ar'o de admir'ind'a vast'ec'o, nun dis'fal'ant'a kaj en mult'a'j lok'o'j hav'ant'a kresk'ant'a'j'n flor'o'j'n kaj herb'o'n.

Silent'e supr'e'n'ir'ant'e tiu'n ĉi ŝtup'ar'o'n, dum la ali'a'j sekv'is, mi ek'vid'is du hom'a'j'n pied'o'j'n kun la pland'o'j al ni, lok'it'a'j'n sur la balustrad'o supr'e. Per sign'o mi atent'ig'is Abdul’ pri ili, kaj la okul'o'j de la mal'jun'ul'o ek'bril'is de ĝoj'o. Ĉu ĝi est'as Uson'an'o? Mi konfes'as ekscit'ec'o'n pro la ebl'a renkont'o. Kiom de ili est'is tie? kaj kia'manier'e ili akcept'os ni'n?

Rigard'int'e mi'a'n ar'et'o'n por vid'i ĉu ĉiu'j est'as tie, mi kuraĝ'e supr'e'n'ir'is la ali'a'j'n ŝtup'o'j'n kaj star'is antaŭ li.

Li ripoz'is sur strang'a kvar'pied'a seĝ'et'o, kaj ten'is si'a'j'n pied'o'j'n sur la balustrad'o, nivel'e kun la kap'o. Vest'it'a de fel'o'j kaj mal'delikat'a ŝtof'o li mult'e simil'is al ĉas'ist'o, kaj li trankvil'e rigard'is mi'n, kvazaŭ Pers'a nobel'o est'us ĉiu'tag'a gast'o. Tia akcept'o ne plaĉ'is al mi, precip'e ĉar li rest'is sid'ant'a, kaj eĉ ne de'met'is la pied'o'j'n. Li sku'is la kurioz'a'n kap'o'n kelk'a'j'n foj'o'j'n kvazaŭ tio est'us sufiĉ'a salut'o.

[p. 40]

Por konserv'i mi'a'n propr'a'n ind'ec'o'n antaŭ mi'a'j kamarad'o'j mi ne pov'is permes'i ke la barbar'o sid'u, kaj per sign'o mi pet'is li'n ke li star'iĝ'u. Li respond'is ne'ĝentil'e kraĉ'ant'e el la buŝ'o brun'a'n fluid'aĵ'o'n trans la balustrad'o'n antaŭ li. Tiam rigard'ant'e mi'n per kvazaŭ rid'ont'a, sed sam'temp'e serioz'a vizaĝ'o, li dir'is io'n per ne'muzik'a voĉ'o, kio'n mi ne kompren'is.

Je tio Abdul kiu kompren'is unu aŭ du vort'o'j'n rapid'e al'proksim'iĝ'is kaj al'parol'is li'n en li'a propr'a lingv'o. Sed la barbar'o mal'facil'e kompren'is, precip'e pro la el'parol'o de Abdul. Tiu ĉi post'e dir'is al mi ke la lingv'o de la vir'o ne'mult'e mal'simil'as la lingv'o'n de la Uson'an'o'j, kiel ili ĝi'n skrib'is antaŭ dek unu jar'cent'o'j.

Kiam fin'e li star'iĝ'is parol'ant'e kun Abdul, mi pov'is pli bon'e observ'i li'n. Li est'is alt'a kaj ost'ec'a, kun mal'graci'a nuk'o, kaj aspekt'is ĉe la unu'a rigard'o, kiel vir'o kvar'dek'jar'a. Ni decid'is post'e ke li hav'is mal'pli ol tri'dek jar'o'j'n. Li'a flav'a haŭt'o kaj mank'o da har'o'j ig'is li'n aspekt'i mult'e pli mal'jun'a ol li est'is. Li'a mien'o ankaŭ surpriz'is mi'n. Ĝi esprim'is profund'a'n mal'ĝoj'ec'o'n, tamen li'a'j okul'o'j est'is plen'a'j de gaj'ec'o, kaj li'a buŝ'o sen'ĉes'e esprim'is mok'ad'o'n. Mi mem ne ŝat'is li'a'n manier'o'n. Li ne ŝajn'is impres'at'a de tiom da fremd'ul'o'j, kaj ten'is si'n kvazaŭ est'us ne'grav'e ĉu ni li'n kompren'as aŭ ne. Sed Abdul post'e inform'is mi'n, ke li far'is tre mult'e da demand'o'j pri ni.

