LOUISA MAY ALCOTT : MIA KONTRABANDULO

Mia Kontrabandulo, de Louisa May Alcott




Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Mia Kontrabandulo
       My Contraband

Author: Louisa May Alcott

Translator: Edwin Grobe

Release Date: February 3, 2006 [EBook #17665]

Language: Esperanto

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***




Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
KLASIK'A'J USON'A'J NOVEL'O'J
LOUISA MAY ALCOTT
(1832-1888)
MI'A
KONTRABAND'UL'O
Esperant'ig'is
EDWIN GROBE
1998
El'don'ej'o-Arizon'a-Stel'o
1620 North Sunset Driv'e
Temp'e, Arizon'a 85281-1550
Uson'o
LOUISA MAY ALCOTT
"MI'A KONTRABAND'UL'O"
Unu'a El'don'o: Novembr'o 1998
Origin'a Angl'a'lingv'a Titol'o:
"MY CONTRABAND"
MI'A KONTRABAND'UL'O1

D-ro Frank'o en'ir'is dum mi flik'is la ŝir'aĵ'o'j'n de mal'nov'a ĉemiz'o por ke Toĉjo dec'e pas'u en si'a'n tomb'o'n. Nov'a'j'n ĉemiz'o'j'n ni konserv'is por la viv'ant'o'j kaj li ne hav'is edz'in'o'n nek patr'in'o'n por "bel'vest'i li'n kiam li for'ir'as renkont'i la Sinjor'o'n," kiel dir'is iu vir'in'o, pri'skrib'ant'e la bon'a'n funebr'a'n ceremoni'o'n kiu'n ŝi okaz'ig'is por si'a fil'o kontraŭ ĝen'eg'a mon'kost'o.

"Fraŭl'in'o Dan'o, mi hav'as problem'o'n," komenc'is la kurac'ist'o kun mien'o dir'ant'a tiel klar'e kiel vort'o'j: "Mi dezir'as pet'i komplez'o'n sed plaĉ'us al mi ke vi ĝi'n anticip'u."

"Kio'n mi far'u por help'i vi'n?"

"Fid'a'vort'e, mal'plaĉ'as al mi ĝi'n dev'i propon'i, sed vi pov'as jes ja help'i mi'n, mi pet'as."

"Tial vi nur bon'vol'u nom'i ĝi'n."

"Vid'u, oni ĵus al'port'is Sud'ul'o'n frenez'a'n pro tif'oid'a febr'o. Ver'e mal'bon'a kaz'o ĉiu'senc'e. Ebri'iĝ'int'a kanajl'a kapitan'et'o kiu'n oni pen'ad'is kapt'i sed kiu'n neniu vol'as pen'ad'i kurac'i. La fleg'ej'o'j est'as plen'a'j, la fleg'ist'in'o'j est'as ĝis'mort'e sur'ŝarĝ'it'a'j kaj volont'e konsent'ant'a'j pri tio kiam tem'as pri ni'a'j knab'o'j, sed ili iom hezit'as en'danĝer'ig'i si'a'j'n viv'o'j'n por Sud'ul'o'j. Nu, vi jam mal'san'iĝ'is de la febr'o, plaĉ'as al vi strang'a'j mal'san'ul'o'j, vi'a kun'labor'ant'in'o bon'vol'os pri'zorg'i vi'a'n fak'o'n dum iom da temp'o kaj mi proviz'os vi'n per bon'a help'ant'o. La ul'o ne daŭr'e viv'os long'a'n temp'o'n, mi opini'as. Sed ni ne rajt'as li'n las'i mort'i sen iu'spec'a zorg'ad'o, vi sci'as. Mi met'is li'n en la kvar'a etaĝ'o de la okcident'a al'o, apart'ig'it'a'n dis'de la ceter'a'j ul'o'j. Est'as aer'e, trankvil'e kaj komfort'e tie. Mi respond'ec'as pri tiu fak'o kaj far'os mi'a'n plej'o'n por vi'n help'i ĉiu'manier'e. Nu, tial, ĉu vi bon'vol'as konsent'i?"

"Kompren'ebl'e, mi konsent'as. Pro perversi'o se ne pro komun'a karitat'o. Kelk'a'j el ĉi tiu'j hom'o'j opini'as ke pro tio ke mi est'as abolici'ist'in'o mi est'as ankaŭ pagan'in'o. Iom plaĉ'us al mi kompren'ig'i al ili ke, kvankam mi ne sukces'as am'i mi'a'j'n mal'amik'o'j'n, ili'n tamen mi bon'vol'as pri'zorg'i."

"Bon'eg'e. Mi antaŭ'opini'is ke vi konsent'os. Pri'parol'i abolici'o'n memor'ig'as al mi vi'a'n rajt'o'n ek'hav'i kontraband'ul'o'n kiel serv'ist'o'n, se vi dezir'as. Tem'as pri tiu bon'eg'a mulat'o kiu trov'iĝ'is en'tomb'ig'ant'e si'a'n mastr'o'n post la batal'o kaj kiu'n ni'a'j knab'o'j kun'al'ven'ig'is ĉar li est'is sever'e tranĉ'it'a sur la kap'o. Ĉu vi dezir'as li'n util'ig'i?"

"Nepr'e, jes. Mi persist'os re'ten'i mi'a'n kred'o'n pri ĉi tiu afer'o sam'e kiel pri la ali'a. Tiu'j nigr'a'j knab'o'j est'as pli lojal'a'j kaj util'a'j ol kelk'a'j el la blank'a'j kanajl'o'j kiu'j'n okaz'as al mi dev'i help'i anstataŭ est'i help'at'a de ili. Sed ĉu la vir'o sufiĉ'e bon'san'as?"

"Jes, almenaŭ por tiu spec'o de labor'o kaj mi opini'as ke li plaĉ'os al vi. Laŭ'ŝajn'e li est'is tre bel'aspekt'a antaŭ ol oni tranĉ'is al li la vizaĝ'o'n. Ne mult'e pli mal'hel'kolor'a ol mi. La fil'o de si'a mastr'o, mi kuraĝ'as propon'i, kaj tiu blank'a sang'o oft'e ig'as li'n iom arogant'a kaj fier'aĉ'a pri kelk'a'j tem'o'j. Li tre mal'bon'fart'is kiam li en'ir'is sed ĵur'is prefer'i mort'i en la strat'o ol loĝ'i ĉe la nigr'ul'o'j mal'supr'e. Tial mi loĝ'ig'is li'n en la okcident'a al'o por ke li rest'u ekster'danĝer'e kaj li jam pas'ig'is la tut'a'n maten'o'n pri'zorg'ant'e la kapitan'o'n. Kiam vi pov'os supr'e'n'ir'i tie'n?"

"Tuj post kiam Toĉjo est'os pri'zorg'it'a, Skinero trans'lok'ig'it'a, Hajvudo lav'it'a, Marblo vest'it'a, Karol'o masaĝ'it'a, Daŭnzo supr'e'n'port'it'a, Uphamo en'lit'ig'it'a kaj ĉiu'j kvar'dek nutr'it'a'j."

Ni rid'is ambaŭ, kvankam la kurac'ist'o sur'voj'is al la kadavr'ej'o kaj mi ten'is sur'genu'e mort'o'tuk'o'n. Sed en mal'san'ul'ej'o oni lern'as tiu'n lecion'o'n ke gaj'ec'o est'as sav'o, ĉar en etos'o de sufer'ad'o kaj mort'o, pez'iĝ'o de kor'o baldaŭ paraliz'us util'o'n de man'o se ne est'us donac'it'a al ni la ben'it'a kapabl'o rid'et'i.

Post unu hor'o mi ek'respond'ec'is pri mi'a nov'a klient'o, trov'ant'e disip'iĝ'int'aspekt'a'n knab'o'n dek'naŭ- aŭ du'dek'jar'a'n delir'ant'a'n en la sol'ec'a ĉambr'et'o kaj nenia'n kun'est'ant'o'n krom la kontraband'ul'o atend'ant'a en la apud'a ĉambr'o. Interes'iĝ'ant'e nepr'e pli pri la nigr'a vir'o ol la blank'a, tamen memor'ant'e la sugest'o'n de la kurac'ist'o ke li est'as "arogant'a kaj fier'aĉ'a", mi rigard'et'is li'n sekret'e dum mi ĉirkaŭ'asperg'is la ĉambr'o'n per kalk'o'klorid'o por pur'ig'i la aer'o'n kaj aranĝ'is laŭ'gust'e la mebl'o'j'n. Mi jam vid'is mult'a'j'n kontraband'ul'o'j'n sed neniam tiel bel'aspekt'a'n spec'o'n. Ĉiu'j'n nigr'a'j'n vir'o'j'n oni nom'as "knab'o'j" eĉ se ili est'as griz'har'a'j. Ĉi tiu "knab'o" est'is almenaŭ du'dek'kvin'jar'a, fortik'membr'a kaj vir'ec'a kaj aspekt'is kiel hom'o neniam tim'ig'it'a per mis'trakt'ad'o nek el'uz'it'a per prem'ant'a labor'o. Li sid'is sur si'a lit'o far'ant'e nenio'n. Vid'iĝ'is nenia libr'o, nenia pip'o, nenia plum'o, nenia paper'o. Tamen nenio'n mal'pli apati'a'n, mal'pli energi'a'n ol li'a'j'n si'n'ten'o'n kaj mien'o'n mi iam vid'is. Rekt'a'spin'e li sid'is, kun man'o sur ĉiu genu'o, dum la okul'o'j fiks'rigard'is la nud'a'n kontraŭ'a'n mur'o'n, tiel sorĉ'it'e per iu absorb'ig'a pens'ad'o ke li mal'konsci'is pri mi'a ĉe'est'o, kvankam la pord'o star'is apert'e kaj mi'a'j mov'o'j nepr'e ne est'is sen'bru'a'j. Li'a vizaĝ'o du'on'e for'turn'iĝ'is sed mi aprob'is la gust'o'n de la kurac'ist'o ĉar la profil'o kiu'n mi vid'is dispon'is ĉiu'j'n trajt'o'j'n de bel'ec'o aparten'ant'a'j'n al li'a miks'it'a ras'o. Li est'is pli kvarteron'a ol mulat'a, hav'is Saks'a'j'n trajt'o'j'n, Hispan'a'n haŭt'kolor'ad'o'n mal'hel'ig'it'a'n pro mal'ŝirm'o, roz'kolor'a'j'n lip'o'j'n kaj vang'o'j'n, krisp'a'n har'ar'o'n kaj okul'o'j'n plen'a'j'n je tiu pasi'a melankoli'o kiu en tia'j hom'o'j ŝajn'as ĉiam star'ig'i mut'a'n protest'o'n kontraŭ la mal'observ'it'a leĝ'o ili'n kondamn'int'a ek'de ili'a nask'iĝ'hor'o. Kio'n li pov'us pri'pens'ad'i? La mal'san'a knab'o sakr'is kaj delir'is; mi rapid'et'is tie'n kaj tie'n; paŝ'son'o'j preter'pas'is la pord'o'n; sonor'il'o'j son'is; kaj la konstant'a muĝ'ad'o de arme'a'j ĉar'eg'o'j supr'e'n'ven'is ek'de la strat'o; tamen li ne ek'mov'iĝ'is. Mi jam vid'is nigr'a'j'n hom'o'j'n spert'ant'a'j'n tio'n kio'n oni nom'as "la nigr'a paŭt'ad'o" kiam, dum tag'o'j, ili nek rid'et'is, nek parol'is, apenaŭ manĝ'et'is. Sed ĉi tio est'is pli ol tio ĉar la vir'o ne medit'ad'is pasiv'e pri iu et'a mal'ĝoj'o. Li ŝajn'is vid'i ĉio'absorb'ig'a'n fakt'o'n aŭ fantazi'o'n registr'it'a'n sur la mur'o rest'int'a blank'aĵ'o por mi. Mi sci'vol'is ĉu tem'as pri iu profund'a mis'far'o aŭ mal'ĝoj'o viv'ten'it'a per memor'ad'o kaj sen'pov'a bedaŭr'o? ĉu li lament'as la mort'int'a'n mastr'o'n al kiu li rest'as lojal'a ĝis la fin'o? ĉu for'rab'as du'on'o'n el la dolĉ'ec'o de tiu liber'ec'o nun li'a, la sci'o ke iu kar'ul'o de li ankoraŭ kuŝ'as mal'ĝoj'e en la infer'o el kiu li mem eskap'is? Mi'a kor'o varm'iĝ'is pri li kiam mi tiel medit'ad'is. Mi vol'is kon'i kaj konsol'i li'n kaj, re'ag'e al la impuls'o de la moment'o, mi en'ir'is kaj tuŝ'is al li la ŝultr'o'n.

