Font⸱o: https://eo.mondediplo.com/archives.php3

En⸱hav⸱o

Nova generacio de ĝihadistoj

En Irako, la reveno de OIŜ

Profitante la sekurecan vakuon en la teritorioj disputataj inter la Iraka centra ŝtato kaj la regiona registaro de Kurdio, socialan kaj ekonomian situacion ja malboniĝintan, kaj rankorojn estigitajn de la ĉiopotencaj ŝiaismaj milicoj, Organizo de Islama Ŝtato (OIŜ) renaskiĝas el siaj cindroj, kaj ĝia gerilado pligraviĝas en la centra Irako.



de  Laurent PERPIGNA-IBAN

Kelkajn kilometrojn sud-okcidente de la urbo Kirkuk, ene de la armea bazo, kiu ŝirmas la 5-an divizion de la Iraka federacia polico, kolono de veturiloj viciĝas, kun maŝinpafiloj celantaj la ĉielon. Generalo Haider Jusef, 69 jara, preparas sian eliron. Trankvile sidanta en la ĝardeno de sia fortresa bazo, tiu altrangulo ŝajnas absolute serena. Almenaŭ, tio estas la bildo, kiun li deziras montri, fiere aludante la freŝdatajn sukcesojn de siaj trupoj kontraŭ la "saviĝintoj" de OIŜ. Estranta la sekurigajn operacojn de la regiono de Kirkuk, li montriĝas silentema pri la pereoj trafintaj liajn trupojn dum la lastaj monatoj.

La zono, kiun li estas traironta estas tamen unu el la plej danĝeraj. Ni veturas en la okcidenta parto de tio, kion oni de nun nomas en Irako la novan "mortan triangulon". En la jaroj 2000-aj, tiu esprimo nomis la sunaisman ĉefan ribelejon norde kaj okcidente de Bagdado, kun la urboj Falluĵa, Tikrit, Ramadi kaj Bakuba. Nun ĝi nomas zonon de granda malstabileco, kiu aperis ĉi lastajn jarojn inter tri regionoj : tiuj de Kirkuk norde, Dijala sud-oriente kaj Salaheddin sud-okcidente. En tiu zono, preskaŭ ĉiam profitante la nokton, grupoj asertantaj sin membroj de OIŜ ĉiutage atakas la poziciojn de la Irakaj sekurecaj trupoj, civilulojn aŭ infrastrukturojn petrolajn aŭ elektrajn.

Tiu incitada strategio akiris novan gravecon ekde la komenco de la jaro 2021. "El 995 atakoj nombritaj inter la 1-a de januaro kaj la 20-a de oktobro en la lando, 655 okazis en la triangulo Kirkuk-Salaheddin-Dijala, tiel taksas la Franc-Iraka politikesploristo Hardy Mède. OIŜ nun ŝajnas kapabla preni urbon. Nova etapo estas atingota, de punktaj atakoj al regado de teritorio."

Oficiale venkita en Irako en 2017, OIŜ tuj adaptiĝis al la post-teritoria situacio, forlasinte la grandajn urbojn kaj retiriĝinte en kamparajn zonojn malfacile atingeblajn. Tiu poziciŝanĝo estis faciligita de la daŭra sekureca vakuo en la teritorioj disputitaj inter la Iraka ŝtato kaj la regiona registaro de Kurdio (KRG) sidanta en Erbil [1]. Tiu landstrio de ĉirkaŭ kvardek kvadrataj kilometroj, el kiuj la kurdaj trupoj retiriĝis en septembro 2017 sub la premo de Bagdado [2] vidis la samtempan alvenon de pluraj armitaj Irakaj grupoj - ĉefe la ŝijaismaj milicoj de Unuoj de popola mobilizado (Haŝd Aŝ-Ŝaabi). tamen pro la manko de politika konsento inter Erbil kaj Bagdado, neniu trupo sukcesis trudi sian regadon en la zono. Tiu perturbo ebligis la restrukturiĝon de OIŜ, faciligante la cirkuladon de ĝiaj kadruloj kaj batalantoj ene de landstrio iranta de la Siria ĝis la Irana landlimoj.

Laŭlonge la vojo 24, kiu direktiĝas sud-okcidenten al Tikrit, la kazernoj plenigas la pejzaĝon. Estas malfacile kredi, ke en tiu kampara zono tiom soldatoplena, malsekureco regas. Tamen. Ja tie, dum la nokto de la 4-a ĝis la 5-a de la pasinta septembro, OIŜ faris atakon per malofte vidita intenso, kiu mortigis dek tri membrojn de la federacia polico dum embusko.

Ĉe la vojrandoj, edifa ruinigita panoramo

La montoĉeno de Hamrin, kiu markas la sudan limon de la disputataj teritorioj, aperas ĉe la horizonto. "Jen, de kie venas granda parto de niaj problemoj" ekdiras kolonelo Bassam Kazem. Pli parolema ol generalo Jusef, kaj videble pli tuŝita de la freŝdataj homaj pereoj, la oficiro parolas pri "rifuĝejo" por la batalantoj de OIŜ kaj ne hezitas taksi tiun zonon, kiel "la plej danĝera de Irako" nuntempe. Areo historie malstabila, kiu jam utilis kiel rifuĝejo de Al-Qaida en la jaroj 2000-aj.

La kruta reliefo de Hamrin, malfacile alirebla, enhavas vastan reton de galerioj kaj tuneloj, fositaj jam delonge meze de grotoj naturaj kaj artefaritaj. Precipe el tiu operaca bazo - kiu laŭ la Irakaj militistoj ŝirmis multajn deponejojn de armiloj - la batalantoj de OIŜ lanĉas grandan parton de siaj atakoj en la regiono. "Ni malkovris iom da kaŝejoj, plu diras kolonelo Kazem. Tie estis litsakoj, nutraĵaj restaĵoj. Sed ni scias, ke la ĝihadistoj estas ankaŭ akceptitaj en la ĉirkaŭaj vilaĝoj. La loĝantoj de ĉi regiono estas malamikaj al ni, ni devas sekurigi ĉiujn niajn movojn tie".

Profitante la subtenon de la sunaismaj loĝantaroj de tri regionoj, la batalantoj de OIŜ enradikiĝis eĉ for el Hamrin, ĉefe sude de la disputataj teritorioj. Ĉar facile atakeblaj, la irakaj soldatoj estas pelataj bruligi la kreskaĵojn, en kiuj ŝirmiĝas la ĝihadistoj en la ebenaĵoj. Ĉe la vojrandoj la ruinigita pejzaĝo klare montras tion. Kiam ili prezentas nombrojn, la armeaj aŭtoritatoj aludas "plurajn centojn" da batalantoj, tamen ŝajnas, ke la ĝihadista organizaĵo havas ja pli grandan bazon. En la printempo de 2020, kelkajn semajnojn antaŭ sia mortigo, la Iraka esploristo Hiŝam Al-Haŝemi - fakulo pri la ĝihadismaj grupoj, kiu forte subtenis la popolan protestadon kontraŭ la estrado de Irako fare de Irano - aludis la eblecon de "1200 aktivaj membroj" kaj "85 ĝis 200 forlasitaj vilaĝoj en la triangulo, prenitaj de OIŜ kaj transformitaj al tendejoj, deponejoj aŭ komandcentroj" [3]. Pli poste, aliaj alparolatoj, kiujn ni renkontis en Bagdado aludis la eblecon de pluraj miloj da viroj pretaj por agi, jen kredebla aserto vidinte la impresan plidensiĝon de la atakoj dum la lastaj monatoj.

Ĉe la kontrolejo inter la regionoj de Kirkuk kaj Salaheddin, ŝirmitaj malantaŭ dikaj betonaj muroj, soldatoj kontrolas la irojn kaj reirojn de veturiloj. La pasaĝeraj rigardoj estas foje timoplenaj, foje spitemaj. Ĉi tie la sekurecaj trupoj troviĝas en malamikema tereno. Tiu posteno sur monteta tereno de Hamrin estas kvazaŭ frontlinio, varma punkto sur kiu iuj soldatoj malbone kaŝas sian konfuzon fronte al malklara, sed ĉiama, minaco.

Kiaj estas la karakteroj de tiuj batalantoj ? S-ro Ibrahim Tahman, kiu laboras por la sekreta servo de la federacia polico, klarigas : "La plimulto de la ĝihadistoj, kiuj aktivas en la regiono, estas pli ol 30 jaraj kaj estas veteranoj de OIŜ por kiu ili batalis de 2014 ĝis 2017. Ili ne estis arestitaj, sed multaj estas konataj kaj ni konas iliajn historiojn. Aldoniĝas al tiuj pli junaj batalantoj, kiuj ne partoprenis la antaŭan militon." Generalo Jusef konfirmas la aperon de nova generacio de soldatoj de OIŜ, kaj insistas ke ili havas la "saman ideologion" kiel siaj pliaĝuloj. La konstato estas evidenta : OIŜ, eĉ venkita kaj retiriĝinta en malfacilaj zonoj, ne nur revenis en agado danke al siaj veteranoj sed ankaŭ plidikiĝas. Dum la federacia polico asertas havi "fidindajn fontojn" sur la tereno, ŝajnas ke la agantaj trupoj de OIŜ ankaŭ havas sindonemajn informantojn. Konsekvencoj : multaj policaj intervenoj finiĝas per fiasko - ja hontigo rilate la gigantajn rimedojn foje uzitajn, kaj transformiĝas al propagandaĵoj mokataj de la loka loĝantaro.

"OIŜ havas neniun malfacilaĵon por varbi el tiu loĝantaro malriĉigita kaj senestonteca, des pli, ke depost 2003 (dato de la Usona interveno), ĉiuj havis pli malpli rilatojn kun la ribelado en tiu regiono", rimarkigas la esploristo Arthur Quesnay, aŭtoro de libro pri la konflikto ĉirkaŭ Kirkuk [4]. La civiluloj tiel troviĝas sub la duobla minaco de ĝihadistoj, kiuj ne hezitas trudpeti, ĉantaĝi aŭ mortigi, kaj de sekurecaj trupoj, kiuj dissemas teruron dum ĉiuj intervenoj, same farante trudpetojn kaj ankaŭ venĝpunojn post la ricevitaj atakoj. Okazas ankaŭ venĝbataloj kaj punatakoj inter civiluloj. La 26-an de oktobro, OIŜ okazigis buĉadon en ŝiaisma vilaĝo de la regiono Dijala (dek kvin mortintoj). La postan tagon, la atakita tribo venĝe atakis sunaisman vilaĝon akuzitan pri kompliceco (dek unu mortintoj).

La landon trafis multegaj gravaj malfacilaĵoj

La multobliĝo de armitaj agantoj en la disputataj teritorioj - policanoj, specialaj trupanoj, ŝiaismaj milicanoj - estas kaŭzo pligraviganta la ĝeneralan malsekurecon : manko de kunlaborado kaj regulaj bataletoj inter la diversaj grupoj ne helpas restarigon de la la fido. Koruptado kaj friponado ofte devenantaj de la ŝiaismaj milicoj ankaŭ pligravigas la malfidon de tiu regiono plimulte sunaisma, kiu tute ne ŝatas la multobliĝon de armitaj grupoj ligitaj al Teherano.

Ĉu nova internacia milito kontraŭ OIŜ okazos ? Por nun, Irako, subtenita ĝis 2017 de koalicio de pli ol sesdek landoj, estas ja tutsola en tiu nova batalo. Mono ne plu alvenas kaj la Usona "partnero" eniris senintervenan periodon. En Bagdado, paradokse, la reapero de OIŜ ne tro maltrankviligas. Ĉar la landon trafis multegaj malfacilaĵoj ĉiuj pli gravaj ol la aliaj : ĉirkaŭ triono de la kvardek milionoj da Irakanoj vivas en malriĉeco, senlaboreco atingis la plej altan nombron de la dudek pasintaj jaroj, kaj la timoj de konfliktoj inter, eĉ ene de, la diversaj komunumoj restas grandaj. En la ĉefurbo, oni timas, ke la rivalaj ŝijaismaj milicoj solvu siajn malkonsentojn perarmile, dum en Kurdio reaperas la fantomo de nova konflikto inter ĉiuj Kurdaj partioj ekzistantaj en Irako.

La anticipita balotado de la 10-a de oktobro pligravigis la problemojn. Pluraj agantoj, inter ili la ŝijaismaj milicoj, malakceptis la rezulton de la balotado. La 7-an de novembro la rezidejo de la Iraka ĉefministro Mustafa Al-Kazimi en Bagdado estis atakita de eksplodila spavo. Tiu atenco estis parto de la postbalotaj malordigoj. "La Irakaj politikaj fortoj de la lando fokusiĝas al sia propra agendo kaj ne ŝajnas atenti la danĝerecon de la reapero de OIŜ", bedaŭras la Franc-Iraka sociologo Adel Bakawan, kiu ĵus verkis libron pri la perturboplena historio de Irako [5]

Kontraste kun la internaj kvereloj en Bagdado kaj Erbil, la potenca reveno de OIŜ ŝajnas akceptita. Surloke, niaj alparolatoj de la federacia polico konfesis "ne plu progresi en (sia) lukto kontraŭ OIŜ" ekde pluraj semajnoj kaj diskrete aludas "politikajn problemojn blokantajn". La atakpotenco de OIŜ estas nun tia, ke la ĝihadistoj kapablas ataki for el siaj bazoj : tio okazis pli ol kvindek kilometrojn norde de Kirkuk, tiel restarigante la debaton pri sekureca kunlaborado inter la Iraka armeo kaj la Kurdaj trupoj.

Kvankam ebla reveno de ĉi lastaj en la disputataj teritorioj estas unu el la multaj nerektaj problemoj kaŭzitaj de la reveno de OIŜ, nenio pensigas, ke tio okazigos pliboniĝon de la sekureca situacio. Ĉar se OIŜ pluvivis post sia milita malvenko, tio montras, ke milito kaj kontraŭteroristaj operacoj nenion solvas per si mem. Manke de reala politika volo malizoli la regionon, la historio certe ripetiĝos. Tio des pli veras, ke la leĝo de egala repuno efektivigata de la Iraka sekureca aparato pligravigas la koleron de tiuj loĝantaroj, kiuj de baldaŭ du dekjaroj konas nur armean okupadon kaj sian marĝeniĝon. Ja en tiun politikan, sekurecan, soci-ekonomian vakuon OIŜ senĉese enŝoviĝas.

Laurent PERPIGNA IBAN

[1] Legu Shahinez Dawood, "Kirkouk la disputée", Manière de voir, n°169, "Le combat kurde, 1920-2020, februaro-marto 2020.

[2] Legu : "Un référendum pour rien ?", Manière de voir, n°169, jam citita.

[3] "ISIS thrives in Iraq’s "money and death" triangle", Newlines Institute, Vaŝingtono, DC, 11-a de aŭgusto 2020, https://newlineinstitute.org

[4] La guerre civile irakienne. Ordres partisans et politiques identitaires à Kirkouk (2003-2020), Karthala, Parizo 2021.

[5] L’Irak, un siècle de faillite. de 1921 à nos jours, Tallandier, Parizo, 2021.


De Minsko ĝis Kalezo

de  Benoît BRÉVILLE

S-RO VLADIMIR PUTIN ellaboris komploton tiom ruzan, ke la radio France Inter dediĉis du sinsekvajn kronikaĵojn al sia ĉefartikolisto por ke li montru la gvidfadenojn. [1] Se kredi s-ron Thomas Legrand, la krizo, kiu aktuale kontraŭstarigas Minskon kaj Varsovion, estas la rusa prezidanto ! Laŭ li, temas pri “ operacio komplete aranĝita de la diktatoro Aleksandro Lukaŝenko […] komplice de Damasko kaj evidente patronata de Moskvo ” – kaj iuj kelkfoje aldonas Ankaron al la listo de la konspirantoj. La kvar komplicoj, laŭ tio, efektive organizis la alvenon de 4000 rifuĝantoj inter Turkujo kaj la pola landlimo por “ incitegi flamantan debaton en la Eŭropa Unio ” kaj “ favori la naciistajn kaj fremdul-malamajn partiojn de la kontinento ĝenerale aliancaj kun Moskvo ”. Samokaze oni malkovras, ke s-ro Putin estis aranĝinta la internan militon en Sirio por “ gvidi la fikomercon de homaj estuloj ” kaj krei ondon da migruloj, kiu estos “ fekunda grundo por liaj amikoj de la franca ekstrem-dekstrularo ” konkludas la flarhundo de la publika radio.

Lando ĉe la limo de la Eŭropa Unio, kiu organizas pasadon de migruloj, tute ne estas io nova. Lastan Majon, Maroko lasis trairi 8000 homojn al la hispanaj enklavoj de Ceuto kaj Melilo, por venĝi pro la akcepto en hispana malsanulejo gvidanton de la Fronto Polisario, kiu postulas la sendependecon de la Okcidenta Saharo. Neniu parolis pri “ hibrida atako ” nek alvokis al interveno de la NATO, kion faris la prezidanto de la Eŭropa Komisiono kaj la pola ĉefministro en la momento de la belorusuja krizo.