Jen kio Abdul ek'sci'is: Tiu ĉi Uson'an'o kun li'a edz'in'o kaj unu mal'jun'a vir'o est'is la sol'a'j, kiu'j rest'is el li'a ras'o. Tri'dek unu mort'is tiu'n [p. 41] ĉi somer'o'n. En antikv'a'j temp'o'j la land'o en'hav'is mult'a'j'n milion'o'j'n de li'a'j sam'land'an'o'j. Ili est'is la plej potenc'a naci'o en la mond'o. Li ne pov'is leg'i. Li hav'is du nom'o'j'n, unu est'is „Jon“, la ali'a'n li jam forges'is. Ili loĝ'is en ĉi tiu templ'o, ĉar ĝi est'as mal'varm'et'a. Kiam la templ'o est'is konstru'it'a, kaj por kia cel'o, li ne pov'is dir'i. Li al'montr'is al la Okcident'o, kaj dir'is ke la land'o tie est'as kovr'it'a de ruin'iĝ'int'a'j urb'o'j.

Kiam Abdul dir'is al li, ke ni est'as amik'o'j, kaj donac'is al li bel'eg'a'n ĉas'ist-tranĉ'il'o'n, li etend'is al li si'a'n dekstr'a'n man'o'n kaj tie ten'is ĝi'n. Moment'e Abdul rigard'is ĝi'n mir'e, kiel far'is ĉiu'j, tiam kun subit'a inteligent'ec'o li ek'kapt'is la etend'it'a'n man'o'n en si'a'n propr'a'n, kaj mov'is ĝi'n supr'e'n kaj mal'supr'e'n. Tio ĉi est'is interes'a, ĉar Abdul inform'as ni'n, ke tia'manier'e la Uson'an'o'j salut'is unu la ali'a'n.

Dum ĉio tio ĉi okaz'is, ni en'ir'is grand'a'n rond'a'n salon'o'n sub la kupol'o. Tiu ĉi salon'o est'is vast'eg'a, kaj ankoraŭ rest'is sign'o'j de antaŭ'a bel'eg'ec'o. Laŭ la mur'o'j si'n trov'is marmor'a'j statu'o'j ĉirkaŭ'it'a'j de heder'o, kaj ili rigard'is ni'n per melankoli'a'j okul'o'j. Tie ĉi ni ankaŭ renkont'is mal'dik'a'n mal'jun'ul'o'n, kies sen'har'a kap'o kaj sen'barb'a vizaĝ'o preskaŭ ig'is mi'n rid'i.

Laŭ pet'o de Abdul ni'a mastr'o konduk'is ni'n en kelk'a'j'n el la pli mal'grand'a'j ĉambr'o'j por montr'i al ni la viv'manier'o'n de la Uson'an'o'j, kaj est'as ne'ebl'e imag'i pli patos'a'n miks'aĵ'o'n de glor'o kaj ruin'iĝ'o, de riĉ'ec'o kaj mal'riĉ'ec'o, de [p. 42] civilizaci'o kaj barbar'ec'o. Mal'nov'a'j mebl'o'j, plad'o'j el arĝent'o, bronz'a'j figur'o'j, eĉ alt'valor'a'j pentr'aĵ'o'j est'is dis'ĵet'it'a'j en la ĉambr'o'j, flank'e de la plej primitiv'a'j il'o'j. Est'is klar'e, ke la antikv'a'j art'o'j jam de long'e est'is forges'it'a'j.

