The Project Gutenberg EBook of La Kantistino, by Wilhelm Hauff

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Kantistino

Author: Wilhelm Hauff

Translator: Eugen Wüster

Release Date: March 6, 2008 [EBook #24763]

Language: Esperanto

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KANTISTINO ***




Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net






Nov'a Esperant'o-Bibliotek'o
No 8

Vilhelm'o ##Hauff

La Kant'ist'in'o

Novel'o

El la german'a original'o traduk'is
##Eugen ##Wüster

[Friedrich Ellersiek emblemo]

Ber'li'n 1921

Esperant'o-#Ver'lag ##Friedrich ##Ellersiek

##Alle ##Rechte #vor'be'halt'e'n.

Ĉiu'j rajt'o'j est'as rezerv'it'a'j.

##Copyright 1921 ##by ##Friedrich ##Ellersiek, Ber'li'n.

Antaŭ'parol'o de la traduk'int'o

Iom'et'e ating'i tio'n, kio'n oni postul'as de naci'lingv'a traduk'o, ##t. ##e. forges'ig'i al spert'a leg'ont'o, ke la original'o ne est'as verk'it'a en li'a patr'in'a lingv'o, kaj hav'ig'i al li ne nur pens'o'j'n, sed ankaŭ sentiment'o'j'n, est'is la cel'o de mi'a prov'o.

Vien'o, 1an de jan. 1917.

Antaŭ la pres'o ankoraŭ'foj'e tra'rigard'ant'e la manuskript'o'n mi ŝanĝ'is divers'aĵ'o'j'n, sed ĝeneral'e ne vol'is kontraŭ'ag'i la tiam'a'n intenc'o'n.

Berlin'o-##Charlottenburg, febr. 1921.

##E. ##W.

Viv'o kaj verk'ad'o de ##Hauff

Vilhelm'o ##Hauff, nask'it'a 29. ##XI. 1802 en ##Stuttgart, vizit'is la monak'a'n lern'ej'o'n de ##Blaubeuren kaj en ##Tübingen stud'is teologi'o'n. Re'ven'int'e en si'a'n patr'o'urb'o'n, li public'is si'a'n unu'a'n verk'o'n "Fabel'a almanak'o por la jar'o 1826", al kiu sekv'is 2##a kaj 3##a jar'kolekt'o'j. La rakont'o'j trov'iĝ'int'a'j en ili est'is favor'e akcept'at'a'j kaj ating'is sub la titol'o "Fabel'o'j" mult'foj'a'j'n re'pres'o'j'n. En 1827 aper'is la "Komunik'o'j el la memuar'o'j de ##l'satan'o", ne fin'it'a'j, kaj en la sam'a jar'o "La vir'o en la lun'o". Tiu roman'o unu'e est'is verk'it'a en la ekscentr'a stil'o de la tiam modern'a ##H. ##Clauren, sed laŭ konsil'o kelk'e da strek'o'j ŝanĝ'is la imit'o'n al karikatur'o. Sam'e pri ##Cl. okup'iĝ'as la sarkasm'a "Disput'a predik'o pri ##H. ##Clauren kaj la vir'o en la lun'o, far'it'a al la german'a publik'o". En la daŭr'o de mal'long'a temp'o plu'e est'is kre'at'a la ampleks'a histori'a roman'o "##Lichtenstein", "Fantazi'aĵ'o'j en la bremen'a urb'dom'a kel'o" kaj la novel'o'j "La Almoz'ul'in'o de la ##ponts des ##arts", "La bild'o de ##l'imperi'estr'o", "Jud'o ##Sü&##szlig;" kaj "La Kant'ist'in'o".

Ankaŭ nombr'o da poem'o'j est'is flu'int'a el la plum'o de la jun'a aŭtor'o, kiam de li, de post januar'o redakt'ist'o de "#Mor'gen'post", la mort'o for'pren'is ĝi'n 11 tag'o'j'n antaŭ li'a 25##a nask'o'tag'o.

La 18-an de Novembr'o kiel li'a'n mort'o'dat'o'n sur'hav'as la monument'o 13 jar'o'j'n post'e konstru'it'a por glor'i li'n en lok'o, kiu al li'a rakont'ist'a art'o dank'as si'a'n propr'a'n glor'o'n: ĉe la kastel'o ##Lichtenstein.

5

##I.

"Tio est'as strang'a okaz'aĵ'o!" la komerc'a konsil'ant'o[1] #Bol'n'a'u dir'is al kon'at'o, kiu'n li renkont'is sur la Larĝ'a strat'o en ##B. "Konfes'u mem, ke ni viv'as en mal'bon'a temp'o."

"Vi pens'as pri la afer'o en la nord'o?", la kon'at'o respond'is. "Ĉu vi ricev'is komerc'a'j'n inform'o'j'n? Ĉu la ministr'o de ##l'ekster'land'a'j afer'o'j pro mal'nov'a amik'ec'o dir'is al vi detal'o'j'n?"

"##Pa, las'u mi'n trankvil'a pri politik'o kaj ŝtat'bil'o'j; tio neniel interes'as mi'n. Ne, mi cel'as la afer'o'n pri #Bi'a'nett'i."

"Pri la kant'ist'in'o? Ĉu ŝi re'e est'as dung'it'a? Oni ja dir'is, ke okaz'is mal'akord'o inter ŝi kaj la orkestr'estr'o—"

"Sed pro Di'o", la komerc'a konsil'ant'o ek'kri'is kaj mir'eg'ant'e halt'is; "en kiu'j drink'ej'aĉ'o'j vi do rest'ad'as, ke vi ne sci'as, kio okaz'as en la urb'o? Do vi ne sci'as, kio far'iĝ'is al #Bi'a'nett'i?"

"Nenia'n vort'o'n, per mi'a honor'o; kio do okaz'is pri ŝi?"

"Nu, nenio ali'a okaz'is al ŝi, ol ke ŝi hodiaŭ nokt'e est'is mort'pik'at'a."

La komerc'a konsil'ant'o inter si'a'j kon'at'o'j est'is konsider'at'a kiel ŝerc'em'ul'o, kiu, maten'e de la dek'unu'a ĝis tag'mez'o far'ant'e si'a'j'n promen'ad'o'j'n sur la Larĝ'a strat'o, ŝat'is halt'ig'i la hom'o'j'n kaj improviz'e kred'ig'i io'n al ili. Tial la kon'at'o ne est'is tre kor'tuŝ'it'a de tiu terur'a sci'ig'o,6 sed respond'is: "Io'n ali'a'n vi do hodiaŭ ne sci'as, #Bol'n'a'u? Vi supoz'ebl'e est'as tut'e el'ĉerp'int'a vi'a'n sprit'o'n, ke vi pentr'as per tiel akr'a'j kolor'o'j. Ceter'e, se ali'a'n foj'o'n vi re'e halt'ig'os mi'n sur la Larĝ'a strat'o, tiam el'pens'u io'n pli saĝ'a'n; ali'e mi est'os dev'ig'at'a, ir'i mal'rekt'a'n voj'o'n, hejm'e'n ir'ant'e de la kancelari'o."

"Li re'e ne kred'as ĝi'n!", la promen'ant'o ek'kri'is, "Vid'u, li re'e ne kred'as ĝi'n! Se mi est'us dir'int'a, ke la imperi'estr'o de Marok'o est'as mort'pik'it'a, vi est'us dank'e akcept'int'a kaj dis'vast'ig'int'a la sci'ig'o'n, ĉar tie jam okaz'is simil'a'j afer'o'j. Sed, se kant'ist'in'o ĉi tie en ##B. est'as mort'pik'at'a, neniu vol'as kred'i, ĝis kiam oni vid'as la funebr'a'n ir'ant'ar'o'n. Sed, kar'ul'o, ĉi tiu'n foj'o'n ĝi est'as ver'a, tiel ver'a, kiel mi est'as honest'a vir'o."

"Hom'o! pri'pens'u, kio'n vi dir'as!", la amik'o kun terur'o ek'kri'is. "Mort'int'a, vi dir'is? #Bi'a'nett'i mort'pik'it'a?"

"Mort'int'a antaŭ unu hor'o ŝi ankoraŭ ne est'is, sed ŝi est'as mort'iĝ'ant'a, tio almenaŭ est'as cert'a."

"Sed parol'u fin'e, pro Di'o! Kiel oni pov'as mort'pik'i kant'ist'in'o'n? Ĉu ni do viv'as en Ital'uj'o? Por kio do ekzist'as la laŭd'ind'a polic'o? Kiel la afer'o do far'iĝ'is? Mort'pik'it'a?"

"Sed ne kri'u tiel surd'ig'e", #Bol'n'a'u kviet'ig'ant'e respond'is. "La hom'o'j jam el'met'as la kap'o'j'n el ĉiu'j fenestr'o'j por vid'i, kie est'as la strat'a tumult'o. Vi ja pov'as plend'i ##sotta ##voce[2], kiom ajn vi vol'as. Kiel la afer'o far'iĝ'is, vi demand'as? Jen vid'u, pri tio ja est'as la demand'o; tio'n ĝis nun neniu sci'as. Hieraŭ nokt'e la bel'a infan'in'o ankoraŭ est'is ĉe la mask'o'bal'o, tiel am'ind'a, tiel rav'a kiel ĉiam, kaj hodiaŭ nokt'e je la dek'du'a la medicin'a konsil'ant'o[3] Lang'e est'as vek'at'a; oni dir'as, ke #sign'or'a[4] #Bi'a'nett'i est'as mort'iĝ'ant'a, ke ŝi hav'as pik'vund'o'n en la kor'o. La tut'a urb'o jam parol'as7 pri tio, sed kompren'ebl'e tut'e ekstravaganc'e. Trov'iĝ'as en tio, est'as ver'e, fatal'a'j cirkonstanc'o'j, tiel ke oni ne pov'as akir'i klar'o'n; ekzempl'e neniu krom la kurac'ist'o'j kaj la hom'o'j, kiu'j serv'as al ŝi, est'as en'las'at'a en la dom'o'n. Ankaŭ ĉe la kort'eg'o oni jam sci'as pri la afer'o, kaj ven'is ordon'o, ke la gard'ist'ar'o ne preter'pas'u la dom'o'n; la tut'a batalion'o dev'is ir'i la mal'rekt'a'n voj'o'n trans la foir'ej'o'n."

"Kio'n vi dir'as! Sed ĉu oni do tut'e ne sci'as, kiel okaz'is? Ĉu oni do tut'e ne hav'as post'sign'o'n?"

"Est'as mal'facil'e, tra la divers'a'j fam'o'j penetr'i al la ver'o. #Bi'a'nett'i, ne'disput'ebl'e, est'as tre bon'mor'a person'o, pri kiu oni neniel pov'as mal'bon'e parol'i. Sed vi kon'as la kutim'o'n de ##l'hom'o'j kaj precip'e de la vir'in'o'j; kiam nun iu ek'parol'as pri la dec'a viv'manier'o de la kompat'ind'a knab'in'o, oni lev'as la ŝultr'o'j'n kaj pretend'as, pri ŝi'a antaŭ'a kondut'o sci'i tio'n kaj tio'n. Pri ŝi'a antaŭ'a kondut'o! Ŝi est'as apenaŭ dek'sep'jar'a kaj ĉi tie jam est'as unu jar'o'n kaj du'on'o'n. Kia antaŭ'a kondut'o tio est'as?"

"Ne perd'u tiom da temp'o pri la en'konduk'o", la kon'at'o inter'romp'is li'n, "sed ek'parol'u pri la tem'o. Ĉu oni ne sci'as, kiu mort'pik'is ŝi'n?"

"Nu, ĝust'e tio'n mi ja dir'as; jen oni re'e asert'as, ke est'is mal'akcept'it'a aŭ ĵaluz'a am'ant'o, kiu mort'ig'is ŝi'n. Strang'a'j ja est'as la cirkonstanc'o'j. Oni'dir'e ŝi hieraŭ ĉe la mask'o'bal'o sufiĉ'e long'e parol'is sol'a kun mask'ul'o, kiu'n kon'is neniu. Ŝi baldaŭ post'e for'ir'is, kaj kelk'a'j hom'o'j pretend'as, ke ili vid'is la sam'a'n mask'ul'o'n en'ir'ant'a en la kaleŝ'o'n al ŝi. Super tio neniu sci'as io'n cert'a'n; sed mi baldaŭ sci'iĝ'os, kiel est'as pri la afer'o."

"Mi sci'as, ke vi ja hav'as vi'a'j'n propr'a'j'n sci'iĝ'il'o'j'n, kaj cert'e ankaŭ ĉe #Bi'a'nett'i vi hav'as serv'ist'ar'an'o'n. Est'as hom'o'j, kiu'j nom'as vi'n la urb'a kronik'o."

8

"Tro da honor'o, tro da honor'o", la komerc'a konsil'ant'o rid'is kaj ŝajn'e sent'is si'n iom flat'it'a. "Sed ĉi-foj'e mi ne hav'as ali'a'n spion'o'n, ol la medicin'a'n konsil'ant'o'n mem. Vi supoz'ebl'e rimark'is, ke mi tut'e kontraŭ mi'a kutim'o ne promen'as sur la tut'a strat'o de unu fin'o al la ali'a, sed ĉiam rest'as inter la Karl'a kaj la Frederik'a strat'o'j."

"Cert'e mi tio'n rimark'is, sed mi pens'is, ke vi far'as fenestr'a'n promen'o'n antaŭ la edz'in'o de ŝtat'konsil'ant'o ##Baruch[5]."

"Las'u mi'n trankvil'a pri ŝi! Ni romp'is unu kun la ali'a antaŭ tri tag'o'j; mi'a edz'in'o ne ŝat'is la rilat'o'n, ĉar tiu sinjor'in'o lud'as tiel alt'spez'e. Ne, la medicin'a konsil'ant'o Lang'e ĉiu'tag'e je la dek'du'a pas'as tra la Larĝ'a strat'o, ir'ant'e al la kastel'o, kaj mi ĉi tie embusk'e atend'as, por tuj cel'i al li, kiam li ven'as el post la strat'angul'o."

"Tiam mi rest'os ĉe vi", la amik'o dir'is, "la afer'o'n pri #Bi'a'nett'i mi dev'as aŭd'i pli detal'e. Vi ja permes'as tio'n, #Bol'n'a'u?"

"Kar'a sinjor'o, neniel las'u ĝen'i vi'n", la ali'a respond'is. Mi sci'as, ke vi manĝ'as je la dek'du'a; do zorg'u, ke vi'a sup'o ne mal'varm'iĝ'u. Pli'e Lang'e en vi'a ĉe'est'o ebl'e hezit'os pri la rakont'ad'o; prefer'e post la manĝ'o ven'u en la kaf'ej'o'n, tie vi aŭd'os ĉi'o'n.—Ceter'e for'iĝ'u, tie li jam ven'as el post la strat'angul'o.

#I'I.

"Mi ne konsider'as la vund'o'n nepr'e mort'ig'a", la medicin'a konsil'ant'o Lang'e dir'is post la unu'a'j salut'o'j; "la pik'o ŝajn'e ne est'is firm'e direkt'at'a. Ŝi jam plen'e re'akir'is la konsci'o'n, kaj se oni konsider'as la mal'fort'ec'o'n, kaŭz'it'a'n de la grand'a sang'o'perd'o, en ĉi tiu moment'o almenaŭ est'as nenia danĝer'o."

9

"Tio ĝoj'ig'as mi'n", la komerc'a konsil'ant'o respond'is kaj intim'e en'brak'ig'is si'n kun la kurac'ist'o. "Mi ankoraŭ akompan'os vi'n kelk'a'j'n paŝ'o'j'n ĝis la kastel'o, sed, pro Di'o, dir'u al mi detal'o'j'n pri tiu afer'o; oni ja neniel pov'as klar'ig'i al si, kiel ĉio far'iĝ'is."

"Mi pov'as ĵur'i al vi", la ali'a respond'is, "terur'a mal'lum'o kovr'as la afer'o'n. Mi apenaŭ ek'dorm'is, kiam mi'a Johan'o vek'is mi'n per la sci'ig'o, ke oni vok'as mi'n al iu tre danĝer'e mal'san'a. Mi plej rapid'e vest'is mi'n kaj kur'as ekster'e'n; en la vestibl'o star'as knab'in'o, pal'a kaj trem'ant'a, kaj flustr'is tiel mal'laŭt'e, ke mi apenaŭ aŭd'is ĝi'n, ke mi kun'pren'u mi'a'n pans'il'ar'o'n. Jam tio frap'as mi'n; mi rapid'e en'salt'as en la kaleŝ'o'n, ig'as la pal'a'n fraŭl'in'o'n sid'iĝ'i sur la vetur'ig'ist'a lok'o apud Johan'o, por ke ŝi montr'u la voj'o'n, kaj post'e for. Mi el'ir'as antaŭ mal'grand'a dom'o kaj demand'as la fraŭl'in'o'n, kiu do est'as la mal'san'ul'o?"

"Mi pov'as imag'i, kiel vi mir'eg'is..."

"Kiel mi mir'eg'is, aŭd'ant'e, ke est'as #sign'or'a #Bi'a'nett'i! Mi ja kon'is ŝi'n nur de la teatr'o, ali'e apenaŭ du aŭ tri foj'o'j'n vid'is ŝi'n; sed la mister'a manier'o, kiel mi est'is ven'ig'at'a al ŝi, la pans'il'ar'o, kiu'n mi dev'is kun'pren'i,—mi konfes'as al vi, ke mi est'is tre sci'vol'a, kio do far'iĝ'is al la kant'ist'in'o. Ni supr'e'n'ir'is kelk'e da ŝtup'o'j, tra'pas'is mal'larĝ'a'n koridor'o'n. La knab'in'o antaŭ'ir'is, dum kelk'e da minut'o'j atend'ig'is mi'n en la mal'hel'o kaj post tio singult'ant'e kaj ankoraŭ pli pal'a ol antaŭ'e ven'is renkont'e'n al mi. 'En'ir'u, sinjor' doktor'o', ŝi dir'is, 'ho! vi kred'ebl'e ven'as tro mal'fru'e, kaj ŝi ne post'viv'os tio'n'. Mi en'ir'is, est'is terur'a vid'aĵ'o."

La medicin'a konsil'ant'o ek'silent'is, medit'ant'a kaj mal'seren'a; ŝajn'is, ke trud'iĝ'as al li'a anim'o bild'o, kiu'n li van'e klopod'as for'puŝ'i. "Nu, kio'n vi vid'is?", li'a akompan'ant'o10 ek'kri'is, mal'pacienc'a pro tiu inter'romp'o. "Vi ja esper'ebl'e ne vol'as mi'n tiel rest'ig'i inter martel'o kaj ambos'o?"

"Mult'a'j'n afer'o'j'n mi renkont'is en mi'a viv'o", re'kolekt'int'e si'a'j'n pens'o'j'n la kurac'ist'o daŭr'ig'is, "mult'a'j'n afer'o'j'n kiu'j terur'is mi'n, kiu'j mi'n ek'tim'ig'is, sed nenio'n, kio tiel fend'is mi'a'n kor'o'n, kiel tiu vid'aĵ'o. En ne'hel'e lum'ig'it'a ĉambr'o pal'a jun'a vir'in'o kuŝ'is sur la sof'o, antaŭ ŝi genu'is mal'jun'a serv'ist'in'o kaj prem'is tuk'o'n sur ŝi'a'n kor'o'n. Mi al'proksim'ig'is mi'n; blank'a kaj rigid'a kiel bust'o la kap'o de la mort'ant'in'o est'is klin'it'a mal'antaŭ'e'n; la nigr'a'j, mal'lev'iĝ'int'a'j har'o'j, la mal'hel'a'j brov'o'j kaj palpebr'o'har'o'j de la ferm'it'a'j okul'o'j terur'e kontrast'is kun la bril'a pal'o de la frunt'o, de la vizaĝ'o, de la bel'a kol'o. La blank'a'j mult'fald'aĵ'a'j vest'o'j, kiu'j kred'ebl'e aparten'is al ŝi'a mask'o, est'is sur'verŝ'it'a'j per sang'o, sang'o est'is sur la plank'o, kaj de la kor'o ŝajn'e el'ir'is la ruĝ'a radi'o—. Ĉio ĉi prezent'iĝ'is al mi dum unu moment'o; est'is #Bi'a'nett'i, la kant'ist'in'o."

"Ho, Di'o, kiel tio kor'tuŝ'as mi'n!", la komerc'a konsil'ant'o emoci'it'e dir'is, el'tir'ant'e long'a'n silk'a'n tuk'o'n, por frot'i si'a'j'n okul'o'j'n. "Ĝust'e tia ankoraŭ la last'a'n dimanĉ'o'n ŝi kuŝ'is en la oper'o 'Otel'o', lud'ant'e la rol'o'n de Des'demon'o. Jam tiam la efekt'o est'is tiel kruel'e ver'a kaj efektiv'e terur'a, ke oni opini'is, ke la negr'o fakt'e mort'pik'is ŝi'n; kaj nun ĝi ver'e traf'is ŝi'n. Kiel tio kor'tuŝ'as mi'n!"

"Ĉu mi ne mal'permes'is al vi ĉi'a'n super'mezur'a'n kor'tuŝ'o'n?" la kurac'ist'o inter'romp'is li'n. "Ĉu vi nepr'e vol'as, ke vi'a'j atak'o'j re'ven'u?"

"Vi est'as prav'a", la komerc'a konsil'ant'o #Bol'n'a'u dir'is kaj rapid'e en'poŝ'ig'is la tuk'o'n: "Vi est'as prav'a, afekci'o por mi'a konstituci'o ne taŭg'as. Sed daŭr'ig'u, mi preter'ir'ant'e nombr'os la vitr'aĵ'o'j'n ĉe la milit'a ministr'ej'o, tio gard'as de tia'j atak'o'j."

11

"Nu, nombr'ad'u, kaj se tio ne efik'os, vi pov'os ankoraŭ al'don'i la supr'a'n etaĝ'o'n de la palac'o.—La mal'jun'a serv'ist'in'o for'pren'is la tuk'o'n, kaj mir'eg'ant'e mi ek'vid'is vund'o'n kiel de tranĉ'il'pik'o, tre proksim'e de la kor'o. Mi ne pov'is perd'i la temp'o'n per demand'o'j, kiom ajn da ili mi est'us vol'int'a far'i; mi esplor'is la vund'o'n kaj sur'met'is la bandaĝ'o'n. La vund'it'in'o dum la tut'a operaci'o montr'is nenia'n sign'o'n de viv'o; nur kiam mi sond'is la vund'o'n, ŝi dolor'e ek'ŝir'iĝ'is. Mi las'is ŝi'n ripoz'i kaj gard'is ŝi'a'n dorm'o'n."

"Sed la knab'in'o kaj la mal'jun'a serv'ist'in'o, ĉu vi do ne demand'is ili'n pri la de'ven'o de la vund'o?"

"Mi do vol'as ĝi'n konfes'i al vi, komerc'a konsil'ant'o, ĉar vi est'as mi'a mal'nov'a amik'o; jes, kiam provizor'e nenio plu dev'is est'i far'at'a por la mal'san'ul'in'o, mi sufiĉ'e decid'e deklar'is, ke mi plu'e jam neniel okup'os mi'n pri la sinjor'in'o, se ili ne ĉi'o'n konfes'os al mi."

"Kaj kio'n ili dir'is? Daŭr'ig'u do!"