Sen ajna dubo, Minsko uzis migrulojn venĝe kontraŭ Bruselo, kiu ekde 2020 trudas al ĝi tutan gamon da sankcioj. Kaj Ruslando toleras tion, ne malkontenta pri la problemoj de la Eŭropa Unio, kiu ĉiam prompte donas al ĝi instruojn pri homrajtoj, dum unu el ĝiaj precipaj membroj, Pollando, repuŝas la rifuĝantojn per akvokanonaj pafoj de glacie malvarma akvo. Anstataŭ la komploto imagita de France Inter, la belorusuja krizo klariĝas ĉefe per la leĝo, pli elementa, de la bumeranga efiko. Koncerne enmigradon, la Eŭropa Unio ne ĉesas praktiki ĉantaĝon kaj marĉandadon. Ĝi subordigas sian “helpon al disvolvado” al subskribo de interkonsento de “reagnosko”, kiu ebligas al ĝi pli facile elpeli la “senpaperulojn”. Ĝi minacas ĉesigi doni vizojn al ŝtatoj, kiuj malemas plenumi tion. Ĝi pagas al Turkujo por ke ĝi retenu la kvar milionojn da rifuĝintoj el la Proksim-Oriento, al Maroko por protekti Ceuton kaj Melilon [2], al Libio por bloki la forirojn tra Mediteraneo, al Niĝerlando por bari la vojon trans Saharo. [3]

“Kion faras la belorusa reĝimo, tio tutsimple nomiĝas fikomerco de homaj estuloj”, opiniis la proparolanto de la franca registaro, la 10-an de Novembro. Kelkajn tagojn poste, lia ministra kolego pri internaj aferoj, s-ro Gérald Darmanin, sendis la policon por malmunti la tendaron de Kalezo, detruante la tendojn de la rifuĝantoj per tranĉiloj. La 24-an de Novembro, dudek sep migruloj dronis provante transiĝi la Manikon [4].

Benoït BRÉVILLE.

[1] Chroniques « Édito politique », France Inter, 12-an kaj 17-an de Novembro 2021, de kiu venas la sekvaj citaĵoj.

[2] … la du teritorietojn en Nord-Afriko, kiujn Hispanujo (membro de la Eŭropa Unio) konservas el sia koloniisma erao.-vl

[3] Vd Rémi Carayol, Les migrants dans la nasse d’Agadez, Le Monde diplomatique, Junio 2029.

[4] … la markolon inter Britujo kaj Francujo. -vl

Post la septembraj elektoj, nova registara koalicio en Berlino

La orpluvo de la germanaj socialdemokratoj

En Septembro, la Socialdemokrata Partio sukcesis veni en la pinto de la germanaj parlamentaj elektoj post jaroj da malfortiĝo. Ĝia bazo kaj ĝia programo tendencas maldekstren, dum ĝia kandidato por la posteno de kanceliero, s-ro Olaf Scholz, enkorpigas la dekstran alon. Ĉu tiu granda ŝanĝo – ĝis nun la partio estis duaranga – rezistos al la elprovoj en registaro kun la verduloj kaj liberaluloj ?



de  Rachel KNAEBEL

Raso ne rilatas al homa biologio (male al spirado aŭ seksa reproduktado) ; ankaŭ, kiel ekzemple la valoro de π, tiu ideo ne povas sendepende evolui. Pli bone temas pri ideologio, kiu naskiĝas en iu historia tempo pro klarigeblaj kaŭzoj. Ĝi do evoluas pro la samaj kialoj.

Virginio de la 17-a jarcento donas taŭgan deirpunkton por prezenti tiun historion kaj tiun de la plantista socio en brita Nord-Ameriko. La ŝtato, kiu en la komenco estis disfalonta, malkovris ekde la 1620-aj jaroj sian destinon : tabakokultivon. La onta Usono tiam estis unuafoje kreskanta, ĉefe danke al la "servistoj kun angla kontrakto" [1] pli ol afrikaj sklavoj. Tiuj angloj, naskiĝintaj liberaj povis esti aĉetataj kaj vendataj kiel brutaro, forrabataj, ŝtelataj, privetataj dum kartludoj. Monavidaj magnatoj reduktis ilian nutraĵon kaj senigis ilin je ties libereca kromsalajro (freedon dues), kaj eĉ je ties libereco ĉe la fino de iliaj servicjaroj. La servistoj estis batataj, kripligataj kaj ofte murdataj tute senpune. Pro esprimo de opinioj malfavoraj al la guberniestro kaj al registaro, iu viro havis la du brakojn rompitaj kaj la langon traborita de pikilo, dum alia havis la orelon elŝirita kaj estis devigata plenumi duan kontrakton de sepjara submetiĝo.

Virginio similis al profitodona entrepreno, kaj ne eblus tiri profiton de tabakokulturo per demokratiaj metodoj. Nur tiuj, kiuj povis trudi grandan nombron da individuoj al laboro por sia servo sukcesis riĉiĝi dum la ekflorado de tabakkulturo. Nek ilia blanka haŭto nek ilia kvalifiko de regato de brita monarkio ŝirmis la servistojn de perfortaĵoj kaj ekspluatado. La nura rajtoperdo, kiun ili evitis, estis ĝismorta sklaveco por ili kaj iliaj posteuloj, sorto rezervata al posteuloj de afrikanoj.

Fakuloj kelkfoje sugestas, ke se la servistoj sub kontrakto ne suferis la saman sorton kiel la afrikanoj, tio estas ĉar, pri subpremo de personoj de sia koloro, eŭropanoj iel limigis sin. Sed fakte, ili kredas je tiaj fabeloj nur, tial ke ili mem enprofundiĝas en la krepuska etoso de la raso. Nur ĉe la taglumo ili pli bone ekvidas la aferon. Ili ekkonscias, ke grekoj kaj romianoj sklavigis homojn de sia haŭtkoloro, ke eŭropanoj sklavigis aŭ servistigis aliajn eŭropanojn, kaj ke en Anglio de Tudoroj, sklavigo de trampoj estis laŭleĝa. Ili ankaŭ ekrimarkas, ke angloj rezignis neniun perfortaĵon, ekkiam temis pri arbitra disponigo de la irlanda supoza sovaĝulo, malgraŭ ties perfekta haŭtblankeco. Oliver Cromwell vendis, kiel sklavojn en Barbado, postvivantojn de la Drogheda masakro [2] kaj en Antiloj, liaj agentoj aŭkciis irlandajn infanojn. De Peterloo en Santiago de Ĉilio, de Kwangju en suda Koreio al placo Tiananmen kaj al kvartaloj de San Salvador, homaro senĉese malkovras, ke samaj haŭtkoloro aŭ nacieco ne devige baras subpremon. Finfine, la sola bremso estas kontraŭstaro de pli malpli granda rezistado.

Rezistado ankaŭ estas historia rezulto de lukto, kiu povis okazi tre longtempe antaŭ ol esti agnoskita de kutimo aŭ leĝo. La rajtoj de angloj de malsuperaj kategorioj kaj tiuj, iom pli malmultaj, de anglinoj de malsuperaj kategorioj ne estis donacoj de la angla nobelaro, favordonitaj al homoj de ĝia haŭtkoloro aŭ ĝia nacieco. Ili rezultas de jarcentoj de ĉiutagaj luktoj, okazintaj kun aŭ sen armiloj, kun aŭ sen perforto, en la celo difini limojn. Kadre de konstanta boksa maĉo, ĉiu plia konkerita rajto, kiun la malsuperaj kategorioj taksis gajnita, konsistigis la provizoran rezulton de la antaŭa batalo kaj ebligis difini la pezon de la kontraŭuloj dum la sekva.

En la batalo okazinta en kolonia Virginio de la komencoj, servistoj perdis grandan parton de tio, kio estis konsentita al iliaj anglaj samranguloj pri digneco, bonstato kaj komforto. Ne ĉion tamen. Amase sklavigi servistojn suprenlevintus la konstantan lukton ĝis arda nivelo, danĝera afero se ni memoras, ke servistoj estis bone armitaj, ke ili estis pli multnombraj ol siaj mastroj kaj ke la milito, kiu senmanke sekvus, ebligus al indianoj superi siajn malamikojn. Plie, la novaĵo pri sklavigo rezervata al enmigrantoj fine atingus Anglion, kio riskus ĉesigi ontan enmigradon. Eĉ la plej avida kaj malplej sagaca profitemulo povus antaŭvidi la katastrofon rezultantan de tia politiko. Konsiderante la rapidon, kun kiu homoj mortis en Virginio, la tutviva laboro certe daŭrintus, ĉe plejparto de la sklavoj, malpli longe ol la sepjara periodo de servado (inter 1625 kaj 1640 la nombro de loĝantoj kreskis nur de ĉirkaŭ mil tricent ĝis sep aŭ ok mil, malgraŭ la alveno de dekkvin mil enmigrantoj).

Kompreneble la malbona reklamo riskis ĉesigi malpli la trudatan enmigradon ol la memvolan. Ja pli grave : afrikanoj kaj afrikankaraiboj ne estis rekte interesataj en la longa historio de traktado kaj opono, tra kiu angloj de malsuperaj kategorioj rilatis kun tiuj de superaj kategorioj. Konsekvence kutimo kaj leĝo, fruktoj de tia historio, ne aplikiĝis al ili. Alidire, kiam anglaj servistoj aperis en Virginio, ili ne estis solaj. Akompanis ilin ĉiuj generacioj, kiuj antaŭigis ilin en luktado ; cirkonstancoj kaj kondiĉoj de la laŭtempa lukto apogis sin sur rezultadoj de pasintaj luktoj.

Afrikanoj kaj afrik-karaiboj supreniris sklavpodion solaj. Estis tiam pli simple apliki al ili tutvivan sklavigon ol al anglaj servistoj. Virginianoj povis aĉeti ilin jam submetitaj kaj pretaj por utiligo ; kaj tion ili faris en la komenco de la sklavkomerco. Nur multe pli malfrue tio iĝos afero pri de-ni-nun-nomata "raso". Spite al sporada ĉeesto de afrikaj sklavoj ekde 1619, la leĝo ne validigos la vivdaŭran sklavstaton antaŭ 1661. Fakte afrikaj sklavoj, inter 1619 kaj 1661, ĝuis rajtojn, pri kiuj eĉ liberaj nigruloj de la XIX-a jarcento ne povus pretendi.

Tiurilate, nur praktiko decidis. Antaŭ ol sklavigo iĝis sistema, detala sklavregularo ne estis bezonata. Kaj sklavigo ne povis iĝi sistema tiel longe, kiel afrika ĝismorta sklavo duoble pli kostis ol angla servisto kun kvinjara kontrakto kaj kiam ekzistis forta risko, ke li mortu antaŭ kvinjara daŭro. Nenio devis ŝanĝiĝi en tia kontadaĉo ĝis la jaroj 1660, krom tio, ke tiutempe aliaj aferoj ankaŭ ŝanĝiĝis. La tabakprezo falis kaj ankaŭ la nombro de anglaj servistoj, kiuj enmigris Amerikon. La vivdaŭro de afrik-amerikanoj iĝis sufiĉe longa por ke estu profitdone fari el ili ĝismortajn sklavojn, kaj la vivdaŭro de eŭrop-amerikanoj iĝis sufiĉe longa por ebligi al ili postuli kaj liberecon kaj liberecan kromsalajron, inkluzive de la terpeco, kiun ili rajtis fine de sia servada kontrakto.

Pro tiu lasta aspekto, tiuj kies riĉaĵo baziĝis sur servista laboro strebis al kontraŭrimedoj. Iu el ili konsistis en akaparo de ĉiuj disponeblaj terpecoj ĉe la marbordo, lasante al liberigitaj servistoj nenian alian eblon ol lupreni ilin de bienuloj (kaj tiel daŭrigi la kreskadon de ilia riĉiĝo) aŭ instaliĝi en landlimaj regionoj, malproksime de ĉia mara transporto kaj submetitaj al refrapoj de indianoj, kiuj kompreneble malbone eltenis tiun novan limuzurpon fare de eksterlandanoj, kiuj jam pelis ilin de la marbordo. En la jaroj 1670 la estraro de Virginio frontis problemon, kiu riskis graviĝi : grandnombran kategorion de liberigitaj junuloj (blankuloj), sen terpeco nek edzino, malkontentaj kaj bone armitaj. Tiam ribeloj ekeksplodis. En 1676, certa nombro de tiuj liberigitaj junuloj, al kiuj aliĝis servistoj kaj sklavoj, okazigis la plej grandan popularan ribelon, kiun kolonia Ameriko travivis, rabante posedaĵojn de la riĉuloj, bruligante la ĉefurbon kaj instigante la reĝan guberniestron kaj ties sbirojn provizore kaŝiĝi en Eastern Shore de Virginio. La ribelo subite finiĝis, sen realigi - eĉ sen provi realigi aŭ proponi - ŝanĝojn en la organizitaj povsistemo kaj aŭtoritateco. Tio, kion ĝi sukcesis fari, estas veki en la menso de riĉuloj kaj potenculoj suspekton kaj timon al malsupera blanka kategorio, kiu senĉese kreskis. Importado ĉiam pli grandskala de afrikaj sklavoj tiam ebligis plenumi la bezonojn de plantado-bienoj pri laboristoj, sen firmigi la eksplodigan minacon de armitaj angloj, frustritaj de senigo de iliaj anglorajtoj kaj disponantaj materialajn kaj politikajn rimedojn por manifesti sian venĝemon.

Barbara J. FIELDS & Karen E. FIELDS.

Respektive historiistino ĉe Columbia-universitato kaj sociologino. Verkistinoj de Racecraft ou l’Esprit de l’inégalité aux États-Unis, Agone, Marseille, 2021, el kiu tiu ĉi teksto estas prenita.

[1] NDLR. Venintaj el Britio, la servistoj kun angla kontrakto (indentured servants) devontigis sin al laboro por bienulo dum limigata jarnombro (ĝenerale kvin aŭ sep), ĉe la fino de kiu ili ricevis monsumon aŭ terpecon.

[2] NDLR. Venkinto de la monarkistoj dum la unua angla revolucio (1642-1651), Olivier Cromwell. Venkanto de la monarkistoj dum la unua angla revolucio (1642-1651), Oliver Cromwell iras al konkerado de Irlando en aŭgusto 1649. En septembro, liaj trupoj eksturmas la urbon Drogheda, kiu rifuzas kapitulaci ; pluraj miloj da katolikaj loĝantoj estas murdataj.


Ekvatora Gvineo : forgesita diktaturo

Eksa hispana kolonio, ankrita en la malfrua frankisma epoko

Membro de la Organizaĵo de Afrikaj Nafto-Produktantoj, Ekvatora Gvineo alfrontas sian okan jaron de recesio. La lando suferas je endemia korupto organizita de la familio de la diktatoro Teodoro Obiang Nguema, instalita en la povo dum 42 jaroj. En Hispanio, la iama kolonia potenco, la tolero al la reĝimo malpliiĝas.



de  Jean-Christophe SERVANT

La 28-an de majo, en Barcelono, la Biblioteko Ignasi Iglésias-Can Fabra gastigis la projekciadon de la dokumenta filmo La verkisto de lando sen librovendejoj, de la hispana reĝisoro Marc Serena. La evento akompanis serion da prelegoj dediĉitaj al la iamaj hispanaj kolonioj en Afriko : Okcidenta Saharo kaj Ekvatora Gvineo. La filmo rakontas la vivovojon de la ekvatorgvinea verkisto Juan Tomás Ávila Laurel, loĝanta ekde 2011 en Katalunio. Laurel, 55-jara, kies verko estis tradukita en plurajn lingvojn, estas unu el la plej konataj aŭtoroj de la malgranda ekvatorgvinea literatura sceno (kune kun Donato Ndongo) kaj de la landa diasporo, kiun en Hispanio konsistigas almenaŭ 13 000 samlandanoj.

Ekvatora Gvineo estis "ŝlosila peco de la frankisma reĝimo [de la hispana diktatoro Francisco Franco] kaj ĝiaj aspiroj al grandeco, sed ekonomie ĝi estis marĝena kolonio", klarigas la kataluna antropologo Gustau Nerín, profesoro pri Afrika Historio en la Universitato de Barcelono. La du iamaj hispanaj aŭtonomaj provincoj Rio-Munio (sur la kontinento) kaj Fernando-Poo (insulo 30 kilometrojn for de la marbordo, nuntempe nomata Bioko, kaj el kie la lando ekspluatas siajn naftorezervojn) atingis sendependecon, kunfanditaj por estigi ununuran landon, la 12-an de oktobro 1968. Tiel ili pasis de la frankisma reĝimo al la aŭtoritatema kaj sanga prezidanteco de Francisco Macías Nguema, ĝis ĉi tiu estis renversita per militista puĉo en aŭgusto 1979 de sia nevo, Teodoro Obiang Nguema [1]. Nun 79-jaraĝa, la diktatoro tenas la kontinentan rekordon de restado en la potenco : 42 jarojn en aŭgusto 2021. “Por mi – resumas Nerín – ekzistas tri specoj de politikaj reĝimoj en la mondo : a) liberalismo, kiu ŝajnigas, ke la Ŝtato ne enmiksiĝas en la ekonomio ; b) socialismo, kiu asertas, ke la Ŝtato devas protekti la malriĉulojn ; kaj c) la gvinea reĝimo, en kiu la Ŝtato protektas, subvencias kaj defendas la riĉulojn”.

