The Project Gutenberg EBook of Parizina, by George Gordon Byron

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of
the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
www.gutenberg.org.  If you are not located in the United States, you'll have
to check the laws of the country where you are located before using this ebook.



Title: Parizina

Author: George Gordon Byron

Translator: Venancio Da Silva

Release Date: January 10, 2018 [EBook #56351]

Language: Esperanto

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PARIZINA ***




Produced by David Starner and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net







1

LORD BYRON

PARIZINA

Tri steloj (ornama)

EL LA ANGL'A POEZI'O ESPERANT'IG'IS

Dʳᵒ VENANCIO DA SILVA

(ornama)

PAR'IS
PRES'A ESPERANT'IST'A SOCIET'O
33, RU'E LACÉPÈDE, 33
1912

Prez'o: Fr. 0,50 ([Sm] 0,20)


2

PARIZINA


3

LORD BYRON

PARIZINA

Tri steloj (ornama)

EL LA ANGL'A POEZI'O ESPERANT'IG'IS

Dʳᵒ VENANCIO DA SILVA

(ornama)

PAR'IS
PRES'A ESPERANT'IST'A SOCIET'O
33, RU'E LACÉPÈDE, 33
1912


4

Al Sinjor'o Major'o Lauriano das Trinas

Prezid'ant'o de la Brazil'a Klub'o “Esperant'o”

mi dediĉ'as ĉi tiu'n verk'et'o'n, kiel mal'grand'a'n pruv'o'n de amik'ec'o: ĝi ne prezent'as ia'n valor'o'n, krom la dezir'o'n vulgar'ig'i, kvankam mal'preciz'e kaj ne'perfekt'e, la histori'a'n pec'o'n, tiel bel'e kaj majstr'e vers'ig'it'a'n de la geni'o de la sen'mort'a angl'a poet'o Lord Byron!

Rio de Janeiro, Januar'o 1911.

La Traduk'int'o.


5

PARIZINA

«Dum la reg'ad'o de Nikola'o III, Fer'rar'a est'is makul'it'a de hejm'a tragedi'o. Per la atest'o de unu serv'ist'o kaj person'a observ'ad'o, Markiz'o de Est'e[1] mal'kovr'is la sang'adult'a'j'n am'o'j'n de si'a edz'in'o Parizina kaj si'a bastard'a fil'o Hug'o, bel'a kaj kuraĝ'a jun'ul'o. Ili est'is sen'kap'ig'it'a'j en la kastel'o, post la sentenc'o de la patr'o kaj edz'o, kiu publik'ig'is si'a'n hont'o'n, post'viv'int'e al ili'a'j ekzekut'ig'o'j. Li est'is mal'feliĉ'a, se ili est'is krim'a'j; se ili est'is sen'kulp'a'j, li est'is tiam plej mal'feliĉ'a: nek est'as tie ĉi ia ebl'a situaci'o, ĉe kiu mi pov'as sincer'e aprob'i la last'a'n far'o'n de just'ec'o el ia patr'o.»

(Gibbons Miscellaneous Works, vol. III, paĝ. 470.)

[1] En la angl'a poezi'o, «Markiz'o de Est'e» est'as anstataŭ'ig'it'a per la nom'o Az'o, pro postul'o de la vers'o.


I.

Est'as la hor'o, kiam oni aŭd'as el arb'ar'o'j la akr'a'n pep'ad'o'n de la najtingal'o; est'as la hor'o, kiam la promes'o'j de la ge'am'ant'o'j ŝajn'as dolĉ'a'j je ĉia mal'laŭt'a vort'o, kaj mal'fort'a vent'et'o, proksim'a'j river'et'o'j muz'ik'as al la dezert'a orel'o; kiam la ros'o delikat'e sur'verŝ'as la flor'o'j'n; la stel'o'j bril'as sur la6 ĉiel'o, la lazur'o de l’ond'o'j est'as pli dens'a, la kolor'o de la foli'ar'o pli brun'a; kaj en la spac'o vast'iĝ'as la mal'hel'a lum'o, dolĉ'a, pur'a, kiu sekv'as la fal'o'n de l’tag'o, kiam la krepusk'o fluid'iĝ'as sub la lev'iĝ'o de la lun'o.


II.

Sed ne por aŭd'i la bru'ad'o'n de l’akv'o'fal'o Parizina for'las'as si'a'n ĉambr'o'n, ne por rigard'ad'i la ĉiel'a'n lum'o'n ŝi promen'as en ombr'o de la nokt'o; ŝi sid'iĝ'as en la arb'ar'et'o de Est'e, ne pro am'o al ĝi'a'j flor'o'j tut'e ek'flor'it'a'j; ŝi atent'as ne al najtingal'o, sed al ali'a kant'o tiel am'em'a. Tie glit'as paŝ'o'j sur la dik'a foli'ar'o; ŝi'a vizaĝ'o pal'iĝ'as, ŝi'a kor'o bat'as rapid'e; unu voĉ'o parol'et'as tra la bru'ant'a'j foli'o'j, la ruĝ'ec'o re'ven'as al ŝi'a vizaĝ'o, ŝi'a brust'o spir'as. Unu moment'o'n plu, ili si'n renkont'os. Ĝi pas'is... La am'ant'o star'as apud ŝi'a'j pied'o'j....


III.