"Post la dek'unu'a la kant'ist'in'o est'is re'ven'int'a, akompan'at'e de grand'a vir'a mask'ul'o.—Ĉe tiu sci'ig'o mi ebl'a iom tro du'senc'e rigard'is la du vir'in'o'j'n, ĉar ili de'nov'e ek'plor'is kaj per plej fort'a'j ĵur'o'j solen'e cert'ig'is, ke mi neniel bezon'as mal'bon'e pens'i pri ili'a mastr'in'o; ke dum la long'a temp'o, de kiam ili serv'as al ŝi, post la kvar'a vesper'e neniam vir'o trans'paŝ'is la sojl'o'n; la mal'pli grand'a knab'in'o, kred'ebl'e leg'int'a roman'o'j'n, eĉ asert'is, ke #sign'or'a est'as anĝel'o de pur'ec'o."

"Tio'n mi ankaŭ asert'as", la komerc'a konsil'ant'o dir'is, kor'tuŝ'it'e ek'nombr'ad'ant'e la fenestr'o'vitr'o'j'n de la palac'o, al kiu ili proksim'iĝ'is: "tio'n ankaŭ mi dir'as; pri #Bi'a'nett'i oni ne pov'as mal'bon'e parol'i, ŝi est'as am'ind'a, pi'a infan'in'o; kaj ĉu est'as ŝi'a kulp'o, ke ŝi est'as bel'a kaj dev'as per'labor'i si'a'n viv'ten'o'n per kant'ad'o?"

12

"Kred'u al mi", Lang'e respond'is, "kurac'ist'o pri tio hav'as ne'erar'ig'a'n, psikologi'a'n juĝ'il'o'n. Rigard'o al la anĝel'e pur'a'j trajt'o'j de la mal'feliĉ'a knab'in'o mi'n pli konvink'is pri ŝi'a virt'ec'o, ol la ĵur'o'j de ŝi'a'j ĉambr'ist'in'o'j. Sed aŭskult'u plu'e: la kant'ist'in'o kun la fremd'ul'o en'ir'is en tiu'n ĉambr'o'n kaj el'ir'ig'is si'a'n serv'ist'in'o'n. Tiu, ebl'e pro sci'vol'o, kio'n do signif'as tiu nokt'a vizit'o, rest'is proksim'e de la pord'o; ŝi aŭd'is disput'o'n franc'lingv'e okaz'ant'a'n inter ŝi'a mastr'in'o kaj bas'a, kav'ec'a voĉ'o de vir'o; ke #sign'or'a fin'e ek'plor'eg'is, ke la vir'o terur'e blasfem'is; subit'e ŝi aŭd'is si'a'n mastr'in'o'n akr'e'son'e ek'kri'ant'a, ŝi pro tim'o jam ne pov'as de'ten'i si'n, abrupt'e mal'ferm'as la pord'o'n, kaj en la sam'a moment'o la mask'ul'o si'n ĵet'as preter ŝi'n kaj tra la koridor'o al la ŝtup'ar'o. Ŝi sekv'is li'n kelk'e da paŝ'o'j, antaŭ la ŝtup'ar'o ŝi aŭd'is terur'a'n pum'pum'o'n; li supoz'ebl'e fal'eg'is mal'supr'e'n. De mal'supr'e lev'iĝ'as ĝem'ad'o kaj plend'et'ad'o, kiel tiu de mort'ant'o; sed ŝi sent'as tim'eg'o'n, ŝi ne kuraĝ'as plu'e'n ir'i eĉ unu paŝ'o'n. Ŝi re'ir'as en la pord'o'n—la kant'ist'in'o kuŝ'as en si'a sang'o kaj post mal'mult'e da moment'o'j ferm'as la okul'o'j'n. La knab'in'o ne sci'as help'i al si, ŝi vek'as la mal'jun'a'n serv'ist'in'o'n, por ke ŝi inter'temp'e help'u al si'a mastr'in'o, kaj rapid'as al mi, por ebl'e ankoraŭ al'port'i sav'o'n al #sign'or'a."

"Kaj #Bi'a'nett'i ankoraŭ ne dir'is io'n? Ĉu vi ne demand'is ŝi'n?"

"Ni tuj ir'is al la polic'ej'o kaj vek'is la direktor'o'n: li ankoraŭ nokt'o'mez'e tra'serĉ'ig'is ĉiu'j'n hotel'o'j'n kaj strat'o'drink'ej'o'j'n, ĉiu'j'n angul'o'j'n de la urb'o; el la pord'eg'o en tiu hor'o neniu pas'is, kaj de nun ĉiu est'as sever'e esplor'at'a. La dom'an'o'j loĝ'ant'a'j en la supr'a etaĝ'o ek'sci'is pri la tut'a afer'o ne pli fru'e, ol kiam polic'an'o'j tra'serĉ'is la dom'o'n; ne'kompren'ebl'e est'is, kiel la mort'ig'int'o 13 pov'is for'kur'i, kvankam li supoz'ebl'e per si'a fal'o fort'e lez'iĝ'is; ĉar oni trov'is mult'e da sang'o mal'supr'e ĉe la ŝtup'ar'o, kaj ne est'as ne'ver'ŝajn'e por mi, ke li fal'ant'e vund'is si'n per si'a propr'a ponard'o. Est'as des pli ne'kompren'ebl'e, kiel li for'sav'is si'n, ĉar la dom'pord'o est'is ferm'it'a. #Bi'a'nett'i mem vek'iĝ'is je la dek'a kaj deklar'is por protokol'i al la polic'estr'o, ke ŝi en la plej rigor'a senc'o ne sci'as, eĉ ne suspekt'as, kiu pov'as est'i la mask'ul'o. Ĉiu'j kurac'ist'o'j kaj kirurg'o'j ricev'is la dev'ig'a'n instrukci'o'n, se ili est'as vok'at'a'j al pacient'o lez'it'a per fal'o aŭ tranĉ'il'a vund'o, anonc'i tio'n, ĉar oni ebl'e tia'manier'e pov'us trov'i post'sign'o'n de la mort'ig'int'o. Jen kiel stat'as la afer'o. Sed mi est'as ne'ŝancel'ebl'e konvink'it'a, ke en tio kaŝ'iĝ'as profund'a sekret'o, kiu'n la kant'ist'in'o ne vol'as kon'ig'i; ĉar #Bi'a'nett'i ne est'as tia, ke ŝi las'us si'n hejm'e'n akompan'i de vir'o tut'e ne kon'at'a de ŝi. Tio'n ŝajn'e konjekt'as ankaŭ ŝi'a serv'ist'in'o, ĉe'est'int'a dum la pri'demand'ad'o. Ĉar kiam ŝi vid'is, ke #sign'or'a ne vol'as sci'ig'i io'n, ŝi ne menci'is la disput'o'n, kiu'n ŝi aŭd'is; sed al mi ŝi rigard'is pet'e, ke mi ne perfid'u ŝi'n. 'Ĝi est'as terur'a afer'o', ŝi dir'is, post'e mi'n akompan'ant'e al la ŝtup'ar'o, 'sed nenio ajn instig'us mi'n perfid'i io'n, kio'n #sign'or'a ne vol'as sci'ig'i'. Ŝi ankoraŭ io'n konfes'is al mi, kio ebl'e lum'ig'us la tut'a'n afer'o'n."

"Nu, kaj ĉu mi ne ankaŭ pov'as sci'i tiu'n cirkonstanc'o'n?", la komerc'a konsil'ant'o demand'is. "Vi vid'as, kiel streĉ'it'a est'as mi'a sci'vol'o; mal'streĉ'u, mal'streĉ'u, pro Di'o, ali'e mi facil'e pov'us ricev'i mi'a'j'n atak'o'j'n."

"Aŭd'u, #Bol'n'a'u, pri'pens'u, ĉu ankoraŭ ali'a #Bol'n'a'u krom vi viv'as en ĉi tiu urb'o? Ĉu ankoraŭ iu ali'a ekzist'as en la mond'o kaj kie, dir'u, kie?"

"Krom mi neniu ajn en ĉi tiu urb'o", #Bol'n'a'u respond'is. "Kiam antaŭ ok jar'o'j mi ek'loĝ'is ĉi tie, mi14 ĝoj'is, ke mi'a nom'o ne est'as ##Schwarz, ##Weiss##Braun, ne #Me'i'er, ##Müller##Bauer[6], ĉar pri tiu'j nom'o'j okaz'as tre mal'agrabl'a'j inter'miks'o'j. En #Kas'sel mi est'is la sol'a vir'o en mi'a famili'o, kaj ali'lok'e en la tut'a mond'o ne ekzist'as iu #Bol'n'a'u, krom mi'a fil'o, la mal'feliĉ'a muzik'mani'ul'o, pri kiu oni ne plu aŭd'is, de kiam li vel'vetur'is al Amerik'o. Sed kial vi demand'as pri mi'a nom'o, doktor'o?"

"Nu, ĝi ne pov'as est'i vi, komerc'a konsil'ant'o, kaj vi'a fil'o est'as en Amerik'o. Sed jam est'as kvar'on'o post la dek'du'a, princ'id'in'o Sofi'o est'as mal'san'a, mi nur tro long'e babil'is kun vi: adiaŭ, #a'u #rev'o'ir[7]."

"Rest'u", #Bol'n'a'u ek'kri'is kaj re'ten'is li'n ĉe la brak'o, "antaŭ'e dir'u al mi, kio'n ankoraŭ dir'is la knab'in'o."

"Nu do, sed katen'u vi'a'n lang'o'n en la buŝ'o, #Bol'n'a'u! Ŝi'a last'a vort'o, antaŭ kiam ŝi est'is kapt'at'a de tiu profund'a sven'o, est'is #Bol'n'a'u."

#I'I'I.

Oni ankoraŭ neniam vid'is la komerc'a'n konsil'ant'o'n #Bol'n'a'u tiel serioz'a kaj mal'seren'a ŝtel'ir'i kiel tiam, kiam doktor'o Lang'e for'las'is li'n antaŭ la palac'o. Ali'temp'e li paŝ'is gaj'a kaj vigl'a, kaj kiam li per plej afabl'a rid'et'o salut'is ĉiu'j'n knab'in'o'j'n kaj vir'in'o'j'n, mult'e rid'is kun la vir'o'j kaj rakont'is al ili divers'a'j'n nov'aĵ'o'j'n, tiam oni ankoraŭ ne est'us al'juĝ'int'a al li ses'dek jar'o'j'n. Li ŝajn'is efektiv'e hav'i sufiĉ'e da kaŭz'o, por est'i gaj'a kaj bon'humor'a; li spekulaci'ant'e kolekt'is ŝat'ind'a'n posed'aĵ'o'n, for'las'is, kiam ĝi ŝajn'is sufiĉ'a, la afer'o'j'n, por kun si'a edz'in'o ek'loĝ'i en ##B. kaj nun viv'is en ĝoj'o kaj plezur'o jar'o post jar'o. Li est'is hav'int'a unu sol'a'n fil'o'n;15 tiu la mal'jun'a sinjor'o vol'is, ke li tra'kur'u la sam'a'n karier'o'n kaj ag'u kaj klopod'u en la komerc'a fak'o.

Sed la tut'a est'ec'o de la fil'o viv'is en la regn'o de ##l'son'o'j, la muz'ik'o por li est'is ĉio, la komerc'o kaj negoc'ad'o de la patr'o est'is al li tro trivial'a'j kaj mal'nobl'a'j. La patr'o est'is obstin'a, la fil'o ankaŭ, la patr'o facil'e flam'iĝ'is, la fil'o ankaŭ, la patr'o tuj ĉi'o'n puŝ'is ĝis la ekstrem'o, la fil'o ankaŭ; ne mir'ig'e, ke ili ne pov'is viv'i unu kun la ali'a. Kaj kiam la fil'o fin'is si'a'n du'dek'a'n jar'o'n, la patr'o est'is kvin'dek'jar'a kaj tiam pret'iĝ'is por for'las'i la afer'o'j'n kaj vol'is trans'don'i la komerc'ad'o'n al la fil'o. Efektiv'e ĉio baldaŭ est'is aranĝ'it'a kaj kviet'ig'it'a, ĉar en bel'a somer'a nokt'o la fil'o mal'aper'is kun kelk'e da pian'a'j partitur'o'j, ankaŭ ĝust'e al'ven'is en Angl'o'land'o kaj sufiĉ'e amik'e skrib'is, ke li ir'os al Amerik'o. La komerc'a konsil'ant'o dezir'is al li feliĉ'o'n por la vojaĝ'o kaj ir'is al ##B.

La pens'o pri la muzik'mani'ul'o, kiel li nom'is si'a'n fil'o'n, ja mal'seren'ig'is al li kelk'a'n hor'o'n; ĉar li est'is pet'int'a li'n, neniam plu montr'i si'n antaŭ li, kaj oni ne pov'is atend'i, ke la ali'a ne'vok'it'e re'ven'os; kelk'foj'e ek'ŝajn'is al li, ke li tamen ag'is mal'saĝ'e, vol'ant'e, ke la fil'o nepr'e est'u en la komerc'a fak'o; sed la temp'o, la societ'o kaj li'a seren'a humor'o ne las'is por long'e nask'iĝ'i tiu'j'n mal'gaj'a'j'n pens'o'j'n: li viv'is en plezur'o kaj ĝoj'o, kaj kiu vol'is li'n vid'i tre seren'a, bezon'is nur inter la dek'unu'a kaj tag'mez'o promen'i tra la Larĝ'a strat'o. Se li tie vid'is long'a'n, mal'gras'a'n vir'o'n, kies tre modern'a vest'o, kies ten'il'a'j okul'vitr'o'j kaj rajd'vip'o, kies facil'mov'a'j manier'o'j ne plu akord'is kun li'a'j griz'a'j har'o'j; se tiu'n vir'o'n li vid'is salut'ant'a ĉiu'flank'e'n, ĉiu'moment'e halt'ant'a ĉe tiu aŭ tiu kaj babil'ant'a kaj gest'ant'a per la brak'o'j, tiam li pov'is fid'i, ke ĝi est'is la komerc'a konsil'ant'o #Bol'n'a'u.

16

Sed hodiaŭ ĉio est'is tut'e ali'a. Se jam antaŭ'e la afer'o pri la mort'ig'o de la kant'ist'in'o preskaŭ tro afekci'is li'n, la last'a vort'o de la doktor'o plen'e ek'sku'is li'a'j'n nerv'o'j'n. "#Bol'n'a'u", ankoraŭ dir'is #Bi'a'nett'i, antaŭ ol sen'konsci'iĝ'i. Li'a'n propr'a'n honest'a'n nom'o'n ŝi el'parol'is, en tiel suspekt'ig'a'j cirkonstanc'o'j! Li'a'j genu'o'j trem'is kaj preskaŭ rifuz'is obe'i al li, li'a kap'o, plen'a de zorg'o'j kaj pez'a de pens'o'j, mal'lev'iĝ'is al la brust'o. "#Bol'n'a'u!" li pens'is, "reĝ'a komerc'a konsil'ant'o! Se ŝi nun mort'us, la kant'ist'in'o, se la knab'in'o post'e mal'kaŝ'us si'a'n sekret'o'n kaj kon'ig'us al la polic'a direktor'o la detal'a'j'n cirkonstanc'o'j'n de la mort'ig'o kaj la fatal'a'n vort'o'n! Kiom lert'a jur'ist'o pov'us argument'i, si'n apog'ant'e sur unu sol'a vort'o, precip'e kiam li'n stimul'as la vant'o, montr'i si'a'n sagac'o'n en tia ##cause ##célèbre[8]!" Kun mal'esper'a mien'o li rigard'is tra la ten'il'a'j okul'vitr'o'j al la pun'dom'o, kies fronton'o mal'proksim'e supr'e'n'star'is. "Tie'n, #Bol'n'a'u, pro tut'e special'a'j favor'o kaj konsider'o al plur'jar'a'j serv'o'j!"

Li pli pen'e spir'is, li lev'et'is la kravat'o'n, sed ek'tim'ig'it'e li abrupt'e re'tir'is la man'o'n; ĉu tio ne est'is la lok'o, kie oni ĉirkaŭ'lig'as la kanab'a'n ĉirkaŭ'kol'o'n[9], ĉu tio ne est'is la lok'o, kie tra'pas'as la mal'varm'a glav'o?

Se li renkont'is kon'at'o'n kaj tiu salut'e balanc'is la kap'o'n, li pens'is: "##Hola, tiu jam sci'as pri la afer'o kaj vol'as kompren'ig'i al mi, ke li est'as bon'e inform'it'a." Se ali'a preter'ir'is ne salut'ant'e, nenio ŝajn'is al li pli cert'a, ol ke oni ne vol'as kon'i li'n, por ne makul'i si'n, inter'rilat'ant'e kun mort'ig'int'o. Preskaŭ li mem kred'is, ke li est'as kulp'a pri la mort'ig'o, kaj ne est'is mir'ig'e, ke li ir'is grand'a'n kurb'o'n, por evit'i la polic'ej'o'n; ĉar ĉu la direktor'o ne pov'us star'i ĉe la fenestr'o, li'n ek'vid'i kaj vok'i supr'e'n? "Kar'ul'o, ĉu vi ne bon'vol'us por moment'o ven'i supr'e'n, mi dev'as iom parol'i kun vi." Ĉu li ne17 jam sent'is ia'n trem'o'n, ĉu li ne jam nun sent'is si'a'j'n trajt'o'j'n ŝanĝ'iĝ'int'a'j al pent'ul'a mien'o, nur ĉar oni pov'us opini'i, ke li est'as tiu, kiu'n la kant'ist'in'o kulp'ig'is per si'a last'a vort'o?

Kaj post'e li re'e ek'pens'is, kiel mal'util'a tia emoci'o est'as por li'a konstituci'o; tim'em'e li serĉ'is fenestr'o'vitr'o'j'n, por nombr'ant'e trankvil'ig'i si'n. Sed la dom'o'j kaj strat'o'j danc'ad'is ĉirkaŭ li, la sonor'il'tur'o ŝajn'is si'n mok'e klin'ant'a antaŭ li; frenez'a terur'o kapt'is li'n, li kur'ad'is tra la strat'o'j, ĝis kiam li el'ĉerp'it'e sub'fleks'iĝ'is en si'a loĝ'ej'o; kaj kiam li iom re'konsci'iĝ'is, li'a unu'a demand'o est'is, ĉu ne polic'an'o demand'is pri li.

IV.

Kiam proksim'iĝ'e la vesper'o'n la medicin'a konsil'ant'o Lang'e ven'is al si'a pacient'in'o, li ŝi'n trov'is mult'e pli bon'fart'a, ol li est'is atend'int'a. Li sid'iĝ'is al ŝi'a lit'o kaj inter'parol'is kun ŝi pri tiu fatal'a okaz'aĵ'o. Ŝi est'is apog'int'a si'a'n brak'o'n sur la kusen'o'j'n, en la graci'a man'o kuŝ'is ŝi'a bel'a kap'o. Ŝi'a vizaĝ'o ankoraŭ est'is tre pal'a, sed eĉ la konsum'it'ec'o de ŝi'a'j fort'o'j ŝajn'is don'i al ŝi si'a'spec'a'n al'log'ec'o'n. Ŝi'a mal'hel'a'j okul'o'j neniom perd'is de tiu ard'o, tiu esprim'o'plen'ec'o, kiu jam pli antaŭ'e de sur la scen'ej'o al'log'is la kurac'ist'o'n, kvankam li est'is kviet'e juĝ'ant'a vir'o kaj ne plu hav'is la aĝ'o'n, kiam fantazi'o help'as al la bel'o. Li dev'is konfes'i al si, ke li mal'oft'e vid'is kap'o'n tiel bel'a'n, vizaĝ'o'n tiel ĉarm'a'n; ŝi'a'j trajt'o'j neniel est'is regul'a'j, kaj tamen per si'a'j kun'ec'o kaj harmoni'o kaŭz'is en'sorĉ'o'n, por kiu li long'e ne sci'is kial'o'n. Sed al la psikologi'a sagac'o de la medicin'a konsil'ant'o tiu kial'o ne rest'is kaŝ'it'a; ĝi est'is tiu pur'o de ##l'anim'o, tiu nobl'ec'o de ##l'natur'o, kio per surpriz'a bril'o de bel'ec'o18 sur'verŝ'is tiu'j'n virg'ul'in'a'j'n trajt'o'j'n. "Ŝajn'as, ke vi stud'as mi'a'j'n trajt'o'j'n, doktor'o", la kant'ist'in'o rid'et'ant'e dir'is, "vi sid'ad'as tiel silent'e kaj medit'ant'e, streĉ'e rigard'as mi'n kaj ŝajn'e tut'e forges'as, pri kio mi demand'is. Aŭ ĉu tio est'as tro terur'a, por ĝi'n sci'ig'i al mi? Ĉu mi ne pov'as aŭd'i, kio'n la urb'o dir'as pri mi'a akcident'o?"

"Por kio vi vol'as aŭd'i ĉiu'j'n stult'a'j'n supoz'o'j'n, kiu'j'n el'pens'as kaj dis'vast'ig'as ne'okup'it'a'j hom'o'j? Mi ĵus medit'is pri tio, kiel pur'a vi'a anim'o si'n spegul'as sur vi'a'j trajt'o'j; vi hav'as pac'o'n en vi, kiom vi'n zorg'ig'as la juĝ'o de la ali'a'j hom'o'j?"

"Vi evit'as mi'a'n demand'o'n", ŝi respond'is, "vi vol'as el'turn'iĝ'i, dir'ant'e al mi bel'a'j'n afer'o'j'n. Kaj mi ne zorg'u pri la juĝ'o de ##l'hom'o'j? Kiu honest'a jun'ul'in'o pov'as tiel ignor'i la societ'o'n, en kiu ŝi viv'ad'as, ke est'as al ŝi indiferent'e, kio'n oni parol'as pri ŝi? Aŭ ĉu vi ebl'e opini'as, ke mi neniel konsider'as tio'n, ĉar mi est'as an'in'o de klas'o, pri kiu oni ne hav'as bon'a'n opini'o'n? Konfes'u mal'kaŝ'e, vi opini'as mi'n tre facil'anim'a."

"Ne, cert'e ne; mi ĉiam nur bel'aĵ'o'j'n aŭd'is pri vi, fraŭl'in'o #Bi'a'nett'i, pri vi'a trankvil'a, izol'it'a viv'ad'o, kaj ke vi star'as en la mond'o kun firm'a ten'iĝ'o, kvankam vi est'as tiel sol'ec'a kaj el'met'it'a al mult'a'j intrig'o'j. Sed kial vi vol'as ĝust'e sci'i, kio'n dir'as la hom'o'j? Kaj se mi kiel kurac'ist'o tia'j'n nov'aĵ'o'j'n ne konsider'us konven'a'j?"

"Mi pet'as, doktor'o, mi pet'as, ne turment'u mi'n tiel long'e", ŝi ek'kri'is, "vid'u, mi leg'as en vi'a'j rigard'o'j, ke oni ne bon'e parol'as pri mi. Kial las'i mi'n ne'cert'a, kio est'as pli danĝer'a por la trankvil'o ol la ver'o mem?"

