The Project Gutenberg EBook of Advokato Patelin, by  
David Augustin de Brueys and Jean Palaprat 
 
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most 
other parts of the world at no cost and with almost no restrictions 
whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms of 
the Project Gutenberg License included with this eBook or online at 
www.gutenberg.org.  If you are not located in the United States, you'll have 
to check the laws of the country where you are located before using this ebook. 
 
 
 
Title: Advokato Patelin 
       Triakta proza komedio 
 
Author: David Augustin de Brueys 
        Jean Palaprat 
 
Translator: M.-J. Evrot 
 
Release Date: August 22, 2016 [EBook #52876] 
 
Language: Esperanto 
 
 
*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ADVOKATO PATELIN *** 
 
 
 
 
Produced by Andrew Sly, Marc Vanden Bempt and the Online 
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net 
 
 
 
 
 
 
Bildo de kovrilo

BRUEYS kaj PALAPRAT

Advokat⸱o Patelin

Tri⸱akt⸱a Proz⸱a Komedi⸱o

(1706)

Esperant⸱ig⸱it⸱a DE
M.-J. EVROT
Sub⸱direktor⸱o de la Lice⸱o en Grenobl⸱e.

Par⸱is
LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie
79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79

1904

Tous droits réservés.

Person⸱ar⸱o

La ag⸱ad⸱o hav⸱as lok⸱o⸱n en urb⸱et⸱o apud Parizo.

Esperant⸱ig⸱it⸱a⸱j nom⸱o⸱j de la person⸱aĵ⸱o⸱j.

Patelin, Patelino.—Henriette, Henrinjo.—Guillaume, Vilhelm⸱o.—Valère, Valer⸱o.—Colette, Kolnjo.—Agnelet, Ŝaf⸱id⸱et⸱o.—Bartolin, Bartolino.

Advokat⸱o PATELIN

Tri⸱akt⸱a Proz⸱a Komedi⸱o

(1706)

Akt⸱o Unu⸱a

Scen⸱o Unu⸱a

PATELIN, sol⸱a.

Tio⸱n mi decid⸱is; hodiaŭ, kvankam tut⸱e sen mon⸱o, mi vol⸱as akir⸱i nov⸱a⸱n vest⸱o⸱n. Ha! prav⸱eg⸱a est⸱as la proverb⸱o: avar⸱ec⸱o egal⸱valor⸱as mal⸱riĉ⸱ec⸱o⸱n. Kiu do, vid⸱ant⸱e mi⸱n tiel mal⸱bon⸱e vest⸱it⸱a⸱n, pov⸱us pens⸱i, ke mi est⸱as advokat⸱o? Ĉu ne ŝajn⸱as kvazaŭ mi est⸱us mal⸱riĉ⸱a instru⸱ist⸱o en tiu ĉi urb⸱et⸱o? Antaŭ dek kvin tag⸱o⸱j for⸱ir⸱int⸱e de l’ vilaĝ⸱o, kie mi loĝ⸱is, kaj ek⸱loĝ⸱int⸱e tie ĉi, mi esper⸱is, ke ĉi tie mi far⸱os pli bon⸱a⸱j⸱n afer⸱o⸱j⸱n; sed ili est⸱as pli kaj pli mal⸱profit⸱a⸱j. Mi⸱a dekstr⸱a najbar⸱o, mi⸱a bapt⸱an⸱o, est⸱as la ĉi-tie⸱a juĝ⸱ist⸱o; tamen neni⸱u komisi⸱as al mi eĉ plej mal⸱grand⸱a⸱n proces⸱o⸱n! Mal⸱dekstr⸱e loĝ⸱as riĉ⸱a drap⸱ist⸱o, kaj mi ne hav⸱as mon⸱o⸱n por aĉet⸱i mal⸱bel⸱a⸱n vest⸱o⸱n! Ha! mal⸱feliĉ⸱a, mal⸱feliĉ⸱a Patelin! kia⸱manier⸱e vi kontent⸱ig⸱os vi⸱a⸱n edz⸱in⸱o⸱n, kiu postul⸱eg⸱as, ke vi edz⸱in⸱ig⸱u vi⸱a⸱n fil⸱in⸱o⸱n? ho ve! kiu vol⸱os edz⸱iĝ⸱i je ŝi, vid⸱ant⸱e tia⸱n ĉifon⸱ul⸱o⸱n, kia vi est⸱as? Dev⸱ig⸱at⸱e vi uz⸱os artifik⸱aĵ⸱o⸱n..... Jes, mi pen⸱u lert⸱e por akir⸱i sen⸱pag⸱e bon⸱a⸱n drap⸱a⸱n vest⸱o⸱n en la butik⸱o de sinjor⸱o Guillaume, ni⸱a najbar⸱o. Se nur mi pov⸱us pren⸱i sur mi⸱n la ŝajn⸱o⸱n de riĉ⸱ul⸱o, anstataŭ mal⸱akcept⸱i mi⸱a⸱n fil⸱in⸱o⸱n, oni..... (ek⸱vid⸱as si⸱a⸱n edz⸱in⸱o⸱n) Jen est⸱as mi⸱a edz⸱in⸱o kun si⸱a serv⸱ist⸱in⸱o; ili inter⸱babil⸱as pri mi⸱a ĉifon⸱vest⸱ec⸱o; mi aŭskult⸱u ne⸱vid⸱at⸱e (si⸱n kaŝ⸱as).

Scen⸱o II

PATELIN, Sinjor⸱in⸱o PATELIN, COLETTE.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Nu, Colette, mi ne vol⸱is parol⸱i kun vi hejm⸱e, tim⸱ant⸱e ke mi⸱a sen⸱taŭg⸱ul⸱o edz⸱o sub⸱aŭskult⸱os ni⸱n.

PATELIN (al si). Jen pri mi!

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Sci⸱ig⸱u al mi, de kie mi⸱a fil⸱in⸱o ricev⸱as mon⸱o⸱n por si⸱n vest⸱i tiel ornam⸱e.

COLETTE. Kred⸱ebl⸱e vi⸱a edz⸱o don⸱as al ŝi.....

Sinjor⸱in⸱o PATELIN (inter⸱romp⸱as). Mi⸱a edz⸱o! li ne hav⸱as eĉ mon⸱o⸱n por vest⸱i si⸱n mem!

PATELIN (al si). Est⸱as ver⸱e!

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Mi for⸱dank⸱os vi⸱n, kaj vi ne edz⸱in⸱iĝ⸱os je Agnelet, vi⸱a fianĉ⸱o, se vi ne tuj konfes⸱os al mi la plen⸱a⸱n ver⸱o⸱n.

COLETTE. Nu, Sinjor⸱in⸱o, dev⸱ig⸱at⸱e mi ĉio⸱n el⸱dir⸱os. Valère, la sol⸱a fil⸱o de Sinjor’ Guillaume, la riĉ⸱a drap⸱ist⸱o, kiu loĝ⸱as tie proksim⸱e, am⸱ind⸱um⸱as fraŭl⸱in⸱o⸱n Henriette, kaj de temp⸱o al temp⸱o far⸱as donac⸱o⸱j⸱n al ŝi.

PATELIN (al si). Mi⸱a fil⸱in⸱o ĉerp⸱as el la butik⸱o, kie⸱n mi mem intenc⸱as ir⸱i.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. De kie Valer⸱o ricev⸱as mon⸱o⸱n por tiel donac⸱i? Li⸱a patr⸱o est⸱as riĉ⸱a mal⸱sprit⸱ul⸱o, kiu ne don⸱as mon⸱o⸱n al li.

COLETTE. Ha! Sinjor⸱in⸱o, kiam la patr⸱o⸱j neni⸱o⸱n don⸱as al si⸱a⸱j fil⸱o⸱j, la fil⸱o⸱j ŝtel⸱as ili⸱n! tiel est⸱as ordinar⸱e; Valère far⸱as sam⸱e kiel la ali⸱a⸱j: est⸱as regul⸱e.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Kial do li ne sci⸱ig⸱as al ni, ke li vol⸱as edz⸱iĝ⸱i je mi⸱a fil⸱in⸱o?

COLETTE. Li far⸱us tio⸱n; sed li tim⸱as, ke li⸱a patr⸱o ne konsent⸱os je tio, ĉar (pardon⸱u al mi) ni⸱a dom⸱mastr⸱o est⸱as ĉiam mal⸱bon⸱eg⸱e vest⸱it⸱a; tial oni juĝ⸱as mal⸱favor⸱e pri li⸱a⸱j afer⸱o⸱j.

PATELIN (al si). Tio⸱n mi plej baldaŭ korekt⸱os.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Mi aŭd⸱as iu⸱n; de⸱ir⸱u. (Colette en⸱ir⸱as dom⸱e⸱n.)

Scen⸱o III

PATELIN, Sinjor⸱in⸱o PATELIN.

(Patelin el⸱ir⸱as el si⸱a kaŝ⸱ej⸱o).

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ha! jen est⸱as vi?

PATELIN. Jes.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Kiel ĉifon⸱vest⸱it⸱a!

PATELIN. Ĉar..... mi..... ne est⸱as fier⸱a.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ĉar vi est⸱as ĉifon⸱ul⸱o! Ĵus mi ek⸱sci⸱is, ke vi⸱a ĉifon⸱ul⸱ec⸱o naŭz⸱as ĉiu⸱j⸱n aspir⸱ant⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j si⸱n prezent⸱as por ni⸱a fil⸱in⸱o.

PATELIN. Vi est⸱as prav⸱a; la mond⸱o ŝat⸱as la hom⸱o⸱j⸱n laŭ la vest⸱o⸱j. Mi konfes⸱as, ke la mi⸱a⸱j mal⸱util⸱as al Henriette, kaj mi intenc⸱as tuj hodiaŭ vest⸱i mi⸱n iom pli dec⸱e.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Iom pli dec⸱e? Per kia mon⸱o?

PATELIN (vol⸱as for⸱ir⸱i). Ne mal⸱trankvil⸱iĝ⸱u! Adiaŭ!

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Kie⸱n vi ir⸱as, mi pet⸱as?

PATELIN. Aĉet⸱i drap⸱a⸱n vest⸱o⸱n.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Sen mon⸱er⸱o aĉet⸱i vest⸱o⸱n?

PATELIN. Jes. Kia⸱n kolor⸱o⸱n mi dev⸱as elekt⸱i? Konsil⸱u al mi: fer⸱griz⸱a⸱n aŭ du⸱on⸱nigr⸱a⸱n?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ha! vi elekt⸱os kiel vi pov⸱os, se vi trov⸱os iu⸱n tiel mal⸱saĝ⸱a⸱n por don⸱i ĝi⸱n al vi. Mi ir⸱as parol⸱i kun Henriette; ĵus mi ek⸱sci⸱is ia⸱j⸱n afer⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j mal⸱mult⸱e plaĉ⸱as al mi.

PATELIN. Se oni serĉ⸱os mi⸱n, mi est⸱os apud⸱e, en la butik⸱o de ni⸱a najbar⸱o.

(Sinjor⸱in⸱o Patelin en⸱ir⸱as dom⸱e⸱n.)

Scen⸱o IV

PATELIN, sol⸱a.

La butik⸱o ne est⸱as ankoraŭ ferm⸱it⸱a..... Mi pens⸱as, ke mi far⸱os bon⸱e sur⸱met⸱ant⸱e mi⸱a⸱n advokat⸱a⸱n rob⸱o⸱n. La rob⸱o kovr⸱os mi⸱a⸱j⸱n ĉifon⸱aĵ⸱o⸱j⸱n, kaj ankaŭ pli⸱grav⸱ig⸱os mi⸱a⸱j⸱n vort⸱o⸱j⸱n kun Guillaume, por ke mi plen⸱um⸱u mi⸱a⸱n artifik⸱o⸱n..... Jen est⸱as li kaj li⸱a fil⸱o; mi ir⸱u vest⸱iĝ⸱i in habitu, kaj mi re⸱ven⸱u rapid⸱e.

Scen⸱o V

GUILLAUME, port⸱as pec⸱o⸱n da drap⸱o el la butik⸱o; VALÈRE.

GUILLAUME, al si (li el⸱met⸱as la pec⸱o⸱n da drap⸱o ekster⸱e⸱n de si⸱a butik⸱o). Iom mal⸱lum⸱iĝ⸱as en la butik⸱o: mi el⸱met⸱u tio⸱n ĉi al la vid⸱o de l’ pas⸱ant⸱o⸱j..... Nu! Valère, mi komisi⸱is al vi, ke vi dung⸱u paŝt⸱ist⸱o⸱n por gard⸱i la brut⸱ar⸱o⸱n, el kies lan⸱o oni fabrik⸱as mi⸱a⸱j⸱n drap⸱o⸱j⸱n.

VALÈRE. Ĉu, mi⸱a patr⸱o, vi ne est⸱as kontent⸱a je Agnelet?

GUILLAUME. Ne, ĉar li ŝtel⸱as mi⸱n; kaj mi suspekt⸱as, ke vi part⸱o⸱pren⸱as en la ŝtel⸱ad⸱o.

VALÈRE. Mi?

GUILLAUME. Jes, vi! Mi aŭd⸱is, ke vi am⸱ind⸱um⸱as ia⸱n najbar⸱a⸱n fraŭl⸱in⸱o⸱n, kaj ke vi far⸱as donac⸱o⸱j⸱n al ŝi. Mi sci⸱as ankaŭ, ke tiu Agnelet fianĉ⸱iĝ⸱is je ia Colette, ŝi⸱a serv⸱ant⸱in⸱o. Tial mi suspekt⸱as vi⸱n.

VALÈRE, al si. Diabl⸱o! kiu do denunc⸱is ni⸱n? (Laŭt⸱e) Mi cert⸱ig⸱as, mi⸱a patr⸱o, ke Agnelet est⸱as por ni tre fidel⸱a serv⸱ist⸱o.

GUILLAUME. Jes, por vi, ne por mi. Antaŭ unu monat⸱o, for⸱ir⸱int⸱e de l’ farm⸱o⸱mastr⸱o, ĉe kiu li loĝ⸱ad⸱is, li ven⸱is en mi⸱a⸱n serv⸱o⸱n, kaj en la daŭr⸱o de tiu temp⸱o mank⸱as de mi⸱a brut⸱ar⸱o cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j. Ne est⸱as ebl⸱e, ke, en tiel mal⸱long⸱a temp⸱o, tiom mult⸱e da ili mort⸱is de mal⸱san⸱o, kiel li cert⸱ig⸱as.

VALÈRE. La mal⸱san⸱o⸱j kelk⸱foj⸱e kaŭz⸱as mult⸱e da pere⸱o!

GUILLAUME. Jes, per la kurac⸱ist⸱o⸱j; sed kurac⸱ist⸱o⸱j⸱n ne hav⸱as la ŝaf⸱o⸱j. Ceter⸱e, tiu Agnelet ŝajn⸱ig⸱as si⸱n naiv⸱eg⸱ul⸱o: sed li est⸱as la plej ruz⸱a fripon⸱o..... Unu⸱vort⸱e, mi surpriz⸱is li⸱n nokt⸱e, ĝust⸱e ĉe buĉ⸱ad⸱o de ŝaf⸱o. Mi bat⸱is li⸱n kaj en⸱port⸱is plend⸱o⸱n al la juĝ⸱ist⸱o: tamen, antaŭ ol daŭr⸱ig⸱i la afer⸱o⸱n, mi vol⸱as ek⸱sci⸱i, ĉu vi ne part⸱o⸱pren⸱is en la ŝtel⸱ad⸱o, kiu⸱n li far⸱is al mi.

VALÈRE. Ha! mi⸱a patr⸱o, mi tro respekt⸱as vi⸱a⸱j⸱n ŝaf⸱o⸱j⸱n!

