The Project Gutenberg EBook of La kolomba premio, by Alexandre Dumas

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La kolomba premio

Author: Alexandre Dumas

Translator: Benedict Parot

Release Date: April 27, 2011 [EBook #35981]

Language: Esperanto

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KOLOMBA PREMIO ***




Produced by David Maddock, Andrew Sly, David Starner and
the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net (This book was produced from scanned
images of public domain material from the Google Print
project.)






LA KOLOMB'A PREMI'O

Esperant'ig'it'a el la franc'a laŭ Alexander Dum'as
de
BENEDICT PAPOT

Copyright, 1909, by American Esperant'ist Company

1909
AMERICAN ESPERANT'IST COMPANY
CHICAGO
LA KOLOMB'A PREMI'O

Kiel fil'o, vi aŭd'is vi'a'n patr'o'n, kiu dir'is al vi tio'n: “Labor'u! kler'a hom'o pov'as ĉi'o'n ating'i.” Kiel patr'o, vi dir'is al vi'a fil'o: “Stud'u! Bon'a instru'it'ec'o valor'as riĉ'ec'o'n!”

Bon'e!

La 15’an de Septembr'o 1838, je la ok'a maten'e, en'ir'is leter'ist'o en unu el la dom'o'j de la Mezle Strat'o, unu el la plej silent'a'j Pariz'a'j strat'o'j kvankam ĝi tra'ir'as unu el la plej bru'a'j kvartal'o'j de la tut'a mond'o, kaj met'ant'e leter'o'n sur la tabl'o'n de la pord'ist'o, li dir'is, etend'ant'e la man'o'n por ricev'i la prez'o'n de la dir'it'a leter'o:

“Sinjor'o Lebruno? Tri cend'o'j.”

“Jen vi'a'j tri cend'o'j,” dir'is la pord'ist'in'o, met'ant'e la leter'o'n en la fak'et'ar'o'n de la lu'ant'o al kiu ĝi est'is adres'it'a.

Ĉu vi iam pri'pens'is pri la en'hav'o de leter'o kiu'n vi ne pov'is mal'ferm'i?—pri tiu ĉi kvar'obl'e fald'it'a, paper'a sfinks'o, kiu al'port'as el unu lok'o de la ter'o al ali'a ies ĝoj'o'n aŭ mal'ĝoj'o'n, ies esper'o'n, dum ĝi rest'as silent'a por tiu'j en kies man'o'j ĝi pas'as antaŭ ol ĝi ating'os si'a'n cel'o'n? Ĉu vi sufiĉ'e ŝat'as la bon'farad'o'n de leter'o? Ĉu vi dir'is al vi mem: “Leter'o est'as la moment'a al'proksim'ig'o de la mal'proksim'ec'o, est'as la man'prem'o super la mont'eg'o'j, est'as la ne'vid'ebl'a katen'o kiu al'lig'as kun'e la mond'o'j'n?” La leter'o, kiel Januso, hav'as du vizaĝ'o'j'n; ĝi est'as babil'em'a kaj mut'a, en'hav'as ĉi'o'n kaj dir'as nenio'n; ĝi est'as interes'a, bon'kor'a, sprit'a por tiu al kiu ĝi est'as adres'it'a; sed, sen'senc'a kaj ne'kompren'ebl'a por tri'a person'o kiu ĝi'n okaz'e leg'as.

Pren'u du'dek leter'o'j'n je l’ traf'o, kaj leg'u ili'n: unu est'os afer'a leter'o, tiu ĉi, duel'a el'vok'o; tiu invit'o je la vesper'manĝ'o; tamen, antaŭ ol oni ili'n mal'ferm'as, ĉiu'j hav'as la sam'a'n ekster'aĵ'o'n, est'as simil'e fald'it'a'j, port'as sam'a'n poŝt'mark'o'n. Ĉu ne est'as tio la figur'aĵ'o de la viv'o? Kiom da mal'sam'a'j sent'o'j est'as sub tiu ĉi en'volv'aĵ'o kiu'n oni nom'as hom'o kaj kiu est'as ĉiam sam'a, sub tiu ĉi poŝt'mark'o, kiu'n oni nom'as kor'o, kaj kiu neniam ŝanĝ'as. Nu, unu tag'o'n, vi ĵet'as al la fajr'o la leter'o'n, kiu al vi kaŭz'is la plej grand'a'n kor'tuŝ'ec'o'n kiam vi ĝi'n ricev'is, ĝi'a'j liter'o'j si'n tord'as moment'o'n sub la mort'a kis'o de la flam'o, kaj ĉio fin'iĝ'as; cindr'o eĉ ne rest'as el tiu brul'it'a est'int'ec'o. Tiel vi'a kor'o! Unu tag'o'n, sci'vol'e mal'ferm'ant'e ĝi'n, vi tie trov'as nom'o'n, kaj est'as feliĉ'a; post'e, tiu ĉi nom'o mal'aper'as, kaj vi far'iĝ'as indiferent'a. Sed, por detru'i tiu'n ĉi nom'o'n, vi ne dev'as brul'ig'i vi'a'n kor'o'n, kiel leter'o'n; la nom'o for'iĝ'as mem, kaj la skrib'it'a paĝ'o far'iĝ'as tut'e blank'a paĝ'o, sed ĝi ebl'e dis'flu'us cindr'e se vi vol'us ali'foj'e skrib'i io'n sur ĝi.

Do, la 15’an de Septembr'o 1838, oni al'port'is leter'o'n al sinjor'o Lebruno, en la Mezle Strat'o.

Kio est'is tiu ĉi sinjor'o Lebruno kaj kio'n en'hav'is tiu ĉi leter'o? Jen la demand'o. Sinjor'o Lebruno est'is dik'a, proksim'um'e kvar'dek-kvin'jar'a hom'o, kiu per'labor'is mal'grand'a'n riĉ'ec'o'n en la tol'a negoc'ad'o, est'is hav'int'a edz'in'o'n kaj hav'is fil'in'o'n. Vid'u jam kiom da tial'o'j por ke li ricev'u leter'o'n. Sro. Lebruno est'is mal'bel'a, sed li'a fil'in'o est'is bel'a; Sro. Lebruno est'is mal'sprit'a, sed li'a fil'in'o est'is sprit'a; Sro. Lebruno est'is dik'a, sed li'a fil'in'o est'is bel'tali'a; fin'e, Sro. Lebruno est'is ego'ist'a, sed li'a fil'in'o est'is bon'kor'a. Tial, malgraŭ ĉiu'j tiu'j difekt'o'j, konduk'is li'n per la naz'o Fraŭl'in'o Lebruno.

Kiam la serv'ist'in'o de Sro. Lebruno mal'supr'e'n'ir'is por la maten'a'j aĉ'et'o'j, la pord'ist'in'o don'is al ŝi la leter'o'n kiu'n ŝi ĵus ricev'is, kaj la serv'ist'in'o, re'ven'int'e hejm'e'n, don'is ĝi'n al si'a mastr'o, kiu sid'ant'e antaŭ si'a skrib'tabl'o, vest'it'a de ĉambr'o'vest'o, skrib'ad'is leter'o'n. Kiel dir'it'e, est'is long'temp'e Sro. Lebruno en la negoc'o, kaj dum la tut'a temp'o de si'a ĉe'est'o li kutim'is skrib'i, tiel fru'e kiel la ok'a maten'e, al si'a'j provinc'a'j kaj fremd'a'j korespond'ant'o'j. De'post kvar jar'o'j Sro. Lebruno jam ne far'is ia'j'n negoc'o'j'n kun iu, sed li est'is konvink'it'a ke li ankoraŭ far'is iom, kaj li ne vol'is las'i preter'pas'i eĉ unu maten'o'n ne skrib'ant'e almenaŭ kvar aŭ kvin leter'o'j'n. Kio'n li skrib'is en si'a korespond'ad'o, neniu pov'is dir'i; sed li skrib'ad'is, li ŝajn'is okup'at'a, tio est'as ĉio, kio'n li vol'is.

Pri tio ĉi trov'is Sro. Lebruno fraz'o'n, kiu li'n kontent'ig'is kaj kiu'n li oft'e ripet'ad'is, akompan'ant'e ĝi'n per si'a rent'ul'a rid'eg'o:

“Mi bon'e sci'as kiam mi mort'os,” li dir'is.

“Kiam vi mort'os?” oni demand'is li'n.

“Mi mort'os la antaŭ'tag'o'n de kiam mi ne skrib'os plu.”