Tiu'n last'a'n argument'o'n la medicin'a konsil'ant'o trov'is tre ĝust'a; kaj ĉu dum li'a for'est'o ne pov'is en'penetr'i iu babil'em'a vir'in'o kaj raport'i ankoraŭ pli mal'bon'a'j'n afer'o'j'n, ol li pov'is dir'i? "Vi kon'as la ĉi-tie'a'j'n19 hom'o'j'n", li respond'is, "##B. ja est'as sufiĉ'e grand'a, sed, bon'a Di'o, ĉe nov'aĵ'o tia'spec'a tuj montr'iĝ'as, kiel filistr'a oni est'as. Est'as ver'e, ke pri vi parol'as la tut'a urb'o, tio ne pov'as mir'ig'i vi'n; kaj ĉar oni ne sci'as io'n cert'a'n, oni—nu, oni el'pens'as ĉiu'spec'a'j'n strang'a'j'n fabel'o'j'n. Ekzempl'e oni dir'as, ke la vir'a mask'ul'o, kiu'n oni vid'is ĉe la mask'o'bal'o inter'parol'ant'a kun vi, kaj kiu sen'dub'e est'as la sam'a, kiu far'is tiu'n krim'o'n, est'as—"

"Nu, fin'u do vi'a'n fraz'o'n", la kant'ist'in'o kun tre streĉ'it'a atent'o pet'is, "daŭr'ig'u!"

"Oni dir'as, ke ĝi est'is antaŭ'a am'ant'o, kiu vi'n am'is en—en ali'a urb'o kaj vol'is mort'ig'i vi'n pro ĵaluz'o."

"Pri mi tio'n! Ho, mi mal'feliĉ'a!", ŝi aflikt'it'e ek'kri'is, kaj larm'o'j bril'is en ŝi'a'j bel'a'j okul'o'j; "kiel kruel'a'j est'as la hom'o'j kontraŭ tiel kompat'ind'a, kompat'ind'a knab'in'o, kiu est'as sen ŝirm'o kaj help'o! Sed rakont'u ĝis la fin'o, doktor'o, mi pet'eg'as vi'n! Ankoraŭ mank'as io, kio'n vi ne dir'is al mi. En kiu urb'o, la hom'o'j dir'as, ke mi—"

"#Sign'or'a, mi est'us al'juĝ'int'a al vi pli da fort'o", Lang'e dir'is, mal'trankvil'a pro la emoci'o de si'a pacient'in'o. "Ver'e, mi nun pent'as, ke mi dir'is eĉ nur tiom; mi neniam est'is far'int'a tio'n, se mi ne tim'us, ke ali'a'j, kies afer'o tio ne est'as, antaŭ'iĝ'us al mi."

La kant'ist'in'o rapid'e sek'ig'is si'a'j'n larm'o'j'n. "Mi vol'as est'i trankvil'a", ŝi melankoli'e rid'et'ant'e dir'is, "trankvil'a mi est'os kiel infan'o; mi vol'as est'i gaj'a, kvazaŭ la hom'o'j nun kondamn'ant'a'j mi'n mil'voĉ'e est'us kri'int'a'j al mi: brav'e. Sed rakont'u plu'e, kar'a, bon'a doktor'o!"

"Nu, la hom'o'j babil'as sen'senc'aĵ'o'j'n", li koler'et'e daŭr'ig'is. "Ekzempl'e, kiam antaŭ ne'long'e vi aktor'is en 'Otel'o', oni'dir'e en unu el la loĝi'o'j de ##l'unu'a etaĝ'o est'is fremd'a graf'o; tiu pretend'as, ke li vi'n re'kon'is20 kaj antaŭ du jar'o'j en Pariz'o vid'is en mal'bon'a dom'o.—Sed, mi'a Di'o, vi far'iĝ'as pli kaj pli pal'a—"

"Est'as nenio, la bril'o de la lamp'o nur iom mal'pli hel'e lum'ig'is mi'n; daŭr'ig'u, daŭr'ig'u!"

"Nu, tiu klaĉ'o komenc'e rest'is nur en la unu'a'j rond'o'j, sed iom post iom ĝi penetr'is en la publik'o'n, kaj ĉar al'don'iĝ'as tiu okaz'aĵ'o, oni kombin'as ambaŭ kaj lok'as vi'a'n inter'rilat'o'n kun vi'a atenc'int'o en tiu'n mal'bon'fam'a'n dom'o'n en Pariz'o."

Sur la esprim'o'plen'a'j trajt'o'j de la mal'san'ul'in'o dum tiu'j parol'o'j la intens'a pal'o est'is ŝanĝ'iĝ'int'a en flam'a'n ruĝ'o'n. Ŝi est'is lev'int'a si'n pli alt'e'n, kvazaŭ por preter'las'i neniu'n vort'o'n de tiu terur'a sci'ig'o, ŝi'a okul'o est'is streĉ'e kaj brul'e fiks'it'a al la buŝ'o de la kurac'ist'o, ŝi apenaŭ spir'is, ŝi'a kor'o ŝajn'e halt'is.

"Nun ĉio est'as fin'it'a", ŝi ek'kri'is kun dolor'a rigard'o al la ĉiel'o, dum larm'o'j verŝ'iĝ'is el ŝi'a'j okul'o'j, "nun ĉio est'as el'fin'it'a; se tio'n li aŭd'is, est'is tro por li'a ĵaluz'o. Kial hieraŭ mi ne mort'is, ho! tiam mi hav'us mi'a'n bon'a'n patr'o'n, kaj mi'a dolĉ'a patr'in'o konsol'us mi'n pri la mok'o de tiu'j kruel'a'j hom'o'j!"

La kurac'ist'o mir'eg'is pri tiu'j enigm'a'j vort'o'j; li ĵus vol'is dir'i al ŝi konsol'a'n, trankvil'ig'a'n vort'o'n, kiam la pord'o bru'e kaj abrupt'e mal'ferm'iĝ'is kaj jun'a grand'a vir'o si'n ĵet'is intern'e'n. Li'a vizaĝ'o est'is okul'frap'e bel'a, sed sovaĝ'a obstin'o mal'seren'ig'is li'a'j'n trajt'o'j'n, li'a'j okul'o'j rul'iĝ'is, li'a'j har'o'j ne'zorg'it'e pend'is ĉirkaŭ la frunt'o. Li hav'is en la pugn'o grand'a'n kun'rul'it'a'n not'foli'o'n, kiu'n li kvazaŭ aktor'ant'e sving'is en la aer'o, antaŭ ol trov'i spir'o'n por parol'i. Ek'vid'ant'e li'n, la kant'ist'in'o laŭt'e ek'kri'is; la kurac'ist'o komenc'e opini'is, ke pro tim'o, sed ĝi est'is pro ĝoj'o; ĉar ĉarm'a rid'et'o trans'kur'is trans ŝi'a'j'n lip'o'j'n, ŝi'a21 okul'o tra larm'o'j bril'is renkont'e'n al li. "##Carlo[10]!", ŝi ek'kri'is, "##Carlo! Fin'e vi vizit'as mi'n!"

"Mizer'ul'in'o!", la jun'a vir'o ek'kri'is, majest'e en la direkt'o al ŝi etend'ant'e la brak'o'n kun la long'a rul'pak'et'o de not'o'j. "Ĉes'ig'u vi'a'n siren'a'n kant'ad'o'n, mi ven'as—por juĝ'i vi'n!"

"Ho, ##Carlo!", la kant'ist'in'o inter'romp'is li'n, kaj ŝi'a'j vort'o'j son'is melodi'e kaj dolĉ'e kiel la son'o'j de flut'o. "Kiel vi pov'as tiel parol'i al vi'a ##Giuseppa[11]!"

La jun'a vir'o vol'is respond'i kun tragik'a patos'o, sed la kurac'ist'o, konsider'ant'a tiu'n scen'o'n tro ekscit'a por si'a pacient'in'o, inter'ven'is. "Plej kar'a sinjor'o ##Carlo", li dir'is, propon'ant'e al li flar'tabak'o'n, "bon'vol'u pri'pens'i, ke la fraŭl'in'o est'as en stat'o, en kiu tia'j scen'o'j tro afekci'as ŝi'a'j'n mal'fort'a'j'n nerv'o'j'n!"

La ali'a grand'okul'e rigard'is li'n kaj turn'is la rul'pak'et'o'n kontraŭ li'n: "Kiu vi est'as, hom'et'aĉ'o?" per bas'a, tondr'a voĉ'o li ek'kri'is. "Kiu vi est'as, ke vi star'iĝ'as inter mi kaj mi'a koler'o?"

"Mi est'as la medicin'a konsil'ant'o Lang'e", tiu respond'is kaj klak'ferm'is la skatol'et'o'n, "kaj en mi'a'j titol'o'j nenio trov'iĝ'as pri hom'et'aĉ'o. Mi est'as estr'o kaj mastr'o tiel long'e, dum #sign'or'a est'as mal'san'a, kaj mi dir'as al vi pac'e, for! aŭ modul'u vi'a'n prest'o ##assai[12] al dec'a #lar'ghett'o[13]."

"Ho, las'u li'n, doktor'o!", la mal'san'ul'in'o tim'em'e ek'kri'is, "las'u li'n, ne koler'ig'u li'n! Li est'as mi'a amik'o, li ne far'os mal'bon'aĵ'o'n al mi, kio'n ajn la malic'a'j hom'o'j re'e dir'is al li pri mi."

"Ha! Vi eĉ kuraĝ'as mok'i! Sed sci'u, fulm'o'bat'o krev'ig'is la pord'o'j'n de vi'a sekret'o kaj lum'ig'is la nokt'o'n, en kiu mi ir'ad'is. Do tial vi vol'is, ke mi ne sci'u, kio vi est'is, de kie vi ven'is? Tial vi ferm'is mi'a'n buŝ'o'n per22 kis'o'j, kiam mi demand'is pri vi'a viv'o? Mi stult'ul'o! Ke mi las'is mi'n en'sorĉ'i de vir'in'a voĉ'o kaj ne pri'pens'is, ke ĝi est'as nur mensog'o kaj de'log'o! Nur en la kant'ad'o de ##l'vir'o trov'iĝ'as fort'o kaj ver'o. #Ci'el[14]! Kiel mi pov'is las'i mi'n sen'prudent'ig'i de la voĉ'rul'ad'o'j de publik'ul'in'o!"

"Ho, ##Carlo", flustr'is la mal'san'ul'in'o, "se vi sci'us, kiel vi'a'j vort'o'j vund'as mi'a'n kor'o'n, kiel vi'a terur'a suspekt'o penetr'as ankoraŭ pli profund'e'n ol la ponard'o de la mort'ig'ist'o!"

"Ĉu ne, kolomb'et'o", kun terur'a rid'o li ek'kri'is, "vi'a'j #am'o'ros'i[15] dev'us est'i blind'a'j; tiam est'us oportun'e, mok'tromp'i ili'n? La pariz'an'o supoz'ebl'e ja est'as brav'ul'o, ke li fin'e tamen ankoraŭ trov'is la sen'pek'a'n kolomb'et'o'n!"

"Sed nun efektiv'e est'as tro, sinjor'o", la kurac'ist'o ek'kri'is kaj kapt'is la jak'o'n de la furioz'ant'o: "tuj, sen'prokrast'e el'ir'u el la ĉambr'o, ali'e mi vok'os la serv'ist'o'j'n, por ke ili eksped'u vi'n."

"Mi jam for'ir'as, hom'et'aĉ'o, mi for'ir'as", la ali'a ek'kri'is kaj re'puŝ'is la medicin'a'n konsil'ant'o'n, ke li sufiĉ'e komfort'e sid'iĝ'is en brak'seĝ'o; "jes, mi for'ir'as, ##Giuseppa, por neniam re'ven'i. Adiaŭ, fart'u bon'e aŭ prefer'e mort'u, mal'feliĉ'ul'in'o, kaŝ'u vi'a'n mal'glor'o'n sub la ter'o. Sed trans'e kaŝ'u vi'a'n anim'o'n en lok'o, kie mi neniam renkont'u vi'n; mi mal'ben'us la ĉiel'a'n feliĉ'eg'o'n, se mi ĝi'n divid'us kun vi, ĉar vi ĉi tie per tiel abomen'ind'a tromp'o sen'ig'is mi'n de mi'a am'o, de mi'a viv'o." Li tio'n kri'is, ankoraŭ iom sving'ant'e la not'o'j'n, sed li'a'j sovaĝ'a'j, rul'iĝ'ant'a'j okul'o'j fand'iĝ'is en larm'o'j'n, kiam por la last'a foj'o li rigard'is la am'it'in'o'n, kaj plor'singult'ant'e li el'kur'is el la ĉambr'o.

"Sekv'u, halt'ig'u li'n", la kant'ist'in'o ek'kri'is, "re'konduk'u li'n, mi'a feliĉ'eg'o de tio depend'as!"

23

"Neniel, estim'at'a", doktor'o Lang'e respond'is, lev'iĝ'ant'e el si'a brak'seĝ'o; "la scen'o ne dev'as est'i daŭr'ig'at'a. Mi vol'as recept'i al vi io'n kviet'ig'a'n, de kio vi en'glut'os ĉiu'hor'e du sup'kuler'o'j'n."

La mal'feliĉ'ul'in'o re'en'fal'is en si'a'j'n kusen'o'j'n kaj ŝi'a'j fort'o'j est'is el'ĉerp'it'a'j, ŝi de'nov'e ek'sven'is.

La kurac'ist'o vok'is la serv'ist'in'o'n kaj help'at'e de ŝi klopod'is re'konsci'ig'i la mal'san'ul'in'o'n; sed li ne pov'is de'ten'i si'n, glut'ig'ant'e al ŝi la esenc'o'j'n, dec'e riproĉ'i la serv'ist'in'o'n. "Ĉu mi ne ordon'is, ke oni en'las'u neniu'n, tut'e neniu'n, kaj nun oni al'las'as tiu'n frenez'ul'o'n, kiu preskaŭ du'a'n foj'o'n mort'ig'is vi'a'n kompat'ind'a'n fraŭl'in'o'n?"

"Mi cert'e ja neniu'n ali'a'n en'las'is", la ĉambr'ist'in'o plor'ant'e dir'is, "sed li'n mi ver'e ne pov'is mal'akcept'i; ŝi mi'n hodiaŭ ja send'is jam tri foj'o'j'n en li'a'n dom'o'n, por pet'eg'i li'n, ke li ven'u eĉ nur por moment'et'o; mi ja eĉ dev'is dir'i, ke ŝi mort'as kaj antaŭ'e nur ankoraŭ unu foj'o'n vol'as vid'i li'n!"

"Ĉu ver'e? kaj kiu do est'as tiu—"

La mal'san'ul'in'o mal'ferm'is la okul'o'j'n. Ŝi rigard'is jen la kurac'ist'o'n, jen la serv'ist'in'o'n, ŝi'a'j rigard'o'j serĉ'e vag'is tra la ĉambr'o. "Li est'as for, perd'it'a por ĉiam", ŝi flustr'is. "Ho, kar'a doktor'o, ir'u al #Bol'n'a'u."

"Sed, mi'a Di'o, kio'n vi do dezir'as de mi'a mal'feliĉ'a komerc'a konsil'ant'o, li jam sufiĉ'e ekscit'iĝ'is pri vi'a afer'o, tiel, ke li dev'as rest'i en la lit'o; kiel li pov'as help'i vi'n?"

"Ho, mi parol'e glit'is", ŝi respond'is, "al la fremd'a orkestr'estr'o vi ir'u, li hav'as la nom'o'n #Bol'on'i kaj loĝ'as en la hotel'o de Portugal'uj'o."

"Mi memor'as, ke mi aŭd'is pri li", la doktor'o dir'is, "sed kio'n ĉe li mi far'u?"

24

"Dir'u al li, ke mi vol'as ĉi'o'n dir'i al li, li nur ankoraŭ unu foj'o'n ven'u,—sed ne, mi ne pov'as ĝi'n mem dir'i al li; doktor'o, se vi—jes, mi konfid'as al vi, mi vol'as al vi ĉi'o'n dir'i, kaj post'e vi ĝi'n trans'dir'os al la mal'feliĉ'ul'o, ĉu ne?"

"Mi est'as sub vi'a dispon'o; kio'n mi pov'as far'i, por trankvil'ig'i vi'n, mi plezur'e far'os."

"Nu, do ven'u morgaŭ maten'e, mi hodiaŭ ne plu pov'as mult'e parol'i. Adiaŭ, sinjor'o medicin'a konsil'ant'o; sed ankoraŭ unu vort'o'n; ##Babette, don'u al sinjor'o la doktor'o li'a'n tuk'o'n."

La serv'ist'in'o mal'ŝlos'is ŝrank'o'n kaj prezent'is al la kurac'ist'o tuk'o'n el flav'a silk'o, dis'vast'ig'ant'a'n en la ĉambr'o agrabl'a'n odor'o'n.

"La tuk'o ne aparten'as al mi", li dir'is, "vi erar'as; mi uz'as nur naz'tuk'o'j'n el tol'o."

"Ne ebl'e", la serv'ist'in'o respond'is, "hodiaŭ nokt'e mi ĝi'n trov'is sur la plank'o; al dom'an'o ĝi ne aparten'as, kaj iu ali'a krom vi ankoraŭ ne ven'is ĉi tie'n."

La kurac'ist'o renkont'is la rigard'o'j'n de la kant'ist'in'o, atend'em'e fiks'it'a'j'n al li. "Ĉu tiu tuk'o ne pov'us est'i perd'it'a de iu ali'a?", kun firm'a rigard'o al ŝi li demand'is.

"Montr'u ĝi'n", ŝi tim'em'e respond'is, "pri tio mi ankoraŭ ne pens'is." Ŝi esplor'is la tuk'o'n kaj trov'is en la angul'o monogram'o'n; ŝi pal'iĝ'is, ŝi ek'trem'is.

"Ŝajn'as, ke vi kon'as tiu'n tuk'o'n kaj la person'o'n ĝi'n perd'int'a'n", Lang'e plu'e demand'is. "Ĝi pov'us trov'ig'i post'sign'o'n; ĉu vi permes'as, ke mi ĝi'n kun'pren'u kaj util'ig'u?"

##Giuseppa ŝajn'e batal'is kontraŭ si mem; jen ŝi prezent'is al li la tuk'o'n, jen ŝi tim'em'e kaj konvulsi'e re'ten'is ĝi'n. "Est'u", ŝi fin'e dir'is; "eĉ se la terur'a hom'o ven'us25 ankoraŭ unu foj'o'n kaj tiu'n foj'o'n pli bon'e traf'us mi'a'n vund'it'a'n kor'o'n, mi ĝi'n kuraĝ'as; jen, pren'u, doktor'o. Mi morgaŭ don'os al vi klar'ig'o'n al tiu tuk'o."

##V.

Oni pov'as imag'i, kiel eksklud'e tiu'j okaz'aĵ'o'j okup'is la anim'o'n de medicin'a konsil'ant'o Lang'e. Li'a ampleks'a klient'ar'o nun sam'e embaras'is li'n, kiel ĝi antaŭ'e li'n ĝoj'ig'is; ĉar ĉu la mult'a'j vizit'o'j al mal'san'ul'o'j, kiu'j'n li dev'is far'i antaŭ'e, ne mal'help'is li'n, tre baldaŭ en la sekv'int'a maten'o vizit'i la kant'ist'in'o'n kaj aŭd'i la klar'ig'o'j'n kaj koment'o'j'n, kiu'j'n atend'ant'e li'a kor'o mal'pacienc'e bat'is? Sed por io la vizit'o'j en tri'dek ĝis kvar'dek dom'o'j util'is: li pov'is, kiel li kutim'is dir'i, sub'aŭskult'i, kio'n oni dir'as pri #Bi'a'nett'i; ebl'e li ankaŭ pov'is tio'n aŭ tio'n ek'sci'i pri ŝi'a strang'a am'ant'o, orkestr'estr'o #Bol'on'i.

Pri la kant'ist'in'o oni lev'is la ŝultr'o'j'n. Oni des mal'pli favor'e juĝ'is pri ŝi, ju pli oni ĉagren'iĝ'is, ke tiel long'e nenio oficial'a kaj cert'a pri ŝi'a afer'o penetr'as en la publik'o'n. Ŝi'a'j envi'ant'o'j—kaj kiu disting'iĝ'a kant'ist'in'o, krom tio est'ant'e bel'a kaj dek'ok'jar'a, ne hav'as sufiĉ'e da tia'j—ŝi'a'j envi'ant'o'j ĉi'o'n mal'envi'is al ŝi kaj far'is malic'a'j'n rimark'ig'o'j'n; la moder'ul'o'j dir'is: tiel okaz'as pri tia'j hom'o'j; al german'in'o tio ja ne est'us far'iĝ'int'a. Ŝi'a'j amik'o'j kompat'is ŝi'n kaj preskaŭ ankoraŭ pli tim'is pro ŝi'a reputaci'o, ol pro ŝi'a san'o. La mal'feliĉ'a knab'in'o! Lang'e pens'is kaj decid'is des pli fervor'e serv'i al ŝi.

Pri la orkestr'estr'o oni mal'mult'e sci'is, nek io'n mal'bon'a'n, nek io'n bon'a'n. Proksim'um'e antaŭ tri kvar'on'jar'o'j li ven'is al ##B., en la hotel'o de Portugal'uj'o lu'is sub'tegment'a'n ĉambr'et'o'n kaj viv'ad'is tre izol'it'e kaj moder'e. Li ŝajn'e per'labor'is si'a'n viv'ten'o'n per lecion'o'j pri kant'ad'o kaj pri muz'ik'a'j kompon'aĵ'o'j. Ceter'e ĉiu'j asert'is,26 ke ili rimark'is en li iom da ekscentr'ec'o, da mal'humil'o; kiu'j li'n pli proksim'e kon'iĝ'is, trov'is li'n tre interes'a, kaj jam kelk'a muz'ik'a amator'o oni'dir'e mend'is tabl'o'lok'o'n por la vesper'manĝ'o en la hotel'o de Portugal'uj'o, nur por ĝu'i li'a'n plezur'ig'a'n inter'parol'o'n pri muz'ik'o. Sed ankaŭ ili'a juĝ'o akord'iĝ'is en tio, ke li est'as iom frenez'et'a, ĉar li mal'atent'as, eĉ mal'ŝat'as vir'in'a'n kant'ad'o'n, dum li rav'it'e parol'as pri vir'a'j voĉ'o'j, precip'e pri vir'a'j ĥor'o'j; pri li'a am'rilat'o kun la kant'ist'in'o #Bi'a'nett'i ŝajn'e neniu sci'is.

La komerc'a'n konsil'ant'o'n #Bol'n'a'u li trov'is ankoraŭ mal'san'et'a kaj en la lit'o; li ŝajn'is tre de'prem'it'a kaj per ne'firm'a, raŭk'a voĉ'o dir'is ĉiu'spec'a'j'n sen'senc'aĵ'o'j'n pri afer'o'j, kiu'j ali'temp'e kuŝ'is tut'e ekster li'a ide'ar'o. Trov'iĝ'is ĉirkaŭ li kolekt'o de fam'a'j proces'o'j, en kiu'j li diligent'e stud'ad'is; la edz'in'o de ##l'komerc'a konsil'ant'o asert'is, ke dum la tut'a nokt'o li leg'is en ili kaj terur'e plor'pep'is kaj lament'is. Li'a leg'ad'o koncern'is precip'e la sen'kulp'e ekzekut'it'a'j'n, kaj li dir'is al la medicin'a konsil'ant'o, ke ver'dir'e por filantrop'o la pens'o pri la mal'rapid'em'o de la german'a juĝ'ist'ar'o est'as grand'a konsol'o; ĉar oni pov'as atend'i, ke la sen'kulp'ec'o tamen pli facil'e mal'kovr'iĝ'as, se proces'o daŭr'as dek'kelk'e da jar'o'j, ol se oni hodiaŭ est'as kapt'at'a kaj morgaŭ pend'ig'at'a.