Tuj'eg'e la vir'o mal'aper'is kaj aper'is la sklav'o. La liber'ec'o est'is tro nov'a ben'o por jam efektiv'ig'i si'a'j'n feliĉ'a'j'n ŝanĝ'o'j'n. Dum li salt'e star'iĝ'is, kun la man'o ĉe la tempi'o kaj dir'ant'e obe'em'e, "Jes, S'jorino," for'fuĝ'is ĉia romantik'ec'o kolekt'iĝ'int'a ĉirkaŭ li, post'las'ant'e la plej mal'ĝoj'a'n el ĉiu'j mal'ĝoj'a'j fakt'o'j en viv'ant'a form'o antaŭ mi. Ne nur la vir'ec'o ŝajn'is for'mort'i el li sed ankaŭ la bel'aspekt'o mi'n unu'e al'log'int'a, ĉar, kiam li al'turn'iĝ'is, mi vid'is la makabr'a'n vund'o'n mal'ferm'int'a'n al li vang'o'n kaj frunt'o'n. Du'on'e re'san'ig'it'e, ĝi ne plu est'is pans'bend'it'a sed kun'ten'it'a per stri'o'j de tiu tra'vid'ebl'a plastr'o kiu'n mi neniam vid'as sen ek'trem'i kaj spert'i en la mens'o rapid'a'j'n memor'aĵ'o'j'n pri la scen'o'j al kiu'j ĝi rilat'as. Part'o de li'a nigr'a har'ar'o est'is for'tond'it'a kaj unu okul'o preskaŭ ferm'iĝ'is. Dolor'o tiel distord'is kaj la kruel'a sabr'o'tranĉ'aĵ'o tiel difekt'is tiu'n part'o'n de li'a vizaĝ'o ke, kiam mi ĝi'n vid'is, mi spert'is la sent'o'n ke bel'eg'a medal'o subit'e renvers'iĝ'is, vid'ig'ant'e al mi eg'e pli impon'a'n ekzempl'o'n pri hom'a'j sufer'ad'o kaj mal'bon'fart'o ol la bronz'a mal'liber'ul'o de Mikel-Anĝel'o. Subit'eg'e, per'e de unu el tiu'j ne'klar'ig'ebl'a'j proced'o'j oft'e lern'ig'ant'a'j al ni kiom mal'mult'e ni ni'n kompren'as, mi'a cel'o ŝanĝ'iĝ'is. Tial, kvankam unu'e mi en'ir'is dezir'ant'e konsol'i, kiel amik'in'o, mi nun nur ordon'is, kiel mastr'in'o.

"Bon'vol'u mal'ferm'i tiu'j'n fenestr'o'j'n. Tiu vir'o bezon'as pli da aer'o."

Li tuj obe'is kaj, dum mal'rapid'e li supr'e'n'ŝov'is la mal'bon'vol'a'n klap'o'n, la bel'aspekt'a profil'o de'nov'e turn'iĝ'is ĝis mi kaj de'nov'e ek'posed'is mi'n tiel fort'e mi'a origin'a sent'o ke sen'vol'e mi dir'is:

"Mi dank'as vi'n."

Ebl'e est'is fantazi'o mi'a, sed ŝajn'is al mi ke la rigard'o'n de kun'miks'it'a'j surpriz'o kaj riproĉ'o kiu'n li direkt'is al mi en'est'is ankaŭ spur'o de dank'em'a plezur'o. Sed li dir'is, en tiu ton'o de sen'anim'a humil'ec'o kiu'n lern'as tiel baldaŭ tiu'j kompat'ind'ul'o'j:

"Mi ne 'stas blank'ul'o, S'jorino. Kontraband'ul'o mi 'stas."

"Jes, tio'n mi sci'as. Sed kontraband'ul'o est'as liber'a hom'o kaj vi'n mi tut'kor'e gratul'as."

Tio plaĉ'is al li. Li'a vizaĝ'o ek'bril'is, li'a'j ŝultr'o'j kvadrat'iĝ'is. Li lev'is la kap'o'n kaj al'ven'ig'is al mi rekt'a'lini'a'n rigard'o'n, dum li dir'is vigl'e:

"Dank' al vi, S'jorino. Ĉu 'stas plu'aĵ'o por far'i por vi?"

"D-ro Frank'o propon'is ke vi help'u mi'n pri tiu vir'o, ĉar est'as mult'a'j pacient'o'j kaj mal'mult'a'j fleg'ist'in'o'j aŭ help'ant'o'j. Ĉu vi jam hav'is la febr'o'n?"

"Ne, S'jorino."

"Ili dev'int'us antaŭ'pens'i pri tio kiam ili al'port'is li'n ĉi-tie'n. Ne taŭg'as ke vund'o'j kaj febr'o'j kun'est'u. Mi entrepren'os vi'n trans'lok'ig'i."

Li el'ig'is subit'a'n rid'o'n. Se li est'int'us blank'ul'o mi nom'int'us tio'n mal'estim'a. Pro tio ke li est'is plur'a'j'n nuanc'o'j'n pli mal'hel'a ol mi, ebl'e mi dev'int'us juĝ'i ĝi'n nur impertinent'a aŭ almenaŭ mal'dec'a.

"Ne grav'as, S'jorino. Mi prefer'as est'i ĉi-supr'e kun la febr'o ol mal'supr'e kun tiu'j nigr'ul'o'j. Kaj ne 'stas ali'a lok'o por mi."

Kompat'ind'ul'o! Tio prav'is. Nenia mal'san'ul'ej'a fak'o bon'vol'us li'n akcept'i kaj li'n en'lit'ig'i apud la plej mizer'aĉ'a blank'haŭt'a pacient'o. Sam'e kiel la vespert'o de la Ezop'a fabl'o li aparten'is al neniu el la du ras'o'j. La fier'ec'o de unu kaj la sen'help'ec'o de la ali'a li'n re'ten'is en sol'ec'a ŝveb'ad'o en la krepusk'o al'ven'ig'it'a per grand'a pek'o por super'ombr'i la tut'a'n land'o'n.

"Vi rest'u tial. Mi eg'e prefer'as vi'n ol mi'a'n pigr'a'n Joĉjon. Sed ĉu vi sufiĉ'e bon'san'as kaj fortik'as?"

"M' opini'as pov'i taŭg'i, S'jorino."

Li parol'is kun spec'o de pasiv'a konsent'o, kvazaŭ grav'us nur iom'et'e se li mal'kapabl'us kaj se li kapabl'us tio ĝoj'ig'us preskaŭ neniu'n.

"Jes, ankaŭ mi sam'opini'as. Kiel mi nom'u vi'n?"

"Boĉjo, S'jorino."

Ĉiu vir'in'o hav'as apart'e ŝat'at'a'n kapric'o'n. Unu el mi'a'j kapric'o'j est'as lern'ig'i mem'respekt'o'n al la vir'o'j trakt'ant'e ili'n respekt'em'e. Toĉjo, Riĉjo kaj Heĉjo taŭg'us inter vir'o'j kiu'j'n feliĉ'ig'as tia'j mal'long'ig'o'j. Tamen al'parol'i tiu'manier'e vir'o'j'n sufiĉ'e aĝ'a'j'n por est'i mi'a patr'o ne konven'is al mi'a'j mal'nov'temp'a'j koncept'o'j pri dec'o. Tiu "Boĉjo" neniam taŭg'us. Mi tiel facil'e nom'int'us la kapel'an'o'n "Guĉjo" kiel nom'i mi'a'n tragik'aspekt'a'n kontraband'ul'o'n per vort'o tiel fort'e kun'lig'it'a al kajt'o'vost'o.2

"Kio est'as vi'a ali'a nom'o?" mi demand'is. "Plaĉ'as al mi nom'i mi'a'j'n help'ant'o'j'n per ili'a'j famili'nom'o'j anstataŭ per ili'a'j bapt'o'nom'o'j."

"Mi hav'as n'ni'a'n ceter'a'n, S'jorino. Ni hav'as la nom'o'j'n de ni'a'j mastr'o'j. Ali'e ni sen'nom'iĝ'as. Mi'a mastr'o mort'is kaj mi vol'as konserv'i sur mi n'ni'o'n de li."

"Nu, mi nom'u vi'n Roberto kaj pet'as ke vi plen'ig'u ĉi tiu'n kruĉ'o'n por mi, se vi bon'vol'as."

Li for'ir'is. Tamen malgraŭ la tut'a mal'sovaĝ'a obe'ad'o kiu'n antaŭ'e lern'ig'is al li jar'o'j da servitud'o, mi sukces'is percept'i ke ankoraŭ ne venk'iĝ'is la fier'a spirit'o kiu'n li'a patr'o trans'met'is al li ĉar la rigard'o kaj la gest'o per kiu'j li mal'agnosk'is la mastr'a'n nom'o'n est'is pli efik'a deklar'o pri sen'de'pend'ec'o ol pov'int'us verk'i iu ajn orator'o de la kvar'a de juli'o.3

Ni kun'pas'ig'is mal'kutim'a'n semajn'o'n. Roberto nur mal'oft'e el'ir'is si'a'n ĉambr'o'n escept'e por plen'um'i mi'a'j'n ir'task'o'j'n. Kaj mi mal'liber'iĝ'is la tut'a'n tag'o'n, oft'e la tut'a'n nokt'o'n, apud la lit'o de la Sud'ul'o. La febr'o si'n for'brul'ig'is rapid'e ĉar en'est'is la febl'a'n korp'o'fram'o'n de tiu mal'jun'a jun'ul'o ver'ŝajn'e mal'mult'e da vital'ec'o por ĝi'n nutr'i. Laŭ la mal'kaŝ'aĵ'o'j el'ir'int'a'j'n li'a'j'n sen'konsci'a'j'n lip'o'j'n, li'a viv'o nombr'iĝ'is inter la plej mal'virt'a'j. En pli ol unu foj'o Roberto li'n silent'ig'is aŭtoritat'e kiam mi'a'j pli mild'a'j klopod'o'j ne sukces'is kaj blasfem'a'j fantazi'aĵ'o'j aŭ fi'vort'a'j kant'aĉ'o'j ruĝ'ig'is mi'a'j'n vang'o'j'n kaj al'ven'ig'is sur la vizaĝ'o'n de Roberto mien'o'n de naŭz'o. La kapitan'o est'is ĝentleman'o laŭ la ĝeneral'a mond'o'taks'o sed laŭ mi'a opini'o la ĝentleman'o est'is mi'a kontraband'ul'o. Mi est'is fanatik'ul'in'o kaj tio klar'ig'as tia'n gust'o'depra'vici'o'n, mi esper'as. Mi neniam star'ig'is demand'o'j'n al Roberto pri li mem, sent'ant'e ke ie en li trov'iĝ'as punkt'o ankoraŭ tro dolor'a por toler'i la plej et'a'n tuŝ'ad'o'n. Pro li'a'j lingv'aĵ'o, manier'o kaj inteligent'ec'o tamen mi inferenc'is ke li'a haŭt'kolor'o akir'is al li la kelk'a'j'n avantaĝ'o'j'n ating'ebl'a'j'n por vigl'a'mens'a, bon'e trakt'at'a sklav'o. Silent'a, serioz'a kaj pens'em'a tamen eg'e help'em'a est'is mi'a kontraband'ul'o; feliĉ'a pro la libr'o'j kiu'j'n mi al'port'is al li, fidel'a pri la plen'um'o de la task'o'j pri kiu'j mi li'n respond'ec'ig'is, dank'em'a pro la amik'ec'o kiu'n mi ne pov'is ne sent'i kaj el'montr'i al li. Oft'e mi dezir'eg'is demand'i kiu cel'o ali'ig'is tiel vid'ebl'e li'a'n aspekt'o'n per tiel ĉiu'tag'e pli'pez'iĝ'ant'a mal'ĝoj'o. Sed mank'is al mi kuraĝ'o kaj neniu ali'a hav'is la temp'o'n nek la dezir'o'n spion'um'i pri la pas'int'ec'o de tiu specimen'o de branĉ'o de la kavalir'ec'a'j "U.F.V."-oj.4