La 11-an de februaro 2011, instigita de la popola ribelo en Tunizio, Laurel famiĝis kiam li komencis malsatstrikon en Malabo, la ĉefurbo de Ekvatora Gvineo. Tiumomente la lando ricevis oficialan viziton de la tiama prezidanto de la Hispana Kongreso de Deputitoj, José Bono Martínez, membro de la Hispana Laborista Socialista Partio (PSOE). "Mi volis atentigi la hispanan registaron pri la situacio de la homaj rajtoj en Ekvatora Gvineo – rakontas Laurel, kiu trovis rifuĝon en Barcelono – kaj instigi ĝin premi por la starigo de transiraj institucioj, kiuj ne enhavu membrojn de la reĝimo". Sed, tiutempe, la intereso de Madrido estis plifortigi la ekonomiajn ligojn kun sia iama kolonio en centra Afriko, kiu estis fariĝinta la tria plej granda naftoproduktanto en subsahara Afriko [2]. Fine, estis la mobilizado de la Kataluna Parlamento kaj de multnombraj okcidentaj intelektuloj, kiel la usonano Noam Chomsky [3], kiu permesis al Laurel forflugi al Hispanio, dum la proparolanto de la ekvatorgvinea registaro provis malgravigi la incidenton.

Instalita ekde tiam inter la montetoj ĉe la periferio de Barcelono, Laurel dividas siajn zorgojn kun ni. Kelkajn semajnojn antaŭ nia renkontiĝo, posttagmeze de la 7-a de marto, Nkoantoma, kvartalo en Batao, enhavanta gravan armean kazernon, estis detruita de kvar eksplodoj. Tiu ĉi katastrofo, oficiale pro forbruligo de stoploj apud la kazerno, "malbone mastrumata pro la proksimeco de arsenalo da eksplodaĵoj", kaŭzis 107 mortintojn kaj 600 vunditojn... bilanco verŝajne pli malalta ol la reala. "Mi pensis, ke Ekvatora Gvineo ribelos post ĉi tiu dramo – klarigas la verkisto–. Bedaŭrinde, nenio okazis. Ekde la tempo de Franco, ni konas nur diktatorecojn kaj ni vivas en sistemo konstruita sur timo”. La Demokrata Partio de Ekvatora Gvineo (PDGE) de prezidanto Obiang okupas 99 el la 100 sidlokoj en parlamento kaj 100% el tiuj en la Senato. La opozicio ekzilita en Hispanio estas dividita en manplenon da politikaj grupoj regataj de la socialdemokratoj de Konverĝo por la Sociala Demokratio (CDS), la sola partio kiu daŭre aktivas en la hejmlando, kvankam sen ajna influo ene de blokita politika vivo. La aktivuloj de la fanga etno, kiuj gvidas la retan radiostacion La Voz de los Sin Voz (La Voĉo de la Senvoĉuloj), rekonas ian malkuraĝiĝon : manke de palaca revolucio, Teodoro Obiang, konata kiel Teodorín (Teodoreto), 53-jara, unuenaskita filo de la diktatoro kaj nuna vicprezidanto, estas certa sukcedi sian patron. "La fakto, ke la ekvatorgvineanoj estas dividitaj inter la insula kaj la kontinenta teritorioj kaj ke ili daŭre prenas sian pozicion laŭ sia etno, ne faciligas nacian konscion", klarigas Laurel.

Ankoraŭ nun posedanto de ekvatorgvinea pasporto, la verkisto ne provis akiri la statuson de politika ekzilito en Hispanio. Tio montras “kuraĝon kaj konstantecon", laŭdas lia samlandanino Remei Sipi, eseisto kaj afrik-feminisma aktivulo. Apartenanta al la bubia etno de la insulo Bioko (la plej grava etna minoritato en la lando, kun 8% de la loĝantaro) kaj loĝanta ankaŭ en Barcelono, ​​Sipi estas unu el la ekvatorgvineanoj, kiuj akiris la hispanan naciecon post sendependeco, en la kadro de la politiko de ŝtataneco tiam antaŭenigita de Madrido. Fondinto de la unua hispana asocio por defendo de la rajtoj de ekvatorgvineaj migrantoj, ŝi batalas por la starigo de jurŝtato en sia naskiĝlando. Kiel Laurel, ŝi regule revenas al sia hejmlando. Ilia famo protektas ilin kontraŭ la kolero de la registaro, kiu, permesante ilin iri kaj reveni, montras kontrolitan toleremon por disidentoj. Sed tiuj revenantaj al la lando devas alpreni diskretan sintenon kaj resti "en sia vilaĝo" por ne provoki la lokajn aŭtoritatojn. La ekvatorgvinea reĝimo estas alkutimiĝinta al arbitraj arestoj kaj al malobservado de la rajtoj de asocio kaj de kunveno. La tuta reto de amaskomunikiloj de la lando ĉiam estis ŝtata monopolo ; la solaj privataj kanaloj, tiuj de la grupo Asonga, apartenas al Teodorín Obiang.

Okupita de Hispanio inter 1778 kaj 1810, koloniigita ekde 1844 kaj tiam submetita al la glavo kaj jugo de la politiko de apartigo de Franco, Ekvatora Gvineo restas malmulte konata de la publika opinio. "Por la hispanoj, la epoko de koloniado finiĝas per ilia foriro el Kubo en 1898. Ni estas pli sentemaj kaj indignitaj pro tio, kio okazas en Okcidenta Saharo [la iama Hispana Saharo] ol pro la okazaĵoj en la Golfo de Gvineo", lamentas Michael Ugarte, emerita profesoro pri hispana literaturo en la Universitato de Misurio [4]. Aŭtoroj de dokumenta filmo mendita de la Hispana Filmoteko (Memorias de Ultramar [Transmaraj Memoroj], 2020, farita el privataj arkivoj de la kolonia epoko), la reĝisoro Carmen Bellas kaj la kinoinstruisto Alberto Berzosa konfesas esti surprizitaj de la malfacilaĵoj kiujn ili renkontis por akiri aliron al iuj dosieroj.

La rolo de la hispana oligarkio

Por la hispanoj, la domina koloro de la malnova kolonio daŭre estas la sepia, kiel konfirmite de la sukceso akirita de la filmadaptado de la romano Palmeras en la nieve (Palmoj en la neĝo), de Luz Gabás, filino de koloniano aktivulo de la Popola Partio, kiu estis spektita de unu miliono da spektantoj en 2015. La filmo, kiu disvolviĝas en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, rakontas la pasian idilion inter aragona ŝipestro kaj indiĝena belulino en kafplantejo de la insulo Bioko. Odorante je “pozitiva koloniismo”, la filmo ne multe diferencas de la parolado de Franco al ekvatorgvineanoj kelkajn monatojn antaŭ ilia sendependiĝo : “Hispanio ne estas kaj neniam estis koloniisma, sed civilizinto kaj kreinto de popoloj, kio estas io tute malsama” [5]. Filmita en Kolombio kaj la Kanariaj Insuloj, lastatempe programita en Netflix, Palmoj en la neĝo estis honorita per oficiala projekcio en Malabo. Male, La verkisto de lando sen librovendejoj daŭre estas cenzurita en Ekvatora Gvineo, "lando, kiu ŝajnas ankoraŭ ankrita en la malfrua frankisma epoko", laŭ ĝia direktoro, frapita de la kulto al personeco, kiu ĉirkaŭas la prezidanton Obiang, kies naskiĝtago fariĝis festo... Neniu hispana publika televido interesiĝis. Estas vere, ke unu el la ĉefuloj de la sektoro, la filmproduktanto Enrique Cerezo, kiu ankaŭ estas la prezidanto de la futbalteamo Atlético de Madrid, estas "amiko" de la ekvatorgvinea potenco, kiu bonvenigas liajn produktaĵojn. En 2016, okaze de la filmado en Malabo de la filmo 1898 : Los últimos de Filipinas (1898 : La lastaj en Filipinoj), Cerezo persone prezentis ĉemizon de sia klubo al prezidanto Obiang.

Male al tio, kio okazas en la franca kun la termino Françafrique, neniu hispana neologismo permesas priskribi la “diablan kaj skizofrenian rilaton”, kiu kunigas, laŭ la sendependa kataluna ĵurnalisto Xavier Montanyà, malgrandan rondon de riĉaj hispanoj kun la familia klano de Malabo. Kvankam Ekvatora Gvineo estas nur la naŭa afrika komerca partnero de Hispanio, la esploroj de Montanyà elstarigas “la rilatojn de influo, kiuj ligas hispanajn kompaniojn, individuojn, fondaĵojn kaj konsil- kaj pensfabrikojn kun la familia mafio de Obiang, kiu kontrolas siaflanke ĉiujn rimedojn kaj projektojn de la lando” [6]. Fraŭdaj komisipagoj, donacetoj inter amikoj, intereskonfliktoj, misturnado de hispana publika helpo... En la katalogo pretigita de Montanyà, cetere aŭtoro ankaŭ de longa enketo pri la naftekonomio en Niĝerio [7], troviĝas elstaraj membroj de la Popola Partio (dekstrularo) kaj la PSOE, kaj ankaŭ de la hispana Reĝa Familio, komunikadmagnatoj kaj konstrubaronoj implikitaj en grandaj infrastrukturaj projektoj, transformiĝintaj en la “blankajn elefantojn” de la ekvatorgvinea reĝimo : la flughaveno, la turisma projekto sur la insulo Korisko (Corisco) aŭ la nova ĉefurbo, Ojalo (Oyalá).

La ekvatorgvinea ĵurnalisto Delfín Mocache Massoko, loĝanta en Valencio, konfirmas ĉi tiujn informojn. Filo de Avelino Mocache Mehenga, iama opoziciulo, kiu hodiaŭ estas parto de la ekvatorgvinea registaro, Mocache Massoko direktas la esplorretejon Diario Rombe. Li kunlaboris en la proceso kontraŭ Teodorín Obiang, juĝita en Francio pro la kazo nomata "kontraŭleĝaj profitoj" kaj kondamnita la 28-an de julio al trijara malliberigo (kun suspendo de la puno), monpuno de 30 milionoj da eŭroj kaj la konfisko de ĉiuj liaj havaĵoj retenitaj inter 1997 kaj 2011. Hispanio daŭre estas populara rifuĝejo por la proksimuloj al la naftodiktaturo, kiuj investas tie la publikan monon defraŭditan, precipe en la nemoveblaĵo-sektoro [8]. Dum la lando, kies hidrokarbidoj reprezentas 97% de eksportaĵoj, okupas la 165-an lokon el 189 en la Indico de Homa Disvolviĝo de Unuiĝintaj Nacioj [9], la persona fortuno de la ŝtatestro ŝajne atingas 600 milionojn da dolaroj.

En Hispanio, en decembro 2015, meze de ekonomia krizo kaj ondo de koruptaj skandaloj, Rita Bosaho Gori, 55-jara, flegistino el Alikanto, diplomita pri Historio kaj naskiĝinta en Ekvatora Gvineo, estis unu el la 71 elektitaj deputitoj de la partio Podemos. Ŝia elekto kiel la unua deputito de afrika origino en la Kongreso ekde la alveno de demokratio en Hispanio, levis la esperon, ke la aŭtoritatismo de la Obiang-reĝimo trovos pli grandan eĥon en la amaskomunikilaro. En la Kongreso de Deputitoj, ŝi partoprenis en la kreado de parlamenta intergrupo pri Ekvatora Gvineo, sed la iniciato ne transvivis la ĝeneralajn elektojn de novembro 2019. Kaj Ekvatora Gvineo denove falis en forgeson. “Fine, – diras la kataluna antropologo Yolanda Aixela Cabré, specialisto pri la ekvatorgvinea diasporo – la elekto de nigra deputito estis antaŭ ĉio afero de interna politiko kaj kontraŭrasisma simbolo”. Mariano Rajoy (de la Popola Partio) estis la lasta prezidanto de la hispana registaro kiu honoris Malabon per oficiala vizito en 2014. En aprilo 2021, la afrika turneo de la socialisma prezidanto Pedro Sánchez –en la kadro de la plano Fokuso Afriko 2023 por komerca disvolviĝo kaj kontrolo de migrado– videble evitis la iaman kolonion kaj direktis sin al Dakaro kaj Luando. Ĉu tio devus esti vidita kiel averto por la reĝimo ?

Jean-Christophe SERVANT.

[1] Vd Ignacio Ramonet, “Linceul de silence”, Le Monde diplomatique, januaro 1994.

[2] Vd “Usona ofensivo super afrika nigra oro”, Le Monde diplomatique, januaro 2003.

[3] “Chomsky laŭdas la ’kuraĝan agon’ de la ekvatorgvinea verkisto Juan Tomás Ávila kontraŭ la ’terura reĝimo’ de Obiang”, Europa Press, Madrido, 14-a de februaro 2011.

[4] Aŭtoro de The Culture of Exile and Emigration from Equatorial Guinea to Spain (La kulturo de ekzilo kaj elmigrado de Ekvatora Gvineo al Hispanio), University of Illinois Press, Champaign, 2010.

[5] Citita de Ramón García Domínguez, Guinea. Macías, la ley del silencio (Gvineo. Macías, la leĝo de la silento), Ediciones Plaza & Janés, Barcelono, ​​1977.

[6] Xavier Montanyà, “La trama espanyola de la corrupció a Guinea” (La hispana intrigo de korupto en Gvineo), VilaWeb, Barcelono, ​​16-a de aprilo 2017, www.vilaweb.cat

[7] Xavier Montanyà, El oro negro de la muerte (La nigra oro de la morto), Icaria, Barcelono , 2011.

[8] Vd “Madrida tribunalo akceptas pritrakti proceson pro monlavado kontraŭ Melchor Esono Edjo kaj lia filino”, Diario Rombe, 19-an de majo 2021, www.diariorombe.es

[9] “Raporto pri Homa Evoluo 2020”, Programo pri Disvolvado de Unuiĝintaj Nacioj, Novjorko (datumoj de 2019).

Du blokoj defias unu la alian en la afgana areno

La venko de la talibanoj malordigas la diplomatian ludon en Azio

Jean-Luc RACINE

La foriro de la usonaj trupoj el Afganio generis novan “Grandan Ludon” inter la potencoj kiuj serĉas adaptiĝadon al la regionaj geopolitikaj realoj, ĉiam movantaj. Por Barato, la afgana dosiero plu estas dornoplena kaj aldoniĝas al la prikontestaĵoj pezantaj sur ĝiaj rilatoj kun Pakistano kaj Ĉinio, eĉ se Nov-Dehlio fortigas siajn partnerecojn en Hindo-Pacifiko kun, unue, Usono.



de  Jean-Luc RACINE

Post la usona fortiriĝo kaj la restaŭrado de la Islama emirlando Afganio, la venko de la talibanoj nur pliseverigas la humanitaran krizon, pro kiu suferas popolo jam elĉerpita de kvardek jaroj de konfliktoj, dum preciziĝas la minaco de la regiona branĉo de la Organizaĵo de la islama Ŝtato (OIŜ aŭ “Daiŝo”) : la islama Ŝtato en Ĥorasano (Islamic State-Khorasan Province, IS-KP).

Sensurprize, la grandaj potencoj manovras por adaptiĝi al la regionaj geopolitikaj realoj, plu fluktuantaj, pro tio, ke la nova reĝimo estas ĝis nun agnoskita de neniu alia lando. Se la “Granda Ludo” de la 19a jarcento kaj de la komenciĝo de la 20a jarcento, inter la rusa kaj la brita imperioj, disvolviĝis je la horo kiam la ĉina imperio malfortiĝis, en la hodiaŭa ludo Ĉinio sin vidigas en pozicio de forto ankoraŭ nekonita, kvankam ne tutpotenca. Koncerne Baraton, la reveno de la talibanoj lokis ĝin en delikatan situacion. Dum multaj landoj, laŭ la fluo de la jaroj, fine oficiale akceptis la senditojn de la insurekciantoj, Nov-Dehlio elektis kontraŭan agmanieron, kultivante siajn rilatojn kun nur la registaroj de la prezidantoj Hamid Karzaj (2001-2014) kaj Aŝraf Ghani (2014-2021).

La barata-afgana historio datiĝas de jarmiloj kaj ne eble iĝu forgesita, eĉ se ĝi kolerigas la hinduajn naciistojn ĉiam rapidajn por denunci la periodojn kiam la granda Hindujo estis submetita al la “jugo de Islamo” (legu post-skribe). Pri la nuntempa epoko, la du landoj subskribas amikan traktaĵon ekde 1950, kiun ili pliampleksigas, en 2011, per interkonsento por strategia partnereco koncerne la politikan interparoladon, la ekonomian, kulturan kaj sciencan kunagadon, kaj la kontraŭteroristan lukton. Nuntempe, pli ol dek mil stipendiuloj kaj ĉirkaŭ cent tridek afganaj kadetoj studas ĉu en la universitatoj ĉu en la militistaj akademioj en Barato. Nov-Dehlio liveris al Kabulo loĝistikan ilaron kaj, de 2018, atak-helikopterojn. Tamen Barato sendis neniun trupon, nur apudarmeaj fortoj protektis la ambasadejon, la konsulejojn kaj kelkajn gravajn infrastrukturajn konstruejojn.