La kant'ist'in'o #Bi'a'nett'i, por kiu al la kurac'ist'o fin'e rest'is hor'et'o, est'is mal'seren'a kaj de'prem'it'a, kvazaŭ sur'ter'e ne plu est'us esper'o por ŝi. Ŝi'a okul'o est'is mal'gaj'a, la vund'o est'is mult'e pli bon'stat'a, ol li atend'is; sed en la sam'a grad'o, en kiu kresk'is ŝi'a korp'a bon'fart'o, ŝajn'e mal'aper'is la trankvil'o kaj san'o de ŝi'a anim'o. "Mi long'e medit'is pri tio", ŝi dir'is, "kaj trov'is, ke vi, kar'a doktor'o, ver'e plej strang'e est'as implik'at'a en mi'a'n sort'o'n. Mi antaŭ'e ne kon'is vi'n. Mi konfes'as, ke mi apenaŭ sci'is, ke en ##B. ekzist'as iu medicin'a konsil'ant'o Lang'e. Kaj27 nun, kiam mi subit'e far'iĝ'is tiel mal'feliĉ'a, Di'o send'as al mi tiel kun'sent'em'a'n, patr'a'n amik'o'n."

"Fraŭl'in'o #Bi'a'nett'i", Lang'e respond'is, "kurac'ist'o ĉe mult'a'j lit'o'j dev'as far'i pli, ol nur palp'i la puls'o'n de ##l'mal'dekstr'a man'o, bandaĝ'i vund'o'j'n kaj recept'i mikstur'o'j'n. Kred'u al mi, kiam oni tiel sol'a sid'as ĉe mal'san'ul'o, kiam oni aŭd'as la intern'a'n puls'o'n de ##l'anim'o mal'trankvil'e bat'ant'a, kiam oni dezir'us bandaĝ'i vund'o'j'n vid'at'a'j'n de neniu, tiam en mir'ig'a manier'o el la kurac'ist'o far'iĝ'as amik'o, kaj la mister'a inter'lig'it'ec'o inter korp'o kaj anim'o ŝajn'e ankaŭ en tiu rilat'o okul'frap'e efik'as."

"Tiel est'as", ##Giuseppa dir'is, konfid'em'e kapt'ant'e li'a'n man'o'n; "tiel est'as, kaj ankaŭ mi'a anim'o trov'is kurac'ist'o'n. Vi ebl'e dev'os far'i por mi mult'e. Pov'us est'i, ke eĉ antaŭ la juĝ'ist'o'j vi dev'os ag'i en mi'a nom'o. Se vi vol'as far'i tiu'n grand'a'n ofer'o'n al kompat'ind'a knab'in'o, kiu ne hav'as ali'a'n protekt'o'n, mi vol'as mal'kaŝ'i al vi mi'a'n situaci'o'n."

"Mi vol'as far'i ĝi'n", la afabl'a mal'jun'ul'o dir'is, prem'ant'e ŝi'a'n man'o'n.

"Sed pri'pens'u tio'n bon'e; la mond'o atak'is mi'a'n reputaci'o'n, ĝi mi'n kulp'ig'as, ĝi juĝ'as, ĝi kondamn'as mi'n. Se nun la hom'o'j ankaŭ al vi mok'e montr'as per la fingr'o'j, ke vi zorg'is pri la mal'bon'fam'a kant'ist'in'o, la sen'taŭg'a ital'in'o, ho! pri mi, ĉu vi pov'os el'port'i tio'n?"

"Mi vol'as!" la kurac'ist'o serioz'e kaj abrupt'e ek'kri'is, "Rakont'u!"

VI.

"Mi'a patr'o", la kant'ist'in'o rakont'is, "est'is Antoni'o[16] #Bi'a'nett'i, fam'a violon'ist'o, kiu el pas'int'a'j jar'o'j ne pov'as est'i ne'kon'at'a al vi, ĉar li'a fam'o per la koncert'o'j, kiu'j'n li far'is ĉe kort'eg'o'j kaj en grand'a'j urb'o'j, ĉie dis'vast'iĝ'is.28 Mi pov'as li'n prezent'i al mi ankoraŭ nur el mi'a plej fru'a jun'ec'o, violon'ant'a'n al mi la gam'o'n, kiu'n jam tri'jar'a mi tre ĝust'e kant'e ripet'is. Mi'a patr'in'o si'a'temp'e est'is bon'eg'a kant'ist'in'o kaj kutim'is en la koncert'o'j de la patr'o prezent'i kelk'e da ari'o'j kaj kanzon'et'o'j. Mi est'is kvar'jar'a, kiam mi'a patr'o mort'is dum vojaĝ'o kaj ni'n post'las'is mal'riĉ'a'j'n. Mi'a patr'in'o dev'is decid'iĝ'i, per kant'ad'o per'labor'i ni'a'n viv'ten'o'n. Post unu jar'o ŝi edz'in'iĝ'is kun muzik'ist'o, en la komenc'o oni'dir'e tre flat'int'a ŝi'n; sed post'e montr'iĝ'is, ke li edz'iĝ'is kun ŝi nur, por uz'i ŝi'a'n voĉ'o'n. Li far'iĝ'is muz'ik'a direktor'o en mal'grand'a urb'o en ##Alsaco, kaj tiam des pli komenc'iĝ'is ni'a sufer'ad'o.

Mi'a patr'in'o nask'is ankoraŭ tri infan'o'j'n kaj tiom perd'is si'a'n voĉ'o'n, ke ŝi preskaŭ ne plu pov'is kant'i eĉ unu son'o'n. Per tio la plej grand'a mon'font'o de mi'a du'on'patr'o est'is el'ĉerp'iĝ'int'a, ĉar li'a'j koncert'o'j nur per mi'a patr'in'o est'is bril'a'j kaj mult'e vizit'at'a'j. Li de nun terur'e ĉikan'is ŝi'n; al mi li nenio'n plu vol'is don'i por manĝ'i, ĝis kiam li fin'e el'pens'is rimed'o'n por util'ig'i mi'n. Dum tut'a'j tag'o'j li turment'is mi'n kaj violon'ant'e lern'ig'is al mi plej mal'facil'a'j'n pec'o'j'n de Mozart, ##Gluck, #Ros'si'n'i kaj #Spont'in'i, kiu'j'n ĉiam dimanĉ'e vesper'e mi tra'kant'is kun mult'e da aplaŭd'o; la kompat'ind'a ##Schepperl[17]—tiel oni kripl'ig'is mi'a'n nom'o'n ##Giuseppa—far'iĝ'is unu el tiu'j mal'feliĉ'a'j mir'infan'o'j, al kiu'j la natur'o don'is bel'a'n talent'o'n por ili'a plej grand'a mal'feliĉ'o; la kruel'a hom'o ĉiu'tag'e mi'n kant'ig'is, li vip'is mi'n, li dum tut'a'j tag'o'j nenio'n don'is al mi por manĝ'i, se mi ne ĝust'e ek'kant'is; sed la patr'in'o ne plu long'e pov'is el'ten'i la vid'o'n de mi'a'j turment'o'j; ŝajn'is, ke ŝi'a viv'o for'flu'as en ŝi'a'j silent'a'j larm'o'j; ia'n printemp'a'n maten'o'n ni trov'is ŝi'n mort'int'a'n. Por kio mi rakont'u al vi pri la jar'o'j de29 mi'a nun komenc'iĝ'int'a sufer'eg'ad'o? Mi est'is dek'unu'jar'a, mi dev'is mastr'um'i, eduk'i la jun'a'j'n ge'frat'o'j'n kaj krom'e lern'i la kant'ad'o'n por la koncert'o'j! Ho, est'is infer'a tortur'o!

En tiu temp'o oft'e iu sinjor'o ven'is al ni, ĉiam kun'port'ant'e al la patr'o sak'o'n plen'a'n de kvin'frank'a'j mon'er'o'j. Mi sen horor'o ne pov'as pens'i pri li. Ĝi est'is grand'a, mal'gras'a vir'o de mez'a aĝ'o; li hav'is mal'grand'a'j'n, palpebr'um'ant'a'j'n griz'a'j'n okul'o'j'n, kiu'j per si'a mal'agrabl'a, pik'a esprim'o diferenc'ig'is li'n de ĉiu'j hom'o'j, kiu'j'n mi iam vid'is. Mi'n precip'e li ŝajn'e kor'favor'is. Kiam li ven'is, li laŭd'is mi'a'n grand'o'n, mi'a'n konven'a'n kondut'o'n, mi'a'n vizaĝ'o'n, mi'a'n kant'ad'o'n. Li mi'n sid'ig'is sur si'a'j genu'o'j, kvankam ne'vol'a horor'o for'puŝ'is mi'n de li; li kis'is mi'n malgraŭ mi'a kri'ad'o, li kontent'e dir'is: 'Ankoraŭ du, tri jar'o'j, tiam vi est'os taŭg'a, ##Schepperl!' Kaj li kaj mi'a du'on'patr'o ĉe tiu antaŭ'dir'o eksplod'is per sovaĝ'a rid'o. En mi'a dek'kvin'a nask'o'tag'o mi'a du'on'patr'o al mi dir'is: 'Aŭd'u, ##Schepperl, vi nenio'n posed'as, vi nenio est'as, mi nenio'n don'as al vi, mi nenio'n postul'as de vi, por mi ankaŭ plen'e sufiĉ'as mi'a'j tri ceter'a'j infan'aĉ'o'j; ##Christel[18] (mi'a frat'in'o) nun anstataŭ vi far'iĝ'os la mir'infan'o. Kio'n vi posed'as, vi'a'n kant'ad'o'n—mult'e ĝi ne est'as—vi ricev'is de mi, per tio vi per'labor'os vi'a'n viv'ten'o'n. Ceter'e la onkl'o en Pariz'o pro kompat'o vol'as akcept'i vi'n en si'a'n dom'o'n.'—'La onkl'o en Pariz'o?', mi mir'eg'ant'e ek'kri'is, ĉar ĝis nun mi ne sci'is pri la ekzist'o de tia onkl'o. Jes, la onkl'o en Pariz'o, li respond'is, li pov'as al'ven'i jam hodiaŭ aŭ morgaŭ.

Vi pov'as imag'i, kiom mi ĝoj'is! Pas'is tri jar'o'j, sed ankoraŭ hodiaŭ la memor'o pri tiu'j hor'o'j en mi est'as tiel viv'a, kvazaŭ est'is hieraŭ. La feliĉ'o, for'las'i la dom'o'n de mi'a patr'o, la feliĉ'o, hav'i onkl'o'n, kiu mi'n kompat'as,30 la feliĉ'o, ven'i al Pariz'o, kie mi imag'is la centr'o'n de elegant'ec'o kaj de feliĉ'eg'o,—mi est'is ebri'a de tiom da feliĉ'o; ĉiu'foj'e, kiam pas'is vetur'il'o, mi rigard'is ekster'e'n, ĉu ne ven'as la onkl'o, por kun'pren'i mi'n en si'a'n regn'o'n. Fin'e iu'n vesper'o'n vetur'il'o halt'is antaŭ ni'a dom'o; mi flug'kur'is mal'supr'e'n, mi dis'etend'is mi'a'j'n brak'o'j'n renkont'e'n al mi'a sav'ont'o—kruel'a sen'rev'iĝ'o! Est'is la vir'o kun la kvin'frank'a'j mon'er'o'j.

Mi est'is preskaŭ sen'konsci'a en tiu'j moment'o'j, sed tamen mi neniam forges'os la diabl'a'n ĝoj'o'n fulm'e bril'ant'a'n el li'a'j griz'a'j okul'o'j, kiam li vid'is mi'n alt'e'n kresk'int'a; ankoraŭ nun mi aŭd'is li'a'n grak'a'n voĉ'o'n: 'Nun vi est'as ĝust'a, kolomb'et'o, nun mi vol'as en'konduk'i vi'n en la grand'a'n mond'o'n.' Li kapt'is mi'n per la unu man'o, per la ali'a li ĵet'is mon'sak'o'n sur la tabl'o'n; la sak'o mal'ferm'iĝ'is, bril'a amas'o da arĝent'a'j kaj or'a'j mon'er'o'j rul'iĝ'is ter'e'n; mi'a'j tri pli jun'a'j ge'frat'o'j kaj la patr'o ĝoj'kri'is, sur la plank'o ŝov'iĝ'is tie'n kaj tie'n kaj kolekt'is la mon'er'o'j'n,—ĝi est'is—mi'a aĉet'prez'o!

Jam la sekv'int'a'n tag'o'n ni vojaĝ'is al Pariz'o. La mal'gras'a vir'o (mi ne kapabl'is, li'n nom'i onkl'o) konstant'e far'is al mi predik'o'n pri tio, kiel bel'a'n rol'o'n mi lud'os en li'a'j salon'o'j. Mi ne pov'is ĝoj'i: angor'o, ne'klar'ig'ebl'a kor'prem'o anstataŭ'is mi'a'n ĝoj'o'n, mi'a'n feliĉ'o'n. Antaŭ grand'a, lum'ig'it'a dom'o la vetur'il'o halt'is: mi est'is en Pariz'o. Dek ĝis dek'du bel'a'j, ĉarm'eg'a'j knab'in'o'j mal'supr'e'n salt'et'is sur la larĝ'a'j ŝtup'ar'o'j renkont'e'n al ni. Ili kares'e ĉirkaŭ'pren'is kaj kis'is mi'n kaj nom'is mi'n frat'in'o ##Giuseppa; mi demand'is la mal'gras'ul'o'n: 'Ĉu tio est'as vi'a'j fil'in'o'j, sinjor'o?'—'#O'u'i, ##ce ##sont des ##filles![19]', li rid'ant'e ek'kri'is, kaj la knab'in'o'j kaj la mult'nombr'a serv'ist'ar'o al'iĝ'is per mal'delikat'a, eksplod'a rid'o!

31

Elegant'a'j vest'o'j, luks'a'j ĉambr'o'j distr'is mi'n. La sekv'int'a'n tag'o'n mi est'is bel'eg'e vest'at'a, oni konduk'is mi'n en la salon'o'n. La dek'du knab'in'o'j, plej elegant'e vest'it'a'j, sid'is ĉe lud'o'tabl'o'j, sur kanap'o'j, ĉe la pian'o. Ili tre viv'e inter'parol'is kun jun'a'j kaj mal'pli jun'a'j sinjor'o'j. Kiam mi en'ir'is, ĉiu'j for'las'is si'a'n lok'o'n, ir'is renkont'e'n al mi kaj mi'n rigard'is. La mastr'o mi'n konduk'is al la pian'o, mi dev'is kant'i; mi ricev'is ĝeneral'a'n aprob'o'n. Oni part'o'pren'ig'is mi'n en la inter'parol'ad'o, mi'a'j mal'kler'a'j, du'on'e ital'a'j esprim'o'j est'is konsider'at'a'j naiv'ec'o; oni admir'is mi'n, mi ankoraŭ hodiaŭ ruĝ'iĝ'as, pens'ant'e, per kia'j vort'o'j oni tio'n dir'is al mi. Tiel kelk'e da tag'o'j pas'is en ĝoj'o kaj plezur'o. Mi viv'is ne embaras'at'e, mi est'us pov'int'a viv'i kontent'e, se mi ne sent'us mi'n plej ne'komfort'e, preskaŭ angor'et'a en tiu dom'o, en tiu societ'o; naiv'e sen'ruz'a mi opini'is, ke tia do est'as la grand'a mond'o kaj oni dev'as akomod'iĝ'i al ĝi'a'j mor'o'j. Sed unu afer'o frap'is mi'n: iu'n vesper'o'n okaz'e preter'ir'ant'e la ŝtup'ar'o'n mi vid'is, ke la sinjor'o'j vizit'ant'a'j ni'n, don'is mon'o'n al la pord'ist'o, ricev'is por ĝi blu'a'j'n aŭ ruĝ'a'j'n kart'o'j'n kaj re'e trans'don'is tia'j'n al serv'ist'o antaŭ la salon'o. Jun'a dand'o, preter'pas'ant'a mi'n, kun kares'em'a'j rigard'o'j montr'is al mi unu el tiu'j ruĝ'a'j kart'o'j; mi ankoraŭ hodiaŭ ne sci'as, kial mi ruĝ'iĝ'is pro tio. Sed aŭskult'u plu'e, kio baldaŭ okaz'is.

Vid'u, kar'a doktor'o, jen mi hav'as mal'grand'a'n, sen'signif'e aspekt'ant'a'n paper'o'n. Al ĝi mi ŝuld'as mi'a'n sav'o'n. Iu'maten'e mi ĝi'n trov'is sub la bulk'o'j de mi'a maten'manĝ'o. Mi ne sci'as, de kiu favor'a man'o ĝi de'ven'is, sed la ĉiel'o rekompenc'u la kor'o'n, kiu mi'n kompat'is. Jen ĝi'a en'hav'o:

'Fraŭl'in'o!

La dom'o, en kiu vi loĝ'as, est'as mal'ĉast'ej'o; la32 sinjor'in'o'j, kiu'j'n vi vid'as ĉirkaŭ vi, est'as publik'ul'in'o'j; ĉu ni'a konfid'o al ##Giuseppa do ne est'is prav'a? Ĉu mal'long'a'n fibr'il'o'n de feliĉ'o ŝi vol'as aĉ'et'i per long'a pent'o?'

Ĝi est'is terur'a lum'o, ĝi minac'is plen'e blind'ig'i mi'n, ĉar preskaŭ tro subit'e ĝi dis'ŝir'is mi'a'n sen'ruz'a'n infan'a'n pens'o'n kaj la iluzi'o'n pri sen'zorg'a, feliĉ'a situaci'o. Kio'n far'i? En mi'a viv'o mi ankoraŭ ne lern'is far'i decid'o'j'n. La vir'o, al kiu aparten'is tiu dom'o, ŝajn'is al mi terur'a sorĉ'ist'o, pov'ant'a leg'i ĉiu'n mi'a'n pens'o'n kaj nepr'e jam nun pri tio inform'it'a, kio'n mi sci'iĝ'is. Kaj tamen mi prefer'is mort'i, ol ankoraŭ unu minut'o'n rest'i tie.—Mi est'is aŭd'int'a knab'in'o'n rekt'e kontraŭ'e de mi'a loĝ'ej'o parol'i ital'e; mi ne kon'is ŝi'n,—sed ĉu mi do kon'is iu'n ali'a'n en tiu gigant'a urb'o? Tiu'j patr'o'land'a'j son'o'j nask'is en mi konfid'o'n, mi vol'is ŝi'n pet'eg'i sur'genu'e, sav'i mi'n.

Est'is la sep'a maten'e: rest'int'e fidel'a al mi'a kamp'ar'a mor'o, mi ĉiam fru'e lev'iĝ'is kaj kutim'is tuj post'e maten'manĝ'i, kaj tio sav'is mi'n. En tiu temp'o ĉiu'j ankoraŭ dorm'is, eĉ grand'a part'o de la serv'ist'ar'o. Nur la pord'ist'o est'is tim'ind'a. Sed ĉu li pov'us pens'i, ke iu for'kur'os el tiu templ'o de ##l'bel'eg'o? Mi risk'is la afer'o'n; mi kovr'is mi'n per mi'a nigr'a, mal'pomp'a mantel'et'o; mi'a'j genu'o'j ŝancel'iĝ'is, kiam mi preter'ir'is la loĝi'o'n de ##l'pord'ist'o; li ne rimark'is mi'n; tri paŝ'o'j, kaj mi est'is liber'a.

Dekstr'e trans la strat'o loĝ'is la ital'a knab'in'o. Mi salt'e trans'pas'is la larĝ'a'n strat'o'n; mi frap'is al la pord'o, serv'ist'o mal'ferm'is. Mi demand'is pri la ital'e parol'ant'a #sign'or'a kun la nigr'a bukl'a kap'o. La serv'ist'o rid'is kaj dir'is, ke mi supoz'ebl'e cel'as la mal'grand'a'n ekscelenc'o'n #Serap'hin'a: 'tiu'n sam'a'n, tiu'n sam'a'n', mi respond'is, 'tuj konduk'u mi'n al ŝi'. Li komenc'e ŝajn'is hezit'i, ĉar33 ankoraŭ est'is fru'a tag'o, sed mi'a'j pet'o'j li'n decid'ig'is. Li konduk'is mi'n en la du'a'n etaĝ'o'n, dir'is al mi, ke mi atend'u kaj post'e vok'is ĉambr'ist'in'o'n, por anonc'i mi'n al ŝi'a ekscelenc'o. Mi pens'is, ke la bel'a ital'a knab'in'o est'as de mi'a klas'o; mi hont'is mal'kaŝ'i mi'a'n situaci'o'n al iu pli alt'rang'a, sed oni ne las'is al mi temp'o'n, por pri'pens'i; la ĉambr'ist'in'o aper'is, por konduk'i mi'n al la lit'o de si'a mastr'in'o. Jes, est'is ŝi, est'is la bel'a, jun'a sinjor'in'o, kiu'n mi aŭd'is parol'ant'a ital'e. Mi ĵet'is mi'n ter'e'n antaŭ ŝi kaj pet'eg'is ŝi'n pri ŝi'a protekt'o; mi dev'is rakont'i al ŝi mi'a'n tut'a'n histori'o'n. Ŝajn'e kor'tuŝ'it'a, ŝi promes'is sav'i mi'n. Ŝi ven'ig'is la serv'ist'o'n, kiu supr'e'n'konduk'is mi'n, kaj ordon'is al li nepr'a'n diskret'ec'o'n; post'e ŝi destin'is por mi mal'grand'a'n ĉambr'o'n, kies fenestr'o'j rigard'is al la kort'o, don'is al mi io'n por labor'i kaj manĝ'i, kaj tiel mi viv'is kelk'e da tag'o'j en ĝoj'o pri mi'a sav'o, en tim'o pri mi'a est'ont'ec'o.

La dom'o, en kiu mi est'is akcept'it'a, aparten'is al la send'it'o de mal'grand'a german'a kort'eg'o. Ŝi'a ekscelenc'a moŝt'o est'is li'a ne'vin'o, nask'it'a ital'in'o, kiu est'is eduk'at'a ĉe li en Pariz'o. Ŝi est'is kor'bon'a, am'ind'a est'aĵ'o, kies bon'far'o'j'n mi neniam forges'os. Ĉiu'tag'e ŝi ven'is al mi kaj mi'n konsol'is; ŝi dir'is al mi, ke la ŝtat'send'it'o per si'a'j serv'ist'o'j inform'iĝ'is en la dom'o de la malic'a vir'o. Ke oni est'as tre konstern'it'a, sed klopod'as kaŝ'i tio'n. La serv'ist'o'j trans'e sekret'as, ke fraŭl'in'o si'n ĵet'is el fenestr'o de la du'a etaĝ'o en la kanal'o'n de la #Se'in'e. Strang'a dispon'o de la providenc'o! Mi'a ĉambr'o est'is angul'a ĉambr'o kaj per la unu flank'o rigard'is al la strat'o, la ali'a abrupt'e mal'supr'e'n'ir'is en kanal'o'n. Mi memor'as, ke en tiu maten'o mi mal'ferm'is fenestr'o'n de la kanal'a flank'o; ver'ŝajn'e ĝi rest'is mal'ferm'it'a, kaj tiel kred'ebl'e oni klar'ig'is al si mi'a'n mal'aper'o'n. #Sign'or'a34 #Serap'hin'a en tiu temp'o est'is re'ven'ont'a Ital'uj'o'n, ŝi bon'vol'is mi'n kun'pren'i. Eĉ ankoraŭ pli ŝi util'is al mi; ŝi instig'is si'a'j'n ge'patr'o'j'n en ##Piacenza, ke ili akcept'u mi'n en si'a'n dom'o'n kvazaŭ si'a'n infan'o'n; ŝi kultur'ig'is mi'a'n talent'o'n, al ŝi mi dank'as la liber'ec'o'n, la viv'o'n, la art'o'n, ho! ebl'e pli, ol mi sci'as. En ##Piacenza mi kon'iĝ'is kun orkestr'estr'o #Bol'on'i, kiu ceter'e ne est'as ital'o; li ŝajn'is mi'n am'i, sed li tio'n ne dir'is al mi. Baldaŭ post'e mi akcept'is la vok'o'n al ĉi-tie'a teatr'o. Oni mi'n ĉi tie ŝat'is, oni ankaŭ ali'e bon'e'vol'is al mi, mi'a kondut'o kaj mi'a reputaci'o est'is ne'riproĉ'ebl'a'j; ho, en tiu long'a temp'o mi neniam vid'is ĉe mi vir'o'n,—krom—tiu'n bel'a'n kor'lig'o'n mi pov'as sen ruĝ'iĝ'o konfes'i al vi,—krom #Bol'on'i, kiu baldaŭ post mi vojaĝ'is ĉi tie'n. Vi nun aŭd'is mi'a'n viv'o'n, dir'u al mi, ĉu mi far'is io'n, por merit'i tiel mal'dolĉ'a'n pun'o'n? Ĉu mi tiel terur'e kulp'iĝ'is?"