En la sep'a nokt'o D-ro Frank'o propon'is ke est'us bon'e ke iu ceter'a krom la ĝeneral'a gard'ist'o de la fak'o rest'u kun la kapitan'o ĉar pov'us est'i li'a last'a. Kvankam mi jam pas'ig'is tie la plej grand'a'n part'o'n de la du antaŭ'a'j nokt'o'j, kompren'ebl'e mi bon'vol'e konsent'is rest'i, ĉar tiu'j scen'o'j en'hav'as strang'a'n fascin'ad'o'n kiu forges'ig'as lac'iĝ'o'n kaj mal'konstat'ig'as tim'o'n ĝis la for'pas'o de la kriz'o.

"Hav'ig'u al li akv'o'n dum li kapabl'os trink'i kaj se li fal'os en natur'a'n dorm'ad'o'n, tio pov'us li'n sav'i. Mi re'ven'os li'n ek'kontrol'i je nokt'o'mez'o kiam okaz'os ver'ŝajn'e kelk'a'j ŝanĝ'o'j. Nenio krom dorm'ad'o aŭ mirakl'o li'n tra'viv'ig'os nun. Bon'a'n nokt'o'n!"

For'ir'is la kurac'ist'o kaj, manĝ'ant'e tut'a'n man'plen'o'n da vin'ber'o'j, mi mal'pli'hel'ig'is la lamp'o'n, mal'sek'ig'is la kap'o'n de la kapitan'o kaj sid'iĝ'is sur mal'mol'a'n taburet'o'n por komenc'i mi'a'n vaĉ'o'n. La kapitan'o kuŝ'is kun li'a varm'a marasm'a vizaĝ'o turn'it'a ĝis mi, plen'ig'ant'e la aer'o'n je si'a venen'a spir'ad'o, murmur'ant'e febl'e, kun lip'o'j kaj lang'o tiel sek'eg'a'j ke la plej raci'a'n parol'ad'o'n oni nur mal'facil'e pov'int'us kompren'i. Roberto kuŝ'is etend'iĝ'int'e sur si'a lit'o en la intern'a ĉambr'o kies port'o star'is du'on'apert'e por ke freŝ'a tra'blov'o ven'ant'a ek'de li'a mal'ferm'it'a fenestr'o for'port'u tra la mi'a la febr'o'haladz'o'j'n. Mi nur mal'facil'e vid'is long'a'n mal'hel'a'n figur'o'n kaj pli hel'a'n vizaĝ'o'profil'o'n kaj, hav'ant'e nenio'n por far'i en tiu moment'o, ek'medit'ad'is pri tiu strang'a kontraband'ul'o kiu, ver'ŝajn'e, eg'e alt'taks'is si'a'n liber'ec'o'n, tamen sent'is nenia'n urĝ'o'n ĝi'n gust'um'i. D-ro Frank'o jam propon'is li'n antaŭ'e'n'send'i al pli sekur'a'j loĝ'ej'o'j, tamen li respond'is, "Ne, dank'o'n, S'jor'o," tiam for'ir'is por en'fal'i unu el tiu'j nigr'a'j humor'o'j si'a'j kiu'j komenc'is mi'n perturb'i ĉar mi dispon'is nenia'n pov'o'n ili'n mal'pli'pez'ig'i. Dum mi sid'is aŭskult'ant'e la horloĝ'o'j'n de la ni'n ĉirkaŭ'ant'a'j preĝ'ej'o'spajr'o'j, mi distr'iĝ'is plan'ant'e la est'ont'ec'o'n de Roberto sam'e kiel mi oft'e plan'is la mi'a'n kaj jam dis'don'is al li mal'avar'a'n man'plen'o'n da atut'o'j per kiu'j entrepren'i ĉi tiu'n viv'o'lud'o'n ĝis nun tiel kruel'e mal'bon'fart'int'a'n por li kiam raŭk'a sufok'it'a voĉ'o al'vok'is:

"Lucin'o!"

Est'is la kapitan'o kaj iu nov'a terur'o ŝajn'is li'n est'i provizor'e pli'fort'ig'int'a.

"Jes, jen est'as Lucin'o," mi respond'is, esperant'e li'n trankvil'ig'i post'sekv'ant'e li'a'n fantazi'o'n, ĉar li'a'n vizaĝ'o'n mal'sek'ig'is la humid'aĉ'a akv'ec'o tie'a kaj li'a'n korp'o'fram'o'n sku'ad'is la nervoz'a trem'ad'o oft'e antaŭ'ir'ant'a la mort'o'n. Li'a'j mal'hel'a'j okul'o'j fiks'e cel'is mi'n, dilat'iĝ'ant'e kun mistifik'it'a rigard'o de ne'kred'em'o kaj koler'o, ĝis li ek'parol'is feroc'e:

"Tio est'as mensog'o! Ŝi mort'is. Kaj ankaŭ Boĉjo, damn'u li'n!"

Ek'konsci'int'e ke mal'sukces'as parol'ad'o, mi komenc'is kant'i la trankvil'a'n melodi'o'n oft'e antaŭ'e mild'ig'int'a'n tia'n delir'o'n, sed apenaŭ tra'pas'is mi'a'j'n lip'o'j'n la lini'o,

"Vid'u afabl'a'n pacienc'o'n rid'et'i pri dolor'o," kiam li man'kapt'is mi'a'n pojn'o'n, flustr'ant'e kiel hom'o spert'ant'a mortal'a'n tim'o'n:

"Silent'u! Antaŭ'e ŝi kant'is tiu'manier'e al Boĉjo sed mal'konsent'is kant'i al mi. Mi ĵur'is vip'pel'i la diabl'o'n el ŝi kaj mi plen'um'is la ĵur'o'n. Sed, ek'sci'u, ke antaŭ ol tranĉ'i al si la gorĝ'o'n ŝi promes'is mi'n hant'i kaj tiu'n promes'o'n ŝi nun plen'um'as!"

Li fingr'e'indik'is io'n mal'antaŭ mi kun aspekt'o de tiel pal'a mal'ĝoj'o ke sen'vol'e mi ek'rigard'is trans'ŝultr'o'n kaj ek'salt'et'is kvazaŭ vid'int'e ver'a'n fantom'o'n; ĉar, el'gvat'ant'a'n la mal'hel'o'n de tiu intern'a ĉambr'o, mi vid'is ombr'a'n vizaĝ'o'n ĉirkaŭtan de nigr'a har'ar'o kaj percept'is sub'e, ĉe-gorĝ'e, iu'n skarlat'aĵ'o'n. Post minut'o mi ek'konsci'is ke tem'is nur pri Roberto kiu antaŭ'e'n'klin'iĝ'is ek'de la pied'o de si'a lit'o, en'volv'it'e en griz'a arme'kovr'il'o kaj el'montr'ant'e super ĝi part'o'n de si'a ruĝ'a ĉemiz'o, dum li'a long'a har'ar'o el'star'is dorm'taŭg'it'e. Sed kia strang'a mien'o sur'sid'is li'a'n vizaĝ'o'n! La sen'difekt'a flank'o al'front'is mi'n, fiks'it'e kaj sen'mov'e sam'e kiel kiam mi unu'a'n foj'o'n ĝi'n observ'is—mal'pli absorb'it'e nun, tamen pli intens'a. Li'a'j okul'o'j bril'et'is, li'a'j lip'o'j dis'apart'iĝ'is kiel tiu'j de hom'o aŭskult'ant'a per ĉiu sens'o. Li'a tut'a aspekt'o pens'ig'is mi'n pri ĉas'hund'o al kiu la vent'o al'port'is la odor'o'n de ne antaŭ'e atend'it'a pred'o.

"Ĉu vi kon'as li'n, Roberto? Ĉu li parol'as pri vi?"

"Mi'a Ĉ'el'o, ne, S'jorino. Ĉiu'j ili posed'as du'on'dek'du'o'n da Boĉjoj. Mi nur vek'iĝ'is ĉar mi aŭd'is mi'a'n nom'o'n. Tem'as nur pri tio."

Li parol'is tre natur'e kaj re'kuŝ'iĝ'is dum mi re'ven'is al mi'a zorg'at'o, supoz'ant'e tiu'n paroksism'o'n li'a last'a. Sed post ceter'a hor'o mi rimark'is esper'ig'a'n ŝanĝ'o'n. La trem'o moder'iĝ'is, la mal'varm'a ŝvit'o mal'aper'is, li'a spir'ad'o est'is pli konstant'a, kaj Dorm'ad'o, la san'ig'ist'o, mal'supr'e'n'ven'is por sav'i li'n aŭ li'n for'konduk'i delikat'mov'e. D-ro Frank'o al'ven'is kontrol'i li'a'n kondiĉ'o'n je nokt'o'mez'o, pet'is ke mi ten'u la ĉambr'o'n mal'varm'a kaj trankvil'a kaj ne forges'u dev'ig'i la kapitan'o'n trink'i special'a'n medikament'o'n tuj post li'a vek'iĝ'o. Eg'e sen'zorg'ig'it'e, mi kuŝ'ig'is la kap'o'n sur la brak'o'j'n, mal'komfort'e inter'fald'it'a'j'n sur la tabl'et'o, kaj juĝ'is mi'n pret'a plen'um'i unu el tiu'j hero'aĵ'o'j kiu'j'n sci'pov'ig'as long'a ekzerc'ad'o—"unu'okul'a'n dorm'ad'o'n"—kiel ni kutim'as dir'i: du'on'dorm'et'ad'o'n dum kiu dorm'as ĉiu'j sens'o'j krom la aŭd'o. La plej minimum'a murmur'o aŭ mov'o ĝi'n inter'romp'os kaj re'vigl'ig'os oni'a'n intelekt'o'n, mult'e pli'akr'ig'it'a'n pro la mal'long'a permes'o "ek'star'i en ripoz'o". En la koncern'a nokt'o la eksperiment'o mal'sukces'is ĉar antaŭ'a'j gvat'dev'o'j, izol'iĝ'o kaj mult'a'j mal'trankvil'ig'aĵ'o'j far'is siest'o'j'n danĝer'a'j entrepren'o'j. Ek'vek'iĝ'int'e du'on'dek'du'o'n da foj'o'j en unu hor'o kaj trov'int'e ĉi'o'n en trankvil'a stat'o, mi fal'ig'is sur'brak'e'n mi'a'n pez'a'n kap'o'n kaj, promes'ant'e somnol'e al mi re'vek'iĝ'i post dek kvin minut'o'j, profund'e ek'dorm'is.