Kio est'as por ili la ĉirkaŭ'ant'a mond'o, kun ĝi'a ŝanĝ'o de temp'o kaj sezon'o? La est'aĵ'o'j, la ter'o, la ĉiel'o est'as nenio por ili'a'j spirit'o kaj okul'o'j. Kiel la mort'int'o'j, ili est'as indiferent'a'j pri ĉio en'volv'ant'a ili'n. Kvazaŭ ĉio est'is mort'int'a, ili sol'e viv'as unu por la ali'a; ili'a'j ek'ĝem'o'j mem est'as plen'a'j de ĝoj'o tiel profund'a, ke se ĝi ne mal'fort'iĝ'us, tiu feliĉ'a frenez'ec'o detru'us la kor'o'j'n sufer'int'a'j'n ĝi'a'n varm'eg'a'n jug'o'n. Ĉu en tiel tumult'a kaj am'em'a rev'o ili pens'as pri krim'o aŭ danĝer'o? Kiu,7 sub la jug'o de tiu pasi'o, halt'is aŭ tim'iĝ'is en tia hor'o, aŭ pens'is kiel mal'long'a'j est'as tia'j moment'o'j? Sed tamen, ili jam pas'is... Ho ve! ni dev'as vek'iĝ'i, antaŭ ol sci'i, ke tiu rev'o ne re'ven'os plu....


IV.

Kun am'em'a'j rigard'o'j ili for'las'as la lok'o'n de la est'int'a kulp'a ĝoj'o; kvankam ili hav'as esper'o'n kaj far'as promes'o'j'n, ili mal'ĝoj'iĝ'as, kvazaŭ tiu dis'iĝ'o est'us la last'a. La oft'a'j ek'ĝem'o'j, la long'a ĉirkaŭ'prem'o, la kis'o'j sur la vizaĝ'o de Parizina antaŭ la ĉiel'o, sub la lum'o de la kviet'a'j stel'o'j, kiu'j el mal'proksim'e atest'is ili'a'j'n mal'fort'ec'o'j'n, ne pardon'ant'e ili'n, ĉio tio re'ten'as ili'n en la lok'o de l’krim'o. Tio dev'as okaz'i, ili dev'as dis'iĝ'i kun mal'esper'a ĉagren'o en la kor'o, kun la profund'a kaj trem'a sen'kuraĝ'o, kiu rapid'e sekv'as la mal'bon'a'j'n far'o'j'n.


V.

Kaj Hug'o re'ir'as la sol'ul'a'n lit'o'n, dezir'ant'e fervor'e ali'ul'a'n edz'in'o'n; sed ŝi dev'as re'met'i kun konscienc'o'riproĉ'o si'a'n kap'o'n apud la kred'em'a kor'o de la edz'o. Kred'ebl'e febr'a en la dorm'ad'o, kun la vizaĝ'o ruĝ'a pro mal'kviet'a'j sonĝ'o'j, ŝi el'parol'as unu nom'o'n, kiu'n vek'it'a ŝi ne kuraĝ'us dir'i; ŝi prem'as la edz'o'n kontraŭ si'a'n brust'o'n, kiu bat'as por ali'a for'est'ant'a: li vek'iĝ'as je tiu ĉirkaŭ'prem'o, kaj kred'ant'e si'n feliĉ'a, li konfuz'as la sonĝ'a'j'n ek'ĝem'o'j'n kaj la varm'a'j'n kares'o'j'n kun tiu'j, kiu'j'n li kutim'is glor'i, kaj kor'tuŝ'iĝ'is ĝis la larm'o'j pro ŝi, kiu, eĉ dorm'ant'e, am'eg'is li'n.


8

VI.

Li ĉirkaŭ'ten'as ŝi'n dorm'ant'a'n kontraŭ si'a kor'o, por aŭd'i ĉi'a'n inter'romp'it'a'n vort'o'n; li aŭd'as ... kial Princ'o Az'o ek'trem'as, kvazaŭ li est'us aŭd'int'a la voĉ'o'n de la ĉef'anĝel'o? Prav'e li ek'trem'as ... plej grav'a sentenc'o tondr'os super li'a tomb'o, kiam li vek'iĝ'os por ne plu dorm'i, kaj aper'i antaŭ la Etern'ul'a tron'o. Prav'e li ek'trem'as, li'a ter'a pac'o mort'is post la aŭd'ad'o de tiu nom'o, kiu, el'parol'it'a dum la dorm'ad'o el'montr'is ŝi'a'n kulp'o'n kaj la hont'o'n de Az'o. Kies nom'o est'as tiu, kiu sur ŝi'a kap'kusen'o son'as tim'ind'a? Kiel la romp'ant'a ond'o, rul'ant'e la tabul'o'n al la mar'bord'o, ĵet'as al la pint'a'j ŝton'eg'o'j la mal'feliĉ'ul'o'n, kiu fal'as por ne plu lev'iĝ'i, tiel la frap'o vund'is li'a'n anim'o'n. Kies nom'o est'as tiu? de Hug'o, ĝi est'as la li'a; ver'e li neniam suspekt'is tio'n! Est'as la nom'o de Hug'o, fil'o de la vir'in'o, kiu'n li am'is, li'a tut'a mal'feliĉ'o, produkt'o de li'a erar'ig'it'a jun'ec'o, kiam li perfid'is la honest'ec'o'n de Bianka, fraŭl'in'o kies mal'prudent'ec'o konfid'ig'is ŝi'n je li, kiu ne edz'in'iĝ'ig'is ŝi'n.


VI'I.

Li tir'is la ponard'o'n el la ing'o, sed re'ing'ig'is ĝi'n antaŭ ol la pint'o est'os liber'a; kvankam nun mal'ind'a viv'i, li ne kuraĝ'is mort'ig'i tiel bel'a'n ekzist'aĵ'o'n, ne vid'ant'e, dorm'ant'e tie ne plu; tiam li ne vek'is ŝi'n, sed fiks'is al ŝi tia'n rigard'o'n ke, se ŝi est'us vek'iĝ'int'a el si'a rav'o, ĝi glaci'um'us la sent'o'n9 re'e dorm'i: sur li'a frunt'o, sub la lum'o de la brul'ant'a lamp'o, bril'is grand'a'j gut'o'j. Ŝi ne plu parol'is, sed ankoraŭ dorm'ad'is, dum ĉe li'a juĝ'o ŝi'a'j tag'o'j est'is kalkul'it'a'j.