VI'I.

Kiam la kant'ist'in'o est'is fin'int'a, la medicin'a konsil'ant'o viv'e kapt'is ŝi'a'n man'o'n. "Mi gratul'as al mi", li dir'is, "ke mi pov'as al'iĝ'i al la mal'mult'a'j bon'ul'o'j, kiu'j'n vi trov'is sur vi'a viv'o'voj'o. Kvankam mi'a'j fort'o'j est'as tro mal'grand'a'j, por pov'i far'i por vi, kio'n far'is la brav'eg'a mal'grand'a ekscelenc'o, tamen mi vol'as klopod'i help'i en la mal'konfuz'ad'o de vi'a kompat'ig'a sort'o; mi vol'as klopod'i, por re'pac'ig'i la flam'iĝ'ul'o'n, vi'a'n amik'o'n. Sed dir'u al mi nur, kiu do est'as la hejm'land'o de sinjor'o #Bol'on'i?" "Jen vi demand'as tro", est'is ŝi'a ne'rekt'a respond'o. "Mi sci'as sol'e, ke li laŭ nask'iĝ'o est'as german'o kaj, se mi ne erar'as, pro famili'a'j cirkonstanc'o'j antaŭ kelk'e da jar'o'j for'las'is si'a'n patr'uj'o'n. Li rest'ad'is en Angl'o'land'o kaj Ital'uj'o kaj antaŭ proksim'um'e tri kvar'on'jar'o'j ven'is ĉi tie'n."

35

"Jen kiel, bon'e; sed kial vi ne jam pli fru'e al li mem dir'is, kio'n vi rakont'as al mi?"

##Giuseppa ĉe tiu demand'o ruĝ'iĝ'is; ŝi mal'lev'is la okul'o'j'n kaj respond'is: "Vi est'as mi'a kurac'ist'o, mi'a patr'a amik'o; est'as al mi, kiam mi parol'as kun vi, kvazaŭ mi parol'us kiel infan'o al mi'a patr'o.—Sed ĉu mi do pov'is rakont'i al la jun'a vir'o pri tio? Krom'e mi ja kon'as li'a'n terur'a'n ĵaluz'o'n, li'a'n facil'e ekscit'ebl'a'n suspekt'em'o'n; mi neniam pov'is mi'n dev'ig'i, dir'i al li, el kia'j kapt'il'o'j mi for'sav'is mi'n."

"Mi respekt'as, mi admir'as vi'a'n sent'o'n; vi est'as bon'a infan'in'o; kred'u al mi, tio kares'as la kor'o'n de mal'jun'a vir'o, renkont'i tiel dec'a'j'n sent'o'j'n el la pas'int'a temp'o; ĉar hodiaŭ oni konsider'as bon'ton'o, flank'e'las'i ti'aĵ'o'j'n. Sed vi ankoraŭ ne rakont'is al mi ĉi'o'n; la vesper'o ĉe la mask'o'bal'o, tiu terur'a nokt'o?"

"Est'as ver'e, mi dev'as rakont'i al vi ankoraŭ plu'e. Ĉiu'foj'e, kiam mi medit'is pri mi'a sav'o, mi laŭd'is la providenc'o'n, ke oni kred'is en tiu dom'o, ke mi mem'mort'ig'is mi'n; ĉar est'is por mi nur tro cert'e, ke tiu terur'a ven'us, por re'pren'i si'a'n viktim'o'n aŭ pere'ig'i ĝi'n, se li eĉ nur iom'et'e suspekt'us mi'n viv'ant'a; ĉar sufiĉ'e mult'e da kvin'frank'a'j mon'er'o'j li kred'ebl'e pag'is por mi. Tial mi ne akcept'is divers'a'j'n ŝat'ind'a'j'n propon'o'j'n por teatr'o'j tiel long'e, kiel mi est'is en ##Piacenza, tim'ant'e publik'e aktor'i. Sed kiam mi tie est'is proksim'um'e unu jar'o'n kaj du'on'a'n, iu'maten'e #Serap'hin'a al'port'is al mi pariz'a'n gazet'o'n, en kiu est'is anonc'it'a la mort'o de la ##chevalier de Plant'o[20]."

"##Chevalier de Plant'o?" la kurac'ist'o inter'romp'is ŝi'n; "ĉu tio est'is la nom'o de la vir'o for'konduk'int'a vi'n el la dom'o de vi'a du'on'patr'o?"

36

"Tio est'is li'a nom'o. Mi mult'e ĝoj'is, mi'a last'a tim'o est'is mal'aper'int'a, kaj jam nenio mi'n mal'help'is, ne plu ĝen'i mi'a'j'n bon'far'ant'o'j'n. Jam kelk'e da semajn'o'j post'e mi ven'is al ##B. Mi antaŭ'hieraŭ ir'is al la mask'o'bal'o, kaj mi ja vol'as konfes'i al vi, ke mi est'is tre gaj'humor'a. #Bol'on'i ne dev'is sci'i, en kiu kostum'o mi aper'os; mi vol'is incit'et'i kaj post'e surpriz'i li'n. Subit'e, dum mi sol'a tra'ir'is la salon'o'n, voĉ'o flustr'is en mi'a'n orel'o'n: '##Schepperl, kiel fart'as vi'a onkl'o?' Mi est'is konstern'eg'it'a; tiu'n nom'o'n mi ne plu aŭd'is, de kiam mi for'sav'is mi'n el la man'o'j de tiu terur'a. Mi'a onkl'o! Mi ja ne hav'is onkl'o'n, kaj nur unu viv'is, kiu antaŭ la publik'o si'n konsider'ig'is mi'a onkl'o, la ##chevalier de Plant'o. Mi apenaŭ hav'is sufiĉ'e da spirit'ĉe'est'o, por respond'i: 'Vi erar'as, mask'ul'o!' Mi vol'is for'rapid'i, kaŝ'i mi'n en la svarm'ant'a amas'o, sed la mask'ul'o en'brak'ig'is si'n kun mi kaj mi'n re'ten'is: '##Schepperl!' la ne'kon'at'o dir'is, 'mi konsil'as al vi, kviet'e ir'ad'i apud mi; ali'e mi rakont'os al la hom'o'j, en kia societ'o vi pli antaŭ'e rest'ad'is.' Mi est'is plen'e sen'esper'a, far'iĝ'is mal'lum'o en mi'a anim'o, nur unu pens'o est'is fort'a en mi: la tim'o pri mal'honor'o. Kio'n mi kompat'ind'a, sen'help'a knab'in'o pov'is far'i, se tiu hom'o, kiu ajn li est'is, pri mi sci'ig'os tia'j'n afer'o'j'n? La mond'o kred'us al li, kaj ##Carlo! ho, ##Carlo ne la last'a mi'n kondamn'us. Mi sen'vol'e sekv'is al la vir'o ĉe mi'a flank'o. Li flustr'is al mi plej terur'a'j'n afer'o'j'n: mi'a'n onkl'o'n, kiel est'is nom'at'a de li la ##chevalier, mi mal'feliĉ'ig'is, pere'ig'is mi'a'n patr'o'n, mi'a'n famili'o'n. Mi ne plu pov'is el'ten'i tio'n, mi el'ŝir'is mi'n kaj vok'is, ke al'ven'u mi'a fiakr'o. Sed kiam mi rigard'is ĉirkaŭ'e'n sur la ŝtup'ar'o, la terur'a figur'o est'is sekv'int'a mi'n. 'Mi vetur'os kun vi hejm'e'n, ##Schepperl', kun terur'a rid'o li dir'is; 'mi ankoraŭ dev'as parol'i kun vi kelk'e da vort'o'j.' Mi ĉes'is vid'i kaj37 aŭd'i, mi sent'is, ke mi sen'konsci'iĝ'as; mi re'vek'iĝ'is ne pli fru'e ol en la fiakr'o, la mask'ul'o sid'is apud mi. Mi ekster'iĝ'is el la vetur'il'o, li sekv'is; li tuj re'ek'parol'is; angor'ant'e, ke mi est'os perfid'at'a, mi dir'is al ##Babette, ke ŝi el'ir'u.

'Kio'n vi vol'as ĉi tie, mizer'ul'o?' mi ek'kri'is furioz'a, ke mi vid'as mi'n tiel ofend'it'a. 'Kio'n mal'bon'a'n vi pov'us dir'i pri mi? Sen mi'a vol'o mi ven'is en tiu'n dom'o'n; mi ĝi'n for'las'is, kiam mi vid'is, kio atend'as mi'n.'

'##Schepperl, las'u la ceremoni'o'j'n; ekzist'as nur du voj'o'j vi'n sav'ont'a'j. Aŭ vi tuj pag'os dek'mil frank'o'j'n, ĉu per juvel'o'j, ĉu per or'o, aŭ vi sekv'os mi'n al Pariz'o; ali'e morgaŭ la tut'a urb'o sci'os pli mult'e pri vi ol vi dezir'us.' Mi est'is ekster mi. 'Kiu rajt'ig'as vi'n, de mi postul'i io'n tia'n?' mi ek'kri'is. 'Nu bon'e, dir'u al la urb'o, kio'n vi vol'as; sed tuj for'las'u ĉi tiu'n dom'o'n! Mi al'vok'os la najbar'o'j'n!'

Mi ir'is kelk'e da paŝ'o'j al la fenestr'o, li post'kur'is mi'n kaj kapt'is mi'a'n brak'o'n. 'Kiu mi'n rajt'ig'as?' li dir'is, 'vi'a patr'o, kolomb'et'o, vi'a patr'o'. Diabl'a rid'o son'is el li'a buŝ'o, la bril'o de la kandel'o lum'ig'is par'o'n da griz'a'j, pik'a'j okul'o'j, nur tro kon'at'a'j de mi. En la sam'a moment'o est'is klar'e al mi, kiu antaŭ mi star'as; mi nun sci'is, ke li'a mort'o nur est'is tromp'o el'pens'it'a por ia cel'o; la mal'esper'o hav'ig'is al mi super'natur'a'n fort'o'n, mi kontraŭ'barakt'ant'e liber'ig'is mi'n, mi vol'is for'ŝir'i li'a'n mask'o'n. 'Mi kon'as vi'n, ##chevalier de Plant'o', mi ek'kri'is, 'sed oni zorg'os, ke vi dev'u don'i al la tribunal'o'j kontent'ig'o'n pri mi.'—'Tiel ni'a'j afer'o'j ankoraŭ ne stat'as, kolomb'et'o', li dir'is, kaj en la sam'a moment'o mi sent'is li'a'n ponard'o'n en mi'a brust'o; mi opini'is, ke mi mort'as—."

38

La kurac'ist'o frost'o'trem'is; est'is lum'a tag'o, kaj tamen li horor'is, kiel se oni en mal'lum'o parol'as pri fantom'o'j. Li opini'is, ke li vid'as post la kurten'o'j de la lit'o bril'ant'a'j la griz'a'j'n pik'a'j'n okul'o'j'n de tiu monstr'o. "Vi do opini'as", li dir'is post kelk'e da temp'o, "ke la ##chevalier ankoraŭ viv'as, ke ĝi est'as la sam'a, kiu vol'is mort'ig'i vi'n?"

"Li'a voĉ'o, li'a'j okul'o'j mi'n konvink'is; la tuk'o, kiu'n mi hieraŭ al vi don'is, tio'n ig'is plen'e cert'a por mi. Ĝi est'as mark'it'a per la komenc'liter'o'j de li'a nom'o."

"Kaj ĉu vi don'as al mi plen'pov'o'n, ag'i por vi? Ĉu vi permes'as al mi, ĉi'o'n de vi dir'it'a'n sci'ig'i eĉ antaŭ la juĝ'ist'o?"

"Ĉi'o'n, mi ne pov'as elekt'i! Sed, ĉu ne, doktor'o, vi ir'os al #Bol'on'i kaj al li dir'os, kio'n mi dir'is al vi? Li ĝi'n kred'os al vi, #Serap'hin'a ja est'is ankaŭ de li kon'at'a."

"Kaj ĉu mi ne ankaŭ pov'as ek'sci'i", la medicin'a konsil'ant'o daŭr'ig'is, "la nom'o'n de la ŝtat'send'it'o, en kies dom'o vi kaŝ'is vi'n?"

"Kial ne? Li est'is iu baron'o ##Martinow."

"Ĉu ver'e?", ĝoj'e emoci'it'e Lang'e ek'kri'is. "Baron'o ##Martinow? Ĉu li ne est'as ...##a ŝtat'ofic'ist'o?"

"Jes, ĉu vi kon'as li'n? Li est'is send'it'o de la ...##a kort'eg'o en Pariz'o kaj post'e en Peterburg'o."

"Ho, tiam est'as bon'e, tre bon'e", la medicin'a konsil'ant'o dir'is kaj ĝoj'e inter'frot'is si'a'j'n man'o'j'n. "Mi kon'as li'n, de post hieraŭ li est'as ĉi tie; li vok'ig'is mi'n, li loĝ'as en la hotel'o de Portugal'uj'o."

Larm'o'j bril'is en la okul'o'j de la kant'ist'in'o kaj pi'a'j sent'o'j ŝajn'e emoci'is ŝi'a'n kor'o'n. "Do vir'o", ŝi dir'is, "kiu laŭ mi'a opini'o for'est'is mult'a'j'n cent'o'j'n da mejl'o'j, dev'is ven'i ĉi tie'n, por konfirm'i la ver'ec'o'n de mi'a rakont'o! Ir'u al li; ho, ke ankaŭ ##Carlo pov'u aŭskult'i, kiam li cert'ig'os al vi, ke mi dir'is la ver'o'n."

39

"Li pov'os, li akompan'os mi'n, mi zorg'os pri tio Adiaŭ, bon'a infan'in'o; est'u tut'e trankvil'a, vi dev'as ankoraŭ prosper'i sur'ter'e, kaj tre ord'e glut'u la mikstur'o'n, ĉiu'hor'e du plen'kuler'o'j'n!" Tiel la kurac'ist'o parol'is kaj for'ir'is. La kant'ist'in'o dank'is al li per si'a'j afabl'a'j rigard'o'j. Ŝi est'is pli trankvil'a kaj seren'a; ŝajn'is, ke kun si'a sekret'o ŝi for'rul'is grand'a'n ŝarĝ'o'n. Ŝi hav'is pli da fid'o por la est'ont'ec'o, ĉar favor'a sort'o ŝajn'e ek'kompat'is la mal'feliĉ'a'n knab'in'o'n.

#VI'I'I.

Baron'o ##Martinow, al kiu far'i grand'a'n serv'o'n Lang'e pli antaŭ'e foj'e hav'is okaz'o'n, afabl'e akcept'is li'n kaj don'is al li plej sufiĉ'a'j'n inform'o'j'n pri la kant'ist'in'o #Bi'a'nett'i. Li ne nur preskaŭ laŭ'vort'e konfirm'is ŝi'a'n rakont'o'n, li ankaŭ eksplod'is per plej viv'a'j laŭd'o'j pri ŝi'a karakter'o; li eĉ promes'is, ĉie, kie'n li ven'os en la urb'o, parol'i favor'e por ŝi kaj mal'konfirm'i la fam'o'j'n pri ŝi cirkul'ant'a'j'n. Li efektiv'e plen'um'is si'a'n promes'o'n; ĉar precip'e al li'a influ'o kaj al la nobl'a manier'o, en kiu li pren'is la parti'o'n de la ital'in'o, ŝi'a'j amik'o'j al'juĝ'is, ke la publik'a opini'o pri ŝi en mal'mult'a'j tag'o'j, kvazaŭ sorĉ'e, ali'iĝ'is. La medicin'a konsil'ant'o Lang'e si'a'part'e en tiu tag'o, ven'int'e de la send'it'o, supr'e'n'ir'is el la bel'etaĝ'o de la hotel'o de Portugal'uj'o ankoraŭ kelk'e da ŝtup'ar'o'j ĝis la mansard'o'j; oni dir'is, ke en ##n-##ro 54 loĝ'as la orkestr'estr'o. Li halt'is antaŭ la pord'o, por spir'i; ĉar la krut'a'j ŝtup'ar'o'j afekci'is li'n. Strang'a'j son'o'j el tiu pord'o flug'is al li'a orel'o. Ŝajn'e en ĝi est'is hom'o grav'e mal'san'a, ĉar li aŭd'is profund'a'j'n ĝem'ad'o'n kaj plend'spir'ad'o'n, ŝajn'e lev'iĝ'ant'a'j'n el kav'a brust'o. Post'e terur'a'j franc'a'j kaj ital'a'j blasfem'o'j en'miks'iĝ'is, kiel40 se mal'pacienc'o vol'as mal'ŝarĝ'i de la mizer'o la kor'o'n, kaj raŭk'a rid'o de mal'esper'o de'nov'e form'is la trans'ir'o'n al tiu'j profund'a'j ĝem'o'j. La medicin'a konsil'ant'o frost'ek'trem'is. "Jam hieraŭ mi ja rimark'is iom da frenez'o en tiu ##maestro[21]", li pens'is, "ĉu li ebl'e plen'e frenez'iĝ'is, aŭ ĉu li mal'san'iĝ'is pro dolor'o?" Li jam fleks'is la fingr'o'n por frap'i, kiam li'a rigard'o ankoraŭ unu'foj'e traf'is la numer'o'n de ##l'pord'o; ĝi est'is 53. Kiel do li pov'is tiom erar'i; preskaŭ li est'us en'ir'int'a al hom'o tut'e fremd'a. Mal'kontent'a pri si mem li plu'e'n ir'is unu pord'o'n; tie est'is 54; tie do efektiv'e son'is tut'e ali'e. Mal'alt'a, bel'a voĉ'o de vir'o kant'is ari'o'n, akompan'at'e de pian'o; la medicin'a konsil'ant'o en'ir'is; est'is tiu jun'a vir'o, kiu'n li vid'is ĉe la kant'ist'in'o.

En la ĉambr'o dis'ĵet'it'e kuŝ'is not'foli'o'j, gitar'o'j, violon'o'j, kord'o'j kaj mult'o, kio'n krom'e muzik'ist'o bezon'as, kaj mez'e inter tiu'j kvazaŭ'ruin'o'j star'is la orkestr'estr'o en vast'a nigr'a negliĝ'o, kun ruĝ'a ĉap'o sur la kap'o kaj rul'pak'et'o de not'o'j en la man'o; la kurac'ist'o post'e konfes'is, ke vid'ant'e tio'n li ek'pens'is pri Mari'us sur la ruin'o'j de Kartag'o.

La jun'a vir'o ŝajn'e de hieraŭ li'n memor'is kaj preskaŭ mal'seren'e akcept'is li'n; tamen li est'is tiel ĝentil'a, ke per unu ek'puŝ'o li de seĝ'o ter'e'n ĵet'is kolon'o'n da not'foli'o'j, por propon'i al si'a vizit'ant'o sid'lok'o'n; li mem per long'a'j paŝ'o'j marŝ'ad'is tra la ĉambr'o, kaj li'a flirt'ant'a negliĝ'o lert'e for'pren'is la polv'o'n de la tabl'o'j kaj libr'o'j.

Li ne las'is ek'parol'i la medicin'a'n konsil'ant'o'n, li super'kri'is li'n. "Vi ven'as de ŝi?", li ek'kri'is. "Ĉu vi'a'j griz'a'j har'o'j ne hont'as, ke vi far'iĝ'as la per'ist'aĉ'o de tia sen'hont'ul'in'o? Mi nenio'n plu vol'as aŭd'i; mi en'tomb'ig'is mi'a'n feliĉ'o'n, vi vid'as mi'n funebr'ant'a mi'a'n feliĉ'eg'o'n; mi sur'hav'as mi'a'n nigr'a'n negliĝ'o'n kaj tio sol'a, se vi 41 est'as iom'et'e spert'a pri psikologi'o, dev'us est'i por vi sign'o, ke, koncern'e mi'n, mi konsider'as tiu'n person'o'n mort'int'a. Ho, ##Giuseppa, ##Giuseppa!"

"Sed, kar'a sinjor'o orkestr'estr'o", la kurac'ist'o inter'romp'is li'n, "brid'u vi'a'n sent'o'n, antaŭ ol—"

"Sent'o'n? Kio'n vi sci'as pri sent'o? Aŭskult'u, se vi parol'as pri sent'o; mi vol'as prov'i, ĉu vi hav'as son'o'sent'o'n, mal'jun'ul'o! Vid'u, tio est'as la vir'in'o", li daŭr'ig'is, abrupt'e mal'ferm'ant'e la fortepian'o'n kaj lud'ant'e tio'n kaj tio'n, kio ceter'e al la kurac'ist'o, ne tre spert'a pri muz'ik'o, ŝajn'is kiel ali'a muz'ik'o, "ĉu vi aŭd'as tio'n mol'a'n, dolĉ'e sopir'a'n, kares'e al'prem'iĝ'a'n? Sed ĉu vi ne rimark'as en tiu'j pas'aĵ'o'j la ne'fid'ind'a'n, mal'fund'a'n, sen'karakter'a'n est'ec'o'n de tiu'j kre'it'aĵ'o'j? Sed aŭd'u plu'e", li dir'is kun laŭt'ig'it'a voĉ'o kaj kun bril'a okul'o, re'en'sku'ant'e la manik'o'j'n de la funebr'a negliĝ'o, "kie vir'o'j ag'as, est'as fort'o kaj ver'o; tie nenio ne'pur'a pov'as prosper'i, ĝi est'as sankt'a'j di'a'j son'o'j!" Li kun grand'a fort'o bat'is sur la klav'o'j'n, sed al la kurac'ist'o re'e ŝajn'is, ke tio est'as nur tut'e ordinar'a muz'ik'o.

"Jen vi hav'as strang'a'n karakteriz'o'n pri la hom'o'j", li dir'is; "ĉar ni jam al'ven'is ĉe tio, ĉu mi pov'as pet'i vi'n, estim'at'a, ke vi iom pian'e prezent'u al mi medicin'a'n konsil'ant'o'n?"