Malbona novaĵo por Barato

De 2004 ĝis 2021, Barato investis preskaŭ 3 miliardojn da dolaroj (aŭ 2,6 miliardojn da eŭroj) en Afganio por konduki plurcentojn da projektoj por disvolviĝo, foje lokaj, foje simbolaj, kiel la konstruaĵo de la Parlamentejo inaŭgurita en 2015 kaj, je la sekvanta jaro, la hidroelektra baraĵo Salma, en la okcidento. Fronte al la pakistana blokuso, kiu malhelpas ĉiun vojan cirkuladon de Barato al Afganio, ĝi ankaŭ komencis malfermi, pere de la irana haveno Ĉahbaharo, inaŭgurita en 2017, maran kaj poste teran atingvojon al la granda cirkla vojo liganta la ĉefajn afganajn urbojn : Kandaharo kaj Herato ĉe la okcidento, Kabulo kaj Kunduz ĉe la nordo – tiom da pordoj al Centra Azio.

Tio donis al Nov-Dehlio la okazon ĉirkaŭiri sian pakistanan najbaron kaj al Kabulo kreskigi sian agadliberon rilate al Pakistano, kun kiu la interrilatoj, malgraŭ fortega iama periodo, galiĝis. Pri tio atestas la plej ĵusa deklaro de S-ro Hamdullah Mohib, konsilisto pri nacia sekureco de Afganio, iomete antaŭ la renverso de la registaro : “Nun, nia [pakistana] najbaro, kies malutilaj celoj evidentiĝas al la okuloj de la Afganoj kaj de la tutmondo, uzas kvazaŭ ilaron grupon avidan je potenco por plian fojon malfortigi Afganion  [1] – kio instigis koleron de Islamabado. Por Barato, la alveno de la talibanoj servas la pakistanan ludon kaj estas malbonega novaĵo, pro perdo de influo laŭ ĝi, sed ne nur. Ĝi ĉefe timas, ke estos reaktivigitaj la pakistanaj ĝihadistaj grupoj kiuj celas Kaŝmiron, Laŝkar-e-Tajba kaj Ĝajŝ-e-Mohammad, kiuj de longe interligiĝas kun la novaj mastroj de Kabulo.

Nov-Dehlio tamen findecidiĝis publike kunparoli kun la talibanoj. En junio 2021, dum ties antaŭeniro iĝas evidenta, kontaktoj fariĝas en Doho, kaj la unua oficiala renkontiĝo okazas tie la 1an de septembro. La kunparolanto al la barata ambasadoro en Kataro estas Ŝir Muhamad Abas Stanikzaj, unu el la traktantoj pri la interkonsento subskribita en februaro 2020 inter la talibanoj kaj la Usonanoj [2] kaj kiu iĝos ministro pri eksterlandaj aferoj en la portempa registaro de la islama emirlando, je la 7a de septembro.

Eĉ antaŭ tiu renkontiĝo, S-ro Stanikzaj certigis, ke li deziras “daŭrigi la kulturajn, ekonomiajn kaj komercajn rilatojn kun Barato, kiel dum la pasinteco [3]. Tiu volo konfirmiĝis poste, dum duflanka kunveno inter la talibana vic-ĉefministro, S-ro Abdul Salam Hanafi, kaj la ŝtatkomisiisto de la barata ministerio pri eksterlandaj aferoj pri la regiono Pakistano-Afganio-Irano, flanke de la internacia konferenco organizita en Moskvo la 20an de oktobro 2021. Se Barato pravigis tiujn diskutojn pro la necesa instalado de humanitara helpo, ĝi precipe pensis pri la estonteco de Kaŝmiro. Iuj talibanoj certigas, ke laŭprincipe ili ne enmiksiĝos en la enlandaj aferoj de aliaj landoj kaj, ke ili ne aliĝos al kontraŭ-barata ĝihado en tiu teritorio. Aŭskultante ilin, estas nur propagando la akuzo, laŭ kiu la potenca reto Haqqani – iu armita islamista grupo de pluraj miloj da homoj – respondecus pri atakoj kontraŭ la interesaĵoj de Barato en Afganio kaj kunlaboris kun Laŝkar kaj Ĝajŝ [4]. Male, aliaj talibanoj asertas, ke la emirlando “aŭdigos la voĉon de la islamanoj de Kaŝmiro”, sen tamen partopreni en armeaj operacioj [5]. Do ia ambigueco regas ene de la movado. Des pli, ke plu ŝvebas la ombro de Pakistano, laŭŝajne kontenta de la reveno de la talibanoj.

Efektive, la Pakistano de Benazir Bhutto (ĉefministro de 1988 ĝis 1990 kaj de 1993 ĝis 1996) patronis ilin en espero, pli geopolitika ol ideologia, stabiligi Afganion, firmigi sian influon dume kontraŭante tiun de Barato, kaj malfermi sekurigitan vojon al Centra Azio. En 1997, Pakistano estis unu el la tri landoj, kun Saud-Arabio kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, kiuj agnoskis la islaman emirlandon. Post la falo de la reĝimo en oktobro 2001, ĝi bonvenigis la talibanajn ĉefojn, proponis al la batalantoj arieran bazon en la tribaj zonoj apud la afgana landlimo. Pli freŝdate, ĝi grave rolis en la starigo de la dialogo de Doho inter talibanoj kaj Usonanoj, kvankam la interrilatoj galiĝis same kun la registaro de S-ro Ghani kiel kun tiu de la barata ĉefministro Narendra Modi, kiu decidis forigi la aŭtonomecon de la gubernio Ĝamuo kaj Kaŝmiro en 2019 [6].

Tamen la pakistana deklaro ne estas sen nuancoj. En ŝteĉita ekonomia situacio, dum li negocas pruntoprenon de la Internacia mona fonduso (IMF) kaj dum sia lando plu kuŝas sur la griza listo de la Labor-grupo por financa agado (LGFA) kiu kontrolas la financadojn al la terorismo, la ĉefministro Imran Khan elektis duoblan sintenon. Unuaflanke, li konformiĝas al la “internacia komunumo” alvokante al la talibanoj, ke ili starigu senekskludan registaron, respektu la homajn kaj aparte la virinajn rajtojn, kaj evitu, ke la lando denove iĝu centro de internacia terorismo. Aliaflanke, li alvokas al la okcidentaj landoj, ke ili ne izolu la reĝimon, lasu al ĝi tempon por teni siajn promesojn pri malfermo, kaj liberigu la kapitalon de la afgana centra banko blokitan en Usono kaj en Eŭropo kaj la kreditojn negocitajn de la registaro de Ghani interrompitajn de la Monda banko kaj de la IMF : entute pli ol 10 miliardoj da dolaroj.

Malantaŭ tiu retoriko kuŝas du plej gravaj zorgoj : la afgana situacio ne generu novan ondon da rifuĝantoj (Pakistano jam akceptis tri milionojn da ili en la jaroj 1990, sed de nun la landlimo difinita de la linio Durand estas blokita), kaj precipe la afganaj talibanoj kvietigu siajn paŝtunajn fratojn de la Tehrik-e-Taliban en Pakistano (TTP). Efektive, ekde 2020, tiuj ĉi rekomencis atencojn kontraŭ la pakistanaj fortoj kaj la ŝijaistaj minoritatoj, tiel montrante, ke ili refortiĝas post la subpremado gvidita de Islamabado kvin jarojn pli frue. Por trankviligi la ludon, la afganaj talibanoj rolas kiel perantoj inter la TTP kaj la senditoj de S-ro Khan, serĉante eblan armisticon, eĉ pardonon kiu vekas multajn kritikojn en Pakistano [7]. Trans la TTP, ankaŭ la minaco de IS-KP estas taksita serioza en Islamabado, kvankam la nova afgana potenco konsideru ĝin minimuma spite ripetitajn mortigajn atencojn. La alveno en Kabulon de la ĉefo de la pakistana sekreta servo, je la 5a de septembro 2021, du tagojn antaŭ la deklaro de la registaro, atestas pri la solidaj ligoj inter la du partioj, same kiel la loko farita en la talibana registaro al la reto Haqqani, proksima al Islamabado. Se iuj ĉefoj ŝatus sin senti malpli forte sub la pakistana regado, la agadmarĝeno de la islama emirlando restas malgranda nuntempe.

La timo pri disvastiĝo de la terorismo

Forĝita je la komenciĝo de la jaroj 2010 de la administracio de S-ro Barack Obama por emfazi kiom Afganio kaj Pakistano konstituas unu saman strategian agadkampon, la koncepto “Af-Pak” plu validas kaj Islamabado sciis kiel fariĝi plu neelturnebla, inkluzive por Vaŝingtono [8]. Ĝi restas deviga rolanto, eĉ se la gravitocentro de Usono en Hindopacifiko favoras Baraton kaj malcertigas la evoluon de la pakistana-usonaj interrilatoj.

La ĉefaj rolantoj ekster Afganio havas samdirektajn celojn koncerne tion, kion ili esperas de la nova reĝimo, sed la longdaŭra esploro por internacia mediacio malsukcesis : nek la “procezo de Istanbulo” lanĉita en 2011 kaj renomita “koro de Azio”, nek la konferencoj organizitaj en Moskvo kun la talibanaj reprezentantoj sukcese starigis veran interafganan dialogon, kio estis unu el la promesoj de la insurekciantoj en la interkonsento de Doho. Ĉiuj alvokas al senekskluda registaro, kaj al respekto de la homaj rajtoj, sed post la parolado, la sekurecaj koncernoj pli valoras kaj la timo pri nova disvastiĝo de la terorismo unuigas ĉiujn partoprenantojn, laŭ propraj naciaj manieroj : por Rusio kaj la limlandoj norde de Afganio, temas pri evitado de ĉiu infektado de IS-KP en Centra Azio pere de ekzistantaj movadoj, inter kiuj la Islamisma movado en Uzbekio ; por Ĉinio, pri frakasado de la Islamisma partio en Turkestano, organo de la ujguraj separatistoj, plej multe bazitaj en la afgana provinco Badaĥŝano ; por Irano, pri malgrandigo de la minaco de IS-KP kaj de tiu de la sunaistaj ekstremistoj de Ĝundalah en la provinco Sistano-kaj-Baluĉistano, landlime de Pakistano kaj de Afganio ; por Saud-Arabio, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Usono, jugi la terorisman minacon de OIŜ.

En tiu serĉado al sekureco, kie gravas ankaŭ la lukto kontraŭ la opio-ŝakrado kaj la estonta alirebleco al la riĉaj afganaj min-fontoj (i.a. la tre strategia litio), multaj arkitekturoj profiliĝas. Tio vidiĝas per la internaciaj kunvenoj kiuj okazis en oktobro. La 20an, Moskvo organizis konferencon kun la talibanoj dum ĉeestis ĉinaj, pakistanaj, iranaj, kazakaj, kirgizaj, turkmenaj kaj uzbekaj delegitoj [9]. La Usonanoj malakceptis la inviton, sed Barato ĉeestis kaj engaĝiĝis provizi humanitaran helpajn rimedojn. Male, Barato ne estis invitita de Teherano dum la renkontiĝo de la “najbaroj de Afganio” (Irano, Ĉinio, Pakistano, Taĝikio, Turkmenio, Uzbekio plus Rusio), la 27an [10].

Kelkajn tagojn antaŭe, la 12an, Barato sukcesis aŭdigi sin dum la kunveno de G20 speciale dediĉita al Afganio. S-ro Modi alvokis al “forĝi unuiĝintan internacian respondon” al la defio starigita de la reveno de la talibanoj, sin apogante sur la rezolucio n-ro 2593 adoptita de la Konsilio pri Sekureco de la Unuiĝintaj Nacioj (sub barata prezidanteco) je la 30a de aŭgusto. Tiu ĉi traktas pri la kutimaj temoj (malakcepto de la terorismo, senekskluda registaro, respekto de la homaj rajtoj...), sed la pezo donita al la terorisma minaco, kiu de la vidpunkto de Nov-Dehlio entenas Pakistanon, kontentas ĝin.

Kreskanta dueco

Ĉiu opinias, malantaŭ diplomataj paroloj, ke Ĉinio estos la plej bone lokita, je la taŭga momento, por investi en Afganion, kiun ĝi deziras enkalkuligi en la novajn silkajn vojojn, tra Centra Azio kaj la ĉina-pakistana ekonomia koridoro ; ĝi disponas je la necesa kapitalo kaj avidas la minajn riĉaĵojn de la lando. Eĉ antaŭ la kapto de Kabulo, la talibanoj volis ĝin trankviligi, promesante ne enmiksiĝi en ĝiajn enlandajn aferojn (aludo al la Ujguroj de Ŝinĝjango) [11]. S-ro Wang Yi [ŭang ji], ĉina ministro pri eksterlandaj aferoj, akceptis fine de julio la mulaon Abdul Ghani Baradar, kunfondinton de la talibana movado kaj tiam ĉefon de la politika buroo. La interparoladoj daŭris en oktobro, en Doho, S-ro Baradar iĝinte vic-ĉefministro.

Trans Ĉinio, kun kiu la rilatoj streĉiĝis ekde la gravaj incidentoj ĉe la landlimo en 2020 (kiuj kaŭzis la morton de dudek Baratanoj en Orienta Himalajo), Barato pridemandas sin ankaŭ pri la evoluo de siaj rilatoj kun siaj du ŝlosilaj partneroj : Rusio kaj Irano. La solidaj rilatoj kun Moskvo, ligitaj per la traktato pri amikeco kaj kunlaboro subskribita en 1971, postvivis post la falo de Sovetunio. La Rusio de S-ro Vladimir Putin, kiu daŭrigas intensajn diplomatiajn kaj militistajn rilatojn, restas principa armil-provizanto, eĉ se ĝia parto relative malkreskas (49% de la barataj importaĵoj dum la jaroj 2016-2020). Samtempe, Nov-Dehlio proksimiĝis al Vaŝingtono, kaj Moskvo al Islamabado. Tamen estus troe konsideri ilian strategian partnerecon kiel mortinta [12] : ilia unua duflanka dialogo 2+2 (defendo, eksterlandaj aferoj) estas anoncata, kaj S-ro Putin estas atendata en la barata ĉefurbo je la komenciĝo de decembro 2021.

Koncerne Iranon, la disvolviĝo de la haveno Ĉahbaharo, kunfinancita de Barato, povis plu okazi post la ĉesigo de la punoj fare de Usono kontraŭ tiu projekto grava por Afganio. Tamen, sub la premo de la administracio de S-ro Trump, Nov-Dehlio multe malkreskigis siajn importaĵojn de iranaj petrolo kaj gaso. Siaflanke, Teherano taksas, ke la islama-naciismo montrita de la talibanoj estas malplej grava malbono akceptinda, ekde kiam ĝi povas utili kiel kontraŭfajro al la internaciisma ĝihado de IS-KP. Ĝi postulas, nur formale, la respekton de la hazara ŝijaista minoritato, sed fermas la okulojn sur la ekscesoj faritaj kontraŭ ĝi en iu aŭ alia provinco.

Pri la cetero, la flueco de la situacio ne malpermesas la strukturajn movojn : en marto 2021, Ĉinio kaj Irano subskribis traktaton pri kunlaborado dum dudek kvin jaroj, kiu valoras kiel strategia partnereco, malfermante la landon al la silkaj vojoj karaj al S-ro Xi Jinping. Tio ne malhelpis al la irana prezidanto Ebrahim Raisi, enoficiĝinta kelkajn tagojn antaŭ la falo de Kabulo, montri al la barata ministro pri eksterlandaj aferoj, Subrahmanjam Jaiŝankar, sian volon disvolvi la rilatojn inter siajn landojn kaj ludi rolon por stabiligi Afganion. Sed malfacilas scii ĝis kie tio iros.

Oni ne povas ekskludi, ke tiu geometrio de la ĉefaj partoprenantoj en post-usona Afganio skiziĝu domaĝe al Barato. Nu, la Kvarflanka dialogo pri sekureco (en la angla QUAD) plifortiĝas, post la pintkunveno kiu kunigis la plej elstarajn estrojn de siaj membroj (Usono, Japanio, Barato, Aŭstralio) en Vaŝingtono, je la 24a de septembro 2021, kaj la aprobo de kuna deklaracio rememoranta la komunajn opiniojn pri Afganio. Sed alia QUAD, ankoraŭ neformala, eble stariĝos inter Ĉinio, Rusio, Irano kaj Pakistano : la ĈRIP. Tiuj kvar landoj estas unuiĝintaj de sia kontraŭusonismo (pli ambigua ĉe la Pakistananoj), de sia volo vidi la Okcidentajn landojn, la IMF-on kaj la Mondan bankon pagi la monon ŝulditan al la nova reĝimo, kaj de sia opono al la starigo de usonaj bazoj en la regiono por lukti kontraŭ IS-KP, sed ankaŭ de vigla malkvieto, aparte en Moskvo, fronte al la minaco de OIŜ kaj de la centraziaj islamismaj movadoj emaj al kunigi kun ĝi je diversaj gradoj. En kuna komunikaĵo publikigita flanke de la pintkunveno de la Ŝanhaja organizo por kunlaboro (ŜOK) kiu okazis la 17an de septembro (kaj al kiu Barato partoprenis), ili interpelaciis “tiujn ŝtatojn kiuj nepre unuavice respondecu pri la postmilita socia-ekonomia rekonstruado en Afganio [komprenu : la landojn de la Nord-Atlantika traktat-organizo (NATO)] kaj urĝe provizu Afganion per humanitara kaj ekonomia helpo kiun la lando bezonas” ; ili ankaŭ emfazis “la neceson kunordigi la strebojn por fronti la minacojn, aparte la pligrandiĝon de la terorismo kaj la drog-ŝakradon” [13].