VIII.

Je la maten'o, li serĉ'is kaj trov'is, en mult'e da rakont'o'j de la ĉirkaŭ'viv'ant'o'j, la pruv'o'n de ĉio, kio'n li tim'is kon'i: ili'a'j'n nun'a'j'n kulp'o'j'n, si'a'n est'ont'a'n mal'feliĉ'o'n. La fraŭl'in'o'j, long'a'temp'e kun'kulp'a'j, serĉ'as sav'i si'n transport'ant'e la krim'o'n, la hont'o'n, la sentenc'o'n al ŝi. Sekret'o ne est'as plu; ili rakont'as ĉi'a'n detal'o'n, kiu pov'is al'port'i plen'a'n kred'aĵ'o'n al la dis'kon'ig'it'a okaz'o; la vund'it'a kor'o kaj la orel'o de Az'o hav'as nenio'n plu por aŭd'i aŭ sufer'i.


IX.

Li ne est'is hom'o, kiu am'us prokrast'o'n; en la parlament'o de la ŝtat'o, la estr'o de la antikv'a regn'o Est'e sid'iĝ'is sur la juĝ'a tron'o; li'a'j nobel'o'j kaj gvardi'o'j est'as tie; antaŭ li star'as la kulp'a'j ge'am'ant'o'j, ambaŭ jun'a'j kaj unu en la plej grand'a bel'ec'o! La ali'a, kun zon'o sen glav'o, la man'o'j katen'at'a'j, ho Krist'o! Kiel pov'as fil'o star'i tiel antaŭ la patr'o! Hug'o tamen tiel dev'as renkont'i li'n kaj aŭd'i la koler'a'n sentenc'o'n, la rakont'o'n de si'a mal'feliĉ'o! Kvankam silent'a, li ne ŝajn'as konstern'it'a.


10

X.

Kviet'a, pal'a, sen'vort'a, Parizina atend'is si'a'n juĝ'o'n; kiel ŝi ŝanĝ'iĝ'is de post last'a foj'o, kiam ŝi'a'j viv'a'j okul'o'j dis'sem'is ĝoj'o'n ĉirkaŭ la hel'a salon'o, kie nobel'o'j fier'iĝ'is atend'i, kie Bel'ec'o aspir'eg'is imit'i ŝi'a'n ĝentil'a'n voĉ'o'n kaj am'ind'a'n mien'o'n, kaj kolekt'i el ŝi'a aer'o kaj paŝ'ad'o la ĉarm'o'j'n de ili'a reĝ'in'o. Ke ŝi'a'j okul'o'j tiam plor'u pro mal'gaj'ec'o, tuj mil milit'ist'o'j antaŭ'e'n'ir'us, mil el'ing'it'a'j glav'o'j bril'us propr'ig'ant'e al si ŝi'a'n mal'pac'o'n. Kio est'as nun ŝi? Kio est'as ili? ĉu ŝi pov'as ordon'i; ĉu ili pov'as obe'i? Silent'e kaj indiferent'e, kun la okul'o'j mal'lev'it'a'j, la brov'o sulk'ig'it'a, la brak'o'j kruc'ig'it'a'j, la mien'o glaci'um'it'a, la lip'o'j mal'facil'e kaŝ'ant'a'j la sarkasm'o'n, tie star'as la kavalir'o'j, la sinjor'in'o'j, la tut'a kort'eg'o fin'e. Ke li, la elekt'it'a, kies lanc'o kuŝ'ant'a antaŭ li'a rigard'o, hav'u la brak'o'j'n mal'lig'it'a'j'n unu moment'o'n, li mort'us aŭ gajn'us la liber'ec'o'n... La am'ant'o de si'a du'on'patr'in'o est'as tie katen'it'a apud ŝi; li ne vid'as ŝi'a'j'n ŝvel'iĝ'int'a'j'n okul'o'j'n, plen'ig'it'a'j'n de larm'o'j mal'pli pro ŝi'a mal'esper'o, ol pro tiu de li; la palpebr'o'j, sur kiu'j la viol'kolor'a'j vejn'o'j desegn'is mal'dik'a'j'n lini'o'j'n pli'alt'ig'it'a'j'n per la tre dolĉ'a blank'aĵ'o, kiu invit'is la plej am'em'a'n kis'o'n, nun ŝajn'is kun'prem'i la okul'o'j'n kun varm'a kaj dub'e'blu'a flam'o: ili bril'is tiel mal'ĝoj'e, kiam la larm'o'j silent'e verŝ'it'a'j amas'iĝ'is kaj plen'ig'is ili'n.


11

XI.

Li ankaŭ est'is plor'int'a pro ŝi; sed pro la ĉe'est'ant'o'j rigard'ant'a'j li'n, li'a mal'ĝoj'o, se li hav'us ĝi'n, ne aper'is. Li alt'ig'is fier'a'n kaj sever'a'n frunt'o'n, se ia'n ĉagren'o'n li'a anim'o sent'us, li ne trem'is antaŭ la amas'o; tamen li ne kuraĝ'is rigard'i ŝi'n. La memor'o al la pas'int'a'j hor'o'j, li'a krim'o, li'a am'o, li'a nun'a stat'o, la patr'a koler'o, la mal'am'o de la honest'a'j hom'o'j, li'a ter'a kaj etern'a fatal'o, ŝi'a fatal'o, ho! la ŝi'a, tio mal'permes'is al li rigard'i ŝi'a'n mal'ĝoj'eg'a'n frunt'o'n! Ali'e, li'a rav'it'a kor'o mal'kaŝ'us konscienc'a'n riproĉ'o'n pro la tut'a mal'bon'o, kiu'n ĝi far'is.


XII.