La muzik'ist'o mal'ŝat'e rigard'is li'n. "Kiel vi do pov'as difekt'i la harmoni'o'n per mal'bon'a, akre'pep'a cis, hom'et'aĉ'o, kiam mi'a'j klav'o'j son'ig'as la bel'eg'a'n, radi'ant'a'n akord'um'o'n!"

La respond'o de la doktor'o est'is inter'romp'at'a per frap'ad'o ĉe la pord'o; mal'grand'a, kresk'o'kripl'a figur'o en'ir'is, riverenc'is kaj dir'is: "La mal'san'a sinjor'o en ##n-##ro 53 plej ĝentil'e pet'ig'as sinjor'o'n la orkestr'estr'o'n,42 ne tiom terur'e bru'i kaj tumult'i, tial, ke li'a korp'a aranĝ'o est'as tre mal'fort'a kaj li'a mort'o proksim'a."

"Mi pet'as, sci'ig'i al la sinjor'o mi'a'n plej humil'a'n respekt'o'n", la jun'a vir'o respond'is, "kaj ke koncern'e mi'n li pov'as for'vojaĝ'i el la mond'o, kiam li dezir'as. Sufiĉ'e ja en ĉiu nokt'o mi'n terur'as li'a'j lament'ad'o kaj ĝem'ad'o kaj la plej terur'ant'a por mi est'as li'a'j mal'pi'a'j blasfem'o'j kaj li'a frenez'a rid'ad'o. Ĉu ebl'e la franc'o opini'as, ke li est'as sol'a en la hotel'o de Portugal'uj'o? Se li ĝen'as mi'n, mi ĝen'as li'n re'pag'e!"

"Sed, pardon'u, vi'a sinjor'a moŝt'o", la kresk'o'kripl'a hom'o dir'is, "li ne plu long'e viv'os, ĉu vi ne bon'vol'us dum li'a'j last'a'j moment'o'j—"

"Ĉu li est'as tiom mal'san'a, la sinjor'o?", kompat'em'e la medicin'a konsil'ant'o dir'is. "Kio est'as li'a mal'san'o? Kiu li'n kurac'as? Kiu li est'as?"

"Kiu li est'as, mi preciz'e ne sci'as; mi est'as la dung'o'lake'o; mi pens'as, ke li nom'as si'n #Lori'er kaj est'as el Franc'land'o; antaŭ'hieraŭ li ankoraŭ bon'e fart'is, sed est'is iom melankoli'a, ĉar li tut'e ne el'ir'is, ankaŭ ne dezir'is rigard'i la rimark'ind'aĵ'o'j'n de tiu ĉi urb'o; sed en la ali'a maten'o mi li'n trov'is en la lit'o grav'e mal'san'a'n; ŝajn'as, ke en la nokt'o li'n traf'is apopleksi'o. Sed li por nenio en la mond'o vol'as kurac'ist'o'n. Li terur'e blasfem'is, kiam mi demand'is, ĉu mi al'konduk'u iu'n. Li mem fleg'as kaj bandaĝ'as si'n; mi opini'as, ke li hav'as ankaŭ mal'nov'a'n paf'vund'o'n el la milit'o kaj ke tiu nun re'e mal'ferm'iĝ'is."

En tiu moment'o oni aŭd'is la mal'san'ul'o'n apud'e ek'kri'ant'a kun raŭk'a voĉ'o kaj el'ig'ant'a kelk'e da blasfem'o'j. La dung'o'lake'o tri'foj'e far'is la sign'o'n de la kruc'o kaj flug'kur'is trans'e'n.

43

La kurac'ist'o ankoraŭ unu foj'o'n prov'is, ĉu li'a'j parol'o'j ne est'os akcept'at'a'j de la obstin'a am'ant'o, kaj efektiv'e tiu'n foj'o'n ŝajn'e sukces'is. Li ten'is en la man'o partitur'o'n, el kiu li du'on'laŭt'e kant'et'is al si; la kurac'ist'o uz'is tiu'n pli kviet'a'n stat'o'n de ##l'anim'o kaj komenc'is rakont'i al li la viv'o'n de la kant'ist'in'o. En la komenc'o la orkestr'estr'o ŝajn'e ne atent'is pri tio; li fervor'e leg'is en si'a partitur'o kaj kondut'is, kvazaŭ krom li neniu est'us en la ĉambr'o; sed iom post iom li pli atent'is, li ĉes'is kant'i; baldaŭ li'a rigard'o lev'iĝ'is de la partitur'o kaj pas'is ard'e trans la vizaĝ'o'n de la kurac'ist'o; post'e li mal'lev'is la not'kajer'o'n kaj firm'e rigard'is la rakont'ant'o'n; li'a interes'o ŝajn'e pli kaj pli kresk'is, li'a'j okul'o'j bril'is, li pli'proksim'iĝ'is, li kapt'is la brak'o'n de la medicin'ist'o, kaj kiam tiu fin'is si'a'n rakont'o'n, li tre emoci'it'e salt'e lev'iĝ'is kaj kur'is tie'n kaj re'e'n en la ĉambr'o. "Jes", li ek'kri'is, "est'as ver'o en tio, ŝajn'o de ver'ec'o, ver'ŝajn'ec'o; est'as ebl'e, pov'as est'i, ke simil'e okaz'is; diabl'o! ĉu ĝi ne ankaŭ pov'us est'i mensog'o?"

"Tio'n, mi opini'as, en vi'a ŝat'at'a art'o oni nom'as mal'kresĉend'e, sinjor'o orkestr'estr'o; sed kial do ĉe tiu afer'o mal'supr'e'n'ir'i de ver'o ĝis mensog'o? Se mi nun prezent'us garanti'ant'o'n pri la ver'ec'o? ##Maestro[21], nu, tiam?"

#Bol'on'i medit'ant'e halt'is antaŭ li: "Ha! Kiu pov'us far'i tio'n, medicin'a konsil'ant'o! Per or'o mi vol'us en'kadr'ig'i vi'n; jam tiu pens'o merit'as grand'a'n kaj reĝ'a'n rekompenc'o'n. Jes! Kiu pov'us al mi garanti'i!—Ĉio est'as tiel mal'lum'a—konfuz'a'j labirint'o'j—nenia el'ir'o—nenia gvid'a stel'o."

"Ŝat'at'a amik'o", la kurac'ist'o inter'romp'is li'n, "jen mi kapt'as vi'n ĉe ##reminiscenco[22] el la Rab'ist'o'j de ##Schiller, kiel konstat'ebl'e en la poŝ'el'don'o de ##Cotta sur44 paĝ'o 175[23], se mi ne erar'as. Tamen mi sci'as tia'n garanti'ant'o'n, tia'n gvid'a'n stel'o'n!"

"Ha! kiu don'us al mi tia'n!", la ali'a ek'kri'is. "Li est'u mi'a amik'o, mi'a anĝel'o, mi'a Di'o,—mi vol'as ador'i li'n!"

"Kvankam en la cit'it'a lok'o la parol'o est'as pri glav'o, per kiu oni vol'as far'i al la viper'a gent'o brul'a'n vund'o'n, mi tamen vol'as konvink'i vi'n. Tiu ŝtat'send'it'o, kiu akcept'is la kompat'ind'a'n ##Giuseppa en si'a dom'o, hazard'e loĝ'as en ĉi tiu dom'o en ##n-##ro 6; se vi bon'vol'us sur'met'i frak'o'n kaj kol'tuk'o'n, mi konduk'os vi'n al li; li promes'is al mi, ke li vi'n konvink'os!"

La jun'a vir'o kor'tuŝ'it'e prem'is la man'o'n de la kurac'ist'o, sed eĉ nun li ne pov'is kaŝ'i ia'n sublim'a'n patos'o'n: "Vi est'is mi'a bon'a geni'o", li dir'is: "kiom da dank'o mi ŝuld'as al vi por tiu konsil'o; mi nur rapid'e sur'met'os mi'a'n frak'o'n kaj tuj sekv'os vi'n al la send'it'o."

##IX.

La re'pac'iĝ'o kun la am'ant'o ŝajn'e preskaŭ ankoraŭ pli efik'is, por san'ig'i la kant'ist'in'o'n, ol la plej lert'e kun'met'it'a'j tizan'o'j de ŝi'a kurac'ist'o. Ŝi'a fart'o en la sekv'int'a'j tag'o'j vid'ebl'e pli'bon'iĝ'is, kaj baldaŭ ŝi est'is tiom re'san'ig'it'a, ke ŝi pov'is ekster la lit'o akcept'i la vizit'o'j'n de si'a'j kun'sent'em'a'j amik'o'j. La ŝanĝ'iĝ'o'n de ŝi'a fart'o supoz'ebl'e est'is ĝis'atend'int'a la polic'a direktor'o, por plu'e esplor'i la afer'o'n. Li est'is vir'o vid'ant'a ĉi'o'n kaj zorg'ant'a pri ĉio, kaj la fam'o pri li dir'is, ke ne facil'e iu si'n for'sav'is, kiu'n li ek'cel'is, eĉ se li for'est'us cent'kelk'e da mejl'o'j. La medicin'a konsil'ant'o sci'ig'is al li la histori'o'n de la kant'ist'in'o; post'e li ankoraŭ plu'e inter'konsil'iĝ'is kun baron'o ##Martinow kaj45 ek'sci'is kelk'a'j'n afer'o'j'n, kiu'j ŝajn'is al li tre interes'a'j. La ŝtat'send'it'o antaŭ ne'long'e konfes'is al li, ke li uz'is la afer'o'n pri la jun'a #Bi'a'nett'i kiel okaz'o'n, por raport'i al la estr'ar'o pri la krim'a viv'ad'o de la ##chevalier de Plant'o. Li ne preter'las'is prezent'i en ĝust'a lum'o precip'e la cirkonstanc'o'n, ke tiu kompat'ind'a infan'o ver'dir'e est'is vend'at'a. Tiu mal'bon'fam'a dom'o baldaŭ post'e est'is mal'establ'at'a de la polic'o, kaj la baron'o tio'n ŝajn'e al'juĝ'is ĉef'e al si'a'j klopod'o'j pri la afer'o. Ankaŭ li aŭd'is pri la mort'o de la ##chevalier, sed opini'is sam'e kiel la polic'a direktor'o, ke tio est'as nur artifik'o, por ke li pov'u des pli sen'danĝer'e daŭr'ig'i si'a'n meti'o'n; ĉar ambaŭ ne dub'is, ke la prov'o mort'ig'i la kant'ist'in'o'n, pov'as est'i far'it'a nur de tiu terur'a hom'o. Sed kiel mal'facil'e est'is, sekv'i la post'sign'ar'o'n de tiu mort'ig'ist'o! El la fremd'ul'o'j tiam rest'ad'int'a'j en ##B. laŭ la cert'ig'o de la direktor'o ĉiu'j est'is ne'suspekt'ind'a'j; nur du cirkonstanc'o'j pov'is konduk'i al ia rezult'aĵ'o: La naz'tuk'o trov'it'a en la ĉambr'o de #Bi'a'nett'i pov'is ebl'ig'i la mal'kovr'o'n, se ie oni vid'is simil'a'n; tial plej preciz'a pri'skrib'o de ĝi est'is en la man'o'j de ĉiu'j kudr'ist'in'o'j kaj lav'ist'in'o'j, kiu'j en ##B. kutim'is zorg'i pri la tol'aĵ'o de la fremd'ul'o'j. Plu'e la direktor'o opini'is supoz'ebl'a pro psikologi'a'j kaŭz'o'j, ke du'a atenc'o kontraŭ la viv'o de la kant'ist'in'o sekv'os, nom'e en la kaz'o, ke la mort'ig'ist'o ankoraŭ rest'ad'as proksim'e.

Pro tio la polic'a direktor'o, tuj kiam la kant'ist'in'o re'akir'is si'a'j'n fort'o'j'n, akompan'is doktor'o'n Lang'e ĉiu'foj'e, kiam li vizit'is ŝi'n; tie oni pri'parol'is kelk'a'j'n aranĝ'o'j'n, kelk'a'j ŝajn'is bon'a'j, sed ne facil'e efektiv'ig'ebl'a'j, kelk'a'j est'is tuj mal'akcept'at'a'j. ##Giuseppa mem fin'e ek'hav'is pens'o'n, kiu al la du vir'o'j ŝajn'is tre taŭg'a. "La doktor'o", ŝi dir'is, "permes'is al mi, re'e el'ir'i; se li permes'as, ĉe la last'a mask'o'bal'o de la karnaval'o mi unu'e re'aper'us46 inter la hom'o'j; est'as por mi al'log'e, tie montr'i mi'n la unu'a'n foj'o'n, tie komenc'iĝ'is mi'a mal'feliĉ'o. Se ni zorg'os, ke tio far'iĝ'u sufiĉ'e kon'at'a en ##B., kaj se la ##chevalier ankoraŭ est'as ĉi tie, mi est'as firm'eg'e konvink'it'a, ke sub ia mask'o li si'n re'e al'ŝov'os al mi. Li si'n ja gard'os parol'i, li per nenio perfid'os si'n, sed si'a'j'n atenc'o'j'n kontraŭ mi'a viv'o li ne ĉes'ig'os, kaj mi pretend'as, ke mi pov'as re'kon'i li'n inter mil ali'a'j. Li'a grand'o, li'a figur'o, kaj antaŭ ĉio li'a'j okul'o'j li'n re'kon'ig'os al mi. Kio'n vi opini'as, sinjor'o'j?"

La projekt'o ŝajn'is tre taŭg'a. "Mi vol'us vet'i", la direktor'o dir'is, "ke sci'iĝ'int'e vi'a'n ven'o'n li ne rest'os for de la bal'o, eĉ nur por vid'i la objekt'o'n de si'a venĝ'o kaj don'i nov'a'n nutr'aĵ'o'n al si'a furioz'o. Ceter'e mi pens'as, ke vi ne met'u mask'o'n antaŭ vi'a'n vizaĝ'o'n, li tiam des pli facil'e re'kon'os vi'n, des pli facil'e proksim'iĝ'os al vi kaj en'kapt'iĝ'os; mi met'os kelk'e da fortik'ul'o'j en domen'o'j'n kaj ili'n don'os al vi kiel eskort'o'n; tuj, kiam vi far'is sign'o'n, la ruz'ul'o est'os kapt'it'a."

##Babette, la ĉambr'ist'in'o de la kant'ist'in'o dum tiu inter'parol'o est'is al- kaj re'ir'int'a; ŝi est'is aŭd'int'a, ke ŝi'a mastr'in'o decid'is, el'trov'i la mort'ig'ist'o'n aŭ li'a'j'n help'ant'o'j'n, ŝi eĉ opini'is, ke ŝi ŝuld'as al si mem, laŭ pov'o kun'help'i por tiu mal'kovr'o. Tial ŝi ŝtel'atend'is la direktor'o'n, kuraĝ'iĝ'is kaj dir'is, ke ŝi jam antaŭ ne'long'e atent'ig'is la doktor'o'n pri cirkonstanc'o, kiu pov'us konduk'i al mal'kovr'o, sed ke li ŝajn'e neniel atent'as pri tio.

"Nenia cirkonstanc'o ĉe tia'j okaz'aĵ'o'j est'as tro mal'grav'a, kar'ul'in'et'o mi'a", la polic'ul'o respond'is; "se vi sci'as io'n—"

"Mi preskaŭ opini'as, ke #sign'or'a est'as tro diskret'a kaj iom hezit'as parol'i; kiam ŝi ricev'is la pik'o'n kaj sven'is en mi'a'j brak'o'j, ŝi'a last'a ĝem'et'o est'is—#Bol'n'a'u."

47

"Ĉu ver'e?", la direktor'o iom koler'e kri'is, "kaj pri tio oni ĝis nun silent'is al mi? Pri tiel grav'a cirkonstanc'o; ĉu vi do aŭd'is ĝust'e, ĉu #Bol'n'a'u?"

"Per mi'a honor'o", la knab'in'o dir'is kaj konfirm'e met'is la man'o'n al la kor'o. "#Bol'n'a'u, ŝi dir'is kaj tiel dolor'e, ke mi ne pens'as ali'e, ol ke tio est'as la nom'o de la atenc'int'o; sed, mi pet'as, ne perfid'u mi'n!"

La direktor'o hav'is la princip'o'n, ke neniu hom'o, kiel ajn honest'e li aspekt'as, est'as tro bon'a por krim'o. La komerc'a konsil'ant'o #Bol'n'a'u, kaj ali'a'n li ne sci'is en tiu urb'o, ja est'is kon'at'a de li kiel bon'ord'a vir'o, sed—ĉu ne ekzist'is ekzempl'o'j, ke ĝust'e tia'j hom'o'j, kiu'j antaŭ la publik'o ŝajn'as ne'riproĉ'ebl'a'j, plej klopod'ig'as la juĝ'ist'ar'o'n? Ĉu li ne pov'is ag'i konsent'e kun tiu ##chevalier de Plant'o? Tiel medit'ant'e li ir'is si'a'n voj'o'n kaj proksim'iĝ'is al la Larĝ'a strat'o; li ek'memor'is, ke en tiu temp'o la komerc'a konsil'ant'o kutim'as promen'i tie, kaj decid'is, iom sond'i li'n. Efektiv'e, jen li al'ven'is sur la strat'o; li salut'is dekstr'e'n, li salut'is mal'dekstr'e'n, li ĉiu'moment'e parol'is kun kon'at'o, li rid'et'is al si ir'ant'e plu'e'n kaj ŝajn'is gaj'a kaj bon'humor'a. Li est'is proksim'um'e ankoraŭ kvin'dek paŝ'o'j'n for de la direktor'o, kiam li ek'vid'is tiu'n; li pal'iĝ'is, turn'is si'n kaj vol'is en'ir'i flank'a'n strat'o'n. "Suspekt'ig'a, tre suspekt'ig'a cirkonstanc'o!", la direktor'o pens'is, post'kur'is li'n, kri'is li'a'n nom'o'n kaj ig'is li'n halt'i. La komerc'a konsil'ant'o hav'is kompat'ig'a'n vid'iĝ'o'n, per kav'a'j son'o'j li el'ig'is: "Bon #j'o'ur, bon #j'o'ur!"[24]; li ŝajn'e vol'is rid'et'i, sed la okul'o'j plen'iĝ'is per larm'o'j, kaj li'a vizaĝ'o konvulsi'e ŝanĝ'iĝ'is; li'a'j genu'o'j trem'is, li'a'j dent'o'j aŭd'ebl'e klak'is.

"Ej, ej, vi nun tre mal'oft'e montr'as vi'n. Jam de kelk'e da tag'o'j mi ne vid'is vi'n preter'ir'ant'a mi'a'n fenestr'o'n; vi ŝajn'e ne tut'e bon'e fart'as?", la direktor'o48 kun pik'a rigard'o al'don'is. "Vi est'as tiel pal'a, ĉu vi est'as mal'san'a?"

"Ne—ĝi est'as nur mal'grand'a frost'o'trem'o—mi efektiv'e dum kelk'e da tag'o'j est'is mal'san'et'a, sed dank' al Di'o mi nun pli bon'e fart'as."

"Ĉu ver'e? Vi est'is mal'san'et'a?", la ali'a plu'e demand'is. "Tio'n mi apenaŭ pens'is; mi opini'is, ke ankoraŭ antaŭ kelk'e da tag'o'j ĉe la mask'o'bal'o mi vid'is vi'n tre vigl'a."

"Jes, est'as ver'e; sed tuj en la sekv'int'a tag'o mi dev'is en'lit'iĝ'i; re'ven'is mi'a'j atak'o'j, sed nun mi est'as tut'e re'san'iĝ'int'a."

"Nu, tiam vi ne preter'las'os, vizit'i la sekv'ont'a'n mask'o'bal'o'n; ĝi est'as la last'a kaj oni'dir'e far'iĝ'os tre bril'a; mi esper'as, ke mi vid'os vi'n tie; inter'temp'e adiaŭ, sinjor'o komerc'a konsil'ant'o!"

##X.

"Mi ne preter'las'os ven'i!", la komerc'a konsil'ant'o #Bol'n'a'u kun mizer'a'j mien'o'j kri'is post li. "Li hav'as suspekt'o'n!", li dir'is al si. "Li sci'as pri la vort'o de la kant'ist'in'o. Oni'dir'e ŝi ja re'san'iĝ'is; sed ĉu la suspekt'o ne pov'as dis'kresk'i en la kor'o de tiu polic'an'o? Ĉu li ne pov'as pro suspekt'o observ'ig'i mi'n? La sekret'a polic'o persekut'os mi'n; ĉiu'paŝ'e mi vid'os ruz'a'j'n fremd'a'j'n vizaĝ'o'j'n. Mi nenio'n plu pov'os dir'i, tuj ĝi est'os raport'at'a, signif'klar'ig'at'a; mi far'iĝ'os, ho Di'o en la ĉiel'o, mi far'iĝ'os mal'kviet'a, danĝer'a individu'o; kaj tamen mi viv'is pac'e kaj sen'malic'e kiel Vilhelm'o ##Tell en la kvar'a akt'o!"

Tiel la mal'feliĉ'a #Bol'n'a'u parol'is al si mem; li'a angor'o kresk'is, kiam li pens'is pri la suspekt'ig'a demand'o koncern'e la sekv'ont'a'n mask'o'bal'o'n. "Li cert'e opini'as,49 ke mi ne kuraĝ'os proksim'iĝ'i al la kant'ist'in'o, pro mal'pur'a konscienc'o; sed mi dev'as ir'i tie'n, mi dev'as for'ig'i li'a'n suspekt'o'n! Kaj tamen—ĉu proksim'e de ŝi ne atak'os mi'n trem'ad'o, ĝust'e ĉar li pov'as pens'i, ke mi trem'os pro riproĉ'o'j de ##l'konscienc'o kaj pro tim'o?" Li turment'is si'n per tiu'j imag'o'j, ili dum tut'a'j tag'o'j okup'is li'n; li re'memor'is, ke fam'a aŭtor'o pruv'is en special'a publik'aĵ'o, ke oni pov'as tim'i la tim'o'n, kaj ĝust'e tio ŝajn'is al li okaz'i pri li mem. Sed li sent'is, ke li dev'as kuraĝ'iĝ'i kaj ir'i renkont'e al la danĝer'o. Li al'port'ig'is de la mask'o'prunt'ist'o la luks'a'n vest'o'n de la paŝa'o de #Jan'in'a; li ĉiu'tag'e sur'met'is ĝi'n kaj si'n ekzerc'is antaŭ grand'a spegul'o, tut'e egal'pez'e el'rigard'i el si'a mask'o. El si'a negliĝ'o li far'is pup'o'n kaj sid'ig'is ĝi'n sur seĝ'o; ĝi prezent'is kant'ist'in'o'n #Bi'a'nett'i: li kiel paŝa'o ĉirkaŭ'ir'is ŝi'n, al'proksim'iĝ'is kaj dir'is: "Mi sen'lim'e ĝoj'as, ke mi vid'as vi'n tiel laŭ'dezir'e bon'fart'a." En la tri'a tag'o li jam pov'is tut'e sen trem'o recit'i si'a'n lecion'o'n, tial li task'ig'is al si io'n pli mal'facil'a'n. Li vol'is est'i tre ĝentil'a kaj egal'pez'a kaj propon'i al ŝi teler'o'n kun bombon'o'j kaj punĉ'o. Li ekzerc'is si'n per glas'o da akv'o, kiu'n li met'is sur teler'o'n. En la komenc'o ĝi terur'e tint'is en li'a man'o; sed ankaŭ tiu'n mal'fort'ec'o'n li venk'is, li eĉ prov'is sufiĉ'e gaj'e dir'i ĉe tio: "Estim'at'a, ĉu vi ne dezir'as iom da punĉ'o kaj kelk'e da bombon'o'j?" Li bon'eg'e sukces'is; nenia mort'em'ul'o li'n vid'os trem'ant'a, li pens'is. Al'i, la paŝa'o de #Jan'in'a, sent'is en si kuraĝ'o'n, malgraŭ si'a tim'o, vizit'i la mask'o'bal'o'n.