La bat'son'o de mal'alt'voĉ'a horloĝ'o vek'is mi'n ek'salt'e. "Est'as la unu'a hor'o," pens'is mi. Tamen mi eg'e konstern'iĝ'is aŭd'int'e du plu'a'j'n bat'son'o'j'n, kaj kun rimors'a hast'o ek'star'iĝ'is por ek'sci'i ĉu mi'a long'a forges'ad'o okaz'ig'is iu'n difekt'aĵ'o'n. Fort'a man'o kontraŭ'prem'is mi'n sur mi'a'n seĝ'o'n kaj re'ten'is mi'n tie. Est'is Roberto. En la instanto kiam mi'a rigard'o renkont'is la li'a'n mi'a kor'o komenc'is bat'eg'i kaj tut'e laŭ'long'e de mi'a'j nerv'o'j pik'et'ad'is tiu elektr'a flagr'ad'o antaŭ-anonc'ant'a ne'vid'ebl'a'n danĝer'o'n. Li est'is eg'e pal'a; li'a buŝ'o, kruel'a; ambaŭ okul'o'j plen'is je sombr'a fajr'o, ĉar eĉ la vund'it'a okul'o est'is mal'ferm'it'a nun, des pli sinistr'a pro la profund'a cikatr'o si'n atent'ig'ant'a supr'e kaj sub'e de ĝi. Sed li'a tuŝ'o est'is stabil'a, li'a voĉ'o mal'laŭt'a, dum li dir'is:

"Sid'u trankvil'e, S'jorino. Mi n' cel'as difekt'i nek tim'ig'i vi'n, s' ebl'as al mi, sed vi vek'iĝ'is tro fru'e."

"De'las'u mi'n, Roberto. La kapitan'o mov'iĝ'et'as. Mi dev'as doz'i medikament'o'n al li."

"Ne, S'jorino. Vi n' mov'iĝ'u 'nunuran col'o'n. Rigard'u!"

Re'ten'ant'e mi'n per unu man'o, per la ali'a li lev'is la glas'o'n en kiu mi antaŭ'e las'is la medikament'o'n. Ĝi est'is mal'plen'a.

"Ĉu li jam trink'is ĝi'n?" mi demand'is, pli kaj pli mistifik'it'e.

"Mi ĝi'n for'ĵet'is tra l’ fenestr'o, S'jorino. Li dev'os si'n s'nigi je ĝi."

"Sed kial, Roberto? Kial vi far'is tio'n?"

"Ĉar ke mi mal'am'eg'as li'n."

Ne ebl'is pri'dub'i la ver'o'n de tio. Li'a tut'a vizaĝ'o el'montr'is tio'n dum li parol'is tra fiks'it'a'j dent'o'j kaj lanĉ'is fajr'a'n rigard'o'n en la direkt'o al la sen'konsci'a kapitan'o. Mi sukces'is nur re'ten'i la spir'ad'o'n kaj sen'mien'e li'n fiks'rigard'i, pri'sci'vol'ant'e kiu'n frenez'a'n far'o'n li plen'um'os ven'ont'moment'e. Mi supoz'as ke mi ek'trem'is kaj pal'iĝ'is, kiel vir'in'o'j stult'e kutim'as far'i kiam subit'a danĝer'o ili'n al'front'as, ĉar Roberto liber'ig'is mi'a'n brak'o'n, sid'iĝ'is sur la rand'o'n de la lit'o mi'n antaŭ'star'ant'a kaj dir'is kun mis'aŭgur'a kviet'ec'o kiu mal'varm'ig'is mi'n dum mi vid'is kaj aŭd'is ĝi'n:

"Vi n' ek'tim'u, S'jorino. Ne klopod'u for'kur'i ĉar ke l’ pord'o 'stas ŝlos'it'a kaj la ŝlos'il'o 'stas en mi'a poŝ'o. N' ek'kri'u, ĉar ke neces'us al vi kri'ad'i long'a'n temp'o'n, kun mi'a man'o sur vi'a buŝ'o, antaŭ ol k' oni aŭd'us vi'n. Rest'u sen'mov'e kaj mi dir'u al vi kio'n mi 'stas far'ont'a."

"Sinjor'o Jesu'o help'u ni'n! Febr'o li'n ating'is en subit'a per'fort'a manier'o, kaj li'a kap'o sen'cerb'um'iĝ'as. Mi dev'as indulg'i li'n ĝis kiam al'ven'os iu." Cel'ant'e plen'um'i tiu'n rapid'a'n decid'o'n mi pen'ad'is dir'i, tut'e trankvil'e:

"Mi rest'os sen'mov'e kaj aŭskult'os vi'n. Sed bon'vol'u mal'ferm'i la fenestr'o'n. Kial vi ĝi'n ferm'is?"

"Mi b'daŭr'as ne pov'i far'i tio'n, S'jorino. Se m' far'us tio'n, vi tra'salt'us ĝi'n aŭ ek'kri'eg'us kaj m' ankoraŭ ne pret'as. Mi ferm'is ĝi'n por vi'n dorm'ig'i. Varm'o vi'n dorm'ig'us pli rapid'e ol iu ajn ceter'a rimed'o mi'a."

La kapitan'o mov'iĝ'et'is kaj murmur'is mal'fort'e, "Akv'o'n!" Instinkt'e mi star'iĝ'is por hav'ig'i iom al li sed la pez'a man'o re'descend'is sur mi'a'n ŝultr'o'n kaj en la sam'a rezolut'a ton'o Roberto dir'is:

"L’ akv'o for'ir'is kun la medikament'o. Las'u li'n al'vok'ad'i."

"Bon'vol'u permes'i ke mi ir'u al li. Li mort'os se oni mal'konsent'as pri'zorg'i li'n."

"Li mort'u! Kaj vi n' en'miks'iĝ'u en l’ afer'o'n, S'jorino, mi pet'as!"

Malgraŭ li'a mal'laŭt'a ton'o kaj respekt'em'a manier'o, mi vid'is murd'o'n en li'a rigard'o kaj mal'fort'iĝ'is pro tim'o. Tamen la tim'o instig'is mi'n kaj, apenaŭ konsci'ant'e pri mi'a gest'o, mi kapt'is la man'o'j'n mi'n mal'liber'ig'int'a'j'n kaj ek'kri'is:

"Ne, ne! Vi li'n ne mort'ig'u! Mal'nobl'e est'as difekt'i sen'help'ul'o'n. Kial vi mal'am'as li'n? Li ne est'as vi'a mastr'o."

"Li est'as mi'a frat'o."

Mi sent'is tiu'n respond'o'n de kap'o al pied'o, jam ek'kompren'int'e kun svag'a sed sen'erar'a antaŭ'sci'o la baldaŭ anonc'ot'a'n inform'aĵ'o'n. Rest'is al mi unu'nur'a pet'eg'o kaj ĝi'n mi far'is.

"Roberto, dir'u al mi la signif'o'n de ĉio tio. Ne est'ig'u krim'o'n kaj du'on'respond'ec'ig'u mi'n pri ĝi. Est'as pli bon'a rimed'o por ĝust'ig'i mal'ĝust'o'n ol per'fort'o. Mi help'u vi'n mal'kovr'i ĝi'n."

Mi'a voĉ'o trem'et'is dum mi parol'is kaj mi aŭd'is la tim'ig'it'a'n bat'et'ad'o'n de mi'a kor'o. Ankaŭ li aŭd'is ĝi'n kaj se iam far'et'o mi'a gajn'is kar'ec'o'n aŭ respekt'o'n de li, li'a memor'ad'o pri ĝi help'is mi'n tiam. Li mal'supr'e'n'rigard'is, ŝajn'is star'ig'i demand'o'n al si. Mi ne sci'as kio ĝi est'is, sed la respond'o mi'n favor'is ĉar kiam la rigard'o de'nov'e lev'iĝ'is li'a'j okul'o'j est'is morn'a'j sed ne sen'esper'a'j.

"Mi jes ja rakont'os l’ afer'o'n al vi, S'jorino. Sed kompren'u, tio ne ŝanĝ'os la situaci'o'n. La 'nab'o 'partenas al mi. Mi las'os al Ni'a S'jor'o la ŝanc'o'n for'pren'i li'n unu'e. Se Li mal'konsent'os, konsent'os mi."

"Ho, ne! Memor'u ke li est'as vi'a frat'o."

Mal'saĝ'a el'dir'aĵ'o. Tio'n mi konsci'is jam dum ĝi tra'ir'is mi'a'j'n lip'o'j'n ĉar nigr'a mal'rid'et'o kun'amas'iĝ'is sur la vizaĝ'o de Roberto kaj li'a'j fort'a'j man'o'j ferm'iĝ'is en fi'aspekt'a spec'o de re'ten'gest'o. Sed li ne tuŝ'is la kompat'ind'a'n anim'ul'o'n anhel'ant'a'n tie mal'antaŭ li, kontent'iĝ'ant'e, ŝajn'e, las'i ĉes'ig'i la viv'o'n al tiu la mal'rapid'a'n sufok'ad'o'n de la sen'aer'a ĉambr'o.

"Ne pov'as okaz'i k' mi forges'u tio'n, S'jorino, kiam mi pens'as nur pri tio dum la tut'a s'majn'o. Mi re'kon'is li'n kiam ili li'n en'port'is kaj jam mult'e antaŭ nun 'stus far'int'a tio'n krom ke mi dezir'is demand'i kie 'stas Lucin'o. Li sci'as. Li jam dir'is tio'n hodiaŭ'vesper'e. Kaj nun neces'as k' li fin'viv'u."

"Kiu est'as Lucin'o?" mi demand'is rapid'e, cel'ant'e ten'i li'a'n mens'o'n sur iu ajn mal'murd'a pens'ad'voj'o.

Kun unu el la rapid'a'j ŝanĝ'o'j komun'e ekzist'ant'a'j en miks'it'a temperament'o kiel li'a, respond'e al mi'a demand'o la profund'a'j okul'o'j de Roberto plen'iĝ'is, la fiks'ten'it'a'j man'o'j stern'iĝ'is antaŭ li'a vizaĝ'o, kaj mi aŭd'is nur la hezit'ant'a'j'n vort'o'j'n:

"Mi'a edz'in'o. Li for'pren'is ŝi'n."

En tiu moment'o ĉiu tim'em'o glut'iĝ'is en brul'ant'a indign'o pri la mis'far'o kaj nepr'a kompat'o'tajd'o por la sen'esper'ul'o tiel tent'at'a ek'venĝ'i ofend'o'n por kiu nur tio ĉi ŝajn'is la sol'a kompens'o. Ne plu est'is sklav'o aŭ kontraband'ul'o, nenia gut'o da nigr'a sang'o difekt'is li'n al'front'e al mi'a taks'ad'o. Anstataŭ'e sen'lim'a kompat'o en mi sopir'is li'n sav'i, help'i, konsol'i. Vort'o'j ŝajn'is tiel sen'pov'a'j ke nenia'j'n mi propon'is. Mi nur met'is la man'o'n sur li'a'n sufer'ant'a'n kap'o'n, vund'it'a'n, sen'hejm'a'n, sub'e'n'klin'iĝ'int'a'n pro mal'ĝoj'o kiu'n mi ne sci'pov'is kurac'i kaj delikat'tuŝ'e glat'ig'is la dum long'e neglekt'it'a'n har'ar'o'n, sam'temp'e sci'vol'ant'e kompat'e kie est'as la edz'in'o dev'int'a am'i tiel bon'e tiu'n bon'kor'a'n vir'o'n.