GUILLAUME. Mi do persekut⸱os li⸱n antaŭ la juĝ⸱ist⸱o; sed mi vol⸱as pli atent⸱e esplor⸱i l’ afer⸱o⸱n. Al⸱port⸱u mi⸱a⸱n spez⸱libr⸱o⸱n; al⸱ŝov⸱u tiu⸱n seĝ⸱o⸱n (Valère al⸱port⸱as libr⸱o⸱n kaj seĝ⸱o⸱n.) Sufiĉ⸱as, for⸱ir⸱u. Se juĝ⸱a persekut⸱ist⸱o, kiu⸱n mi ven⸱ig⸱is, si⸱n prezent⸱os, al⸱vok⸱ig⸱u mi⸱n. Mi rest⸱os iom dom⸱e, ebl⸱e okaz⸱e ia aĉet⸱ant⸱o ven⸱os.

VALÈRE, al si. Mi tuj dir⸱os al Agnelet, ke li ven⸱u al mi⸱a patr⸱o por konsent⸱iĝ⸱i kun li.

Scen⸱o VI

PATELIN, GUILLAUME.

PATELIN (al si). Bon⸱e! li est⸱as sol⸱a, mi al⸱proksim⸱iĝ⸱u.

GUILLAUME, al si, tra⸱leg⸱ant⸱e si⸱a⸱n libr⸱o⸱n. Kalkul⸱o de l’ ŝaf⸱o⸱j. k.t.p.; ses⸱cent brut⸱o⸱j, k.t.p.....

PATELIN, al si (palpebr⸱um⸱as al la drap⸱o). Jen pec⸱o da drap⸱o, kiu tre taŭg⸱us por mi. (Laŭt⸱e.) Sinjor⸱o, mi est⸱as vi⸱a serv⸱ant⸱o.

GUILLAUME (ne rigard⸱as). Ĉu est⸱as la persekut⸱ist⸱o, kiu⸱n mi ven⸱ig⸱is? Li atend⸱u.

PATELIN. Ne, sinjor⸱o; mi est⸱as.....

GUILLAUME (ek⸱rigard⸱as). Rob⸱o⸱n! Ĉu juĝ⸱ofic⸱ist⸱o? (Laŭt⸱e.) Vi⸱a serv⸱ant⸱o!

PATELIN. Ne, sinjor⸱o; mi hav⸱as la honor⸱o⸱n est⸱i advokat⸱o.

GUILLAUME. Advokat⸱o⸱n mi ne bezon⸱as. Mi vi⸱n salut⸱as.

PATELIN. Mi⸱a⸱n nom⸱o⸱n, sinjor⸱o, vi kon⸱as ebl⸱e: advokat⸱o Patelin.

GUILLAUME. Mi tut⸱e ne kon⸱as vi⸱n, sinjor⸱o.

PATELIN, al si. Mi dev⸱as kon⸱at⸱iĝ⸱i. (Laŭt⸱e.) Mi el⸱trov⸱is, sinjor⸱o, en la spez⸱libr⸱o⸱j de mi⸱a mort⸱int⸱a patr⸱o, ŝuld⸱o⸱n ne pag⸱it⸱a⸱n, kaj mi.....

GUILLAUME. Tia⸱j afer⸱o⸱j ne koncern⸱as mi⸱n; mi ŝuld⸱as neni⸱o⸱n.

PATELIN. Tut⸱e kontraŭ⸱e, sinjor⸱o. Mi⸱a mort⸱int⸱a patr⸱o ŝuld⸱is al la vi⸱a tri⸱cent skudojn[1]; kaj, est⸱ant⸱e honor⸱a hom⸱o, mi ven⸱as por pag⸱i al vi.....

GUILLAUME. Pag⸱i al mi? Atend⸱u, sinjor⸱o, mi pet⸱as; mi ek⸱re⸱memor⸱as vi⸱a⸱n nom⸱o⸱n. Jes, mi de long⸱e kon⸱as vi⸱a⸱n famili⸱o⸱n. Vi loĝ⸱is en la proksim⸱a vilaĝ⸱o: ni kun⸱e inter⸱ri⸱lat⸱is iam. Sen⸱kulp⸱ig⸱u mi⸱n, mi est⸱as vi⸱a tre humil⸱a kaj obe⸱em⸱a serv⸱ant⸱o. (Prezent⸱as al li si⸱a⸱n seĝ⸱o⸱n.) Sid⸱iĝ⸱u, mi pet⸱as; sid⸱iĝ⸱u ĉi tie⸱n.

PATELIN. Sinjor⸱o!....

GUILLAUME. Sinjor⸱o!....

PATELIN (sid⸱iĝ⸱as). Se ĉiu⸱j mi⸱a⸱j ŝuld⸱ant⸱o⸱j pag⸱us si⸱a⸱j⸱n ŝuld⸱o⸱j⸱n tiel akurat⸱e kiel mi, mi est⸱us mult⸱e pli riĉ⸱a ol mi est⸱as; sed mi ne sci⸱as konserv⸱ad⸱i la mon⸱o⸱n de ali⸱a⸱j.

GUILLAUME. Tamen tio⸱n mult⸱e da hom⸱o⸱j nun far⸱as volont⸱e.

PATELIN. Mi opini⸱as, ke la ĉef⸱a ind⸱o de honest⸱a vir⸱o est⸱as el⸱pag⸱i si⸱a⸱j⸱n ŝuld⸱o⸱j⸱n, kaj mi ven⸱as demand⸱i, en kia moment⸱o vi pov⸱os plej oportun⸱e ricev⸱i vi⸱a⸱j⸱n tri⸱cent skudojn.

GUILLAUME. Tuj!

PATELIN. Mi hav⸱as hejm⸱e vi⸱a⸱n mon⸱o⸱n tut⸱e pret⸱a⸱n kaj el⸱kalkul⸱it⸱a⸱n; sed mi dev⸱as don⸱i temp⸱o⸱n al vi, por ke la notari⸱o skrib⸱u kvitanc⸱o⸱n. Tiu⸱j neces⸱aĵ⸱o⸱j de⸱ven⸱as de hered⸱o, kiu koncern⸱as mi⸱a⸱n fil⸱in⸱o⸱n, kaj pri tio mi dev⸱os redakt⸱i kalkul⸱a⸱n raport⸱o⸱n.

GUILLAUME. Est⸱as just⸱e. Nu!... morgaŭ maten⸱e, je la kvin⸱a.

PATELIN. Je la kvin⸱a, ĝi est⸱u! Ebl⸱e mi ven⸱is mal⸱oportun⸱e, sinjor⸱o Guillaume? Mi tim⸱as ĝen⸱i vi⸱n.

GUILLAUME. Neniel! Ho ve! mi hav⸱as tro da liber⸱a temp⸱o; mi vend⸱as neniom!

PATELIN. Tamen vi sol⸱a vend⸱as pli mult⸱e ol ĉiu⸱j ĉi-tie⸱a⸱j vend⸱ist⸱o⸱j.

GUILLAUME. Ĉar mult⸱e mi pen⸱ad⸱as!

PATELIN. Vi est⸱as, je l’ honor⸱o, la plej lert⸱a hom⸱o el la tut⸱a land⸱o..... (Rigard⸱as la drap⸱o⸱n) Jen bel⸱et⸱a drap⸱o!

GUILLAUME. Bel⸱eg⸱a!

PATELIN. Vi komerc⸱ad⸱as tiel inteligent⸱e!.....

GUILLAUME. Ho! sinjor⸱o.....

PATELIN. Tiel lert⸱eg⸱e!.....

GUILLAUME. Ho! ho! sinjor⸱o.....

PATELIN. Per manier⸱o⸱j tiel nobl⸱a⸱j kaj sen⸱artifik⸱a⸱j, kiu⸱j al⸱tir⸱as al vi ĉiu⸱j⸱n kor⸱o⸱j⸱n.

GUILLAUME. Ho! neniel, sinjor⸱o.

PATELIN. Je Di⸱o! la kolor⸱o de tiu ĉi drap⸱o ĉarm⸱as la okul⸱o⸱j⸱n!

GUILLAUME. Est⸱as ver⸱e!... Ĝi est⸱as kaŝtan⸱kolor⸱a.

PATELIN. Kaŝtan⸱kolor⸱a! Kiel bel⸱e! Mi vet⸱as, sinjor’ Guillaume, ke vi el⸱pens⸱is mem tia⸱n kolor⸱o⸱n!

GUILLAUME. Jes, jes, kun⸱e kun mi⸱a kolor⸱ig⸱ist⸱o.

PATELIN. Mi ĉiam dir⸱is: en⸱est⸱as pli da sprit⸱o en vi⸱a kap⸱o sol⸱e, ol en ĉiu⸱j cerb⸱o⸱j de l’ urb⸱et⸱o.

GUILLAUME. Ha! ha! ha!

PATELIN (palp⸱as la drap⸱o⸱n). Tiu ĉi lan⸱o ŝajn⸱as el bon⸱a fabrik⸱ad⸱o.

GUILLAUME. Pur⸱a lan⸱o el Angl⸱uj⸱o!

PATELIN. Mi pens⸱is tiel; pri Angl⸱uj⸱o..., mi pens⸱as, sinjor⸱o, ke iam ni est⸱is kun⸱lern⸱ant⸱o⸱j.

GUILLAUME. Ĉe sinjor⸱o Nikodemo?

PATELIN. Ĝust⸱e! Vi est⸱is tiel bel⸱a kiel Amor⸱o!

GUILLAUME. Mi⸱a patr⸱in⸱o kutim⸱is tio⸱n dir⸱i.

PATELIN. Kaj vi el⸱lern⸱is ĉio⸱n, kio⸱n oni vol⸱is ke vi lern⸱u.

GUILLAUME. Est⸱ant⸱e dek⸱ok⸱jar⸱a, mi sci⸱is leg⸱i kaj skrib⸱i.

PATELIN. Domaĝ⸱e vi ne dediĉ⸱is vi⸱n al grand⸱a⸱j afer⸱o⸱j! Mi cert⸱ig⸱as, sinjor⸱o, ke vi est⸱us bon⸱a regn⸱estr⸱o!

GUILLAUME. Kial ne?

PATELIN. Aŭskult⸱u; mi ĝust⸱e ek⸱dezir⸱is drap⸱o⸱n de tiu sam⸱a kolor⸱o. Mi memor⸱as, ke mi⸱a edz⸱in⸱o vol⸱as, ke mi far⸱ig⸱u al mi vest⸱o⸱n; mi pens⸱as, ke, morgaŭ maten⸱e, je la kvin⸱a, al⸱port⸱ant⸱e vi⸱a⸱j⸱n tri⸱cent skudojn, mi pren⸱os ebl⸱e iom da tiu ĉi drap⸱o.

GUILLAUME. Mi ĝi⸱n konserv⸱os por vi.

PATELIN (al si). Konserv⸱i? ne profit⸱e por mi! (Laŭt⸱e.) Aĉet⸱ont⸱e rent⸱o⸱n, mi rezerv⸱is hodiaŭ maten⸱e mil du⸱cent frank⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j⸱n mi ne vol⸱is tuŝ⸱i; sed mi pens⸱as, sinjor⸱o, ke vi part⸱o⸱pren⸱os en ili.

GUILLAUME. Kial vi ne aĉet⸱us rent⸱o⸱n? Vi hav⸱us tamen pec⸱o⸱n da mi⸱a drap⸱o.

PATELIN. Sen⸱dub⸱e; sed mi mal⸱am⸱as aĉet⸱i kredit⸱e. Kiel mi ĝoj⸱as, vid⸱ant⸱e vi⸱n tiel freŝ⸱a kaj gaj⸱em⸱a! Kiel san⸱em⸱a kaj long⸱a⸱viv⸱a mien⸱o!

GUILLAUME. Jes, mi fart⸱as bon⸱e.

PATELIN. Kiom da tiu ĉi drap⸱o vi kred⸱as, ke mi bezon⸱os? Tia⸱manier⸱e, kun la tri⸱cent skudoj mi al⸱port⸱os ankaŭ mon⸱o⸱n por pag⸱i la drap⸱o⸱n.

GUILLAUME. Vi bezon⸱os..... Vi vol⸱as kred⸱ebl⸱e la plen⸱a⸱n vest⸱o⸱n?

PATELIN. Jes, plen⸱eg⸱a⸱n! jak⸱o⸱n, pantalon⸱et⸱o⸱n, veŝt⸱o⸱n, kun sub⸱aĵ⸱o el tiu sam⸱a ŝtof⸱o; ĉio⸱n long⸱eg⸱a⸱n kaj larĝ⸱eg⸱a⸱n.

GUILLAUME. Vi bezon⸱os..... jes..... ses uln⸱o⸱j⸱n..... Ĉu vi vol⸱as, ke mi de⸱tranĉ⸱u ili⸱n, atend⸱ant⸱e?

PATELIN. Atend⸱ant⸱e?... Ne, sinjor⸱o, ne;.... kun la mon⸱o sur mi⸱a man⸱o, se vi permes⸱os;... kun la mon⸱o sur mi⸱a man⸱o, tia est⸱as mi⸱a manier⸱o pag⸱i.

GUILLAUME. Tre bon⸱a manier⸱o..... (Al si mem.) Jen hom⸱o akurat⸱eg⸱a!

PATELIN.—Ĉu vi memor⸱as, sinjor’ Guillaume, tag⸱o⸱n kiam ni kun⸱e vesper⸱manĝ⸱is en la restoraci⸱o «Ŝild⸱o de Franc⸱uj⸱o»?

GUILLAUME. En la fest⸱o⸱tag⸱o de l’ urb⸱et⸱o?

PATELIN. Ĝust⸱e; ni diskut⸱ad⸱is ĉe la post⸱manĝ⸱o pri la tiam⸱a⸱j afer⸱o⸱j: kia⸱j⸱n bel⸱aĵ⸱o⸱j⸱n vi parol⸱ad⸱is!

GUILLAUME. Ĉu vi memor⸱as ili⸱n?

PATELIN. Ĉu mi memor⸱as! Vi tiam profet⸱is ĉio⸱n, kio⸱n post⸱e ni leg⸱is ĉe Nostradamus.

GUILLAUME. Mi antaŭ⸱vid⸱as la est⸱ont⸱aĵ⸱o⸱j⸱n de long⸱e.

PATELIN. Po kiom, sinjor’ Guillaume, vi vend⸱os al mi ĉiu⸱n uln⸱o⸱n da tiu ĉi drap⸱o?

GUILLAUME (rigard⸱as la mark⸱o⸱n). Mi vid⸱u...... ali⸱a pag⸱us po ses skudoj; sed al vi..... mi ĝi⸱n don⸱os po kvin.

PATELIN (mal⸱laŭt⸱e). Kia hebre⸱o! (laŭt⸱e) Moder⸱eg⸱a prez⸱o! Ses⸱obl⸱e kvin far⸱os ĝust⸱e.....

GUILLAUME. Tri⸱dek skudojn.

PATELIN. Jes, tri⸱dek; ĝust⸱a est⸱as la kalkul⸱o..... Per Di⸱o! por ke ni re⸱kon⸱at⸱iĝ⸱u kun⸱e, neces⸱e est⸱as, ke ni kun⸱manĝ⸱u, morgaŭ tag⸱mez⸱e, anser⸱o⸱n, kiu⸱n proces⸱ant⸱o donac⸱is al mi.

GUILLAUME. Anser⸱o⸱n! tre⸱eg⸱e mi am⸱as anser⸱viand⸱o⸱n!

PATELIN. Des pli bon⸱e! Don⸱u la man⸱o⸱n! Morgaŭ do ni tag⸱manĝ⸱os kun⸱e. Anser⸱o⸱j⸱n mi⸱a edz⸱in⸱o kuir⸱as mir⸱ig⸱e. Vort⸱o⸱n de honor⸱o, mi dezir⸱eg⸱as, ke ŝi vid⸱u sur mi⸱a korp⸱o vest⸱o⸱n el tiu ĉi drap⸱o! Ĉu vi pens⸱as, ke, ek⸱labor⸱ant⸱e de morgaŭ maten⸱e, oni pov⸱os fin⸱i la vest⸱o⸱n antaŭ la tag⸱manĝ⸱o?