La medicin'a konsil'ant'o Lang'e ne ced'is al iu ali'a la rajt'o'n, por la unu'a foj'o la re'san'iĝ'int'in'o'n re'e konduk'i inter la hom'o'j'n. Ŝi volont'e konsent'is; ĉar per si'a fidel'a fleg'ad'o, per la patr'a zorg'em'o, kun kiu li klopod'is pri ŝi, li ja akir'is la rajt'o'n pri ŝi'a plej ard'a dank'ec'o.50 Do li ven'is kun ŝi al la bal'fest'o kaj ŝajn'e ne mal'mult'e vant'iĝ'is pri si'a lok'o flank'e de la bel'a, interes'a knab'in'o. La loĝ'ant'o'j de ##B. est'as strang'a'j hom'o'j. En la unu'a'j tag'o'j oni mal'bon'e parol'is pri la kant'ist'in'o, de la plej elegant'a'j salon'o'j ĝis en la bier'ej'aĉ'o'j; sed kiam grav'a'j vir'o'j protekt'is ŝi'n, kiam respekt'at'a'j sinjor'in'o'j ŝi'n publik'e defend'is, oni akomod'iĝ'is al la cirkonstanc'o'j, kaj la ##B...an'o'j kor'tuŝ'it'e de la sort'o de ##l'kompat'ind'a infan'in'o vag'ad'is en la strat'o'j kaj preskaŭ mort'is pro rav'it'ec'o, ke ŝi re'san'iĝ'is. Kiam ŝi en'ir'is en la ĉambr'eg'o'n, ĉiu'j ŝajn'e atend'is nur ŝi'n, kiel la reĝ'in'o'n de ##l'fest'o; oni aklam'is ŝi'n kaj ĝoj'bru'is, oni klak'frap'is la man'o'j'n kaj kri'is "brav'e!", kvazaŭ ĵus prosper'is al ŝi plej mal'facil'a'j voĉ'rul'ad'o'j. Ankaŭ la medicin'a konsil'ant'o ricev'is si'a'n part'o'n de la aklam'o: "Vid'u, jen li", ili kri'is, "jen lert'a vir'o, tiu sav'is ŝi'n."

La kant'ist'in'o est'is ĝoj'e emoci'it'a de tiu aklam'o de ##l'hom'amas'o; afekci'it'e de la murmur'ad'o de ##l'gratul'ant'o'j ŝi eĉ preskaŭ forges'is, ke ankoraŭ pli serioz'a cel'o ŝi'n konduk'is en tiu'n ĉambr'eg'o'n; sed la kvar fortik'a'j domen'ul'o'j proksim'e post ŝi sekv'ant'a'j kaj la demand'o'j de la kurac'ist'o, ĉu ŝi ankoraŭ ne ek'vid'is la griz'a'j'n okul'o'j'n de la ##chevalier, re'e kaj re'e memor'ig'is ŝi'n pri ŝi'a intenc'o. Ŝi mem kaj la kurac'ist'o ne est'is preter'vid'int'a'j, ke long'a, mal'gras'a turk'o (en ##B. oni nom'is li'a'n kostum'o'n paŝa'o Al'i), konstant'e prem'puŝ'as si'n proksim'e'n al ŝi; kaj kiom ajn da foj'o'j la amas'a mov'iĝ'o de la mask'ul'o'j for'ŝir'is li'n, ĉiam li de'nov'e est'is ĉe ili'a flank'o. La kant'ist'in'o puŝ'et'is la kurac'ist'o'n kaj montr'is per la okul'o'j al la paŝa'o. Li respond'is ŝi'a'n okul'sign'o'n kaj dir'is: "Mi jam antaŭ long'e rimark'is li'n." La paŝa'o proksim'iĝ'is per ne'firm'a'j paŝ'o'j; la kant'ist'in'o pli fort'e kroĉ'iĝ'is al la brak'o de Lang'e; li nun est'is tut'e proksim'e—rigid'a'j,51 griz'a'j okul'o'j el'rigard'is el la mask'o kaj kav'a voĉ'o dir'is al ŝi: "Mi sen'lim'e ĝoj'as, ke mi vid'as vi'n tiel laŭ'dezir'e bon'fart'a." La kant'ist'in'o tim'ig'it'e de'turn'is si'n kaj ŝajn'e sku'et'iĝ'is; ankaŭ la mask'ul'o ĉe tiu vid'o trem'ant'e for'turn'is si'n kaj mal'aper'is en la hom'amas'o. "Ĉu tio est'as li?", la medicin'a konsil'ant'o ek'kri'is. "Ek'reg'u vi'n, nun est'as neces'e, ag'i trankvil'e kaj ĉiel'zorg'e; ĉu vi opini'as, ke est'as li?" "Ankoraŭ mi tio'n ne cert'e sci'as", ŝi respond'is, "sed mi opini'as, ke mi re'kon'as li'a'j'n okul'o'j'n."

La medicin'a konsil'ant'o ordon'is al la kvar domen'ul'o'j, ke ili streĉ'e atent'u tiu'n paŝa'o'n, kaj kun la sinjor'in'o ir'is plu'e'n. Sed apenaŭ li far'is kelk'e da paŝ'o'j tra la ĉambr'eg'o, kiam re'aper'is la turk'o; sed li rest'is mal'pli proksim'e, kvazaŭ observ'ant'e la kant'ist'in'o'n.

La kurac'ist'o kun si'a akompan'ant'in'o al'ir'is al bufed'o por recept'i al ŝi post la sent'it'a terur'o tas'o'n da te'o; li rigard'is ĉirkaŭ'e'n—ankaŭ ĉi tie la turk'o re'e est'is, kaj jen, nun li hav'is sur teler'et'o glas'o'n da punĉ'o kaj kelk'e da bombon'o'j; li proksim'iĝ'as al la kant'ist'in'o, li'a'j okul'o'j bril'as, la glas'o kun strang'a'j son'o'j salt'et'as kaj tint'as sur la trem'ant'a teler'o; li est'as flank'e de ŝi, li prezent'as al ŝi la teler'o'n kaj dir'as: "Estim'at'a, ĉu vi ne dezir'as iom da punĉ'o kaj kelk'e da bombon'o'j?" La kant'ist'in'o rigid'e rigard'is li'n, ŝi pal'iĝ'is, re'puŝ'is la teler'o'n kaj ek'kri'is: "Ha, la terur'a! Est'as li, est'as li, li vol'as venen'i mi'n!"

La paŝa'o de #Jan'in'a star'is mut'a kaj sen mov'o, li ŝajn'e for'las'is ĉi'a'n pens'o'n pri defend'o; sen'vol'e li las'is si'n for'konduk'i de la kvar fortik'a'j domen'ul'o'j.

Preskaŭ en la sam'a moment'o la nigr'a mantel'o de la kurac'ist'o est'is fort'e ek'tir'at'a. Li rigard'is re'turn'e; la mal'grand'a, kresk'o'kripl'a lake'o el la hotel'o de Portugal'uj'o star'is antaŭ li, pal'a kaj kun vizaĝ'o terur'it'a: "Pro52 la kompat'em'o de Di'o, sinjor' medicin'a konsil'ant'o, bon'vol'u ven'i kun mi al la ĉambr'o ##n-##ro 53, ĝust'e nun la diabl'o vol'as pren'i la franc'a'n sinjor'o'n."

"Kio'n vi babil'as?", la kurac'ist'o mal'kontent'e demand'is kaj vol'is li'n puŝ'i flank'e'n, por sekv'i la kapt'it'o'n al la polic'a direkci'o. "Ĉu koncern'as mi'n, se li'n pren'as la satan'o?"

"Sed mi pet'as vi'n", la mal'grand'ul'o preskaŭ plor'ant'e ek'kri'is, "li ebl'e tamen pov'as est'i sav'at'a; vi'a moŝt'o ja ĉi tie est'as urb'a kurac'ist'o kaj hav'as la dev'o'n, ven'i al la fremd'ul'o'j en la hotel'o'j'n."

La medicin'a konsil'ant'o sub'prem'is mal'ben'o'n, kiu'n li est'is preskaŭ dir'ont'a; li vid'is, ke li ne pov'as evit'i tiu'n mal'agrabl'a'n ir'o'n, li al'ven'ig'is per man'sign'o la orkestr'estr'o'n #Bol'on'i, trans'don'is al li la kant'ist'in'o'n kaj rapid'is kun la mal'grand'ul'o al la hotel'o de Portugal'uj'o.

##XI.

Est'is silent'e kaj dezert'e en la grand'a gast'ej'o; la nokt'o'mez'o preskaŭ jam pas'is, kaj la lamp'o'j en la koridor'o'j kaj ĉe la ŝtup'ar'o'j don'is mal'hel'a'n kaj ne'klar'a'n lum'o'n; la medicin'a konsil'ant'o sent'is horor'et'o'n, supr'e'n'ir'ant'e al la sol'ec'a mal'san'ul'o. La lake'o mal'ŝlos'is la pord'o'n, la kurac'ist'o en'ir'is, sed preskaŭ re'en'fal'is. Ĉar est'aĵ'o, kiu de kelk'e da tag'o'j sen'ĉes'e okup'is li'a'n fantazi'o'n dum dorm'o kaj mal'dorm'o, tie ver'a kaj en'korp'iĝ'int'a sid'is en la lit'o. Ĝi est'is grand'a, mal'gras'a, ne'jun'a vir'o, kiu profund'e'n sur la frunt'o'n est'is sur'ŝov'int'a pint'e supr'e'n'star'ant'a'n lan'a'n dorm'o'ĉap'o'n; li'a mal'larĝ'a brust'o kaj li'a'j long'a'j mal'dik'a'j brak'o'j est'is kovr'it'a'j per flanel'o; sub la ĉap'o grand'a, pint'a naz'o el'star'is el mal'gras'a, brun'e'flav'a vizaĝ'o, kiu'n oni opini'us jam mal'viv'a kaj53 mort'int'a, se ne par'o da griz'a'j pik'a'j okul'o'j ankoraŭ don'us al ĝi iom da viv'ec'o kaj terur'a'n, horor'ig'a'n esprim'o'n. La long'a'j, mal'dik'a'j fingr'o'j, kun la sen'karn'a man'radik'o mult'e el'star'ant'a'j el la manik'o'j, est'is kun'fleks'it'a'j; kun raŭk'a, frenez'a rid'o li grat'is sur la lit'kovr'il'o.

"Vid'u, li jam el'grat'as si'a'n tomb'o'n!", la mal'grand'ul'o flustr'is kaj per tio vek'is la kurac'ist'o'n de li'a fiks'a rigard'ad'o al la mal'san'ul'o. Tia, ĝust'e tia est'is li'a imag'o pri la ##chevalier de Plant'o; tiu malic'a, griz'a okul'o, tiu'j mal'bon'sign'a'j trajt'o'j, tiu mal'gras'a, fantom'a figur'o—jen ĉio est'is kun'ig'it'a, kio'n la kant'ist'in'o dir'is pri tiu terur'a vir'o. Sed li'a pri'pens'o re'ven'is al la real'ec'o; ĉu li do ne ĵus ĉe'est'is la arest'o'n de tiu ##chevalier? Ĉu ne ankaŭ ali'a vir'o pov'as hav'i griz'a'j'n okul'o'j'n? Ĉu do est'is mir'ig'e, ke mal'san'ul'o est'as konsum'it'a kaj pal'a? La kurac'ist'o mem rid'is pri si, pas'ig'is si'a'n man'o'n trans la frunt'o'n, kvazaŭ vol'ant'e for'viŝ'i tiu'j'n pens'o'j'n kaj al'ir'is al la lit'o.—Sed ankoraŭ neniam dum tiom da jar'o'j li sent'is terur'o'n kaj tim'o'n ĉe la lit'o de mal'san'ul'o—tie, est'is al li preskaŭ ne'klar'ig'ebl'e, li'n kapt'is kor'prem'o, frost'o, trem'o, kiu'j'n li van'e klopod'is venk'i, kaj li ne'vol'e posten'iĝ'is, sent'ant'e la mal'sek'a'n, sen'varm'a'n man'o'n en la si'a, dum long'a temp'o van'e serĉ'ant'e la puls'o'n.

"La stult'ul'o", la pacient'o kun raŭk'a voĉ'o kri'is, inter'miks'ant'e jen franc'a'n parol'o'n, jen mal'bon'a'n ital'a'n kaj kripl'ig'it'a'n german'a'n, "la stult'a mal'grand'ul'o, ŝajn'as, al'ven'ig'is al mi kurac'ist'o'n. Vi pardon'os al mi, mi neniam alt'e taks'is vi'a'n art'o'n. La sol'a, kio pov'as san'ig'i mi'n, est'as la ban'o'j de Ĝenov'o; mi jam ordon'is al la brut'o, ke li mend'u por mi poŝt'o'ĉeval'o'j'n; mi for'vojaĝ'os ankoraŭ hodiaŭ nokt'e."

"Cert'e li for'vojaĝ'os", la mal'grand'ul'o murmur'is, "sed kun ses karb'e nigr'a'j ĉeval'o'j, kaj ne al Ĝenov'o,54 kie dron'is si'a'temp'e #Fi'esk'o, sed tie'n, kie est'as la plor'ad'o kaj la grinc'ad'o de la dent'o'j."

La kurac'ist'o vid'is, ke oni mult'e jam ne pov'as help'i; li opini'is, ke li pov'as leg'i la antaŭ'sign'o'j'n de la proksim'a mort'o en la okul'o'j, en la mal'kviet'a'j mov'o'j de la mal'san'ul'o; eĉ tiu sopir'o vojaĝ'i for'e'n, mal'proksim'e'n, jam oft'e anonc'is rapid'a'n fin'iĝ'o'n de ##l'viv'o. Tial la kurac'ist'o konsil'is al li, kviet'e kuŝ'iĝ'i kaj promes'is, ke li prepar'os mal'varm'ig'a'n trink'aĵ'o'n.

La mal'san'ul'o furioz'e rid'is. "Kuŝ'i, kviet'e kuŝ'i?", li respond'is, "kiam mi kuŝ'as, mi ĉes'as spir'i; mi dev'as sid'i, en la vetur'il'o mi dev'as sid'i, for, mal'proksim'e'n for!—Kio'n dir'as la mal'grand'ul'o? Ĉu li mend'is la ĉeval'o'j'n? Mal'grand'a hund'o, ĉu vi ord'is mi'a'n pak'aĵ'o'n?"

"Ho, mi'a Di'o!", la mal'grand'ul'o grak'is, "nun li pens'as pri si'a pak'aĵ'o; jes, pez'a'n pak'o'n da pek'o'j li kun'pren'as, tiu mal'hom'o. Oni ne pov'as skrib'i sur la ĉiel'o, kiom li mal'ben'is kaj blasfem'e parol'is."

La medicin'a konsil'ant'o ankoraŭ unu foj'o'n kapt'is la man'o'n de la mal'san'ul'o. "Ek'fid'u al mi", li dir'is, "ebl'e tamen la art'o ankoraŭ pov'os util'i al vi; vi'a serv'ist'o dir'as al mi, ke paf'vund'o al vi krev'is; las'u mi'n esplor'i." Murmur'ant'e la mal'san'ul'o konsent'is, li montr'is al si'a brust'o. La kurac'ist'o for'pren'is bandaĝ'o'n mal'bon'e sur'met'it'a'n, li trov'is—pik'vund'o'n proksim'e de la kor'o.—Strang'e! ĝi est'is la sam'a grand'o, la sam'a lok'o, kiel ĉe la vund'o de la kant'ist'in'o.

"Tio est'as freŝ'a vund'o, pik'o!", la kurac'ist'o ek'kri'is kaj suspekt'em'e rigard'is la mal'san'ul'o'n. "Kie vi ricev'is tiu'n vund'o'n?"

"Ĉu vi pens'as, ke mi inter'batal'is kun iu? Ne, per la diabl'o! Mi hav'is tranĉ'il'o'n en la brust'a poŝ'o, mal'supr'e'n fal'is ŝtup'ar'o'n kaj mi'n iom grat'vund'et'is."

55

"Iom grat'vund'et'is!", Lang'e pens'is, "kaj tamen li mort'os de tiu vund'o."

Li dum'e prepar'is iom da limonad'o kaj prezent'is ĝi'n al la mal'san'ul'o; tiu ĝi'n al'buŝ'ig'is per ne'firm'a man'o; ĝi ŝajn'e freŝ'ig'is li'n; dum kelk'e da minut'o'j li est'is silent'a kaj kviet'a; sed vid'ant'e, ke li verŝ'is kelk'e da gut'o'j sur la lit'kovr'il'o'n, li komenc'is blasfem'i kaj postul'is naz'tuk'o'n. La lake'o flug'kur'is al kofr'o, mal'ŝlos'is kaj el'ig'is tuk'o'n—la kurac'ist'o rigard'is al ĝi, terur'a suspekt'o en li nask'iĝ'is—li re'e rigard'is, ĝi est'is la sam'a kolor'o, la sam'a ŝtof'o, ĝi est'is la tuk'o, trov'it'a ĉe la kant'ist'in'o. La mal'grand'ul'o vol'is trans'don'i ĝi'n al la mal'san'ul'o; li re'puŝ'is ĝi'n: "Al la diabl'o, brut'o! Kiom oft'e mi dev'as dir'i tio'n, heliotrop'a'n akv'o'n sur ĝi'n!" La serv'ist'o el'serĉ'is mal'grand'a'n botel'o'n kaj asperg'is la tuk'o'n; agrabl'a odor'o dis'vast'iĝ'is en la ĉambr'o—ĝi est'is la sam'a parfum'o, kiu'n sur'hav'is la ali'a, trov'it'a tuk'o.

La medicin'a konsil'ant'o trem'is per la tut'a korp'o; ne plu est'is dub'ebl'e, ke li hav'as antaŭ si la atenc'int'o'n de la kant'ist'in'o #Bi'a'nett'i, tiu'n ##chevalier de Plant'o; ĝi est'is sen'help'a hom'o, mal'san'ul'o, mort'ant'o, kiu sid'is en la lit'o, sed al la kurac'ist'o est'is, kvazaŭ ĉiu'moment'e li pov'as si'n ĵet'i el la lit'o kaj kapt'i li'a'n gorĝ'o'n; li pren'is si'a'n ĉapel'o'n, la proksim'ec'o de la terur'a hom'o for'pel'is li'n.

La mal'grand'a lake'o re'ten'is li'n per la jak'o, kiam li vid'is li'n for'ir'i. "Ho, vi'a moŝt'o!", li ĝem'is, "Vi ja ne vol'as las'i mi'n sol'a ĉe li? Mi ne pov'as el'ten'i tio'n, se li nun mort'us kaj post'e tuj kiel flanel'a fantom'o kun la dorm'o'ĉap'o sur la krani'o promen'us tie'n kaj re'e'n en la ĉambr'o! Pro Di'o, ne for'las'u mi'n!"

La mal'san'ul'o terur'e rikan'is kaj inter'miks'e rid'is kaj blasfem'is, li ŝajn'e vol'is ven'i help'i la mal'grand'ul'o'n; li etend'is el la lit'o long'a'n, sen'karn'a'n krur'o'n, kun'fleks'ant'e56 la mal'dik'a'j'n fingr'o'j'n li minac'is al la kurac'ist'o. Sed tiu ne plu pov'is el'ten'i tio'n; la frenez'o ŝajn'e infekt'is li'n; li re'puŝ'is la mal'grand'ul'o'n kaj for'kur'is el la ĉambr'o; ankoraŭ sur la plej mal'supr'a'j ŝtup'ar'o'j li aŭd'is la terur'a'n rid'o'n de la mort'ig'ist'o.

##XII.

En la maten'o post tiu nokt'o bel'a urb'a kaleŝ'o halt'is antaŭ la hotel'o de Portugal'uj'o; el'ir'is tri person'o'j, vual'it'a sinjor'in'o kaj du ne'jun'a'j sinjor'o'j kaj supr'e'n'ir'is la ŝtup'ar'o'n. "Ĉu sinjor'o la super'a tribunal'a referendari'o ##Pfälle jam est'as supr'e?", unu el tiu'j sinjor'o'j demand'is la kelner'o'n, kiu ili'n supr'e'n'konduk'is. Tiu jes'is, kaj la sinjor'o daŭr'ig'is: "Kaj tamen est'as strang'a dispon'o de la sort'o, ke li mal'supr'e'n fal'as la ŝtup'ar'o'n kaj mem puŝ'as la ponard'o'n en si'a'n brust'o'n, ke li mem mal'help'as si'n, for'kur'i, ke ĝust'e vi, Lang'e, est'as vok'at'a al li!"

"Cert'e", la vual'it'a sinjor'in'o dir'is, "sed ĉu vi ne trov'as strang'a'n fatal'o'n ankaŭ en tiu'j naz'tuk'o'j? La unu'n li dev'is las'i ĉe mi, kia hazard'o! La ali'a'n li dev'is postul'i ĝust'e en la moment'o, kiam la doktor'o ankoraŭ est'as ĉe li."

"Tiel dev'is okaz'i", la du'a sinjor'o respond'is, "oni ne pov'as dir'i io'n ali'a'n, ol ke tio dev'is far'iĝ'i. Sed en tiu vortic'o mi preskaŭ forges'is io'n; dir'u, kio est'as pri la paŝa'o de #Jan'in'a? #Sign'or'a supoz'ebl'e ja erar'is. Ĉu vi re'e el'liber'ig'is li'n? Kiu est'is la kompat'ind'ul'o?"

"Neniel kaj mal'e"; la unu'a dir'is, "mi konvink'is mi'n, ke li est'as kun'kulp'ul'o de la ##chevalier, kies post'sign'o'j'n mi jam de long'e sekv'is. Mi jam al'konduk'ig'is li'n ĉi tie'n, li est'os kun'frunt'ig'at'a kun la atenc'int'o."

"Ĉu efektiv'e?", la sinjor'in'o ek'kri'is. "Kun'kulp'ul'o?"

57

"Jen ja", la sinjor'o dir'is kun ruz'a rid'et'o, "mi sci'as mult'a'j'n afer'o'j'n, eĉ se oni ili'n ne dir'is al mi. Sed dank' al Di'o, ni al'ven'is supr'e, tie jam est'as ##n-##ro 53. Fraŭl'in'o, bon'vol'u dum'e en'ir'i ĉi tie, en ##n-##ron 54: la orkestr'estr'o permes'is tio'n kaj ne el'pel'os vi'n; tio'n mi garanti'us. Kiam est'os vi'a vic'o est'i pri'demand'at'a, mi vok'os vi'n."