Kaj Az'o parol'is: «Hieraŭ ankoraŭ mi fier'iĝ'is pri mi'a edz'in'o kaj pri mi'a fil'o; la rev'o en tiu maten'o for'flug'is; antaŭ la ek'fin'iĝ'o de l’tag'o mi hav'os neniu'n el ili! Mi'a viv'o dev'as sol'ec'e tren'iĝ'i. Nu! tio pas'u; tie ĉi ne viv'as iu, kiu ne ag'us kiel mi; tiu'j lig'il'o'j est'os romp'it'a'j ne de mi; tio pas'u ankaŭ, la sentenc'o est'as pret'ig'it'a! Hug'o, la pastr'o atend'as vi'n, kaj post'e la re'bat'o al vi'a krim'o! Ir'u, direkt'u vi'a'j'n preĝ'o'j'n al la ĉiel'o; antaŭ la lev'iĝ'o de l’vesper'a'j stel'o'j, vi sci'os ĉu tie vi pov'os merit'i pardon'o'n, ĉu ĝi'a kompat'o pov'os ankoraŭ pardon'i vi'n; sed tie ĉi, sur la ter'o, est'as neniu lok'o, kie vi kaj mi pov'as viv'i kun'e almenaŭ dum unu hor'o. Adiaŭ! mi ne vol'as vid'i vi'a'n mort'o'n; sed vi, mal'saĝ'a est'aĵ'o, vid'os li'a'n kap'o'n!... Ir'u,12 mi ne pov'as dir'i plu... Ir'u, vir'in'o je volupt'em'a brust'o! Ne mi, sed vi verŝ'is li'a'n sang'o'n! Ir'u, se vi pov'os viv'i post tiu spektakl'o, kaj ĝoj'iĝ'u pri la viv'o, kiu'n mi don'as al vi.»


XIII.

Tiam sovaĝ'a Az'o kaŝ'is al si la vizaĝ'o'n, ĉar ĉe li'a frunt'o la ŝvel'a'j arteri'o'j bat'is, kvazaŭ varm'a sang'o al'flu'is kaj re'flu'is li'a'n cerb'o'n; li kurb'iĝ'is iom da temp'o, met'is la trem'ant'a'n man'o'n antaŭ la okul'o'j, vual'ant'e ili'n kontraŭ la amas'o; dum Hug'o, alt'iĝ'ant'e la katen'it'a'j'n man'o'j'n, pet'is la atent'o'n de la patr'o dum mal'long'a temp'o; la silent'a sinjor'o ne mal'permes'is, kio'n li pet'is. «Ne est'as ĉar mi tim'as la mort'o'n; vi vid'is mi'n flank'e'n je vi rajd'i tut'e ruĝ'a de sang'o tra la batal'o, nek foj'e vi'a'j sklav'o'j tir'eg'is el mi'a man'o sen'util'a'n glav'o'n, kiu dis'verŝ'is pli da sang'o por vi, ol iam mi'a hak'il'o far'is por mi. Vi don'is al mi la viv'o'n, vi pov'as re'pren'i ĝi'n: donac'o'n pro kiu mi ne dank'as vi'n; la ofend'o'j al mi'a patr'in'o ne est'as forges'it'a'j, ŝi'a mal'ŝat'it'a am'o, ŝi'a nom'o ruin'ig'it'a, la hont'a hered'o de ŝi'a id'ar'o; sed ŝi kuŝ'as en la tomb'o, kie ŝi'a fil'o, vi'a konkur'ant'o, baldaŭ ripoz'os; ŝi'a krev'it'a kor'o, mi'a kap'o el'tranĉ'it'a atest'os anstataŭ vi, inter la mort'int'o'j, kiom sincer'a kaj kares'a est'is vi'a jun'a am'o kaj vi'a patr'a zorg'o! Est'as ver'e, ke mi sen'honor'ig'is vi'n, sed domaĝ'o pro domaĝ'o; vi sci'is, ke tiu ĉi juĝ'at'a vi'a fianĉ'in'o, ali'a viktim'o de vi'a mal'humil'ec'o, antaŭ long'a'temp'e est'is difin'it'a por mi; vi vid'is ŝi'n kaj13 vi avid'is ŝi'a'j'n ĉarm'o'j'n; kun vi'a ver'a krim'o, el kiu mi de'ven'is, vi mal'estim'is mi'n kiel mal'ind'aĵ'o'n, kiel mal'nobl'a'n par'o'n por ŝi'a'j brak'o'j, ĉar ver'e mi ne pov'is sopir'i al la leĝ'a hered'o de vi'a nom'o, nek sid'iĝ'i sur la hered'a tron'o de Est'e. Tamen, se mi viv'us kelk'e da somer'o'j plu, mi'a nom'o bril'os pli, ol tiu Est'e kun honor'o'j tut'e mi'a'j. Mi hav'is glav'o'n, mi hav'as brust'o'n, kiu al'milit'us tiel alt'a'n plum'fask'o'n, kiel neniam balanc'iĝ'is laŭ'long'e de la rang'o de ĉiu'j vi'a'j reĝ'a'j moŝt'o'j; nek ĉiam la kavalir'a'j spron'o'j est'as plej bril'e port'at'a'j de tiu'j plej alt'e de'ven'int'a'j: la mi'a'j pik'is la flank'o'j'n de mi'a kur'ĉeval'o antaŭ la mal'humil'a'j ĉef'o'j el princ'a rang'o dum la batal'o, sub la ekscit'ant'a kri'o: “Est'e kaj Venk'o!” Mi ne vol'as defend'i la kaŭz'o'n de la krim'o, nek pet'eg'i vi'n por re'aĉet'i el temp'o kelk'e da mal'long'a'j hor'o'j aŭ tag'o'j, kiu'j dev'as pas'i super mi'a sen'sent'a kadavr'o. Tia'j moment'o'j de frenez'ec'o, kia'j la pas'int'a'j, ne pov'is nek dev'is daŭr'i. Kvankam mi'a de'ven'o kaj mi'a nom'o est'as humil'a'j, kaj la nobl'ec'o de vi'a ras'o mal'ŝat'as ornam'i tia'n objekt'o'n kia'n mi, tamen mi'a'j trajt'o'j mal'kaŝ'as ia'n simil'ec'o'n al la vizaĝ'o de mi'a patr'o, mi'a spirit'o montr'as ĉi'o'n de vi. El vi de'ven'is mi'a kuraĝ'ec'o, el vi ankaŭ... Kial vi ek'trem'as? El vi, kun tut'a ĝi'a fort'o, de'ven'is mi'a valor'a brak'o, mi'a flam'a anim'o; vi don'is al mi ne nur la viv'o'n, sed ĉi'o'n, kio ig'is mi'n plej simil'a al vi mem. Vid'u, kio'n far'is vi'a krim'a am'o! ĝi rekompenc'is al vi per tre simil'a fil'o! Mi ne est'as bastard'o ĉe mi'a anim'o; ĉar tiu ĉi, kiel la vi'a, mal'am'as kontrol'o'n; pri mi'a14 viv'o, tro fru'a donac'o, kiu'n vi don'is al mi por re'pren'i ĝi'n tiel rapid'e, mi ne taks'is ĝi'n pli ol vi, kiam vi pli'alt'ig'is la kask'o'n sur la frunt'o kaj ni ambaŭ batal'is unu apud la ali'a, puŝ'ant'e ni'a'j'n kur'ĉeval'o'j'n sur la mort'int'o'j. La est'int'ec'o valor'as nenio'n, fin'e la est'ont'ec'o est'os ankaŭ sam'valor'a. Mi dezir'us est'i mort'int'a tiam, ĉar kvankam vi kaŭz'is la mal'feliĉ'o'n al mi'a patr'in'o, kaj for'pren'is la fianĉ'in'o'n difin'it'a'n por mi, tamen mi sent'as, ke vi est'as mi'a patr'o. Kvankam est'as sever'a vi'a kruel'a dekret'o, ĝi est'as just'a eĉ el'ven'int'e el vi. Nask'it'a en la pek'o por mort'i hont'o'plen'a, mi'a viv'o komenc'iĝ'is kaj fin'iĝ'os sam'e. Kiel erar'is la patr'o, tiel erar'is la fil'o; vi dev'as pun'i ambaŭ ĉe unu sol'a. Laŭ la hom'a vid'punkt'o, mi'a krim'o ŝajn'as la plej mal'bon'a, sed Di'o juĝ'os inter ni ankaŭ.»