Do, Sro. Lebruno est'is apud si'a skrib'tabl'o, kaj por vid'i pli bon'e tio'n, kio'n li skrib'is, li est'is for'puŝ'int'a si'a'j'n okul'vitr'o'j'n sur la frunt'o'n; ĉar, kiel vi sen'dub'e rimark'is, kiam okul'vitr'ul'o dezir'as vid'i io'n klar'e, li for'puŝ'as si'a'j'n okul'vitr'o'j'n ĝis la mez'o de la frunt'o aŭ ĝis la pint'o de la naz'o por ke li pov'u vid'i sub'e aŭ supr'e.

Mi tiel oft'e rimark'is tio'n, ke mi nun kred'as, ke nur person'o'j persekut'at'a'j de la polic'o kaj dezir'ant'e ŝanĝ'i si'a'j'n pri'skrib'o'j'n port'as okul'vitr'o'j'n kaj difekt'as si'a'j'n okul'o'j'n pen'ant'e vid'i tra vitr'o'j.

Kiel okaz'is, si'n trov'is Juli'o apud si'a patr'o kiam la serv'ist'in'o don'is al li la leter'o'n kiu'n la pord'ist'in'o est'is don'int'a al ŝi. Ne est'as neces'e dir'i, ke Juli'o est'is la bapt'a'nom'o de Fraŭl'in'o Lebruno. Ni dir'is, “kiel okaz'is,” tial ke, kutim'e, Fraŭl'in'o Juli'o ne lev'iĝ'is antaŭ la dek'a kaj du'on'o por maten'manĝ'i je la dek'unu'a. Iom da ruĝ'ec'o, kiu kolor'is ŝi'a'j'n vang'o'j'n kiam ŝi vid'is la skrib'ad'o'n sur la kovert'o kiu'n ŝi'a patr'o est'is mal'ferm'ont'a, montr'us al la observ'ant'o, se ĉe'est'us unu, ke tiu ĉi fru'a leter'o ne est'as fremd'a al la kaŭz'o kiu ig'as, ke Fraŭl'in'o Juli'o si'n trov'is lev'iĝ'int'a je la ok'a maten'e.

Ni dir'is, ke Fno. Juli'o est'is ĉarm'a,—ni tio'n pruv'os. Ŝi est'is mez'e kresk'it'a, kun nigr'a'j har'o'j, blu'a'j okul'o'j, roz'kolor'a vizaĝ'o, blank'a'j dent'o'j, rond'form'a'j ŝultr'o'j, kaj mal'dik'a tali'o, bel'form'a'j brak'o'j, mal'dik'eg'a'j fingr'o'j kaj mal'grand'a'j pied'o'j.

“Nu! mi ne kon'as tiu'n skrib'o'n!” dir'is Sro. Lebruno, stud'ant'e la super'skrib'o'n de la dir'it'a leter'o.

Kaj Sro. Lebruno, apog'iĝ'ant'e sur la dors'apog'il'o'n de si'a led'kovr'it'a seĝ'eg'o, mord'is la pint'o'n de la montr'a'fingr'o kaj daŭr'ig'is si'a'n stud'ad'o'n de la skrib'o sur la leter'o.

“Mal'ferm'u ĝi'n, paĉjo, tiam vi vid'os de kiu ĝi est'as,” dir'is Juli'o, apog'ant'e si'a'n brak'o'n sur la dors'apog'il'o'n de la seĝ'eg'o, kaj klin'iĝ'ant'e al li kun kor'bat'eg'o'j.

“Vi est'as prav'a,” dir'is la patr'o, kaj li mal'sigel'is la leter'o'n. Ni emfaz'as la vort'o'n “mal'sigel'is” tial ke, Sro. Lebruno est'is unu el tiu'j hom'o'j kiu'j, konvink'it'a'j pri la grav'ec'o de ĉiu'j leter'a'j vort'o'j, ne dis'romp'as, sed kviet'e dis'ig'as la sigel'o'n, por ke ili ne perd'u, per tro da rapid'ec'o, eĉ unu vort'o'n el la send'aĵ'o, kiu per si'a for'est'o pov'us for'pren'i el la fraz'o aŭ eĉ el la leter'o iom da senc'o aŭ eĉ ĝi'a'n tut'a'n senc'o'n.

“Ha! est'as de Sinjor'o Le'o,” dir'is Sro. Lebruno preter'pas'ant'e tuj al la sub'skrib'o.

“Ver'e!” dir'is Juli'o.

“Kio'n dezir'as dir'i al mi tiu ĉi ĉarm'a jun'ul'o? Ni vid'u!” Kaj Sro. Lebruno leg'is laŭt'e:

“Sinjor'o: Vi trov'os mi'a'n leter'o'n tre strang'a, kaj mi'a'n pet'o'n tre mal'tim'em'a—”

Sro. Lebruno inter'romp'is si'a'n leg'ad'o'n:

“Kia'n bel'a'n skrib'ad'o'n hav'as la jun'ul'o! Kia'n man'o'n por libr'o'ten'ist'o! Mal'feliĉ'e por li, li ne est'as tio! Ni daŭr'ig'u.” Kaj Sro. Lebruno daŭr'ig'is, tren'ig'ant'e la vort'o'j'n:

“ . . . . kaj mi'a'n pet'o'n tre mal'tim'em'a. Sed, mi jam ne pov'as kontraŭ'batal'i mi'a'j'n kor'a'j'n dezir'o'j'n, kaj se mi dev'as mort'i mi pli'vol'as mort'i per vi'a rifuz'o ol per dub'o.”

“Kio'n li vol'as dir'i?”

“Daŭr'ig'u, paĉjo.”

La tol'vend'ist'o daŭr'ig'is si'a'n leg'ad'o'n:

“Mi am'as vi'a'n fil'in'o'n, kaj Fraŭl'in'o Juli'o, laŭ mi'a kred'o, am'as mi'n?”

Leg'ant'e tiu'n fraz'o'n ek'salt'eg'is Sro. Lebruno, ek'kri'eg'ant'e:

“Li am'as vi'n kaj vi li'n am'as! Ĉu mi bon'e leg'is?”

“Jes paĉjo.”

“Tiel, vi konfes'as tio'n?”

“Tial ke mi'a patr'in'o vi'n am'is mi do pov'as am'i Sron. Le'o'n.”

“Ver'e! sed mi est'is komerc'ist'o!”

Kun plej grand'a kviet'ec'o Fraŭl'in'o Juli'o respond'is:

“Nu, se mi'a patr'in'o vi'n pro tio am'is, mi pro la kontraŭ'a kaŭz'o am'as Sron. Le'o'n.”

“Sed, kio'n li dezir'as?”

“Li dezir'as mi'a'n man'o'n.”

“Mi ver'e kred'as, ke est'as mal'tim'em'a li'a pet'o. Sed, kiel vi sci'as, ke li pet'as pri vi'a man'o?”

“Tial ke li dir'is al mi hieraŭ, ke li skrib'os al vi por pet'i pri ĝi.”

“Tiel, vi inter'parol'is kaŝ'e?”

“Jes, paĉjo.”

“Oft'e?”

“Tre oft'e.”

“Ho!”

“Li dir'ad'is al mi, ke li mi'n ĉiam am'os.”

“Kaj vi respond'is al li?”

“Ke mi li'n am'os ĝis la fin'o de mi'a viv'o.”

“Kaj, kiam vi tia'manier'e inter'parol'ad'is?”

“Kiam mi el'verŝ'is al vi la te'o'n.”

“Kaj tio ĉi okaz'is sub mi'a'j okul'o'j?”

“Ĉiam.”

“Kaj mi vid'is nenio'n!”

“Vi ne pov'is io'n vid'i, paĉjo, vi ĉiam port'ad'is vi'a'j'n okul'vitr'o'j'n.”

“Tre bon'e, tre bon'e, Fraŭl'in'o, vi re'turn'e'n ir'os al la monaĥ'ej'o,” dir'is Sro. Lebruno lev'iĝ'ant'e kaj fald'ant'e la ne'tra'leg'it'a'n leter'o'n.

“Kio'n mi tie far'os?” demand'is Juli'o per voĉ'ton'o kiu pruv'is, ke ŝi, ne tim'ant'e la minac'o'j'n de si'a patr'o, est'is tut'e cert'a, ke ŝi li'n facil'e venk'os.

“Vi tie atend'os, ke mi al vi trov'os edz'o'n.”

“Kiu'n vi elekt'os paĉjo?”