Kiam ni re'ven'is al la rond'a salon'o ni'a mastr'o moment'e mal'aper'is en ĉambr'o'n, kiu'n li ne est'is montr'int'a al ni. Li re'ven'is port'ant'e ŝton'a'n vaz'o'n kun mal'grand'a kol'o, kaj li'n sekv'is knab'in'o, kiu port'is pokal'o'j'n el kupr'o kaj stan'o. Tiu'j'n ĉi ŝi met'is sur de'fal'int'a'n part'o'n de la kupol'o, kiu'n ili uz'is kiel tabl'o'n.

La knab'in'o est'is interes'a. Ŝi hav'is bel'a'n kap'o'n, delikat'a'j'n trajt'o'j'n, flav'a'n har'ar'o'n, blu'a'j'n okul'o'j'n, kaj pac'em'a'n mal'gaj'a'n mien'o'n, kiu tuŝ'is mi'a'n kor'o'n. Se ŝi est'us est'int'a mal'bel'a, la tag'o est'us hav'int'a tut'e ali'a'n fin'o'n.

Ni ĉiu'j salut'is ŝi'n, kaj la Uson'an'o dir'is kelk'a'j'n vort'o'j'n, kiu'j'n ni pren'is kiel prezent'a'j'n vort'o'j'n. Li plen'ig'is la pokal'o'j'n el la ŝton'a vaz'o, kaj tiam dir'ant'e io'n, kio'n Abdul ne kompren'is, li etend'is si'a'n pokal'o'n kun strang'a mov'et'o kaj met'is ĝi'n al si'a'j lip'o'j. Kiam li tio'n far'is Omar ek'kapt'eg'is mi'a'n brak'o'n kaj dir'is:

„La ĝust'a gest'o de la fantom'o!“

Kaj tiam kvazaŭ al si mem. „Kaj hodiaŭ est'as la kvar'a de Juli'o.“

Sed li trink'is, kiel far'is ĉiu'j, ĉar ni'a soif'o est'is fort'a kaj la odor'o de la or'a fluid'aĵ'o est'is plej al'log'a. Ĝi hav'is pli varm'eg'a'n gust'o'n ol la fajr'o'j de la infer'o. Ĝi ankaŭ est'is tre potenc'a kaj tre gaj'ig'is la sent'o'j'n. Ni tuj far'iĝ'is feliĉ'a'j.

[p. 43]

Kaj est'is tiam ke Hason far'is sen'prudent'a'n ag'o'n. Est'ant'e proksim'e de la knab'in'o kaj tre impres'it'a de ŝi'a bel'ec'o, li al'parol'is ŝi'n kiel Hur'a-al-missan4, kio'n, kompren'ebl'e, ŝi ne kompren'is. Sed tio ne sufiĉ'is al li; li post'e met'is si'a'j'n brak'o'j'n ĉirkaŭ ŝi'a'n tali'o'n kun la intenc'o kis'i ŝi'n. Tre tim'ig'it'a, ŝi pen'is liber'ig'i si'n. Sed Hason, ten'ant'e ŝi'a'n bel'a'n menton'o'n per la ali'a man'o, est'is preskaŭ met'int'a si'a'j'n lip'o'j'n al ŝi'a'j, kiam la mal'jun'a vir'o lev'is si'a'n pez'a'n baston'o'n kaj fal'ig'is ĝi'n kun kruel'a rapid'ec'o sur la kap'o'n de ni'a kamarad'o. La frap'o de la baston'o sur la fort'a'n krani'o'n son'ad'is en la kupol'o kaj eĥ'is tra la mal'plen'a'j koridor'o'j.

Josafa Hason palpebr'um'is kaj ŝancel'iĝ'is.

Tiam, kun furioz'ec'o en la vizaĝ'o, li kur'eg'is sur la mal'jun'ul'o'n.