La kapitan'o ĝem'is de'nov'e kaj flustr'e dir'is "Aer'o'n!" sed mi ne ek'mov'iĝ'is. Di'o mi'n pardon'u! En tiu moment'o mi mal'am'is li'n kiel pov'as mal'am'i nur vir'in'o pri'pens'ant'a mis'far'o'n okaz'ig'it'a'n kontraŭ frat'in'vir'in'o. Roberto supr'e'n'rigard'is. Li'a'j okul'o'j de'nov'e sek'is. Li'a buŝ'o aspekt'is sen'ĝoj'e. Mi vid'is tio'n, dir'is: "Rakont'u al mi pli long'e." Kaj li rakont'is, ĉar kompat'o est'as donac'o kiu'n pov'as hav'ig'i la plej mal'riĉ'a'j, kiu'n pov'as antaŭ'e'n'klin'iĝ'i por ricev'i la plej fier'a'j.

"Vi kompren'u, S'jorino, li'a patr'o—mi rajt'us dir'i ni'a patr'o se mi n' hont'us pr' ili ambaŭ—li'a patr'o mort'is antaŭ du jar'o'j kaj post'las'is ni'n ĉiu'j'n al S'jor'o Nedo—tie li nun kuŝ'as, tiam li 'stis dek'ok'jar'a. Ĉiam li m'lam'is mi'n, mi tiom 'spekt'as kiel Old'a Mast'o. Li ne. Li hav'as nur la hel'a'j'n haŭt'o'n kaj har'ar'o'n de li. Old'a Mast'o 'stis bon'vol'a por ni ĉiu'j, precip'e por mi, kaj aĉ'et'is Lucin'o'n de ĉe l’ najbar'a grand'bien'o tie for en Sud-Karolin'o kiam l’ ek'sci'is ke ŝi plaĉ'as al mi. M' edz'iĝ'is kun ŝi kiel ebl'e plej bon'e. Ne 'stis mult'e sed ni fidel'is unu pri l’ ali'a ĝis kiam S'jor'o Nedo hejm'e'n're'ven'is post unu jar'o kaj 'nferigis la viv'o'n de ni ambaŭ. Li for'send'is mi'a'n mal'jun'a'n patr'in'o'n al G'orgi'o por k' ŝi el'uz'iĝ'u tie en li'a riz'marĉ'o. Li trov'is mi'n kun mi'a bel'a Lucin'o kaj kvankam ke S'jorino la Jun'a plor'is kaj k' mi pet'eg'is li'n sur'genu'e kaj k' Lucin'o for'kur'is, li malbo'vol'is kompat'i ni'n. Li rev'nigis ŝi'n kaj—ŝi'n pren'is."

"Ho, kio'n vi far'is?" mi kri'eg'is, varm'a pro sen'help'a'j dolor'o kaj pasi'o.

Kiel la ofend'eg'it'a kor'o de la vir'o supr'e'n'ven'ig'is fajr'a'n sang'o'n en li'a'n vizaĝ'o'n kaj profund'ig'is la ton'o'j'n de li'a impet'a voĉ'o dum li etend'is brak'o'n trans la lit'o'n, dir'ant'e kun eg'e signif'o'plen'a gest'o:

"Mi du'on'mort'ig'is li'n tiam kaj ĉi-nokt'e mi fin'plen'um'os la task'o'n."

"Jes, jes, sed daŭr'ig'u nun. Kio okaz'is post'e?"

Li direkt'is al mi rigard'o'n kompren'ig'ant'a'n ke nenia blank'haŭt'ul'o pov'int'us sent'i pli profund'a'n mal'honor'o'n memor'ant'e kaj konfes'ant'e tiu'j'n last'a'j'n far'o'j'n de frat'a opres'ad'o.

"Ili vip'bat'is mi'n ĝis kiam ke mi n' plu pov'is mi'n ek'star'ig'i. Tiam ili for'vend'is mi'n pli for'e'n en la Sud'o. Je ni'a komenc'a renkont'iĝ'o vi s'poz'is mi'n blank'ul'o. Rigard'u ĉi-tie'n!"

Kun subit'a tord'iĝ'o li apart'ig'is si'a'n ĉemiz'o'n ŝir'gest'e de kol'o al tali'o kaj vid'ig'is al mi sur si'a'j fort'a'j brun'a'j ŝultr'o'j profund'e plug'it'a'j'n sulk'o'j'n, vund'o'j'n kiu'j, kvankam re'san'ig'it'a'j'n, est'is por mi la plej terur'a'j de tiu dom'o. Mi ne kapabl'is parol'i al li kaj, kun la kompat'ind'a dign'o kiu'n grand'a mal'ĝoj'o dispon'ig'as al la plej humil'a sufer'ant'o li fin'rakont'is si'a'n mal'long'a'n tragedi'o'n, dir'ant'e nur:

"Tio 'stas ĉio, S'jorino. Ek'de tiam mi n'niam re'vid'is ŝi'n nek n'niam re'vid'os ŝi'n en la nun'a mond'o. Ebl'e eĉ n' en la ven'ont'a."

"Sed, Roberto, kial vi supoz'as ke ŝi est'as mort'a? La kapitan'o delir'ad'is kiam li parol'is tiel. Ebl'e li kontraŭ'dir'os si'a'n mal'feliĉ'a'n dir'aĵ'o'n kiam li'a mens'o re'san'iĝ'os. Ne sen'esper'iĝ'u. Ankoraŭ ne rezign'u."

"Ne, S'jorino, mi s'poz'as ke li prav'as. Ŝi 'stis tro fier'a por toler'i tio'n dum mult'e da temp'o. Si'n mort'ig'i 'stas ag'o konform'ant'a al ŝi'a k'raktero. Mi dir'is al ŝi k' ŝi tiel ag'u se ne 'stus ali'a rimed'o kaj ĉiam Lucin'o obe'is al mi, jes ja. Mi'a kompat'ind'a knab'in'o! Ho, ne 'stis ĝust'a! Ne, nom'e de Di'o, ĝust'a ne 'stis!"

Dum la memor'aĵ'o pri tiu mal'ĝoj'a mal'just'o, tiu du'obl'a funebr'ig'o brul'is en li'a vund'it'a kor'o, star'iĝ'is ek'salt'e la diabl'o kaŭr'ant'a en la sang'o de ĉiu fort'a hom'o. Li met'is la man'o'n sur la frat'a'n gorĝ'o'n kaj, rigard'ant'e la blank'a'n vizaĝ'o'n antaŭ si, murmur'is mal'laŭt'e inter'dent'e:

"Mi las'as li'n for'pas'i tro facil'e. Li spert'as n'ni'a'n suf'rad'o'n en ĉio tio. Ni ne 'stas ankoraŭ egal'a'j. Mi vol'as k' li re'kon'u mi'n. Mast'o Nedo, jen est'as Boĉjo. Kie 'stas Lucin'o?"

Tra la lip'o'j de la kapitan'o el'ir'is long'a mal'laŭt'a suspir'o. Nur et'a palpebr'um'ad'o indik'is ke li ankoraŭ viv'as. Strang'a silent'o plen'ig'is la ĉambr'o'n dum la pli aĝ'a frat'o ten'is la viv'o'n de la pli jun'a frat'o pend'ant'a en la man'o, hezit'ant'e inter mal'hel'a esper'o kaj mort'ig'a abomen'o. En la ŝtorm'o da pens'ad'o'j kiu'j tra'ir'is mi'a'n cerb'o'n nur unu el ili est'is sufiĉ'e klar'a por instig'i ag'ad'o'n. Mi dev'as mal'ebl'ig'i murd'o'n se mi pov'as. Sed kiel? Kio'n mi pov'as far'i sol'e, en'ferm'it'e kun mort'ant'o kaj frenez'ul'o? Ĉar ĉiu mens'o konsent'int'a nepr'eg'e al iu ajn mal'just'a impuls'o est'as frenez'a dum la impuls'o ĝi'n reg'as. Fortik'o'n mi ne hav'is, nek mult'a'n kuraĝ'o'n, nek temp'o'n nek ruz'o'n kiel taktik'o'n, kaj nur la hazard'o pov'us hav'ig'i help'o'n al mi antaŭ ol la hor'o tro mal'fru'us. Sed almenaŭ unu arm'il'o'n mi dispon'is—lang'o'n—oft'e la plej bon'a'n defend'il'o'n por vir'in'o. Kaj kompat'o, pli fort'a ol tim'o, nask'ig'is en mi la potenc'o'n ĝi'n uz'i. Kio'n mi dir'is nur la Ĉiel'o sci'as—sed cert'e la Ĉiel'o mi'n help'is. Vort'o'j brul'is sur mi'a'j lip'o'j, larm'o'j el'flu'is mi'a'j'n okul'o'j'n, kaj iu bon'far'a anĝel'o instig'is mi'n uz'i la unu'nur'a'n nom'o'n kapabl'a'n halt'ig'i la man'o'n de mi'a aŭskult'ant'o kaj mild'ig'i li'a'n kor'o'n. Ĉar en tiu moment'o mi kred'is plen'anim'e ke Lucin'o daŭr'e viv'as kaj tiu honest'a fid'o est'ig'is en li sam'spec'a'n kred'o'n.

Li aŭskult'is kun la minac'a mien'o de hom'o ĉe kiu provizor'e reg'as brut'a instinkt'o—mien'o kiu mal'nobl'ig'as la vizaĝ'o'n de eĉ la plej grav'a alt'rang'ul'o. Li est'is simpl'a vir'o—mal'riĉ'a, sen'eduk'a, el'pel'it'a, ofend'it'a vir'o. La viv'o dispon'ig'is al li mal'mult'a'j'n ĝoj'o'j'n. La mond'o propon'is al li nenia'j'n honor'o'j'n, nenia'n sukces'o'n, nenia'n hejm'o'n, nenia'n am'o'n. Kiu'n est'ont'ec'o'n tiu krim'o pov'us difekt'i? Kaj kial li si'n'sen'ig'u je tiu dolĉ'a, kvankam akr'a, mord'aĵ'o nom'iĝ'ant'a venĝ'o? Kiom da blank'ul'o'j, ĝu'ant'e la liber'ec'o'n, kultur'o'n kaj Krist'an'ism'o'n de la tut'a Nov-Angli'o, ne spert'int'us la sam'a'j'n sent'o'j'n kiu'j'n li spert'is tiam? Ĉu mi dev'int'us li'n riproĉ'i pri hom'a angor'o, pri hom'a saŭdad'o al kompens'o, unu'nur'aĵ'o'j nun rest'ant'a'j al li el la ruin'aĵ'o'j de li'a'j mal'mult'a'j mal'mult'valor'a'j esper'o'j? Kiu lern'ig'is al li ke mem'reg'ad'o, si'n'ofer'o est'as kvalit'o'j far'ont'a'j hom'o'j'n mond'o'mastr'o'j kaj ili'n pli'proksim'ig'ont'a'j al Ĉiel'o? Ĉu mi dev'int'us predik'i la bel'ec'o'n de pardon'em'o, la dev'o'n de pi'a sub'met'iĝ'o? Li hav'is nenia'n religi'o'n, est'is nenia sankt'ul'ec'a "Onkl'o Toĉjo" kaj la nigr'a ombr'o de sklav'ec'o ŝajn'is mal'hel'ig'i al li la tut'a'n mond'o'n kaj el'bar'i Di'o'n. Ĉu mi dev'int'us li'n avert'i pri pun'o'j kaj juĝ'o'j kaj jur'a'j potenc'o'j? Kio'n li sci'is pri just'ec'o aŭ la kompat'o dev'ant'a mild'ig'i tiu'n sever'a'n virt'o'n kiam ĉiu'n leĝ'o'n, hom'a'n kaj di'a'n, oni romp'is sur li'a fajr'ej'o'ŝton'o? Ĉu mi dev'int'us li'n emoci'i per al'vok'o'j al fil'a dev'o aŭ frat'a am'o? Kia'j'n respond'o'j'n li'a'j al'vok'o'j est'ig'is? Kiu'j'n memor'aĵ'o'j'n pov'ant'a'j'n ili'n nun favor'i patr'o aŭ frat'o antaŭ'e stapl'is en li'a kor'o? Ne. Ĉiu'j tiu'j influ'o'j, tiu'j kun'rilat'o'j montr'iĝ'int'us eg'e pli ol sen'util'a'j se mi est'int'us sufiĉ'e trankvil'a por klopod'i ili'n aplik'i. Trankvil'a mi ne est'is. Tamen instinkt'o, pli subtil'a ol rezon'ad'o, sci'ig'is al mi la sol'a'n sekur'a'n rimed'o'n per kiu konduk'i tiu'n ĉagren'it'a'n anim'o'n el la labirint'o en kiu ĝi palp'ir'ad'is kaj preskaŭ teren'fal'is. Kiam mi paŭz'is, sen'spir'e, Roberto turn'iĝ'is al mi, demand'ant'e, kvazaŭ hom'a'j cert'ig'o'j pov'us pli'fort'ig'i li'a'n fid'o'n je Di'a Ĉio'pov'o:

"Ĉu vi 'pini'as ke, se mi las'as Mast'on Nedon daŭr'e viv'i, S'jor'o Jesu'o rev'nigos al mi mi'a'n Lucin'o'n?"