“Kiu'n mi elekt'os.”

“Ha! tiam mi ne edz'in'iĝ'os je li.”

“Vi ne edz'in'iĝ'os je li?”

“Ne, paĉjo.”

“Kial?”

“Tial ke, li ne est'us Sro. Le'o.”

“Tiel, vi bezon'as Sron. Le'o'n?”

“Jes, paĉjo.”

“Vi ne vol'as ali'a'n?”

“Ne, paĉjo.”

“Kaj vi kred'as, ke mi konsent'os tiu'n edz'in'iĝ'o'n?”

“Jes, paĉjo.”

“Mi skrib'os al Sro. Le'o por ke li ne re'e met'u la pied'o'j'n ĉe mi.”

“Ho, mi tut'e sam'e li'n vid'os.”

“Kaj kie, mi pet'as?”

“Tra mi'a fenestr'o, kaj mi skrib'os al li.”

“Vi skrib'os al li! Kaj kio'n vi skrib'os al li?”

“Ke mi li'n am'as, ke vi est'as tiran'o, kaj, ke kiam mi est'os plen'aĝ'a mi edz'in'iĝ'os je li kontraŭ vi'a vol'o.”

“Kaj kie vi lern'is tiu'j'n bon'a'j'n princip'o'j'n?”

“Mi leg'is ili'n.”

“El kiu libr'o?”

“El la leĝ'ar'o.”

“El la leĝ'ar'o! Kiu iam kred'us, ke tiu ĉi tabernakl'o de la hom'a'j rajt'o'j kaj de la soci'a'j leĝ'o'j en'hav'us tia'j'n afer'o'j'n!”

“Artikol'o 227. Ĉapitr'o pri la rajt'o'j de la plen'aĝ'a'j ge'fil'o'j.”

“Ĉu vi sci'as kiom vi hav'os dot'e, kiam vi edz'in'iĝ'os?”

“Jes, paĉjo, ses'dek mil frank'o'j'n.”

“Mi for'ig'os de vi la dot'o'n.”

“Vi ne pov'as. Tio de'ven'as de mi'a patr'in'o. Kiam mi est'os plen'aĝ'a vi dev'os don'i kont'o'j'n al mi. Artikol'o 88, Ĉapitr'o pri la Zorgateco.”

“Kaj kiu dir'is al vi, ke est'as ĉio tio en la leĝ'ar'o?”

Sro. Le'o. Vi bon'e sci'as, ke li ĉi'o'n sci'as.”

“Kaj, kompens'e, ke li hav'as nenio'n.”

“Ne mal'help'as! li gajn'os riĉ'ec'o'n.”

“Neniam!”

“Sed vi mem dir'is tio'n al li.”

“Mi!”

“Jes, vi. Mi dek'du foj'e aŭd'is vi'n kiam vi li'n laŭd'is pri li'a instru'it'ec'o, kaj vi al'don'is, ke kun tio li ne dev'as tim'i pri la est'ont'ec'o. Nu, paĉjo, re'sid'iĝ'u, kaj ni inter'parol'u.”

Sro. Lebruno re'e sid'iĝ'is kaj Juli'o sur li'a'j'n genu'o'j'n.

“Vi am'as mi'n, ĉu ne? Nu, mi dir'as al vi, paĉjo, ke tiu ĉi edz'in'iĝ'o dev'as far'iĝ'i.”

“Ne! Sro. Le'o hav'as nenio'n. Vi ne pov'as feliĉ'e mastr'um'i po tri mil frank'o'j jar'e. Kaj se vi vol'as ricev'i tio'n vi dev'us procent'don'i vi'a'j'n ses'dek mil frank'o'j'n po kvin pro cent'o'j, kio est'as nun'temp'e mal'facil'a; vi nur ricev'os la du'dek kvar mil frank'o'j'n de mi'a riĉ'ec'o post mi'a mort'o, kaj, dank’ al Di'o, mi est'as san'a. Sekv'e, vi bezon'as edz'o'n kiu al'port'os al vi almenaŭ tiom, kiom vi al li al'port'os, ĉirkaŭ ses'dek mil frank'o'j'n.”

Sro. Le'o gajn'os tiom.”

“Li gajn'u tiom, ni post'e vid'os.”

“Daŭr'ig'int'e la leg'ad'o'n de li'a leter'o, vi ne ek'koler'us, kaj vi tuj inter'konsent'us.”

“Ĉu vi sci'as kio est'as ĉe la fin'o de la leter'o?”

“Cert'e, tial ke mi hav'as kopi'o'n en mi'a poŝ'o.”

“Ho! tiu'j knab'in'et'o'j! Kia'j demon'o'j!”

Sro. Lebruno re'e mal'ferm'is la leter'o'n:

“Far'iĝ'i la edz'o de vi'a fil'in'o, jen mi'a sol'a ambici'o, la sol'a cel'o de mi'a viv'o. Sed mi vol'as ig'i ŝi'n feliĉ'a, kaj feliĉ'a ŝi nur pov'as est'i kontent'ig'ant'e ĉiu'j'n el si'a'j bezon'o'j, ĉiu'j'n el si'a'j kapric'o'j. Vi sci'as kiom instru'it'a mi est'as, kaj kiom da rimed'o'j la instru'it'ec'o kaj bel'art'o'j prezent'as al tiu, kiu ili'n el'lern'is. Don'u al mi unu jar'o'n. Dum tiu ĉi jar'o ni ek'labor'eg'os, sub'ten'at'e de la esper'o je la rezultat'o, kaj post la jar'o mi ven'os pet'i al vi la man'o'n de Fraŭl'in'o Juli'o; ĉar dum tiu ĉi temp'o, eĉ ne dorm'ant'e, eĉ nutr'ant'e mi'n nur per pan'o kaj akv'o mi per'labor'os almenaŭ kvin'dek mil frank'o'j'n kaj tio est'os ek'komenc'iĝ'o. Omnia labor vincit improbus.

“Kio'n vol'as dir'i tiu ĉi fraz'o?”

“Obstin'a labor'o venk'as ĉi'o'n,” dir'is Juli'o.

“Ĉu vi do sci'as latin'a'n?”

“Jes, paĉjo.”

“Vi sci'as latin'a'n!”

“Jes, Sro. Le'o instru'is ĝi'n al mi, por ke ni pov'u inter'korespond'i per lingv'o ne kompren'it'a de vi. Sed, fin'u leg'i la leter'o'n.”

Sro. Lebruno, ne venk'ant'e si'a'n surpriz'o'n pri la latin'a sci'o de si'a fil'in'o daŭr'ig'is:

“Se post jar'o mi ne bon'e sukces'os, vi pov'os dispon'i la man'o'n de Fraŭl'in'o Juli'o kaj al mi rest'os nur la mort'o.”

“Nu! kio'n vi dir'as pri tio, paĉjo?”

“Est'as sufiĉ'e prudent'a.”

“Bon'eg'a! Tiel, vi konsent'as?”

“Mi est'as dev'ig'it'a, tial ke vi tio'n vol'as.”

“Post unu jar'o vi don'os mi'a'n man'o'n al Sro. Le'o?”

“Se nur, Sro. Le'o per'labor'os kaj al'port'os al mi kvin'dek mil frank'o'j'n.”

“Li per'labor'os ili'n. Tiel mi pov'as anonc'i al li tiu'n ĉi bon'a'n nov'aĵ'o'n kaj dir'i al li, ke li supr'e'n'ir'u por dank'i vi'n pri tio.”

“Kiel?”

“Li atend'as vi'a'n respond'o'n mal'supr'e'n en la strat'o.”

“Vi li'n tie vid'is?”

“Mi sci'as tio'n. Li dir'is al mi hieraŭ, ke li est'os sur la strat'o je la naŭ'a maten'e, kaj nun ek'son'iĝ'as la naŭ'a.”

Juli'o al'proksim'iĝ'is al la fenestr'o, mal'ferm'is ĝi'n kaj mov'ant'e du aŭ tri'foj'e si'a'n montr'a'fingr'o'n al si'a'j okul'o'j far'is la signal'o'n kiu, en ĉiu'j land'o'j de la mond'o vol'as dir'i “ven'u,” kaj tiu al kiu ŝi tiu'n signal'o'n est'is far'int'a, kaj kiu, vid'ant'e ĝi'n, ek'salt'is pro ĝoj'o, antaŭ'e'n'salt'is en la dom'o'n.