Sed tiam la jun'a Uson'an'o en'miks'iĝ'is. Li rapid'e al'proksim'iĝ'is, fort'e ferm'is si'a'n ost'ec'a'n man'o'n kaj kun mir'ig'a rapid'ec'o ŝov'eg'is ĝi'n antaŭ'e'n, tiel rekt'e ke ĝi renkont'is la vizaĝ'o'n de Hason, kaj li, je ni'a surpriz'o, subit'e kaj ne'ĝentil'e sid'iĝ'is sur la marmor'a'n pavim'o'n, kaj la sang'o el'kur'eg'is el la naz'o. Li est'is kompat'ind'a vid'aĵ'o.

Pro tio ke tia'manier'a batal'o est'is por ni ne'kon'at'a, ni est'is tre konstern'it'a'j, kaj opini'is ke li est'as mort'ig'it'a. Jafar-el-Beg, fort'eg'a lukt'ist'o, kun potenc'a korp'o, furioz'e kur'eg'is sur la Uson'an'o'n por kiu mi trem'is. Sed la brak'o'n li re'e el'ŝov'eg'is, kaj Jafar-el-Beg ankaŭ [p. 44] sid'iĝ'is. Mal'ĝoj'a spektakl'o ĝi est'is, kaj la kor'o de ĉiu Pers'o fort'e ek'bat'is.

Ĉe tiu ĉi temp'o Hason re'e star'is, purpur'a de koler'o. Kun lev'it'a glav'o li kur'eg'is sur ni'a'n mastr'o'n. La mal'jun'a vir'o met'is si'n inter ili'n. Hason kun sen'pri'pens'a kruel'ec'o, frap'eg'is la kap'o'n, kaj streĉ'is li'n sur la plank'o'n. Moment'o'n la jun'ul'o star'is konstern'it'a, tiam ek'kapt'ant'e la baston'o'n de la mal'jun'ul'o—pez'a baston'o kun fer'a pint'o—li salt'eg'is antaŭ'e'n, kaj, pli rapid'e ol vort'o'j pov'as dir'i, don'is terur'a'n frap'o'n sur la kap'o'n de Hason, kiu fal'eg'is al la plank'o kun romp'it'a krani'o.

Ĉio tio ĉi okaz'is en moment'o, kaj frenez'a konfuz'o sekv'is. Mi'a'j kamarad'o'j el'tir'is si'a'j'n defend'il'o'j'n kaj kur'eg'is kontraŭ la Uson'an'o. La knab'in'o kur'is antaŭ'e'n aŭ de terur'o aŭ por protekt'i si'a'n am'ant'o'n, mi ne sci'as, kiam sag'o el la paf'ark'o de mar'ist'o tra'pik'is ŝi'a'n kor'o'n.

Tio don'is al la Uson'an'o la energi'o'n de dek'du hom'o'j.

Li sen'konsci'ig'is brav'a'n Mula'i’ per frap'o, kiu mort'ig'us bov'o'n. Pri tia furioz'ec'o mi ne hav'is koncept'o'n. Li mal'alt'ig'is si'a'n baston'o'n kiel fulm'o'fajr'o'n el la ĉiel'o sur la krani'o'j'n de la Pers'o'j, tamen li ĉiam al'proksim'iĝ'is la pord'o'n por mal'help'i si'a'j'n mal'amik'o'j'n ĉirkaŭ'i li'n. Kvar el ni'a nombr'o, en tiom da minut'o'j, sekv'is Hason al la plank'o. Mula'i, Jafar-el-Beg, Tak'i-u-Di'n, kaj Zenjan, mar'ist'o, kuŝ'is streĉ'it'a'j sur la pavim'o, ĉiu'j mort'int'a'j aŭ tre'eg'e vund'it'a'j.