La afero pli komplikiĝas pro la anonco, ĉifoje oficiala, de plia QUAD, kuniginta Usonon, Baraton, Israelon kaj la Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn, je la 18a de oktobro 2021 : ekonomia forumo pri ankaŭ la surmara sekureco kaj la “tutmondaj demandoj” laŭ S-ro Jaiŝankar. La morgaŭon, la tre respektata barata taggazeto The Hindu publikigis ĉefartikolon alvokantan al singardemo : “Barato nepre sin gardu troviĝi engluita en la multnombraj konfliktoj en Mezoriento. (...) La streĉoj inter tiu nova bloko kaj Irano plu intensas. Barato, kiu konformas al Usono en Hindopacifiko, frontu kreskantan malsekurecon en kontinenta Azio post la foriro de Usono el Afganio. Kaj ĝi devos labori proksime al landoj kiel Irano por fronti la defiojn eliĝantajn el post-usona Afganio  [14].”

Veras, ke la intensiĝado de la streĉoj inter Vaŝingtono kaj Pekino, same kiel inter Vaŝingtono kaj Moskvo, la geopolitika tektoniko ŝajne prilumas la kreskantan duecon inter ĉina-rusa Eŭrazio kaj Hindopacifiko sub usona regado. En Vaŝingtono, respublikanaj voĉoj postulas ververan aliancon kun Nov-Dehlio, “nura partnero kapabla kontroli de proksime la sudan flankon de Ĉinio  [15].” Reagante, Pekino ironiis : “Se Barato konformiĝus al Usono, ĝi povus finfine troviĝi en la situacio de la nuna Francio  [16], aludante la debatitan naskiĝon de Aukus (Aŭstralio, Britio, Usono). Nuntempe, Barato sufiĉe malkomfortas pro la nova pakto kaj ne volas oficiale elekti inter landoj kiuj ĉiuj estas partneroj, sed ŝajne kontentiĝas pri la militista aspekto de la nova alianco, kiel signalo sendita de Pekino.

Trans la demandoj starigitaj de la ekesto de Aukus, la administracio de S-ro Biden kultivas siajn rilatojn kun Barato spite al iuj prikontestaĵoj (komerco, rusaj armiloj) ; ĝi multobligas la altnivelajn renkontiĝojn, en Vaŝingtono kaj en Nov-Dehlio, dum ĝi plu sekvas la koncepton “partnereco” kiel indikitan en la longa kuna komunikaĵo sigelanta la renkontiĝo de la usona prezidanto kaj de S-ro Modi, en septembro [17].

La multaflankismo malfortiĝas

Fronte al tiuj malsimplaj dinamikoj, S-ro Modi ne estas senaga. Krom la ligiloj kun Usono, Barato gardas daŭran rilaton kun Rusio, kiel dirite, kaj kultivas ankaŭ rilatojn en Centra Azio. En septembro, S-ro Jaiŝankar multobligis la duflankajn kontaktojn, dum la pintkunveno de ŜOK en Taĝikio, kie Barato posedas militistajn rimedojn, kaj dum la Konferenco pri interagado kaj konfido-donaj aranĝoj en Azio (KIKA), en Kazaĥio. Tiel li interparolis kun siaj centraziaj sed ankaŭ ĉina kaj irana kolegoj. En oktobro, en la barata ĉefurbo, la unua strategia pintkunveno okazis kun Kirgizio.

Fine, en Nov-Dehlio okazis la tria “dialogo pri la regiona sekureco” dediĉita al Afganio, la 10an de novembro 2021 kun la konsilistoj pri nacia sekureco (aŭ iliaj ekvivalentoj) de Rusio, de Irano kaj de la kvin respublikoj de Centra Azio. Pakistano rifuzis la inviton pro tre oficialaj kontraŭbarataj kialoj kaj Ĉinio pretekstis problemojn pri la kalendaro. Sed Ĉinio ja ĉeestis la morgaŭon en Islamabado, por renkontiĝo laŭ formato “Trojko plus” (Rusio, Usono, Ĉinio kaj Pakistano – Barato ekskludita), same dediĉita al Afganio. Feliĉa koincido, la mulao Amir Khan Muttaqi, afgana ministro pri eksterlandaj aferoj, estis invitita dum tri tagoj en la pakistana ĉefurbo, kio promesis ĉiujn duflankajn renkontiĝojn.

Konklude, Afganio montriĝas kiel grandiganta spegulo de la kontraŭaĵoj en la tutmonda ordo. Ĉiu predikas (pli malpli sincere) por “senekskluda” registaro garantianta internan stabilecon, sed aktuale malakceptita de la islama emirlando. Ĉiu maltrankviliĝas ankaŭ pro la riskoj de reveno de terorismo. La post-usona Afganio ne signifas, ke la mondo iĝis post-usona. Sed la ludo de la naciaj interesoj, de la regionaj streĉoj kaj de la ambicioj de la grandaj potencoj, ĉefe Usono, Ĉinio kaj Rusio, konfirmas, ke multaflankismo lasas la lokon al la rivala multpoluseco tiel fronte al la islama emirlando Afganio kiel en Hindopacifiko.

Jean-Luc RACINE [18]



Tradukita de:
Sylvain Barrier
el la Ekde Aleksandro la Granda
Malgraŭ la nuntempaj eventoj, oni ne forgesu la longan hindan-afganan historion, en kiu Aleksandro la Granda, antikva greka reĝo alveninta ĝis Induso je la 4a jarcento antaŭ Kristo, estis unu el la fundamentaj figuroj. Unu jarcenton poste, la tre rafinita grekobudhisma kulturo ekfloros en Baktrio, kiu kovras teritoriojn nun en Afganio, Taĝikio kaj Uzbekio, sub la influo de la Maŭrja imperio, etendiĝinta de la ebenaĵo de Gango ĝis Afganio. Simbole, la talibanoj provos forviŝi tiun historion, detruante la Budhojn de Bamijano, en marto 2001.
Vojkruciĝo de la hinda, greka kaj persa civilizacioj, Afganio malfermiĝas al islamo ekde la 7a jarcento. Sub la reĝado de Mahmudo de Ghazni (971-1030) komenciĝas la detruaj ekspedicioj direkte al Barato, kie instaliĝos sultanlandoj, de la 13a jarcento. La nunaj hinduaj naciistoj vidas en tiu momento la ekon de la islamana impono super ilia lando, kiu kulminas en 1526, kiam Baburo, iu Kabulano el la timurida dinastio, fondis tion, kio iĝos la grandioza Mogola imperio.
Fine, la premo de la Brita Hindio, post tri “brita-afganaj militoj” (1839-1842 ; 1878-1880 ; 1919), trafis la iredentismon de Afganio, iĝanta la “tombo de la imperioj” kaj atinganta plenan sendependecon en 1919.
Ekde 1950, Barato, siavice sendependa, kaj Afganio subskribas traktaton pri amikeco. La interrilatoj bonas kun la reformanta reĝo Zaher Ŝah, renversita de ŝtatfaligo en 1973. Se la barata registaro pravigas la sovetan invadon en 1979 por savi la komunistan reĝimon en Kabulo, ĝi provas, post la foriro de la Ruĝa Armeo dek jaroj poste, reveni en la ludon subtenante tiujn, kiuj konsistigos la Nordalianco de la komandanto Masud. Sed la konkero de la potenco fare de la talibanoj, en 1996, flankenmetas Baraton pliafoje, favore al Pakistano. Necesos atendi la usonan envenon en 2001 kaj la alvenon de S-ro Hamid Karzai - kiu studis en universitato en Barato - por relanĉi la programojn pri kunlaboro kaj disvolviĝo inter la du landoj. La reveno de la talibanoj en aŭgusto 2021 denove lokigas Baraton en malkomfortan pozicion...


[1] “Qureshi strongly reacts to Afghan NSA Mohib’s remarks”, Tolo News, Kabulo, 6an de junio 2021.

[2] Legu Georges Lefeuvre, “Usona disfuĝo en Afganio”, Le Monde diplomatique, aprilo 2020.

[3] “Want to continue our political, trade ties with India : Taliban leader Stanekzai”, The Hindustan Times, Nov-Dehlio, 29an de aŭgusto 2021.

[4] “Haqqani network scion Anas Haqqani says taliban won’t “interfere” in Kashmir, clarifies Pakistan connection”, New 18, Nov-Dehlio, 1an de septembro 2021.

[5] “Afghanistan : Taliban says it will « raise its voice for Kashmir muslims »”, BBC, 3an de septembro 2021.

[6] Legu Vaiju Naravane, “Au Cachemire, l’hindouisme sabre au clair”, Le Monde diplomatique, oktobro 2019.

[7] Vidu “Govt reaches understanding with TTP for temporary truce”, Dawn, Karaĉio, 5an de novembro 2021.

[8] Vidu Daniel S. Markey, No Exit from Pakistan. America’s Tortured Relationship with Islamabad, eld. Cambridge University Press, 2013 ; Zahid Hussain, No Win War. The Paradox of US-Pakistan Relations in Afghanistan’s Shadow, eld. Oxford University Press, 2021.

[9] “Joint statement of the participants in the Moscow format consultations on Afghanistan”, rusa ministrejo pri eksterlandaj aferoj, Moskvo, 20an de oktobro 2021.

[10] “Joint ministerial statement of meeting of foreign ministers of Afghanistan neighboring countries + Russia”, irana ministrejo pri eksterlandaj aferoj, Teherano, 27an de oktobro 2021.

[11] Vidu “Afghanistan’s taliban, now on China’s border, seek to reassure Beijing”, The Wall Street Journal, Nov-Jorko, 8an de julio 2021.

[12] Rajeswari Pillai Rajagopalan, “Why Russia is no longer a strategic ally for India in new bipolar world led by US and China”, The Print, Nov-Dehlio, 9an de aprilo 2021.

[13] “Joint statement on the results of the meeting of Russia, China, Pakistan and Iran on the margins of the SCO and CSTO summits in Dushanbe”, ĉina ministrejo pri eksterlandaj aferoj, Pekino, 17an de septembro 2021.

[14] “The other Quad : On virtual meet of foreign ministers of India, US, Israel and UAE”, The Hindu, Ĉenajo, 20an de oktobro 2021.

[15] Nikki Haley kaj Mike Waltz, “It is time to formalize an alliance with India”, Foreign Policy, Vaŝingtono, DC, 25an de oktobro 2021.

[16] Qian Feng, “Alliance with US will crush India’s great power fantasies”, Global Times, Pekino, 1an de novembro 2021.

[17] “US-India joint leaders’ statement : A partnership for global good”, Blanka Domo, Vaŝingtono, DC, 24an de septembro 2021, www.whitehouse.gov.

[18] Jean-Luc RACINE : Emerita direktoro pri esploro ĉe la franca nacia centro pri scienca esploro (CNRS) kaj sperta esploristo ĉe Asia Centre.

Dek procentoj de la loĝantaro ekskluditaj de la elektantaro

En Latvio, la rusa demando pri kiu ĉiuj parolas

Malgranda lando sur la bordoj de la Balta Maro kun apenaŭ du milionoj da loĝantoj, Latvio scias esti diskreta. Malkiel Pollando, kiu spitas Bruselon, Rigo estas aplaŭdata pro sia sukcesa demokrata transiro. Ĉu prave ĉu malprave, tamen, Moskvo zorgas pri la sorto de la granda ruslingva malplimulto. Vojago tra demokratio kies multajn misfarojn eŭropanoj emas pardoni.



de  Hélène RICHARD

Elirinte el la centro de Rigo, aŭtobuso n-ro 3 sekvas la riveron Daugava en la direkto al la Balta Maro. Tra la glaco, la malmultaj pasaĝeroj rigardas la senmovan silueton de la arganoj de la haveno. Pluen, piramido el hakitaj arboj atendas kargoŝipon. En ĉi tiu monato de Julio 2021, la haveno de la latva ĉefurbo estas neaktiva. De kelkaj jaroj, Moskvo estas uzinta sian propran infrastrukturon por eksporti siajn krudmaterialojn. En 2021, eĉ ne unu tuno da rusa karbo transitis tra Rigo ; kontraste, tri jarojn pli frue ĝia haveno ankoraŭ transŝarĝis 14 milionojn da tunoj [1]. Aldone al ĉi tiu perdo de enspezoj, estas malkresko de trafiko el Belorusio. Post kiam ĉefurboj de la Balta Maro subtenis la belorusan opozicion, ankaŭ Minsko deturnis al rusaj havenoj kelkajn el siaj produktoj kiuj kutime transitis tra la latva kaj litova marbordoj.

Pajlaj ĉapeloj, salikaj korboj, bantukoj ĉirkaŭ la koloj... Ĉe la fino de la kurso, oni povas konjekti la pli somerecajn okupojn de la veturantoj en alia aŭtobuso kiu estas ekironta. Post kelkaj pluaj haltoj, ili disvastiĝas tra pinarbaro en la direkto al plaĝo el blanka sablo kun manĝetejo kaj lueblaj faldseĝoj. Babilante latvalingve, patrino kaj ŝiaj du filinoj disvastigas sian bantukon ĉe la rando de la akvo. Pli malproksime, tridek-iom-jara paro kverelas ruslingve. Enkonduki sin kiel francan ĵurnaliston kiu interesiĝas pri la lingva demando en Latvio ne montriĝas esti bona metodo por interkonatiĝi. "Ĉi tie, ĉiu parolas la lingvon kiun oni deziras," bruske diras la juna virino singardeme. "Ne estas problemo. La rusa estas mia denaska lingvo, sed mi parolas la latvan tre bone. Mi lernis ĝin en la lernejo kaj precipe sur la strato." Kuŝante sur la stomako, ŝia kunulo levas sian kapon kaj diras perfekte ruslingve : "Ankaŭ mi, estas la latva kiun ni parolas ĉe ni", kaj enprofundigas la vizaĝon denove inter la brakoj.

En la stratoj de Rigo, ŝajnas ke konversacioj en la rusa kaj la latva harmonie miksiĝas. Nemalofte oni aŭdas taksiiston ekkrii al kolego en la latva, antaŭ ol malfermi la pordon por kliento parolante la rusan. Sed, ekde la sendependiĝo de ĉi tiu eksa soveta respubliko en 1991, ĝiaj politikaj gvidantoj neniam ĉesas zorgi pri la "rusa problemo", kun, kiel la celobjekto, la granda malplimulto kiu kutime parolas la lingvon de Puŝkin (36% de la loĝantaro). La maltrankvilo kaŭzata de ĉi tiu ĉeesto, kiun Rusio povus esti preta ekspluati, instigis al la registaro permesi al si kelkajn troajn liberojn rilate al la principoj de la demokratio. Ĉi tiuj aranĝoj estas malofte diskutataj, ĉar Latvio ŝajnas al eŭropaj observantoj esti trankvila haveno netuŝita de la "popolismo" kaj eŭroskeptikismo kiuj senbridas aliloke en Orienta Eŭropo, antaŭ ĉio en Pollando.

La politika sistemo estas disŝirata de demandoj pri la memoro

La unua anomalio estas la ekskludo de la ĉefa politika forto el ĉiuj registaraj koalicioj ekde 1991. Kun preskaŭ 20 procentoj de la voĉdonaro, la partio Saskana ankoraŭ estis la plej sukcesa en la parlamentaj elektadoj de 2018, sed ĝi ne estis invitita partopreni la intertraktadojn por formi registaron. Ĝia marĝenigo pliiĝis en 2019, kiam ĝia kunfondinto, Nils Ušakovs, estis demisiigita de sia ofico de urbestro de Rigo pro suspektata korupto (akuzo kiun li kontestas antaŭ la tribunalo). Pro tio, ke 75% de ĝiaj voĉdonantoj estas ruslingvanoj, Saskana estas suspektata esti marioneto de la Kremlo. Sed la partio subtenas membriĝon en la Eŭropa Unio kaj eĉ en la Nord-Atlantika Traktat-Organizo (NATO), la okcidenta milita alianco malamata de Moskvo, ĉar membriĝo en ambaŭ grupoj "formas tuton," kiel la prezidanto de Saskana, Janis Urbanovics, diris al mi kiam mi vizitis la oficejon de la parlamenta grupo en Rigo. Saskana nur rekomendas mildigi la streĉan situacion kun Rusio, la kvara plej granda komerca partnero de Latvio. La grupo eĉ rompis oficialajn rilatojn kun Unueca Rusio, la partio de prezidanto Putin. "Estis neeble daŭrigi ĉi tiun partnerecon en la kunteksto de malmola alfrontiĝo inter Rusio kaj la Okcidento," Urbanovics agnoskis, dum li atentigis pri ĝia utileco por allogi rusajn investantojn al la latva ĉefurbo en la pasinteco. La malfido al Rusio estas, aliflanke, la cemento de la heterogena koalicio kiu estras la landon, kiu inkluzivas kvin partiojn (de la naciistoj de la Nacia Alianco ĝis la liberaluloj de Evoluado/Por !) "Ĉiuj provoj superi la etnan disiĝon malsukcesis," diras Olga Procevska, sendependa esploristo kiu helpis lanĉi malgrandan progresisman partion pasintece.