Est'as super'flu'e por ni dir'i, ke la tri person'o'j est'is la kant'ist'in'o, la doktor'o kaj la direktor'o; ili ven'is por akuz'i la kavalir'o'n de Plant'o pri mort'ig'o prov'it'a. La direktor'o kaj la medicin'a konsil'ant'o en'ir'is; la mal'san'ul'o ankoraŭ sam'e sid'is en la lit'o, kiel la kurac'ist'o vid'is li'n en la nokt'o; nur li'a'j trajt'o'j en la tag'lum'o ŝajn'is ankoraŭ pli terur'a'j, la esprim'o de li'a'j okul'o'j, jam ek'rigid'iĝ'ant'a'j, ankoraŭ pli horor'ig'a. Per sen'viv'a'j okul'o'j li rigard'is jen la kurac'ist'o'n, jen la direktor'o'n; post'e li ŝajn'e pri'pens'is, kio nun okaz'as en li'a ĉambr'o, ĉar referendari'o ##Pfälle, mal'long'a, jun'a vir'o kun ruĝ'a'j vang'o'j kaj mal'grand'a'j okul'et'o'j, est'is konven'e star'ig'int'a tabl'o'n, met'is antaŭ si'n kolon'o'n da paper'o'j kaj ten'is en la dekstr'a man'o long'a'n cign'o'plum'o'n, por protokol'i.

"Brut'o, kio'n dezir'as la sinjor'o'j?", la mal'san'ul'o per mal'fort'a voĉ'o kri'is al la mal'grand'a lake'o. "Vi ja sci'as, ke mi ne akcept'as vizit'o'j'n."

La direktor'o al'ir'is proksim'e'n antaŭ li'n, firm'e li'n rigard'is kaj dir'is akcent'e: "##Chevalier de Plant'o!"

"##Qui viv'e[25]?", la mal'san'ul'o ek'kri'is kaj abrupt'e lev'is la dekstr'a'n man'o'n al la dorm'o'ĉap'o, kvazaŭ vol'ant'e milit'ist'e salut'i.

"Sinjor'o, vi est'as la ##chevalier de Plant'o?" la ali'a daŭr'ig'is.

La griz'a'j okul'o'j ek'bril'is, li pik'e ek'rigard'is la direktor'o'n kaj la referendari'o'n, kun mok'a mien'o sku'is la kap'o'n kaj respond'is: "La ##chevalier jam de long'e est'as mort'int'a!"

58

"Ĉu ver'e? Kiu do est'as vi? Respond'u, mi demand'as vi'n en la nom'o de la reĝ'o!"

La mal'san'ul'o rid'is: "Mi'a nom'o est'as #Lori'er; Brut'o, don'u al la sinjor'o mi'a'n pasport'o'n!"

"Ne est'as neces'e; ĉu vi kon'as tiu'n tuk'o'n, sinjor'o?"

"Kial mi ne kon'us ĝi'n? Vi tie for'pren'is ĝi'n de mi'a seĝ'o; por kio la demand'o'j, por kio la scen'o'j? Vi ĝen'as mi'n, sinjor'o!"

"Bon'vol'u rigard'i al vi'a mal'dekstr'a man'o", la direktor'o dir'is; "tie vi ja ten'as vi'a'n tuk'o'n; ĉi tiu est'is trov'at'a en la dom'o de iu ##Giuseppa #Bi'a'nett'i."

La mal'san'ul'o furioz'e ek'rigard'is la vir'o'j'n; li pugn'ig'is si'a'n man'o'n kaj grinc'ig'is la dent'o'j'n; li obstin'e silent'ad'is, kvankam la direktor'o ripet'is si'a'j'n demand'o'j'n. Tiu nun don'is sign'o'n al la kurac'ist'o; li el'ir'is kaj baldaŭ post'e re'ven'is kun la kant'ist'in'o, la orkestr'estr'o #Bol'on'i kaj la ...##a ŝtat'send'it'o en la ĉambr'o'n.

"Sinjor'o baron'o de ##Martinow", la direktor'o si'n turn'is al ĉi tiu, "ĉu vi re'kon'as tiu'n vir'o'n kiel la sam'a'n, kiu en Pariz'o est'is kon'at'a al vi kiel ##chevalier de Plant'o?"

"Mi re'kon'as li'n kiel la sam'a'n", la baron'o respond'is, "kaj ripet'as mi'a'j'n deklar'o'j'n pri li, kiu'j'n mi don'is pli antaŭ'e por protokol'i."

"##Giuseppa #Bi'a'nett'i, ĉu vi re'kon'as li'n kiel la sam'a'n, kiu for'konduk'is vi'n el la dom'o de vi'a du'on'patr'o, kun'pren'is en si'a'n dom'o'n en Pariz'o, la sam'a, kiu'n vi akuz'as pri prov'it'a mort'ig'o?"

La kant'ist'in'o trem'is, vid'ant'e la terur'a'n vir'o'n; ŝi vol'is respond'i, sed li mem al ŝi evit'ig'is ĉi'a'n konfes'o'n. Li pli alt'e'n lev'is si'n, li'a lan'a ĉap'o ŝajn'e pli pint'a supr'e'n'star'is, li'a'j brak'o'j est'is rigid'a'j, li ŝajn'e kun pen'o mov'is ili'n, sed li'a'j fingr'o'j konvulsi'e dis- kaj kun'fleks'iĝ'is; li'a voĉ'o jam nur mal'laŭt'e kaj raŭk'e supr'e'n'ramp'is59 el la brust'o; eĉ li'a rid'o kaj li'a'j blasfem'o'j preskaŭ far'iĝ'is flustr'ad'o: "Ĉu vi ven'as, vizit'i mi'n, ##Schepperl?", li dir'is. "Jen vi bel'e ag'as. Ĉu ne, mi'a vid'iĝ'o vi'n tre plezur'ig'as! Mi ver'e bedaŭr'as, ke mi ne pli bon'e vi'n traf'is, per tio mi est'us evit'ig'int'a al vi, vid'i vi'a'n onkl'o'n antaŭ li'a for'vojaĝ'o mok'at'a de tiu'j german'a'j brut'o'j!"

"Por kio ni ankoraŭ bezon'as atest'o'j'n?", la direktor'o inter'romp'is li'n. "Sinjor'o referendari'o ##Pfälle, skrib'u arest'ordon'o'n kontraŭ—"

"Kio'n vi far'as?", la kurac'ist'o ek'kri'is, "ĉu vi do ne vid'as, ke la mort'o jam minac'as li'a'n kor'o'n? Li ne plu viv'os kvar'on'hor'o'n. Rapid'u, se vi ankoraŭ dev'as demand'i pri io."

La direktor'o ordon'is al la lake'o, vok'i la juĝ'ej'a'j'n serv'ist'o'j'n, ili supr'e'n'konduk'u la kapt'it'o'n; la mal'san'ul'o pli kaj pli kaduk'iĝ'is, li'a'j okul'o'j ŝajn'e halt'is, ili hav'is nur unu direkt'o'n, al la kant'ist'in'o; sed ankaŭ nun ŝajn'e ankoraŭ fulm'o'bril'is el ili furioz'o kaj koler'o: "##Schepperl", li re'e dir'is, "vi mal'feliĉ'ig'is, pere'ig'is mi'n, tial vi merit'us la mort'o'n; vi pere'ig'is vi'a'n patr'o'n, ili kondamn'is li'n al la galer'o'j, ĉar li vend'is vi'n al mi por mon'o; li mi'n pet'eg'is, kadavr'ig'i vi'n; mi bedaŭr'as, ke mi trem'is. Mal'ben'it'a'j est'u tiu'j man'o'j, eĉ ne plu pov'int'a'j firm'e puŝ'i!" Li'a'j abomen'ind'a'j blasfem'o'j, kiu'j'n li el'ig'is pri si kaj ##Giuseppa, est'is inter'romp'at'a'j per nov'a aper'aĵ'o. Du juĝ'ej'a'j serv'ist'o'j al'konduk'is vir'o'n turk'e vest'it'a'n; est'is la mal'feliĉ'a Al'i, la paŝa'o de #Jan'in'a—la turban'o kovr'is la kompat'ig'a'n kap'o'n de la konsil'ant'o #Bol'n'a'u. Ĉiu'j mir'eg'is pri tiu vid'aĵ'o kaj precip'e la orkestr'estr'o ŝajn'is konstern'it'a; li iĝ'is pal'a kaj ruĝ'a kaj de'turn'is si'a'n vizaĝ'o'n. "#Mon'si'e'ur[26] de Plant'o", la direktor'o dir'is, "ĉu vi kon'as tiu'n vir'o'n?" La mal'san'ul'o est'is ferm'int'a60 la okul'o'j'n; li pen'e dis'ig'is la palpebr'o'j'n kaj dir'is: "Al la diabl'o'j, mi ne kon'as li'n!"

La turk'o kun aflikt'it'a mien'o rigard'is la ĉirkaŭ'star'ant'o'j'n. "Mi ja sci'is, ke tiel okaz'os", li dir'is en plor'em'a ton'o, "mi jam long'e antaŭ'sent'is tio'n. Sed fraŭl'in'o #Bi'a'nett'i, kiel vi do pov'is tiom mal'feliĉ'ig'i sen'kulp'a'n hom'o'n?"

"Kio do est'as pri tiu sinjor'o?" la kant'ist'in'o dir'is. "Mi ne kon'as li'n. Sinjor'o direktor'o, kio'n do far'is tiu?"

"#Sign'or'a", la direktor'o dir'is kun profund'a serioz'o, "antaŭ la tribunal'o nenia pardon'em'o aŭ indulg'o valor'as, vi dev'as kon'i tiu'n sinjor'o'n; ĝi est'as la komerc'a konsil'ant'o #Bol'n'a'u. Vi'a propr'a ĉambr'ist'in'o konfes'is, ke vi kri'is li'a'n nom'o'n ĉe la atenc'o."

"Cert'e", la paŝa'o plend'is—"dir'is mi'a'n nom'o'n en tiel suspekt'ig'a'j cirkonstanc'o'j."

La kant'ist'in'o ek'mir'is, intens'a ruĝ'o pas'is trans ŝi'a'n bel'a'n vizaĝ'o'n, tre emoci'it'e ŝi kapt'is la man'o'n de la orkestr'estr'o; "##Carlo", ŝi ek'kri'is, "nun mi dev'as parol'i, mi ne pov'as silent'i pri tio; jes, sinjor'o direktor'o, mi supoz'ebl'e dir'is tiu'n kar'a'n nom'o'n, sed mi ne cel'is tiu'n sinjor'o'n, sed—"

"Mi'n", la orkestr'estr'o dir'is kaj paŝ'is antaŭ'e'n. "Mi'a nom'o est'as, se mi'a kar'a patr'o, tie star'ant'a, permes'as, Karl[27] #Bol'n'a'u!"

"Karl'o! Muzik'ist'o! Amerik'an'o!" la turk'o kri'is kaj ĉirkaŭ'pren'is li'n. "Tio est'as la unu'a saĝ'a vort'o en vi'a viv'o, vi liber'ig'is mi'n el grand'a mizer'o."

"Se est'as tiel", la direktor'o dir'is, "vi est'as liber'a, kaj ni bezon'as en ĉi tiu afer'o okup'i ni'n nur pri la ĉe'est'ant'a sinjor'o ##chevalier de Plant'o." Li si'n turn'is post'e'n al la lit'o; tie star'is la kurac'ist'o kaj ten'is la man'o'n de la mort'ig'ist'o en la si'a. Li serioz'e kaj kviet'e 61 met'is ĝi'n sur la lit'kovr'il'o'n kaj ferm'is li'a'j'n rigid'a'j'n okul'o'j'n. "Direktor'o", li dir'is, "tiu nun respond'as al pli alt'a juĝ'ist'o."

Oni kompren'is li'n; ili el'ir'is el la ĉambr'o de la terur'a mort'int'o kaj en'ir'is trans'e ĉe la orkestr'estr'o, la feliĉ'a, retro'vit'a fil'o de la paŝa'o; la kant'ist'in'o kaŝ'is si'a'n vizaĝ'o'n sur la brust'o de la am'at'o, ŝi'a'j larm'o'j torent'e verŝ'iĝ'is, sed ili est'is la last'a'j, kiu'j'n ŝi plor'is pri si'a mal'feliĉ'a sort'o; ĉar la paŝa'o rid'et'ant'e ĉirkaŭ'ir'is la bel'eg'a'n par'o'n, li ŝajn'e el'labor'is grand'a'n decid'o'n; li sekret'e inter'konsil'iĝ'is kun la medicin'a konsil'ant'o kaj de tiu al'ir'is al si'a fil'o kaj la kant'ist'in'o. "Plej kar'a fraŭl'in'o", li dir'is, "pro vi mi sufer'is mult'e, vi tiel suspekt'ig'e dir'is mi'a'n nom'o'n, ke mi pet'as vi'n, inter'ŝanĝ'i ĝi'n kun la vi'a. Vi hieraŭ mal'akcept'is mi'a'n teler'o'n kun punĉ'o, ĉu vi re'e for'puŝ'os mi'n, se mi prezent'as al vi la ĉe'est'ant'a'n sinjor'o'n Karl'o #Bol'n'a'u, mi'a'n muzik'em'a'n fil'o'n, pet'ant'e, ke vi pren'u li'n kiel edz'o'n?"

Ŝi ne rifuz'is; kun larm'o'j de ĝoj'o ŝi kis'is li'a'n man'o'n, la orkestr'estr'o rav'it'e ĉirkaŭ'pren'is ŝi'n kaj ĉi-foj'e ŝajn'e tut'e forges'is si'a'n sublim'a'n patos'o'n. La komerc'a konsil'ant'o si'a'part'e kapt'is la man'o'n de la kurac'ist'o: "Lang'e, dir'u, ĉu mi pov'is pens'i, ke tiel okaz'os, kiam vi tim'ig'is mi'n ĝis ekstrem'o, kiam mi nombr'is la fenestr'o'vitr'o'j'n de la palac'o, kaj vi dir'is al mi: Ŝi'a last'a vort'o est'is #Bol'n'a'u?"

"Nu, kio'n vi vol'as ankoraŭ!" rid'et'ant'e respond'is la medicin'a konsil'ant'o. "Ja est'is bon'e, ke mi tiam ĝi'n dir'is al vi; mi ne sci'as, ĉu ĉio est'us okaz'int'a sam'e sen la last'a vort'o de la kant'ist'in'o."

62

Klar'ig'a'j not'o'j de la traduk'int'o.

[1] german'e ##Kommerzienrat, titol'o, kiu'n pov'is ricev'i ŝat'at'a komerc'ist'o aŭ industri'ul'o.

[2] (ital'a) = kun sub'prem'at'a voĉ'o.

[3] german'e #Med'iz'in'al'rat. Precip'e en Prus'land'o oficial'a titol'o de kurac'ist'o, kiu est'as teknik'a referat'ist'o de la distrikt'a reg'ist'ar'o.

[4] (it.) = sinjor'in'o.

[5] pron. Baruĥ.

[6] laŭ'vort'e: nigr'a, blank'a, brun'a, farm'bien'ul'o, muel'ist'o, kamp'ul'o (nom'o'j en German'land'o tre oft'a'j).

[7] (franc'a) = ĝis la re'vid'o.

[8] (franc'a) = fam'a juĝ'afer'o.

[9] = pend'ig'a'n ŝnur'o'n.

[10] (ital'a form'o de) Karl'o.

[11] (it. ##f. ##d.) Jozef'in'o.

[12] (ital'a muz'ik'a termin'o) = sufiĉ'e rapid'e.

[13] (it. muz. term.) = iom moder'e.

[14] (franc'a) = ĉiel'o!

[15] (ital'a) = am'ant'o'j.

[16] (##akc. Ant&##oacute;ni'o, ital'a form'o de) Anton'o.

[17] pron. ##Ŝeperl.

[18] (##germ.) mal'long'ig'aĵ'o de Kristin'o.

[19] (franc'a) = Jes, tio est'as fil'in'o'j (aŭ publik'ul'in'o'j, laŭ ali'a senc'o de la franc'a vort'o).

[20] (franc'a) = kavalir'o de Plant'o.

[21] (ital'a) = majstr'o.

[22] [##AFGR] Tia ide'o kaj precip'e esprim'o de ide'o aŭ sent'o kiu est'as (sen'konsci'e) pas'ig'it'a de la memor'o, sed prezent'as si'n kiel nov'e est'iĝ'int'a'n.

[23] en la #I'I'a volum'o de La Revu'o sur paĝ'o 70 (Rab: IV, 5).

[24] (franc'a) = bon'a'n tag'o'n, bon'a'n tag'o'n!

[25] (franc'a) = jen kiu?

[26] (franc'a) = Sinjor'o.

[27] (german'a form'o de) Karl'o.

63

Esperant'o-#Ver'lag ##Friedrich ##Ellersiek Ber'li'n ##S 59

Nov'a Esperant'o-Bibliotek'o No. 5:

Pro kio?

Inter'naci'a kriminal-roman'o original'e verk'it'a de Arg'us

Prez'o: bel'e kart. 9.— ##M. (al ekster'land'o kun alt'ig'o'j laŭ ##E-Katalog'o) Send'kost'o'j 80 ##Pf. (ekster'land'e'n 1.20 ##M.)

Kompetent'a juĝ'o pri la verk'o:

En la nun'a temp'o, kiam oni, bedaŭr'ind'e pli ol dezir'it'e, dev'as kutim'ig'i si'n al ĉiu'tag'a'j kriminal'aĵ'o'j, akr'iĝ'as ankaŭ la sent'o pri el'pens'it'a kriminal'roman'o. Mi leg'is la verk'o'n "Pro kio" kun ĝoj'o kaj ĝu'o, ĉar la dis'solv'o de la komplik'aĵ'o'j est'as lert'a, la streĉ'ec'o de ##l'atent'o de la leg'ant'o est'as rest'ig'at'a ĝis la last'a moment'o, kaj la lingv'o est'as majstr'a. Ĝust'e ĉi tio ŝajn'as al mi grav'a, ĉar ĝi de'nov'e pruv'as la kapabl'ec'o'n de Esperant'o kiel konversaci'a lingv'o kaj ĉarm'e kaj efik'e en'konduk'as la komenc'ant'a'n Esperant'ist'o'n en la modern'a'n ĉiu'tag'a'n viv'o'n. Pro ĉi tiu'j kaŭz'o'j mi volont'e don'as al "Pro kio?" mi'a'n varm'a'n rekomend'o'n por ĝi'a voj'o kaj dezir'as al ĝi plen'a'n sukces'o'n.

##Dro Albert ##Steche,  
prezid'ant'o de German'a Esperant'o-Asoci'o.


Nov'a Esperant'o-Bibliotek'o No. 6:

Elekt'it'a'j poem'o'j de ##Heinrich #He'in'e

Traduk'it'a'j de ##Friedrich ##Pillath

Du'a, komplet'ig'it'a el'don'o

Prez'o: bel'e kart. 4.— ##M. (al ekster'land'o kun alt'ig'o'j laŭ ##E-Katalog'o) Send'kost'o'j 40 ##Pf. (ekster'land'e'n 80 ##Pf.)

Unu el la plej bel'a'j verk'o'j de la Esperant'o-Literatur'o! ##S-in'o Mari'e #Han'kel, prezid'ant'in'o de Esperant'ist'a Literatur'a Asoci'o, juĝ'as pri ĝi jen'e: "La Elekt'it'a'j Poem'o'j (nov'a el'don'o) est'as ver'a trezor'o kaj la plej efik'a pruv'o por la bel'ec'o de ni'a lingv'o."


Esperant'o-#Ver'lag ##Friedrich ##Ellersiek Ber'li'n ##S 59

Nov'a Esperant'o-Bibliotek'o No. 7:

##P. ##William

Leg'o'libr'o

Unu'a volum'o:

Inter'naci'a Anekdot'ar'o

Prez'o: 6.— ##M. (al ekster'land'o kun alt'ig'o'j laŭ ##E-Katalog'o) Send'kost'o'j 40 ##Pf. (ekster'land'e'n 80 ##Pf.)

Ĉi tiu libr'o bon'eg'e taŭg'as kiel leg'aĵ'o en kurs'o'j kaj en ekzerc'a'j rond'o'j. Ĝi'a model'stil'a en'hav'o pri'trakt'as la plej divers'a'j'n afer'o'j'n de la hom'a viv'o, kaj tial la libr'o prezent'as grand'a'n proviz'o'n de vort'o'j kaj riĉ'ec'o'n de gramatik'a'j form'o'j konsci'e uz'it'a'j.


Dokument'o'j de Esperant'o

Inform'il'o pri la histori'o kaj organiz'o
de la Esperant'a mov'ad'o

Kun'met'it'a de

##Dro ##A. ##Möbusz, ##Lübeck

Prez'o: kart. 25.— ##M. (al ekster'land'o kun alt'ig'o'j laŭ ##E-Katalog'o) Send'kost'o'j 1.— ##M. (ekster'land'e'n 2.40 ##M.)

Ĉiu Esperant'an'o, kiu vol'as inform'i si'n pri la histori'o kaj scienc'a baz'o de la Lingv'o Inter'naci'a, pri la Esperant'o-mov'ad'o kaj pri la organiz'o de la Esperant'ist'ar'o, nepr'e dev'as posed'i ĉi tiu'n fundament'a'n verk'o'n. La libr'o en'hav'as ##i. ##a. ĉiu'j'n kongres'parol'ad'o'j'n de ##Dro Zamenhof kaj mult'a'j'n ali'a'j'n grav'a'j'n dokument'o'j'n.

##Buchdruckerei ##für fremd'e ##Sprachen ##Max ##Schmersow, ##Kirchhain ##N.-##L.

Not'o'j de tekst'prepar'ant'o.

Et'a'j interpunkci'o'ŝanĝ'o'j ne est'as registr'it'a.

Mi ŝanĝ'is ĉi-sub'a'j'n detal'o'j'n en la tekst'o:

Paĝ'oOriginal'tekst'oKorekt'aĵ'o
3mi ##ŝangis divers'aĵ'o'j'nmi ŝanĝ'is divers'aĵ'o'j'n
3ne vol'is ##kontraůag'i la tiam'a'n intenc'o'n.ne vol'is kontraŭ'ag'i la tiam'a'n intenc'o'n.
4mort'o'dat'o'n ##suchavas la monument'omort'o'dat'o'n sur'hav'as la monument'o
10La blank'a'j mult'fald'aĵ'a vest'o'jLa blank'a'j mult'fald'aĵ'a'j vest'o'j
11Tio'n mi ##ankau asert'asTio'n mi ankaŭ asert'as
11akompan'et'e de grand'aakompan'at'e de grand'a
11mi ##blea iom tromi ebl'a iom tro
13ke ŝi as'us si'nke ŝi las'us si'n
13vol'as sci'i io'nvol'as sci'ig'i io'n
16en tia ##cause ##celébreen tia ##cause ##célèbre
19ĉiu'spec'a'j'n strang'j ##n fabel'o'j'n.ĉiu'spec'a'j'n strang'a'j'n fabel'o'j'n.
19hom'o'j babil'as sen'cens'aĵ'o'j'nhom'o'j babil'as sen'senc'aĵ'o'j'n
25Pri la orkestr'estr'oPri la orkestr'estr'o
25orkestr'estr'o #Bol'on'iorkestr'estr'o #Bol'on'i
42##l'##o plej terur'ant'ala plej terur'ant'a
49en special'a public'aĵ'oen special'a publik'aĵ'o
55tiu'n ##chavalier de Plant'otiu'n ##chevalier de Plant'o
56La unu'n li dev'isLa unu'a'n li dev'is
61la ##kanstistino kaŝ'is si'a'n vizaĝ'o'nla kant'ist'in'o kaŝ'is si'a'n vizaĝ'o'n





End of the Project Gutenberg EBook of La Kantistino, by Wilhelm Hauff

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KANTISTINO ***

***** This file should be named 24763-h.htm or 24763-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/4/7/6/24763/

Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.