Tiel subit'e okaz'is tio ĉi, ke por mi ĝi preskaŭ ne ŝajn'is real'aĵ'o. Mi kur'eg'is antaŭ'e'n [p. 45] por halt'ig'i la batal'o'n, sed li mal'kompren'is mi'a'n cel'o'n, kaj per potenc'a frap'o fal'ig'is mi'a'n glav'o'n el mi'a man'o, kaj est'is ĵus lev'int'a la baston'o'n por don'i al mi la du'a'n frap'o'n, kiam brav'a Omar en'paŝ'is por sav'i mi'n, kaj subit'e puŝ'eg'is si'a'n glav'o'n al la vir'o. Sed ho ve! la Uson'an'o defend'is si'n per frap'o eĉ pli rapid'a, kaj mal'alt'ig'is si'a'n baston'o'n tiel rapid'eg'e sur la kap'o'n de mi'a kamarad'o ke ĝi kuŝ'ig'is li'n kun la ali'a'j.

Kiam Omar fal'is, mi rimark'is ke la Uson'an'o hav'is mult'a'j'n vund'o'j'n, ĉar mi'a'j kamarad'o'j far'is mult'a'j'n sovaĝ'a'j'n atak'o'j'n. Li ŝancel'iĝ'is kiam li mov'is si'n al la pord'o, kaj li apog'is si'n al la mur'o moment'o'n, dum la okul'o'j renkont'is la ni'a'j'n kun el'rigard'o de batal'em'o kaj mal'estim'o, kiu'n mi volont'e forges'us. Tiam la baston'o fal'is el li'a man'o; li ŝancel'iĝ'e ir'is al la grand'a portik'o, kaj fal'is pez'e al la pavim'o. Abdul kur'is al li, sed li est'is sen'viv'a.

Kiam li fal'is, mir'ind'a afer'o okaz'is—ne'ebl'a afer'o, kiam mi pens'as pri ĝi, sed Abdul kaj mi vid'is ĝi'n klar'e.

Antaŭ la vast'a ŝtup'ar'o kaj sid'ant'a kontraŭ tiu ĉi pord'o est'as grand'a statu'o de Georg'o Vaŝington. Kiam la Uson'an'o ŝancel'iĝ'e fal'is sur la portik'o, kun man'o'j etend'it'a'j kaj kun la Mort'o en la kor'o, tiam ĉi tiu statu'o mal'rapid'e mal'lev'is la kap'o'n kvazaŭ por dank'i pro kuraĝ'a batal'o.

Ebl'e ĝi est'is la mal'ĝoj'a akcept'o de mal'dolĉ'a fin'o.

[p. 46]

La 7an de Juli'o.

Re'e sur la mar'o.

Tiu'ĉi'foj'e al Pers'uj'o, port'ant'e ni'a'j'n vund'it'o'j'n kaj la cindr'o'j'n de la mort'int'o'j; la cindr'o'j de la en'land'ul'o'j kuŝ'as sub la Grand'a Templ'o. La krani'o'n de la last'a Uson'an'o mi donac'os al la muze'o de Teheran.

Fin'o.


Not'o'j

1.

Tiu'j ĉi objekt'o'j est'as nun en la muze'o de Imperi'a Kolegi'o en Teheran.

2.

Malik kred'as ke tiu ĉi sen'dub'e est'as „Central Park“ ia'foj'e menci'it'a en la Uson'a literatur'o.

3.

La „lign'a figur'o“ est'is skulpt'aĵ'o reprezent'ant'a Indi'an'o'n. En Uson'o tia'j skulpt'aĵ'o'j, laŭ mal'nov'a kutim'o, oft'e trov'iĝ'as antaŭ la pord'o'j de cigar-vend'ej'o'j.—Rim. de la traduk'int'o.

4.

La plej anĝel'a el vir'in'o'j.

[p. 47]

Esperanto Verlag Möller & Borel
Berlin SW., Lindenstrasse 18/19.