II

“Dank'u mi'a'n patr'o'n, li konsent'as vi'a'n propon'o'n,” dir'is la jun'ul'in'o, puŝ'ant'e li'n al Sro. Lebruno.

“Kiom da dank'ec'o!” ek'kri'is Le'o, prem'ant'e la patr'a'n man'o'n.

“Vi do am'eg'as mi'a'n fil'in'o'n?”

“Per la tut'a anim'o, Sinjor'o.”

“Kaj vi esper'as ating'i vi'a'n cel'o'n?”

“Mi est'as cert'a pri tio.”

“Kiom vi jam hav'as?”

“Nenio'n.”

“Tamen, vi hav'as ofic'o'n, vi mult'a'foj'e dir'is tio'n al mi.”

“Jes, sinjor'o, ĉe la financ'a ministr'ej'o.”

“Kiom vi gajn'as monat'e?”

“Cent dek'tri frank'o'j'n kaj sep'dek kvin centim'o'j'n.”

“Tio ne sufiĉ'as.”

“Tial mi for'las'os mi'a'n ofic'o'n.”

“Pri'zorg'u! Vi ebl'e ne gajn'os tiom'e per vi'a tut'a instru'it'ec'o.”

“Vi tromp'iĝ'as, sinjor'o. Ni feliĉ'e viv'as en jar'cent'o kie la labor'o ĉiam trov'as si'a'n rekompenc'o'n.”

“Tamen, ĝis nun, vi nur trov'is cent dek tri frank'o'j'n kaj sep'dek kvin centim'o'j'n monat'e.”

“Ĝis nun, mi ne am'is, sinjor'o, kaj tiu mal'grand'a sum'o sufiĉ'ad'is mi'a'j'n simpl'a'j'n gust'o'j'n.”

“Tiel, vi mult'o'n sci'as!” daŭr'iĝ'is Sro. Lebruno kun la admir'o de hom'o kiu neniam sci'is nenio'n, escept'int'e nur sufiĉ'e da si'a propr'a lingv'o por vend'i tol'o'n kaj ĉi'o'n neces'a'n pri aritmetik'o por gajn'i du'dek kvin aŭ tri'dek procent'e.

“Jes, sinjor'o, mi mult'o'n sci'as.”

“Ĉu vi parol'as angl'e?”

“Kun facil'ec'o.”

“German'e?”

“Kiel naci'ul'o.”

“Ital'e?”

“Tre bon'e.”

“Hispan'e?”

“Bon'eg'e.”

“Latin'e? Grek'e?”

“Tut'e bon'e. Mi eĉ parol'as arab'e.”

“Arab'e, paĉjo, ĉu tio ne est'as mir'ind'a?” dir'is Juli'o. “Kiel kontent'eg'a vi est'us, se vi parol'us arab'e.”

“Kiel, sinjor'o, vi leg'as tiu'j'n ĉi long'a'j'n, mal'dik'a'j'n tord'it'a'j'n liter'o'j'n kiu'j simil'as al vermiĉel'o?”

“Sen ia mal'facil'ec'o.”

“Kaj vi ankaŭ desegn'as?”

“Jes. Mi pov'us far'i bon'a'n kopi'o'n laŭ grand'a majstr'o. Mi sci'as iom da arkitektur'o, mi est'as bon'eg'a ĥemi'ist'o, mi ankoraŭ sci'as la tut'mond'a'n histori'o'n, la biologi'o'n, mi est'as diplom'it'a leĝ'ist'o. Kaj vi kred'as, ke per ĉio tio mi antaŭ unu jar'o ne gajn'os kvin'dek mil frank'o'j'n?”

“Kvin'dek mil frank'o'j'n est'as mult'e da mon'o, sed mi ne de'pren'as mi'a'n promes'o'n. Re'ven'u je la 15a de Septembr'o, 1839. Tamen, kvankam vi est'us mal'kler'ul'o, mi tuj don'us al vi mi'a'n fil'in'o'n se vi hav'us la mon'o'n kiu'n el'spez'ad'is vi'a'j ge'patr'o'j por instru'ig'i al vi ĉi'o'n kio'n vi sci'as.”

“Vi pacienc'e atend'os tut'a'n jar'o'n, Juli'o?” dir'is Le'o al la jun'ul'in'o.

“Jes, amik'o mi'a, mi ĝi'n al vi ĵur'as.”

“Nu, sinjor'o, ĝis la 15a de Septembr'o 1839,” dir'is Le'o, el'ir'ant'e post li prem'is la man'o'n al si'a am'at'in'o.

“Sinjor'o, mi hav'as la honor'o'n salut'i vi'n,” respond'is Sro. Lebruno al kies lip'o'j tiu ĉi fraz'o, kiu'n li ripet'ad'is dum du'dek jar'o'j ĉiu'foj'e kiam li adiaŭ'is klient'o'n, sen'ĉes'e re'ven'is ornam'it'a per afekt'a voĉ'ton'o kaj sen'signif'a rid'et'o.

III

Dek kaj du'on'o monat'o'j post tiu scen'o, hom'o pal'a, long'barb'a, kav'vang'a, preskaŭ per ĉifon'aĵ'o'j vest'it'a, sid'ad'is en mal'alt'a, mal'hel'a, mal'san'ig'a ĉambr'et'o de mal'bon'a London'a gast'ej'o. Li est'is las'int'a fal'i la kap'o'n sur la brust'o'n, kaj mal'dekstr'aman'e ten'is pistol'o'n kun kies ĉan'o li lud'is per la dekstr'a man'o. Tiu ĉi pal'a, mal'gras'a, ĉifon'vest'it'a hom'o est'is Le'o, kiu est'is tra'bor'ont'a la kap'o'n per kugl'o.

Leter'o kuŝ'is sur la tabl'o. Tiu ĉi leter'o port'is la nom'o'n kaj adres'o'n de Juli'o.

Ĝi en'hav'is nur jen'a'j'n vort'o'j'n:

“Mi far'is ĉi'o'n por per'labor'i la sum'o'n postul'it'a'n de vi'a patr'o, mi est'as pli mal'riĉ'a ol kiam mi vi'n vid'is unu'a'foj'e kaj mi ne manĝ'is de du tag'o'j. Kiam vi ricev'os tiu'n ĉi leter'o'n mi est'os mort'int'a pri'pens'ant'e pri vi. Pistol'a kugl'o est'os far'int'a tio'n, kio'n mal'sat'o est'us far'int'a se mi ankoraŭ kuraĝ'us esper'i.

Est'u feliĉ'a, Juli'o, tio est'as mi'a last'a dezir'o antaŭ ol mi mort'os.

Le'o

18an de Juli'o, 1839

Le'o last'foj'e tra'leg'is tiu'n leter'o'n kaj sigel'is ĝi'n, dir'ant'e:

“Nu! kia bon'o est'us atend'i ĝis la ses semajn'o'j antaŭ la 15’a de Septembr'o, 1839 est'os pas'int'a'j?”

Kaj li ŝarg'is la pistol'o'n kiu'n li ten'is en la man'o antaŭ ol li prem'os ĝi'n kontraŭ si'a tempi'o; ĉar sci'ant'e ĉi'o'n, li ankoraŭ sci'is, ke est'as tra la tempi'o kaj ne tra la buŝ'o, ke oni dev'as paf'i kiam oni vol'as cert'e kaj subit'e mort'i.

Moment'o'n kiam li est'is prem'ont'a la mal'streĉ'il'o'n la pord'o subit'e mal'ferm'iĝ'is, las'ant'e en'ir'i dik'a'n hom'o'n, kun ruĝ'eg'a vizaĝ'o, vest'it'a'n je drap'a vest'o kaj blank'a antaŭ'tuk'o supr'e'n'turn'it'a de la angul'o. Tiu ĉi hom'a mastodont'o est'is la mastr'o de la gast'ej'o kie viv'is Le'o, se oni pov'as nom'i tio'n viv'i.

La unu'a mov'o de Le'o, tiu ĉi mov'o kiu'n oni neniam pov'as mal'help'i, ne est'is prem'i la mal'streĉ'il'o'n sed kaŝ'i si'a'n pistol'o'n post la dors'o'n.

Sed tiu'n ĉi mov'o'n vid'is la mastr'o kiu al'proksim'iĝ'ant'e dir'is:

“Kio'n do vi tie far'as?” Kaj li al'tir'is al si la man'o'n kaj la pistol'o'n.

“Vi est'is paf'ont'a kugl'o'n tra la kap'o?” Le'o far'is jes'a'n signal'o'n.