GUILLAUME. Se vi ne don⸱os sufiĉ⸱e da temp⸱o al la tajlor⸱o, li ĝi⸱n fuŝ⸱os.

PATELIN. Est⸱us domaĝ⸱e!

GUILLAUME. Far⸱u pli bon⸱e: vi dir⸱as, ke vi⸱a mon⸱o est⸱as tut⸱e pret⸱a?

PATELIN. Sen mon⸱o pret⸱a mi ne ek⸱vol⸱us aĉet⸱i.

GUILLAUME. Mi tuj port⸱ig⸱os la drap⸱o⸱n en vi⸱a⸱n dom⸱o⸱n per serv⸱ist⸱o. Mi memor⸱as, ke la ĝust⸱a mezur⸱aĵ⸱o est⸱as tie jam de⸱tranĉ⸱it⸱a.

PATELIN. Des pli bon⸱e! (Pren⸱as la drap⸱o⸱n.)

GUILLAUME. Atend⸱u! Antaŭ⸱e mi dev⸱as mezur⸱i dum vi⸱a ĉe⸱est⸱o.

PATELIN. Kial? ĉu mi ne tut⸱e konfid⸱as al vi?

GUILLAUME. Las⸱u, las⸱u; mi tuj send⸱os ĝi⸱n, kaj re⸱e vi send⸱os al mi la....

PATELIN. Re⸱e? tut⸱e ne! ne mal⸱help⸱u vi⸱a⸱j⸱n serv⸱ist⸱o⸱j⸱n; nur du paŝ⸱o⸱j est⸱as hejm⸱e⸱n.... Kiel vi dir⸱is, la tajlor⸱o hav⸱os pli da temp⸱o por labor⸱i.

GUILLAUME. Permes⸱u, ke vi⸱n akompan⸱u serv⸱ist⸱o, kiu re⸱port⸱os al mi la mon⸱o⸱n.

PATELIN. Neniel! Mi ne est⸱as fier⸱a; vesper⸱iĝ⸱as, kaj sub mi⸱a rob⸱o la drap⸱o el⸱ŝajn⸱os sak⸱o da proces⸱o⸱j.

GUILLAUME. Tamen, sinjor⸱o, mi vol⸱as kun⸱send⸱i serv⸱ist⸱o⸱n, kiu....

PATELIN. Ho! mi mal⸱am⸱eg⸱as ceremoni⸱o⸱j⸱n! Je la kvin⸱a hor⸱o bat⸱ant⸱a la tri⸱cent skudojn, kaj la anser⸱o⸱n sur la tabl⸱o. Nu! mal⸱fru⸱iĝ⸱as; adiaŭ, mi⸱a kar⸱a najbar⸱o; vi⸱a serv⸱ant⸱o mi est⸱as,... vi⸱a serv⸱ant⸱o!

GUILLAUME. Vi⸱a serv⸱ant⸱o, sinjor⸱o, vi⸱a serv⸱ant⸱o.

(Patelin en⸱ir⸱as hejm⸱e⸱n.)

Pied⸱not⸱o:

[1] Ital⸱e: scudo; franc⸱e: écu; val⸱or⸱is ĉirkaŭ tri frank⸱o⸱j⸱n.

Scen⸱o Vi⸱i

GUILLAUME, sol⸱a.

He! li for⸱ir⸱as, kun mi⸱a drap⸱o; sed baldaŭ est⸱os la kvin⸱a de l’ maten⸱o. Morgaŭ mi dev⸱as tag⸱manĝ⸱i ĉe li, li pag⸱os al mi, jes, li al mi pag⸱os.... Cert⸱e, jen la advokat⸱o plej honest⸱a kaj konscienc⸱a, kiu⸱n mi vid⸱is iam; mi bedaŭr⸱et⸱as, ke mi vend⸱is al li tiu⸱n drap⸱o⸱n iom tro kar⸱e, ĉar li vol⸱as el⸱pag⸱i tri⸱cent skudojn, kiu⸱j⸱n mi ne esper⸱is: mi tut⸱e ne sci⸱as, el kie de⸱ven⸱as tiu ŝuld⸱o.... sed bon⸱e est⸱as.... Ho! nokt⸱iĝ⸱as; neni⸱o⸱n plu⸱e mi en⸱spez⸱os hodiaŭ. (Al serv⸱ist⸱o.) En⸱ferm⸱u zorg⸱e ĉiu⸱j⸱n komerc⸱aĵ⸱o⸱j⸱n.... Sed jen est⸱as Agnelet, tiu fripon⸱o, kiu ŝtel⸱is mi⸱a⸱j⸱n ŝaf⸱o⸱j⸱n.

Scen⸱o VIII

GUILLAUME, AGNELET.

GUILLAUME. Ha! rab⸱ist⸱o! kio⸱n util⸱as, ke mi en⸱spez⸱as mult⸱e en la butik⸱o? tiu krim⸱ul⸱o for⸱pren⸱as la tut⸱a⸱n profit⸱o⸱n!

AGNELET. Bon⸱a⸱n vesper⸱o⸱n, sinjor⸱o, kaj bon⸱a⸱n nokt⸱o⸱n!

GUILLAUME. Vi kuraĝ⸱as ankoraŭ aper⸱i antaŭ mi?

AGNELET. Permes⸱u, bon⸱a mastr⸱o, ke mi dir⸱u, ke ia sinjor⸱o prezent⸱is al mi skrib⸱aĵ⸱o⸱n, en kiu oni parol⸱as nur pri ŝaf⸱o⸱j, juĝ⸱o⸱j kaj vok⸱o⸱j al juĝ⸱ej⸱o.

GUILLAUME. Vi ŝajn⸱ig⸱as vi⸱n naiv⸱eg⸱ul⸱o! sed mi cert⸱ig⸱as, ke neniam plu vi buĉ⸱os ŝaf⸱o⸱j⸱n, sen grav⸱a pun⸱o.

AGNELET. He! mi⸱a dolĉ⸱a mastr⸱o, ne kred⸱u al la kalumni⸱ant⸱o⸱j.

GUILLAUME. Kalumni⸱ant⸱o⸱j! fripon⸱o! Ĉu mi ne surpriz⸱is vi⸱n nokt⸱e, dum vi buĉ⸱is ŝaf⸱o⸱n?

AGNELET. Mi cert⸱ig⸱as, ke mi vol⸱is sav⸱i ĝi⸱n de l’ mort⸱o!

GUILLAUME. Mort⸱ig⸱i por sav⸱i de l’ mort⸱o?

AGNELET. Jes, de l’ mort⸱o per mal⸱san⸱o; ĉar (aŭskult⸱u mi⸱n), kiam ŝaf⸱o⸱j mort⸱as de tiu mal⸱bel⸱eg⸱a mal⸱san⸱o, ili est⸱as for⸱ĵet⸱ind⸱a⸱j; kaj mi buĉ⸱as ili⸱n, antaŭ ol ili mort⸱os.

GUILLAUME. Antaŭ ol ili mort⸱os! Kia perfid⸱o! El la lan⸱o de tiu⸱j ŝaf⸱o⸱j mi far⸱ig⸱as Angl⸱a⸱j⸱n drap⸱o⸱j⸱n, kies ĉiu⸱n uln⸱o⸱n mi vend⸱as po kvin skudoj. For de tie ĉi, krim⸱ul⸱o! cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j⸱n vi buĉ⸱is en la daŭr⸱o de unu monat⸱o!

AGNELET. Ili mal⸱san⸱ig⸱is la ali⸱a⸱j⸱n, je l’ honor⸱o!

GUILLAUME. Ni esplor⸱os tio⸱n morgaŭ, antaŭ la juĝ⸱ist⸱o.

AGNELET. He! mi⸱a dolĉ⸱a mastr⸱o, ĉu ne sufiĉ⸱as, ke vi el⸱bat⸱eg⸱is mi⸱n? ni konsent⸱iĝ⸱u unu kun la ali⸱a, se est⸱as agrabl⸱e al vi.

GUILLAUME. Est⸱as agrabl⸱e, ke vi est⸱u pend⸱ig⸱it⸱a! ĉu vi aŭd⸱as?

AGNELET. La Ĉiel⸱o ĝoj⸱ig⸱u vi⸱n! (Al si mem.) Mi do ir⸱os al advokat⸱o por defend⸱i mi⸱a⸱n rajt⸱o⸱n.

Scen⸱o IX

VALÈRE, HENRIETTE, COLETTE, AGNELET.

HENRIETTE. El⸱las⸱u mi⸱n, Valère. Mi⸱a⸱j ge⸱patr⸱o⸱j ven⸱as post⸱e; ni ir⸱as vesper⸱manĝ⸱i ĉe mi⸱a onkl⸱in⸱o, kaj ili dir⸱is, ke mi antaŭ⸱paŝ⸱u. For⸱ir⸱u!

AGNELET (Al Valère). Ĉu vi vol⸱as, sinjor⸱o, ke mi esting⸱u la kandel⸱o⸱n?

VALÈRE. Ne, vi sen⸱ig⸱us mi⸱n de la plezur⸱o ŝi⸱n vid⸱i... Bel⸱a Henriette, permes⸱u, mi vi⸱n pet⸱as....

HENRIETTE. Ne, Valère, mi trem⸱as....

VALÈRE. Ĉu vi tim⸱as tiu⸱n, kiu vi⸱n am⸱eg⸱as?

HENRIETTE. Vi est⸱as tiu, kiu⸱n mi plej⸱e tim⸱as en la mond⸱o, kaj vi sci⸱as la kaŭz⸱o⸱n.... Ne for⸱las⸱u mi⸱n, Colette! (Agnelet tir⸱as la brak⸱o⸱n de Colette.)

COLETTE. Ĉi tiu kripl⸱ul⸱o tir⸱as mi⸱a⸱n brak⸱o⸱n.

HENRIETTE. Se vi am⸱as mi⸱n, Valère, vi pens⸱os al mi, nur kiam vi est⸱os cert⸱a, ke vi⸱a patr⸱o konsent⸱os ni⸱a⸱n edz⸱iĝ⸱o⸱n.

COLETTE. Agnelet kaj mi intenc⸱as klopod⸱i pri tio.

AGNELET. Mi jam el⸱pens⸱is honest⸱a⸱n rimed⸱o⸱n, kiu sukces⸱os, se Di⸱o vol⸱os, kiam mi liber⸱iĝ⸱os el la proces⸱o.

VALÈRE. Kontraŭ ĉiu ajn mal⸱feliĉ⸱o mi garanti⸱os al vi.

HENRIETTE. Jen mi⸱a patr⸱o! ni for⸱kur⸱u!

Scen⸱o X

PATELIN, Sinjor⸱in⸱o PATELIN.

PATELIN. Nu, edz⸱in⸱o, ĉu mi bon⸱e elekt⸱is tiu⸱n ĉi drap⸱o⸱n?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Jes, sed kiel vi pag⸱os ĝi⸱n? Vi promes⸱is al⸱port⸱i mon⸱o⸱n morgaŭ fru⸱maten⸱e. Sinjor⸱o Guillaume est⸱as hebre⸱o, kiu ven⸱os tie⸱n ĉi kaj far⸱os infer⸱a⸱n muzik⸱o⸱n.

PATELIN. Kiam li al⸱ven⸱os, ne forges⸱u far⸱i kio⸱n mi dir⸱is, kaj help⸱u mi⸱n zorg⸱e.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Vol⸱e-ne⸱vol⸱e, mi dev⸱as help⸱i vi⸱n por el⸱ir⸱i el implik⸱aĵ⸱o; sed vi dev⸱us hont⸱i pro tia artifik⸱o, kaj vi tut⸱e ne ag⸱as honest⸱e.

PATELIN. Ag⸱i honest⸱e, mi⸱a edz⸱in⸱o? Neni⸱o est⸱as pli facil⸱a, al riĉ⸱ul⸱o; sed al mal⸱riĉ⸱ul⸱o la honest⸱ec⸱o est⸱as mal⸱oportun⸱a. Sed ni forges⸱u tio⸱n, kaj ni ir⸱u tag⸱manĝ⸱i ĉe vi⸱a frat⸱in⸱o. Re⸱ven⸱int⸱e hejm⸱e⸱n, ni, tuj hodiaŭ vesper⸱e, dis⸱tranĉ⸱ig⸱os la drap⸱o⸱n, tim⸱ant⸱e ia⸱n mal⸱feliĉ⸱aĵ⸱o⸱n.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ni for⸱ir⸱u! sed mi tim⸱as, ke morgaŭ maten⸱e far⸱iĝ⸱os ĉi tie bel⸱a bru⸱eg⸱o.

Fin⸱iĝ⸱as la unu⸱a akt⸱o.

Akt⸱o Du⸱a

Scen⸱o Unu⸱a

GUILLAUME (sol⸱a); post⸱e PATELIN.

GUILLAUME. Ord⸱em⸱a hom⸱o dev⸱as resum⸱i ĉiu⸱maten⸱e ĉio⸱n, kio⸱n li intenc⸱as far⸱i dum la tag⸱o. Mi pri⸱pens⸱u iom. Unu⸱e, mi est⸱as ricev⸱ont⸱a je la kvin⸱a hor⸱o de sinjor⸱o Patelin tri⸱cent skudojn, kiu⸱j⸱n ŝuld⸱is li⸱a mort⸱int⸱a patr⸱o; plu⸱e, tri⸱dek skudojn por ses uln⸱o⸱j da drap⸱o, kiu⸱j⸱n hieraŭ li kun⸱port⸱is el ĉi tie; item, tag⸱manĝ⸱i ĉe li anser⸱o⸱n, kuir⸱it⸱a⸱n de li⸱a edz⸱in⸱o; post⸱e, prezent⸱iĝ⸱i pro juĝ⸱a vok⸱o antaŭ la juĝ⸱ist⸱o⸱n kontraŭ Agnelet, pri cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n li for⸱ŝtel⸱is de mi. Mi pens⸱as, ke mi forges⸱as neni⸱o⸱n? (Ek⸱rigard⸱as si⸱a⸱n poŝ⸱horloĝ⸱o⸱n.) Diabl⸱o! la hor⸱o jam pas⸱is de long⸱e, kaj mi ne vid⸱as la atend⸱at⸱o⸱n. Mi ir⸱u al li.... Ne, hom⸱o tiel akurat⸱a ne forges⸱os si⸱a⸱j⸱n vort⸱o⸱j⸱n.... Tamen li hav⸱as mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n, kaj mi sci⸱as neni⸱o⸱n pri li. Kio⸱n mi far⸱os? Mi ŝajn⸱ig⸱u, ke mi vizit⸱as li⸱n, kaj mi ek⸱sci⸱u tio⸱n, kio okaz⸱as (aŭskult⸱as ĉe la pord⸱o de Patelin). Mi aŭd⸱as, ke li kalkul⸱as mi⸱a⸱n mon⸱o⸱n.... (Flar⸱as.) Mi flar⸱as la kuir⸱ad⸱o⸱n de l’ anser⸱o.... Mi frap⸱u!

PATELIN (en la dom⸱o.) Mi⸱a edz⸱in⸱o! mi-a ed-zi-no!!....

GUILLAUME (al si.) Ĝi est⸱as li mem.

PATELIN. Mal-fer-mu la por-do⸱n!... Jen est⸱as l’ a-po-te-kis-to!....

GUILLAUME. L’ apotek⸱ist⸱o?

PATELIN. Li al⸱port⸱as vom⸱il⸱o⸱n!.... vo-mi-lon!!

GUILLAUME. Vom⸱il⸱o⸱n? Iu est⸱as mal⸱san⸱a ĉe li; ebl⸱e mi ne re⸱kon⸱is li⸱a⸱n voĉ⸱o⸱n tra la pord⸱o. Mi frap⸱u pli fort⸱e! (frap⸱eg⸱as.)