"Tiel cert'e kiel Ni'a Sinjor'o ekzist'as, vi re'renkont'os ŝi'n tie-ĉi aŭ en tiu bel'a post-tie-ĉi kie est'as nek Negr'o nek Blank'ul'o, nek mastr'o nek sklav'o."

Li for'ig'is la man'o'n de sur la gorĝ'o de si'a frat'o, lev'is la rigard'o'n ek'de mi'a vizaĝ'o ĝis la preter'a vintr'a ĉiel'o, kvazaŭ serĉ'ant'e tiu'n ben'it'a'n land'o'n, pli feliĉ'a'n eĉ ol la feliĉ'a Nord'o. Ho ve! est'is la plej mal'hel'a hor'o antaŭ la tag'iĝ'o! Supr'e est'is nenia stel'o, mal'supr'e nenia lum'o krom la pal'a bril'et'o de la lamp'o el'montr'ant'a la frat'o'n li'n sen'ĝoj'ig'int'a'n. Kiel blind'ul'o kred'ant'a ke sun'o ekzist'as sed ne pov'ant'a ĝi'n vid'i, li ŝancel'is la kap'o'n, fal'ig'is la brak'o'j'n nervoz'e sur la genu'o'j'n kaj sid'is tie sen'son'e, star'ig'ant'e la demand'o'n jam star'ig'it'a'n en hor'o'j mal'pli mal'hel'a'j ol la nun'a far mult'a'j anim'hav'ul'o'j kies fid'o est'as pli solid'e fiks'it'a ol li'a. "Kie est'as Di'o?" Mi konsci'is ke la tajd'o invers'iĝ'is kaj vigl'e pen'ad'is mal'help'i tiu'n sen'rudr'a'n sav'boat'o'n en'glit'i de'nov'e la kirl'o'akv'o'n en kiu ĝi preskaŭ perd'iĝ'is.

"Mi aŭskult'is vi'n, Roberto. Aŭskult'u mi'n nun kaj aŭd'u tio'n kio'n mi dir'as, ĉar mi'a kor'o plen'as je kompat'o al vi, plen'as je esper'o por vi'a est'ont'ec'o kaj je dezir'o help'i vi'n nun. Mi dezir'as ke vi for'ir'u dis'de ĉi tie, dis'de la tent'o de ĉi tiu lok'o kaj la mal'ĝoj'a'j pens'ad'o'j kiu'j ĝi'n hant'as. Vi jam venk'is vi'n unu'a'n foj'o'n kaj pro tio mi vi'n estim'eg'as ĉar ju pli mal'facil'a la batal'o, des pli glor'a la venk'o. Sed pli sekur'e est'os est'ig'i distanc'o'n inter vi kaj ĉi tiu vir'o. Mi skrib'os leter'o'j'n al vi, hav'ig'os mon'o'n al vi, al'ven'ig'os vi'n al bon'a kar'a Masaĉusec'o por komenc'i nov'a'n viv'o'n tie kiel liber'a hom'o—jes, kaj feliĉ'a hom'o. Ĉar kiam la kapitan'o re'san'iĝ'os, mi ek'sci'os de li kie est'as Lucin'o kaj mov'os ĉiel'o'n kaj ter'o'n por ŝi'n trov'i kaj ŝi'n re'ven'eg'i al vi. Ĉu vi bon'vol'as konsent'i pri tio, Roberto?"

Mal'rapid'e, eg'e mal'rapid'e est'iĝ'is la respond'o, ĉar la cel'o de unu semajn'o, ebl'e de unu tut'a jar'o, ne facil'e flank'e'n'las'iĝ'is en unu hor'o.

"Jes, S'jorino, mi bo'vol'as."

"Bon'eg'e! Nun vi est'as la vir'o kiu mi supoz'is vi'n est'i kaj mi labor'os nom'e de vi kun mi'a tut'a kor'o. Vi bezon'as dorm'ad'o'n, mi'a kar'a kompat'ind'ul'o. For'ir'u, kaj pen'ad'u forges'i. La kapitan'o viv'as kaj vi ankoraŭ evit'as pek'eg'i. Ne, ne rigard'u tie'n. Li'n pri'zorg'os mi. Ven'u, Roberto, nom'e de Lucin'o."

Ni dank'u Ĉiel'o'n pro la sen'mort'ec'o de la am'o! ĉar kiam ĉiu'j ali'a'j rimed'o'j de sav'o mal'sukces'is, er'o de ĉi tiu viv'esenc'a fajr'o mol'ig'is la fer'a'n vol'o'n de la vir'o ĝis kie vir'in'a man'o pov'us ĝi'n fleks'i. Li permes'is ke mi for'pren'u de li la ŝlos'il'o'n, ke mi li'n for'konduk'u mild'a'gest'e ĝis la sol'ec'o kiu est'is nun la plej san'ig'a bal'sam'o kiu'n mi pov'us donac'i al li. Kiam li ating'is si'a'n ĉambr'et'o'n, li fal'is sur si'a'n lit'o'n kaj rest'is tie kvazaŭ lac'ig'it'e per la plej mal'facil'a konflikt'o de si'a viv'o. Mi rigl'is li'a'n pord'o'n, mal'ŝlos'is la mi'a'n, supr'e'n'ŝov'is la fenestr'o'n, ekvilibr'ig'is mi'n per en'spir'o da aer'o, tiam hast'is al D-ro Frank'o. Li re'ven'is kun mi kaj ĝis nov'a tag'iĝ'o ni kun'labor'is sav'ant'e la viv'o'n de unu frat'o kaj pens'ant'e serioz'e pri kiel plej bon'e cert'ig'i la liber'ec'o'n de la ali'a. Kiam la sun'o lev'iĝ'is tiel ĝoj'e kvazaŭ ĝi bril'us nur por feliĉ'a'j hejm'o'j, la kurac'ist'o ir'is ĉe Roberto. Dum unu hor'o mi aŭd'is la murmur'ad'o'n de ili'a'j voĉ'o'j. Unu foj'o'n mi sub'aŭd'is la son'o'n de pez'a'j plor'eg'o'j, tiam, dum interval'o, pi'a'n silent'o'n, kvazaŭ en la sen'son'ec'o tiu bon'far'a vir'o pri'zorg'is ne nur korp'o'n sed ankaŭ anim'o'n. Kiam li for'ir'is, li for'konduk'is Roberto kun si, paŭz'ant'e por sci'ig'i al mi si'a'n intenc'o'n li'n sur'voj'ig'i kiel ebl'e plej baldaŭ sed ne antaŭ ol ni de'nov'e renkont'iĝ'os.

Ili ne plu vid'iĝ'is dum la tut'a tag'o. Ali'a kirurg'o al'ven'is pri'zorg'i la kapitan'o'n, ali'a help'ant'o al'ven'is plen'ig'i la mal'plen'a'n deĵor'ej'o'n. Mi klopod'is ripoz'i sed ne sukces'is ĉar pens'ad'o'j pri la kompat'ind'a Lucin'o ŝancel'is mi'a'n kor'o'n kaj baldaŭ mi star'is de'nov'e ĉe'posten'e, esperant'e kun anksi'ec'o ke mi'a'n kontraband'ul'o'n oni ne jam tro hast'e for'ŝtel'is. Ĵus kiam la nokt'o si'n anonc'is aŭd'iĝ'is frap'et'son'o kaj, mal'ferm'int'e la pord'o'n, mi ek'vid'is Roberton, laŭ'vort'e "vest'it'a'n kaj en ĝust'a mens'o'stat'o". La kurac'ist'o jam anstataŭ'is la ĉifon'a'n komplet'o'n per net'a'j vest'aĵ'o'j kaj post'rest'is de tiu ŝtorm'a nokt'o nenia indic'o krom pli profund'a'j falt'o'j sur la frunt'o kaj la obe'em'a mien'o de rimors'o'sent'a infan'o. Li ne trans'paŝ'is la sojl'o'n, ne prezent'is al mi la man'o'n, nur for'met'is la kasked'o'n, dir'ant'e, kun perfid'a hezit'o en la voĉ'o:

"Di'o ben'u vi'n, S'jorino. Mi 'stas for'ir'ont'a."

Mi etend'is la man'o'j'n, re'ten'is sekur'e li'a'j'n man'o'j'n.

"Ĝis la re'vid'o, Roberto! Rest'u kuraĝ'kor'a kaj kiam mi hejm'e'n're'ven'os al Masaĉusec'o, ni renkont'iĝ'os en pli ĝoj'a lok'o ol ĉi tiu. Ĉu vi tut'e pret'as, ĉu vi bon'e komfort'as por vi'a vojaĝ'o?"

"Jes, S'jorino, jes. S'jor'o Doktor'o ĉi'o'n aranĝ'is. Mi 'stas for'ir'ont'a kun amik'o li'a. Mi'a'j dokument'o'j 'stas en bon'ord'o kaj mi 'stas kiel ebl'e plej f'liĉa ĝis kiam mi trov'os..."

Li paŭz'is, tiam daŭr'e parol'is, en'rigard'et'ant'e la ĉambr'o'n:

"Mi f'liĉas pro ke mi n' far'is tio'n kaj mi dank'as vi'n, S'jorino, pro ke vi mal'help'is mi'n. Mi dank'as plen'kor'e. Mi b'daŭr'as dev'i konfes'i tamen ke mi n' ĉes'as li'n mal'am'eg'i."

Kompren'ebl'e li mal'am'eg'is li'n. Mal'am'eg'is li'n ankaŭ mi. Ĉar tiu'j erar'em'a'j kor'o'j ni'a'j ne kapabl'as perfekt'iĝ'i en unu'nokt'a temp'o'daŭr'o. Ili bezon'as prujn'o'n kaj fajr'o'n, vent'o'n kaj pluv'o'n, por matur'iĝ'i kaj si'n pret'ig'i por la grand'a rikolt'o'hejm'o. Dezir'ant'e de'turn'i li'a'n pens'ad'o'n, mi met'is et'a'n mon'sum'o'n en li'a'n man'o'n kaj, re'memor'ant'e la magi'o'n de iu special'a libr'et'o, mi trans'don'is al li mi'a'n ekzempler'o'n de ĝi, sur kies mal'hel'a kovr'aĵ'o bril'is blank'lum'e la Virg'a Patr'in'o kaj la Infan'o, de kies viv'o la libr'et'o en'hav'is la grand'a'n histori'o'n. Roberto en'ig'is la mon'o'n en si'a'n poŝ'o'n kun dank'em'a murmur'ad'o, la libr'et'o'n en si'a'n brust'o'n, kun long'a rigard'o kaj trem'ant'a el'dir'ad'o:

"Mi'a'n beb'o'n mi n'niam vid'is, S'jorino."