XIV.

Li silent'is kaj star'is kun la kruc'ig'it'a'j brak'o'j, sur kiu'j re'son'is la ĉirkaŭ'ant'a'j katen'o'j; neniu estr'o inter ĉiu'j tie ĉe'est'ant'a'j sent'is si'a'n orel'o'n vund'it'a'n, kiam tint'is tiu'j pez'a'j ĉen'o'j. Tiam la mort'a'j ĉarm'o'j de Parizina re'e al'tir'is ĉiu'j'n rigard'o'j'n. Ĉu ŝi pov'us aŭd'i tiel li'a'n kondamn'o'n al la mort'o?! Pal'a kaj silent'a ŝi star'is, la viv'a kaŭz'o de la mal'feliĉ'o de Hug'o: ŝi'a'j grand'a'j okul'o'j ne'mov'ebl'a'j, nek foj'e turn'iĝ'is ie'n flank'e'n, nek foj'e la palpebr'o'j ferm'iĝ'is kaŝ'ant'e la hel'o'n, kiu'n ili ŝirm'is; sed ĉirkaŭ ĝi'a'j glob'o'j je la plej dens'a lazur'o, la blank'a rond'o pli'vast'iĝ'is, kaj tie ŝi montr'is si'n kun tiel vitr'ec'a rigard'o,15 kvazaŭ ŝi'a mal'mol'ig'it'a sang'o est'us glaci'ig'it'a: ia'foj'e dik'a'j larm'o'j amas'iĝ'is mal'rapid'e kaj glit'is el la long'a kaj nigr'a franĝ'o de la bel'a'j palpebr'o'j. Est'as vid'ind'a ne aŭd'ind'a afer'o; kaj ĉiu'j ĉe'est'ant'o'j surpriz'iĝ'is, ke tia'j larm'o'j pov'as el'flu'i el hom'a'j okul'o'j. Ŝi prov'is parol'i, la ne'fin'it'a vort'o sufok'iĝ'is en la ŝvel'it'a gorĝ'o; ŝajn'is, ke ŝi'a tut'a kuraĝ'o ŝpruc'is en la ton'o de tiu mal'laŭt'a ĝem'o. Tio ĉes'is, ŝi prov'is re'e parol'i, sed ŝi'a voĉ'o eksplod'is kiel akr'a kri'o, kaj ŝi fal'is ter'e'n, kvazaŭ ŝton'o de'ĵet'it'a el si'a fundament'o; pli simil'a al sen'viv'a objekt'o, rest'ant'a form'o de la edz'in'o de Az'o, ol al ŝi, kulp'a ekzist'aĵ'o, kies ĉia pasi'o est'is pik'il'o instig'ant'a al kulp'o, sed kiu ne pov'is sufer'i si'a'n mal'kovr'o'n kaj mal'esper'o'n. Tamen ŝi viv'is, ŝi re'star'iĝ'is tre rapid'e el tiu sven'o kvazaŭ mort'o, sed apenaŭ akir'int'e la konsci'o'n, la sent'o'j est'is super'streĉ'it'a'j de akr'a'j dolor'o'j, ĉiu mal'fort'a fibr'o de ŝi'a cerb'o (kiel paf'ark'a'j ŝnur'o'j mol'ig'it'a'j de la pluv'o ĵet'as flank'e'n la erar'int'a'n sag'o'n) send'is antaŭ'e'n mal'raci'a'j'n kaj sen'en'hav'a'j'n pens'o'j'n! La est'int'ec'o est'is mal'plen'aĵ'o, la est'ont'ec'o est'is nigr'a kun bril'o'j de funebr'a'j strek'o'j, kiel la fulm'o'hel'ig'it'a dezert'a voj'o, kiam la nokt'o'mez'a vent'eg'o plen'iĝ'as je koler'o. Ŝi tim'is, ŝi sent'is, ke ia mal'bon'o kuŝ'as sur si'a anim'o, tiel profund'e kaj mal'varm'e, ke ŝi konsci'is nur, ke est'as kulp'o kaj hont'o, kaj ke iu est'as mort'ont'a; sed kiu? ŝi forges'is. Ĉu ŝi est'as viv'ant'a? ĉu tio est'as ankoraŭ la ter'o sub'e, la ĉiel'o supr'e, la hom'o'j ĉirkaŭ'e?! aŭ ĉu est'is demon'o'j, kiu'j nun tiel minac'as ŝi'n, antaŭ kies okul'o'j ĝis tiam ili est'is rid'int'a'j kun simpati'o? ĉio est'is16 konfuz'a kaj ne'difin'it'a al ŝi'a erar'int'a kaj ek'mov'it'a spirit'o, ĥaos'o da mal'saĝ'a'j esper'o'j kaj tim'o'j!... Jen en rid'o'j, jen en plor'o'j, frenez'e silent'a je ĉia ekstrem'o, ŝi batal'ad'is kontraŭ tiu konvulsi'a sonĝ'o, kiu tiel ŝajn'is ag'i sur ŝi'n. Ho! van'e ŝi pen'ad'os por vek'iĝ'i!