PATELIN. Mal-bo-nu-li-no! Mask-ha-van-ti-no!! Ĉu vi tuj mal⸱ferm⸱os?

Scen⸱o II

GUILLAUME, Sinjor⸱in⸱o PATELIN.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN, mal⸱laŭt⸱e. Ha! ĉu est⸱as vi, sinjor’ Guillaume?

GUILLAUME. Jes, ĝi est⸱as mi; vi est⸱as kred⸱ebl⸱e sinjor⸱in⸱o Patelin?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Jes, vi⸱a serv⸱ant⸱in⸱o. Sen⸱kulp⸱ig⸱u, sinjor⸱o, ke mi tim⸱as parol⸱i laŭt⸱e.

GUILLAUME. Ho! parol⸱u laŭ vi⸱a plaĉ⸱o! Mi ven⸱as al sinjor⸱o Patelin.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Pli mal⸱laŭt⸱e, sinjor⸱o!

GUILLAUME. He! kial mal⸱laŭt⸱e? Mi ven⸱as vizit⸱i li⸱n.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Eĉ pli mal⸱laŭt⸱e, mi pet⸱as!

GUILLAUME. Tiel mal⸱laŭt⸱e, kiel plaĉ⸱os al vi; sed est⸱as neces⸱e, ke mi li⸱n vizit⸱u.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ho ve! ĉu la mizer⸱ul⸱o est⸱as vizit⸱ebl⸱a?

GUILLAUME. Kial? kio okaz⸱is al li de hieraŭ?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. De hieraŭ? Ho ve! sinjor’ Guillaume, jam ok tag⸱o⸱j⸱n li ne ek⸱mov⸱iĝ⸱et⸱is el la lit⸱o!

GUILLAUME. El la lit⸱o? tamen hieraŭ li ven⸱is al mi.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Li? al vi?

GUILLAUME. Jes, li al mi! kaj li est⸱is gaj⸱em⸱a kaj san⸱eg⸱a.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ha! sinjor⸱o, la last⸱a⸱n nokt⸱o⸱n vi cert⸱e sonĝ⸱is tio⸱n!

GUILLAUME. Je Di⸱o! vi ŝerc⸱as! mi sonĝ⸱is? Ĉu mi sonĝ⸱is ankaŭ pri la ses uln⸱o⸱j da drap⸱o, kiu⸱j⸱n li for⸱port⸱is?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ses uln⸱o⸱j da drap⸱o?

GUILLAUME. Jes, da drap⸱o kaŝtan⸱kolor⸱a. Kaj pri la anser⸱o, kiu est⸱as tag⸱manĝ⸱ot⸱a, ĉu mi sonĝ⸱is ankaŭ?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. La moment⸱o tut⸱e ne konven⸱as por rid⸱i!

GUILLAUME. Por rid⸱i? mil diabl⸱o⸱j! mi ne rid⸱as, mi tut⸱e ne vol⸱as rid⸱i! Mi cert⸱ig⸱as, ke hieraŭ li for⸱port⸱is sub si⸱a rob⸱o ses uln⸱o⸱j⸱n da drap⸱o.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ho ve! la kompat⸱ind⸱a! plaĉ⸱u al Di⸱o, ke li est⸱u pov⸱int⸱a far⸱i tio⸱n! Ha! sinjor’ Guillaume, li sufer⸱is hieraŭ pro cerb⸱a sang⸱al⸱flu⸱o, kiu en⸱ĵet⸱is li⸱n en delir⸱o⸱n, en kiu li est⸱as ankoraŭ.

GUILLAUME. Mil tondr⸱o⸱j! vi mem delir⸱as, kaj mi decid⸱e vol⸱as parol⸱i kun li.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ho! est⸱ant⸱e tiel mal⸱san⸱a, li ne pov⸱as hav⸱i inter⸱parol⸱ad⸱o⸱n. Ni sid⸱ig⸱is li⸱n en brak⸱seĝ⸱o⸱n apud la pord⸱o, dum la re⸱pret⸱ig⸱o de li⸱a lit⸱o. Se vi vid⸱us li⸱n, vi kompat⸱us.

GUILLAUME. Bon⸱e! mi kompat⸱us! (Vol⸱as en⸱ir⸱i dom⸱e⸱n.) Kiel ajn li est⸱as, mi vol⸱as li⸱n vid⸱i, aŭ....

Sinjor⸱in⸱o PATELIN (inter⸱romp⸱as kaj star⸱iĝ⸱as antaŭ la pord⸱o). Ha! ne mal⸱ferm⸱u la pord⸱o⸱n, vi mort⸱ig⸱us mi⸱a⸱n edz⸱o⸱n. Kelk⸱foj⸱e li vol⸱as for⸱kur⸱ad⸱i.... (Sinjor⸱o Patelin aper⸱as kaj al⸱kur⸱as kun ĉifon⸱aĵ⸱o⸱j ĉirkaŭ la kap⸱o.) Ha! jen li ek⸱for⸱kur⸱as!!

Scen⸱o III

PATELIN, Sinjor⸱in⸱o PATELIN, GUILLAUME.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Mi antaŭ⸱dir⸱is tio⸱n. Nun help⸱u al mi, por ke mi li⸱n re⸱kapt⸱u.... Mi⸱a mal⸱feliĉ⸱a edz⸱et⸱o! Sid⸱iĝ⸱u ĉi tie⸱n! (ŝi al⸱ŝov⸱as brak⸱seĝ⸱o⸱n).

PATELIN. Aj! Aj! mi⸱a kap⸱o!

GUILLAUME. Efektiv⸱e, jen est⸱as hom⸱o kompat⸱ind⸱a. Tamen li ŝajn⸱as la sam⸱a, kiu⸱n mi vid⸱is hieraŭ.... Mi vid⸱u pli proksim⸱e.... Sinjor’ Patelin, mi vi⸱n salut⸱as.

PATELIN. Bon⸱a⸱n tag⸱o⸱n, sinjor’ Anodin.

GUILLAUME. Sinjor’ Anodin?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Li imag⸱as, ke vi est⸱as l’ apotek⸱ist⸱o. For⸱ir⸱u!

GUILLAUME. Mi ne vol⸱as for⸱ir⸱i...... (Al Patelin). Sinjor⸱o, ĉu vi memor⸱as, ke hieraŭ....

PATELIN. Jes, mi or⸱don⸱is, ke oni konserv⸱u por vi....

GUILLAUME. Bon⸱e! li re⸱memor⸱as!

PATELIN. Plen⸱a⸱n glas⸱o⸱n da mi⸱a urin⸱o.

GUILLAUME. Urin⸱o⸱n mi ne bezon⸱as!!

PATELIN. Edz⸱in⸱o, montr⸱u ĝi⸱n al sinjor’ Anodin.... Li vid⸱os, ĉu mi hav⸱as ia⸱n mal⸱san⸱er⸱o⸱n en mi⸱a⸱j urin⸱tub⸱o⸱j.

GUILLAUME. Urin⸱tub⸱o⸱j!... Sinjor⸱o, mi pet⸱as, ke vi pag⸱u al mi.

PATELIN. Ĉu vi pov⸱us iom mal⸱dens⸱ig⸱i mi⸱a⸱j⸱n el⸱pur⸱aĵ⸱o⸱j⸱n? Ili est⸱as mal⸱mol⸱a⸱j kiel fer⸱o kaj nigr⸱a⸱j kiel vi⸱a barb⸱o.

GUILLAUME. Ta, ta, ta! vi el⸱pag⸱as al mi per bel⸱a mon⸱o!

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. He! sinjor⸱o, mi pet⸱as, ke vi el⸱ir⸱u.

GUILLAUME. Bagatel⸱o⸱j! Ĉu vi vol⸱as tuj el⸱kalkul⸱i mi⸱a⸱n mon⸱o⸱n? mi vol⸱as, ke vi pag⸱u al mi!

PATELIN. Plu ne don⸱u al mi tia⸱j⸱n mal⸱bon⸱gust⸱a⸱j⸱n pilol⸱o⸱j⸱n; ili preskaŭ el⸱tir⸱is la anim⸱o⸱n el mi⸱a korp⸱o.

GUILLAUME. Ha! mult⸱e pli bon⸱e est⸱us, se ili el⸱tir⸱us mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n el vi⸱a⸱j man⸱o⸱j!

PATELIN. Edz⸱in⸱o, edz⸱in⸱o, for⸱pel⸱u tiu⸱j⸱n nigr⸱a⸱j⸱n papili⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j flirt⸱as ĉirkaŭ mi! Vid⸱u, kiel ili supr⸱e⸱n⸱flug⸱ad⸱as!....

GUILLAUME. Mi vid⸱as neni⸱o⸱n.

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Ĉu vi ne kompren⸱as, ke li delir⸱as? For⸱ir⸱u!

GUILLAUME. Neniel! mi vol⸱as mon⸱o⸱n!

PATELIN. La kurac⸱ist⸱o⸱j mort⸱ig⸱is mi⸱n per si⸱a⸱j drog⸱o⸱j.

GUILLAUME. Li ne delir⸱as plu! mi tuj parol⸱os kun li. Sinjor’ Patelin?

PATELIN. Sinjor⸱o⸱j, mi parol⸱ad⸱as por Homero!...

GUILLAUME. Por Homero?

PATELIN. Kontraŭ la nimf⸱o Kalips⸱o!

GUILLAUME. Kalips⸱o? Je l’ diabl⸱o! Kio est⸱as tio?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Li delir⸱as, mi dir⸱as. El⸱ir⸱u, for⸱ir⸱u, mi pet⸱as.

GUILLAUME. Mi vol⸱as rest⸱i.

PATELIN. La pastr⸱o de Kron⸱id⸱o.... La Koribant⸱o⸱j.... Vid⸱u!.. Li ĝi⸱n ek⸱kapt⸱is.... li for⸱port⸱as!... Kat⸱o⸱n! Kat⸱o⸱n!... Ĝi for⸱pren⸱as mi⸱a⸱n lard⸱o⸱n!

GUILLAUME. Dir⸱u! kiam vi est⸱os sufiĉ⸱e long⸱e delir⸱int⸱a, ĉu vi el⸱pag⸱os mi⸱a⸱j⸱n tri⸱dek skudojn?

PATELIN. Ŝi⸱a grot⸱o ne re⸱son⸱is plu per la dolĉ⸱a kant⸱o de ŝi⸱a voĉ⸱o!

GUILLAUME (al si). Ĉu ebl⸱e mi erar⸱us pri la ver⸱a person⸱o?

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. He! sinjor⸱o, permes⸱u, ke tiu mal⸱feliĉ⸱ul⸱o ripoz⸱u.

GUILLAUME. Atend⸱u iom, ebl⸱e li trankvil⸱iĝ⸱os. Li rigard⸱as mi⸱n, kvazaŭ al⸱parol⸱ont⸱a.

PATELIN. Ha! Sinjor’ Guillaume....

GUILLAUME (al Sinjor⸱in⸱o Patelin). Ho! li re⸱kon⸱as mi⸱n! (al Patelin) Kio est⸱as?

PATELIN. Sen⸱kulp⸱ig⸱u mi⸱n....

GUILLAUME. (al Sinjor⸱in⸱o Patelin). Vi vid⸱as, ke li ek⸱re⸱memor⸱as!

PATELIN (al sinjor⸱o Guillaume). Ĉar, est⸱ant⸱e dek kvin tag⸱o⸱j⸱n en tiu ĉi urb⸱et⸱o, mi ne far⸱is ankoraŭ vizit⸱o⸱n al vi.

GUILLAUME (al si). Diabl⸱o! pli bon⸱e mi esper⸱is.... (Laŭt⸱e) Tamen hieraŭ....

PATELIN. Jes, hieraŭ, por sen⸱kulp⸱ig⸱i mi⸱n, mi send⸱is al vi juĝ⸱ofic⸱ist⸱o⸱n el mi⸱a amik⸱ar⸱o....

GUILLAUME (al si). Diabl⸱o! juĝ⸱ofic⸱ist⸱o for⸱pren⸱is mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n! Ho ve! mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n mi ne re⸱hav⸱os plu!... (Laŭt⸱e) Sed tio est⸱as mensog⸱o; vi mem hav⸱as mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n; la pruv⸱o est⸱as....

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. He! sinjor⸱o, se vi parol⸱os kun li pri afer⸱o⸱j, vi li⸱n mort⸱ig⸱os.

GUILLAUME. Ne mal⸱trankvil⸱iĝ⸱u.... (al Sinjor⸱o Patelin). La pruv⸱o est⸱as, ke vi⸱a mort⸱int⸱a patr⸱o ŝuld⸱is al la mi⸱a tri⸱cent skudojn. Per la diabl⸱o! mi ne for⸱ir⸱os sen mi⸱a mon⸱o!

PATELIN. La juĝ⸱ist⸱ar⸱o rimark⸱os, mi pet⸱as, ke la pirik⸱o est⸱as antikv⸱a danc⸱o.... tra la la! Ni danc⸱u! (ĉirkaŭ⸱pren⸱as kaj dancig⸱as Sinjor⸱o⸱n Guillaume.) Ni danc⸱u! Bapt⸱an⸱in⸱o mi⸱a, kiam mi danc⸱as....

GUILLAUME. Ho! mi sen⸱fort⸱iĝ⸱as! sed mi vol⸱as mon⸱o⸱n.

PATELIN (al si). Ha! mi fin⸱e for⸱pel⸱os vi⸱n! (Laŭt⸱e) Edz⸱in⸱o, edz⸱in⸱o, mi ek⸱aŭd⸱as ŝtel⸱ist⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j mal⸱ferm⸱as ni⸱a⸱n pord⸱o⸱n; ĉu vi aŭd⸱as? Ni aŭskult⸱u! ni silent⸱iĝ⸱u! ni aŭskult⸱ad⸱u!... Jen est⸱as ili.... Ili⸱n mi vid⸱as... Ha! fripon⸱o⸱j, mi vi⸱n for⸱puŝ⸱os de tie ĉi! Halebard⸱o⸱n! halebard⸱o⸱n! (Li ek⸱pren⸱as halebard⸱o⸱n apud la pord⸱o kaj re⸱ir⸱as.) Ŝtel⸱ist⸱o⸱j! ŝtel⸱ist⸱o⸱j!

GUILLAUME (al si). Je Di⸱o! est⸱as danĝer⸱e tie ĉi. Ho ve! ĉiu⸱j ŝtel⸱as de mi, unu drap⸱o⸱n, ali⸱a ŝaf⸱o⸱j⸱n. Nu, antaŭ ol mi venĝ⸱os mi⸱n al unu, mi tuj pen⸱os pro la pend⸱ig⸱o de l’ ali⸱a (for⸱ir⸱as).

Sinjor⸱in⸱o PATELIN. Bon⸱e! jen li for⸱est⸱as! mi el⸱ir⸱as. Sed rest⸱u ankoraŭ moment⸱o⸱n, ebl⸱e okaz⸱e li re⸱ven⸱os.

PATELIN (imag⸱as ke Sinjor⸱o Guillaume re⸱ven⸱as). Li re⸱ven⸱as! Ŝtel⸱ist⸱o⸱j!! Ha! Ĝi est⸱as sinjor’ Bartolin; li ek⸱vid⸱is mi⸱n.

Scen⸱o IV

BARTOLIN, PATELIN.

BARTOLIN. Kiu kri⸱as pri ŝtel⸱ist⸱o⸱j? Kia bru⸱eg⸱o antaŭ mi⸱a pord⸱o! Kia konfuz⸱o! Ĉu est⸱as vi, bapt⸱an⸱o?

PATELIN. Jes, mi kiu....

BARTOLIN. Vi tiel bel⸱e vest⸱it⸱a?

PATELIN. Mi imag⸱is ke....