Verkoj tute en Esperanto.

Sm
Aoro, stenografio internacia. Lernolibro por uzo en la lingvoj Esperanto, angla, franca, germana, rusa kaj hispana de Rudolf Sprotte 0,20
Ĉu unu lingvo internacia aŭ tri? Respondo al Sro Prof. Diels, de Prof. Louis Couturat, Paris 0,10
Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, tradukis el la germana lingvo Dro Kabe 0,75
Kiel ni plibeligos la vivon, originale verkita de „Saĝulo“ 0,25
La kormalsanoj, iliaj kaŭzoj kaj kontraŭbatalo. Priskribo populara de Dro O. Burwinkel, esperantigis Dro Kunschert, kuracisto en Wiesbaden 0,50
Solvo de la problemo de lingvo internacia, de ***, kun germana traduko de Prof. P. Christaller 0,40
Sub la neĝo, taglibro de juna loĝanto de la Jura montaro, de J. J. Porchat, esperantigis J. Borel 0,50
Tri unuaktaj Komedioj: „La malfeliĉuloj“ de A. v. Kotzebue.—„Tie-ĉi oni parolas esperante“ de T. Williams.—„La Renkonto“ de M. Hankel 0,40
Unua Legolibro, gradigitaj legaĵoj kun frazlibro kaj modeloj de leteroj, de Dro Kabe 0,75
Esperanta Sintakso, laŭ verkoj de Dro Zamenhof kaj aliaj aŭtoroj. En Esperanto verkita de Paul Fruictier 0,70
[p. 48]

LA INSTRUANTO

5a JARO DE LIBERAJ HOROJ

Ĉiumonata organo por lernantoj de Esperanto.

REDAKCIO KAJ ADMINISTRACIO: Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW. 68, Lindenstrasse 18–19.

JARA ABONPREZO: 2 M. (1 Sm) Por abonantoj de „Germ. Esperantisto“ kaj anoj de G. E. A. 1,50 M. afrankite.

Tiu ĵurnalo, eliranta la 15an de ĉiu monato, celas prezenti al esperantistoj facilajn kaj instruajn legaĵojn. Ĝi estas daŭrigo de la multe ŝatataj „Liberaj Horoj“, antaŭa aldono al „Germana Esperantisto“. Lerta kunlaborantaro helpas la redakcion, liveri al lernantoj facilan, sed tamen interesan kaj bonstilan literaturon. La praktikan uzon de nia lingvo instruas dialogoj, modeloj de leteroj, tekstoj kun apuda nacilingva traduko ktp.; amuza parto liveras interesajn problemojn kaj humoraĵojn.


Jara abonprezo 2 M. (1 Sm). Por abonantoj de „Germana Esperantisto“ kaj membroj de G.E.A. en Germanujo kaj Aŭstrio-Hungarujo nur 1,50 M. (0,75 Sm). Por la cetera eksterlando senescepte 2.— M. (1 Sm).


Esperanto Verlag Möller & Borel, Berlin SW., Lindenstr. 18–19.

[p. 49]

Esperanta Biblioteko Internacia

Tiu-ĉi biblioteko enhavas facilajn legaĵojn de ĉiulandaj eminentaj Esperantistoj. Ĝi tial bonege taŭgas por ekzercado de la lingvo, ĉu dum la grupaj kunvenoj, ĉu per privata legado.