XV.

La sonor'il'o'j de la monaĥ'ej'o'j mal'ĝoj'e kaj mal'rapid'e sonor'as, balanc'iĝ'ant'e en la mal'hel'a kvar'angul'a tur'o, kun profund'a'j son'o'j, kiu'j funebr'e vund'as la kor'o'n! Atent'u! Oni ek'kant'as la himn'o'n, la kant'o'n por la mort'int'o'j, aŭ por la viv'ant'o'j, kiu'j est'as baldaŭ mort'ont'a'j! Por la anim'o de ia for'ig'ant'a ekzist'aĵ'o, la mort'a himn'o re'son'as, la konkav'a'j sonor'il'o'j sonor'as. Li proksim'iĝ'as al la temp'lim'o de la viv'o, genu'fleks'ant'e antaŭ la genu'o'j de monaĥ'o. Mal'ĝoj'a aŭd'ad'o, kompat'ind'a spektakl'o est'is vid'i li'n genu'fleks'it'a'n antaŭ la ŝtip'o, sur la nud'a, mal'varm'a ter'o, ĉirkaŭ'it'a'n de la gvardi'o'j, kies estr'o, kun la brak'o nud'a, ekzamen'as ĉu la tranĉ'rand'o est'as akr'a kaj firm'a, por ke la bat'o est'u rapid'a kaj cert'a. Dum'e, la popol'amas'o kun'ven'as en silent'a rond'o, por vid'i la ekzekut'ig'o'n de la fil'o kondamn'it'a de la patr'o.


XVI.

Est'as proksim'um'e la ĉarm'a hor'o antaŭ la sub'ir'o de la somer'a sun'o. Lum'ig'ant'e tiu'n mal'ĝoj'a'n tag'o'n kaj mok'ant'e je ĝi kun la plej firm'a'j radi'o'j,17 la sun'o bril'is sur la kondamn'it'a kap'o de Hug'o, kiam last'a'foj'e li, konfes'ant'e si'n al monaĥ'o, plor'ant'e si'a'n fatal'o'n, pent'o'far'ant'e, kurb'iĝ'is por aŭd'i la vort'o'j'n de pardon'o, kiu esting'as la mort'a'j'n pek'o'j'n. La alt'a sun'o bril'is sur la bukl'o'j de li'a'j kaŝtan'a'j har'o'j, friz'it'a'j laŭ'long'e de la nud'a kol'o; sed pli bril'a ankoraŭ est'is la radi'o ĵet'it'a sur la hak'il'o'n re'bril'ant'a'n apud li kun klar'a kaj funebr'a re'lum'o. Ho! mal'dolĉ'a hor'o de l’for'ir'o! Eĉ la sen'sent'a'j rest'is glaci'ig'it'a'j pro tim'o. Kvankam la krim'o est'is grand'eg'a, kaj la leĝ'o just'a, tamen ili trem'is antaŭ la spektakl'o.


XVII.