Mi'a spirit'o kolaps'is tiam. Kaj kvankam mi'a'j okul'o'j est'is tro mal'sek'a'j por vid'i, mi sent'is lip'tuŝ'ad'o'n kontraŭ mi'a'j'n man'o'j'n, aŭd'is la son'ad'o'n de for'ir'ant'a'j pied'o'j, konsci'is ke mi'a kontraband'ul'o jam for'ir'is.

Kiam oni sent'as fort'eg'a'n mal'am'o'n, ju mal'pli oni pri'parol'as la tem'o'n, des pli bon'e est'as. Tial mi registr'u nur tio'n ke la kapitan'o tra'viv'is kaj post iom da temp'o inter'ŝanĝ'iĝ'is kaj ke kiu ajn est'is la koncern'a inter'ŝanĝ'it'o, mi cert'as ke la Reg'ist'ar'o akir'is la plej bon'a'n marĉand'aĵ'o'n. Sed long'e antaŭ ol tio okaz'is mi jam plen'um'is mi'a'n promes'o'n al Roberto, ĉar tuj'eg'e kiam mi'a mal'san'ul'o re'akir'is sufiĉ'a'n memor'pov'o'n por ke mi fid'u li'a'n respond'o'n, mi demand'is sen ĉirkaŭ'parol'ad'o:

"Kapitan'o Fajr'faks'o, kie est'as Lucin'o?"

Kaj tro mal'fort'a por est'i koler'a, surpriz'it'a aŭ mal'sincer'a, li tuj respond'is:

"Mort'int'a, Fraŭl'in'o Dan'o."

"Kaj ŝi si'n mort'ig'is kiam vi vend'is Boĉjon, ĉu?"

"Kiel diabl'o'nom'e vi ek'sci'is tio'n?" li demand'is kun mien'o du'on'rimors'a, du'on'mir'a. Sed mi kontent'iĝ'is kaj dir'is nenio'n plu'a'n.

Kompren'ebl'e, mi send'is la nov'aĵ'o'n al Roberto, atend'ant'a tie for en sol'ec'a hejm'o—atend'ant'a, labor'ant'a, sopir'ant'a al si'a Lucin'o. La al'send'o preskaŭ romp'is mi'a'n kor'o'n. Sed mal'fort'e est'us prokrast'i, malic'e est'us tromp'i. Tial mi send'is la pez'a'n nov'aĵ'o'n kaj baldaŭ re'ven'is la respond'o: nur tri lini'o'j. Sed mi juĝ'is ke la vir'o jam perd'is la sub'ten'pov'o'n de si'a viv'o.

"M'opini'is ke mi n' plu vid'os ŝi'n. Mi ĝoj'as ek'sci'i ke ŝi n' plu spert'as ĝen'o'n. Mi dank'as vi'n, S'jorino. Kaj se ili permes'os tio'n, mi batal'os por vi ĝis ke mi mort'os, kio baldaŭ okaz'u, m' esper'u."

Ses monat'o'j'n post'e li'a esper'o real'iĝ'is kaj li plen'um'is si'a'n promes'o'n.

Ĉiu'j kon'as la histori'o'n de la atak'o sur Fuort'o-Vagner'o'n. Sed ni ne ankoraŭ lac'iĝ'u re'memor'ant'e kiel ni'a Kvin'dek-Kvar'a, for'konsum'it'e pro tri sen'dorm'a'j nokt'o'j, sen'manĝ'a tag'o kaj marŝ'ad'o sub juli'a sun'o, sturm'is la fuort'o'n kiam la ĉiel'o jam nokt'iĝ'is, al'front'ant'e mult'form'a'n mort'o'n, sekv'ant'e si'a'j'n kuraĝ'a'j'n ĉef'o'j'n tra fajr'a pluv'um'o da kugl'o'j kaj obus'o'j, lukt'ant'e hero'e por "Di'o kaj Provinc'estr'o Andre'o"—kiel la regiment'o en'ir'int'a la batal'o'n sep'cent'hom'e ĝi'n el'ir'is perd'int'e preskaŭ du'on'o'n da tiu'j, kapt'it'a'j, mort'ig'it'a'j aŭ vund'it'a'j, post'las'int'e si'a'n jun'a'n komand'ant'o'n en'ter'ig'ot'a'n, sam'e kiel en antaŭ'a'j epok'o'j, ĉirkaŭ'at'a'n de si'a korp'o'gard'ist'ar'o, lojal'a ĝis la mort'o. Cert'e, la insult'o far'iĝ'as honor'o kaj la larĝ'a tomb'o bezon'as nenia'n monument'o'n krom la hero'ec'o ĝi'n konsekr'ant'a antaŭ ni'a rigard'o. Cert'e, la kor'o'j li'n am'int'a'j la plej fort'e vid'as tra si'a'j larm'o'j la ŝajn'e mal'feliĉ'a'n perd'o'n ali'iĝ'int'a'n en respekt'ind'a'n venk'o'n. Kaj cert'eg'e, al'juĝ'iĝ'is la ben'o de Di'o kiam li'a lojal'a anim'o respond'is al la Mort'o-al'vok'o: "Sinjor'o, jen mi est'as, kun'e kun la frat'o'j kiu'j'n vi hav'ig'is al mi."

La est'ont'ec'o dev'os kompren'ig'i kiom bon'e tiu batal'o efektiv'iĝ'is; ĉar kvankam Fuort'o-Vagner'o tiam ni'n defi'is, publik'a antaŭ'juĝ'o nun moder'iĝ'as. Tial tra la kanon'fum'o de tiu nigr'a nokt'o la vir'ec'o de la kolor'a ras'o bril'as antaŭ mult'a'j okul'o'j mal'vol'int'a'j vid'i, son'as en mult'a'j orel'o'j mal'vol'int'a'j aŭd'i, venk'as mult'a'j'n kor'o'j'n antaŭ'e mal'vol'int'a'j kred'i.

Kiam al'ven'is la nov'aĵ'o ke ni est'as bezon'at'a'j, neniu est'is pli feliĉ'a ol mi pro la dev'o ĉes'i instru'i kontraband'ul'o'j'n, la nov'a labor'o kiu'n mi entrepren'int'is, kaj for'ir'i fleg'ad'i "ni'a'j'n knab'o'j'n", kiel mi'a mal'hel'haŭt'a greg'o tiel fier'e nom'um'is la vund'it'o'j'n de la Kvin'dek-Kvar'a. Sent'ant'e pli da kontent'iĝ'o, dum mi sur'met'is mi'a'n grand'a'n antaŭ'tuk'o'n kaj supr'e'n'fald'is mi'a'j'n man'um'o'j'n, ol se mi vest'iĝ'us por la maten'a el'lit'iĝ'o de la Prezident'o, mi komenc'is deĵor'i ĉe Mal'san'ul'ej'o Numer'o Dek ĉe Bofort'o. La scen'o est'is eg'e kon'at'a, tamen strang'a, ĉar nur mal'hel'a'j vizaĝ'o'j supr'e'n'rigard'is mi'n ek'de si'a'j lit'aĉ'o'j stern'it'a'j tiel dens'e laŭ la plank'o kaj mank'is al mi la akr'a akĉent'o de mi'a'j Nord'ul'o'j en la pli sen'hast'a'j, pli dolĉ'a'ton'a'j voĉ'o'j ĝoj'e inter'vok'ant'a'j unu la ali'a'n aŭ respond'ant'a'j al mi'a'j demand'o'j per solid'a: "Ni rezign'os n'niam, S'jorino, ĝis kiam mort'os la last'a Sud'ul'o," aŭ "Se ni'a gent'o 'stas liber'a, ni pov'as toler'i l’ dev'o'n mort'i."

Pas'ant'e de lit'o al lit'o, streb'ant'e plen'um'i per unu man'par'o la labor'o'n de almenaŭ tri, iom'post'iom'e, lav'ant'e, manĝ'ig'ant'e, vind'ant'e laŭ la long'a vic'o da zibel'kolor'a'j hero'o'j, kiam mi ating'is la last'a'n soldat'o'n mi re'kon'is en li mi'a'n kontraband'ul'o'n. Li aspekt'is tiel mal'jun'e, tiel el'uz'it'e, tiel mort'e debil'e kaj pal'e, mi neniam li'n re'kon'int'us sen ek'vid'i la profund'a'n cikatr'o'n sur li'a vang'o. Tiu flank'o kuŝ'is supr'e kaj tuj al'tir'is mi'a'n rigard'o'n. Tamen eĉ tiam mi dub'is, tiel aĉ'e li ŝanĝ'iĝ'int'is, ĝis kiam mi'a rigard'o ating'is la ident'ig'il'o'n super li'a kap'o kaj leg'is la nom'o'n: "Roberto Dan'o". Tio kaj trankvil'ig'is kaj afekci'is mi'n ĉar, memor'ant'e ke antaŭ'e li hav'is nenia'n nom'o'n, mi konsci'is ke li pren'is la mi'a'n. Mi dezir'eg'is ke li parol'u al mi, ke li rakont'u al mi kiel li fart'is ek'de el'ir'i mi'a'n vid'kamp'o'n kaj permes'u ke mi al'port'u al li kelk'a'j'n et'a'j'n serv'o'j'n inter'ŝanĝ'e de la mult'a'j serv'o'j kiu'j'n li jam al'port'is al mi. Sed laŭ'ŝajn'e li dorm'is. Dum mi star'is re'spert'ant'e de'nov'e tiu'n strang'a'n nokt'o'n, vigl'a'mens'a knab'o kuŝ'ant'a sur apud'a lit'o kaj mild'a'gest'e sving'ant'a mal'nov'a'n vent'um'il'o'n super la du lit'o'j mi'n rigard'is kaj dir'is:

"Ŝajn'as ke vi kon'as li'n, ĉu ne, S'jorino?"

"Vi prav'as. Ĉu kon'as li'n vi?"

"Tiel bon'e kiel ebl'is al iu, S'jorino."

"Kial vi dir'as 'ebl'is', kvazaŭ li jam mort'is kaj for'pas'is?"

"Mi s'poz'as ĉar mi sci'as ke neces'os al li for'pas'i. Li hav'as serioz'a'n vund'o'n en la brust'o kaj sang'as i'tern'e, laŭ l’ kurac'ist'o. Li n' sufer'as n'niel, nur pli kaj pli mal'pli'fort'iĝ'as ĉiu'n moment'o'n. Mi jam vent'lum'as li'n de long'a temp'o kaj l’ iom'et'e parol'is. Sed nun li n' plu re'kon'as mi'n. Tial mi s'poz'as ke li 'stas jam preskaŭ fin'for'ir'int'a."

Vid'iĝ'is en la vizaĝ'o de la knab'o tiom da mal'ĝoj'o kaj kar'ec'o ke mi memor'is io'n kaj demand'is kun du'obl'ig'it'a interes'iĝ'o:

"Ĉu est'as vi kiu li'n for'ig'is de sur la batal'kamp'o? Oni raport'is al mi pri knab'o kiu preskaŭ perd'ig'is la viv'o'n sav'ant'e tiu'n de si'a kamarad'o."

Mi kuraĝ'as supoz'i ke la jun'ul'o ruĝ'iĝ'is, sam'e kiel far'int'us iu ajn modest'ul'o. Mi ne pov'is vid'i tio'n sed mi aŭd'is li'a'n kontent'a'n rid'kluk'o'n dum li sving'is si'a'n rigard'o'n for de si'a frakas'it'a brak'o ĝis la pal'a kontraŭ'flank'a figur'o.