“Kiel pri la kvin'dek frank'o'j'n kiu'j'n vi ŝuld'as al mi?”

“Mi ne hav'as ili'n.”

“Tiel, vi ne nur ne pag'as mi'n, sed ankoraŭ vi mort'ig'as vi'n ĉe mi, kaj embaras'as mi'n per mal'viv'a hom'o! Don'u al mi vi'a'n pistol'o'n.”

“Kial?”

“Vi demand'as tio'n al mi? Por mal'help'i vi'a'n mem'mort'ig'o'n antaŭ ol vi pag'os mi'n! Post'e tio est'os tut'e indiferent'a al mi, tamen vi dev'os vi'n mort'ig'i ekster'e.”

“Tiel, mi ne eĉ hav'as la liber'ec'o'n mort'i,” murmur'et'is Le'o, kiu'n la mizer'o, la mal'esper'o, la mal'sat'o kaj la konfuz'o kiu ĉiam antaŭ'ir'as la mem'mort'ig'o, ig'is tut'e sen'pov'a, kaj kiu, apenaŭ sci'ant'e kio'n li far'is, al'tir'is si'a'n arm'il'o'n al la mastr'o, dir'ant'e:

“Malgraŭ ĉio, mi ŝuld'as mon'o'n al vi, mi est'as vi'a, far'u el mi kio'n vi vol'as. Oni arest'u mi'n se tio al vi ŝajn'as bon'e.”

“Ĉu vi do est'as tre mal'feliĉ'a?”

“Ho jes! mi est'as tia.”

“Ĉu vi ne sci'as kiel far'i io'n?”

“Mi sci'as ĉi'o'n.”

“Ĉi'o'n!”

“Jes, ĉi'o'n, de arab'a kaj grek'a ĝis la rimed'o por far'i mal'kar'a'n sap'o'n. Tamen mi mort'as de mal'sat'o.”

“Kompren'ebl'e! Nenio el ĉio tio nutr'as hom'o'n, kaj vi ne est'as la unu'a.”

“Mi vol'is don'i lecion'o'j'n: oni propon'is al mi mil du'cent frank'o'j'n jar'e. Mil du'cent frank'o'j'n por pas'ig'i la tut'a'n tag'o'n instru'ant'e al amas'o de ok ĝis dek'jar'a'j mal'sprit'ul'o'j, el kiu'j, ĉiu est'as pli ne'sci'a, pli mal'agrabl'a, pli mal'bel'a ol la ali'a.”

“Post'e?”

“Post'e, mi far'is traduk'o'n el arab'a'j kant'o'j, bel'eg'a'j kant'o'j, tut'e ne'kon'at'a'j ĉe Eŭrop'o kaj kapabl'a'j ali'form'ig'i la tut'a'n nord'a'n literatur'o'n.”

“Nu?”

“Nu, la el'don'ist'o postul'is de mi du mil frank'o'j'n por pres'i mi'a'n traduk'o'n.”

“Vi dev'us prov'i io'n ali'a'n.”

“Tio'n mi far'is. Mi pet'is labor'o'n ĉe la franc'a reg'ist'ar'o, kopi'o'n de pentr'aĵ'o.”

“Tio'n vi tuj ricev'is. Oni dir'as, ke en Franc'uj'o, la reg'ist'ar'o mult'e kuraĝ'ig'as la bel'art'o'j'n.”

“Oni propon'is al mi ok'cent frank'o'j'n por far'i kopi'o'n laŭ Velaskes kiu neces'us jar'o'n da labor'o.”

“Ha! tio est'as tre amuz'a! Daŭr'ig'u,” dir'is la mastr'o met'ant'e la man'o'j'n sur la koks'o'j'n kaj ŝajn'e tre interes'at'a pri tio, kio'n li aŭd'ad'is.

“Ha! Tio vi'n amuz'as?”

“Mult'eg'e!”

Kaj la mastr'o sid'iĝ'is, li ĵus pri'pens'is, ke li est'us pli komfort'a sid'ant'e ol star'ant'e.

“Mi tiam mi'n turn'is al ĵurnal'o,” daŭr'ig'is Le'o, “por traduk'i fremd'a'j'n nov'aĵ'o'j'n kaj skrib'i scienc'a'j'n artikol'o'j'n. Post monat'o, mi est'is per'labor'int'a ok'dek frank'o'j'n, kaj mi ricev'is la ordon'o'n jam ne skrib'i scienc'a'j'n artikol'o'j'n tial ke abon'int'o'j skrib'is, ke tio enu'ig'is ili'n.”

“Ha jes! Tiu'j ĉi scienc'a'j artikol'o'j est'as ne'toler'ebl'a'j!” dir'is la mastr'o rid'eg'ant'e.

“Tiam, mi kun'met'is mi'a'j'n last'a'j'n rimed'o'j'n kaj mi ven'is en Angl'uj'o'n.”

“Vi far'is bon'e.”

“Parol'ant'e bon'eg'a'n angl'a'n, mi intenc'is instru'i franc'a'n al vi'a'j jun'a'j sinjor'o'j, sed mi ne'si'n'gard'em'e el'parol'is la vort'o'n ‘ĉemiz'o’ antaŭ sinjor'in'o, patr'in'o de unu el vi'a'j sam'land'an'o'j kaj tiu'n tag'o'n mem oni for'permes'is mi'n.”

“Kaj post tio?”

“Post tio, mi far'is nenio'n. Mi ven'is loĝ'i ĉe vi, kaj mi ŝuld'as al vi kvin'dek frank'o'j'n.”

“Vi antaŭ'e dev'is kontent'iĝ'i hav'ant'e la unu'a'n ofic'o'n kiu'n vi trov'is, tiu po mil du'cent frank'o'j'n.”

“Kontent'iĝ'i! mi pli'vol'as mort'i.”

“Mi ja kontent'iĝ'as laŭ tio, kio'n mi hav'as,” dir'is la mastr'o fier'e, “kaj de du'dek jar'o'j mi kuir'as.”

“Ebl'e mi kontent'iĝ'us se mi ne am'us.”

“Vi am'as?”

“Jes! Por ricev'i tiu'n, kiu'n mi am'as, mi dev'is per'labor'i kvin'dek mil frank'o'j'n antaŭ unu jar'o.”

“Kvin'dek mil frank'o'j'n antaŭ unu jar'o! kiam mi ankoraŭ ne hav'as pli ol du'dek kvin mil frank'o'j'n, la du'on'o de tio, kio'n vi vol'as, kaj eĉ nur post du'dek jar'o'j da labor'o! Vi est'is frenez'ul'o, mi'a kar'a!”

“Kaj post ses semajn'o'j fin'os la jar'o'n. Jen kial mi pli'vol'is mort'i hodiaŭ ol atend'i ĝis la fin'o.”

La mastr'o ŝajn'is profund'e en'pens'i.

“Mi hav'as ide'o'n!” li subit'e ek'kri'is.

“Vi?”

“Jes, mi! Vi bezon'as kvin'dek mil frank'o'j'n?”

“Jes.”

“Se mi hav'ig'os al vi ses'dek mil frank'o'j'n, ĉu vi don'os al mi dek mil?”

Le'o rigard'is la mastr'o'n kiel oni rigard'as frenez'ul'o'n.

“Mi parol'as al vi serioz'e.”

“Vi pov'as hav'ig'i al mi ses'dek mil frank'o'j'n?”

“Antaŭ ol unu monat'o.”

Le'o lev'iĝ'is kaj si'n ĵet'is je la kol'o de la mastr'o kiu for'puŝ'ant'e li'n per la man'o daŭr'ig'is:

“Ĉu vi hav'as bon'a'n stomak'o'n?”

“Bon'eg'a'n, sed kial?”

“Ĉu vi iam tro'uz'is ĝi'n?”

“Neniam.”

“Vi edz'iĝ'os je vi'a am'at'in'o.”

“Kiel?”

“Kuraĝ'u! Est'as tio kio'n vi neces'as.”

“Kio'n vi vol'as dir'i?”

“Vest'iĝ'u!”

“Mi ne hav'as ali'a'j'n vest'o'j'n ol tiu'j'n.”

“Tial, mi prunt'e don'is al vi, kaj mi ven'ig'os raz'ist'o'n kiu raz'os vi'a'n barb'o'n. Ni est'as ir'ont'a'j ĉe grand'a sinjor'o, lord'o de Angl'uj'o.”

“Kiu al mi don'os ses'dek mil frank'o'j'n?”