La bastard'a fil'o kaj kuraĝ'a am'ant'o est'is far'int'a la last'a'j'n preĝ'o'j'n: la er'o'j de li'a rozari'o, kaj li'a'j kulp'o'j, est'is re'nombr'it'a'j; la hor'o'j de li'a viv'o ating'is la last'a'n minut'o'n. Li est'is sen'ig'it'a je si'a mantel'o, la blond'a'j har'a'j tuf'o'j est'is tond'it'a'j. La vest'o'j, kiu'j'n li port'is ĝis tiam, la skarp'o, kiu'n Parizina donac'is al li, ne dev'as ornam'i li'n ĉe la tomb'o: ĉio dev'as rest'i flank'e; nur sur li'a'j'n okul'o'j'n oni dev'as met'i bandaĝ'o'n; sed ne, tiu last'a mal'ind'aĵ'o neniam vual'os li'a'j'n fier'a'j'n okul'o'j'n. Li'a'j sent'o'j, ŝajn'e sub'met'it'a'j, re'viv'iĝ'is iom kun profund'a mal'ŝat'o, kiam la ekzekut'ist'o prepar'is si'n por vual'i ili'n, kvazaŭ li ne kuraĝ'us rigard'i la mort'o'n. «Ne, mi'a sang'o kaj mi'a viv'o aparten'as al vi, mi'a'j man'o'j est'as katen'it'a'j, sed las'u mi'n mort'i almenaŭ kun la vid'o liber'a. Frap'u!» Rapid'e la glav'o18 fal'is, la kap'o rul'iĝ'is, la pez'a trunk'o makul'it'a, sang'verŝ'ant'e, fal'is sur la ter'o'n, kies profund'a'j fend'o'j sorb'iĝ'is de sang'a flu'o, la konvulsi'a'j okul'o'j kaj lip'o'j trem'is rapid'e, post'e, ili fiks'iĝ'is je etern'e.... Kiel la krim'ul'o'j, li mort'is sen fanfaron'ad'o, sen parad'o; kiel konfes'ant'o, li kurb'iĝ'is kaj preĝ'is ne mal'ŝat'int'e la pastr'a'n help'o'n, nek perd'int'e la esper'o'n en la ĉiel'o. Dum genu'fleks'it'a antaŭ la pastr'o, li'a kor'o for'iĝ'is el ter'a'j sent'o'j ... li'a koler'em'a patr'o, li'a am'ant'in'o, kio est'is ili en tiu hor'o? Ne plu riproĉ'o, ne plu mal'esper'o; neniu pens'o krom la ĉiel'o, neniu vort'o krom la preĝ'o, escept'e tiu'j'n vort'o'j'n el'parol'it'a'j'n kiam, nud'a por sufer'i la bat'o'n de la ekzekut'ist'o, li pet'is mort'i kun la okul'o'j mal'kovr'it'a'j, kaj li'a'n sol'a'n adiaŭ'o'n al tiu'j ĉirkaŭ'ant'a'j li'n.


XVIII.

Silent'a'j kiel la lip'o'j ferm'it'a'j de la mort'o, la ĉe'est'ant'o'j rest'is mut'a'j; sed kiam la mort'ig'a bat'o frap'is li'n, kies viv'o kaj am'o tiel fin'iĝ'is, elektr'a trem'frost'o tra'ir'is de hom'o al hom'o, kiu'j kun mal'laŭt'a murmur'o halt'ig'is ek'ĝem'o'n, kiu re'e re'ven'is ĉiu'n brust'o'n. Krom la frap'o, kiu kun fortik'a kaj funebr'a bat'o penetr'is ĝis la ŝtip'o, neniu akut'a bru'o est'is aŭd'it'a, krom unu frenez'e akr'a, tro'e sovaĝ'a, fend'int'a la silent'a'n ĉirkaŭ'aĵ'o'n. Simil'a al la kri'o de patr'in'o, kies fil'o est'as mort'ig'it'a de subit'a frap'o, tiu plend'o supr'e'n'ir'is ĉiel'o'n, kiel sen'mort'a mal'feliĉ'o de unu anim'o. El'puŝ'it'a tra la krad'o'j de la palac'o de Az'o, kie'n direkt'iĝ'is ĉiu'j rigard'o'j,19 la terur'a son'o kun la aper'aĵ'o sam'temp'e ĉes'is! Est'is la terur'a kri'o de unu vir'in'o; neniam la mal'esper'o si'n montr'is en plej frenez'a esprim'o! ĉiu'j, kiu'j aŭd'is ĝi'n, kompat'em'e far'is religi'a'n promes'o'n, por ke ĝi est'u la last'a.


XIX.

Hug'o mort'is; de tiu hor'o Parizina ne est'is plu aŭd'it'a nek vid'it'a en la palac'o, en la salon'o, en la ĝarden'o. Ŝi'a nom'o, kiel mal'nobl'a aŭ tim'ind'a vort'o, est'is ekzil'it'a el ĉiu'j lip'o'j kaj orel'o'j, kvazaŭ ŝi neniam est'us viv'int'a; el Princ'o Az'o, neniu aŭd'is ia'n raport'o'n pri edz'in'o aŭ fil'o. Ili ne hav'is monument'o'n nek memor'o'n, est'is en'tomb'ig'it'a'j en ne'sankt'a ter'o, almenaŭ la kavalir'o, kiu mort'is je tiu tag'o. La fatal'o de Parizina rest'is kaŝ'it'a, kiel la polv'o sub tomb'a ŝton'o. Ĉu ŝi loĝ'ad'is en ia monaĥ'ej'o kaj gajn'is la ĉiel'a'n voj'o'n per mal'kviet'a'j kaj riproĉ'ind'a'j jar'o'j de turment'o, fast'o'j kaj sen'ĉes'a'j plor'o'j; aŭ ĉu ŝi fal'is per la bul'o aŭ glav'o, pro la funebr'a am'o, kiu sub'met'is si'n; aŭ ĉu frap'it'a je tiu moment'o, ŝi mort'is de tuj'a'j sufer'o'j, kiam tiu'n ŝi vid'is mort'i sur la ŝtip'o; aŭ ĉu la frap'o de l’ekzekut'ist'o, ek'mov'int'e ŝi'a'n kompat'em'a'n kor'o'n, neni'ig'is ŝi'a'n organism'o'n; neniu sci'is, neniu iam sci'os: sed io est'is ŝi'a fatal'o tie ĉi, ŝi'a viv'o komenc'iĝ'is kaj fin'iĝ'is mal'feliĉ'e.


20

XX.