BARTOLIN. Advokat⸱o!.... kun batal⸱il⸱o⸱j?

PATELIN. Mi ek⸱aŭd⸱is.....

BARTOLIN. Milit⸱ant causarum patron⸱i.

PATELIN. Mi aŭd⸱is kvazaŭ ŝtel⸱ist⸱o⸱j per⸱fort⸱us mi⸱a⸱n pord⸱o⸱n.

BARTOLIN. Per⸱fort⸱i pord⸱o⸱n coram judice?

PATELIN. Jes, mi imag⸱is, ke ŝtel⸱ist⸱o⸱j.....

BARTOLIN. Oni dev⸱as esplor⸱i.....

PATELIN. Sed ne est⸱is ŝtel⸱ist⸱o⸱j!

BARTOLIN. Al⸱vok⸱i atest⸱ant⸱o⸱j⸱n.....

PATELIN. Atest⸱ant⸱o⸱j⸱n? kontraŭ kiu?

BARTOLIN. Kaj ili⸱n pend⸱ig⸱i!

PATELIN. Kiu⸱n pend⸱ig⸱i?

BARTOLIN. Neni⸱a indulg⸱o est⸱u por la ŝtel⸱ist⸱o⸱j!

PATELIN. Mi ripet⸱as, ne est⸱is ŝtel⸱ist⸱o⸱j, kaj mi iluzi⸱is.

BARTOLIN. Ha! se est⸱as tiel, ced⸱ant arm⸱a togæ. De⸱pren⸱u tiu⸱n halebard⸱o⸱n, sur⸱met⸱u vi⸱a⸱n rob⸱o⸱n, kaj ven⸱u en la juĝ⸱ej⸱o⸱n, kie mi prezid⸱os post unu hor⸱o. (De⸱ir⸱as.)

PATELIN. Tio⸱n mi far⸱os. Mi dev⸱as parol⸱ad⸱i por ia paŝt⸱ist⸱o, pri kiu Colette parol⸱is kun mi. Jen li ven⸱as. Mi el⸱las⸱u tiu⸱n ĉi arm⸱il⸱ar⸱o⸱n, kaj mi re⸱ven⸱u rapid⸱e. (En⸱ir⸱as hejm⸱e⸱n.)

Scen⸱o V

COLETTE, AGNELET.

COLETTE. Vi bezon⸱as advokat⸱o⸱n lert⸱eg⸱a⸱n kaj ruz⸱eg⸱a⸱n, kiu per artifik⸱aĵ⸱o gajn⸱os vi⸱a⸱n proces⸱o⸱n; en la tut⸱a urb⸱et⸱o nur Sinjor’ Patelin pov⸱as tio⸱n plen⸱um⸱i.

AGNELET. Mi el⸱prov⸱is li⸱a⸱n lert⸱ec⸱o⸱n kun⸱e kun mi⸱a mort⸱int⸱a frat⸱o, antaŭ kelk⸱e da temp⸱o. Sed mi ne sci⸱as, kiel mi far⸱os nun, forges⸱int⸱e pag⸱i al li.

COLETTE. Ebl⸱e li ne re⸱memor⸱os pri tio; pli⸱e, ne dir⸱u al li, ke vi serv⸱as al Sinjor’ Guillaume; ebl⸱e li rifuz⸱us parol⸱ad⸱i kontraŭ li.

AGNELET. Mi parol⸱os nur pri mi⸱a mastr⸱o, ne dir⸱ant⸱e li⸱a⸱n nom⸱o⸱n, kaj li pens⸱os, ke mi serv⸱as ankoraŭ al la mastr⸱o, ĉe kiu mi loĝ⸱is, kiam ni ge⸱fianĉ⸱iĝ⸱is.

COLETTE (vid⸱as Patelin’on re⸱ven⸱ant⸱a⸱n). Jen vi⸱a advokat⸱o, adiaŭ. (Ŝi el⸱ir⸱as.)

Scen⸱o VI

PATELIN, AGNELET.

PATELIN. Ha! mi kon⸱as ĉi tiu⸱n sen⸱taŭg⸱ul⸱o⸱n. Ĉu vi ne est⸱as la fianĉ⸱o de mi⸱a serv⸱ist⸱in⸱o Colette?

AGNELET. Jes, Sinjor⸱o, jes.

PATELIN. Vi est⸱is du frat⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n mi sav⸱is de l’ pun⸱labor⸱o⸱j: unu el du ne pag⸱is al mi.

AGNELET. Mi⸱a frat⸱o!

PATELIN. Vi ambaŭ mal⸱san⸱iĝ⸱is el⸱ir⸱ant⸱e el la mal⸱liber⸱ej⸱o: unu el vi ambaŭ mort⸱is.

AGNELET. Ne mi!

PATELIN. Kred⸱ebl⸱e!

AGNELET. Tamen mi est⸱is pli mal⸱san⸱a ol mi⸱a frat⸱o. Nun mi pet⸱as vi⸱n, ke vi pro⸱parol⸱ad⸱u por mi kontraŭ mi⸱a mastr⸱o.

PATELIN. Ĉu vi⸱a mastr⸱o est⸱as la apud⸱a farm⸱ist⸱o?

AGNELET. Li ne loĝ⸱as mal⸱proksim⸱e; mi pag⸱os al vi mult⸱e.

PATELIN. Nepr⸱e! Nu, rakont⸱u vi⸱a⸱n afer⸱o⸱n, neni⸱o⸱n kaŝ⸱ant⸱e.

AGNELET. Ek⸱sci⸱u do, ke mi⸱a bon⸱a mastr⸱o mal⸱mult⸱e pag⸱as al mi; tial, por plen⸱ig⸱i mi⸱a⸱n salajr⸱o⸱n ne mal⸱util⸱ant⸱e al li, mi far⸱as negoc⸱et⸱o⸱j⸱n kun buĉ⸱ist⸱o, honest⸱a hom⸱o.

PATELIN. Kia⸱j⸱n negoc⸱et⸱o⸱j⸱n?

AGNELET. Kun vi⸱a permes⸱o, mi antaŭ⸱gard⸱as la ŝaf⸱o⸱j⸱n de l’ mort⸱o per mal⸱san⸱o.

PATELIN. Tio ne est⸱as kulp⸱o. Per kia rimed⸱o?

AGNELET. Ĝi ne mal⸱plaĉ⸱u al vi, mi buĉ⸱as ili⸱n, kiam ili est⸱as tuj mort⸱ont⸱a⸱j.

PATELIN. Efik⸱a kurac⸱il⸱o! Sed ĉu vi ne buĉ⸱as ili⸱n intenc⸱e, por ke vi⸱a mastr⸱o pens⸱u: ili mort⸱as de mal⸱san⸱o kaj est⸱as for⸱ĵet⸱ind⸱a⸱j; tiel, vend⸱int⸱e ili⸱n, vi propr⸱ig⸱as al vi ili⸱a⸱n prez⸱o⸱n.

AGNELET. Tio⸱n dir⸱as mi⸱a dolĉ⸱a mastr⸱o, ĉar ia⸱n nokt⸱o⸱n, post la en⸱ferm⸱o de l’ ŝaf⸱o⸱j, li vid⸱is mi⸱n pren⸱ant⸱a⸱n unu.... Ĉu mi dev⸱as ĉio⸱n konfes⸱i?

PATELIN. Jes, se vi vol⸱as, ke mi defend⸱u vi⸱n.

AGNELET. Ia⸱n nokt⸱o⸱n do, li vid⸱is, ke mi pren⸱as ŝaf⸱o⸱n, dik⸱a⸱n, san⸱eg⸱a⸱n, kvankam ne elekt⸱int⸱e. Mi ne sci⸱is, kio⸱n far⸱i..... Mi sub⸱met⸱is delikat⸱e mi⸱a⸱n tranĉ⸱il⸱o⸱n al ĝi⸱a gorĝ⸱o... Mi ne sci⸱as, kiel tio far⸱iĝ⸱is..... sed ĝi tuj mort⸱is.....

PATELIN. Mi kompren⸱as.... Ĉu est⸱is okul⸱vid⸱ant⸱o?

AGNELET. Mi⸱a mastr⸱o est⸱is kaŝ⸱it⸱a en la ŝaf⸱ej⸱o; li cert⸱ig⸱is, ke mi far⸱is tiel sam⸱e kun la cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j mank⸱ant⸱a⸱j. Kaj vi dev⸱as sci⸱i, ke tiu hom⸱o dir⸱as ĉiam la ver⸱o⸱n. Li el⸱bat⸱eg⸱is mi⸱n, kiel vi vid⸱as, tiel fort⸱e, ke mi dev⸱os bor⸱ig⸱i mi⸱a⸱n krani⸱o⸱n. Tial mi pet⸱as, ke vi, est⸱ant⸱e advokat⸱o, vi aranĝ⸱u la afer⸱o⸱j⸱n tiel, ke vi mal⸱prav⸱ig⸱u li⸱n kaj prav⸱ig⸱u mi⸱n, por ke mi hav⸱u neni⸱a⸱n mal⸱profit⸱o⸱n.

PATELIN. Mi kompren⸱as vi⸱a⸱n afer⸱o⸱n. Est⸱as du metod⸱o⸱j. Per la unu⸱a, vi ne el⸱spez⸱os eĉ unu mon⸱er⸱o⸱n.

AGNELET. Ni elekt⸱u la unu⸱a⸱n, mi pet⸱as.

PATELIN. Ĝi est⸱u. Ĉu vi⸱a propr⸱aĵ⸱o est⸱as tut⸱e mon⸱a?

AGNELET. Jes.

PATELIN. Kaŝ⸱u ĝi⸱n zorg⸱em⸱e.

AGNELET. Mi tre kaŝ⸱os.

PATELIN. Vi⸱a mastr⸱o dev⸱os vol⸱e-ne⸱vol⸱e pag⸱i ĉiu⸱j⸱n el⸱spez⸱o⸱j⸱n de l’ proces⸱o.

AGNELET. Des pli bon⸱e!

PATELIN. Kaj vi ne el⸱spez⸱os eĉ unu mon⸱er⸱et⸱o⸱n.

AGNELET. Tio⸱n mi dezir⸱as.

PATELIN. Neces⸱e est⸱os (se li vol⸱os) ke li pend⸱ig⸱u vi⸱n.

AGNELET. Ni elekt⸱u la du⸱a⸱n rimed⸱o⸱n, mi pet⸱as.

PATELIN. Jen. Oni tuj al⸱vok⸱os vi⸱n antaŭ la juĝ⸱ist⸱o⸱n.

AGNELET. Est⸱as ver⸱e.

PATELIN. Memor⸱u bon⸱e pri tio ĉi.

AGNELET. Mi hav⸱as bon⸱eg⸱a⸱n memor⸱o⸱n.

PATELIN. Pri kio ajn vi est⸱os demand⸱it⸱a, ĉu de la juĝ⸱ist⸱o, ĉu de l’ advokat⸱o de vi⸱a mastr⸱o, ĉu de mi mem, respond⸱u nur per tio, kio⸱n ĉiu⸱tag⸱e blek⸱ad⸱as vi⸱a⸱j lan⸱best⸱o⸱j. Ĉu vi sci⸱os bon⸱e el⸱parol⸱i ili⸱a⸱n lingv⸱aĵ⸱o⸱n kaj imit⸱i ŝaf⸱blek⸱o⸱n?

AGNELET. Ne mal⸱facil⸱e!

PATELIN. La bat⸱vund⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n vi ricev⸱is sur la kap⸱o⸱n, permes⸱as al mi el⸱pens⸱i ia⸱n artifik⸱aĵ⸱o⸱n, kiu ebl⸱e sen⸱kulp⸱ig⸱os vi⸱n; sed mi vol⸱as, ke post⸱e vi bon⸱e pag⸱u al mi.

AGNELET. Nepr⸱e al vi est⸱os pag⸱it⸱e!

PATELIN. Sinjor⸱o Bartolin tuj ven⸱os pro la juĝ⸱a ofic⸱o; ne forges⸱u re⸱ven⸱i tie⸱n ĉi; mi ankaŭ ĉe⸱est⸱os. Adiaŭ!...... kaj al⸱port⸱u la mon⸱o⸱n!

AGNELET. Serv⸱ant⸱o mi est⸱as.... Kiel mal⸱oportun⸱e nun viv⸱as la honest⸱ul⸱o⸱j!

Fin⸱iĝ⸱as la du⸱a akt⸱o.

Akt⸱o Tri⸱a

Scen⸱o Unu⸱a

BARTOLIN, PATELIN.

BARTOLIN. Nun la proces⸱ant⸱o⸱j pov⸱as aper⸱i.

PATELIN (mal⸱laŭt⸱e al Agnelet). Al ĉiu ajn demand⸱o nur tiel respond⸱u, kiel mi instru⸱is vi⸱n.

BARTOLIN (al Patelin). Kiu est⸱as tiu?

PATELIN. Paŝt⸱ist⸱o el⸱bat⸱it⸱a de si⸱a mastr⸱o; tuj post la juĝ⸱o, li ir⸱os al ĥirurgi⸱ist⸱o por bor⸱ig⸱i si⸱a⸱n krani⸱o⸱n.

BARTOLIN. Ni atend⸱u la kontraŭ⸱ul⸱o⸱n, li⸱a⸱n konfid⸱at⸱o⸱n aŭ li⸱a⸱n advokat⸱o⸱n. Sed pri kio ven⸱as Sinjor’ Guillaume?

Scen⸱o II

BARTOLIN, GUILLAUME, PATELIN, AGNELET.

GUILLAUME (al Bartolin). Mi ven⸱as por defend⸱i mem mi⸱a⸱n afer⸱o⸱n.

PATELIN (mal⸱laŭt⸱e al Agnelet). Ha! perfid⸱ul⸱o! ĉu kontraŭ Sinjor’ Guillaume?.....

AGNELET. Jes, kontraŭ mi⸱a bon⸱a mastr⸱o.

PATELIN (al si). Mi pen⸱u for⸱iĝ⸱i.

GUILLAUME. Diabl⸱o! kiu est⸱as ĉi tiu?

PATELIN. Sinjor⸱o, mi parol⸱ad⸱as nur kontraŭ advokat⸱o.

GUILLAUME. Advokat⸱o⸱n mi ne bezon⸱as..... (Al si mem) Ŝajn⸱as, kvazaŭ li est⸱us mi⸱a hom⸱o.

PATELIN. Mi el⸱ir⸱as.

BARTOLIN. Rest⸱u kaj pro⸱parol⸱u!

PATELIN. Sed, sinjor⸱o.....

BARTOLIN. Mi or⸱don⸱as, ke vi rest⸱u; mi vol⸱as, ke almenaŭ unu advokat⸱o ĉe⸱est⸱u en mi⸱a juĝ⸱a seanc⸱o. Se vi el⸱ir⸱os, mi for⸱strek⸱os vi⸱a⸱n nom⸱o⸱n el la tabel⸱o de l’ advokat⸱ar⸱o.

PATELIN (kaŝ⸱as si⸱a⸱n vizaĝ⸱o⸱n per naz⸱tuk⸱o; al si). Mi kaŝ⸱u mi⸱a⸱n vizaĝ⸱o⸱n plej lert⸱e.

BARTOLIN. Sinjor’ Guillaume, ĉar vi est⸱as la plend⸱ant⸱o, ek⸱parol⸱u.

GUILLAUME. Vi ek⸱sci⸱u, Sinjor⸱o, ke tiu mal⸱nobl⸱ul⸱o....

BARTOLIN. Ne insult⸱u!

GUILLAUME. Nu,.... ke tiu rab⸱ist⸱o.....

BARTOLIN. Nom⸱u li⸱n per li⸱a aŭ per la profesi⸱a nom⸱o.

GUILLAUME. Unu⸱vort⸱e mi dir⸱os, Sinjor⸱o, ke tiu mal⸱bon⸱eg⸱a paŝt⸱ist⸱o ŝtel⸱is de mi cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j⸱n.