“Kiu ebl'ig'os, ke vi ili'n per'labor'os, se vi hav'as bon'a'n stomak'o'n.”

“Mi tut'e ne kompren'as.”

“Vi ne bezon'as kompren'i. Ĉu vi hav'as bon'a'n stomak'o'n?”

“Jes, mi ripet'as al vi.”

“Ĉu vi ŝat'as manĝ'i kolomb'o'n?”

“Mi tre mult'e ŝat'as tio'n.”

“Vi est'as sav'it'a kaj mi profit'os dek mil frank'o'j'n. Atend'u mi'n, mi baldaŭ re'ven'os.”

Du'dek minut'o'j post tiu inter'parol'ad'o, Le'o, raz'it'a, vest'it'a per vest'o kvar'obl'e tro larĝ'a por li, sed pli pur'a ol tiu kiu'n li port'is dum unu monat'o, el'ir'is el la gast'ej'o kun'e kun la mastr'o, ne ankoraŭ sci'ant'e kie'n li ir'as nek kia'n rilat'o'n pov'is hav'i la kolomb'o'j kun la am'o, kaj la kvin'dek mil frank'o'j kiu'j'n li bezon'is.

IV

Sro. Peters al'konduk'is Le'o'n al unu el la plej riĉ'a'j dom'eg'o'j de Pikadilo.

“Ĉu Li'a Moŝt'o, Lord'o Lenisdalo est'as dom'e?” demand'is la mastr'o, star'ant'e respekt'e, kun la ĉapel'o en la man'o, antaŭ la galon'it'a lake'o al kiu li si'n turn'is, signal'ant'e al Le'o, ke li far'u sam'e. La lake'o respond'is:

“Ne. Li'a Moŝt'o ne akcept'as hodiaŭ.”

“Bon'vol'u dir'i al Li'a Moŝt'o, ke est'as iu pri la kolomb'o'j,” daŭr'ig'is Peters.

“Ha! se est'as pri la kolomb'o'j vi pov'as en'ir'i,” respond'is la lake'o.

Peters triumf'e rigard'is Le'o'n kaj murmur'et'is: “Ĉio ir'as bon'e.”

Le'o kred'is, ke li rev'as.

La lake'o en'konduk'is la du vizit'ant'o'j'n en riĉ'a'n, or'a'n kaj silk'a'n salon'o'n kaj dir'is per mult'e pli respekt'a voĉ'ton'o ol antaŭ'e.

“Mi sci'ig'os Li'a'n Moŝt'o'n.”

Post du'dek minut'o'j aper'is la Lord'o.

Est'is hom'o ĉirkaŭ ses'dek'jar'a, alt'a, mal'dik'a, kun blank'a'j har'o'j, disting'a ekster'o, kaj rigard'o'j de hom'o kiu kutim'as protekt'i la pet'ant'o'j'n kaj respond'i al ili.

Peters si'n lev'ant'e, kiel Le'o, kaj humil'eg'e salut'ant'e per tri aŭ kvar salut'o'j, dir'is:

“Vi'a Moŝt'o, mi ven'as propon'i al vi'a ekscelenc'o tiu'n ĉi sinjor'o'n, kiu dezir'as konkur'i je la kolomb'a premi'o.”

Sro. Lenisdalo rigard'is Le'o'n kiel natur'ist'o rigard'us insekt'o'n, kiu'n li unu'a'foj'e vid'as.

“Vi est'as franc'o?” demand'is la moŝt'o, uz'ant'e la franc'a'n lingv'o'n por parol'i al Le'o.

Yes, my lord,” li respond'is angl'e, kio flat'is la fil'o'n de Albion'o.

“Kaj vi dezir'as konkur'i je la kolomb'a premi'o?”

“Mi tut'e ne sci'as, Vi'a Moŝt'o, sed antaŭ kvar'on'o da hor'o mi est'is tra'paf'ont'a mi'a'n kap'o'n kiam en'ir'is Sro. Peters, la mastr'o, en mi'a'n ĉambr'o'n kaj, kor'tuŝ'it'e de la rakont'o pri mi'a mal'feliĉ'o li propon'is al mi ebl'ig'i mi'n gajn'i dek'du mil dolar'o'j'n post unu monat'o, nur ĝis nun mi ne sukces'is ig'i li'n dir'i al mi kia'manier'e.”

La angl'o respond'is per mal'varm'a diplomat'a voĉ'ton'o:

“Jen la afer'o, sinjor'o. Ekzist'as en London'o societ'o de spert'ul'o'j kies prezid'ant'o mi est'as. Tiu ĉi societ'o mult'e dezir'ant'e klar'ig'i ĉiu'j'n scienc'a'j'n demand'o'j'n propon'is premi'o'n po dek du mil dolar'o'j al tiu, kiu, dum unu monat'o, manĝ'os ĉiu'tag'e kolomb'o'n je la vesper'manĝ'o. Tio unu'a'temp'e ŝajn'is facil'a, sed neniu ankoraŭ sukces'is, kvankam mult'a'j prov'is la task'o'n. Kelk'a'j ĉes'is post la dek'a kolomb'o, ali'a'j mal'san'iĝ'is je la dek kvin'a, kaj tri el la konkur'ant'o'j mort'is inter la du'dek du'a kaj la du'dek kvin'a. Tiam est'is la premi'o nur tri'dek mil frank'o'j. La mal'facil'ec'o ĝi'n gajn'i kaŭz'is, ke ni ĝi'n du'obl'ig'is. Ĉu vi dezir'as konkur'i, sinjor'o?”

Ni tut'e ne pov'as pri'skrib'i la mir'o'n de Le'o. Li respond'is, ne bon'e sci'ant'e kio'n li dir'as:

“Jes, Vi'a Moŝt'o, sed vi liver'os la kolomb'o'j'n?”

“Kompren'ebl'e.”

“Tial ke mi'a'j rimed'o'j tut'e ne permes'as al mi tiu'n el'spez'o'n.”

“Kaj, kiam vi ek'komenc'os?”

“Hodiaŭ mem.”

“Bon'vol'u sci'ig'i al mi vi'a'n nom'o'n,” dir'is la moŝt'o, sid'iĝ'ant'e kaj mal'ferm'ant'e grand'eg'a'n registr'o'libr'o'n kun la blazon'ŝild'o de Angl'uj'o.

“Le'o.”

“Kiom aĝ'o'n vi hav'as?”

“Mi hav'as tri'dek jar'o'j'n.”

“Kia'n meti'o'n?”

“Mi hav'as nenia'n; mi est'is ofic'ist'o ĉe la ministr'ej'o, sed mi for'las'is mi'a'n ofic'o'n por util'ig'i mi'a'j'n sci'ad'o'j'n ali'a'manier'e.”

“Vi do est'as spert'a?”

“Mi ricev'is sufiĉ'e bon'a'n instru'ad'o'n.”

“Ni hav'as, kiel an'o'n de ni'a societ'o, rimark'ind'a'n helen'ist'o'n, Li'a'n Moŝt'o'n Burlanon.”

“Mi aŭd'is pri li, sed li far'is mult'e da erar'o'j en si'a Orfe'a traduk'o.”

“Ni hav'as Li'a'n Moŝt'o'n Gastrukon, la orientalist'o'n.”

“Kiu mult'e erar'is en si'a stud'ad'o pri la poet'o Sadi'o.”

“Ĉu vi parol'as arab'e?”

“Jes, sinjor'o.”

“Ni ankaŭ hav'as kon'at'a'n arkeologi'ist'o'n.”

“Li'a Moŝt'o Starleo. Se mi hav'us la honor'o'n li'n kon'i, mi pruv'us al li, ke li du'foj'e erar'is pri la dat'o'j, kiu'j'n li fiks'is al la egipt'a'j konstru'aĵ'o'j.”

“Ĉu vi ankoraŭ kon'as Li'a'n Moŝt'o'n Galbion?”

“La astronomi'ist'o?”

“Jes.”

“Tre bon'e, per li'a'j verk'o'j.”

“Ĉu li ankaŭ erar'is?”

“Pli ol la ali'a'j, ĉar mi el'trov'is stel'o'n kies ekzist'o'n li eĉ ne suspekt'is kaj kiu'n mi montr'os al li kiam ajn li dezir'os, stel'o'n, kiu mezur'as kvar'obl'e la ĉirkaŭ'o'n de la ter'o.”

“Nu, sinjor'o, ĉu vi sci'as ĉi'o'n?”

“Preskaŭ, sinjor'o.”