Aldone al streĉateco pri la rusa demando, la latva politika sistemo estas disŝirata de la demandoj pri la memoro. Plej brula estas la demando pri la Dua Mondmilito. Kvankam la nova lando sin prezentas kiel viktimon de "du totalismoj" - nazia kaj sovetia - (kiel Pollando kaj la aliaj baltaj landoj), ĝi serĉis metodojn por forigi antaŭ ĉion sovetiajn referencojn post sendependiĝo. Post kiam ĉi tio estis gajnita en 1991, Rigo establis la 8-an de Majo kiel la tagon por soleni la finiĝon de la Dua Mondmilito, tiel aligante sin al la okcidenteŭropa kalendaro. La festaĵoj je la 9-a de Majo, (tiu dato estis elektita en Sovetunio kiel la dato de la kapitulaco de la Tria Regno pro la tempodiferenco), ankoraŭ allogis kelkmilojn da homoj ĉiujare (ĝis la pandemio de Kovim-19), kun la diskreta subteno de Saskana. Denove ĉi-jare, la partio distribuis korbojn da manĝaĵoj al la restantaj veteranoj de la Ruĝa Armeo, kiun la aŭtoritatuloj rigardas kiel forton de okupacio en 1940-1941 kaj denove de 1944 ĝis 1991. La plej radikalaj naciistoj alvokas por la malkonstruo de la Monumento al la Liberigintoj (de la Ruĝa Armeo), konstruita en 1985 kaj protektata de interkonsento subskribita en 1994 inter Rigo kaj Moskvo. Iuj eĉ partoprenas, ĉiun 16-an de marto, la amaskunvenon organizitan memore al la Latva Legio, armea taĉmento aliĝinta al la Waffen-SS kiu batalis kontraŭ Sovetunio inter 1943 kaj 1944 por restarigi la suverenecon de la lando. Plejparte konsistanta el konskriptoj, ĝi havis en siaj vicoj oficirojn kiuj precipe aktivis pri la ekstermado de judoj je la tempo de "la Shoaho de kugloj". Ĉi tiu kunveno regule provokas indignajn reagojn eksterlande. En 2012, la Konsilio de Eŭropo esprimis sian "zorgon pri ajna provo pravigi bataladon en taĉmento de la Waffen-SS kaj kunlaboron kun la nazioj." Ĉi tiu memorsoleno perdis sian oficialan statuson nur en 2000.

Tra ĉi tiu inundo da konfliktantaj memoroj, latvoj, precipe la pli junaj, trovas sian propran vojon, foje laŭ surprizaj manieroj. Ĉi tio estas la kazo de la arkitektoj de la firmao NRJA kiuj instalis siajn oficejojn en la subetaĝo de konstruaĵo en la malnova kvartalo de Rigo. Akompanata de du koleginoj, ĝia direktoro, s-ro Uldis Lukševics, lanĉas sur sia komputilo la videon kiun la kolektivo faris por savi de detruo la eksan sidejon de la centra komitato de la komunista partio, kiu estis transformita en oficejan konstruaĵon en la 1990-aj jaroj. Futurecaj formoj, abundo da spaco, vasta aŭditorio : la filmo laŭdas la originalecon de ĉi tiu juvelo de postmilita modernismo, konstruita en 1974. En 2020, la ministro pri kulturo, membro de la Nacia Alianco, decidis eldetrui la konstruaĵon por anstataŭigi ĝin per koncertejo, kaj tiel liberigi la urbon de "fantomo de komunismo, kiu montras la tutan arbitrecon de tiu epoko [2]". NRJA kontraŭis ĉi tion. Per petskribo, la okazigo de simbola entombigo kaj konsciiga filmo, la mobilizo estis sukcesa ; la ministerio nuligis sian planon. Sed ĉu ĉi tiuj persistemaj defendantoj de la arkitektura heredaĵo de la komunisma periodo kontestas la ideon de la soveta okupacio ? S-ino Elina Libiete, juna arkitekto de NRJA, surpriziĝas. "Mi ne komprenas la demandon," ŝi respondas. "Evidente estis okupacio. Kion do ? Ĉu ni detruu ĉion kreitan dum la periodoj de okupado de nia lando ?" "Malmulto restus staranta", aldonas ŝian kolegon, s-ino Ieva Punto, ridetante.

La oficiala kvalifiko de la komunisma periodo kiel "okupacio" pasis en la komunan lingvon. Sed, laŭ la historiisto Juliette Denis, "la integrigo [de Latvio] en la sovetan mondon (...) ne establis duoblan potencon (armitan kaj civilan) kiel tiu, kiu tipigis la naziajn okupaciojn en Eŭropo, ekzemple. La obsedo [de la latvaj aŭtoritatuloj] pri la termino "okupacio" ŝajnas des pli nekongrua ĉar aneksado, kaj la rezultinta sovetiigo, estas procezoj kiuj estas tiom - se ne pli - radikalaj, pli profundaj kaj pli daŭrantaj ol okupacio. Sendube la termino fariĝis populara pli pro politikaj ol pro sciencaj motivoj [3] ; ĉi-kaze, por kompari Sovetunion al la nazia sistemo kaj forĝi la identecon de lando kiu estis la viktimo de du totalismoj, egale krimaj.

Restas 190 500 "necivitanoj"

Ĉi tiu koncepto establis la bazon por nesimetria demokratio. Per tio, ĉiuj loĝantoj kiuj alvenis post la unua aneksado en 1940 (plejparte rusoj, sed ankaŭ tiuj el aliaj sovetiaj respublikoj), fariĝis fremduloj en la nova lando. Estonio sekvis la saman vojon, sed ne Belorusio kaj Ukrainio, kiuj donis civitanecon al la tuta loĝantaro post 1991. En Latvio, 700 000 homoj, aŭ unu triono de la loĝantaro, estis senigitaj je difinita statuso en la momento de sendependiĝo. En 1995, leĝo kreis por ili la koncepton de "necivitanoj" (donata al loĝantoj kiuj ekloĝiĝis en la lando antaŭ 1992, jam loĝis tie dum pli ol 10 jaroj aŭ naskiĝis tie). Tri jarojn poste, alia leĝo faciligis ilian aliron al civitaneco, sed naturalizoj malpliiĝis post kiam Latvio aliĝis al la Eŭropa Unio en 2004. Hodiaŭ, ankoraŭ estas 190 500 "necivitanoj" (el kiuj 65 procentoj sin nomas rusoj). Sekve, 10% de la loĝantaro estas senigitaj je la rajto voĉdoni (eĉ en municipaj elektadoj) kaj malpermesataj praktiki iujn profesiojn (ŝtatoficisto, advokato, notario, apotekisto...)

Moskvo regule kondamnas la situacion de la latviaj senŝtatuloj, interalie ĉe la Konsilio de Eŭropo, kies Asembleo estas aprobinta kelkajn rezoluciojn kiuj instigas al Latvio antaŭenigi la integriĝon de ruslingvanoj en la ŝtatoficistaron kaj la instruadon de malplimultaj lingvoj. La lasta reformo de la sistemo de edukado en 2018 faris la malon. Ĝi trudas instruadon tute en la latva en ĉiuj mezlernejoj ekde 2022, kio likvidos la restaĵojn de plurlingva instruado en lernejoj (en la rusa, la latva kaj kelkaj aliaj malplimultaj lingvoj, kiel la pola [4]) heredita de la sovetia periodo. Rigo kredas ke Rusio instrumentigas la lingvan kaj etnan demandon por daŭrigi malkonkordon en la latva socio. Ĝi tamen ne serioze antaŭvidas perspektivon kompareblan al tiu de Donbaso - regiono de Ukrainio kie separatista ribelo subtenata de la rusa armeo ekflamis en 2014. Trankviligita de la fortigo de NATO en 2016 (interalie per la deplojo sur rotacia bazo de transnacia forto kiu ekvivalentas batalionon en ĉiu el la tri baltaj landoj kaj Pollando), Latvio estas, aliflanke, en konstanta stato de singardemo kiam temas pri la influo de Rusio sur la publika opinio en ĝia lando.

La traŭmato datiĝas de 2012. Tiun jaron, referendumo okazis por la agnosko de la rusa kiel dua oficiala lingvo, post civitana iniciato kiu kolektis dek mil subskribojn (kiel antaŭvidite en la Konstitucio). Kvankam priraportita de la rusaj televidkanaloj, vaste spektataj en la lando, la voĉdonado finiĝis kun masiva "ne" (75% kontraŭis). Sed la nura fakto, ke tia konsulto okazis, estis sufiĉa por paniki la latvan ŝtaton. "Ĉi tiu okazintaĵo montris la kapablon de Rusio transformi marĝenan aferon en debaton pri la socio", diris Janis Sarts, direktoro de la Centro de Supera Kapableco por Strategia Komunikado (Stratcom COE), pensfabriko aliĝinta al NATO, kaj kunfinancata de Rigo, kun speciala intereso pri demandoj de falsa propagando.

Latvio ne sin detenas plu de cenzuro por kontraŭbatali la influon de Moskvo. En Februaro 2021, la rusa kanalo Rossiya RTR estis suspendita dum unu jaro. La decido estas aldona al ĉirkaŭ 30 malpermesoj de elsendoj depost 2019. La plimulto estas bazitaj sur larĝa interpreto de individuaj embargoj aprobitaj de la Eŭropa Unio post la aneksado de Krimeo. En Februaro 2019, ekzemple, naŭ kanaloj de la Nacia Grupo de Amaskomunikiloj estis suspenditaj pro tio, ke ĝia efektiva administranto, Yuri Kovalchuk, oligarĥo proksima al Vladimir Putin, estas sub embargo. Kelkaj ĵurnalistoj de Sputnik Latvia kaj Baltnews estis ĉagrenitaj ĉar ili laboris por amaskomunikiloj regataj de la ŝtata agentejo Rossia Segodnia, estrata de Dmitrij Kisseliev (mem sub embargo). Pervy Baltiïski Kanal (PBK), la balta versio de la ĉefa rusa kanalo, evitis la fermigon, sed ĝiaj bankokontoj estis blokitaj dum la enketo. Ekonomiaj premoj igis la administrantojn ĉesigi la produktadon de lokaj novaĵelsendoj en Marto 2020. "Kiel ajn agresema estu la rusa politika propagando en Eŭropo, embargo fare de la EU estas nek pravigebla nek konvena ilo por kontraŭbatali ĝin," diris Reporteroj Sen Limoj, kiu ja ne povas esti akuzata pri memkontento rilate al la Kremlo. "Prefere ol fermi amaskomunikilojn pro neklaraj motivoj kaj sur malsolida jura bazo, ŝtatoj povas postuli garantiojn pri redakcia sendependeco por ĉiuj amaskomunikiloj. (...) Submeti ĉiujn amaskomunikilojn al la samaj devoj (sen konsidero de geografia deveno) ebligus eviti revenĝajn aranĝojn de landoj kiuj kondukas informmilitojn [5]." Samtempe, la aŭtoritatuloj klopodas por marĝenigi ruslingvan enhavon en publikaj televidkanaloj. Tiel, la ruslingvaj novaĵelsendoj de la publika kanalo LTV7 estas restriktitaj al plurmedia platformo en Interreto. Ĉi tiu estas surpriza decido, ĉar ĝi igas ruslingvanojn en Latvio pli sin turni al rusaj kanaloj ankoraŭ haveblaj per la servaroj de kelkaj provizantoj de retservoj.

De la blankaj plaĝoj de Rigo, oni devas veturi tri cent kilometrojn laŭlonge de la Rivero Daugava por atingi Kraslava. En ĉi tiu urbo de preskaŭ 7 600 loĝantoj en la sudo de la regiono Latgale, du kilometrojn for de la belorusia landlimo, konversacioj plejofte estas ruslingvaj. Ĉe la piedo de la sola ponto de la urbo, la domo de s-ro Valery Kryjanovski transformiĝas somere en malgrandan familian hotelon. Malantaŭ sia servotablo, sub la portreto de papo Francisko kiu benas la vizitantojn, s-ro Kryjanovski fiere elvokas siajn polajn praulojn. Liaj devenoj eĥas la epokon kiam Latgale nomiĝis Pola Livonio, kiu dum longa tempo apartenis al la Respubliko de Du Landoj (unuiĝo de la Granda Duklando de Litovio kaj la Reĝlando de Pollando) antaŭ ol ĝi estis konkerita en 1772 de la rusoj, kiuj importis sian lingvon en ĉi tiun katolikan regionon.

Katoliko (kiel 18% de la loĝantaro), profunde enradikiĝinta en la historio de sia lando, s-ro Kryjanovski reprezentas tion, kion la latva ŝtato plej timas : ĉi tiu ruslingvano spektas sole rusajn televidkanalojn ĉar ili estas "pli objektivaj ol latvaj kanaloj" ; li malfacile parolas la oficialan lingvon de la lando kaj "ne ŝatas la latvojn kiuj monopoligas la ŝtaton." Rusio estas tro longe detenita sed "baldaŭ revenos al Berlino" li asertas, sen ajna maltrankvilo pri tia perspektivo. En la 1990-aj jaroj, ĉi tiu eksa kadrulo de la Komsomolo iris al Moskvo "por fari negocojn" en la epoko de senbrida kapitalismo. "Estis danĝera tempo : dek du el miaj amikoj perdis siajn vivojn. Mi estis bonŝanca." Kvankam li ŝajne profitis de la ĥaoso de la jaroj de transiro al la ekonomio de la merkato, s-ro Kryjanovski admiras la rusan prezidanton, "granda ĉampiono de ĵudo" (apud la portreto de la papo s-ro K afiŝis titolon kiun li mem gajnis ĉe internacia konkurso de luktado) kaj viro kiu "scipovis ordigi sian landon."

Ĉu tio estas pruvo de la ekzisto de kvina kolono kiu pravigas la preventajn aranĝojn de la registaro ? Sed mi renkontis nur unu personon kiel s-ro Kryjanovski en Kraslava. Aliaj ruslingvanoj sin destarigas de la rusa registaro ... sen indulgi sian propran registaron. Familia kuracisto, s-ino Marina Procevska regule legas la retgazeton Meduza fonditan de disidentaj rusaj ĵurnalistoj kiuj rifuĝas en Latvio, kaj egale severe juĝas la dogmismon de la latvaj aŭtoritatuloj. Dum la loĝantaro travivis novan trudizoliĝon fine de Oktobro pro reveno de la epidemio, la registaro ne volis paroli rekte en la rusa al la loĝantaro, interalie al la maljunuloj, el kiuj multaj ne bone komprenas la latvan. "La Ministerio atendis ĝis la komenco de Julio por sendi al mi la dokumentaron pri Kovim-19 kaj vakcinado en la rusa", d-ro Procevska diras kun bedaŭro. Ĉu la rusa estu agnoskita kiel ŝtata lingvo ? Ŝi hezitas. "Mi ne partoprenis la referendumon en 2012. Ŝajnis al mi, ke la demando estis misvortigita. Tio, kion mi deziras, estas ke la latva restu la sola ŝtata lingvo, sed ke estu fleksebleco ĉe la municipa nivelo."

24-jaraĝa, ankaŭ s-ro Aïvars Backurs indignas pro la "diskriminacia politiko pri ruslingvanoj", dum li deklaras sin "patrioto". Aktiva en nacia junulara organizaĵo, kandidato en la lastaj municipaj elektadoj, la juna viro maltrankvilas pri la estonteco de sia lando. Li kondukas nin al benzinejo, for de la urbo, la sola loko kie oni povas trinki kafon post la 7-a ptm. Kelkaj aŭtoj estas parkitaj sub la flago de benzina marko. Starante aŭ sidante ĉe piknika tablo, ĉirkaŭ dek kvin gejunuloj trinketas Koka-Kolaon aŭ fumas cigaredon. Sidante sur la kaputo de aŭto, Backurs trarulumas la historion de sia Instagram-konto sur sia saĝtelefono, serĉante afiŝon. "Rigardu ! En 2009, la aĝgrupo 18-24 havis 238 000 homojn, kompare kun 122 000 en 2019. Ĉi tio estas hemoragio : nia lando ne havas petrolon, ĝiaj solaj riĉaĵoj estas ligno kaj ĝia junularo, kaj ili foriras !" La ciferoj estas ĝustaj. Depost 1991, la lando estas perdinta preskaŭ trionon de ĝia loĝantaro. Kvankam mortokvantoj (pliiĝintaj) kaj naskokvantoj (malpliiĝintaj) kontribuas al la demografia krizo, elmigrado okcidenten konsistigas trionon de ĉi tiu regreso, laŭ sociologo Mihails Hazans, "sen enkalkuli laŭsezonan elmigradon, kiu ne estas inkluzivita en ĉi tiu cifero." Tiom, ke la latvia ekonomio estas postiĝinta kompare kun tiuj de siaj baltaj najbaroj. En alparo de aĉetpovo, ĝia malneta enlanda produkto estas 72% de la meznivelo en la Eŭropo de la 27, kompare kun 86% por Litovio kaj Estonio [6].

Elmigrado estas evidenta eblaĵo

En Kraslava, la perspektivoj por la gejunuloj resume estas du. El la 24 eksaj samklasanoj de la mezlernejo de s-ro Backurs, sep varbiĝis al la limgardista trejnejo. Lia eksa instruisto de historio, Andrei Jakubovskis, taksas ke 30 procentoj de la abiturientoj instruitaj de li elektis ĉi tiun opcion. La pliigo de la nombro de gardistoj anoncita en la somero de 2021, post kiam Belorusio ekspluatis la fluojn de migrantoj kontraŭ la fono de streĉo kun la EU, ne riskas elĉerpi la varbitojn. Por la aliaj, elmigrado estas evidenta eblaĵo. En ĉiu el liaj klasoj el dudek kvin studentoj, du aŭ tri loĝas kun siaj geavoj, dum la gepatroj laboras en Okcidenta Eŭropo. "Antaŭ dudek jaroj, neniu estus sciinta kie estas la urboj Korko, Galivo, Limeriko, Swords [ĉiuj en Irlando]. Hodiaŭ, tiuj nomoj estas konataj de ĉiuj."