Ĝis nun aperis:

No. 1. Legolibreto, de J. Borel

No. 2. Fabeloj de Andersen, tradukitaj el dana lingvo, de Fr. Skeel-Giŏrling

No. 3. Bona Sinjorino, novelo de E. Orzeszko, tradukita el pola lingvo de Kabe

No. 4. Rusaj Rakontoj, de Mamin Sibirjak, tradukitaj el rusa lingvo de N. Kabanov

No. 5. Don Kiĥoto en Barcelono, tradukita el hispana lingvo de Fr. Pujulà y Vallès

No. 6. El la Biblio, trad. Dro L. L. Zamenhof

No. 7. El Dramoj (fragmentoj) tradukitaj el germana lingvo, de Dro L. L. Zamenhof

No. 8. El Komedioj (fragmentoj), esperantigitaj de Dro L. L. Zamenhof

No. 9. Praktika Frazaro, Dialogoj de la ĉiutaga vivo, kunmetis J. Borel

No. 10/11 (duobla numero). Japanaj Rakontoj. El japana lingvo, kunmetis Ĉif Toŝio

No. 12. Reaperantoj. Familia dramo de Henrik Ibsen (la akto), trad. el norvega lingvo de O. Bünemann

No. 13. Bulgaraj Rakontoj, el bulgara lingvo tradukis At. D. Atanasov

No. 14/15. (duobla numero) Amoro kaj Psiĥe de Lucius Apulejus el latina lingvo tradukis Emilo Pfeffer

No. 16. Komerca Korespondo, kunmetis J. Borel.

No. 17. Konsiloj pri Higieno, tradukis J. Borel.

No. 18. La Reĝo de la Ora Rivero, de John Ruskin, el la angla lingvo tradukis Ivy Kellerman, A. M., Ph. Dr.

No. 19. Sinjoro Herkules. Unuakta burleskaĵo de Georg Belly, el germana lingvo tradukis H. Arntz kaj M. Butin

No. 20. La lasta Usonano de J. A. Mitchell, el la angla lingvo tradukis Lehman Wendell.

(La kolekto estas daŭrigota.)

Prezo po kajero 0,100 Sm (0,20 M.)
Serio de 12 volumoj (afrankite) 1,250 Sm (2,50 M.)
Ĉiu libreto enhavas 40–50 paĝojn.

Esperanto Verlag Möller & Borel
Berlin S.W., Linden-Strasse 18–19.


***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTA USONANO***

Credits

May 2008  
Project Gutenberg Edition
Hoss Firooznia
Andrew Sly
Online Distributed Proofreading Team

A Word from Project Gutenberg

This file should be named 25386-h.html or 25386-h.zip.

This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/dirs/2/5/3/8/25386/

Updated editions will replace the previous one — the old editions will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the Project Gutenberg™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away — you may do practically anything with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.


The Full Project Gutenberg License

Please read this before you distribute or use this work.

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase „Project Gutenberg“), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ License (available with this file or online at http://www.gutenberg.org/license).

Section 1.

General Terms of Use & Redistributing Project Gutenberg™ electronic works

1.A.

By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.

„Project Gutenberg“ is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C.

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation („the Foundation“ or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you share it without charge with others.

1.D.

The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States.

1.E.

Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.

The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase „Project Gutenberg“ appears, or with which the phrase „Project Gutenberg“ is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org

1.E.2.

If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase „Project Gutenberg“ associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3.

If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.

Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg™.

1.E.5.

Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg™ License.

1.E.6.

You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than „Plain Vanilla ASCII“ or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg™ web site (http://www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original „Plain Vanilla ASCII“ or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.

Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.

You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that

•  

You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, „Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.“

You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9.

If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.

Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain „Defects,“ such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2.

LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES — Except for the „Right of Replacement or Refund“ described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3.

LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND — If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4.

Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.

Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.

INDEMNITY — You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.

Section 2.

Information about the Mission of Project Gutenberg™

Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg™'s goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.

Section 3.

Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://www.pglaf.org

For additional contact information:

Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org

Section 4.

Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://www.gutenberg.org/fundraising/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://www.gutenberg.org/fundraising/donate

Section 5.

General Information About Project Gutenberg™ electronic works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII, compressed (zipped), HTML and others.

Corrected editions of our eBooks replace the old file and take over the old filename and etext number. The replaced older file is renamed. Versions based on separate sources are treated as new eBooks receiving new filenames and etext numbers.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg™, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.