PATELIN. Tio est⸱as tut⸱e sen pruv⸱o!

BARTOLIN. Ĉu vi sufer⸱as, advokat⸱o?

PATELIN. Jes, pro dent⸱o⸱dolor⸱o.

BARTOLIN. Des pli mal⸱bon⸱e. Daŭr⸱ig⸱u!

GUILLAUME (al si). Di⸱o! tiu advokat⸱o iom simil⸱as al mi⸱a drap⸱am⸱ant⸱o.

BARTOLIN. Kia⸱n pruv⸱o⸱n vi hav⸱as pri la ŝtel⸱o?

GUILLAUME. Kia⸱n pruv⸱o⸱n? Mi vend⸱is al li hieraŭ..... mi komisi⸱is al li la gard⸱o⸱n de ses uln⸱o⸱j da..... de ses cent⸱o⸱j da ŝaf⸱o⸱j, kaj nun mi⸱a brut⸱ar⸱o konsist⸱as nur el kvar⸱cent ok⸱dek ŝaf⸱o⸱j.

PATELIN. Mi ne⸱as la fakt⸱o⸱n.

GUILLAUME (al si). Ver⸱e, se mi ne est⸱us ĵus vid⸱int⸱a la ali⸱a⸱n en delir⸱o, mi pens⸱us, ke jen est⸱as mi⸱a hom⸱o.

BARTOLIN. Forges⸱u vi⸱a⸱n hom⸱o⸱n, kaj pruv⸱u la fakt⸱o⸱n.

GUILLAUME. Mi pruv⸱as per mi⸱a drap⸱o...., mi intenc⸱is dir⸱i: per mi⸱a spez⸱libr⸱o. Kio far⸱iĝ⸱is el la ses uln⸱o⸱j...., el la cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j, kiu⸱j for⸱est⸱as el mi⸱a brut⸱ar⸱o?

PATELIN. Mi ne⸱as, ne pri la person⸱o: No⸱n est quæstio de person⸱a. Sed mi cert⸱ig⸱as, ke la ŝaf⸱o⸱j mort⸱is de infekt⸱a mal⸱san⸱o. Kio⸱n vi respond⸱as pri tio?

GUILLAUME. Mi respond⸱as, kun vi⸱a permes⸱o, ke tio est⸱as mensog⸱o, ke li for⸱pren⸱is sub..... ke li buĉ⸱ad⸱is kaj vend⸱ad⸱is ili⸱n, kaj hieraŭ mi..... (Al si) Ĉiel⸱o! est⸱as li mem! (Laŭt⸱e.) Jes, mi vend⸱is al li ses.... ses.... Mi surpriz⸱is li⸱n nokt⸱e, dum li buĉ⸱is ŝaf⸱o⸱n.

PATELIN (Al Bartolin). Li tut⸱e mensog⸱as, Sinjor⸱o, por ke li sen⸱kulp⸱ig⸱u si⸱n pri la bat⸱eg⸱ad⸱o de tiu ĉi mal⸱feliĉ⸱a paŝt⸱ist⸱o, kiu tuj post la juĝ⸱o dev⸱os bor⸱ig⸱i si⸱a⸱n krani⸱o⸱n.

GUILLAUME. Nu, vi⸱a juĝ⸱a Moŝt⸱o, neni⸱o est⸱as pli ver⸱a; est⸱as li mem, jes; hieraŭ li for⸱pren⸱is el mi⸱a butik⸱o ses uln⸱o⸱j⸱n da drap⸱o, kaj, hodiaŭ maten⸱e, anstataŭ pag⸱i al mi tri⸱dek skudojn.....

BARTOLIN. Kial do, per la diabl⸱o! vi nun parol⸱as pri ses uln⸱o⸱j da drap⸱o kaj tri⸱dek skudoj? La afer⸱o est⸱as, ĉu ne ver⸱e? pri ŝaf⸱o⸱j ŝtel⸱it⸱a⸱j.

GUILLAUME. Prav⸱a vi est⸱as, Sinjor⸱o, dir⸱ant⸱e, ke ĝi est⸱as ali⸱a afer⸱o; pri ĝi ni parol⸱os post⸱e. Tamen mi tut⸱e ne tromp⸱iĝ⸱as. Ek⸱sci⸱u do, ke mi est⸱is kaŝ⸱it⸱a en la ŝaf⸱ej⸱o..... (Al si) Ho! Jen est⸱as li, sen ia dub⸱o! (Al Sinjor⸱o Bartolin.) Mi ja est⸱is kaŝ⸱it⸱a en la ŝaf⸱ej⸱o. Mi ek⸱vid⸱is tiu⸱n sen⸱taŭg⸱ul⸱o⸱n en⸱ir⸱ant⸱a⸱n, li sid⸱iĝ⸱is tie⸱n, li pren⸱is dik⸱a⸱n ŝaf⸱o⸱n..... kaj..... per bel⸱a⸱j vort⸱o⸱j li tiel lert⸱e ĉirkaŭ⸱log⸱is mi⸱n, ke li for⸱port⸱is ses uln⸱o⸱j⸱n.....

BARTOLIN. Ses uln⸱o⸱j⸱n da ŝaf⸱o?

GUILLAUME. Ne, da drap⸱o!.... Li!.... La hom⸱o⸱n for⸱port⸱u la diabl⸱o!

BARTOLIN. For⸱las⸱u la drap⸱o⸱n kaj la hom⸱o⸱n, kaj re⸱ven⸱u al vi⸱a⸱j ŝaf⸱o⸱j.

GUILLAUME. Mi re⸱ven⸱as. Tiu do sen⸱taŭg⸱ul⸱o, el⸱pren⸱int⸱e el si⸱a poŝ⸱o si⸱a⸱n tranĉ⸱il⸱o⸱n.... mi intenc⸱as dir⸱i mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n, jes? mi⸱a⸱n.....; ne, el⸱pren⸱int⸱e si⸱a⸱n tranĉ⸱il⸱o⸱n...., li..... li..... ĝi⸱n met⸱is tia⸱manier⸱e sub si⸱a⸱n rob⸱o⸱n, kaj ĝi⸱n for⸱port⸱is en si⸱a⸱n dom⸱o⸱n; kaj hodiaŭ maten⸱e, anstataŭ el⸱pag⸱i mi⸱a⸱j⸱n tri⸱dek skudojn, li ne⸱as al mi drap⸱o⸱n kaj mon⸱o⸱n.

PATELIN (rid⸱eg⸱as). Ha! ha! ha!

BARTOLIN. Re⸱ven⸱u al vi⸱a⸱j ŝaf⸱o⸱j! al vi⸱a⸱j ŝaf⸱o⸱j!!

PATELIN. Ha! ha! ha!

BARTOLIN. Vi tut⸱e mal⸱saĝ⸱iĝ⸱as, Sinjor’ Guillaume. Ĉu vi ne sonĝ⸱as?

PATELIN. Vi aŭd⸱as, ke li parol⸱as sen⸱senc⸱e!

GUILLAUME. Mi parol⸱as tre senc⸱e, Sinjor⸱o. Li ŝtel⸱is de mi cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j⸱n, kaj, hodiaŭ maten⸱e, anstataŭ pag⸱i al mi tri⸱dek skudojn por ses uln⸱o⸱j da drap⸱o kaŝtan⸱kolor⸱a, li el⸱pag⸱is al mi per nigr⸱a⸱j papili⸱o⸱j..... nimf⸱o Kalips⸱o..... tra la la!..... mi⸱a bapt⸱an⸱in⸱o, kiam mi danc⸱as..... Ĉu mi memor⸱as, per la diabl⸱o, kia⸱j⸱n absurd⸱aĵ⸱o⸱j⸱n li ankoraŭ kant⸱ad⸱is?

PATELIN. Ha! ha! ha! li frenez⸱as! li frenez⸱as!

BARTOLIN. Efektiv⸱e. Aŭskult⸱u, Sinjor’ Guillaume, ĉiu⸱j juĝ⸱ist⸱ar⸱o⸱j en la regn⸱o kun⸱ig⸱it⸱a⸱j ne kompren⸱us io⸱n el vi⸱a afer⸱o. Vi kulp⸱ig⸱as tiu⸱n ĉi paŝt⸱ist⸱o⸱n pro la ŝtel⸱o de vi⸱a⸱j cent du⸱dek ŝaf⸱o⸱j, kaj vi inter⸱miks⸱ad⸱as ses uln⸱o⸱j⸱n da drap⸱o, tri⸱dek skudojn, nigr⸱a⸱j⸱n papili⸱o⸱j⸱n, kaj cent tiel⸱a⸱j⸱n sen⸱senc⸱aĵ⸱o⸱j⸱n. Nu! ankoraŭ mi la last⸱a⸱n foj⸱o⸱n ripet⸱as: re⸱ven⸱u al vi⸱a⸱j ŝaf⸱o⸱j, aŭ mi tuj liber⸱ig⸱os tiu⸱n ĉi paŝt⸱ist⸱o⸱n. Sed, por ke ni ŝpar⸱u iom da temp⸱o, mi mem demand⸱ad⸱os li⸱n. Proksim⸱iĝ⸱u! kiel vi est⸱as nom⸱at⸱a?

AGNELET. Be⸱e!.....

GUILLAUME. Li mensog⸱as! li est⸱as nom⸱at⸱a Agnelet!

BARTOLIN. Agnelet aŭ Be⸱e, tut⸱e egal⸱e. Respond⸱u; ĉu ver⸱e tiu sinjor⸱o komisi⸱is al vi la gard⸱o⸱n de ses⸱cent ŝaf⸱o⸱j?

AGNELET. Be⸱e!.....

BARTOLIN. Kio! Ĉu ebl⸱e la tim⸱o antaŭ la juĝ⸱ist⸱o konfuz⸱as vi⸱a⸱j⸱n pens⸱o⸱j⸱n? Aŭskult⸱u! ne tim⸱u! Ĉu ver⸱e Sinjor’ Guillaume surpriz⸱is vi⸱n nokt⸱e, dum vi buĉ⸱is ŝaf⸱o⸱n?

AGNELET. Be⸱e!.....

BARTOLIN. Ho! Kio⸱n signif⸱as ĉi tio?

PATELIN. El⸱bat⸱it⸱e sur la kap⸱o⸱n, li perd⸱is iom la saĝ⸱o⸱n.

BARTOLIN. Ha! tre kulp⸱a vi est⸱as, Sinjor’ Guillaume.

GUILLAUME. Mi, kulp⸱a? Ho ve! unu ŝtel⸱as mi⸱a⸱n drap⸱o⸱n, la ali⸱a mi⸱a⸱j⸱n ŝaf⸱o⸱j⸱n, ĉi tiu pag⸱as al mi per bagatel⸱o⸱j, tiu per ŝaf⸱blek⸱o⸱j, kaj pli⸱e, per la diabl⸱o, mi est⸱os kulp⸱a!

BARTOLIN. Jes, kulp⸱a. Est⸱as mal⸱permes⸱at⸱e bat⸱i, precip⸱e sur la kap⸱o⸱n.

GUILLAUME. He! mil diabl⸱o⸱j! est⸱is nokt⸱e; kiam mi frap⸱as, mi frap⸱as ĉi⸱e⸱n ajn!

PATELIN. Li konfes⸱as si⸱a⸱n kulp⸱o⸱n! Sinjor⸱o, habemus confitentem reum.

GUILLAUME. Ho! fru⸱e-mal⸱fru⸱e, konfitareum’ul⸱o, vi pag⸱os por mi⸱a drap⸱o, aŭ la diabl⸱o for⸱pren⸱os vi⸱n!

BARTOLIN. Ankoraŭ pri la drap⸱o! Oni mok⸱as la juĝ⸱ist⸱ar⸱o⸱n! La paŝt⸱ist⸱o est⸱u liber⸱ig⸱it⸱a el la proces⸱o, neni⸱o⸱n pag⸱ant⸱e.

GUILLAUME. Mi plend⸱os al pli alt⸱a juĝ⸱ist⸱ar⸱o.... Kaj vi⸱n, vi⸱a fripon⸱a moŝt⸱o, mi re⸱kapt⸱os. (For⸱ir⸱as.)

PATELIN. Nun, vi dank⸱u li⸱a⸱n juĝ⸱a⸱n moŝt⸱o⸱n.

AGNELET. Be⸱e!... Be⸱e!....

BARTOLIN. Sufiĉ⸱as! Rapid⸱u al la ĥirurgi⸱ist⸱o, mal⸱feliĉ⸱eg⸱ul⸱o. (El⸱ir⸱as.)

Scen⸱o III

PATELIN, AGNELET.

PATELIN. Nu, dank’ al mi⸱a lert⸱ec⸱o mi vi⸱n el⸱liber⸱ig⸱is kaj sav⸱is de l’ pend⸱ig⸱il⸱o. Nun dec⸱as, ke vi pag⸱u al mi, laŭ vi⸱a promes⸱o.

AGNELET. Be⸱e!

PATELIN. Jes, vi⸱a⸱n rol⸱o⸱n vi mir⸱eg⸱e lud⸱is. Sed nun mi postul⸱as mon⸱o⸱n. Ĉu vi aŭd⸱as?

AGNELET. Be⸱e!

PATELIN. He! for⸱las⸱u vi⸱a⸱n beeon! Ne est⸱as plu laŭ⸱temp⸱e; ni ĉe⸱est⸱as nur ambaŭ. Ĉu vi tuj plen⸱um⸱os vi⸱a⸱n promes⸱o⸱n kaj pag⸱os al mi alt⸱prez⸱e?

AGNELET. Be⸱e!

PATELIN. Kio? fripon⸱o; ĉu mi⸱n tromp⸱os ŝaf⸱o hom⸱vest⸱it⸱a? Mil diabl⸱o⸱j! vi pag⸱u al mi, aŭ....

(Agnelet for⸱kur⸱as.)

Scen⸱o IV

PATELIN, COLETTE.

(Colette en⸱ir⸱as funebr⸱e vest⸱it⸱a.)

COLETTE. He! las⸱u li⸱n, sinjor⸱o. Nun la afer⸱o est⸱as tut⸱e ali⸱ig⸱it⸱a.

PATELIN. Kiel do?

COLETTE. Pro la bat⸱o⸱j, kiu⸱j⸱n ŝajn⸱e li ricev⸱is sur la kap⸱o⸱n, ni el⸱pens⸱is nepr⸱a⸱n rimed⸱o⸱n, por ke sinjor’ Guillaume permes⸱u la edz⸱iĝ⸱o⸱n de si⸱a fil⸱o kun vi⸱a fil⸱in⸱o. Ĉu tia⸱manier⸱e vi ne est⸱us bon⸱e pag⸱it⸱a?

PATELIN. Ĉu ebl⸱e? sed pro kiu vi sur⸱met⸱is funebr⸱a⸱n vest⸱o⸱n?

COLETTE. Agnelet dir⸱is al la juĝ⸱ist⸱o, ke li ir⸱os al ĥirurgi⸱ist⸱o: li mort⸱is dum la operaci⸱o, kaj sinjor⸱o Guillaume est⸱as la mort⸱ig⸱int⸱o.

PATELIN. Ha! mi ek⸱vid⸱as la artifik⸱o⸱n. Jes, mi kompren⸱as.

COLETTE. Nur help⸱u ni⸱n; mi tuj plend⸱os al la juĝ⸱ist⸱o. (El⸱ir⸱as.)