Veran stampedon al Okcidenta Eŭropo [7] ekigis la integriĝo en la Schengen-spacon en 2007, kune kun severega politiko de elspezreduktoj post la krizo de 2008 (30% salajroreduktoj en la privata sektoro, malpliigo de ŝtataj elspezoj kiu ekvivalentis 15% de malneta enlanda produkto, 20% redukto de la minimuma salajro). Malgraŭ ĉi tiu hemoragio, ne estas eŭroskeptikaj partioj en Latvio, eĉ ne Saskana, kiu provas poluri sian reputacion kiel "normala" socialdemokrata partio en la Eŭropa Parlamento. La negativaj sekvaĵoj de membriĝo en la EU restas tabuo en la publika debato pro tio, ke la "estingo de la baltaj landoj" estas unu el la plej ŝatataj temoj de la rusa politika propagando. "Geopolitika streĉateco multe determinas la publikan diskurson kaj forŝovas iujn flankojn de la socia kaj materiala realaĵo en la sferon de nedireblaĵoj," diras Dace Dzenovska, antropologo kiu esploris la milojn da fantomaj vilaĝoj en sia lando [8]. Ekde 2001, preskaŭ 3 000 vilaĝoj estas forviŝitaj de sur la mapo (t.e., 32% de la totalo) [9], kio devigis la registaron reorganizi la administran dividon de sia teritorio. Malgraŭ la socia kosto de la "reveno" al la familio de eŭropaj demokratioj, Latvio ŝajne agnoskis kaj akceptis sian statuson kiel "malgranda lando" por kiu sendependiĝo parte necesigis ŝanĝi sian kuratoron, bruliginte post si la pontojn kun Moskvo por aliĝi al Eŭropo, je ajna kosto.

[1] Fonto : Havena Instanco de Rigo

[2] Bens Latkovskis, ’Neparvaramas vandalisma tieksmes pekšns saasinajums’ [Kreskas la nehaltigebla impulso al vandalismo], Neatkariga, la 26-a de Junio 2020.

[3] Juliette Denis, ’Histoire de la Lettonie soviétique, 1939-1949. Une soviétisation de temps de guerre’, Diploweb, Vincennes, la 4-a de Oktobro 2016

[4] "russe, letton et quelques autres langues minoritaires" laŭ la originala artikolo. "letton" (la latva) evidente estas eraro ; la aŭtoro verŝajne volis skribi "lituanien" (la litova) - ML

[5] ’Pays baltes : le détournement de sanctions européennes pour interdire des chaînes russes n’est pas légitime pour promouvoir la fiabilité de l’information’, Reporters sans frontières, Parizo, la 10-a de Julio 2020.

[6] Fonto : Eurostat, 2020.

[7] Vidu Philippe Rekacewicz kaj Ieva Rucevska, ’Aucun vent de panique, mais…’, Le Monde diplomatique, Septembro 2009.

[8] Dace Dzenovska, ’Emptiness : Capitalism without people in the Latvian countryside’, American Ethnologist, Arlington, vol. 47, no 1, Februaro 2020.

[9] Sintija Ambote, ’Barely-inhabited villages struck from state maps’, LSM, Rigo, la 13-a de Februaro 2015.

La ekologiistoj testitaj kiel regantoj
Malpli ardantaj verduloj fronte al la klimata varmiĝo

Benoît BREVILLE kaj Pierre RIMBERT

La venkoj de la Verduloj ĉe la voĉdonoj en pluraj eŭropaj landoj nutras sin de trompa bildo. Tiu de politika forto senmakula pro kompromitiĝoj propraj al la ekzercado de la regado. Nu, la ekologiistoj dividas de longtempe la ekzekutivajn respondecojn. Ili regas en multe da metropoloj. Kun kiu bilanco ? En Grenoblo (Francio), la pezo de la devigoj kaj agnoskita pragmatismo instigas ilin al redukti multajn promesojn. Ilia suprenveno ankaŭ starigas la demandon pri iliaj orientiĝoj koncerne la eksterlandan politikon. Ĉu Germanio estos la laboratorio de “verdula diplomatio”, distirita inter la liberalaj “valoroj” kaj la ekonomia realismo ? La nuntempa politika ekologiismo kontrastas kun tiu de la jaroj 1970.



de  Benoît BRÉVILLE , Pierre RIMBERT

Ĵus antaŭ ol prezenti la unuan ekologiistan kandidatecon al la franca respublika prezidanteco en 1974, la agronomo René Dumont detalis en la kolumnoj de Le Monde diplomatique la alternativon decidendan de la politika ekologiismo. Oni povas, li skribis, provi veki la konsciencojn de la respondeculoj. Sed “tiel belega florado de « novaj homoj » en kapitalista reĝimo ŝajnas al ni ne tre probabla. Kristanismo strebas al tio de du mil jaroj, kaj ĝi malsukcesis : ĉar ĝi ĉiam konsilas afablecon al la egoistaj riĉuloj, anstataŭ prediki ribelon de la malriĉuloj, militiron kontraŭ la monŝrankoj  [1].”

La batalo enpersoniĝinta de Dumont ankriĝas de la komenco en pacisma kaj internaciisma perspektivo. Tiu de ŝanĝo de la sistemo, de kiu la popoloj de la Sudo estus agantoj. Dum la malkoloniado finiĝas, la konferenco de la Unuiĝintaj nacioj pri mediprotektado en junio 1972 enskribas la “racian planizadon”, la “uzon de scienco kaj tekniko” kaj la lukto kontraŭ “la koloniaj formoj kaj aliaj subpremoj” en farendaĵojn de naskiĝanta politika ekologiismo. Kun la brita partio People kaj, kelkajn jarojn poste, kun la germanaj Verduloj (Die Grünen), Dumont partoprenas en la politika ludo sen rezigni iun ajn konvinkojn siajn. Sed li ne sukcese ekflugas. Inter la timo de nuklea apokalipso, la neceso je disvolviĝado de la Sudo kaj la frenezo al konsumado en la Nordo, la planed-protektado ne pezas pli ol sablero en la konsciencoj.

Duon-jarcento pasis : ekologio ĉie ĉeestas. Sed kiu ? “La mediprotektado estas, por LVMH, multe pli ol devigo : ĝi estas nepra neceso, motoro de konkurencemo”, eksplikas tiu luks-grupo estimita de klientaro ne multe inklina al malkreskado. La venenado de la Tero panikigas ian junularon ; la ekologia agrikulturo progresas kontraŭ la tradiciaj preparaĵoj en la bretaroj de la superbazaroj ; ĵurnalistoj kaj esploristoj “plorgrimacas pri la vivularo  [2] antaŭ la mirstultigitaj okuloj de fokido elmontrita sur la frontpaĝo de la franca taggazeto Libération (la 10an-11an de novembro 2021).

La ekapero de la temo “klimata urĝeco” en la koron de la gravaj sociaj subjektoj logike emfazintus la karakterizaĵon neelteneblan de nia ekonomia modelo - kaj la neceson eliri el ĝi. Sed la efekto ne rivelis la kaŭzon. Kiel notas la sociologo Jean-Baptiste Comby, la fortiĝado de la klimataj koncernoj kunvenis kun sia senpolitikigado. La traktado fare de la amaskomunikiloj favoras moralan vidpunkton kiu aliformigas aferon pri internacia ekonomia organizado al problemo pri alĝustigo de la individuaj kondutoj [3].

Por savi la planedon, ĉiu devus apartigi siajn rubaĵojn laŭ tipo, forĵeti sian malnovan dizelan veturilon, renovigi sian malbone varmizolitan loĝejon, kompensi siajn eligojn de forcejaj gasoj, favori la mallongajn provizoĉenojn... Ĉar tiuj etaj gestoj multekostas, la superaj kadroj pli facile surmetas la kostumon de eko-civitano ol la modestaj dungitoj kaj la industri-laboristoj, dum la unuaj konkrete pli poluas ol la duaj, per siaj aviadilaj vojaĝoj, siaj spacohavaj loĝejoj, siaj novaj saĝtelefonoj. Tiu “riĉula ekologiismo”, kiu kaŝas la malegalan dispartigon de la poluado, superregas la politikajn kaj amaskomunikilajn diskursojn. “Ŝanĝiĝu ni”, “Agu ni urĝe, varmiĝas”, “Ĉiuj respondecas”, “Se ĉiu iomete agas, venkas vivo”, marteladas komunikaj kampanjoj financitaj de la franca ŝtato. Kiam ili insistas pri la valoroj kaj la virto pli ol pri la sistemo kaj la strukturoj, la ekologiismaj partioj kontribuas al tio.

Nu, precize je la momento kiam ili rezignis ŝanĝi la mondon, ili instaliĝas en la koron de la politikaj institucioj en la Malnova Kontinento. Inter 1993 kaj 2021, la nombro de eŭropaj landoj kies registaro enkalkulas ekologiistan ministron pasis de unu al dekunu. La Verduloj partoprenas en la ekzekutivo de pli ol 60% el la urboj kun pli ol 500 000 loĝantoj.

Tiu agnosko per la balotoj paradokse kaŝas duoblan politikan malforton. Unue ĉar ĝi tradukas la aspirojn al bonstato de bonhava kaj urba tavolo, dum la popolaj klasuloj pli suferas pro la mediaj perturboj. Due ĉar la modesteco de la realigaĵoj de tiuj partioj kiam ili regas lokigas ilin fore post la asociaj kaj aktivulaj movadoj.

La bonan rezulton atingitan de la Grünen dum la germana deputita elektado je la 26a de septembro 2021 (14,8%) oni aprezas des pli bone, ke oni detalas la sociologiajn karakteraĵojn de voĉdonantaro pli juna, urbana, okcidenta, bonhava kaj virina ol la nacia averaĝo. La partio ricevas la voĉon de nur 8% de la manlaboristoj (kontraŭ 26% por la Socia-demokrata partio [SPD]), sed plaĉas tri foje pli al la ŝtatoficistoj. Neniu alia grupo enkalkulas en siaj elektintoj tiom da universitataj diplomitoj kaj vidigas tiel grandegan diferencon (60 poentoj !) inter la poentaroj akiritaj en la kamparaj distriktoj kompare kun la urbaj. La bildo ankoraŭ pli preciziĝas se oni konsideras nur la partiaj aliĝantojn : preskaŭ tri kvaronoj (72%) posedas universitatan diplomon - pli ol du foje la nacia mezvaloro [4].

Ankaŭ en Francujo la ekologiista voĉdonado fontas de grandaj metropoloj. En Parizo, Europe Ecologie-Les Verts obtenas “siajn plej bonajn poentarojn en la distriktoj kutime konsiderataj kiel « bobo »-aj (bohemia-burĝaj) de la centro kaj de la oriento”, konstatas la aŭtoroj de post-balota studaĵo [5]. La poentaroj de la post-materiisma partio sekvas la surfacan prezon de la loĝejoj kaj la proporcio de altinivelaj diplomitoj. Tiu malgrandega socia zono fortigas la bildon de politika ekologiismo indiferenta aŭ eĉ malamika al tiuj, kiujn maltrankviligas la fino de la monato pli ol la fino de la mondo. “Pravigita de ekologiisma retoriko, la investado en verdaj subkonstruaĵoj en la koro de metropoloj - ekokvartaloj, energiŝparaj konstruaĵoj, biciklovojoj, piediraj zonoj, agrikulturaj bazaroj, urbaj ĝardenoj, ktp. - nutras la altigon de la domvaloroj”, konstatas la geografo Flaminia Paddeu [6]. La translokado al antaŭurbaj komunumoj de receptoj elprovitaj en la grandaj urboj, kiel la limigado de la aŭtomobila trafiko, kaj la reklamo por mediprotektaj argumentoj dum la fermado de uzinoj, aparte en ferindustrio, finrompas la disiĝon.

Esprimi laŭmodan vivstilon aŭ fondi popolan politikan ekologiismon, la dilemo speguliĝas en la orientiĝaj tekstoj de la partioj. Kiu zorge kontrolas la malkonfliktan tavoleton ornamitan de “valoroj”, de “senekskluda kaj « diversdevena » demokratio”, de “rezistemo” kaj de “oazo de afableco” tiu malkovras en la “projekto Bone Vivi” de la francaj Verts aŭ en la nova programo de la germanaj Grünen fortajn proponojn [7] : eliri el la modelo ekonomia kresko kaj liberkomercismo, rehejmenigi la industrian produktadon por mallongaj provizoĉenoj, planizi la ekonomion, reinventi la laboron, rompi la predantan potencon de la transnaciaj firmaoj, solvi la konfliktojn per diplomatio, starigi sennuklean tutmondan pacon. Sed tiuj orientiĝoj sin trovas tuj vanigitaj pro la aliĝo al la ekonomia kaj internacia ordo kiu malpermesas ties realigadon.

La Grünen rifuzas sin riski trans la “sociala-ekologia merkatekonomio” - iu pale verda versio de la ordoliberalismo - kaj plu tenas la Nord-Atlantikan traktat-organizon (NATO-n). La francaj Verts sin deklaras favoraj al eliro el NATO, sed la geopolitikaj analizoj de ilia kandidato Yannick Jadot enskribiĝas en sinteno de kontraŭ-rusa kaj kontraŭ-ĉina malvarma milito [8]. Krome, la partio juĝas, ke “Eŭropa unuiĝo, kaj pli larĝe Eŭropo, estas la taŭga kadro por fronti la tutmondan financsisteman kapitalismon, la socian kaj ekologian dumpingon”. Mallonge, la unika merkato por lukti kontraŭ la detruego pro la merkato...

Estus maljuste riproĉi nur al la ekologiistoj ilian arton komprenigi justajn kaŭzojn kiel maljustajn : en Okcidento, la akceptado de la ekonomia sistemo kaj de siaj grandaj institucioj servas kiel enigilo en la arenon de la politika potenco. Tamen la disstreĉiĝo pro la pragmatismo makulas la krediton de la verdulaj partioj laŭmezure, kiel progresas la konscio pri la klimata urĝeco : al kio utilus duon-aranĝoj kiam necesas tujtuj agadi forte kontraŭ kataklismo ligita al la nuntempa ekonomia kadro ?

Superigitaj de sia objekto mem, la ekologiistaj organizoj sin riskas al simetriaj danĝeroj de eksmodigado kaj de banaligado. La sociaj movadoj kiel Fridays for Future aŭ Extinction Rebellion [9] altiras la atenton de la amaskomunikiloj per siaj impresaj agadoj, siaj karismaj ĉefoj, sia senpacienca junularo. Ili reĵetas la partiojn al iliaj kompromitiĝoj kaj ilia senaktiveco : la aŭstraj Verduloj regadis koalicie kun radikalaj dekstruloj ; post tri jardekoj da ekologiistaj ministroj en la francaj registaroj, la fino de la artifikigo de la grundoj estas prognozita... por 2050, tiu de la glifosato senĉese prokrastata, la energia renovigo progresas laŭ helika ritmo, aŭtovojoj kaj veturiloj multobliĝas, fervojlinioj fermiĝas, ktp. Inter instituciaj aktivuloj kaj partizanoj de rekta agado, interkomprenado foje eblas, sed malofte ĝis voĉdonado : krom malmultaj esceptoj, la surlokaj bataloj kontraŭ la projektoj enterigi nukleajn rubojn, konstrui baraĵon, fosi tunelon, instali fervojajn aksojn, industriajn farmojn aŭ gigantajn rubodeponejojn “ne fariĝas al konkretaj poentaroj en baloto por EELV  [10].

La alia danĝero estas diluo. Partio kiel La France insoumise [11] kaj ĝiaj nordiaj kuzoj sin depostulas de sia fondiĝo de la politika ekologiismo, sen tamen vidigi “verdan” etikedon. Sed, helpe de modo, la alvokiĝoj multobliĝas senaverte. “La ekologio estas mia prioritateco”, klarigas politika flugfolio de novembro 2021 laŭdanta sur ses paĝoj la strebojn de la deputito de Bagneux-Montrouge-Malakoff por “protekti la planedon kaj la pli modestajn” pere de opiniaj deklaroj kontraŭ plasto, pesticidoj, malŝparado, bruo kaj karbelektrejoj. Nur la legantoj ekipitaj per lupeo kun granda dikigo ekvidos la indiketon “La République en marche” [12] printitan per etetaj literoj ĉe la malsupro de la dokumento.

Tiuj kontraŭaĵoj kaj tiuj malglataĵoj eksplikas la veran surprizon, kiun estigas la politika ekologiismo : ĝi ankoraŭ ne estas la plej potenca kvankam ĉiuj ventoj blovas en siajn velojn.

Benoît Bréville kaj Pierre Rimbert

Benoît BRÉVILLE
Benoît Bréville estas la vicredaktoro de Le Monde Diplomatique.

[1] René Dumont, “Population, subsistance et révolution”, Le Monde diplomatique, novembro 1973.

[2] Legu Frédéric Lordon, “Pleurnicher le vivant”, La pompe à phynance, 29an de septembro 2021, blog.mondediplo.net

[3] Vidu Jean-Baptiste Comby, La Question climatique. Genèse et dépolitisation d’un problème public, eld. Raisons d’agir, Parizo, 2015.