“Kaj vi nun dezir'as sci'i ĉu vi pov'as manĝ'i tri'dek kolomb'o'j'n en unu monat'o?”

“Ne, sinjor'o, mi dezir'as akir'i per kia ajn rimed'o, se nur ĝi est'os honest'a rimed'o, kvin'dek mil frank'o'j'n antaŭ ol monat'o, ĉar nur tiel mi pov'os edz'iĝ'i je la vir'in'o kiu'n mi am'as.”

“Nu, sinjor'o, mi far'os pli mult'e por vi, se vi merit'os la premi'o'n; mi mem prezent'os vi'n al la reĝ'o kaj al'las'ig'os vi'n en ni'a'n societ'o'n.”

Kiel dank'o Le'o klin'ig'is la kap'o'n. Sro. Lenisdalo daŭr'ig'is:

“Ni do dir'as: nenia'n ofic'o'n?”

“Jes, Vi'a Moŝt'o.”

“Kie vi nask'iĝ'is?”

“Pariz'o'n.”

“Kaj kie vi nun loĝ'as?”

“Ĉe la Hotel'o Nigr'a Leon'o, Terrura Strat'o.”

“Tre bon'e. Nun, jen'a'j est'as la kondiĉ'o'j de la trakt'aĵ'o. Vi pov'as manĝ'i kaj trink'i ĉi'o'n, kio'n vi dezir'as; sed, ĉiu'tag'e, dum unu monat'o, je la ses'a vesper'e, vi manĝ'os rost'it'a'n kolomb'o'n. Du el ni ĉe'est'os vi'a'n manĝ'o'n kaj skrib'os raport'o'n pri tio, kio okaz'os. La kolomb'o dev'as est'i tut'e manĝ'it'a. Se vi for'las'as la prov'o'n vi ne pov'os re'e konkur'i; mal'san'iĝ'ant'e kaŭz'e de tiu ĉi nutr'ad'o vi ricev'os kvin cent frank'o'j'n por la el'spez'o kaŭz'it'a de la mal'san'o; mort'int'e, kiel la tri konkur'ant'o'j pri kiu'j mi ĵus parol'is al vi, vi est'os en'ter'ig'it'a je la kost'o de la societ'o kaj la kaŭz'o de vi'a mort'o est'os gravur'it'a sur vi'a'n tomb'ŝton'o'n.”

“Mi mult'e dank'as vi'n pro ĉiu'j tiu'j inform'o'j, Vi'a Moŝt'o, sed, ĉu vi permes'as al mi far'i demand'o'n al vi?”

“Parol'u.”

“Ĉu vi'a societ'o ne propon'is premi'o'n pri kelk'a'j scienc'a'j problem'o'j solv'ot'a'j ter'kultur'e, histori'e, astronomi'e, lingv'e?”

“Ne. Ĉio tio tut'e ne interes'as ni'n. Ni antaŭ ĉio pli'vol'as sci'i la kapabl'o'n de la hom'a korp'o.”

“Vi bon'e kompren'as, Vi'a Moŝt'o, ke mi pli'vol'us util'ig'i mi'a'n spert'ec'o'n ol mi'a'n stomak'o'n.”

“Ĉu vi ne bezon'as kvin'dek mil frank'o'j'n?”

“Jes, Vi'a Moŝt'o.”

“Nu, tio est'as la sol'a rimed'o por ili'n akir'i. La ofic'o'j kiu'j'n ni'a'j sci'ul'o'j ating'is est'os nur honor'al'port'ant'a'j ofic'o'j de kiu'j nur ili'a mem'am'o ricev'as io'n. Tiel, ni bon'e inter'konsent'as, ĉu ne?” daŭr'ig'is li'a moŝt'o, “tri'dek rost'it'a'j'n kolomb'o'j'n, de hodiaŭ la 31’a de Juli'o ĝis la 1’a de Septembr'o.”

“Kie mi dev'as manĝ'i tiu'n manĝ'o'n?”

“Kie vi vol'as.”

“Ĉe mi,” dir'is Peters.

“Jes,” dir'is la moŝt'o, kaj Peters demand'is:

“Ĉu Vi'a Moŝt'o permes'os al mi, se tiu ĉi sinjor'o merit'os la premi'o'n, far'i cirkuler'a'j'n prospekt'o'j'n pri mi'a hotel'o kaj pri'skrib'i en ili tiu'n ekster'ordinar'a'n ag'o'n?”

“Mi konsil'iĝ'os kun la societ'o pri tio.”

“Kiel bon'a est'as Vi'a Moŝt'o!”

Li'a moŝt'o daŭr'ig'is:

“Adiaŭ, sinjor'o, bon'a'n sukces'o'n. Mi varm'eg'e dezir'as tio'n pro vi kaj pro la scienc'o, kaj se vi sukces'os, kiel mi antaŭ'e dir'is al vi, la favor'o de la reĝ'o est'os vi'a kaj la plej grand'a'j dom'o'j de London'o est'os mal'fermat'a'j al vi.”

“Nu!” al si dir'is Le'o, el'ir'ant'e el la dom'o ĉiam akompan'it'e de Peters, “kia bon'o est'is lern'i latin'a'n, grek'a'n, arab'a'n, ital'a'n, hispan'a'n, angl'a'n, german'a'n lingv'o'j'n, histori'o'n, geometri'o'n, astronomi'o'n, ter'kultur'o'n, biologi'o'n, fizik'o'n, ĥemi'o'n kaj la moldan-valakan lingv'o'n?—se mi dev'as manĝ'i tri'dek kolomb'o'j'n en unu monat'o por edz'iĝ'i je ŝi kiu'n mi am'as kaj akir'i kvin'dek mil frank'o'j'n. Ho! scienc'o, vi est'as nur vant'aĵ'o!”

V

La sam'a'n tag'o'n Le'o ek'labor'is.

Ok tag'o'j'n post'e ili'a'j moŝt'o'j Burlano kaj Storelo, kiu'j vol'is est'i ĉe'est'ant'o'j dum la tut'a monat'o, re'ven'is, je la sep'a vesper'e, ĉe la Lenisdalan Moŝt'o'n.

“Nu?” dir'is tiu ĉi.

“Nu! li ankoraŭ manĝ'is kolomb'o'n hodiaŭ.”

“Tut'e?”

“Tut'e.”

“Li est'as fort'ul'o.”

La 15’an de Aŭgust'o, Sro. Lenisdalo dir'is al la ĉe'est'int'o'j:

“Kaj pri ni'a konkur'ant'o, ĉu li est'as mal'viv'a?”

“Tut'e ne.”

“Li ĉiam manĝ'as kolomb'o'n?”

“Ĉiam.”

“Rost'it'a'n?”

“Rost'it'a'n.”

“Tut'e?”

“Tut'e.”

“Bon'e! li preter'pas'is la du'a'n period'o'n.”

La 25’an, li mem ir'is por vid'i Le'o'n, kiu'n li preskaŭ ne re'kon'is. Ni'a hero'o hav'is fajr'a'j'n okul'o'j'n kaj aspekt'o'n febr'a'n.

“Kiel vi san'as?” demand'is al li la prezid'ant'o de la societ'o.

“Tre mal'bon'e.”

“Kaj vi persist'as?”

“Jes.”

“Vi est'as la Velington'o de la kolomb'o'j!”

Sro. Lenisdalo vol'is ĉe'est'i mem la tri last'a'j'n manĝ'o'j'n, kiu'j'n Le'o pov'is manĝ'i nur ŝtop'ant'e la naz'o'n, tiel mal'bon'a ŝajn'is al li la kolomb'a odor'o.

Kiu iam kred'us, ke tiu ĉi bird'et'o tiel fam'a pro si'a fidel'ec'o tiel mal'bon'iĝ'us post'temp'e?

La 30’a de Aŭgust'o, si'n prem'is la london'a popol'o al la pord'o de la gast'ej'o de Sro. Peters. Est'is mal'facil'e protekt'i Le'o'n kontraŭ la entuziasm'o, kiu'n li inspir'is. Manĝ'int'e la last'a'n kolomb'o'n li dev'is, kvankam kor'tuŝ'it'e de si'a triumf'o kaj sufok'it'e per stomak'a'j dolor'o'j, star'i apud la fenestr'o kaj salut'i la popol'aĉ'o'n de la kvartal'o, al kiu Sro. Peters far'is ĉiu'tag'a'n parol'ad'o'n.