PATELIN (sol⸱a). Efektiv⸱e; ĵus vid⸱int⸱e Agnelet’on tiel bat⸱vund⸱it⸱a⸱n, la juĝ⸱ist⸱o konvink⸱iĝ⸱os sen⸱pen⸱e, ke li mort⸱is; kaj feliĉ⸱e sinjor⸱o Guillaume kulp⸱ig⸱is si⸱n mem. Mi konfes⸱as, ke tiu paŝt⸱ist⸱o est⸱as ruz⸱a fripon⸱o: li tromp⸱is eĉ mi⸱n, kiu kelk⸱foj⸱e tromp⸱as la ali⸱a⸱j⸱n. Sed mi pardon⸱os al li, se dank’ al li⸱a lert⸱ec⸱o mi pov⸱os edz⸱in⸱ig⸱i je riĉ⸱ul⸱o mi⸱a⸱n fil⸱in⸱o⸱n.

Scen⸱o V

BARTOLIN, PATELIN, COLETTE.

BARTOLIN (al Colette). Kio⸱n vi dir⸱as? la mal⸱feliĉ⸱ul⸱o⸱n! Kiel rapid⸱eg⸱e li mort⸱is!

PATELIN. Tio⸱n sci⸱as la tut⸱a urb⸱et⸱o. Kiel unu⸱moment⸱e okaz⸱as la mal⸱feliĉ⸱aĵ⸱o⸱j!

COLETTE (ŝajn⸱ig⸱as si⸱n plor⸱kri⸱i.) Hi! hi! hi!

PATELIN (al Bartolin). Kompat⸱ind⸱a fraŭl⸱in⸱o! Mal⸱bon⸱e est⸱os al sinjor⸱o Guillaume.

BARTOLIN. Mi pun⸱os la kulp⸱ul⸱o⸱n; ne plor⸱u tiom!

COLETTE. Li est⸱is mi⸱a fianĉ⸱o! ho! ho! ho!

BARTOLIN. Konsol⸱u vi⸱n, ĉar li ne est⸱is ankoraŭ vi⸱a edz⸱o.

COLETTE. Se li est⸱us mi⸱a edz⸱o, mi ne tiom plor⸱us! hu! hu! hu!

BARTOLIN. La kulp⸱ul⸱o est⸱os pun⸱at⸱a; jam, laŭ vi⸱a plend⸱o, mi or⸱don⸱is, ke li est⸱u arest⸱it⸱a. Oni tuj al⸱konduk⸱os li⸱n tie⸱n ĉi. Tamen pro la form⸱o mi ir⸱os kaj vizit⸱os la mal⸱viv⸱ul⸱o⸱n. Vi dir⸱as, ke li kuŝ⸱as ĉe vi⸱a onkl⸱o la ĥirurgi⸱ist⸱o? Mi tuj re⸱ven⸱os. (El⸱ir⸱as.)

PATELIN. Li diven⸱os la artifik⸱o⸱n, ne trov⸱int⸱e la mal⸱viv⸱ul⸱o⸱n.

COLETTE. Ne tim⸱u, ĉar mi⸱a onkl⸱o inter⸱konsent⸱is kun ni, kaj Agnelet aranĝ⸱is sur lit⸱o ia⸱n kap⸱eg⸱o⸱n, kiu for⸱ig⸱os li⸱n rapid⸱eg⸱e.

PATELIN. Sed iu en la urb⸱et⸱o renkont⸱os ebl⸱e Agnelet’on.

COLETTE. Li est⸱as kaŝ⸱it⸱a en la fojn⸱ej⸱o de najbar⸱o, kaj li el⸱ir⸱os nur post la plen⸱um⸱o de l’ edz⸱iĝ⸱o.

Scen⸱o VI

BARTOLIN, PATELIN, COLETTE.

BARTOLIN (al Patelin.) Neniam en mi⸱a viv⸱o mi vid⸱is hom⸱a⸱n kap⸱o⸱n tiel kontuz⸱it⸱a⸱n; ĝi est⸱as tut⸱e difekt⸱it⸱a per la bat⸱o⸱j aŭ la krani⸱o⸱bor⸱ad⸱o, kaj tut⸱e ne konserv⸱as la hom⸱a⸱n form⸱o⸱n. Mi ne pov⸱is el⸱port⸱i tia⸱n vid⸱o⸱n, ne de⸱turn⸱ant⸱e la okul⸱o⸱j⸱n.

COLETTE (ŝajn⸱ig⸱as si⸱n plor⸱kri⸱i). Ha! ha! ha!

PATELIN (al Bartolin). Mi domaĝ⸱as la mal⸱feliĉ⸱a⸱n sinjor⸱o⸱n Guillaume. Kia bon⸱ul⸱o li est⸱is! Kiel agrabl⸱e est⸱is komerc⸱ad⸱i kun li!

BARTOLIN. Mi ankaŭ domaĝ⸱as li⸱n. Sed kio⸱n far⸱i? Jen est⸱as hom⸱o mort⸱int⸱o, kies fianĉ⸱in⸱o postul⸱as, ke mi kondamn⸱u la mort⸱ig⸱int⸱o⸱n.

PATELIN. Colette, ĉu util⸱os al vi, ke li est⸱u pend⸱ig⸱it⸱a? Ĉu ne est⸱us pli bon⸱e por vi....?

COLETTE. Ho ve! sinjor⸱o, mi est⸱as nek profit⸱am⸱a nek venĝ⸱em⸱a; kaj se est⸱us ia honest⸱a rimed⸱o.... Vi sci⸱as, kiom mi am⸱as mi⸱a⸱n mastr⸱in⸱et⸱o⸱n, vi⸱a⸱n fil⸱in⸱o⸱n, la bapt⸱o⸱fil⸱in⸱o⸱n de sinjor⸱o Bartolin.

BARTOLIN. Mi⸱a bapt⸱o⸱fil⸱in⸱o? Nu, ĉu tio koncern⸱as ŝi⸱n?

COLETTE. Valère, la sol⸱a fil⸱o de sinjor⸱o Guillaume, ŝi⸱n am⸱ind⸱um⸱as; sed li⸱a patr⸱o mal⸱permes⸱as la edz⸱iĝ⸱o⸱n. Tiel lert⸱a⸱j vi est⸱as ambaŭ! Ĉu ne est⸱us ia artifik⸱o, por ke ĉiu⸱j est⸱u kontent⸱ig⸱it⸱a⸱j?

BARTOLIN (al Patelin.) Jes, tiu fraŭl⸱in⸱o for⸱las⸱u si⸱a⸱n persekut⸱o⸱n, kondiĉ⸱e ke sinjor⸱o Guillaume permes⸱u la edz⸱iĝ⸱o⸱n.

COLETTE. Kiel mir⸱ig⸱e el⸱pens⸱it⸱e!

PATELIN. Tio est⸱as la indulg⸱a metod⸱o.

BARTOLIN. Antaŭ ol li mal⸱liber⸱iĝ⸱os, li est⸱os al⸱konduk⸱it⸱a al mi; mi parol⸱os kun li pri tio. Ĉu vi konsent⸱as, sinjor’ Patelin?

PATELIN. He! mi ne intenc⸱is ankoraŭ edz⸱in⸱ig⸱i mi⸱a⸱n fil⸱in⸱o⸱n.... tamen.... por sav⸱i sinjor⸱o⸱n Guillaume de l’ mort⸱o.... Fin⸱e mi permes⸱os, mi kun⸱help⸱os; mi bedaŭr⸱us, se hom⸱o est⸱us pend⸱ig⸱it⸱a pro mi.

BARTOLIN. Jen, oni al⸱konduk⸱as li⸱n.... (Al Colette.) Vi rapid⸱u en⸱ter⸱ig⸱i sekret⸱e la mal⸱viv⸱ul⸱o⸱n, ĉar oni kulp⸱ig⸱us mi⸱n pro mank⸱o al mi⸱a juĝ⸱a dev⸱o.

PATELIN. Mi pro la form⸱o redakt⸱ig⸱os kontrakt⸱et⸱o⸱n, kiu⸱n vi ig⸱os li⸱n sub⸱skrib⸱i, mi pet⸱as. (El⸱ir⸱as.)

Scen⸱o Vi⸱i

BARTOLIN, GUILLAUME, DU Polic⸱an⸱o⸱j.

(Du polic⸱an⸱o⸱j en⸱konduk⸱as Guillaume’on.)

BARTOLIN. Jen vi al⸱ven⸱as! Nu, ĉu vi sci⸱as, sinjor’ Guillaume, kial vi est⸱as arest⸱it⸱a?

GUILLAUME. Jes, ĉar tiu fripon⸱o Agnelet dir⸱as, ke li mort⸱is.

BARTOLIN. Efektiv⸱e li mort⸱is. Mi vid⸱is la mal⸱viv⸱ul⸱o⸱n, kaj vi konfes⸱is mem vi⸱a⸱n kulp⸱o⸱n.

GUILLAUME. La diabl⸱o mi⸱n for⸱port⸱u!

BARTOLIN. Nu, mi hav⸱as propon⸱o⸱n por far⸱i al vi. De⸱pend⸱as nur de vi, ke vi tut⸱e liber⸱iĝ⸱u kaj re⸱ven⸱u en vi⸱a⸱n dom⸱o⸱n.

GUILLAUME. Nur de mi? Adiaŭ do!

BARTOLIN. Ho! atend⸱u! Antaŭ⸱e mi dev⸱as ek⸱sci⸱i, ĉu vi prefer⸱as la edz⸱iĝ⸱o⸱n de vi⸱a fil⸱o ol la pend⸱ig⸱il⸱o⸱n.

GUILLAUME. Bel⸱a propon⸱o! Mi prefer⸱as nek unu⸱n nek la ali⸱a⸱n.

BARTOLIN. Mi tuj klar⸱ig⸱os mi⸱a⸱j⸱n vort⸱o⸱j⸱n. Vi mort⸱ig⸱is Agnelet’on, ĉu ne ver⸱e?

GUILLAUME. Mi bat⸱is li⸱n. Ke li mort⸱is, li est⸱as kulp⸱a!

BARTOLIN. Vi mem est⸱as kulp⸱a! Aŭskult⸱u; Sinjor⸱o Patelin hav⸱as fil⸱in⸱o⸱n bel⸱a⸱n, virt⸱em⸱a⸱n....

GUILLAUME. Kaj tiel mal⸱riĉ⸱eg⸱a⸱n kiel li!

BARTOLIN. Ŝi⸱n am⸱ind⸱um⸱as vi⸱a fil⸱o.

GUILLAUME. Tio ne tuŝ⸱as mi⸱n!

PATELIN. La fianĉ⸱in⸱o de l’ mort⸱ig⸱it⸱o for⸱las⸱os si⸱a⸱n persekut⸱o⸱n, se vi permes⸱os ili⸱a⸱n edz⸱iĝ⸱o⸱n.

GUILLAUME. Mi ne permes⸱as!

BARTOLIN (al la polic⸱an⸱o⸱j). For⸱konduk⸱u li⸱n en la mal⸱liber⸱ej⸱o⸱n!

GUILLAUME. En la mal⸱liber⸱ej⸱o⸱n? Diabl⸱o! Permes⸱u almenaŭ, ke mi ir⸱u hejm⸱e⸱n, kaj mi dir⸱u, ke oni ne atend⸱u mi⸱n.

BARTOLIN (al la polic⸱an⸱o⸱j). Vi atent⸱u, ke li ne for⸱kur⸱u.

Scen⸱o VIII

PATELIN, BARTOLIN, GUILLAUME, VALÈRE, HENRIETTE, COLETTE, du polic⸱an⸱o⸱j.

PATELIN (al Bartolin). Jen la kontrakt⸱o (Al Guillaume.) Sinjor⸱o, pro vi⸱a mal⸱feliĉ⸱o, mi⸱a tut⸱a famili⸱o ven⸱as propon⸱i al vi si⸱a⸱j⸱n serv⸱o⸱j⸱n.

GUILLAUME (al si). Kiom da Patelin’an⸱o⸱j!

BARTOLIN. Nu, jen est⸱as ĉiu⸱j proces⸱ant⸱o⸱j; inter⸱klar⸱ig⸱u vi⸱a⸱n afer⸱o⸱n. Ĉu vi dezir⸱as el⸱ir⸱i el implik⸱aĵ⸱o?

GUILLAUME. Sen⸱dub⸱e!

BARTOLIN. Sub⸱skrib⸱u tiu⸱n ĉi kontrakt⸱o⸱n.

GUILLAUME. Mi tut⸱e rifuz⸱as.

BARTOLIN (al la polic⸱an⸱o⸱j). En la mal⸱liber⸱ej⸱o⸱n, kun ĉen⸱o⸱j sur li⸱a⸱j⸱n pied⸱o⸱j⸱n!

GUILLAUME. Ĉen⸱o⸱j sur mi⸱a⸱j⸱n pied⸱o⸱j⸱n! Diabl⸱o! kiel sever⸱eg⸱e!

BARTOLIN. Ĉi tio est⸱as ankoraŭ neni⸱o; mi tuj ig⸱os turment⸱eg⸱i vi⸱n.

GUILLAUME. La turment⸱eg⸱o!

BARTOLIN. Jes, turment⸱eg⸱o ordinar⸱a kaj ekster⸱ordinar⸱a; kaj post⸱e vi est⸱os nepr⸱e pend⸱ig⸱it⸱a.

GUILLAUME. Pend⸱ig⸱it⸱a! Kompat⸱o⸱n!

BARTOLIN. Sub⸱skrib⸱u do! se vi prokrast⸱os eĉ unu moment⸱o⸱n, vi pere⸱os; mi ne pov⸱os plu vi⸱n sav⸱i de l’ mort⸱o.

GUILLAUME. Ĉiel⸱o! (Li sub⸱skrib⸱as la kontrakt⸱o⸱n.) Al kio mi est⸱as dev⸱ig⸱at⸱a!

BARTOLIN. Mi aŭd⸱is fam⸱a⸱n kurac⸱ist⸱o⸱n dir⸱ant⸱a⸱n, ke la bat⸱vund⸱o⸱j sur la kap⸱o⸱n est⸱as eg⸱e danĝer⸱a⸱j... (Post la sub⸱skrib⸱o.) Bon⸱e est⸱as: mi ĵet⸱os fajr⸱e⸱n la proces⸱a⸱n skrib⸱aĵ⸱ar⸱o⸱n, kaj pri tio mi tre gratul⸱as vi⸱n.

GUILLAUME. Ha! mi far⸱is hodiaŭ bel⸱eg⸱a⸱j⸱n negoc⸱o⸱j⸱n!

PATELIN. La honor⸱o de ni⸱a parenc⸱iĝ⸱o....

GUILLAUME. Al vi kost⸱as mal⸱mult⸱e!

VALÈRE. Mi⸱a patr⸱o, mi cert⸱ig⸱as....

GUILLAUME. Ir⸱u al la diabl⸱o!

HENRIETTE. Sinjor⸱o, mi tre bedaŭr⸱as....

GUILLAUME. Mi ankaŭ bedaŭr⸱as!

COLETTE. Kio⸱n vi don⸱os al mi anstataŭ mi⸱a fianĉ⸱o?

GUILLAUME. La ŝaf⸱o⸱j⸱n, kiu⸱j⸱n li ŝtel⸱is de mi!

Scen⸱o IX

La sam⸱a⸱j, AGNELET, Kamp⸱ar⸱an⸱o.

(En⸱ir⸱as Kamp⸱ar⸱an⸱o kun Agnelet.)

Kamp⸱ar⸱an⸱o (al Agnelet). Marŝ⸱u! marŝ⸱u! laŭ or⸱don⸱o de l’ reĝ⸱o!

AGNELET. Kompat⸱o⸱n!

GUILLAUME. Ha! perfid⸱ul⸱o! vi do ne mort⸱is? Mi vi⸱n sufok⸱u! ĝi ne kost⸱os pli⸱e al mi!

BARTOLIN. Atend⸱u! El kie ven⸱as tiu fantom⸱o?

Kamp⸱ar⸱an⸱o. Mi trov⸱is tiu⸱n ŝtel⸱ist⸱o⸱n en mi⸱a fojn⸱ej⸱o; tial, mi al⸱konduk⸱as li⸱n en la mal⸱liber⸱ej⸱o⸱n.