[4] Fontoj : esploroj ĉe la elirejo de la balotado, Infratest Dimap, 27an de septembro 2021 ; Forschunsgruppe Wahlen e.V., 27an de septembro 2021 ; Christoph Hasselbach, “Die Bundestagswahl in Zahlen : Ein geteiltes Land”, 28an de septembro 2021, www.dw.com ; Oskar Niedermayer, “Die soziale Zusammensetzung der Parteimitgliederschaften”, Bundeszentrale für politische Bildung, 26an de aŭgusto 2020, www.bpb.de

[5] Jérôme Fourquet kaj Sylvain Manternach, “Les ressorts du vote EELV aux élections européennes”, Fondaĵo Jean-Jaurès, Parizo, 20an de septembro 2019.

[6] Flaminia Paddeu, Sous les pavés, la terre. Agricultures urbaines et résistances dans les métropoles, eld. Seuil, kolekto “Anthropocène”, Parizo, 2021.

[7] “Le projet Bien Vivre”, legebla ĉe www.eelv.fr ; “« ...zu achten und zu schützen... » Veränderung schafft Halt”, Grundsatzprogramm, Bündnis 90 - Die Grünen, novembro 2020.

[8] Legu Serge Halimi, “Ĉu vi diris : unuecon ?”, Le Monde diplomatique, majo 2021.

[9] Legu Claire Lecoeuvre, “La ekologiistoj tentitaj per rekta agado”, Le Monde diplomatique, novembro 2019.

[10] Jérôme Fourquet kaj Sylvain Manternach, jam citita verko.

[11] Noto de la tradukinto : franca radikala maldekstra partio.

[12] Noto de la tradukinto : partio de la franca prezidanto Macron.

La ekologiistoj testitaj kiel regantoj

Malpli ardantaj verduloj fronte al la klimata varmiĝo

Benoît BREVILLE kaj Pierre RIMBERT

La venkoj de la Verduloj ĉe la voĉdonoj en pluraj eŭropaj landoj nutras sin de trompa bildo. Tiu de politika forto senmakula pro kompromitiĝoj propraj al la ekzercado de la regado. Nu, la ekologiistoj dividas de longtempe la ekzekutivajn respondecojn. Ili regas en multe da metropoloj. Kun kiu bilanco ? En Grenoblo (Francio), la pezo de la devigoj kaj agnoskita pragmatismo instigas ilin al redukti multajn promesojn. Ilia suprenveno ankaŭ starigas la demandon pri iliaj orientiĝoj koncerne la eksterlandan politikon. Ĉu Germanio estos la laboratorio de “verdula diplomatio”, distirita inter la liberalaj “valoroj” kaj la ekonomia realismo ? La nuntempa politika ekologiismo kontrastas kun tiu de la jaroj 1970.



de  Benoît BRÉVILLE , Pierre RIMBERT

Ĵus antaŭ ol prezenti la unuan ekologiistan kandidatecon al la franca respublika prezidanteco en 1974, la agronomo René Dumont detalis en la kolumnoj de Le Monde diplomatique la alternativon decidendan de la politika ekologiismo. Oni povas, li skribis, provi veki la konsciencojn de la respondeculoj. Sed “tiel belega florado de « novaj homoj » en kapitalista reĝimo ŝajnas al ni ne tre probabla. Kristanismo strebas al tio de du mil jaroj, kaj ĝi malsukcesis : ĉar ĝi ĉiam konsilas afablecon al la egoistaj riĉuloj, anstataŭ prediki ribelon de la malriĉuloj, militiron kontraŭ la monŝrankoj  [1].”

La batalo enpersoniĝinta de Dumont ankriĝas de la komenco en pacisma kaj internaciisma perspektivo. Tiu de ŝanĝo de la sistemo, de kiu la popoloj de la Sudo estus agantoj. Dum la malkoloniado finiĝas, la konferenco de la Unuiĝintaj nacioj pri mediprotektado en junio 1972 enskribas la “racian planizadon”, la “uzon de scienco kaj tekniko” kaj la lukto kontraŭ “la koloniaj formoj kaj aliaj subpremoj” en farendaĵojn de naskiĝanta politika ekologiismo. Kun la brita partio People kaj, kelkajn jarojn poste, kun la germanaj Verduloj (Die Grünen), Dumont partoprenas en la politika ludo sen rezigni iun ajn konvinkojn siajn. Sed li ne sukcese ekflugas. Inter la timo de nuklea apokalipso, la neceso je disvolviĝado de la Sudo kaj la frenezo al konsumado en la Nordo, la planed-protektado ne pezas pli ol sablero en la konsciencoj.

Duon-jarcento pasis : ekologio ĉie ĉeestas. Sed kiu ? “La mediprotektado estas, por LVMH, multe pli ol devigo : ĝi estas nepra neceso, motoro de konkurencemo”, eksplikas tiu luks-grupo estimita de klientaro ne multe inklina al malkreskado. La venenado de la Tero panikigas ian junularon ; la ekologia agrikulturo progresas kontraŭ la tradiciaj preparaĵoj en la bretaroj de la superbazaroj ; ĵurnalistoj kaj esploristoj “plorgrimacas pri la vivularo  [2] antaŭ la mirstultigitaj okuloj de fokido elmontrita sur la frontpaĝo de la franca taggazeto Libération (la 10an-11an de novembro 2021).

La ekapero de la temo “klimata urĝeco” en la koron de la gravaj sociaj subjektoj logike emfazintus la karakterizaĵon neelteneblan de nia ekonomia modelo - kaj la neceson eliri el ĝi. Sed la efekto ne rivelis la kaŭzon. Kiel notas la sociologo Jean-Baptiste Comby, la fortiĝado de la klimataj koncernoj kunvenis kun sia senpolitikigado. La traktado fare de la amaskomunikiloj favoras moralan vidpunkton kiu aliformigas aferon pri internacia ekonomia organizado al problemo pri alĝustigo de la individuaj kondutoj [3].

Por savi la planedon, ĉiu devus apartigi siajn rubaĵojn laŭ tipo, forĵeti sian malnovan dizelan veturilon, renovigi sian malbone varmizolitan loĝejon, kompensi siajn eligojn de forcejaj gasoj, favori la mallongajn provizoĉenojn... Ĉar tiuj etaj gestoj multekostas, la superaj kadroj pli facile surmetas la kostumon de eko-civitano ol la modestaj dungitoj kaj la industri-laboristoj, dum la unuaj konkrete pli poluas ol la duaj, per siaj aviadilaj vojaĝoj, siaj spacohavaj loĝejoj, siaj novaj saĝtelefonoj. Tiu “riĉula ekologiismo”, kiu kaŝas la malegalan dispartigon de la poluado, superregas la politikajn kaj amaskomunikilajn diskursojn. “Ŝanĝiĝu ni”, “Agu ni urĝe, varmiĝas”, “Ĉiuj respondecas”, “Se ĉiu iomete agas, venkas vivo”, marteladas komunikaj kampanjoj financitaj de la franca ŝtato. Kiam ili insistas pri la valoroj kaj la virto pli ol pri la sistemo kaj la strukturoj, la ekologiismaj partioj kontribuas al tio.

Nu, precize je la momento kiam ili rezignis ŝanĝi la mondon, ili instaliĝas en la koron de la politikaj institucioj en la Malnova Kontinento. Inter 1993 kaj 2021, la nombro de eŭropaj landoj kies registaro enkalkulas ekologiistan ministron pasis de unu al dekunu. La Verduloj partoprenas en la ekzekutivo de pli ol 60% el la urboj kun pli ol 500 000 loĝantoj.

Tiu agnosko per la balotoj paradokse kaŝas duoblan politikan malforton. Unue ĉar ĝi tradukas la aspirojn al bonstato de bonhava kaj urba tavolo, dum la popolaj klasuloj pli suferas pro la mediaj perturboj. Due ĉar la modesteco de la realigaĵoj de tiuj partioj kiam ili regas lokigas ilin fore post la asociaj kaj aktivulaj movadoj.

La bonan rezulton atingitan de la Grünen dum la germana deputita elektado je la 26a de septembro 2021 (14,8%) oni aprezas des pli bone, ke oni detalas la sociologiajn karakteraĵojn de voĉdonantaro pli juna, urbana, okcidenta, bonhava kaj virina ol la nacia averaĝo. La partio ricevas la voĉon de nur 8% de la manlaboristoj (kontraŭ 26% por la Socia-demokrata partio [SPD]), sed plaĉas tri foje pli al la ŝtatoficistoj. Neniu alia grupo enkalkulas en siaj elektintoj tiom da universitataj diplomitoj kaj vidigas tiel grandegan diferencon (60 poentoj !) inter la poentaroj akiritaj en la kamparaj distriktoj kompare kun la urbaj. La bildo ankoraŭ pli preciziĝas se oni konsideras nur la partiaj aliĝantojn : preskaŭ tri kvaronoj (72%) posedas universitatan diplomon - pli ol du foje la nacia mezvaloro [4].

Ankaŭ en Francujo la ekologiista voĉdonado fontas de grandaj metropoloj. En Parizo, Europe Ecologie-Les Verts obtenas “siajn plej bonajn poentarojn en la distriktoj kutime konsiderataj kiel « bobo »-aj (bohemia-burĝaj) de la centro kaj de la oriento”, konstatas la aŭtoroj de post-balota studaĵo [5]. La poentaroj de la post-materiisma partio sekvas la surfacan prezon de la loĝejoj kaj la proporcio de altinivelaj diplomitoj. Tiu malgrandega socia zono fortigas la bildon de politika ekologiismo indiferenta aŭ eĉ malamika al tiuj, kiujn maltrankviligas la fino de la monato pli ol la fino de la mondo. “Pravigita de ekologiisma retoriko, la investado en verdaj subkonstruaĵoj en la koro de metropoloj - ekokvartaloj, energiŝparaj konstruaĵoj, biciklovojoj, piediraj zonoj, agrikulturaj bazaroj, urbaj ĝardenoj, ktp. - nutras la altigon de la domvaloroj”, konstatas la geografo Flaminia Paddeu [6]. La translokado al antaŭurbaj komunumoj de receptoj elprovitaj en la grandaj urboj, kiel la limigado de la aŭtomobila trafiko, kaj la reklamo por mediprotektaj argumentoj dum la fermado de uzinoj, aparte en ferindustrio, finrompas la disiĝon.

Esprimi laŭmodan vivstilon aŭ fondi popolan politikan ekologiismon, la dilemo speguliĝas en la orientiĝaj tekstoj de la partioj. Kiu zorge kontrolas la malkonfliktan tavoleton ornamitan de “valoroj”, de “senekskluda kaj « diversdevena » demokratio”, de “rezistemo” kaj de “oazo de afableco” tiu malkovras en la “projekto Bone Vivi” de la francaj Verts aŭ en la nova programo de la germanaj Grünen fortajn proponojn [7] : eliri el la modelo ekonomia kresko kaj liberkomercismo, rehejmenigi la industrian produktadon por mallongaj provizoĉenoj, planizi la ekonomion, reinventi la laboron, rompi la predantan potencon de la transnaciaj firmaoj, solvi la konfliktojn per diplomatio, starigi sennuklean tutmondan pacon. Sed tiuj orientiĝoj sin trovas tuj vanigitaj pro la aliĝo al la ekonomia kaj internacia ordo kiu malpermesas ties realigadon.

La Grünen rifuzas sin riski trans la “sociala-ekologia merkatekonomio” - iu pale verda versio de la ordoliberalismo - kaj plu tenas la Nord-Atlantikan traktat-organizon (NATO-n). La francaj Verts sin deklaras favoraj al eliro el NATO, sed la geopolitikaj analizoj de ilia kandidato Yannick Jadot enskribiĝas en sinteno de kontraŭ-rusa kaj kontraŭ-ĉina malvarma milito [8]. Krome, la partio juĝas, ke “Eŭropa unuiĝo, kaj pli larĝe Eŭropo, estas la taŭga kadro por fronti la tutmondan financsisteman kapitalismon, la socian kaj ekologian dumpingon”. Mallonge, la unika merkato por lukti kontraŭ la detruego pro la merkato...

Estus maljuste riproĉi nur al la ekologiistoj ilian arton komprenigi justajn kaŭzojn kiel maljustajn : en Okcidento, la akceptado de la ekonomia sistemo kaj de siaj grandaj institucioj servas kiel enigilo en la arenon de la politika potenco. Tamen la disstreĉiĝo pro la pragmatismo makulas la krediton de la verdulaj partioj laŭmezure, kiel progresas la konscio pri la klimata urĝeco : al kio utilus duon-aranĝoj kiam necesas tujtuj agadi forte kontraŭ kataklismo ligita al la nuntempa ekonomia kadro ?

Superigitaj de sia objekto mem, la ekologiistaj organizoj sin riskas al simetriaj danĝeroj de eksmodigado kaj de banaligado. La sociaj movadoj kiel Fridays for Future aŭ Extinction Rebellion [9] altiras la atenton de la amaskomunikiloj per siaj impresaj agadoj, siaj karismaj ĉefoj, sia senpacienca junularo. Ili reĵetas la partiojn al iliaj kompromitiĝoj kaj ilia senaktiveco : la aŭstraj Verduloj regadis koalicie kun radikalaj dekstruloj ; post tri jardekoj da ekologiistaj ministroj en la francaj registaroj, la fino de la artifikigo de la grundoj estas prognozita... por 2050, tiu de la glifosato senĉese prokrastata, la energia renovigo progresas laŭ helika ritmo, aŭtovojoj kaj veturiloj multobliĝas, fervojlinioj fermiĝas, ktp. Inter instituciaj aktivuloj kaj partizanoj de rekta agado, interkomprenado foje eblas, sed malofte ĝis voĉdonado : krom malmultaj esceptoj, la surlokaj bataloj kontraŭ la projektoj enterigi nukleajn rubojn, konstrui baraĵon, fosi tunelon, instali fervojajn aksojn, industriajn farmojn aŭ gigantajn rubodeponejojn “ne fariĝas al konkretaj poentaroj en baloto por EELV  [10].

La alia danĝero estas diluo. Partio kiel La France insoumise [11] kaj ĝiaj nordiaj kuzoj sin depostulas de sia fondiĝo de la politika ekologiismo, sen tamen vidigi “verdan” etikedon. Sed, helpe de modo, la alvokiĝoj multobliĝas senaverte. “La ekologio estas mia prioritateco”, klarigas politika flugfolio de novembro 2021 laŭdanta sur ses paĝoj la strebojn de la deputito de Bagneux-Montrouge-Malakoff por “protekti la planedon kaj la pli modestajn” pere de opiniaj deklaroj kontraŭ plasto, pesticidoj, malŝparado, bruo kaj karbelektrejoj. Nur la legantoj ekipitaj per lupeo kun granda dikigo ekvidos la indiketon “La République en marche” [12] printitan per etetaj literoj ĉe la malsupro de la dokumento.

Tiuj kontraŭaĵoj kaj tiuj malglataĵoj eksplikas la veran surprizon, kiun estigas la politika ekologiismo : ĝi ankoraŭ ne estas la plej potenca kvankam ĉiuj ventoj blovas en siajn velojn.

Benoît Bréville kaj Pierre Rimbert

[1] René Dumont, “Population, subsistance et révolution”, Le Monde diplomatique, novembro 1973.

[2] Legu Frédéric Lordon, “Pleurnicher le vivant”, La pompe à phynance, 29an de septembro 2021, blog.mondediplo.net

[3] Vidu Jean-Baptiste Comby, La Question climatique. Genèse et dépolitisation d’un problème public, eld. Raisons d’agir, Parizo, 2015.

[4] Fontoj : esploroj ĉe la elirejo de la balotado, Infratest Dimap, 27an de septembro 2021 ; Forschunsgruppe Wahlen e.V., 27an de septembro 2021 ; Christoph Hasselbach, “Die Bundestagswahl in Zahlen : Ein geteiltes Land”, 28an de septembro 2021, www.dw.com ; Oskar Niedermayer, “Die soziale Zusammensetzung der Parteimitgliederschaften”, Bundeszentrale für politische Bildung, 26an de aŭgusto 2020, www.bpb.de

[5] Jérôme Fourquet kaj Sylvain Manternach, “Les ressorts du vote EELV aux élections européennes”, Fondaĵo Jean-Jaurès, Parizo, 20an de septembro 2019.

[6] Flaminia Paddeu, Sous les pavés, la terre. Agricultures urbaines et résistances dans les métropoles, eld. Seuil, kolekto “Anthropocène”, Parizo, 2021.

[7] “Le projet Bien Vivre”, legebla ĉe www.eelv.fr ; “« ...zu achten und zu schützen... » Veränderung schafft Halt”, Grundsatzprogramm, Bündnis 90 - Die Grünen, novembro 2020.

[8] Legu Serge Halimi, “Ĉu vi diris : unuecon ?”, Le Monde diplomatique, majo 2021.

[9] Legu Claire Lecoeuvre, “La ekologiistoj tentitaj per rekta agado”, Le Monde diplomatique, novembro 2019.

[10] Jérôme Fourquet kaj Sylvain Manternach, jam citita verko.

[11] Noto de la tradukinto : franca radikala maldekstra partio.

[12] Noto de la tradukinto : partio de la franca prezidanto Macron.