"Laŭ Ĉ'el'o, S'jorino, tio 'stas n'ni'o. Ni 'nab'o'j ĉiam ni'n apog'as unu l’ ali'a'n. Kaj mi n' konsent'is post'las'i li'n por ke daŭr'e tortur'u li'n tiu'j damn'ot'a'j Sud'ul'o'j. Li jam 'stis sklav'o kvankam li hav'as du'obl'e mal'pli la aspekt'o'n ol mi, kaj mi nask'iĝ'is en Boston'o."

La parol'int'o prav'is ĉar li est'is tiel nigr'a kiel la pik'a as'o. Pro tio ke li est'is tiel fortik'a specimen'o, ebl'e pli ĝust'e est'us li'n kompar'i al la pik'a fant'o. Sed la mal'hel'haŭt'a civit'an'o rigard'is la blank'haŭt'a'n sklav'o'n kun la kompat'ind'a sed mistifik'it'a mien'o kiu'n jam tiel oft'e mi vid'is sur la vizaĝ'o'j de ni'a'j plej saĝ'a'j hom'o'j kiam ajn anonc'iĝ'is tiu implik'it'a sklav'ec'ot'em'o, postul'ant'e ke oni ĝi'n tra'tranĉ'u aŭ pacienc'e ĝi'n mal'implik'u.

"Dir'u al mi kio'n vi sci'as pri tiu vir'o. Ĉar eĉ se li mal'dorm'us, li est'as tro debil'a por parol'i."

"Mi n'niam vid'is li'n ĝis m' al'iĝ'is al l’ regiment'o kaj laŭ'ŝajn'e n'ni'u iam sukces'is el'ig'i de li mult'e d' inform'aĵ'o'j. Li 'stis spec'o de buŝ'ferm'ul'o kaj ŝajn'is interes'iĝ'i pri n'ni'o krom atak'i la Sud'ul'o'j'n. Iu'j dir'as k' li si'n rekrut'ig'is antaŭ ni ĉiu'j. Mi sci'as k' li ĉagren'iĝ'is ĝis ni'a sur'voj'iĝ'o kaj kiam ni atak'is mal'nov'aĉ'a'n Vagner'o'n li batal'is diabl'o'vigl'e."

"Ĉu vi est'is kun li kiam li vund'iĝ'is? Kiel la afer'o okaz'is?"

"Jes, S'jorino. L’ afer'o hav'as io'n strang'a'n. Ĉar ŝajn'is k' li kon'as la ul'o'n kiu li'n mort'ig'is kaj k' l’ ul'o kon'as li'n. Mi n' kuraĝ'as pri'demand'i, sed mi su'pekt'as k' iam'a'n pas'int'a'n temp'o'n unu mastr'is l’ ali'a'n. Ĉar kiam ili al'kroĉ'iĝ'is kun'e, l’ ul'o ek'kri'is: "Boĉjo!" Kaj Dan'o respond'is ek'kri'e: "Mast'o Nedo!" Tiam ili kun'e ek'lukt'is."

Mi sid'iĝ'is subit'e ĉar la mal'nov'a'j koler'o kaj kompat'o inter'batal'is en mi'a kor'o kaj sam'temp'e mi dezir'eg'is kaj tim'eg'is aŭd'i la sekv'ont'a'n raport'o'n.

"Vi vid'u, kiam la Kolonel'o—ni'a Ĉ'el'a S'jor'o konserv'u li'n kaj li'n rev'nigu al ni!—ankoraŭ ne cert'as, vi sci'as, S'jorino, kvankam 'stas jam antaŭ du tag'o'j k' ni li'n perd'is—nu, kiam la Kolonel'o kri'eg'is 'Antaŭ'e'n'hast'u, 'nab'o'j, hast'u antaŭ'e'n!', Dan'o for'rapid'eg'as kvazaŭ li cel'as kapt'i la fuort'o'n sol'a'person'e. Mi apud'as li'n kaj rest'as proksim'e al li dum'e k' ni tra'ir'as la ring'fos'aĵ'o'n kaj sur'grimp'as la mur'o'n. Ho! ĉu ĉi tio ne 'stis hast'eg'aĵ'o?" Kaj la knab'o supr'e'n'sving'is la san'a'n brak'o'n kun sovaĝ'a kri'eg'o, kvazaŭ la nur'a memor'aĵ'o pri tiu vigl'ig'a moment'o li'n de'nov'e super'verŝ'us en ek'a vent'eg'o de ne'brid'ebl'a ekscit'iĝ'o.

"Ĉu vi sent'is tim'o'n?" mi dir'is, star'ig'ant'e la demand'o'n kiu'n vir'in'o'j oft'e star'ig'as, kaj ricev'ant'e la respond'o'n kiu'n preskaŭ ĉiam ili ricev'as.

"Ne, S'jorino!"—emfaz'o sur la vort'o 'S'jorino'—"mi pri'pens'is n'ni'o'n krom la damn'ot'a'j Sud'ul'o'j kiu'j sen'kap'ig'as ni'n, strek'tranĉ'as ni'n, for'ig'as al ni l’ orel'o'j'n kiam ili ni'n kapt'as. Mi cel'eg'is en'ir'ig'i tag'lum'o'n en almenaŭ unu el ili kaj tio'n mi far'is. 'Speras ke plaĉ'is al li."

"Evident'as ke tio'n vi far'is. Nu daŭr'e parol'u pri Roberto ĉar mi dev'us est'i en deĵor'ad'o."

"Li ating'is la supr'o'n inter l’ unu'a'j. Mi ven'is tuj post li kaj, kvankam la tut' afer'o fin'far'iĝ'is en unu'nur'a moment'o, mi m'mor'as kiel ĝi okaz'is, malgraŭ mi'a kri'eg'ad'o kaj fr'neza ĉirkaŭ'bat'ad'o. Ĵus tie kie ni 'stis, iu'spec'a oficir'o ĉirkaŭ'sving'ad'is si'a'n glav'o'n kaj kuraĝ'ig'ad'is kri'eg'e si'a'j'n vir'o'j'n. Dan'o li'n ek'vid'is en grand'a paf'bril'o kiu preter'pas'is. Li for'ĵet'is si'a'n paf'il'o'n, efektiv'ig'is salt'eg'o'n kaj 'tak'is l’ ul'o'n kvazaŭ tiu 'stus Ĝefo, Borigardo kaj Li'o unu'iĝ'int'a'j en sol'a'n person'o'n. Mi grimp'aĉ'is post li kiel ebl'e plej rapid'e sed ating'is la supr'o'n nur s'fiĉe fru'e por vid'i li'n ricev'i tra'korp'a'n glav'o'ŝov'eg'o'n kaj for'fal'i mal'supr'e'n en la fos'aĵ'o'n. Ne n'cesas demand'i kio'n mi far'is en la sekv'int'a moment'o, S'jorino, ĉar 'penaŭ sci'as tio'n mi mem. Mi m'mor'as nur est'i iel sukces'int'a for'ĵet'i tiu'n Sud'ul'aĉ'o'n, tiel mort'int'a'n kiel Mose'o, en la fuort'o'n, kaj man'pren'i Dan'o'n kaj li'n for'port'i el l’ fos'aĵ'o. Kompat'ind'a mal'jun'iĝ'int'a ul'o! Ni ceter'a'j dir'is k' ni en'ir'as la fuort'o'n por viv'i aŭ mort'i. Li dir'is k' li en'ir'as ĝi'n por mort'i kaj li 'tingis la cel'o'n."

Mi eg'e atent'is la ekscit'it'a'n parol'ant'o'n, sed kiam li bedaŭr'a'ton'e el'dir'is tiu'j'n last'a'j'n vort'o'j'n mi re'turn'iĝ'is kaj la rigard'o de Roberto renkont'is la mi'a'n. Tiu'j melankoli'a'j okul'o'j, tiom plen'a'j je inteligent'ec'o pruv'ant'a ke li ĵus aŭd'is, re'memor'is kaj medit'is kun tiu preter'natur'a potenc'o oft'e post'viv'ant'a ĉiu'j'n ceter'a'j'n sent'o'pov'o'j'n. Li re'kon'is mi'n, tamen el'dir'is nenia'n salut'vort'o'n. Li kontent'iĝ'is vid'ant'e vir'in'a'n vizaĝ'o'n, tamen salut'is ĝi'n kun nenia rid'et'o. Li sent'is si'n est'i mort'ont'a, tamen aŭd'ig'is nenia'n adiaŭ'o'n. Li jam tro for'e'n trans'ir'is la river'o'n por re'ven'i aŭ lant'i nun. Viv'o'fin'a'j pens'ad'o, fizik'a fort'o kaj spir'ad'o el'ĉerp'iĝ'is en unu dank'em'a rigard'o, unu murmur'o de konsent'o pri la last'a dolor'o kiu'n li pov'us iam sent'i. Li'a'j lip'o'j mov'iĝ'is kaj, kiam mi antaŭ'e'n'klin'iĝ'is por aŭskult'i ili'a'n mesaĝ'o'n, flustr'o mal'varm'ig'is mi'a'n vang'o'n, konsist'ig'ant'e la inter'romp'at'a'j'n vort'o'j'n:

"Mi 'stus far'int'a tio'n—sed pli bon'e 'stas tiel—mi 'stas kontent'a."

Ho! Tia li plen'rajt'is est'i. Ĉar dum li for'turn'is la vizaĝ'o'n el la ombr'o de la fin'est'int'a viv'o, sur ĝi'n la sun'lum'o de la est'ont'a viv'o stern'is bel'eg'a'n kontent'iĝ'o'n, kaj en'tir'ant'e si'a'n last'a'n spir'ad'o'n mi'a kontraband'ul'o ating'is edz'in'o'n, hejm'o'n, etern'a'n liber'ec'o'n kaj Di'o'n.


[En la libr'o mem, la pied'not'o'j trov'iĝ'as plej'part'e ĉe la pied'o'j de la koncern'a'j paĝ'o'j.
Por ne inter'romp'i la flu'o'n de la rakont'o en tiu ĉi unu'paĝ'a versi'o prepar'it'a de Distributed Proofreaders,
la pied'not'o'j est'as kolekt'it'a'j ĉi tie, ĉe la fin'o de la unu (long'a!) paĝ'o.]

Pied'not'o'j

1En la Uson'angl'a lingv'o de la dek'naŭ'a jar'cent'o la vort'o "contraband" hav'is, krom si'a tradici'a signif'o ("var'o'j transport'it'a'j kontraŭ'leĝ'e kaj sekret'e trans politik'a'j'n lim'o'j'n"), al'don'a'n milit'temp'a'n signif'o'n: "Nigr'a'haŭt'a sklav'o transport'it'a aŭ fuĝ'int'a kontraŭ'leĝ'e kaj sekret'e el la Sud'a'j ŝtat'o'j, kie sklav'ec'o est'is permes'it'a, en la Nord'a'j'n ŝtat'o'j'n, kie sklav'ec'o est'is mal'permes'it'a kaj kie ĉiu'j hom'o'j est'is laŭ'leĝ'e liber'a'j."

2La angl'a'lingv'a krom'nom'o por Roberto est'as "Bob", vort'o hav'ant'a ali'a'j'n sam'temp'a'j'n signif'o'j'n, el kiu'j unu est'as: "pez'aĵ'o fiks'it'a al la ekstrem'aĵ'o de pend'ant'a faden'o aŭ ŝnur'o".

3En Uson'o la kvar'a de juli'o est'as la tut'land'a fest'o'tag'o pri sen'de'pend'ec'o.

4Unu'a'j Famili'o'j de Virgini'o; en la angl'a, "F.F.V.": "First Families of Virgini'a".




End of the Project Gutenberg EBook of Mia Kontrabandulo, by Louisa May Alcott

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MIA KONTRABANDULO ***

***** This file should be named 17665-h.htm or 17665-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/1/7/6/6/17665/

Produced by Robert L. Read, William Patterson and the
Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.