BARTOLIN (al Agnelet). Kio? la bat⸱vund⸱o⸱j sur la kap⸱o⸱n tut⸱e mal⸱aper⸱is?

AGNELET. Efektiv⸱e.

BARTOLIN. Kio⸱n do oni vid⸱ig⸱is al mi en lit⸱o, ĉe la ĥirurgi⸱ist⸱o?

AGNELET. Bov⸱id⸱a⸱n kap⸱o⸱n, sinjor⸱o.

GUILLAUME (al Bartolin). Nu, ĉar li ne mort⸱is, re⸱don⸱u al mi la kontrakt⸱o⸱n, ke mi dis⸱ŝir⸱u ĝi⸱n.

BARTOLIN. Est⸱as just⸱e.

PATELIN (al Guillaume). Jes, kondiĉ⸱e ke vi re⸱pag⸱os al mi dek⸱mil skudojn pro la re⸱pren⸱o de vi⸱a promes⸱o.

GUILLAUME. Dek⸱mil skudojn! Dev⸱ig⸱at⸱e mi for⸱las⸱as la afer⸱o⸱n. Sed ĉu vi pag⸱os al mi la tri⸱cent skudojn de vi⸱a mort⸱int⸱a patr⸱o?

PATELIN. Jes, se vi prezent⸱os li⸱a⸱n ŝuld⸱a⸱n bilet⸱o⸱n.

GUILLAUME. Li⸱a⸱n bilet⸱o⸱n?..... Kaj pri la ses uln⸱o⸱j da drap⸱o?

PATELIN (rid⸱as). Tio est⸱os la edz⸱iĝ⸱a donac⸱o.

GUILLAUME. Edz⸱iĝ⸱o? Ĉu almenaŭ mi gust⸱um⸱os la anser⸱o⸱n?

PATELIN. Ni ĝi⸱n tag⸱manĝ⸱is.

GUILLAUME. Vi ĝi⸱n tag⸱manĝ⸱is? Ho! tiu krim⸱ul⸱o pag⸱os anstataŭ ali⸱a⸱j kaj est⸱os pend⸱ig⸱it⸱a!

VALÈRE. Mi⸱a patr⸱o, fin⸱e mi dev⸱as konfes⸱i, ke Agnelet far⸱is ĉio⸱n laŭ mi⸱a or⸱don⸱o.

GUILLAUME. Ho ve! ho ve! bon⸱e ja oni pag⸱is al mi por mi⸱a drap⸱o kaj mi⸱a⸱j ŝaf⸱o⸱j!

Fin⸱o

ENHAVO

Personaro 4
Akto unua 5
Akto dua 19
Akto tria 30

TUTMONDA JARLIBRO ESPERANTISTA
ENHAVANTA LA
Adresaron de Do ZAMENHOF

Tiu jarlibro eliros ĉiujare en la monato marto. Ĝi enhavos: 1e Sciigojn plenajn pri ĉiuj societoj propagandaj proesperantaj; 2e la adresaron de la novaj Esperantistoj de Do Zamenhof; 3e Nomaron kaj adresaron de multaj novaj kaj malnovaj esperantistoj, ordigitaj laŭ landoj kaj urboj; 4e Sciigojn pri la ĵurnaloj kaj gazetaj esperantistaj; 5e Plenan nomaron de ĉiuj verkoj aŭ lernolibroj diverslingvaj esperantaj; 6e adresojn de komercistoj uzantaj la lingvon Esperanto.

La enskribo estas senpaga, esceptite por la Komercaj reklamoj.

Sendi ĉiujn eblajn sciigojn al

So DE MÉNIL
46, boulevard Magenta
PARIS (10e)

KOLEKTO ESPERANTA APROBITA de Do ZAMENHOF

FRANCUJO, ANGLUJO, ITALUJO, HISPANUJO, GERMANUJO POLUJO, DANUJO

FRANCUJO
HACHETTE kaj Ko
79, boulevard Saint-Germain, PARIS

1. Grammaire et Exercices de la langue internationale «Esperanto», par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, br. 1 50
1 bis. Corrigé de Grammaire et Exercices de la langue internationale «Esperanto», par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, br. » 75
2. Dictionnaire Esperanto-Français, par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, broché 1 50
3. Dictionnaire Français-Esperanto, par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, br. (En préparation).
4. Vocabulaire Français-Esperanto, publié avec des notions de grammaire et un Vocabulaire abrégé Esperanto-Français, par MM. Th. Cart, professeur agrégé de l’ Université, M. Merckens et P. Berthelot. Un vol. in-16, br. 2 50
5. Commentaire sur la grammaire Esperanto, par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, br. 2 »
6. L’Esperanto en dix leçons, par Th. Cart et M. Pagnier. Un vol. in-16, broché » 75
6 bis. Corrigés des Exercices de l’Esperanto en dix leçons, par MM. Th. Cart et M. Procureur. Un vol. in-16, br. » 50
7. Premières leçons d’Esperanto, par M. Th. Cart. Br. in-16 » 30
8. Texte synthétique des règles, préfixes, suffixes, expressions de l’Esperanto, avec traduction française en regard, par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, br. » 50
9. Thèmes d’application, Lexicologie, Syntaxe, Formation des mots de l’Esperanto, avec le vocabulaire des mots employés, par M. L. de Beaufront. Un vol. in-16, br. 2 »
(Cet ouvrage a pour corrigé Ekzercoj de Aplikado indiqué ci-dessous).
L’Esperanto, seule vraie solution de la langue internationale auxiliaire, brochure de propagande, Broch. in-16 » 15
TEKSTOJ EN ESPERANTO
Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, de L. Zamenhof 3 50
Ekzercoj de Aplikado, Leksikologio, Sintakso, Vortfarado Esperantaj, de L. de Beaufront 1 »
Esperantaj prozaĵoj 2 50
Hamleto, dramo de Shakespeare tradukita de Dro Zamenhof, nova eldono 2 »
Leibniz. Monadologio, traduko de So Boirac, rektoro de l’ Akademio de Dijon » 60
Diversaĵoj, rakontetoj tradukitaj de Soj Lallemant kaj Beau 1 25
Komercaj leteroj, de P. Berthelot kaj Ch. Lambert » 50
ANGLUJO
«REVIEW of REVIEWS»
Mowbray House, Norfolk street, LONDON, W. C.
First lessons in Esperanto, by Th. Cart and Joseph Rhodes 6 pence.
Esperanto: The Student’s complete Text-Book, with two vocabularies by J. C. O’Connor B. A. 1s 7d
Esperanto-English dictionary, by A. Motteau.
English-Esperanto dictionary, by J. C. O’Connor B. A. 2s 6d
English-Esperanto dictionary, by Joseph Rhodes and John Ellis (in preparation).
ITALUJO
RAFFAELLO GIUSTI
53, Via Vittorio Emanuele, LIVORNO
Prime lezioni d’Esperanto de Th. Cart e Alb. Gallois 0l 40
Grammatica della lingua internazionale Esperanto di L. de Beaufront, tradotta da G. Puccinelli (in preparazione).
Dizionario Esperanto-Italiano (in preparazione).
Dizionario Italiano-Esperanto (in preparazione).
HISPANUJO
J. ESPASA
579, Calle de las Cortes, BARCELONA
Primeras lecciones de Esperanto de Th. Cart y L. Villanueva 0p 40
Gramática y Ejercicios de Esperanto de Villanueva y Inglada.
Diccionario Esperanto y Española de Villanueva y Inglada.
GERMANUJO
MÖLLER & BOREL
Prinzen-strasse, 95, BERLIN
Anfangsgründe der Esperanto-Sprache, von Th. Cart und Hermann Jürgensen M 0 30
Wörterbuch Deutsch-Esperanto (in Druck).
Wörterbuch Esperanto-Deutsch (in Vorbereitung).
Grammatik und Übungsbuch der Esperanto-Sprache (in Vorbereitung).
POLUJO
M. ARCT
53, Nowy Swiat, WARSZAWA
Gramatik og Övelser Esperanto » »
DANUJO
ANDR.-FRED. HÖST & SÖN
KJÖBENHAVN
Dansk-Esperanto Ordbog » »
Esperanto-Dansk Ordbog » »

1186-03.—Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.—2-04.

Teksto de librokovrilo:

KOLEKTO ESPERANTA aprobita de Do ZAMENHOF

BRUEYS kaj PALAPRAT

Advokato Patelin

TRIAKTA PROZA KOMEDIO

(1706)

ESPERANTIGITA DE
M.-J. EVROT
Subdirektoro de la Liceo en Grenoble.

FRANCUJO.—HACHETTE et Cie, PARIS.


Noto de transskribinto:

Mi silente ĝustigis etajn interpunkciajn erarojn, kaj registris aliajn ŝanĝojn per html-aj komentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris.

 
 
 
 
 
 
End of the Project Gutenberg EBook of Advokato Patelin, by  
David Augustin de Brueys and Jean Palaprat 
 
*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ADVOKATO PATELIN *** 
 
***** This file should be named 52876-h.htm or 52876-h.zip ***** 
This and all associated files of various formats will be found in: 
        http://www.gutenberg.org/5/2/8/7/52876/ 
 
Produced by Andrew Sly, Marc Vanden Bempt and the Online 
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net 
 
 
Updated editions will replace the previous one--the old editions will 
be renamed. 
 
Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright 
law means that no one owns a United States copyright in these works, 
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United 
States without permission and without paying copyright 
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part 
of this license, apply to copying and distributing Project 
Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm 
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, 
and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive 
specific permission. If you do not charge anything for copies of this 
eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook 
for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, 
performances and research. They may be modified and printed and given 
away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks 
not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the 
trademark license, especially commercial redistribution. 
 
START: FULL LICENSE 
 
THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE 
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK 
 
To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free 
distribution of electronic works, by using or distributing this work 
(or any other work associated in any way with the phrase "Project 
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full 
Project Gutenberg-tm License available with this file or online at 
www.gutenberg.org/license. 
 
Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project 
Gutenberg-tm electronic works 
 
1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm 
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to 
and accept all the terms of this license and intellectual property 
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all 
the terms of this agreement, you must cease using and return or 
destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your 
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a 
Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound 
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the 
person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 
1.E.8. 
 
1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be 
used on or associated in any way with an electronic work by people who 
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few 
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works 
even without complying with the full terms of this agreement. See 
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project 
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this 
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm 
electronic works. See paragraph 1.E below. 
 
1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the 
Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection 
of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual 
works in the collection are in the public domain in the United 
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the 
United States and you are located in the United States, we do not 
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, 
displaying or creating derivative works based on the work as long as 
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope 
that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting 
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm 
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the 
Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily 
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the 
same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when 
you share it without charge with others. 
 
1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern 
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are 
in a constant state of change. If you are outside the United States, 
check the laws of your country in addition to the terms of this 
agreement before downloading, copying, displaying, performing, 
distributing or creating derivative works based on this work or any 
other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no 
representations concerning the copyright status of any work in any 
country outside the United States. 
 
1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 
 
1.E.1. The following sentence, with active links to, or other 
immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear 
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work 
on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the 
phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, 
performed, viewed, copied or distributed: 
 
  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and 
  most other parts of the world at no cost and with almost no 
  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it 
  under the terms of the Project Gutenberg License included with this 
  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the 
  United States, you'll have to check the laws of the country where you 
  are located before using this ebook. 
 
1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is 
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not 
contain a notice indicating that it is posted with permission of the 
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in 
the United States without paying any fees or charges. If you are 
redistributing or providing access to a work with the phrase "Project 
Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply 
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or 
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm 
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. 
 
1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted 
with the permission of the copyright holder, your use and distribution 
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any 
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms 
will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works 
posted with the permission of the copyright holder found at the 
beginning of this work. 
 
1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm 
License terms from this work, or any files containing a part of this 
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. 
 
1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this 
electronic work, or any part of this electronic work, without 
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with 
active links or immediate access to the full terms of the Project 
Gutenberg-tm License. 
 
1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, 
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including 
any word processing or hypertext form. However, if you provide access 
to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format 
other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official 
version posted on the official Project Gutenberg-tm web site 
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense 
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means 
of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain 
Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the 
full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. 
 
1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, 
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works 
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. 
 
1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing 
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works 
provided that 
 
* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from 
  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method 
  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed 
  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has 
  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project 
  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid 
  within 60 days following each date on which you prepare (or are 
  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty 
  payments should be clearly marked as such and sent to the Project 
  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in 
  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg 
  Literary Archive Foundation." 
 
* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies 
  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he 
  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm 
  License. You must require such a user to return or destroy all 
  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue 
  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm 
  works. 
 
* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of 
  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the 
  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of 
  receipt of the work. 
 
* You comply with all other terms of this agreement for free 
  distribution of Project Gutenberg-tm works. 
 
1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project 
Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than 
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing 
from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The 
Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm 
trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. 
 
1.F. 
 
1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable 
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread 
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project 
Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm 
electronic works, and the medium on which they may be stored, may 
contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate 
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other 
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or 
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or 
cannot be read by your equipment. 
 
1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right 
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project 
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project 
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project 
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all 
liability to you for damages, costs and expenses, including legal 
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT 
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE 
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE 
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE 
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR 
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH 
DAMAGE. 
 
1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a 
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can 
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a 
written explanation to the person you received the work from. If you 
received the work on a physical medium, you must return the medium 
with your written explanation. The person or entity that provided you 
with the defective work may elect to provide a replacement copy in 
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person 
or entity providing it to you may choose to give you a second 
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If 
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing 
without further opportunities to fix the problem. 
 
1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth 
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO 
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT 
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 
 
1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied 
warranties or the exclusion or limitation of certain types of 
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement 
violates the law of the state applicable to this agreement, the 
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or 
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or 
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the 
remaining provisions. 
 
1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the 
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone 
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in 
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the 
production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm 
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, 
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of 
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this 
or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or 
additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any 
Defect you cause. 
 
Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm 
 
Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of 
electronic works in formats readable by the widest variety of 
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It 
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations 
from people in all walks of life. 
 
Volunteers and financial support to provide volunteers with the 
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's 
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will 
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project 
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure 
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future 
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary 
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see 
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at 
www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg 
Literary Archive Foundation 
 
The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the 
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal 
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification 
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary 
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by 
U.S. federal laws and your state's laws. 
 
The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the 
mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its 
volunteers and employees are scattered throughout numerous 
locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt 
Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to 
date contact information can be found at the Foundation's web site and 
official page at www.gutenberg.org/contact 
 
For additional contact information: 
 
    Dr. Gregory B. Newby 
    Chief Executive and Director 
    gbnewby@pglaf.org 
 
Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg 
Literary Archive Foundation 
 
Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide 
spread public support and donations to carry out its mission of 
increasing the number of public domain and licensed works that can be 
freely distributed in machine readable form accessible by the widest 
array of equipment including outdated equipment. Many small donations 
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt 
status with the IRS. 
 
The Foundation is committed to complying with the laws regulating 
charities and charitable donations in all 50 states of the United 
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a 
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up 
with these requirements. We do not solicit donations in locations 
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND 
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular 
state visit www.gutenberg.org/donate 
 
While we cannot and do not solicit contributions from states where we 
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition 
against accepting unsolicited donations from donors in such states who 
approach us with offers to donate. 
 
International donations are gratefully accepted, but we cannot make 
any statements concerning tax treatment of donations received from 
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. 
 
Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation 
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other 
ways including checks, online payments and credit card donations. To 
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate 
 
Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. 
 
Professor Michael S. Hart was the originator of the Project 
Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be 
freely shared with anyone. For forty years, he produced and 
distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of 
volunteer support. 
 
Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed 
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in 
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not 
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper 
edition. 
 
Most people start at our Web site which has the main PG search 
facility: www.gutenberg.org 
 
This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, 
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary 
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to 
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.