Kaj Az'o trov'is ali'a'n edz'in'o'n; bel'a'j fil'o'j kresk'is apud li, sed neniu est'is tiel am'ind'a, tiel brav'a kiel tiu velk'int'a en la tomb'o; aŭ se ili est'is tia'j, ili'a kresk'ad'o pas'is ne'atent'ind'a por li'a rigard'o aŭ rimark'it'a kun sufok'it'a ek'ĝem'o. La plor'o neniam mal'supr'e'n'ir'is li'a'n vang'o'n, la rid'o neniam mal'streĉ'is li'a'n frunt'o'n, sur kiu est'is gravur'it'a'j la kruc'iĝ'int'a'j lini'o'j de la pri'pens'o'j, sulk'o'j, kiu'j'n la varm'eg'a part'o de Mal'ĝoj'o tie fend'is antaŭ'temp'e, cikatr'o'j de la ŝir'int'a spirit'o, kiu'j'n la batal'o de l’Anim'o las'is mal'antaŭ'e! Li est'is sent'int'a tut'a'n ĝoj'o'n kaj mal'feliĉ'o'n; apenaŭ rest'is al li sen'dorm'a'j nokt'o'j, pez'a'j tag'o'j; anim'o tut'e mort'int'a por la mal'estim'o aŭ laŭd'o, konscienc'o kiu evit'ant'e si'n mem, tamen ne ced'is nek forges'is; kiam li ŝajn'is mal'pli kviet'a li pens'is kaj sent'is fort'e; nur la dens'a glaci'a tavol'o pov'as kovr'i la supr'aĵ'o'n, la viv'a flu'o loĝ'as aktiv'a mal'supr'e, tial ke ĝi kur'as sen'ĉes'e. Ĉe li'a ferm'it'a brust'o loĝ'is sent'o'j en'radik'ig'it'a'j de la Natur'o tre profund'e por est'i el'tir'it'a'j el tie. Kiam ni batal'ad'as por de'ten'i la larm'o'j'n far'ant'e ili'n for'flu'i kor'o'n, ili ne sek'iĝ'as, ir'as re'turn'e'n al la primitiv'a font'o, tie ili far'iĝ'as pli pur'a'j, rest'ant'e en ĝi'a profund'ec'o, ne'verŝ'it'a'j, ne glaci'it'a'j, sed pli am'at'a'j tie, ili est'as mal'pli vid'ebl'a'j. For'las'it'a al la intim'a'j ekstrem'o'j de ĉagren'o por kompat'i tiu'j'n for'met'it'a'j'n el la viv'o, kaj sen la potenc'o plen'ig'i la mank'o'n, kiu'n kaŭz'is li'a sufer'ad'o, kaj plen'e konsci'a, ke li est'is parol'int'a just'a'n sentenc'o'n; ke ili est'is prepar'int'a'j21 si'a'j'n kondamn'o'j'n, tamen, la viv'o de Az'o de'flu'is mizer'o'plen'a! La mal'bon'ig'it'a'j branĉ'o'j de l’arb'o zorg'e ĉirkaŭ'hak'it'a'j al'port'as al la rest'o fort'o'n, flor'ad'o'n, viv'o'n, freŝ'a'n verd'aĵ'o'n, liber'a'n ŝton'ĵet'il'o'n; sed se la koler'em'a fulm'o furioz'e ruin'ig'as la balanc'iĝ'ant'a'j'n branĉ'et'o'j'n, la dik'a ŝtip'o sent'as la mal'bon'o'n, kaj neniam plu produkt'os unu foli'o'n.

(ornama)
Centra Presejo Esperantista
The Project Gutenberg eBook of Parizina, by George Gordon Byron (translated by Venancio Silva).





End of the Project Gutenberg EBook of Parizina, by George Gordon Byron

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PARIZINA ***

***** This file should be named 56351-h.htm or 56351-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/5/6/3/5/56351/

Produced by David Starner and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions will
be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
law means that no one owns a United States copyright in these works,
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
States without permission and without paying copyright
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
of this license, apply to copying and distributing Project
Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive
specific permission. If you do not charge anything for copies of this
eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook
for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports,
performances and research. They may be modified and printed and given
away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks
not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the
trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
Gutenberg-tm electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or
destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
1.E.8.

1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
works in the collection are in the public domain in the United
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
United States and you are located in the United States, we do not
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
displaying or creating derivative works based on the work as long as
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
in a constant state of change. If you are outside the United States,
check the laws of your country in addition to the terms of this
agreement before downloading, copying, displaying, performing,
distributing or creating derivative works based on this work or any
other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
representations concerning the copyright status of any work in any
country outside the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
performed, viewed, copied or distributed:

  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
  most other parts of the world at no cost and with almost no
  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
  United States, you'll have to check the laws of the country where you
  are located before using this ebook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
contain a notice indicating that it is posted with permission of the
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
the United States without paying any fees or charges. If you are
redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
posted with the permission of the copyright holder found at the
beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
any word processing or hypertext form. However, if you provide access
to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
version posted on the official Project Gutenberg-tm web site
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
provided that

* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
  within 60 days following each date on which you prepare (or are
  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
  Literary Archive Foundation."

* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
  License. You must require such a user to return or destroy all
  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
  works.

* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
  receipt of the work.

* You comply with all other terms of this agreement for free
  distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The
Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm
trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
electronic works, and the medium on which they may be stored, may
contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium
with your written explanation. The person or entity that provided you
with the defective work may elect to provide a replacement copy in
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
or entity providing it to you may choose to give you a second
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
violates the law of the state applicable to this agreement, the
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the
mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its
volunteers and employees are scattered throughout numerous
locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt
Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to
date contact information can be found at the Foundation's web site and
official page at www.gutenberg.org/contact

For additional contact information:

    Dr. Gregory B. Newby
    Chief Executive and Director
    gbnewby@pglaf.org

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
state visit www.gutenberg.org/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate

Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
freely shared with anyone. For forty years, he produced and
distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search
facility: www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.