Kelk'a'j spert'ul'o'j ven'is el Skot'uj'o por vid'i Le'o'n, sed ili pov'is li'n vid'i nur tra la ŝlos'il'tru'o, kaj por tio don'is almenaŭ kvin funt'o'j'n al Peters.

La 2’an de Septembr'o est'is gajn'it'a la premi'o. Sro. Peters vend'is al angl'a turist'o, kiu antaŭ'e aĉ'et'is du'cent tri dek'a'n baston'o'n de Voltaire, la vest'o'n kiu'n Le'o port'is dum la tut'a temp'o de la prov'o. Li vend'is tiu'n ĉi vest'o'n po kvin cent funt'o'j'n kaj la kolekt'ant'o ne don'us ĝi'n po kvin mil. Fin'e, la 3’an de Septembr'o 1839 oni leg'is en la Times:

Sen'dub'e ni'a'j leg'ant'o'j aŭd'is pri tiu ĉi jun'a franc'o kiu si'n prezent'is est'int'a'n monat'o'n, kiel konkur'ant'o je la premi'o propon'it'a de Sro. Lenisdalo kaj ĉiu'j an'o'j de la London'a Scienc'a Societ'o.

Ni ĝoj'as anonc'i, ke la premi'o est'as gajn'it'a de la jun'a franc'o sub kies fenestr'o de ok tag'o'j kaj ankoraŭ nun'temp'e amas'iĝ'as grand'a, sci'vol'a kaj entuziasm'a ĉe'est'ant'ar'o.

La tri'dek kolomb'o'j est'is integral'e manĝ'it'a'j kaj ili'a'j ost'o'j konserv'it'a'j, por ke ili est'u prezent'it'a'j kaj met'it'a'j en la muze'o'n kun'e kun raport'o pri la afer'o.

Oni memor'as, ke antaŭ tiu ĉi jun'ul'o, pli ol cent tri'dek konkur'ant'o'j for'las'is la konkur'o'n post ok aŭ dek-kvin'tag'a pen'ad'o kaj ke tri el ili mort'is.

Tial dev'as ĝu'i tiu ĉi jun'ul'o bon'eg'a'n stomak'o'n kaj fortik'a'n energi'o'n. Hieraŭ oni don'is al la jun'ul'o, Sro. Le'o, la premi'o'n kaj or'a'n medal'o'n. Bel'a parol'ad'o est'is far'it'a pri la okaz'o de Li'a Moŝt'o Burlano, la bon'e'kon'at'a helen'ist'o. Li'a Moŝt'o Lenisdalo mem respond'is la parol'ad'o'n per bel'eg'a teori'o pri la de'ven'o de la religi'o'j kaj la nask'iĝ'o de la lingv'o'j. Ni ĝoj'as pov'i sci'ig'i al ni'a'j leg'ant'o'j, ke ne est'as Sro. Le'o ordinar'a hom'o, kiu'n la esper'o gajn'i la premi'o'n incit'is konkur'i; li est'as spert'ul'o, literatur'ist'o de la unu'a rang'o. Tial, li far'is la prov'o'n de pur'a sci'vol'o. La pruv'o de tio est'as, ke li don'is dek mil frank'o'j'n al la mastr'o kiu rost'ig'is la kolomb'o'j'n. La sam'a'n vesper'o'n oni prezent'is li'n al la reĝ'o. La reĝ'a Moŝt'o far'is al li donac'o'n de tabak'uj'o riĉ'ig'it'a per diamant'o'j kaj long'e inter'parol'ad'is kun li pri la impres'o'j kiu'j'n la mult'e ripet'it'a'j kolomb'o'j far'as al la hom'a organism'o. La hispan'a ambasador'o tuj skrib'is al la reĝ'in'o pet'ant'e la kruc'o'n de Isabelo la Katolik'a por Sro. Le'o. Princ'o Kurzofo propon'is kvin'dek mil rubl'o'j'n al la venk'int'o se li nur vol'os re'e far'i la prov'o'n en Rus'uj'o, sed Sro. Le'o, kies famili'o kaj interes'o vok'as Pariz'o'n, bedaŭr'ind'e rifuz'is tiu'n propon'o'n, dir'ant'e, ke du'a'n prov'o'n li ne pov'us far'i, tial ke tio kio'n li sufer'is est'as ne'esprim'ebl'a.

La 15’an de Septembr'o 1839 si'n prezent'is Le'o ĉe Sro. Lebrune, kiu'n li trov'is, kun'e kun li'a fil'in'o, en la sam'a ĉambr'o en kiu unu jar'o antaŭ'e li li'n adiaŭ'is.

“Nu?” dir'is la patr'o. “Jen sep'dek kvin mil frank'o'j,” dir'is Le'o, el'tir'ant'e el si'a poŝ'o dek kvin bilet'o'j'n po kvin mil frank'o'j.

“Du'dek kvin mil frank'o'j pli!” ek'kri'is Sro. Lebrune mir'ig'it'e, dum Juli'o pal'iĝ'is de kor'tuŝ'ec'o kaj ruĝ'iĝ'is de ĝoj'o.

“Jes, ne nur mi akir'is mon'o'n, sed oni far'is al mi donac'o'j'n kiu'j'n mi vend'is por du'dek kvin mil frank'o'j.”

“Kaj vi ŝuld'as ĉi'o'n tio'n al vi'a instru'it'ec'o?”

“Jes,” respond'is Le'o, ek'ĝem'ant'e, ĉar li ne vol'is konfes'i la font'o'n de si'a riĉ'ec'o.

“Tial, se vi hav'os fil'o'j'n vi dev'os far'i spert'ul'o'j'n el ili.”

“La diabl'o mi'n pren'u se mi eĉ instru'as al ili la leg'ad'o'n!” dir'is al si Le'o. Kaj li edz'iĝ'is je Juli'o kaj est'is feliĉ'eg'a kaj li hav'is du infan'o'j'n kiu'j, malgraŭ la ĵur'o al si mem far'it'a de la patr'o, est'as mir'eg'ind'ul'o'j kiu'j en'ir'is jam la voj'o'n kiu al'konduk'as al la Akademi'o.

Nun'temp'e, kiam Le'o jam ne bezon'as si'a'n sci'ad'o'n por viv'i, li pov'as util'ig'i ĝi'n. Li jam el'don'is si'a'n traduk'o'n de arab'a'j kant'o'j, kiu hav'ig'is al li nom'o'n inter la traduk'ist'o'j kaj jam pag'is al li tri'dek du frank'o'j'n kaj kvin'dek centim'o'j'n laŭ la trakt'aĵ'o far'it'a kun la el'don'ist'o, laŭ kiu li ricev'is la du'on'o'n de la gajn'o—la verk'o produkt'is jam gajn'o'n da ses'dek kvin frank'o'j'n.

Ĉu tiu ĉi histori'o pruv'as, ke oni dev'as mal'estim'i la scienc'o'n? Tut'e ne! Ĝi nur pruv'as, ke oni dev'as postul'i de ĝi nur tio'n, kio'n ĝi dev'as don'i: la labor'o'n ĉiam; la fam'o'n, ne oft'e; la ne'kon'at'ec'o'n, oft'e; la riĉ'ec'o'n, neniam.

Ĉu ĝi pruv'as, ke oni dev'as mal'estim'i la kapric'o'j'n de la angl'o'j? Tut'e ne! Ĉar, kiel oni vid'as, la kapric'o'j de kelk'a'j pov'as serv'i la feliĉ'o'n de ali'a'j kaj ĉiu'j voj'o'j sur kiu'j oni ir'as por ating'i la feliĉ'o'n est'as bon'a'j, se nur oni ĝi'n ating'as.

Do kio'n ĝi pruv'as?

Ĝi pruv'as nenio'n.

Ho, jes! ĝi pruv'as, ke la kolomb'aĵ'o est'as ne'digest'ebl'a karn'o kaj, ke Di'o uz'as ĉiu'j'n rimed'o'j'n por help'i tiu'j'n, kiu'j hav'as nenio'n pri kio riproĉ'iĝ'i!

Not'o de la tekst'prepar'int'o:

Mi korekt'is kelk'a'j'n mis'pres'aĵ'o'j'n de la original'a libr'o.






End of the Project Gutenberg EBook of La kolomba premio, by Alexandre Dumas

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KOLOMBA PREMIO ***

***** This file should be named 35981-h.htm or 35981-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/3/5/9/8/35981/

Produced by David Maddock, Andrew Sly, David Starner and
the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net (This book was produced from scanned
images of public domain material from the Google Print
project.)


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.